Wikipedia afwiki https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Media Spesiaal Bespreking Gebruiker Gebruikerbespreking Wikipedia Wikipediabespreking Lêer Lêerbespreking MediaWiki MediaWikibespreking Sjabloon Sjabloonbespreking Hulp Hulpbespreking Kategorie Kategoriebespreking Portaal Portaalbespreking TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 11 2890314 2848635 2026-04-05T21:00:14Z Dumbassman 62009 2890314 wikitext text/x-wiki [[Lêer:O Partenon de Atenas.jpg|duimnael|Antieke Griekse argitektuur]] [[Lêer:Neomodernist facade in Pretoria.JPG|duimnael|Neomodernistiese argitektuur in [[Pretoria]]]] '''Argitektuur''' (afgelei van die [[Latyn]]se ''architectura'' en ontleen van die Griekse ἀρχιτεκτονία architektonía "boukuns, argitektuur" en ρχιτέκτων ''architekton'' "argitek", 'n samestelling van ρχι- "hoof" en τέκτων "skepper") is die ambag, [[kuns]] en [[wetenskap]] om geboue en strukture te ontwerp. Die presiese definisie van [[boukuns]] en argitektuur bly sedert die vroeë 20ste eeu omstrede - dit is afhanklik van die betrokke konteks. Die ontwerp en verwesenliking van geboue en strukture het dikwels estetiese, tegniese, ekonomiese en politieke implikasies.<ref>[https://www.architekt.de/architektur/architektur_definition_und_theoriebildung.php ''Architekt.de - Forum für Architektur. Besoek op 4 September 2020'']</ref> Gewoonlik word argitektuur as deeldissipline van die bouwese by die ingenieurswetenskappe gereken.<ref>Monika Schill-Fendl: ''Planungsmethoden in der Architektur''. Books on Demand 2004, bl. 51</ref> == Grondbeginsels en moontlike definisies == Argitektoniese ontwerpe, wat materiële gestalte kry as geboue, word dikwels as kulturele simbole en kunswerke waargeneem en kan selfs ikoniese status bereik. 'n Argitek kan derhalwe aanspraak maak op die outeurs- en kopiereg van sy werk. Historiese beskawings word onder meer op die basis van hul argitektoniese prestasies beskryf. Volgens die eerste oorlewende werke van die onderwerp, wat uit die pen van die Romeinse argitek en [[Siviele ingenieurswese|siviele ingenieur]] [[Vitruvius]] (81–15 v.C.) gekom het en waarvolgens boukuns as "die moeder van alle kunste" gedefinieer word, word daar van drie grondbeginsels van argitektuur gepraat: * ''firmitas'' (stabiliteit en vastigheid), * ''utilitas'' (bruikbaarheid) en * ''venustas'' (skoonheid en estetiese genot). Vir die moderne Griekse argitek Aris Konstantinidis (1913–1993) spruit die kunsaspek van argitektuur voort uit die missie wat die argitek vervul. Volgens hom is argitektuur "kuns, 'n kreatiewe werk om ruimtes te vorm vir die lewe van 'n menslike gemeenskap. Met sy werksaamheid vervul die boumeester 'n missie. Sy werk weerspieël nie net die wêreld van tegniek nie, maar ook gedagtes, maatskaplike verhoudings, lewensvorme, tradisies, gewoontes en gevoelens van mense van 'n bepaalde tydperk in 'n land."<ref>Schill-Fendl (2004), bl. 52</ref> Die Duitse digter [[Johann Wolfgang von Goethe]] (1749–1832) het op 'n heel ander aspek van argitektuur gefokus waardeur dit in die kunssfeer gebring word. Vir hom baseer boukuns op die noukeurige kennis van die boumateriaal, op die bepaalde gebruik waarvoor 'n gebou bestem is, die harmonie van die sintuiglike waarneming daarvan en op die "poësie wat van 'n bouwerk werklik 'n kunswerk maak."<ref>Johann Wolfgang von Goethe: ''Gesamtwerk - Berliner Ausgabe''. Boekdeel 19. Berlin: Aufbau-Verlag 1973</ref> Hierdie subjektiewe definisie fokus sterk op historiese of klassieke argitektuur as boukuns, sowel as die kreatiwiteit en vernuf van die boumeester. == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Albertyn, Elizabeth: Die argitektuur van die Paarl tussen die twee wêreldoorloë - 'n kultuur-historiese ondersoek. [[Universiteit van Stellenbosch]]: ongepubliseerde D. Phil.-verhandeling, 1992 * Barnard, Eureka: 'n Evaluering van die volksboukuns van die Swellendam-omgewing. Universiteit van Stellenbosch: ongepubliseerde M.A.-verhandeling, 2003 * Frescura, Franco: Wall art of status. In: Conserva. April 1988, deel 3, nr. 2. ISSN 0258-3313 * Japha, Derek en Vivienne Japha: The landscape and architecture of Montagu, 1850 - 1915. School of Architecture, [[Universiteit van Kaapstad]], 1992. {{ISBN|0-7992-1432-9}} * van der Merwe, Isak: Kultuur gee Identiteit. In: Omgewing RSA. Februarie 1985, deel 12, nr. 2 == Eksterne skakels == ;Loopbaankeuse ---- * [https://jouloopbaan.solidariteit.co.za/om-n-argitek-te-word-2/ ''Solidariteit - Jou loopbaan: Om 'n argitek te word''] * [https://www.vrouekeur.co.za/leefstyl/geld-werk-leefstyl/kies-n-beroep-argitek ''Vrouekeur.co.za: Kies 'n beroep: Argitek''] {{Normdata}} [[Kategorie:Argitektuur| ]] 9al8g1qbuvq5jk3cx9yt8vyva71nd0k 0 221 2890570 2887761 2026-04-06T10:36:05Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890570 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Namibië |volle_naam = <small>''Republiek van Namibië'' ([[Afrikaans]])<ref>{{af}} {{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Afrikaans.pdf |title=Communal Land Reform Act, Afrikaans |publisher=Regering van Namibië |accessdate=11 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225105003/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Afrikaans.pdf |archive-date=25 Februarie 2016 |url-status=dead}}</ref><br /> ''Republik Namibia'' ([[Duits]])<ref>{{de}} {{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_German.pdf |title=Communal Land Reform Act, German |publisher=Regering van Namibië |accessdate=11 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009105727/https://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_German.pdf |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=dead}}</ref><br /> ''Republic of Namibia'' ([[Engels]])<br /> ''Republika yaNamibia'' ([[Herero (taal)|Herero]])<ref>{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Herero.pdf |title=Communal Land Reform Act, Otjiherero |publisher=Regering van Namibië |accessdate=11 September 2016 }}{{Dooie skakel|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br /> ''Republika zaNamibia'' ([[Kwangali]])<ref>{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Rukwangali.pdf |title=Communal Land Reform Act, Rukwangali |publisher=Regering van Namibië |accessdate=11 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225104955/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Rukwangali.pdf |archive-date=25 Februarie 2016 |url-status=dead}}</ref><br /> ''Namibia ye Lukuluhile'' ([[Lozi]])<ref>{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Lozi.pdf |title=Communal Land Reform Act, Lozi |publisher=Regering van Namibië |accessdate=11 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225104949/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Lozi.pdf |archive-date=25 Februarie 2016 |url-status=dead}}</ref><br /> ''Namibiab Republiki dib'' ([[Nama]])<ref>{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Nama.pdf |title=Communal Land Reform Act, Khoekhoegowab |publisher=Regering van Namibië |accessdate=11 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225104943/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Nama.pdf |archive-date=25 Februarie 2016 |url-status=dead}}</ref><br /> ''Orepublika yaNamibia'' ([[Oshiwambo]])<ref>{{cite web |url=http://baslerafrika.ch/wp-content/uploads/Neuerwerbungsliste-2013.pdf |title=Communal Land Reform Act, Oshiwambo|publisher=Regering van Namibië |accessdate=11 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301124906/http://baslerafrika.ch/wp-content/uploads/Neuerwerbungsliste-2013.pdf |archive-date=1 Maart 2016}}</ref><br /> ''Repaboleki ya Namibia'' ([[Tswana]])<ref>{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Setswana.pdf |title=Communal Land Reform Act, Setswana |publisher=Regering van Namibië |accessdate=11 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225105008/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Setswana.pdf |archive-date=25 Februarie 2016 |url-status=dead}}</ref><br /> ''(al nege name is amptelik)''</small> |algemene_naam = Namibië |beeld_vlag = Flag of Namibia.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Namibia.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Location Namibia AU Africa.svg |leuse = ''Unity, Liberty, Justice''<br /><small>''(Engels vir: "Eenheid, Vryheid, Geregtigheid")''</small> |volkslied = ''[[Namibia, Land of the Brave]]''<br /><small>''(Engels vir: "Namibië, Land van die Dapper")''</small><br /> |amptelike_tale = [[Engels]]{{smallsup|a}}<br /><small>'''Nasionale tale''': [[Afrikaans]] (''[[lingua franca]]''), [[Duits]], [[Herero (taal)|Herero]], [[Kwangali]], [[Lozi]], [[Nama]], [[Oshiwambo]], [[Tswana]]</small> |hoofstad = [[Windhoek]] {{Koördinate|22|34|S|17|05|O}} |latd = 22 |latm = 34 |latNS = S |longd = 17 |longm = 05 |longEW = O |grootste_stad = [[Windhoek]] |regeringsvorm = Unitêre semi-presidensiële<br />grondwetlike [[republiek]]<ref>{{en}} {{cite journal |last=Shugart |first=Matthew Søberg |date=September 2005 |title=Semi-Presidential Systems: Dual Executive and Mixed Authority Patterns |url=http://dss.ucsd.edu/~mshugart/semi-presidentialism.pdf |journal=Graduate School of International Relations and Pacific Studies |location=United States |publisher=University of California, San Diego |accessdate=19 Augustus 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080819200307/http://dss.ucsd.edu/~mshugart/semi-presidentialism.pdf |archive-date=19 Augustus 2008 |pages=}}</ref><ref>{{en}} {{cite journal |last=Shugart |first=Matthew Søberg |date=Desember 2005 |title=Semi-Presidential Systems: Dual Executive And Mixed Authority Patterns |url=https://link.springer.com/content/pdf/10.1057%2Fpalgrave.fp.8200087.pdf |journal=French Politics |publisher=Palgrave Macmillan Journals |volume=3 |issue=3 |pages= 323–351 |doi=10.1057/palgrave.fp.8200087 |issn=1476-3419 |accessdate=21 Maart 2019}}</ref> |leiertitels = <br />• [[President van Namibië|President]]<br />• [[Adjunkpresident van Namibië|Adjunkpresident]]<br />• [[Eerste minister van Namibië|Eerste minister]]<br />• [[Adjunkpremier van Namibië|Adjunkpremier]] |leiername = [[Netumbo Nandi-Ndaitwah]]<br />[[Lucia Witbooi]]<br />[[Elijah Ngurare]]<br />[[Natangwe Ithete]] |oppervlak_rang = 35^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 824&nbsp;292<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/namibia/|title=Namibia|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=21 Maart 2025|archive-date=10 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110010829/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/namibia|url-status=dead}}</ref> |oppervlakmi² = 318&nbsp;261 |persent_water = feitlik geen |bevolking_skatting = 2&nbsp;803&nbsp;660<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 141^ste |bevolking_sensus = 3&nbsp;022&nbsp;401<ref>{{en}} {{cite web |url=https://census.nsanamibia.com/wp-content/uploads/2024/10/2023-Population-and-Housing-Census-Main-Report-28-Oct-2024.pdf |title=Namibia 2023 Population and Housing Census Main Report |publisher=Namibiese Statistiekagentskap |accessdate=21 Maart 2025 |archive-date=10 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241110234059/https://census.nsanamibia.com/wp-content/uploads/2024/10/2023-Population-and-Housing-Census-Main-Report-28-Oct-2024.pdf |url-status=dead }}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2017 |bevolkingsdigtheid = 3,4 |bevolkingsdigtheidmi² = 8,8 |bevolkingsdigtheidrang = 235^ste |BBP_PPP = $37,200&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=728,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Namibia |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=Oktober 2024 |accessdate=21 Maart 2025}}</ref> |BBP_PPP_rang = |BBP_PPP_jaar = 2025 |BBP_PPP_per_kapita = $12&nbsp;200<ref name=imf2 /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = |BBP = $14,364&nbsp;miljard<ref name=imf2 /> |BBP_rang = |BBP_jaar = 2025 |BBP_per_kapita = $4&nbsp;711<ref name=imf2 /> |BBP_per_kapita_rang = |onafhanklikheidstipe = • Huidige grondwet<br />• Erken |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = van [[Suid-Afrika]]<br />[[9 Februarie]] [[1990]]<br />[[21 Maart]] [[1990]] |MOI = {{wins}} 0,610<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |title=Human Development Report 2023/2024 |publisher=United Nations Development Programme |date=13 Maart 2024 |accessdate=21 Maart 2025}}</ref> |MOI_rang = 142^ste |MOI_jaar = 2022 |MOI_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |Gini = 59,1<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=NA |title=Gini Index – Namibia |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=21 Maart 2025}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2015 |Gini_kategorie = {{kleur|#990000|hoog}} |geldeenheid = [[Namibiese dollar|Dollar]] |geldeenheid_kode = NAD |land_kode = NA |tydsone = [[Sentraal-Afrika Tyd|SAT]] |utc_afwyking = [[UTC+02:00|+2]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+2]] |internet_domein = [[.na]] |skakelkode = 264 |voetskrif = {{smallsup|a}}<small>[[Duits]] en [[Afrikaans]] was ook amptelike tale tot onafhanklikheid in [[1990]]. Die meerderheid van die bevolking praat Afrikaans as ’n [[tweede taal]], terwyl [[Oshiwambo]] die [[moedertaal]] van die helfte van die bevolking is. Duits is die moedertaal van sowat 32% van die blanke inwoners, terwyl net 3,4% [[Engels]] as huistaal praat.<ref name="CIA" /></small> }} '''Namibië''' ([[Duits]]: ''Namibia'', [naˈmiːbi̯a]; [[Engels]]: ''Namibia'', [nəˈmɪbiə], [næˈmɪbiə], {{Audio|En-ca-Namibia.oga|luister}}), amptelik die '''Republiek van Namibië''' (Engels: ''Republic of Namibia''; Duits: ''Republik Namibia'', {{Audio|De-Republik Namibia.ogg|luister}}), is ’n [[republiek]] in [[Suider-Afrika]] waarvan die westelike grens die [[Atlantiese Oseaan]] is. Die land grens ook aan [[Angola]] en [[Zambië]] in die noorde, [[Botswana]] in die ooste en [[Suid-Afrika]] in die ooste en suide. Hoewel dit nie aan [[Zimbabwe]] grens nie, is Namibië deur 200&nbsp;m van die [[Zambezirivier]] se rivierbedding van Zimbabwe geskei (dit is waar die grens met Zambië en Botswana is). Volgens ander menings ontmoet die grense van die vier lande Botswana, Namibië, Zambië en Zimbabwe op een enkele punt en sal vervolgens die enigste internasionale vierlandepunt wêreldwyd vorm.<ref>{{en}} {{cite news|title=Location|url=http://www.botswanatourism.co.bw/location | work=Botswana Tourism | date=21 Maart 2019}}</ref> Namibië land het op 21 Maart 1990 onafhanklikheid van Suid-Afrika gekry na afloop van die [[Namibiese Onafhanklikheidsoorlog]]. Die [[hoofstad]] en grootste stad is [[Windhoek]]. Namibië is ’n lidland van die [[Afrika-unie]], [[Gemeenskaplike Monetêre Gebied]], [[Suider-Afrikaanse Doeane-unie]], [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]], [[Britse Statebond]] en die [[Verenigde Nasies]]. Namibië geniet ’n hoë politieke, ekonomiese en sosiale stabiliteit.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> [[Lêer:Namibia sat.png|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van Namibië]] [[Lêer:Namibiekaart.png|duimnael|links|Kaart van Namibië]] Die naam "Namibië" is afgelei van die [[Namibwoestyn]], wat die hele kusgebied van dié land beslaan. Dit is as ’n neutrale naam ná dié land se onafhanklikheid gekies om ’n moontlike benadeling van een van die Namibiese volke te voorkom. Mburumba Karina word as Namibië se naamgewer beskou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.namibian.com.na/index.php?id=127811&page=archive-read|title=The Man Who Named Namibia- Mburumba Kerina|publisher=[[The Namibian]]|date=9 September 2014 |accessdate=21 Maart 2019}}</ref> Namibië is die droogste land in [[Afrika suid van die Sahara]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2012/10/23/world/africa/namibia-eye-on-country-profile/index.html |title=Namibia country profile: moving on from a difficult past |author=Peter Shadbolt |website=[[CNN]] |date=24 Oktober 2012 |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220120821/https://edition.cnn.com/2012/10/23/world/africa/namibia-eye-on-country-profile/index.html |archive-date=20 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en is sedert die vroegste tye deur [[Boesman]]s, [[Damaras]] en [[Namas]] bewoon. Omtrent die 14de eeu n.C. het immigrerende [[Bantoe]]s tydens die Bantoemigrasie die gebied bereik. Sedertdien vorm die Bantoegroepe, waarvan die [[Ovambo's]] die grootste is, die dominante bevolkingsgroep en sedert die laat 19de eeu vorm hulle die bevolkingsmeerderheid. In 1878 het die Britse [[Kaapkolonie]] die hawe van [[Walvisbaai]] en die aflandige [[Pikkewyn-eilande]] geannekseer; met die stigting van die [[Unie van Suid-Afrika]] in 1910 het hulle ’n integrale deel van dié unie geword. In 1884 het die grootste deel van Namibië as [[Duits-Suidwes-Afrika]] ’n protektoraat (''Schutzgebiet'') van die [[Duitse Keiserryk]] geword. Die [[Duitsers]] het met die ontwikkeling van die [[infrastruktuur]] en [[landbou]] begin. Dit het en ’n Duitse kolonie gebly tot aan die einde van die [[Eerste Wêreldoorlog]], nadat die Duitse troepe tydens die [[Suidwes-Afrika-veldtog]] in 1915 deur die [[Suid-Afrikaanse Leër]] verslaan is. In 1920 het die [[Volkebond]] die mandaat aan die [[Verenigde Koninkryk]] onder die administrasie van Suid-Afrika oorgedra. Vervolgens het Suid-Afrika sy wette, insluitende die rasseklassifikasies en reëls, [[Suidwes-Afrika]] opgelê. Vanaf 1948, toe die [[Nasionale Party]] tydens die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1948|algemene verkiesing van 1948]] ’n meerderheid behaal het, het Suid-Afrika sy [[Apartheid]]swette ook op die destydse Suidwes-Afrika toegepas. In die laat 20ste eeu het opstande en eise deur Afrikaleiers wat vir die Namibiese onafhanklikheid gepleit het, daartoe gelei dat die [[Verenigde Nasies]] in 1966 direkte verantwoordelikheid vir die gebied aanvaar het, maar Suidwes-Afrika het ''[[de facto]]'' onder Suid-Afrikaanse gesag gebly. Die VN het in 1973 [[SWAPO]] as die amptelike verteenwoordiger van die Namibiërs erken; dié party is deur die Ovambo's oorheers, wat die grootste deel van die bevolking vorm. Na interne konflikte het Suid-Afrika in 1985 ’n tussentydse administrasie in Namibië ingestel. Namibië het in 1990 volle onafhanklikheid van Suid-Afrika verkry, met die uitsondering van Walvisbaai en die Pikkewyn-eilande wat tot 1994 onder Suid-Afrikaanse beheer gebly het. Namibië het ’n bevolking van 2,8 miljoen en is ’n parlementêre demokrasie met ’n veelpartystelsel. [[Landbou]], veeteelt, [[toerisme]] en [[mynbou]] – insluitend die myn van [[diamant]]e, [[uraan]], [[goud]], [[silwer]] en onedele metale – vorm die ruggraat van die [[Ekonomie van Namibië|Namibiese ekonomie]]. Gegewe die teenwoordigheid van die onherbergsame Namibwoestyn is Namibië een van die ylbevolkste lande ter wêreld. Ongeveer die helfte van die bevolking leef onder die internasionale broodlyn en die land is swaar getref deur die [[Vigs]]-epidemie met 15% van die volwasse bevolking wat teen 2007 besmet was. == Etimologie == Die landsnaam is ontleen aan die Namibwoestyn, die oudste woestyn in die wêreld.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.worldwildlife.org/ecoregions/at1315 |title=Africa: Namibia |author=Spriggs, A. |year=2001 |publisher=[[Wêreldnatuurlewefonds]] |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304162628/https://www.worldwildlife.org/ecoregions/at1315 |archive-date=4 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die naam ''Namib'' is op sigself van [[Nama]]-oorsprong en beteken "groot plek". Voor sy onafhanklikheid in 1990 was die gebied bekend as [[Duits-Suidwes-Afrika]] (''Deutsch-Südwestafrika'') en daarna as Suidwes-Afrika. Dit weerspieël die koloniale besetting van Duitsland en die Suid-Afrikaanse regering namens die Britse kroon (as gevolg van Suid-Afrika se dominiumstatus binne die [[Britse Ryk]]). == Geskiedenis == {{Hoofartikel|Geskiedenis van Namibië}} === Pre-koloniale era === [[Lêer:White lady 2008 08.jpg|duimnael|links|Die ''Wit Vrou'']] Die droë gebiede van Namibië is sedert die vroegste tye bewoon deur [[Boesman]]s, [[Damaras]] en [[Namas]] en sedert ongeveer die 14de eeu deur immigrerende Bantoes wat met die Bantoemigrasie uit sentraal Afrika gekom het. Van die laat 18de eeu en daarna het [[Oorlam]]stamme vanuit die [[Kaapkolonie]] die [[Oranjerivier]] oorgesteek en hulle in die area wat vandag suidelike Namibië is, gevestig.<ref name="KDA">{{en}} {{cite web |url=http://www.klausdierks.com/Biographies/Biographies_A.htm |last=Dierks |first=Klaus |title=Biografieë van Namibiese Persoonlikhede, A |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190804032931/http://www.klausdierks.com/Biographies/Biographies_A.htm |archive-date=4 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hulle ontmoetinge met die nomadiese Namastamme was oorwegend vreedsaam. Die sendelinge wat saam met die Oorlams getrek het, is goed ontvang deur die Namas<ref name="Dierks">{{en}} {{cite web |last=Dierks |first=Klaus |title=Warmbad word tweehonderd |url=http://www.klausdierks.com/Warm_Bath/index.htm |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190821172028/http://www.klausdierks.com/Warm_Bath/index.htm |archive-date=21 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> en die reg om watergate en weiding te gebruik is teen ’n jaarlikse fooi toegestaan.{{sfn|Vedder|1997|p=177}} Op hul pad noordwaarts het die Oorlams ontmoetings met segmente van die [[Herero]]stam by Windhoek, [[Gobabis]] en [[Okahandja]] gehad wat nie so akkommoderend was nie. Die Nama-Herero-oorlog het in 1880 uitgebreek met vyandighede wat eers afgeneem het nadat die Duitse Keiserryk troepe ontplooi het in die betwiste gebiede. Hulle het die status quo tussen die Namas, Oorlams en Herero's gehandhaaf.{{sfn|Vedder|1997|p=659}} [[Lêer:Herero.jpg|duimnael|’n Groep Herero’s, ca. 1910]] Die eerste Europeërs wat voet aan wal gesit en die gebied verken het was die [[Portugal|Portugese]] seevaarder [[Diogo Cão]] in 1485 en [[Bartolomeus Dias]] in 1486; die gebied is egter nie deur die Portugese kroon beset nie. Soos die grootste deel van Afrika suid van die Sahara, is Namibië nie omvangryk verken deur Europeërs tot die 19de eeu nie, toe handelaars en setlaars, hoofsaaklik vanuit Duitsland en [[Swede]], daar aangekom het. In die laat 19de eeu het die [[Dorslandtrek]]kers die gebied oorgesteek op pad van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] na Angola. Van die Trekkers het in Namibië agtergebly in plaas daarvan om die tog na Angola te voltooi. Andere het na Namibië teruggekeer nadat Angola deur die Portugese hulle tot die katolisisme probeer bekeer het en die gebruik van hul taal in skole verbied het.<ref name="Joubert">{{en}} {{cite web |last=Joubert |first=Bruce |title=’n Historiese perspektief op die gebruik van dierkrag in Suid-Afrika |url=http://www.atnesa.org/sanat/Joubert-95-HistoryanimalpowerSouthAfrica.pdf |publisher=Animal Traction Network for Eastern and Southern Africa |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190302212939/http://www.atnesa.org/sanat/Joubert-95-HistoryanimalpowerSouthAfrica.pdf |archive-date=2 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Duitse bewind === {{Hoofartikel|Duits-Suidwes-Afrika|Suidwes-Afrika-veldtog}} [[Lêer:Adolf Lüderitz.jpg|duimnael|links|upright|[[Adolf Lüderitz]], die stigter van [[Duits-Suidwes-Afrika]]]] Namibië het in 1884 onder [[Otto von Bismarck]] ’n Duitse kolonie geword om Britse besetting te voorkom en het bekend gestaan as Duits-Suidwes-Afrika (''Deutsch-Südwestafrika''); in die omgangstaal is hierdie benaming dikwels afgekort tot ''Deutsch-Südwest'' ("Duits-Suidwes").<ref>{{en}} {{cite web |title=Duits-Suidwes-Afrika |work=[[Encyclopædia Britannica]] |url=https://www.britannica.com/place/German-South-West-Africa |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402183130/https://www.britannica.com/place/German-South-West-Africa |archive-date=2 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Palgrave-sendingstasie van die Britse Goewerneur het bepaal dat slegs die natuurlike diepwaterhawe van Walvisbaai die moeite werd was om te beset – dit is vir die Brittanje deur die Kaapkolonie beset. [[Lêer:Kirche denkmal nam.jpg|duimnael|Die Christuskerk en Ruiterstandbeeld in Windhoek]] Van 1904 tot 1907 het die Herero's en die Namakwas die wapen teen die [[Duitsers]] opgeneem en in die gevolglike [[Namibiese volksmoord 1904–1908|opstand]] het 10&nbsp;000 Namas (ongeveer die helfte van die bevolking) en naastenby 65&nbsp;000 Herero's (ongeveer 80% van die bevolking) omgekom.<ref>{{de}} Drechsler, Horst (1980). Die werklike sterftegevalle in die relatief min veldslae was nie so baie nie, en meeste sterftes het plaasgevind ná die veldslae as gevolg van ’n bevel wat deur [[Lothar von Trotha]] uitgevaardig is. ’n Aansienlike minderheid van Herero's het oor die Kalahari na Betsjoeanaland gegaan waar ’n klein gemeenskap steeds woon (in Wes-Botswana) naby die Namibiese grens. ''Ons sal vegtend sterf'', aanvanklik in 1966 uitgegee onder die titel “Südwestafrika unter deutsche Kolonialherrschaft”. Berlyn: Akademie-Verlag.</ref><ref>{{en}} Mohamed Adhikari, "'Bloedstrome en geldstrome': Nuwe perspektiewe op die uitwissing van die Herero- en Namavolke van Namibië, 1904–1908," ''Kronos: Tydskrif van Kaapse geskiedenis'' 2008 34: 303–320</ref> Nadat die oorlewendes uit aanhouding vrygelaat is, is hulle onderwerp aan onteiening, deportasie, gedwonge arbeid en segregasie. Die meeste Afrikane is beperk tot sogenaamde inboorlinggebiede wat later onder Suid-Afrikaanse regering tot [[Bantoestan]]s verklaar is. Sommige historici gaan selfs sover as om te spekuleer dat die volksmoord in Namibië as model vir die Nazi’s in die [[sjoa]]<ref>{{en}} Benjamin Madley, "Van Afrika na Auschwitz: Hoe Duits-Suidwes-Afrika idees en metodes gekweek het wat deur die Nazi’s in Oos-Europa gebruik is," ''European History Quarterly'' 2005 35(3): 429–464 sê dit het die Nazi’s beïnvloed.</ref> of Joodse volksmoord gedien het, maar die meeste geleerdes meen dat dit nie werklik ’n invloed op die Nazi’s, wat in daardie tyd kinders was, gehad het nie. Die vader van Hermann Göring, [[Heinrich Göring]], was wel op sy dag ’n koloniale goewerneur in Namibië en ’n straat in Swakopmund is na hom vernoem.<ref>{{fr}} Robert Gerwarth, et al. "L'Antichambre de l'Holocauste? A propos du Debat sur les Violences Coloniales et la Guerre d'Extermination Nazie" ("Die voorkamer van die sjoa? Die debat oor koloniale geweld en die Nazi-oorlog van uitwissing") ''Vingtième Siècle'' 2008 (99): 143–159 meen die meeste geleerdes het nie gedink dat die Nazi’s beïnvloed is nie.</ref> Die gedagte van die volksmoord bly relevant tot die etniese identiteit in onafhanklike Namibië en tot verhoudinge met Duitsland.<ref>{{de}} Reinhart Kössler, en Henning Melber, "Völkermord und Gedenken: Der Genozid an den Herero und Nama in Deutsch-Südwestafrika 1904–1908," ("Volksmoord en herinnering: die volksmoord van die Herero en Nama in Duits-Suidwes-Afrika, 1904–08") ''Jahrbuch zur Geschichte und Wirkung des Holocaust'' 2004: 37–75</ref> Die Duitse regering het in 2004 formeel om verskoning gevra vir die Namibiese volksmoord.<ref>{{en}} {{cite web |author=Andrew Meldrum |title=German minister says sorry for genocide in Namibia |url=https://www.theguardian.com/world/2004/aug/16/germany.andrewmeldrum |work=The Guardian |date=15 Augustus 2004 |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200504204816/https://www.theguardian.com/world/2004/aug/16/germany.andrewmeldrum |archive-date=4 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Suid-Afrikaanse bewind en die stryd om onafhanklikheid === {{Hoofartikel|Suidwes-Afrika|Namibiese Onafhanklikheidsoorlog}} [[Lêer:Un-namibia1975-263-264.jpg|duimnael|links|VN-[[Posseël]] van 1975, wat die Onafhanklikheid van Namibië eis]] [[Lêer:Plan Odendaal.png|duimnael|Die Odendaal-plan vir [[Bantoestan]]s in Suidwes-Afrika in 1964]] [[Lêer:Namibia homelands 78.jpeg|duimnael|Kaart van tuislande in Suidwes-Afrika in 1978]] Suid-Afrika het die kolonie in 1915 beset nadat die Duitse magte in die Eerste Wêreldoorlog verslaan is. Dit is as ’n mandaatgebied van die Volkebond vanaf 1919 geadministreer. Hoewel die Suid-Afrikaanse regering Suidwes in sy eie gebied wou inkorporeer, het dit nooit amptelik gebeur nie maar dit is deurgaans as die de facto ‘vyfde provinsie’ bestuur met die bevolking van Namibië wat verteenwoordiging in die Parlement van Suid-Afrika geniet het. Hulle het ook hul eie administrasie en Wetgewende Vergadering gekies. Die Suid-Afrikaanse regering het ’n administrateur vir SWA aangestel wat uitgebreide magte gehad het. Na die Volkebond se tersydestelling en die ontstaan van die Verenigde Nasies in 1946 het Suid-Afrika geweier dat sy vroeëre mandaat deur ’n Trusteeskap van die Verenigde Nasies vervang moet word (wat nadere internasionale monitering van die gebied se administrasie saam met ’n definitiewe onafhenklikheidskedule vereis het). Die Herero's se Raad van Hoofmanne het ’n aantal petisies by die VN ingedien om te vra vir Namibië se onafhanklikheid gedurende die 1950’s. Gedurende die 1960’s, toe Europese moondhede onafhanklikheid aan hul kolonies en trustgebiede begin gee het, het die druk op Suid-Afrika begin toeneem om dieselfde met Namibië te doen. In 1966 het die [[Internasionale Geregshof]] ’n klag teen Suid-Afrika se volgehoue teenwoordigheid in die gebied van [[Ethiopië]] en [[Liberië]] van die hand gewys maar die VN se Algemene Vergadering het uiteindelik Suid-Afrika se mandaat teruggetrek. In 1971 het die Internasionale Geregshof ’n “adviserende mening” uitgebring waarin verklaar is dat Suid-Afrika se volgehoue administrasie van die gebied onwettig is.<ref>{{en}} {{cite web |publisher=Armed Conflict Events Database |title=Namibiese Onafhanklikheidsoorlog 1966–1988 |url=https://www.onwar.com/aced/chrono/index2010.htm |accessdate=21 Maart 2019 |archive-date=1 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180501171609/https://www.onwar.com/aced/chrono/index2010.htm |url-status=dead}}</ref> In reaksie op die 1966-beslissing deur die Internasionale Geregshof het SWAPO se militêre vleuel, Volksbevrydingsleër van Namibië (PLAN), ’n guerrilla-oorlog begin voer in die stryd om onafhanklikheid<ref>{{en}} {{cite news |author=Petronella Sibeene |publisher=[[New Era (Namibië)|New Era]] |title=Swapo word 49 |url=http://www.newera.com.na/article.php?articleid=3769 |date=17 April 2009 |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120218185514/http://www.newera.com.na/article.php?articleid=3769 |archive-date=18 Februarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> maar dit was eers in 1988 wat Suid-Afrika ingestem het om die besetting van Namibië op te hef,<ref>{{en}} [http://www.klausdierks.com/Chronology/119.htm Klaus Dierks] Chronologie van Namibiese Geskiedenis, 1977</ref> in ooreenstemming met ’n VN-vredesplan vir die hele gebied. Buite die sentraal-suidelike gebied van Namibië (bekend as die “Polisie-sone” sedert die Duitse era en waar die hoof dorpe, industrieë, myne en landbougrond was) is die land opgedeel in “tuislande‘, soortgelyk aan die Suid-Afrikaanse Bantoestans maar die Swart bevolking het nie hul samewerking gegee nie. Na baie onsuksesvolle pogings deur die VN om Suid-Afrika te oorreed om in te stem tot die VN-besluit 435 te implementeer, wat in 1978 deur die VN se [[Veiligheidsraad]] aanvaar is as die internasionaal-ooreengekome dekoloniseringsplan vir Namibië. In 1988 het die oorgang na onafhanklikheid begin onder ’n drieledige diplomatieke ooreenkoms tussen Suid-Afrika, Angola en Kuba, met die VSA en die USSR as waarnemers, waaronder Suid-Afrika ingestem het om uit die gebied te onttrek en sy troepe te demobiliseer en Kuba ingestem het om sy troepe vanuit suid-Angola, wat gestuur is om die MPLA te ondersteun in sy stryd om Angola teen UNITA. ’n Gekombineerde VN Burgerlike en vredesmag onder die Finse diplomaat Martti Ahtisaari het toesig gehou oor die militêre onttrekkings, die terugkeer van SWAPO-bannelinge en die hou van Namibië se eerste verkiesing vir ’n grondwetlike vergadering in Oktober 1989. SWAPO het gewen maar nie hul eie verwagting van ’n twee-derde meerderheid gekry nie; die Suid-Afrikaans gesteunde [[Demokratiese Turnhalle-alliansie]] (DTA) het die amptelike opposisie geword. Na die aanvaarding van die Namibiese grondwet, wat beskerming van menseregte, vergoeding vir staatsonteienings van privaat eiendom, ’n onafhanklike regbank en ’n uitvoerende presidensie (die grondwetgewende vergadering het die nasionale vergadering geword), ingesluit het, het Namibië op 21 Maart 1990 amptelik onafhanklik geword. [[Sam Nujoma]] is ingesweer as die eerste [[President van Namibië]] met verteenwoordigers van 147 lande, insluitend 20 staatshoofde, wat die plegtigheid bygewoon het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.klausdierks.com/Chronology/132.htm |title=Chronologie van Namibiese Onafhanklikheid |publisher=Klausdierks.com |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523021428/http://www.klausdierks.com/Chronology/132.htm |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dié seremonie is ook deur die Suid-Afrikaanse [[Nelson Mandela]], wat die vorige maand uit die tronk vrygelaat is, bygewoon. Na die einde van Apartheid in 1994 is die Walvisbaai en die Pikkewyn-eilande deur Suid-Afrika aan Namibië afgestaan.<ref>{{en}} {{cite web |title=Treaty between the Government of the Republic of South Africa and the Government of the Republic of Namibia with respect to Walvis Bay and the off-shore Islands, 28 February 1994 |url=https://www.un.org/Depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/TREATIES/ZAF-NAM1994OI.PDF |website=Verenigde Nasies |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519121348/https://www.un.org/Depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/TREATIES/ZAF-NAM1994OI.PDF |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Na onafhanklikheid === [[Lêer:Netumbo Nandi-Ndaitwah Namibia's Deputy Prime Minister (cropped).jpg|duimnael|Netumbo Nandi-Ndaitwah, die huidige president van Namibië (sedert 2025)]] Veelpartydemokrasie is ingestel en is volhou, ten spyte daarvan dat SWAPO telkens die verkiesings met ’n oorweldigende meerderheid wen, en verkiesings word gereeld op plaaslike, provinsiale en nasionale vlak gehou. Verskeie geregistreerde politieke partye is aktief en word in die Nasionale Vergadering verteenwoordig.<ref>{{en}} {{cite web |title=Landverslag: Fokus op Namibië |publisher=Statebond-sekretariaat |url=http://www.thecommonwealth.org/news/34580/34581/224187/250510spotlightonnamibia.htm |accessdate=21 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120924024752/http://www.thecommonwealth.org/news/34580/34581/224187/250510spotlightonnamibia.htm |archive-date=24 September 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die oorgang van die 15 jaarbewind van president Nujoma na sy opvolger [[Hifikepunye Pohamba]] op 21 Maart 2005 het glad verloop.<ref name="IRIN">{{en}} {{cite web |title=IRIN-landprofiel vir Namibië |publisher=IRIN |url=http://www.irinnews.org/country.aspx?CountryCode=NA&RegionCode=SAF |accessdate=21 Maart 2015 |archive-date=17 Februarie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217173041/http://www.irinnews.org/country.aspx?CountryCode=NA&RegionCode=SAF |url-status=dead}}</ref> Pohamba is op 21 Maart 2015, Namibië se 25ste onafhanklikheidsdag, deur [[Hage Geingob]] opgevolg. Geingob is op 4 Februarie 2024 aan kanker oorlede en deur adjunkpresident [[Nangolo Mbumba]] opgevolg, wat tot in 2025 gedien het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68196412 |title=Hage Geingob: Namibia's president dies aged 82 |publisher=[[BBC]] |date=4 Februarie 2024 |accessdate=21 Maart 2025}}</ref> Op 21 Maart 2025, die land se 35ste onafhanklikheidsdag, is [[Netumbo Nandi-Ndaitwah]] as Namibië se eerste vrou in dié pos ingesweer.<ref name="NNN">{{en}} {{cite web |url=https://www.namibian.com.na/namibias-35th-independence-day-anniversary-and-swearing-in-of-the-5th-president-of-namibia/ |title=Namibia’s 35th Independence Day Anniversary and Swearing-in of the 5th President of Namibia |publisher=[[The Namibian]] |date=21 Maart 2025 |accessdate=21 Maart 2025}}</ref> Die Namibiese regering het ’n beleid van nasionale versoening bevorder en amnestie gegee aan mense wat aan beide kante van die oorlog geveg het. Die burgeroorlog in Angola het ’n beperkte impak gehad op Namibiërs wat in die noorde van die land woon. In 1998 het die Namibiese Weermagtroepe na die [[Demokratiese Republiek van die Kongo]] gestuur as deel van ’n [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]]-kontingent. In Augustus 1999 is ’n poging tot afskeiding in die noordoostelike [[Kaprivistrook]] suksesvol onderdruk.<ref name="IRIN" /> Die Kaprivikonflik is deur die Caprivi Liberation Army (CLA), ’n rebelgroep onder leiding van Mishake Muyongo, geïnisieer. Dit wou hê dat die Kaprivistrook ten einde van sy eie samelewing van Namibië moet skei. ’n Langlopende geskil oor die suidelike grens van Namibië se Kaprivistrook met Botswana was die onderwerp van ’n uitspraak deur die [[Internasionale Geregshof]] in Desember 1999. Die hof het beslis dat die [[Kasikili-eiland]] aan Botswana behoort.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.un.org/press/en/1999/19991213.icj594.doc.html |title=ICJ FINDS THAT KASIKILI/SEDUDU ISLAND FORMS PART OF TERRITORY OF BOTSWANA |publisher=[[Verenigde Nasies]] |date=13 Desember 1999 |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190325191209/https://www.un.org/press/en/1999/19991213.icj594.doc.html |archive-date=25 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Politiek en regering == {{Hoofartikel|Politiek van Namibië}} [[Lêer:Tintenpalast-Windhoek.jpg|duimnael|Die [[Tintenpalast]], setel van die Namibiese regering]] Die Namibiese politiek vind plaas in die raamwerk van ’n presidensiële verteenwoordigende demokratiese republiek waar die president van Namibië vir ’n vyf-jaar termyn verkies word en die staatshoof asook die hoof van die regering is.<ref>{{en}} [http://www.eisa.org.za/WEP/nam5.htm Namibian_President/Constitution eisa.org.za: ''Namibia: Constitution''] Besoek op 21 Maart 2015.</ref> Die Grondwet van Namibië waarborg die [[Trias politica|skeiding van magte]]:<ref name="Bösl">{{en}} {{cite book |last1=Shivute |first1=Peter |editor1-last=Bösl |editor1-first=Anton |editor2-last=Horn |editor2-first=Nico |url=https://www.kas.de/c/document_library/get_file?uuid=f4281780-d707-58d1-179c-fcf53a38c317&groupId=252038 |format=pdf |chapter=Voorwoord |page=10 |title=Die onafhanklikheid van die regbank in Namibië |publisher=Macmillan Education Namibia |series= Publications sponsored by Konrad Adenauer Stiftung |isbn=978-99916-0-807-5 |year=2008 |accessdate=21 Maart 2019 }}</ref> * Uitvoerende mag word deur die president en die Namibiese kabinet uitgevier. * Wetgewende mag: Namibië het ’n [[Parlement van Namibië|tweekamerstelselparlement]] met die [[Nasionale Vergadering van Namibië|Nasionale Vergadering]] as laerhuis en die [[Nasionale Raad van Namibië|Nasionale Raad]] as hoërhuis. * Regbank: Namibië het ’n hofstelsel wat die reg in die naam van die staat interpreteer en toepas. Hoewel die grondwet ’n veelpartystelsel beoog vir Namibië se regering beoog het, lyk dit meer na ’n eenpartystaat met SWAPO wat sedert 1990 elke verkiesing gedomineer het.<ref>{{en}} [http://www.swapoparty.org/throw_out_nyamu_motion.html swapoparty.org: ''SWAPO: Dominant party?''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222946/http://www.swapoparty.org/throw_out_nyamu_motion.html |date=3 Maart 2016}}. Besoek op 21 Maart 2019.</ref> In Desember 2019 is President Hage Geingob tydens die algemene verkiesing vir ’n tweede termyn verkies met 56,3% van die stemme.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-50618516 |title=Namibia's President Hage Geingob wins re-election |publisher=[[BBC]] |date=1 Desember 2019 |accessdate=11 Oktober 2022}}</ref> Geingob is op 4 Februarie 2024 oorlede en deur adjunkpresident [[Nangolo Mbumba]] opgevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.the-star.co.ke/news/2024-02-04-nangolo-mbumba-sworn-in-as-namibias-fourth-president/ |title=Nangolo Mbumba sworn in as Namibia’s fourth President |publisher=The Star Kenya |author=Maureen Kinyanjui |date=4 Februarie 2024 |accessdate=21 Maart 2025}}</ref> Mbumba is op 21 Maart 2025 deur [[Netumbo Nandi-Ndaitwah]] opgevolg.<ref name="NNN" /> === Buitelandse betrekkinge === {{Hoofartikel|Buitelandse betrekkinge van Namibië}} [[Lêer:Diplomatic missions of Namibia.png|duimnael|links|Plekke oor die wêreld heen waar Namibië ambassadeurs of hoëkommissarisse het]] [[Lêer:Platanenallee 36, Reichsstraße 17 (09096391) 002.jpg|duimnael|Namibiese Ambassade in [[Berlyn]]]] Namibië volg ’n grootliks onafhanklike buitelandse beleid met voortslepende affiliasies met state wat bygestaan het in die stryd om onafhanklikheid, insluitend [[Libië]], [[Kuba]] en die [[Volksrepubliek China]]. Met ’n klein weermag en ’n swak ekonomie was die Namibiese regering se vernaamste buitelandse beleid gemoeid met die ontwikkeling van sterker bande met die ander lande in Suider-Afrika. As ’n dinamiese lid van die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap is Namibië ’n uitgesproke voorstander vir groter streeksintegrasie. Namibië het op 23 April 1990 die 160ste lid van die Verenigde Nasies geword. Dit het ook met onafhanklikheid die vyftiende lid van die [[Britse Statebond]] geword.<ref>{{en}} [https://www.thoughtco.com/africa-and-the-commonwealth-of-nations-43744 africanhistory.about.com: ''Africa and the CON'']. Besoek op 21 Maart 2019.</ref> === Weermag === [[Lêer:Flag of the Namibian Defence Force.svg|duimnael|Vlag van die Namibiese Weermag]] Namibië het geen vyande in sy onmiddellike omgewing nie maar spandeer gedurig meer geld op sy weermag as ander lande in Suider-Afrika (behalwe vir Angola). Militêre uitgawes het toegeneem van 2,7% van die BBP in 2000 tot 3,7% van BBP in 2009 en die koms van 12 Chengdu F-7 Airguard-stralers in 2006 en 2008 het Namibië vir ’n kort rukkie die grootste wapeninvoerder in Afrika suid van die Sahara gemaak.<ref name=flying>{{en}} {{cite news |title=Vlieg hoog |last=Hopwood |first=Graham |date=Februarie 2012 |work=Insight Namibia }}</ref> Die Namibiese grondwet beskryf die rol van die weermag as die “''verdediging van die gebied en nasionale belange''”. Namibië het die Namibiese Weermag (NW) gestig wat uit voormalige vyande in die 23-jarige bosoorlog bestaan: die Volksbevrydingsleër van Namibië (PLAN) en die Suidwes-Afrikaanse Gebiedsmag (SWAGM)<!-- South West African Territorial Force, SWATF -->. Brittanje het die plan vir die integrasie van hierdie magte opgestel en met opleiding van die NW begin. Die NW bestaan uit ’n klein hoofkantoor en vyf bataljons. Die Verenigde Nasies se Oorgangshulpgroep (UNTAG)se Keniaanse infanteriebataljon het vir drie maande na die verkryging van onafhanklikheid in Namibië gebly om te help om die NW op te lei en om die noorde van die land te stabiliseer. Volgens die Namibiese Ministerie van Verdediging sal daar nie meer as 7&nbsp;500 weermaglede (manlik en vroulik ingesluit) wees nie. == Geografie en klimaat == {{Hoofartikel|Geografie van Namibië}} [[Lêer:Namibia map of Köppen climate classification.svg|duimnael|links|Klimaatsones in Namibië volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] [[Lêer:Namib Desert Namibia(2).jpg|duimnael|Sandduine in die [[Namibwoestyn]]]] [[Lêer:Namibia Natural Earth 1.jpg|duimnael|Geskakeerde reliëfkaart van Namibië]] Met ’n grootte van 824&nbsp;292&nbsp;km²<ref name="CIA" /> is Namibië die vyf-en-dertigste grootste land (net na [[Venezuela]]) in die wêreld. Dit lê tussen 17°en 29° suiderbreedte (’n klein area is noord van 17°) en 11° en 26° oosterlengte. In geologiese opsig word Namibië as een van die oudste dele van die Afrika-vasteland beskou. Lank voordat die reusevasteland [[Gondwana]]land ontstaan het, het in die gebied van die huidige Afrika twee plato’s gevorm – die Kongo- en die Kalahari-Kraton. Die laasgenoemde beslaan groot dele van die huidige Namibië. Die vastelandgebied van Gondwana, wat destyds dele van Afrika, [[Suid-Amerika]], [[Australië]], [[Indië]] en [[Antarktika]] bevat het, het eers sowat 550 miljoen jaar gelede as gevolg van tektoniese prosesse ontstaan. Sowat 150 miljoen jaar gelede het Gondwana uitmekaar gebreek, om sodoende die huidige vastelande te vorm. Namibië se [[klimaat]]toestande het oor ’n lang tydperk feitlik onveranderd gebly, en baie geologiese strukture, prosesse en verskynsels is tot vandag toe baie goed bewaar. Een van die bekendste voorbeelde is die Namibwoestyn, wat as die oudste ter wêreld beskou word. === Administratiewe streke === {{Hoofartikel|Streke van Namibië}} Namibië is opgedeel in 14 streke en onderverdeel in 121 kiesafdelings. Die administratiewe streke van Namibië word deur die ''Afbakeningskomitee'' ter tafel gelê en aanvaar of verwerp deur die Nasionale Vergadering. Sedert die stigting van die staat was daar reeds drie Afbakeningskomitees, met die mees onlangse een in 2013 onder leiding van regter Alfred Siboleka.<ref>{{en}} {{cite book |title=Fokus op: Khomas-streek |chapter=Khomas-streek, ’n konstitusionele, politieke en geografiese hibriede |last=Matundu-Tjiparuro |first=Mae |publisher=aanvullung tot [[New Era (Namibië)|New Era]] |page=3 |date=28 Februarie 2011}}</ref> Streeksraadslede word direk verkies deur ’n geheime stemming (in streeksverkiesings) deur die inwoners van hul kiesafdelings.<ref>{{en}} {{cite web |title=Namibië Nasionale Raad |url=http://archive.ipu.org/parline/reports/2226.htm |publisher=Inter-Parliamentêre Unie |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180525132836/http://archive.ipu.org/parline/reports/2226.htm |archive-date=25 Mei 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Plaaslike owerhede in Namibië kan in die vorm van munisipaliteite (hetsy deel 1 of deel 2 munisipaliteite), stadsrade of dorpe wees.<ref name=alan>{{en}} {{cite web |title=Local Authorities |url=http://www.alan.org.na/?q=localauthorities/list |publisher=Association of Local Authorities in Namibia |accessdate=21 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216094129/http://www.alan.org.na/?q=localauthorities%2Flist |archive-date=16 Februarie 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> === Geografiese streke === Die Namibiese landskap bestaan algemeen uit vyf geografiese streke, elk met sy eie unieke abiotiese faktore en plantegroei met sommige variasie in en oorvleueling tussen die streke: die Sentrale Plato, die Namibwoestyn, die Groot Platorand, die Bosveld en die [[Kalahari]]. ==== Sentrale plato ==== <!---Moet asb. nie hierdie beelde opskuif nie aangesien dit die uitleg beïnvloed wanneer op ’n wye skerm gewerk word.---> [[Lêer:SAC Namibia-cactus.jpg|duimnael|[[Visrivier-canyon]]]] [[Lêer:SAC Namibia-desert-1.jpg|duimnael|[[Namibwoestyn]]]] [[Lêer:SAC Namibia-escarpment2.jpg|duimnael|Namib Platorand]] [[Lêer:Kalahari C17.JPG|duimnael|Die [[Kalahari]]]] [[Lêer:Windhoek-Skyline.jpg|duimnael|[[Windhoek]] se kimlyn]] Die Sentrale Plato lê van noord na suid en word begrens deur die Skedelkus na die noordweste, die Namibwoestyn en sy kusvlaktes na die suidweste, die [[Oranjerivier]] na die suide en die Kalahari na die ooste. Die hoogste punt in Namibië, die [[Brandberg]] (2&nbsp;606&nbsp;m) is in die Sentrale Plato.<ref name="elevation">{{en}} {{cite web |url=http://landsat.usgs.gov/gallery/detail/367/ |title=Landsat.usgs.gov |publisher=Landsat.usgs.gov |accessdate=21 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080907062948/http://landsat.usgs.gov/gallery/detail/367/ |archive-date=7 September 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Binne die wye plat Sentrale Plato is die meerderheid van Namibië se bevolking en ekonomiese aktiwiteit. Windhoek, die hoofstad, is hier geleë asook. Die beste landbougrond is ook in hierdie gebied. Hoewel landbougrond slegs 1% van die land se oppervlak uitmaak word ongeveer die helfte van die land se bevolking deur landbou in diens geneem.<ref name="World Almanac 2004">{{en}} World Almanac. 2004.</ref> Die abiotiese faktore in die plato is naastenby dieselfde as op die platorand maar die topografiese kompleksiteit is egter verminder. Somertemperature kan so hoog as 40&nbsp;°C word en ryp is algemeen in die winter. ==== Namibwoestyn ==== {{Hoofartikel|Namibwoestyn}} Die Namibwoestyn is ’n wye uitspansel van hiperonvrugbare gruisvlaktes en duine wat langs die hele Namibiese kuslyn strek. Dit wissel van 100 tot honderde kilometer in breedte. Areas in die Namib sluit die Skedelkus en die [[Kaokoveld]] in die noorde in asook die uitgebreide Namib Sandsee langs die sentrale kus.<ref name="Spriggs, A. 2001.(AT1315)">{{en}} Spriggs, A. 2001.(AT1315)</ref> Die sand waaruit die sandsee bestaan ontstaan uit ’n erosieproses wat in die Oranjeriviervallei in die suide plaasvind. Soos wat sandbelaaide water hul swewende belastings in die [[Atlantiese Oseaan]] laat uitspoel, word dit weer op land uitgespoel deur seestrome. Die heersende suidwestelike winde tel dit dan op en plaas dit in die vorm van reuse sandduine in die wydverspreide sandsee. So word die grootste sandduine in die wêreld gevorm. In areas waar die sandaanvoer afgeneem het weens die onvermoë van die sand om rivierbeddings oor te steek, skuur die wind die land om groot gruisvlaktes te vorm. In baie areas van die Namibwoestyn is daar bitter min plantegroei behalwe vir korsmosse wat in die gruisvlaktes en opgedroogte rivierbeddings gevind word waar plante toegang het tot ondergrondse water. ==== Groot Platorand ==== Die Groot Platorand styg tot meer as 2&nbsp;000&nbsp;m. Gemiddelde temperature neem toe hoe verder ’n mens van die koue Atlantiese waters beweeg terwyl die talmende kusmis stadig afneem. Hoewel die streek rotserig is met swak ontwikkelde grond, is dit nietemin aansienlik meer produktief as die Namibwoestyn. Soos somerwinde oor die platorand geforseer word, word vog as neerslag onttrek.<ref name="Spriggs, A. 2001.(AT1316)">{{en}} Spriggs, A. 2001.(AT1316)</ref> Die water, saam met die vinnig veranderende topografie, is verantwoordelik vir die voortbringing van mikrohabitatte wat ’n wye verskeidenheid organismes huisves waarvan baie endemies is. Plantegroei op die platorand wissel in vorm en digtheid met gemeenskapstrukture wat wissel van digte bosse na meer struikagtige gebiede en verspreide bome. ’n Aantal [[Acacia]]-spesies word hier aangetref asook grasse en ander struikagtige plante. ==== Bosveld ==== Die Bosveld is in die noordooste van die land langs die grens met Angola en in die Kaprivistrook, wat die oorblyfsel is van ’n nou gang is waardeur die Duitse Keiserryk die Zambezirivier bereik het, aangetref. Die area kry aansienlik meer reën as die res van die land met ’n gemiddeld van ongeveer 400&nbsp;mm per jaar. Temperature is ook koeler en meer gematig, met benaderde seisoenvariasies van tussen 10&nbsp;°C en 30&nbsp;°C. Die gebied is oor die algemeen plat en die grond is sanderig sodat dit nie goed water hou nie.<ref name="Cowling, bl. 2001">{{en}} Cowling, bl. 2001.</ref> Reg langs die Bosveld in noord-sentraal Namibië is een van die natuur se groot wonderwerke: die [[Etoshapan]]. Dit is vir die grootste gedeelte van die jaar ’n droë, sout woesteny maar gedurende die nat seisoen vorm daar ’n vlak meer wat oor meer as 6&nbsp;000&nbsp;km² strek. Die area is van ekologiese belang vir die groot getalle [[voël]]s en diere van die omliggende [[savanne]] wat deur droogte na die watergate om die meer gedwing word. Die bosveldstreek is deur die Wêreld Wildlewefonds afgebaken as deel van die Angola Mopane-boomveld ekogebied wat tot noord verby die [[Kunenerivier]] tot in Angola strek. ==== Kalahari ==== {{Hoofartikel|Kalahari}} Die Kalahari is waarskynlik Namibië se bekendste geografiese kenmerk. Dit word gedeel met Suid-Afrika en Botswana en het ’n verskeidenheid van gelokaliseerde omgewings wat wissel van hiperonvrugbare sanderige woestyn tot areas wat nie in die algemene beskrywing van woestyn inpas nie. Een van hierdie areas, bekend as die [[Sukkulente Karoo]], is die tuiste van meer as 5&nbsp;000 plantspesies waarvan meer as die helfte endemies is; een derde van die wêreld se [[vetplant]]e word in die Karoo aangetref. Die rede vir hierdie hoë produktiwiteit en endemisiteit is waarskynlik die relatief stabiele aard van neerslag.<ref name="Spriggs, A. 2001.(AT0709)">{{en}} Spriggs, A. 2001.(AT0709)</ref> Die Karoo ervaar nie op ’n gereelde basis droogte nie, en alhoewel die gebied tegnies woestyn is, bied gereelde winterreën genoeg vog om die gebied se interessante plantgemeenskap te onderhou. ’n Ander eienskap van die Kalahari en ook ander gebiede van Namibië, is koppe, geïsoleerde bergies wat mikroklimate en -habitatte vir organismes skep wat nie aangepas is om in die omliggende woestyngebied te oorleef nie. ==== Kuswoestyn ==== [[Lêer:Sossusvlei creek.JPG|duimnael|Die Sesriemcanyon in die Namibwoestyn]] Namibië se kuswoestyne is een van die oudste woestyne ter wêreld. Die sandduine, wat geskep is deur sterk landwaartse winde, is die hoogste in die wêreld.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nasa.gov/multimedia/imagegallery/image_feature_540.html |title=NASA – Namibië se Kuswoestyn |publisher=www.nasa.gov |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321190008/https://www.nasa.gov/multimedia/imagegallery/image_feature_540.html |archive-date=21 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Namibwoestyn en die [[Namib-Naukluft Nasionale Park]] is hier geleë. Die Namibiese kuswoestyne is een van die rykste diamantvelde ter wêreld. Die area is opgedeel in die noordelike Skedelkus en die suidelike Diamantkus. Weens die ligging van die kuslyn – op die punt waar die koue water van die Atlantiese Oseaan by Afrika uitkom – is daar dikwels baie digte mis.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.geographia.com/namibia/ |title=’n Inleiding tot Namibië |publisher=www.geographia.com |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010604205022/http://www.geographia.com/namibia/ |archive-date=4 Junie 2001 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 54% van die kuslyn is sanderige strande, 28% is sand en rots deurmekaar en 16% is slegs rotsagtig. Die kusvlaktes is “duinevelde” met korsmosse en ’n paar verspreide soutpanne. Naby die kus is daar gebiede waar die duine met plante bedek is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nacoma.org.na/Our_Coast/WalkOnOurCoastline.htm |title=NACOMA – Namibiese Kusbewaring- en Bestuursprojek |publisher=www.nacoma.org.na |accessdate=21 Maart 2015 |archive-date=21 Julie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090721154939/http://www.nacoma.org.na/Our_Coast/WalkOnOurCoastline.htm |url-status=dead }}</ref> Namibië is ryk aan kus- en seehulpbronne wat grootliks onverken is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://afraf.oxfordjournals.org/cgi/pdf_extract/83/333/477 |title=Namibië se kus- en see-ontwikkelingspotensiaal – Sparks 83 (333): 477 – African Affairs |publisher=afraf.oxfordjournals.org |accessdate=21 Maart 2015 |last=Sparks |first=Donald L. }}</ref> === Weer en klimaat === [[Lêer:Namib Desert Namibia(1).jpg|duimnael|Sandduine in die Namibwoestyn teen aandskemer]] [[Lêer:Namibia-1113.jpg|duimnael|Namibië is hoofsaaklik ’n groot woestyn en halfwoestyn plato]] Namibië is geleë in die subtropiese hoëdrukgordel en neem af van sub-vogtig (gemiddelde neerslag hoër as 500&nbsp;mm), na halfdroog (tussen 300&nbsp;mm en 500&nbsp;mm met die grootste gedeelte van die Kalahari wat in Namibië val) na onvrugbaar (tussen 150&nbsp;mm en 300&nbsp;mm). Hierdie drie klimaatstreke is landwaarts van die westelike platorand na die hiper-droë kusvlakte waar die neerslag minder as 100&nbsp;mm gemiddeld is. Veranderlikheid in reënval en temperatuur is die kenmerk van die onvrugbare klimaat. Reënvalgemiddeldes wissel van minder as 100&nbsp;mm per jaar oor die lengte van die Namibwoestyn tot 700&nbsp;mm per jaar vir [[Katima Mulilo]] en die oostelike punt van die [[Sambesi]]; veranderlikheid wissel van geen reënval na soveel as 800&nbsp;mm en meer in ’n oorvloedige seisoen. Hoewel die kern van die reënvalseisoen – Januarie tot Maart – ongeveer 70% van die algehele reën kry word dit tot soveel as 95% wanneer November, Desember en April bygereken word. Reën is egter nie beperk tot hierdie maande nie. Dit is slegs in die [[Kawango]] en die Kaprivistrook se reënvalstasies waar die maandelikse minimum ten minste een reëndag het. Die verre-suidweste, vernaam by [[Rosh Pinah]] se stasie is die swaarste reënval kwalik meer as 10&nbsp;mm in een dag. Winterreëns is voorspelbaar in die [[Karas]] en [[Hardap]]-streke en bied vogtigheid vir die omgewing. Die subtropiese hoëdrukgordel het gewoonlik wolklose dae en daar is meer as 300 sonskyndae per jaar. Dit is geleë aan die duidelike rand van die trope; die [[Steenbokskeerkring]] loop naastenby in die middel van die land deur. Die winter is gewoonlik droog met reënval wat normaalweg in die somer plaasvind. Die klein reënseisoen is tussen September en November en die groot reënseisoen is tussen Februarie en April.<ref>{{en}} {{cite web |publisher=Real Namibia |title=Die Reënseisoen |url=http://www.realnamibia.com/rn_028rainyseason.htm |accessdate=21 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160101084530/http://www.realnamibia.com/rn_028rainyseason.htm |archive-date=1 Januarie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Humiditeit is laag en die gemiddelde reënval wissel van amper geen in die kuswoestyn tot meer as 600&nbsp;mm in die Kaprivistrook. Reënval is egter hoogs veranderlik en droogtes is algemeen.<ref name="EBClimate">{{en}} {{cite web |title=Namibië |url=https://www.britannica.com/place/Namibia |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200510165738/https://www.britannica.com/place/Namibia |archive-date=10 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Weer en klimaat in die kusgebied word oorheers deur die koue, noordvloeiende [[Benguela-stroom]] van die [[Atlantiese Oseaan]] wat verantwoordelik is vir ’n baie lae neerslag (gemiddeld 50&nbsp;mm of minder per jaar), gereelde digte mis en algemeen laer temperature as in die res van die land.<ref name="EBClimate" /> In die winter kom [[bergwind]]e of oosweer soms voor. Dit is ’n warm droë wind wat van die binneland na die kus waai. Aangesien die area agter die kus woestyn is kan hierdie winde in sandstorms ontwikkel, soveel so dat sandstortings in die Atlantiese Oseaan op satellietbeelde sigbaar is.<ref name="Olszewski2">{{en}} {{cite news |last=Olszewski |first=John |newspaper=Namibia Economist |title=Om weer te begryp – nie te voorspel nie |url=http://www.economist.com.na/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=575&Itemid=54&limitstart=5 |date=25 Junie 2010 }}</ref> Die Sentrale Plato en Kalahari het wye daaglikse temperatuurvariasies van soveel as 30°C.<ref name="EBClimate" /> ''Efundja'', die jaarlikse vloede in die noordelike dele van die land het dikwels skade aan infrastruktuur en lewensverlies tot gevolg.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://www.unmultimedia.org/radio/english/2011/04/debilitating-floods-hit-northern-and-central-namibia/ |title=Verlammende vloede tref noordelike en sentraal-Namibië |last=Adams |first=Gerry |date=15 April 2011 |publisher=United Nations Radio |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220185613/http://www.unmultimedia.org/radio/english/2011/04/debilitating-floods-hit-northern-and-central-namibia/ |archive-date=20 Desember 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die reën wat hierdie vloede veroorsaak het hul oorsprong in Angola vanwaar dit in Namibië se Cuvelai-kom vloei en die vloedvlaktes (''Oshanas'' in [[Oshiwambo]]) opvul. Die ergste vloede het in Maart 2011 plaasgevind en 21,000 mense moes verplaas word.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://www.namibian.com.na/index.php?id=28&tx_ttnews%5Btt_news%5D=79689&no_cache=1 |title=Swaarste vloede nog ooit in Namibië |last=van den Bosch |first=Servaas |date=29 Maart 2011 |work=[[The Namibian]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180822014824/https://www.namibian.com.na/index.php?id=28 |archive-date=22 Augustus 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Ekonomie == {{Hoofartikel|Ekonomie van Namibië}} [[Lêer:Tsumeb-Main Road.JPG|duimnael|[[Tsumeb]] se hoofstraat]] Namibië se ekonomie is as gevolg van sy geskiedenis nou verbind met dié van Suid-Afrika.<ref name="Intelligence1">{{en}} ([[Central Intelligence Agency]], 2007)</ref><ref name="Department1">{{en}} (Amerikaanse Departement van Buitelandse Sake, 2007)</ref> Die grootste ekonomiese sektore is mynbou (10,4% van die bruto binnelandse produk in 2009), landbou (5,0%), vervaardiging (13,5%) en toerisme.<ref name=usds>{{en}} {{cite web |url=https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5472.htm |title=Agtergrondnota: Namibië |publisher=VS Departement van Buitelandse Sake |date=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512170904/https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5472.htm |archive-date=12 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Namibië het ’n hoogs ontwikkelde banksektor met moderne infrastruktuur soos aanlyn-bankwese, selfoon-bankwese ens. Die Bank van Namibië (BoN) is die sentrale bank van Namibië en is verantwoordelik vir alle pligte van ’n sentrale bank. Die vier grootste handelsbanke in Namibië is: Bank Windhoek, Eerste Nasionale Bank, Nedbank en Standard Bank.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bon.com.na/ |title=Bank van Namibië (BoN) |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515032858/https://www.bon.com.na/ |archive-date=15 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Namibië het ’n hoë werksloosheidskoers. “Streng werkloosheid” (mense wat aktief na werk soek) was in 2000 20,2%, in 2004 was dit 21,9% en in 2008 was dit 29,4%. Onder ’n breë definisie (insluitend mense wat opgehou soek het na werk) het werkloosheid van 36,7% in 2004 gestyg na 51,2% in 2008. Hierdie skatting ag mense in die informele werksektor as werksaam. Die Minister van Arbeid en Sosiale Welstand, [[Immanuel Ngatjizeko]] het die studie in 2008 geloof as “by verre beter in omvang en kwaliteit as enigiets wat dit vooraf gegaan het”<ref>{{en}} {{cite news |url=http://www.namibian.com.na/news-articles/national/full-story/archive/2010/february/article/half-of-all-namibians-unemployed/ |title=Helfte van alle Namibiërs werkloos |newspaper=The Namibian |date=4 Februarie 2010 |first=Jo-Mare |last=Duddy |archive-url=https://web.archive.org/web/20120303042203/http://www.namibian.com.na/news-articles/national/full-story/archive/2010/february/article/half-of-all-namibians-unemployed/ |archive-date=3 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> maar hierdie metodologie het kritiek ontlok.<ref>{{af}} {{cite news |url=http://www.newera.com.na/article.php?articleid=41737 |title=Mwinga praat oor sy bevindinge |last=Ndjebela |first=Toivo |date=18 November 2011 |newspaper=[[New Era (Namibië)|New Era]] |accessdate=12 Januarie 2013 |archive-url=https://archive.ph/20130112001055/http://www.newera.com.na/article.php?articleid=41737 |archive-date=12 Januarie 2013 |url-status=dead}}</ref> Ongeveer die helfte van die bevolking leef onder die internasionale broodlyn van VS$1,25 per dag.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDI_2008_EN_Tables.pdf |title=Menslike Ontwikklingsindekse, tabel 3: Menslike en inkomste-armoede |accessdate=21 Maart 2019 |format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200520061654/http://hdr.undp.org/en/media/HDI_2008_EN_Tables.pdf |archive-date=20 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daar is ’n aantal wetgewende maatreëls in plek om armoede en werkloosheid te verlig. In 2004 is ’n arbeidswet afgekondig wat mense teen werksdiskriminasie op grond van hul MIV/Vigs-status beskerm. Vroeg in 2010 het die regering se tenderraad aangekondig dat “100 persent van alle ongeskoolde en halfgeskoolde arbeid voortaan sonder uitsondering vanuit Namibië bekom moet word”.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://www.namibian.com.na/news/full-story/archive/2010/february/article/tender-board-tightens-rules-to-protect-jobs |newspaper=The Namibian |date=3 Februarie 2010 |title=Tenderraad lê strenger reêls neer om werke te beskerm |first=Tileni |last=Mongudhi |archive-url=https://web.archive.org/web/20120303042154/http://www.namibian.com.na/news/full-story/archive/2010/february/article/tender-board-tightens-rules-to-protect-jobs/ |archive-date=3 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Vervoer === [[Lêer:Sandstorm while driving from Swakopmund to Walfish Bay, 2005.jpg|duimnael|Die [[B2-hoofweg (Namibië)|B2]] tussen [[Swakopmund]] en [[Walvisbaai]], Namibië]] Ten spyte van die afgeleë aard van groot dele van die land, het Namibië hawens, lughawens, snelweë en spoorweë (smalspoor). Die land streef daarna om ’n middelpunt vir vervoer in die gebied te word; dit het ’n belangrike hawe en verskeie land-ingeslote bure. Die Sentrale Plato dien reeds as ’n vervoerdeurgang vir die digter bevolkte noorde van Suid-Afrika (die bron van vier vyfdes van Namibië se invoere).<ref name="World Almanac 2004" /> === Landbou === [[Lêer:Schildburgsdorf.jpg|duimnael|Verwelkomingsbord van die plaas ''Burgsdorf'' in [[Hardap]]]] Ongeveer die helfte van die bevolking is van landbou afhanklik (hoofsaaklik bestaansboerdery) vir hul lewensbestaan maar Namibië moet nietemin kos invoer. Hoewel die BBP per capita vyf keer hoër is as dié van Afrika se armste lande, woon die meeste van Namibië se bevolking in landelike gebiede en voer ’n bestaansleefwyse. Namibië het een van die wêreld se hoogste koerse van inkomste-ongelykheid, deels weens die feit dat daar ’n stedelike ekonomie en ’n landelike kontantlose ekonomie is. Die ongelykheidsyfer neem dus mense in ag wat nie werklik op die formele economie steun vir hul oorlewing nie. Omstreeks 4&nbsp;000 kommersiële boere besit ongeveer die helfte van Namibië se bewerkbare grond.<ref>{{en}} {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2004/12/25/world/africa/tensions-simmer-as-namibia-divides-its-farmland.html |title=Spanning sluimer soos Namibië boerderygrond opdeel |newspaper=The New York Times |date=25 Desember 2004 |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190831003205/https://www.nytimes.com/2004/12/25/world/africa/tensions-simmer-as-namibia-divides-its-farmland.html |archive-date=31 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die regerings van Duitsland en Groot-Brittanje finansier Namibië se grondhervormingsproses en die Namibiese regering het reeds grond van blanke boere begin onteien om grondlose swart Namibiërs van grond te voorsien.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.thenewhumanitarian.org/news/2004/10/01/key-step-land-reform-completed |title=Namibië: Sleutel stap in grondhervorming afgehandel |publisher=The New Humanitarian |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190831003156/http://www.thenewhumanitarian.org/news/2004/10/01/key-step-land-reform-completed |archive-date=31 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daar is ooreengekom op die privatisering van verskeie ondernemings in die hoop dat dit buitelandse belegging sal stimuleer. Herbelegging van omgewingsafgeleide kapitaal het die Namibiese per capita-inkomste egter gekniehalter.<ref>{{en}} (Lange, 2004)</ref> Een van die vinnig groeiende areas van ekonomiese ontwikkeling in Namibië is die toename van wildbewaringsgebiede. Hierdie natuurreservate is veral belangrik vir die landelike oorwegend werklose bevolking. ’n Watervoerende laag genaamd “Ohangwena II” is ontdek wat 800&nbsp;000 mense in die noorde vir 400 jaar van water kan voorsien.<ref name=aqui>{{en}} {{cite web |last=McGrath |first=Matt |url=https://www.bbc.com/news/science-environment-18875385 |title=Groot waterdraende laag in Namibië gevind, kan vir eeue hou |publisher=BBC World Service |date=20 Julie 2012 |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200203120632/https://www.bbc.com/news/science-environment-18875385 |archive-date=3 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Kundiges skat dat Namibië 7720&nbsp;km³ se ondergrondse water het.<ref name=afr>{{en}} {{cite web |last=McGrath |first=Matt |url=https://www.bbc.com/news/science-environment-17775211 |title='Groot' waterhulpbron bestaan onder Afrika |publisher=BBC World Service |date=20 April 2012 |accessdate=21 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191005065039/https://www.bbc.com/news/science-environment-17775211 |archive-date=5 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=aqmap>{{en}} {{cite journal |author=A.M. MacDonald; Bonsor, H.C.; Dochartaigh, B.É.Ó.; Taylor, R.G. |url=https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/7/2/024009 |title=Kwantitatiewe kaarte van ondergrondse waterhulpbronne in Afrika |journal=British Geological Survey |volume=7 |issue=2 |doi=10.1088/1748-9326/7/2/024009 |date=19 April 2012 |accessdate=21 Maart 2019}}</ref> === Mynbou en elektrisiteit === [[Lêer:Arandis Mine quer.jpg|duimnael|Myn naby Arandis]] Mynbou is die belangrikste bydrae tot die Namibiese ekonomie en verskaf 25% van die inkomste.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nied.edu.na/divisions/projects/SEEN/SEEN%20Publications/Environmental%20Information%20Sheets/Development%20and%20Environment/4.%20Mining%20in%20Namibia.pdf |title=Mynbou in Namibië |format=PDF |publisher=NIED |accessdate=21 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131018235504/http://www.nied.edu.na/divisions/projects/SEEN/SEEN%20Publications/Environmental%20Information%20Sheets/Development%20and%20Environment/4.%20Mining%20in%20Namibia.pdf |archive-date=18 Oktober 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Namibië is die vierde grootste uitvoerder van nie-brandstof minerale in Afrika en wêreld se vierde grootste produsent van [[uraan]]. Daar is ’n noemenswaardige belegging in uraan-ontginning en Namibië gaan moontlik teen 2015 die wêreld se grootste uitvoerder van uraan wees.<ref>{{en}} {{cite web |first=Dan |last=Oancea |title=Uraan-ontginning by Namibië se Heinrich-myn |url=http://www.infomine.com/publications/docs/Mining.com/Feb2008e.pdf |format=pdf }}</ref> Ryk spoeldiamantvelde maak Namibië ’n primêre bron van juweelkwaliteit diamante.<ref>{{en}} {{cite web |first=Dan |last=Oancea |title=Diepsee-ontginning en verkenning |url=http://technology.infomine.com/articles/1/99/deep-sea-mining.undersea-miners.black-smoker/deep-sea.mining.and.aspx |accessdate=27 Junie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170627093407/http://technology.infomine.com/articles/1/99/deep-sea-mining.undersea-miners.black-smoker/deep-sea.mining.and.aspx |archive-date=27 Junie 2017 |url-status=dead}}</ref> Hoewel Namibië hoofsaaklik bekend is vir sy juweel[[diamant]]e en uraanvelde word ’n aantal ander minerale soos [[lood]], [[wolfram]], [[tin]], [[vloeispaat]], [[mangaan]], [[marmer]], [[koper]] en [[sink]] ontgin. Daar is aflandige gasvelde in die Atlantiese Oseaan wat waarskynlik in die toekoms ontgin gaan word.<ref name="usds" /> Volgens ''Die Diamantondersoek'' (''The Diamond Investigation''), ’n boek oor die wêreldwye diamantmark sedert 1978, het [[De Beers]], die wêreld se grootste diamantmaatskappy, die meeste van die Namibiese diamante gekoop en sal hulle voortgaan om dit te doen omdat “watter regering ookal oorneem uiteindelik die inkomste nodig sal hê om te oorleef”.<ref>{{en}} {{cite book |url=http://www.edwardjayepstein.com/diamond/chap1.htm |title=Die Diamantondersoek |chapter=1 |first=Edward Jay |last=Epstein }} in ’n onderhoud met [[Harry Frederick Oppenheimer]], eienaar van De Beers.</ref> Binnelandse toevoerspanning is 220V (wisselstroom). Elektrisiteit word hoofsaaklik deur termiese en hidro-elektriese kragstasies van Nampower opgewek. Nie-konvensionele metodes van elektrisiteitsopwekking speel ook ’n rol. Die Namibiese regering word deur die ryk uraanvelde aangemoedig om teen 2018 ’n kernkragstasie op te rig. Dit blyk ook of uraanverryking plaaslik gedoen gaan word.<ref name=Saveorsink>{{en}} {{cite news |title=Uraan: Help dit om Namibië te red of te verdrink? |last=Weidlich |first=Brigitte |newspaper=[[The Namibian]] |date=7 Januarie 2011 |url=http://www.namibian.com.na/news/full-story/archive/2011/january/article/uranium-saving-or-sinking-namibia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516011631/http://www.namibian.com.na/news/full-story/archive/2011/january/article/uranium-saving-or-sinking-namibia/ |archive-date=16 Mei 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Ruolie en aardgas === Volgens ramings in 2022 kan een eksplorasieskag in die aflandige Oranjekom twee miljard vate olie hou, terwyl ’n tweede drie miljard vate kan hou. Die verwagte inkomste kan Namibië se binnelandse ekonomie transformeer en volhoubare ontwikkelingsdoelwitte fasiliteer.<ref>{{en}} {{cite news |last1=Brandt |first1=Edgar |title=Namibia: Orange Basin potential shoots up to billions of barrels |url=https://allafrica.com/stories/202204080598.html |accessdate=13 April 2022 |agency=allafrica.com |publisher=All Africa |date=8 April 2022}}</ref> === Toerisme === [[Lêer:Visa policy of Namibia.png|duimnael|links|Burgers van lande in groen mag Namibië sonder visum besoek]] [[Lêer:Equus burchelli 4.jpg|duimnael|’n Voorbeeld van Namibiese wild, die [[Bontkwagga]], ’n toerismefokus]] Toerisme is ’n groot bydraer (14,5%) tot Namibië se BBP wat duisende werkgeleenthede skep (18,2% van Namibië se beroepsbevolking). Dit dien jaarliks meer as ’n miljoen toeriste op ’n direkte of indirekte wyse.<ref>{{en}} {{cite web |title=’n Raamwerk/Model om torisme-BBP in Suid-Afrika te normaliseer |publisher=Pan African Research & Investment Services |page=34 |date=Maart 2010 |url=http://www.southafrica.net/sat/action/media/downloadFile?media_fileid=29571}}</ref> Die land is onder die hoofbestemmings in Afrika en is bekend vir [[ekotoerisme]] waarvan Namibië se uitgebreide wildlewe ’n kenmerk is.<ref name=goodshape>{{en}} {{cite news |title=Toerisme in goeie kondisie – Minister |last=Hartman |first=Adam |newspaper=[[The Namibian]] |date=30 September 2009 |url=http://www.namibian.com.na/index.php?id=28&tx_ttnews%5Btt_news%5D=51487&no_cache=1}}</ref> Daar is baie jaghuise en reservate om ekotoeriste te akkommodeer. Sportjag is ook gewild en speel ’n al hoe belangriker rol in die Namibiese ekonomie. 14% van die totale jaarlikse toerisme in 2000 (of VS$19,6&nbsp;miljoen) was gewy aan sportjag deurdat baie spesies gesog is onder internasionale sportjagters.<ref>{{en}} {{cite journal |last=Humavindu |first=Michael N; Barnes, Jonothan I. |title=Trofeejag in die Namibiese ekonomie: ’n Assessering. |publisher=Omgewingsekonomie-eenheid, Direktoraat van Omgewingsake, Ministerie van Omgeing en Toerisme, Namibië. |journal=South African Journal of Wildlife Research |volume=33 |issue=2 |pages=65–70 |date=Oktober 2003 }}</ref> Daarnaas is ekstreme sportsoorte soos sandplank en 4x4-veldry ook gewild en daar is baie maatskappye wat toere aanbied. Die gunstelingplekke, wat deur toeriste besoek word, sluit die Kaprivistrook, die [[Visrivier-canyon]], [[Sossusvlei]], die Skedelkus, [[Sesriem]], die Etoshapan en die kusdorpe [[Swakopmund]], [[Walvisbaai]] en [[Lüderitz]] in.<ref>{{en}} [http://www.namibiatourism.com.na/namibia-top-attractions/ namibiatourism.com.na: ''Namibia top tourist destinations''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161227102320/http://www.namibiatourism.com.na/namibia-top-attractions/ |date=27 Desember 2016 }}. Besoek op 21 Maart 2015.</ref> === Belasting en lewenskoste in Namibië === Lewenskoste in Namibië is relatief hoog omdat die meeste goedere ingevoer moet word. Sakemonopolië in sekere sektore sorg ook vir hoër winsmarges en verdere stygings in pryse. Windhoek is gelys as die 150ste duurste plek in die wêreld vir uitgewekenes.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.xpatulator.com/cost-of-living-review/Namibia-Windhoek_142.cfm |title=Namibië, Windhoek Lewenskoste |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190831003155/https://www.xpatulator.com/cost-of-living-review/Namibia-Windhoek_142.cfm |archive-date=31 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Persoonlike belasting is van toepassing op totale belasbare inkomste van ’n indiwidu en dit word op progressief marginale koerse oor ’n aantal inkomstegroepe belas. Belasting op toegevoegde waarde (BTW) is van toepassing op die meeste handelsware en dienste.<ref>{{en}} PAYE12 Volume 18 uitgegee deur Die Ministerie van Finansies in Namibië</ref> == Demografie == [[Lêer:Herero women.jpg|duimnael|links|Herero-vroue in Windhoek]] [[Lêer:Namibie Himba 0720a.jpg|duimnael|upright|’n Jong [[Himba]]-vrou in Namibië]] [[Lêer:Children in Namibia(1 cropped).jpg|duimnael|links|Kinders in Khorixas, Namibië]] [[Lêer:San tribesman.jpg|duimnael|upright|’n San-man in Namibië]] [[Lêer:Keetmanshoop 1926.jpg|duimnael|links|Duitse Namibiërs in Keetmanshoop, 1926]] Namibië het die tweede laagste bevolkingsdigtheid van enige soewereine staat (na [[Mongolië]]).<ref name=unpop>{{en}} {{cite journal |url=http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf |title=Wêreld Bevolkingsvooruitskatting, Tabel A.1 |version=2008-hersiening |format=pdf |publisher=Verenigde Nasies |author=Departement van Ekonomiese en Sosiale Sake Bevolkingsafdeling |year=2009 |accessdate=21 Maart 2015}}</ref> Die meerderheid van die Namibiese bevolking is van Bantoe-sprekende oorsprong – hoofsaaklik van Ovambo-etnisiteit (wat ongeveer die helfte van die bevolking uitmaak) en is woonagtig in die noorde van die land. Hulle is egter nou regoor Namibië versprei. Ander etniese groepe is die Herero's en [[Himba]] (wat ’n soortgelyke taal praat) en die Damaras wat dieselfde kliktaal as die Namas praat. Benewens die Bantoe-meerderheid is daar groot groepe Khoisan-mense (soos die Namas en Boesmans) wat afstammelinge is van die oorspronklike bewoners van suider Afrika. Die land het ook afstammelinge van Angolese vlugtelinge. Daar is ook twee groepe van mense met gemengde rasse, genaamd die [[Bruin mense|Bruines]] en die [[Rehoboth-basters|Basters]]. Saam maak hulle 6,6% van die bevolking uit. Daar is ook ’n aantal [[Han-Sjinese]] in Namibië.<ref>{{en}} [http://www.migrationinformation.org/Feature/display.cfm?id=690 Sjina en Afrika: Sterker ekonomiese bande beteken meer migrasie], deur Malia Politzer, ''Migration Information Source'', Augustus 2008</ref> Blankes van [[Portugese]], [[Nederlanders|Nederlandse]], Duitse, Britse en [[Franse]] oorsprong maak ongeveer 6,4% van die bevolking uit; hulle is getalsgewys die tweede grootste populasie van Europese oorsprong naas Suid-Afrika in [[Afrika suid van die Sahara]].<ref name="CIA" /> Die meeste blanke Namibiërs en omtrent almal van gemengde herkoms praat [[Afrikaans]] en deel dieselfde oorsprong, kultuur en geloof as die blanke en bruin bevolkings van Suid-Afrika. ’n Kleiner verhouding van blankes (ongeveer 30&nbsp;000) kan hul stambome direk terugvoer na Duitse koloniale setlaars en behou die Duitse kultuur en onderwysinstellings. Naastenby alle Portugese setlaars het uit die voormalige [[Portugees-Wes-Afrika|Portugese kolonie]] van Angola na Namibië gekom.<ref>{{en}} [https://www.economist.com/middle-east-and-africa/1975/08/16/flight-from-angola Vlug van Angola], ''The Economist '', 16 Augustus 1975, besoek op 21 Maart 2019.</ref> Volgens die sensus van 1960 was daar 526&nbsp;004 mense in Suidwes-Afrika, insluitend 73&nbsp;464 blankes (14%).<ref>{{en}} {{cite book |author=Lalita Prasad Singh |title=Die Verenigde Nasies en Namibië |publisher=East African Publishing House |year=1980}}</ref> Daar is elke tien jaar ’n sensus in Namibië. Na onafhanklikheid is die eerste Bevolkings- en Behuisingsensus in 1991 gehou, met daaropvolgende sensusse in 2001 en 2011.<ref name=2001Census>{{en}} {{cite web |url=http://www.npc.gov.na/census/index.htm |title=Sensus opsommende verslag |publisher=Nasionale Beplanningskommissie van Namibië |accessdate=21 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130828154120/http://www.npc.gov.na/census/index.htm |archive-date=28 Augustus 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die metode van dataversameling is om elke persoon wat in Namibië woon op die nag van die sensus te tel, waarookal hulle mag wees – ’n statistiese prosedure wat ''de facto''-metode genoem word.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://allafrica.com/stories/201108080754.html |title=Namibië: 2011-sensus amptelik afgeskop |last=Kapitako |first=Alvine |date=8 Augustus 2011 |work=[[New Era (Namibië)|New Era]] |publisher=via allafrica.com}}</ref> Vir opsommingsdoeleindes word die land in 4042 ''opsommingsareas'' opgedeel. Hierdie areas oorvleuel nie met die grense van kiesafdelings nie sodat betroubare gegewens vir verkiesingsdoeleindes ook verkry kan word.<ref name=2001Census /> Die Bevolkings- en Behuisingsensus van 2011 het ’n bevolking van 2&nbsp;113&nbsp;077 in Namibië getel. Tussen 2001 en 2011 was die jaarlikse bevolkingsgroeikoers 1,4%, ’n neerdaal <!-- wat is ’n neerdaal en is dit persentasie of persentasiepunte? -->van 2,6% in die vorige tydperk van tien jaar.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://allafrica.com/stories/201303280355.html |title=Census gives snapshot of Namibia's population |last=Duddy |first=Jo Maré |publisher=[[The Namibian]] |date=28 Maart 2013 |accessdate=11 September 2016}}</ref> === Grootste stede === {{Grootste stede in Namibië}} === Godsdiens === [[Lêer:Kirche Windhuk.JPG|duimnael|links|Die [[Christuskerk, Windhoek|Christuskerk]] in [[Windhoek]]]] [[Lêer:St. Marien-Kathedrale Windhoek.jpg|duimnael|Die Sint Mariakerk in Windhoek]] Die Christelike gemeenskap maak tussen 80% en 90% van die Namibiese bevolking uit met minstens 50% hiervan [[Lutheranisme|Luthers]], 20% [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]], 5% [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|Nederduitse Gereformeerdes]] en 5% [[Anglikaanse Gemeenskap|Anglikane]] en ander denominasies.<ref>{{de}} [http://www.bpb.de/nachschlagen/lexika/fischer-weltalmanach/65751/namibia ''www.bpb.de: Lexika – Fischer Weltalmanach 2013: Namibia'']</ref> 10% tot 20% van die bevolking beoefen inheemse gelowe.<ref name="CIA" /> Van die Duitse bevolking is sowat 5&nbsp;200 lidmate van die [[Evangelies-Lutherse Kerk in Namibië (DELK)]]. Die kerk bedryf drie ouetehuise en twee preprimêre skole. Sendingwerk gedurende die 1800’s, deur onder meer die [[Rynse Sendinggenootskap]], het baie Namibiërs tot die Christenskap bekeer. Hoewel die meeste Namibiërs Luthers is, is daar ook Rooms-Katolieke, [[Metodisme|Metodistiese]], Anglikaanse, Afrika Metodistiese Episkopaalse, [[Gereformeerde Kerke in Namibië|Gereformeerde]] en [[Rynse Sendinggenootskap|Rynse]] Christene. Daarbenewens is daar ook [[Mormone]] (Heiliges van die Laaste Dae) en sowat 100 [[Jode]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5472.htm |title=U.S. Department of State |publisher=State.gov |date=10 Junie 2010 |accessdate=21 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512170904/https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5472.htm |archive-date=12 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} [https://www.jewishvirtuallibrary.org/namibia-virtual-jewish-history-tour Jewish Vritual Library]. URL besoek op 21 Maart 2019.</ref> === Taal === [[Lêer:NamibiaMehrsprachigkeit.jpg|duimnael|Hoewel die amptelike taal Engels is, kan uit hierdie foto (met voorbeelde van Engels, Duits, Afrikaans en Oshivambu) gesien word dat Namibië ’n veeltalige land is]] Die land se amptelike taal is Engels. Tot 1990 het Duits en Afrikaans hierdie status met Engels gedeel. Lank voor Namibië se onafhanklikheid van Suid-Afrika het SWAPO besluit dat die land amptelik eentalig moet wees. Dit was ’n bewustelike besluit wat in teenstelling met sy buurlande beskou is as “ ’n doelbewuste beleid van etnolinguïstieke fragmentasie.”<ref>{{en}} Pütz, Martin. ''Amptelike eentaligheid in Afrika: ’n sosiolinguïstieke assessering van linguistieke en kulturele pluralisme in Afrika.'' in: Diskriminasie deur taal in Afrika? Perspektiewe op die Namibiese ervaring. Mouton de Gruyter. Berlin: 1995. bl. 155.</ref> Gevolglik het Engels die enigste amptelike taal van Namibië geword. Party ander tale het halfamptelike erkenning geniet deur toegelaat te word as onderrigmedium in primêre skole. Die meerderheid van Namibiërs wat in die noorde van die land woon praat [[Oshivambo]] maar die taal wat naastenby oral verstaan en gepraat kan word is Afrikaans. Onder die jonger geslagte is Engels en Afrikaans die tale wat wyd verstaan word. Afrikaans en Engels word primêr gebruik as die tweede taal vir openbare kommunikasie, maar klein gemeenskappe moedertaalsprekers van hierdie tale bestaan regdeur die land. Hoewel Engels die enigste amptelike taal is, praat die blanke bevolking merendeels Duits of Afrikaans. Selfs 90 jaar na die einde van die Duitse koloniale era speel Duits steeds ’n leidende rol as kommersiële taal. Afrikaans word deur 60% van die blanke bevolking gepraat, Duits deur 32%, Engels deur 7% en [[Portugees]] deur 1%.<ref name="CIA" /> Die ligging naby die Portugeessprekende Angola verklaar die relatief hoë getal Portugeessprekendes.<ref>{{en}} {{citation |first=Catherine |last=Sasman |date=15 Augustus 2011 |url=http://www.namibian.com.na/index.php?id=28&tx_ttnews%5Btt_news%5D=85817&no_cache=1 |title=Portugees gaan in skole ingevoer word |periodical=The Namibian |accessdate=21 Maart 2015}}</ref> [[Kombuis-Duits]], ’n vereenvoudigde kontak- of mengeltaal, wat tydens die Duitse koloniale bewind ontwikkel is, word nog deur sowat 15&nbsp;000 meestal bejaarde Namibiërs gepraat. ==== Afrikaans in Namibië ==== ===== Afrikaans as vroeë verkeerstaal ===== Alhoewel Afrikaanssprekendes hulle al vroeër in Namaland gevestig het, dateer die eerste verwysing na hul aanwesigheid uit 1738. Jagters, handelaars en nuuskierige reisigers het dikwels besoeke aan die gebied gebring, terwyl Namakwa-gesinne en ander hulle daar gevestig het. Robert Gordon, ’n offisier in diens van die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]], het die Gariep in 1777 ter ere van die [[Nederland]]se [[Huis van Oranje-Nassau]], die Oranjerivier genoem. Gedurende die 1780's het drie Afrikanerboere hulle tydelik so ver noord as Swartmodder, die huidige Keetmanshoop, gevestig. In 1796 het ’n groot groep Oorlamses, wat na hulself as Afrikaners verwys, hulle in ’n gebied net noord van die Oranjerivier in die suidooste van die land gevestig. ’n Deel van hierdie Afrikaanssprekende gemeenskap het later, in 1835, noordwaarts getrek na Aigams, ’n plek wat hulle Windhoek genoem het en wat vanaf 1890 as administratiewe sentrum van die Duitse kolonie Suidwes-Afrika sou dien. Ander groepe van Oorlamses uit die Kaapkolonie, wat in 1806 onder Britse bewind gekom het, het later gevolg en hulle op plekke soos Bethanien, Gibeon en Naosanabis naby Gobabis gevestig. Afrikaans het sodoende as omgangstaal oor die hele suide van Namibië versprei. Sedert die 1820's het ook steeds groter getalle Afrikaanssprekende Basters uit die Kaapkolonie ’n nuwe tuiste in Namaland gevind en hulle so ver as Walvisbaai aan die Atlantiese Oseaankus gevestig. Hulle was hoofsaaklik in nedersettings soos Rehoboth suid van Windhoek en Rietfontein aan die rand van die Namibwoestyn in Oos-Namibië saamgetrek. In die omgewing van Walvisbaai, wat reeds in 1793 onder hierdie naam bekend gestaan het, het daar al vroeg ’n behoefte aan ’n verkeerstaal ontstaan. Weens die oorheersende posisie, wat Afrikaanssprekende Oorlamses in Windhoek ingeneem het, en die aanwesigheid van Afrikaanssprekende gemeenskappe langs die [[Swakoprivier]], die hoofroete tussen die kusgebied en die binneland, was kennis van Afrikaans ’n noodsaaklikheid vir reisigers, handelaars en jagters wat besoeke aan Herero- en Damaraland gebring het. Reisigers soos Sir Francis Galton, Charles John Anderson, James Chapman en William Coates Palgrave was tydens hul toere in die gebied op Afrikaanssprekende tolke aangewese. Die gebruik en status van Afrikaans is in die 19de eeu deur ’n aantal faktore bevorder. Sendinggenootskappe – soos die [[Londense Sendinggenootskap|Londense]], [[Rynse Sendinggenootskap|Rynse]] en Wesleyaanse Sendinggenootskap – het die Christelike godsdiens vanaf 1805 in die suidelike en vanaf 1842 in die sentrale dele ingevoer. Terwyl sendelinge moeite gedoen het om inheemse tale soos Nama en Herero vir hulle sendingwerk aan te leer, het almal dit nuttig gevind om ook Afrikaans of [[Nederlands]] vir hierdie doelwit te gebruik. Afrikaanse taallesse was dus ook deel van die opleiding aan die Augustineum, ’n opvoedkundige instelling vir sendelinge wat in 1864 op [[Otjimbingwe]] gevestig is, ’n plek aan die oewer van die Swakoprivier wat vinnig tot ’n smeltkroes van kulture ontwikkel het. Namahoofde soos David Christiaan in Bethanien en Oorlamse leiers soos Jonker Afrikaner in Windhoek en Moses Witbooi in [[Gibeon]] het daarop aangedring dat kinders in Afrikaans (destyds gewoonlik "Hollands" genoem) onderrig moes word. Afrikaans het daarnaas die status van saketaal gehad waarin feitlik alle handelsaktiwiteite plaasgevind het. Jonker Afrikaner het handelsbande aktief bevorder deur die bou van paaie wat deur die bergagtige terrein van Auas en die Khomas-hoogland rondom Windhoek geloop het. ’n Derde faktor, wat die status van Afrikaans bevorder het, was die feit dat die taal nie net op hoëfunksie-gebiede soos onderwys en godsdiens gebruik is nie, maar ook vir formele onderhandelinge en ooreenkomste. Belangrike vredesooreenkomste tussen Nama-, Oorlams-, Baster- en Herero-partye is in respektiewelik Nederlands en Afrikaans gesluit, en die taal is ook in alle dokumente gebruik wat by grondverkope onderteken moes word. In die suide was Afrikaans die taal van die plaaslike administrasies wat deur hoofde en hul rade gebesig is. Afrikaans het sodoende in die tyd voor die Duitse kolonisasie op ’n informele wyse die status van ampstaal geniet. Vir twee derdes van die gebied van die huidige Namibië het Afrikaans as algemene moeder- en verkeerstaal in die privaat sfeer, in onderwys en in die kerklike lewe gedien. Terwyl ’n aantal handelaars van hoofsaaklik Engelse afkoms hulle op verskillende plekke in die land gevestig het, het Afrikaanssprende blankes vanaf 1885 na die gebied geïmmigreer. Deur grond van Namas, Oorlamses en Basters te koop of te leen, het hierdie Afrikaners, wat hulle permanent as boere in die land gevestig het, ’n deel van die Namibiese bevolking geword. ===== Afrikaans gedurende die Duitse koloniale bewind ===== Gedurende die 18de en vir die grootste deel van die 19de eeu het alle taalkundige ontwikkelinge in die land op ’n natuurlike wyse plaasgevind. Die prentjie het egter verander toe die Duitse Ryk die gebied tussen die Kunenerivier in die noorde, die Oranjerivier in die suide, die Atlantiese Oseaan in die weste en die Kalahariwoestyn in die ooste as sy oorsese besitting oorgeneem het. Die koloniale bewind is deur ’n verdragstelsel gevestig waarvolgens inheemse bevolkingsgroepe hulle aan die gesag van die Duitse keiser onderwerp het. In ruil hiervoor is hulle onder sy "beskerming" geplaas. Sommige gemeenskappe soos die Oorlamses onder Witbooi en die Herero's in die Gobabisgebied het weerstand teen die Duitsers gebied, maar in 1894 was die hele land suid van die Etoshapan onder Duitse koloniale bewind. Die Duitse bewind was daarop gemik om ’n Duitse karakter aan die kolonie te gee, veral deur die stigting van Duitse instellings en die bevordering van Duitse immigrasie, maar aanvanklik is Afrikaans se status nie aangetas nie. Afrikaans is steeds gebruik vir briefwisseling, onderhandelinge en ooreenkomste. Omstreeks 1900 is van Duitse amptenare egter verwag om Duits as enigste ampstaal te vestig. So is daarop aangedring dat die [[Rynse Sendinggenootskap]] in sy skole Afrikaans deur Duits moes vervang. Sendelinge het wel ingestem om Duits as bykomende skoolvak te onderrig, maar gewaarsku dat dit in opvoedkundige opsig nie raadsaam sou wees om Duits as onderrigmedium af te dwing nie, juis omdat Afrikaans al lank as algemene omgangstaal gevestig was. ===== Afrikaans tydens die Suid-Afrikaanse administrasie van Suidwes-Afrika ===== Taalkundige inmenging van regeringskant was iets wat versigtig gehandhaaf moes word, nie net tydens die Duitse bewind tussen 1884 en 1915 nie, maar ook nadat die kolonie ná die Eerste Wêreldoorlog as mandaatsgebied van die Volkebond deur die [[Unie van Suid-Afrika]] geadministreer is. Net soos in Suid-Afrika is Nederlands en Engels as ampstale ingevoer. Aanvanklik is hoofsaaklik Engels as administratiewe taal gebruik, en eers nadat Afrikaans Nederlands in 1925 as ampstaal in Suid-Afrika vervang het, het dié taal toenemend ingang tot regeringsake gevind. In die volgende dekades is Afrikaans, net soos in Suid-Afrika, deur sommige politieke kringe met die beleid van rasseskeiding verbind. ===== Afrikaans in die onafhanklike Namibië ===== [[Lêer:Distribution of Afrikaans in Namibia.png|duimnael|Die verspreiding van Afrikaans in Namibië volgens die Sensus van 2001]] Toe Namibië in 1990 onafhanklik geword het, het Afrikaans, net soos Duits, sy status as ampstaal kwytgeraak. Nogtans was in 1991 sowat die helfte van alle 765&nbsp;000 geletterdes in die land Afrikaanssprekend. Afrikaans was ook allesbehalwe ’n taal van blanke Afrikaners, maar is van begin af deur mense van alle etniese groepe gebesig sodat blanke Afrikaanssprekendes steeds ’n minderheid verteenwoordig het. Afrikaanssprekende Namibianers is trots op hulle afkoms, en wys dit deur hul taalgebruik. Namibië se Afrikaanse dagblad, ''Die Republikein'', het die tweede grootste sirkulasie na die anglofone ''The Namibian'', terwyl die Namibiese uitsaaikorporasie NBC steeds Afrikaanse programme uitsaai. Die getal Afrikaanse radiostasies, media en boekvrystellings het selfs gegroei.<ref>{{af}} [http://www.namibianederland.net/img/pdf/dk2_ch3.pdf ''www.namibianederland.net: Só het Afrikaans na Namibië gekom'']</ref> Tans kan driekwart van die Namibiese bevolking Afrikaans praat of verstaan, en dit is nie waarskynlik dat die taal ooit sal verdwyn nie. Weens die oorheersende rol van Engels as onderwystaal (moedertaalonderrig in openbare skole is beperk tot grade 1 tot 3) sal Afrikaanse lees- en skryfvaardighede onder jongmense moontlik gaandeweg afneem, net soos die belangrikheid van Afrikaans as verkeerstaal. Volgens berigte word in biblioteke teen Afrikaans gediskrimineer, en al is dit geen amptelike beleid nie, word geen nuwe Afrikaanse boeke aangeskaf nie.<ref>{{af}} [http://fak.org.za/afrikaans-in-namibie/ ''fak.org.za: Afrikaans in Namibië''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305005732/http://www.fak.org.za/afrikaans-in-namibie/ |date=5 Maart 2016}}</ref> === Gesondheid === [[Lêer:AIDS-Namibie.JPG|duimnael|Verspreiding van Vigs in Namibië]] By geboorte was die [[Lys van lande volgens lewensverwagting|lewensverwagting]] van ’n Namibiër 52,2 jaar in 2012 – onder die laagste in die wêreld.<ref name="CIA" /> Die Vigsepidemie is ’n groot probleem in Namibië. Hoewel die omvang van infeksie aansienlik laer is as Botswana, het ongeveer 13,1% van die volwasse bevolking MIV.<ref>{{en}} [http://www.hivinsight.com/global?page=cr09-wa-00 Hivinsight.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140707115125/http://www.hivinsight.com/global?page=cr09-wa-00 |date=7 Julie 2014}}, MIV InSite Kennisbasis, Omvattende opdatum inligting oor MIV/Vigs-behandeling, -voorkoming en -beleid van die Universiteit van Kalifornië San Francisco</ref> In 2001 was daar ’n geraamde 210&nbsp;000 mense wat MIV gehad het en in 2003 was die sterfte as gevolg daarvan 16&nbsp;000. Volgens UNAIDS se 2011-verslag “wil dit voorkom of die epidemie afplat.”<ref>{{en}} {{citation |url=http://files.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf |title=UNAIDS Wêreld Vigsdagverslag 2011 |publisher=UNAIDS |accessdate=21 Maart 2019 |archivedate=17 Junie 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200617224932/https://files.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf }}</ref> Soos wat die epidemie die ouer bevolking laat krimp het, het die getal weeskinders toegeneem. Die onus lê op die regering om opvoeding, kos, skuiling en klerasie aan hierdie wesies te bied.<ref>{{en}} (aidsinafrica.net, 2007)</ref> Die probleem van [[malaria]] word ook nog vererger deur die Vigsepidemie. Navorsing toon dat die risiko in Namibië 14,5% groter is om malaria te kry indien ’n persoon ook Vigs het. Die sterfterisiko van malaria neem ook toe met 50% wanneer daar ’n gelyklopende MIV-infeksie is.<ref>{{en}} (Korenromp, et al. 2005)</ref> Gegewe die koers van infeksie van malaria, kan dit vir die regering moeilik wees om die mediese en ekonomiese impakte van die epidemie te hanteer. In 2002 was daar slegs 2002 dokters in Namibië.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.afro.who.int/home/countries/fact_sheets/namibia.pdf |title=Who.int |publisher=Afro.who.int |accessdate=21 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100107105806/http://www.afro.who.int/home/countries/fact_sheets/namibia.pdf |archive-date=7 Januarie 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Kultuur == === Opvoeding === [[Lêer:42817 06.JPG|duimnael|Hoërskoolleerders]] [[Lêer:Namibia classroom.jpg|duimnael|Klaskamer van ’n Namibiese staatskool]] [[Lêer:UNAM Campus Ongwediva 1.jpg|duimnael|Ingang van die Hifikepunye Pohamba-kampus van die [[Universiteit van Namibië]] in [[Ongwediva]]]] [[Lêer:Himba Mobile School.JPG|duimnael|’n Regering-befondsde mobiele skool vir [[Himba]]-kinders in Ottati, Kunene-streek]] Namibië het ’n verpligte gratis opvoedingstelsel vir kinders tussen 6 en 16. Grade 1–7 is laeronderwys en grade 8–12 is hoëronderwys. In 1998 was daar 400&nbsp;325 leerlinge in laerskole en 115&nbsp;237 in hoërskole. Die leerling-onderwyserverhouding is in 1999 geskat as 32:1 met ongeveer 8% van die BBP wat op opvoeding spandeer word.<ref>{{en}} [https://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Namibia-EDUCATION.html Ensiklopedie van Nasies] Namibië – Opvoeding</ref> Kurrikulumontwikkeling, opvoedkundige navorsing en professionele ontwikkeling van onderwysers word deur die Nasionale Instituut vir Opvoedkundige Ontwikkeling in Okahandja georganiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nied.edu.na/ |title=Nasionale Instituut vir Opvoedkundige Ontwikkeling |publisher=Nied.edu.na |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512213852/http://www.nied.edu.na/ |archive-date=12 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die meeste skole in Namibië is staatskole maar daar is ook ’n aantal privaat skole wat deel uitmaak van die land se opvoedingstelsel. Daar is vier onderwyskolleges, drie landboukolleges, ’n polisie-opleidingskollege, die [[Namibiese Universiteit van Wetenskap en Tegnologie]] (eertydse Politegnikum van Namibië) en ’n [[Universiteit van Namibië|nasionale universiteit]]. Sedert onafhanklikwording het onder meer die volgende privaat skole tot stand gekom: {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Ligging !! Onderrigmedium !! Jaar gestig || Webtuiste |- | Privaatskool Moria|| Outjo || Afrikaans || 1991 || [http://www.privaatskool-moria.com/Index.html Privaatskool-Moria.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160311004435/http://privaatskool-moria.com/index.html |date=11 Maart 2016 }} |- | [[Windhoek Afrikaanse Privaatskool]] || [[Windhoek]] || Afrikaans || 1995 || [http://www.wap.edu.na/ Wap.edu.za] |- | Constantia Private School || [[Windhoek]] || Engels || || [http://www.cpsgo.org/ Cpsgo.org] |- | Windhoek Gymnasium || [[Windhoek]] || Eng. (Afr. gr. 1–7) || 2007 || [http://www.windhoekgymnasium.com/general-info/basic-principles WindhoekGymnasium.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121014050422/http://www.windhoekgymnasium.com/general-info/basic-principles |date=14 Oktober 2012 }} |- | [[Privaatskool Swakopmund]] || [[Swakopmund]] || Eng. (Duits gr. 1–7) || Onbekend || [http://www.pss.com.na/ PSS.com.na] |- | [[Privaatskool Elnatan]] || [[Stampriet]] || Afrikaans || 1992 || [http://www.privaatskool-elnatan.com/index.html Privaatskool-Elnatan.com] |- | Zambezi Privaatskool || [[Katima Mulilo]] || Afrikaans || Onbekend || Onbekend |- | Tsumeb Gimnasium || [[Tsumeb]] || Afrikaans || Onbekend || [https://www.tsumeb-gimnasium.com/af// Tsumeb-Gimnasium.com] |- | Berg-op Akademie || [[Okahandja]] || Afr. gr. 1–3, Eng. gr. 4–12 || 2008 || [http://www.bergopakademie.com/ BergopAkademie.com] |- | Pro-Ed Akademie || [[Swakopmund]] || Afr. gr. 1–12, Eng. 1–5, 8–10 || 1995 || [http://www.proedakademie.com/ Pro-Ed-Swakopmund.com] |- | Edugate Akademie || [[Otjiwarongo]] || Afr. gr. 1–4, Eng. gr. 5–12 || 2003 || [http://edugate.org.na/ Edugate.org.za] |- | Excelsior Privaatskool || [[Aroab]] || Afrikaans || Onbekend || Onbekend |- | [[Keetmanshoop Privaatskool]] || [[Keetmanshoop]] || Afrikaans || 1996 || [http://www.keetmanshoop-privaatskool.com/ Keetmanshoop-Privaatskool.com] |- | Mariental Gymnasium Private School || [[Mariental]] || Engels || 2016 || Onbekend |- | Grootfontein Agri College || [[Grootfontein]] || Afrikaans || 2011 || Onbekend |- | Gobabis Gimnasium || [[Gobabis]] || Afr. gr. 1–3, Eng. gr. 4–12 || 2000 || [http://www.gymnasiumgobabis.com/ GobabisGymansium.edu.za] |- | Privaat Hoërskool Walvisbaai || [[Walvisbaai]] || Eng. (sedert 1995) || 1961 || [http://www.wbphs.com/ WBPHS.com] |} === Gemeenskapsgebaseerde wildbewaringsgebiede === [[Lêer:SAC Namibia-bushveld.jpg|duimnael|links|Kokerboomwoud, Bosveld]] Namibië is een van min lande in die wêreld wat die bewaring en beskerming van natuurlike hulpbronne spesifiek in sy grondwet aanspreek.<ref name="Stefanova">{{en}} (Stefanova 2005)</ref> Artikel 95 lui “Die Staat sal die welstand van die mense aktief bevorder en onderhou deur internasionale beleide te aanvaar wat op die volgende gemik is: onderhoud van ekostelsels, noodsaaklike ekologiese prosesse en biologiese verskeidenheid van Namibië en die gebruik van lewende natuurlike hulpbronne op ’n volhoubare basis tot voordeel van alle Namibiërs, nou en in die toekoms.”<ref name="Stefanova" /> In 1993 het die Namibiese regering befondsing van die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] se Agentskap vir Internasionale Ontwikkeling (USAID) ontvang deur sy projek Leef in ’n Beperkte Omgewing (LIFE).<ref>{{en}} (Gemeenskapsgebaseerde Natuurlike Hulpbronbestuur, datum onbekend)</ref> Die Ministerie van Omgewing en Toerisme vorm saam met organisasies soos USAID, die Bedreidge Wildlewetrust, die Wêreldwye Natuurfonds en die Kanadese Ambassadeursfonds ’n Gemeenskapsgebaseerde Natuurlike Hulpbronbestuur-ontersteuningstruktuur. Die hoofdoel van hierdie projek is om volhoubare natuurlike hulpbronbestuur te bevorder deur plaaslike gemeenskappe regte tot wildsbestuur en toerisme te gee.<ref>{{en}} (UNEP ''et al''. 2005)</ref> === Sport === [[Lêer:SamNujomaStadium.JPG|duimnael|[[Windhoek]] se [[Sam Nujoma-stadion]] net voor ’n o/20-[[sokker]]wedstryd tussen Namibië en Suid-Afrika in Maart 2008]] [[Lêer:Namibia NT 2015 RWC New Zealand.jpg|duimnael|Die [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibiese rugbyspan]]]] In 1990 het die Republiek van Namibië ’n lidland van die Britse Statebond geword en ook sy [[Nasionale Olimpiese Komitee]] (NOK) gevestig om sy belange in die [[Internasionale Olimpiese Komitee]] (IOK) te behartig. Die Namibiese NOK is in die volgende jaar amptelik deur die IOK erken. Die nasionale span het sy debuut tydens die [[Statebondspele]] van 1994 gemaak wat in [[Victoria, Brits-Columbië|Victoria]], [[Kanada]], gehou is. Sedertdien het Namibiese atlete hul land gereeld by die Statebondspele verteenwoordig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.thecgf.com/countries/intro.asp?loc=NAM |title=Namibia |publisher=The Commonwealth Games Federation |accessdate=28 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140728153652/http://www.thecgf.com/countries/intro.asp?loc=NAM |archive-date=28 Julie 2014}}</ref> Namibië se nasionale sportsoorte is [[netbal]], [[rugby]] en [[sokker]],<ref>{{en}} ''Cabinet approves categorisation of sports codes.'' Namibia Press Agency, 2 Augustus 2018.</ref> waarvan laasgenoemde dié land se gewildste sportsoort is. Die [[Namibiese nasionale sokkerspan|Namibiese sokkerspan]] het vir die [[Afrikanasiesbeker]] 2008 gekwalifiseer maar kon nog nie vir ’n [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie. Die nasionale span met die meeste sukses is egter die [[Namibiese nasionale rugbyspan|nasionale rugbyspan]] wat al aan sewe [[rugbywêreldbeker]]toernooie deelgeneem het. Namibië is verteenwoordig by die [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]], [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]], [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]], [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]], [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]], [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]]-toernooie. Die span word as die naasbeste Afrikaspan na die Suid-Afrikaanse [[Springbokke]] beskou en ding gereeld met ander opkomende rugbyspanne in die Afrikabeker mee. Hulle het dié toernooi al nege keer gewen, meer as enige ander span. [[Krieket]] is ook gewild en die [[Namibiese nasionale krieketspan|nasionale krieketspan]] het aan die [[Krieketwêreldbeker 2003]], wat in Suid-Afrika, Kenia en Zimbabwe aangebied is, deelgeneem. In Desember 2017 het die Namibiese Krieketraad vir die eerste keer die eindstryd van die Suid-Afrikaanse Provinsiale Krieket-Eendag-uitdaging bereik.<ref name=NCYR>{{en}} {{cite web |title=Namibia Cricket Year Review |author=Helge Schütz |url=https://www.namibian.com.na/172785/archive-read/Namibia-Cricket-Year-Review |publisher=[[The Namibian]] |date=19 Desember 2017 |accessdate=24 Augustus 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009105718/https://www.namibian.com.na/172785/archive-read/Namibia-Cricket-Year-Review |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In Februarie 2018 het Namibië die IKR Wêreld Krieketliga se Divisie 2 met Namibië, [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]], die [[Verenigde Arabiese Emirate se nasionale krieketspan|Verenigde Arabiese Emirate]], [[Nepalese nasionale krieketspan|Nepal]], [[Kanadese nasionale krieketspan|Kanada]] en [[Omanse nasionale krieketspan|Oman]] gehuisves, ’n uitspeelrondte ter voorbereiding op die [[Krieketwêreldbeker 2019]]-kwalifisering van 2018 in Zimbabwe, waartydens vir die laaste twee plekke meegeding is.<ref name="NCYR" /> Die Namibiese krieketspan het tot dusver vir vier [[T20I-wêreldbeker]]toernooie (in [[T20I-wêreldbeker 2021|2021]], [[T20I-wêreldbeker 2022|2022]], [[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] en [[T20I-wêreldbeker 2026|2026]]) gekwalifiseer en tydens die 2021-toernooi vir die eerste keer die tweede rondte gehaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/cricket/black-caps/126880270/late-batting-surge-sets-black-caps-up-to-beat-namibia-at-twenty20-world-cup |title=Late batting surge sets Black Caps up to beat Namibia at Twenty20 World Cup |publisher=Stuff |author=Andrew Voerman |date=6 November 2021 |accessdate=9 November 2021}}</ref> In November 2021 is Namibië saam met Suid-Afrika en Zimbabwe as medegasheer vir die [[Krieketwêreldbeker 2027]] benoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=16 November 2021}}</ref> Rolskaatshokkie is vir die eerste keer in 1995 gespeel en het ook toegeneem in gewildheid. Die nasionale vroue rolskaatshokkiespan het in die Wêreldkampioenskap 2008 van die [[Internasionale Rolskaatssportfederasie]] deelgeneem. Namibië bied een van die strafste wedlope, die Namibiese ultramarathon, aan. Die bekendste Namibiese naelloper is [[Frankie Fredericks]]. Hy het vier Olimpiese silwermedaljes gewen (1992 en 1996) en het ook medaljes van verskeie Wêreldatletiekkampioenskappe. Hy is ook bekend vir sy humanitêre aktiwiteite binne en buite Namibië.<ref>{{en}} Tonchi, Victor L., William A. Lindeke, and John J. Grotpeter, "Frederics, Frankie (1967- )" Historical Dictionary of Namibia. 2nd edition. Toronto: The Scarecrow Press, Inc, bl. 129.</ref> Frankie Fredericks is die mees bekende Namibiese naelloper en het hom in die 100 en 200&nbsp;m gespesialiseer. Hy het al vier Olimpiese silwermedaljes (in [[Olimpiese Somerspele 1992|1992]] en [[Olimpiese Somerspele 1996|1996]]), maar ook verskeie medaljes tydens IAAF se Atletiese Wêreldkampioenskappe gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.gbrathletics.com/ic/wc.htm |title=IAAF World Championships in Athletics |website=www.gbrathletics.com |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191120030558/http://www.gbrathletics.com/ic/wc.htm |archive-date=20 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die gholfspeler [[Trevor Dodds]] het in 1998 die Groter Greensboro-ope, en van 15 toernooie in sy loopbaan, ingepalm. Hy het in dieselfde jaar sy beste rang op die wêreldranglys behaal, naamlik 79.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://dps.endavadigital.net/owgr/doc/content/archive/1998/owgr19f1998.pdf |title=Week 19 1998 Ending 10 May 1998 |website=Official World Golf Ranking |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925070000/http://dps.endavadigital.net/owgr/doc/content/archive/1998/owgr19f1998.pdf |archive-date=25 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die beroepsfietsryer en Namibiese padwedloopkampioen [[Dan Craven]] het Namibië tydens die [[Olimpiese Somerspele 2016]] in beide padwedloop en individuele tydtoets verteenwoordig.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.watson.ch/sport/velo/933716775-der-letzte-als-grosser-sieger-dan-craven-baertiger-veloprofi-aus-namibia |title=Der Letzte, der auch ein grosser Sieger ist: Dan Craven, der bärtige Veloprofi aus Namibia |website=watson.ch |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523043259/https://www.watson.ch/sport/velo/933716775-der-letzte-als-grosser-sieger-dan-craven-baertiger-veloprofi-aus-namibia |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die bokser [[Julius Indongo]] was in 2016 en 2017 die wêreldkampioen in die WBA, IBF en IBO se onderskeidelike ligte weltergewig-afdelings.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/boxing/39611722 |title=Ricky Burns loses WBA super-lightweight belt to Julius Indongo in Glasgow |publisher=[[BBC]] |date=16 April 2017 |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181229034959/https://www.bbc.com/sport/boxing/39611722 |archive-date=29 Desember 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Media === [[Lêer:Windhoek Observer offices.jpg|duimnael|Die Windhoek Observer se hoofkantoor]] [[Lêer:Die Republikein.png|duimnael|Kenteken van die Republikein]] [[Lêer:Schriftzug der Allgemeinen Zeitung (Namibia) seit 14.1.2013.jpg|duimnael|Kenteken van die Allgemeine Zeitung]] Hoewel Namibië se bevolking betreklik klein is, het die land ’n wye mediaverskeidenheid: twee televisiestasies, 19 radiostasies (gemeenskapsradiostasies is nie ingesluit nie), 5 dagblaaie, verskeie weekblaaie en spesiale publikasies ding mee om ’n gehoor. Daarbenewens is daar ook baie buitelandse media, veral vanuit Suid-Afrika, beskikbaar. Aanlynmedia is hoofsaaklik gebaseer op die inhoud van gedrukte media. Namibië het ’n staatsbeheerde persagentskap genaamd NAMPA (Namibiese Persagentskap).<ref name=Rothe>{{en}} Rothe, Andreas (2010): Mediastelsels en nuusseleksie in Namibië. bl. 14–96</ref> ==== Geskiedenis ==== Die eerste koerant in Namibië was die ''[[Windhoek Anzeiger]]'' wat in 1898 gestig is. Radio is in 1969 bekendgestel en televisie in 1981. Gedurende die Duitse bewind het die koerante hoofsaaklik nuus aan die Duitssprekende gemeenskap gebied. Die media is ook grootliks beïnvloed deur Suid-Afrika. ==== Gedrukte media ==== [[The Namibian]], [[Republikein]] (die enigste Afrikaanse dagblad buite Suid-Afrika), [[Allgemeine Zeitung (Namibië)|Allgemeine Zeitung]] (die enigste Duitse dagblad in Afrika),<ref>{{en}} [http://namibiamediaholdings.com/our-history Die geskiedenis van Namibia Media Holdings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170316211432/http://namibiamediaholdings.com/our-history |date=16 Maart 2017 }}. URL besoek op 30 Oktober 2017.</ref> die [[Namibian Sun]] en die staatsbeheerde [[New Era (Namibië)|New Era]] is dagblaaie in Namibië. Buiten die grootste dagblad, "The Namibian", wat deur ’n trust besit word, en New Era, is die ander koerante privaat blaaie en deel van Namibia Media Holdings (NMH, tot 2014 bekend as Democratic Media Holdings).<ref name=Rothe /> Ander noemenswaardige nuusblaaie is die poniekoerant [[Informanté]] wat deur TrustCo besit word, die weekblaaie [[Windhoek Observer]] en [[Namibia Economist]] en die streeksblad [[Namib Times]] (gemik op [[Swakopmund]] en [[Walvisbaai]]). [[Insight Namibia]] en [[Prime Focus]] is tydskrifte wat aktuele sake bespreek. [[Sister Namibia]] staan uit as die langslopende tydskrif van ’n nieregeringsorganisasie in Namibië terwyl [[Namibia Sport]] die enigste nasionale sporttydskrif is. Voorts word die drukmark aangevul deur partypublikasies, studenteblaaie en tydskrifte van openbare betrekkinge.<ref name=Rothe /> ==== Uitsaaiwese ==== Die uitsaaisektor word oorheers deur die staatsbeheerde [[Namibiese Uitsaaikorporasie]] (nbc). Die openbare uitsaaier bied ’n televisiestasie asook ’n “Nasionale Radio” in Engels en nege taaldienste in inheemse tale. Die nege privaat radiostasies in die land is hoofsaaklik Engels behalwe vir Radio Omulunga (Oshiwambo) en Kosmos 94.1 (Afrikaans). Sedert die 2000’s het One Africa Television wat in privaatbesit is, met die Namibiese Uitsaaikorporasie begin meeding.<ref name=Rothe /><ref name="oneafricabackground">{{en}} [http://www.oneafrica.tv/node/2 One Africa TV – agtergrond] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100928202233/http://www.oneafrica.tv/node/2 |date=28 September 2010 }}</ref> ==== Vryheid ==== Vergeleke met buurlande het Namibië sterk mediavryheid. Oor die laaste paar jaar is die land gewoonlik in die boonste kwart van die statistiek van Verslaggewers Sonder Grense, en was 21ste in 2010.<ref>{{en}} [http://en.rsf.org/press-freedom-index-2010,1034.html Persvryheidsindeks 2010 – Verslaggewers Sonder Grense] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101124050702/http://en.rsf.org/press-freedom-index-2010,1034.html |date=24 November 2010 }}</ref> Die land is dus gelyk met Kanada en is die besgeplaasde Afrikaland. Die Persvryheidsindeks en die Afrika-mediabarometer toon soortgelyke positiewe resultate. Soos in ander lande is daar egter steeds noemenswaardige invloed van staats- en ekonomiese verteenwoordigers op die media in Namibië.<ref name=Rothe /> Sommige van hierdie probleme word gereflekteer in die val na 44ste op die 2009-lys van die Verslaggewers Sonder Grense.<ref>{{en}} [http://en.rsf.org/spip.php?page=classement&id_rubrique=1001 Persvryheidsindeks 2009 – Verslaggewers Sonder Grense] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120128213104/http://en.rsf.org/spip.php?page=classement&id_rubrique=1001 |date=28 Januarie 2012 }}</ref> ==== Organisasies ==== Media en joernaliste in Namibië word verteenwoordig deur die Namibiese afdeling van die Media Instituut van Suider-Afrika en die Redakteursforum van Namibië. ’n Onafhanklike media-ombudsman is in 2009 aangestel om ’n staatsbeheerde mediaraad te voorkom.<ref name=Rothe /> == Sien ook == * [[Verenigde Nasionale Suidwes-party]] * [[Suid-Afrika-Namibië-betrekkinge]] == Verwysings == === Voetnotas === {{Verwysings|4}} === Bibliografie === * {{de}} {{cite book |last=Vedder |first=Heinrich |authorlink=Heinrich Vedder |title=Das alte Südwestafrika. Südwestafrikas Geschichte bis zum Tode Mahareros 1890 (Die ou Suidwes-Afrika. Suidwes-Afrika se geskiedenis tot Maharero se dood in 1890) |year=1997 |edition=7de |publisher=Namibië Wetenskaplike Vereniging |location=Windhoek |isbn=0-949995-33-9}} * {{en}} {{cite book |last=Olusoga |first=David |last2=Erichsen |first2=Casper W. |title=The Kaiser’s Holocaust: Germany’s Forgotten Genocide |year=2010 |publisher=Farber and Farber |location=[[Londen]] |isbn=978-0-571-23142-3}} * {{af}} [http://www.oulitnet.co.za/akademies_geestes/pdf/LA_7_3_groenewald.pdf ''Gerald Groenewald: Afrikaans as lingua franca in Namibië, ca. 1800–1920. In: LitNet Akademies, jaargang 7 (3), Desember 2010''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140705180412/http://www.oulitnet.co.za/akademies_geestes/pdf/LA_7_3_groenewald.pdf |date=5 Julie 2014}} === Bronnelys === ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Namibia|title=Namibia|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=21 Maart 2025}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/namibia/|title=Namibia|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=21 Maart 2025}} === Algemene verwysings === * {{en}} AIDSinAfrica.net Web Publikasie (2007), URL besoek op 20 Mei 2007. Van [http://www.aidsinafrica.net/ Aidsinafrica.net] * {{en}} Christy, S.A. (2007) Namibiese Reisfotografie * {{en}} Gemeenskapsgebaseerde Natuurlike Hulpbronbestuur (CBNRM) Programbesonderhede (s.a.). [http://www.met.gov.na/programmes/cbnrm/cbnrmHome.htm Met.gov.na] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609180850/http://www.met.gov.na/programmes/cbnrm/cbnrmHome.htm |date=9 Junie 2007}} * {{en}} Cowling, S. 2001. Vetplant-Karoo (AT 1322) Wêreld Wildlefefonds-webblad: [http://worldwildlife.org/wildworld/profiles/terrestrial/at/at1322_full.html Worldwildlife.org] * {{en}} Horn, N/Bösl, A (reds), Menseregte en die oppergesag van die reg in Namibië, Macmillan Namibia 2008. * {{en}} Horn, N/Bösl, A (reds), Die onafhanklikheid van die regbank in Namibië, Macmillan Namibia 2008. * {{en}} KAS Feiteboek Namibië, Feite en syfers omtrent die status en ontwikkeling van Namibië, Ed. Konrad-Adenauer-Stiftung e.V. * {{en}} Korenromp, E.L., Williams, B.G., de Vlas, S.J., Gouws, E., Gilks, C.F., Ghys, P.D., Nahlen, B.L. (2005). Malaria toe te skryf aan dieMIV-1 epidemie, Sub-Sahara Afrika. ''Emerging Infectious Diseases'', 11(9):1410–1419. * {{en}} Lange, Glenn-marie. 2004. Rykdom, natuurlike kapitaal en volhoubare ontwikkeling: teenstrydige voorbeelde van Botswana en Namibië. ''Environmental & Resource Economics'', 29(3):257–83, Nov. * {{fr}} Fritz, Jean-Claude. La Namibie indépendante. Les coûts d'une décolonisation retardée, Paris, L'Harmattan, 1991. * {{en}} Spriggs, A. 2001. Namibwoestyn (AT1315) Wêreld Wildlefefonds-webblad: [http://www.worldwildlife.org/wildworld/profiles/terrestrial/at/at1315_full.html Worldwildlife.org] * {{en}} Spriggs, A. 2001. Namibiese Savanne-boomveld (AT1316) Wêreld Wildlefefonds-webblad: [http://www.worldwildlife.org/wildworld/profiles/terrestrial/at/at1316_full.html Worldwildlife.org] * {{en}} Spriggs, A. 2001. Namibian Savanne-boomveld (AT0709) Wêreld Wildlefefonds-webblad: [http://www.worldwildlife.org/wildworld/profiles/terrestrial/at/at0709_full.html Worldwildlife.org] * {{en}} [http://usinfo.state.gov/journals/ites/0805/ijee/stefanova.htm Stefanova K. 2005. Die beskerming van Namibië se natuurlike hulpbronne. EjournalUSA.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080110052258/http://usinfo.state.gov/journals/ites/0805/ijee/stefanova.htm |date=10 Januarie 2008 }} * {{en}} UNEP, UNDP, WRI, en World Bank. 2005. Natuur in plaaslike hande: ’n saak vir Namibië se bewareas. [http://www.wri.org/biodiv/pubs_content_text.cfm?cid=3842 Wri.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070715215231/http://www.wri.org/biodiv/pubs_content_text.cfm?cid=3842 |date=15 Julie 2007 }} * {{en}} World Almanac. 2004. World Almanac Books. New York, NY == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Namibia|Namibië}} {{Wikt|Namibië}} * {{en}} {{Wikivoyage|Namibia|Namibië}} * {{en}} [http://www.gov.na/ Regering van Namibië] * {{en}} [http://www.op.gov.na/ President van Namibië] * {{en}} [http://www.opm.gov.na/ Eerste minister van Namibië] * {{en}} [http://www.biodiversity.org.na/ Biodiversiteit van Namibië] – Gedeeltelik in Afrikaans beskikbaar {{en-vertaal|Namibia}} {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Namibië}} | Noord = {{vlagland|Angola}} | Noordoos = {{vlagland|Zambië}} • {{vlagland|Zimbabwe}} | Oos = {{vlagland|Botswana}} | Suidoos = {{vlagland|Suid-Afrika}} | Suid = {{vlagland|Suid-Afrika}} | Suidwes = {{vlagland|Tristan da Cunha}} • [[Atlantiese Oseaan]] | Wes = [[Atlantiese Oseaan]] | Noordwes = {{vlagland|Sint Helena}} • [[Atlantiese Oseaan]] }} {{Artikels oor Namibië}} {{Lande van Afrika}} {{Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Namibie}} [[Kategorie:Namibië| ]] [[Kategorie:Britse Statebond]] [[Kategorie:Voormalige Duitse kolonies]] o4vphtew30ulmbgsfm188v1ssqabwde 0 398 2890412 2839609 2026-04-06T07:19:45Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ rooi skakels word nie hier aanvaar nie 2890412 wikitext text/x-wiki {{AprilKalender}} '''6 April''' is die 96ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (97ste in 'n [[skrikkeljaar]]). Daar volg nog 269 dae in die jaar. == Gebeure == <!-- Die konvensie is om teenwoordige tyd te gebruik --> * [[648 v.C.]] – Die eerste [[sonsverduistering]] wat deur die [[Antieke Griekeland|antieke Grieke]] opgeteken word. * [[402]] – Slag van Pollentia, Stilicho verslaan die [[Wes-Gote]]. * [[1027]] – Lateraanse sinode onder leiding van [[Pous Johannes XIX]]. * [[1123]] – [[Teobaldo Boccapecci]] (later [[Teenpous Celestinus II]]) word kardinaal-priester van S. Anastasia in [[Rome]]. * [[1250]] – Die kruisridders van die sesde kruistog kapituleer in Egipte by al-Mansura voor die troepe van Turan Schah. Die Franse koning [[Lodewyk IX van Frankryk|Lodewyk IX]] word gevange geneem en later na die betaling van 'n losprys vrygelaat. * [[1320]] – Die [[Skotland|Skotte]] herbevestig hul onafhanklikheid deur die [[Verklaring van Arbroath]] te teken. * [[1489]] – Die burgemeester van [[Zürich|Zurich]] Hans Waldmann word na 'n vinnige proses tereggestel nadat hy begin het om te veel politiese mag in sy persoon te vestig. * [[1624]] – [[Emilio Bonaventura Altieri]] (later [[Pous Clemens X]]) word priester. * [[1652]] – Die Nederlandse koopman [[Jan van Riebeeck]] gaan in opdrag van die [[VOC]] in [[Tafelbaai]] aan land om 'n voorraadkamp aan die [[Kaap die Goeie Hoop]] te vestig. Uit hierdie tuin wat seilskepe op die handelsroete na Suidoos-Asië moes versorg het die stad [[Kaapstad]] ontwikkel. . * [[1675]] – [[Pous Clemens X]] verklaar Caterina van Genua salig. * [[1815]] – Die eiland [[Réunion|Reunion]] word ingevolge die [[Verdrag van Parys (1783)|Verdrag van Parys]] deur die Engelse aan die Koninkryk van Frankryk teruggegee. * [[1818]] – [[Pous Pius VII]] stel Johann Casimir von Häffelin, titulêr biskop van Chersoneso aan as kardinaal. * [[1835]] – [[Pous Gregorius XVI]] stel Placido Maria Tadini, O.C.D., aartsbiskop van Genua en Ambrogio Bianchi, O.S.B.Cam., ab-generaal van sy orde aan as kardinale. * [[1896]] – Opening van die eerste moderne [[Olimpiese Somerspele 1896|Olimpiese Spele]]. * [[1909]] – Volgens bewerings bereik Robert Edwin Peary die [[Noordpool]]. * [[1917]] – [[Eerste Wêreldoorlog]]: Die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] verklaar oorlog teen [[Duitsland]]. * [[1941]] – [[Tweede Wêreldoorlog]]: [[Nazi-Duitsland]] val onder generaal [[Wilhelm List]] [[Joego-Slawië]] en [[Griekeland]] binne. * [[1973]] – [[Pioneer 11]] word gelanseer. * [[1979]] – President Zulfikar Ali Bhutto van [[Pakistan]] word tereggestel. * [[1993]] – Russiese [[kernkrag]]ongeluk by Tomsk 7. * [[1994]] – Die [[Rwanda|Rwandese]] volksmoord begin toe die [[vliegtuig]] waarin die [[president]] van Rwanda, [[Juvénal Habyarimana]], en die president van [[Burundi]], [[Cyprien Ntaryamira]], deur ekstremiste met [[vuurpyl]]e afgeskiet word. * [[2012]] – [[Azawad]] verklaar eensydige onafhanklikheid van [[Mali]]. * [[2014]] – [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]] wen die eindstryd van die [[T20I-wêreldbeker 2014|vyfde T20I-wêreldbeker]] in [[Bangladesj]] met ses paaltjies teen [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]]; in die eindstryd van die [[T20I-vrouewêreldbeker 2014|vierde T20I-vrouewêreldbeker]] verslaan [[Australiese nasionale vrouekrieketspan|Australië]] [[Engelse nasionale vrouekrieketspan|Engeland]] met ses paaltjies. == Geboortes == * [[1483]] – [[Raphael]], Italiaanse skilder en argitek († [[1520]]). * [[1890]] – [[Anthony Fokker]], [[Nederland]]se vliegtuigontwerper († [[1939]]). * [[1913]] – [[Gabriel de Jongh]], Suid-Afrikaanse landskapskilder († [[2004]]). * [[1928]] – [[James Dewey Watson]], Amerikaanse genetikus. * [[1929]] – [[André Previn]], Amerikaanse komponis en dirigent († [[2019]]). * [[1934]] – [[Willie Toweel]], voormalige Suid-Afrikaanse bokskampioen († [[2017]]). * [[1970]] – [[Irina Bilyk]], Russiese sangeres en musikant. * [[1987]] – [[Diaan Lawrenson]], Suid-Afrikaanse [[aktrise]], ''Paula'' in [[7de Laan]]. * [[1988]] – [[Francois Hougaard]], [[Springbokke|Springbok]][[rugbyspeler]]. == Sterftes == * [[432]] – [[Pous Celestinus I]], die 43ste [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (* onbekend). * [[1199]] – [[Richard I van Engeland|Richard I]] Koning van Engeland (* [[1157]]). * [[1520]] – [[Raphael]], [[Italië|Italiaanse]] [[skilder]] en [[argitek]] (* [[1483]]). * [[1528]] – [[Albrecht Dürer]], Duitse [[waterverfskilderkuns|waterverfskilder]] (* [[1471]]). * [[1829]] – [[Niels Abel]], Noorweegse [[wiskundige]] (* [[1802]]). * [[1939]] – [[Stella Southern]], Australiese aktrise (* [[1898]]). * [[1951]] – [[Robert Broom]], Suid-Afrikaanse wetenskaplike, dokter en [[paleontoloog]] wat [[Mev. Ples]] in die [[Sterkfontein]]-grotte ontdek het (* [[1866]]). * [[1971]] – [[Igor Stravinsky]], Russiese komponis (* [[1882]]). * [[1978]] – [[P. de V. Pienaar]], Afrikaanse [[taalkundige]] en skrywer (* 1904). * [[1992]] – [[Isaac Asimov]], Amerikaanse skrywer (* [[1920]]). * [[1994]] – [[Juvénal Habyarimana]], [[President]] van [[Rwanda]] (* [[1937]]). * [[1996]] – [[Kristo Pienaar]], 'n Suid-Afrikaanse [[plantkundige]], skrywer, akteur en TV-aanbieder (* [[1922]]). * 1996 – [[Greer Garson]], Engelse aktrise (* [[1904]]). * [[2005]] – [[Rainier III van Monaco|Rainier III]], prins van Monaco (* [[1923]]). * [[2009]] – [[Ivy Matsepe-Casaburri]], 'n Suid-Afrikaanse [[politikus]] (* [[1937]]). * [[2013]] – [[F.F. Odendal]], Afrikaanse taalkundige en [[leksikograaf]] (* [[1926]]). * [[2025]] – [[Jay North]], Amerikaanse akteur (* [[1951]]). == Vakansies en vierings == * [[Stigtingsdag]] is vanaf 1952 tot 1994 in [[Suid-Afrika]] op 6 April gevier. * Begin van die belastingjaar in die [[Verenigde Koninkryk]] (a.g.v. die 11 dae verandering na [[25 Maart]], by die ingebruikneming van die [[Gregoriaanse kalender]] in [[1752]]). * Feesdag van [[Pous Sixtus I]]. {{commonskat|6 April}} [[Kategorie:April]] nl35jmfaviyc4mhziut2rh42no0iygn 2890415 2890412 2026-04-06T07:22:36Z Aliwal2012 39067 /* Sterftes */ 2890415 wikitext text/x-wiki {{AprilKalender}} '''6 April''' is die 96ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (97ste in 'n [[skrikkeljaar]]). Daar volg nog 269 dae in die jaar. == Gebeure == <!-- Die konvensie is om teenwoordige tyd te gebruik --> * [[648 v.C.]] – Die eerste [[sonsverduistering]] wat deur die [[Antieke Griekeland|antieke Grieke]] opgeteken word. * [[402]] – Slag van Pollentia, Stilicho verslaan die [[Wes-Gote]]. * [[1027]] – Lateraanse sinode onder leiding van [[Pous Johannes XIX]]. * [[1123]] – [[Teobaldo Boccapecci]] (later [[Teenpous Celestinus II]]) word kardinaal-priester van S. Anastasia in [[Rome]]. * [[1250]] – Die kruisridders van die sesde kruistog kapituleer in Egipte by al-Mansura voor die troepe van Turan Schah. Die Franse koning [[Lodewyk IX van Frankryk|Lodewyk IX]] word gevange geneem en later na die betaling van 'n losprys vrygelaat. * [[1320]] – Die [[Skotland|Skotte]] herbevestig hul onafhanklikheid deur die [[Verklaring van Arbroath]] te teken. * [[1489]] – Die burgemeester van [[Zürich|Zurich]] Hans Waldmann word na 'n vinnige proses tereggestel nadat hy begin het om te veel politiese mag in sy persoon te vestig. * [[1624]] – [[Emilio Bonaventura Altieri]] (later [[Pous Clemens X]]) word priester. * [[1652]] – Die Nederlandse koopman [[Jan van Riebeeck]] gaan in opdrag van die [[VOC]] in [[Tafelbaai]] aan land om 'n voorraadkamp aan die [[Kaap die Goeie Hoop]] te vestig. Uit hierdie tuin wat seilskepe op die handelsroete na Suidoos-Asië moes versorg het die stad [[Kaapstad]] ontwikkel. . * [[1675]] – [[Pous Clemens X]] verklaar Caterina van Genua salig. * [[1815]] – Die eiland [[Réunion|Reunion]] word ingevolge die [[Verdrag van Parys (1783)|Verdrag van Parys]] deur die Engelse aan die Koninkryk van Frankryk teruggegee. * [[1818]] – [[Pous Pius VII]] stel Johann Casimir von Häffelin, titulêr biskop van Chersoneso aan as kardinaal. * [[1835]] – [[Pous Gregorius XVI]] stel Placido Maria Tadini, O.C.D., aartsbiskop van Genua en Ambrogio Bianchi, O.S.B.Cam., ab-generaal van sy orde aan as kardinale. * [[1896]] – Opening van die eerste moderne [[Olimpiese Somerspele 1896|Olimpiese Spele]]. * [[1909]] – Volgens bewerings bereik Robert Edwin Peary die [[Noordpool]]. * [[1917]] – [[Eerste Wêreldoorlog]]: Die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] verklaar oorlog teen [[Duitsland]]. * [[1941]] – [[Tweede Wêreldoorlog]]: [[Nazi-Duitsland]] val onder generaal [[Wilhelm List]] [[Joego-Slawië]] en [[Griekeland]] binne. * [[1973]] – [[Pioneer 11]] word gelanseer. * [[1979]] – President Zulfikar Ali Bhutto van [[Pakistan]] word tereggestel. * [[1993]] – Russiese [[kernkrag]]ongeluk by Tomsk 7. * [[1994]] – Die [[Rwanda|Rwandese]] volksmoord begin toe die [[vliegtuig]] waarin die [[president]] van Rwanda, [[Juvénal Habyarimana]], en die president van [[Burundi]], [[Cyprien Ntaryamira]], deur ekstremiste met [[vuurpyl]]e afgeskiet word. * [[2012]] – [[Azawad]] verklaar eensydige onafhanklikheid van [[Mali]]. * [[2014]] – [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]] wen die eindstryd van die [[T20I-wêreldbeker 2014|vyfde T20I-wêreldbeker]] in [[Bangladesj]] met ses paaltjies teen [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]]; in die eindstryd van die [[T20I-vrouewêreldbeker 2014|vierde T20I-vrouewêreldbeker]] verslaan [[Australiese nasionale vrouekrieketspan|Australië]] [[Engelse nasionale vrouekrieketspan|Engeland]] met ses paaltjies. == Geboortes == * [[1483]] – [[Raphael]], Italiaanse skilder en argitek († [[1520]]). * [[1890]] – [[Anthony Fokker]], [[Nederland]]se vliegtuigontwerper († [[1939]]). * [[1913]] – [[Gabriel de Jongh]], Suid-Afrikaanse landskapskilder († [[2004]]). * [[1928]] – [[James Dewey Watson]], Amerikaanse genetikus. * [[1929]] – [[André Previn]], Amerikaanse komponis en dirigent († [[2019]]). * [[1934]] – [[Willie Toweel]], voormalige Suid-Afrikaanse bokskampioen († [[2017]]). * [[1970]] – [[Irina Bilyk]], Russiese sangeres en musikant. * [[1987]] – [[Diaan Lawrenson]], Suid-Afrikaanse [[aktrise]], ''Paula'' in [[7de Laan]]. * [[1988]] – [[Francois Hougaard]], [[Springbokke|Springbok]][[rugbyspeler]]. == Sterftes == * [[432]] – [[Pous Celestinus I]], die 43ste [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (* onbekend). * [[1199]] – [[Richard I van Engeland|Richard I]] Koning van Engeland (* [[1157]]). * [[1520]] – [[Raphael]], [[Italië|Italiaanse]] [[skilder]] en [[argitek]] (* [[1483]]). * [[1528]] – [[Albrecht Dürer]], Duitse [[waterverfskilderkuns|waterverfskilder]] (* [[1471]]). * [[1829]] – [[Niels Abel]], Noorweegse [[wiskundige]] (* [[1802]]). * [[1939]] – [[Stella Southern]], Australiese aktrise (* [[1898]]). * [[1951]] – [[Robert Broom]], Suid-Afrikaanse wetenskaplike, dokter en [[paleontoloog]] wat [[Mev. Ples]] in die [[Sterkfontein]]-grotte ontdek het (* [[1866]]). * [[1971]] – [[Igor Stravinsky]], Russiese komponis (* [[1882]]). * [[1978]] – [[P. de V. Pienaar]], Afrikaanse [[taalkundige]] en skrywer (* 1904). * [[1992]] – [[Isaac Asimov]], Amerikaanse skrywer (* [[1920]]). * [[1994]] – [[Juvénal Habyarimana]], [[President]] van [[Rwanda]] (* [[1937]]). * [[1996]] – [[Kristo Pienaar]], Suid-Afrikaanse [[plantkundige]], skrywer, akteur en TV-aanbieder (* [[1922]]). * 1996 – [[Greer Garson]], Engelse aktrise (* [[1904]]). * [[2005]] – [[Rainier III van Monaco|Rainier III]], prins van Monaco (* [[1923]]). * [[2009]] – [[Ivy Matsepe-Casaburri]], 'n Suid-Afrikaanse [[politikus]] (* [[1937]]). * [[2013]] – [[F.F. Odendal]], Afrikaanse taalkundige en [[leksikograaf]] (* [[1926]]). * [[2025]] – [[Jay North]], Amerikaanse akteur (* [[1951]]). == Vakansies en vierings == * [[Stigtingsdag]] is vanaf 1952 tot 1994 in [[Suid-Afrika]] op 6 April gevier. * Begin van die belastingjaar in die [[Verenigde Koninkryk]] (a.g.v. die 11 dae verandering na [[25 Maart]], by die ingebruikneming van die [[Gregoriaanse kalender]] in [[1752]]). * Feesdag van [[Pous Sixtus I]]. {{commonskat|6 April}} [[Kategorie:April]] nt81a6le2cpr75jlybjig267pqpsb6z 0 418 2890594 2856774 2026-04-06T11:40:00Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ [[Faizon Love]], Amerikaanse skrywer en akteur. 2890594 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Hillbrow Tower-1.jpg|teks=Bouwerk begin aan die [[Hillbrow-toring]]}} Die '''jaar 1968''' was 'n [[skrikkeljaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Maandag]] begin het. Dit was die 68ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. In teenstelling met [[gewone jaar|gewone jare]] het die jaar 366 dae en 'n [[29 Februarie]] gehad. == Gebeure == * [[1 Januarie]] – Twee treine bots tussen [[Skukuza]] en [[Krokodilbrug]] in die [[Krugerwildtuin]]. Veertien mense sterf en 38 word beseer.<ref name=Pienaar>Pienaar, U. de V., ''Neem uit die Verlede'', Sigma Pers, 1990.</ref> * [[30 Januarie]] – Tydens die [[Viëtnamoorlog]] stuur [[Viëtkong]]-magte die [[Tết Offensief]] op Viëtnamese Nuwejaarsdag (Tet) van stapel. * [[31 Januarie]] – [[Nauru]] verkry onafhanklikheid van [[Australië]], [[Nieu-Seeland]] en die [[Verenigde Koninkryk]]. * [[6 Februarie|6]]-[[18 Februarie]] – Die tiende [[Olimpiese Winterspele 1968|Olimpiese Winterspele]] word in [[Grenoble]], [[Frankryk]], aangebied. * [[24 Februarie]] – Die [[Randse Afrikaanse Universiteit]] in [[Johannesburg]] word amptelik geopen. * [[12 Maart]] – [[Mauritius]] word van die Verenigde Koninkryk onafhanklik. * [[16 Maart]] – [[My Lai-menseslagting]] in [[Viëtnam]]. * [[4 April]] – Die [[ruimtetuig]] [[Apollo 6]] word gelanseer. * [[20 April]] – 'n [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]] [[Boeing 707]] ([[SAL Vlug 228|vlug 228]]) val tydens opstyging vanaf [[Windhoek]], [[Suidwes-Afrika]], en 123 sterf. * [[23 April]] – Die [[Verenigde Koninkryk]] produseer hul eerste desimale munte. * [[24 April]] – Mauritius sluit by die [[Verenigde Nasies]] aan. * [[3 Mei]] – Die Sorbonne Universiteit in [[Parys]] word deur betogers beset. * [[22 Mei]] – Die kernaangedrewe [[duikboot]] [[USS Scorpion (SSN-589)|USS ''Scorpion'']] sink met 99 mense aan boord, 400&nbsp;myl suidwes van die [[Asore]]. * [[Junie]] – Bouwerk begin aan die [[Hillbrow-toring]] in [[Johannesburg]]. * [[6 Junie]] – Senator Robert F. Kennedy sterf in 'n sluipmoordaanval deur Sirhan Sirhan.<!-- * [[1 Julie]] – Die kernsperverdrag word geteken. Meer inligting benodig asb --> * [[25 Julie]] – [[Pous Paulus VI]] se sewende en laaste ensikliek, ''[[Humanae Vitae]]'', word vrygestel. * [[21 Augustus]] – Bloedige beëindiging van die [[Praagse Lente]] deur troepe van die [[Warskouverdrag]]slande. * [[6 September]] – [[Eswatini]] word as Swaziland van die Verenigde Koninkryk onafhanklik. * [[24 September]] – Swaziland sluit aan by die [[Verenigde Nasies]]. * [[2 Oktober]] – Die Slagting van Tlatelolco beëindig die studentebeweging in [[Meksiko]]. * [[11 Oktober]] – [[NASA]] lanseer [[Apollo 7]], die eerste bemande sending van die [[Apollo program|Apollo-program]]. * [[12 Oktober]] – [[Ekwatoriaal-Guinee]] word van [[Spanje]] onafhanklik. * [[12 Oktober|12]]-[[27 Oktober]] – Die 19de [[Olimpiese Somerspele 1968|Olimpiese Somerspele]] word in [[Meksikostad]], [[Meksiko]], aangebied. * [[20 Oktober]] – Die voormalige [[VSA|VSA Presidentsvrou]] [[Jacqueline Kennedy Onassis|Jacqueline Kennedy]] trou met die [[Griekeland|Griekse]] skeepvaartmagnaat Aristotle Onassis. * [[25 Oktober]] – Die rockgroep [[Led Zeppelin]] tree vir die eerste keer op, by die Universiteit van Surrey in Engeland. * [[4 November|4]]-[[13 November]] – Die derde [[Paralimpiese Somerspele 1968|Paralimpiese Somerspele]] word in [[Tel Aviv]], [[Israel]], aangebied. * [[5 November]] – [[Richard Nixon]] wen die Amerikaanse presidentsverkiesing. * [[12 November]] – [[Ekwatoriaal-Guinee]] word lidland van die [[Verenigde Nasies]]. * [[21 Desember]] – Die ruimtetuig [[Apollo 8]] word gelanseer. * [[24 Desember]] – Apollo 8 voltooi die eerste bemande omwenteling om die [[Maan]].<!-- * [[27 Desember]] – Apollo 8 plons in die [[Stille Oseaan]] neer. is dit nuuswaardig? --> == Geboortes == * [[17 Januarie]] – [[Ilja Leonard Pfeijffer]], Nederlandse [[digter]], [[roman]]sier, polemikus en klassikus. * [[30 Januarie]] – [[Felipe VI]], koning van Spanje. * [[5 Februarie]] – [[Marcus Grönholm]], Finse beroeps[[tydren]]jaer. * [[8 Februarie]] – [[Gary Coleman]], [[Amerikaanse]] akteur († [[2010]]). * 8 Februarie – [[Geoff Makhubo]], Suid-Afrikaanse politikus en [[burgemeester]] van die [[Stad Johannesburg Metropolitaanse Munisipaliteit|Johannesburgse Metro]] ten tyde van sy dood († [[2021]]). * [[18 Februarie]] – [[Molly Ringwald]], Amerikaanse aktrise. * [[29 Februarie]] – [[Gonzalo Lira]], Amerikaanse ondersoekende joernalis en oorlogskommentator († [[2024]]). * [[29 Februarie]] – [[Chen Zihe]], [[Volksrepubliek China|Chinese]] Olimpiese [[tafeltennis]]speler. * [[2 Maart]] – [[Daniel Craig]], Britse akteur, onlangse ''James Bond''. * [[4 Maart]] – [[Patsy Kensit]], Britse aktrise en sangeres. * 4 Maart – [[Kyriakos Mitsotakis]], Griekse politikus en eerste minister van [[Griekeland]]. * [[5 Maart]] – [[Ambrose Dlamini]], tiende Eerste Minister van Eswatini († [[2020]]). * [[6 Maart]] – [[Moira Kelly]], Amerikaanse aktrise. * [[30 Maart]] – [[Céline Dion]], Kanadese sangeres. * [[8 April]] – [[Patricia Arquette]], Amerikaanse aktrise en regisseuse. * [[9 April]] – [[Jay Chandrasekhar]], Amerikaanse akteur en regisseur. * [[14 April]] – [[Anthony Michael Hall]], Amerikaanse akteur. * [[19 April]] – [[Ashley Judd]], Amerikaanse aktrise. * 19 April – [[Mswati III]], koning van [[Eswatini]]. * [[7 Mei]] – [[Traci Lords]], Amerikaanse fotomodel en aktrise. * [[13 Mei]] – [[Scott Morrison]], 30ste Eerste Minister van Australië. * [[26 Mei]] – [[Frederik, kroonprins van Denemarke]]. * [[28 Mei]] – [[Kylie Minogue]], Australiese aktrise en sangeres. * [[4 Junie]] – [[Yoo Nam-kyu]], [[Suid-Korea]]anse [[tafeltennis]]speler. * [[11 Junie]] – [[Pieter Naudé]], [[Afrikaans]]e sanger († [[2025]]). * [[14 Junie]] – [[Faizon Love]], Amerikaanse skrywer en akteur. * [[20 Junie]] – [[Tonya Kinzinger]], Franse aktrise. * [[26 Junie]] – [[Jovenel Moïse]], Haïtiaanse president († 2021). * [[5 Julie]] − [[Hedi Slimane]], Franse modeontwerper en fotograaf. * [[11 Julie]] – [[Mark Fisher]], Britse skrywer, kultuurteoretikus, filosoof en dosent († [[2017]]). * [[12 Julie]] – [[Amy Kleinhans]], Suid-Afrikaanse skoonheidskoningin, [[Mej. Suid-Afrika]] in 1992. * [[23 Julie]] – [[Jeffrey Dean]], Amerikaanse rekenaarwetenskaplike en sagteware-ingenieur. * [[27 Julie]] – [[Julian McMahon]], Australiese akteur en vervaardiger († 2025). * [[1 Augustus]] – [[Marco Börries]], [[Duitsers|Duitse]] besigheidsman. * [[2 Augustus]] – [[Chanté Hinds]], Suid-Afrikaanse aktrise. * [[5 Augustus]] – [[Marine Le Pen]] (Marion Anne Perrine Le Pen), advokaat en Franse politikus. * [[9 Augustus]] – [[Gillian Anderson]], Amerikaanse aktrise. * [[17 Augustus]] – [[Helen McCrory]], Engelse aktrise († 2021). * [[25 Augustus]] – [[David Alan Basche]], Amerikaanse akteur. * [[12 September]] – [[Kees van der Staaij]], Nederlandse juris en politikus. * [[17 September]] – [[Anastacia|Anastacia Lyn Newkirk]], Amerikaanse popsangeres en liedjieskrywer. * [[20 September]] – [[Chen Jing]], [[tafeltennis]]speler en Olimpiese kampioen vir China en later Olimpiese medaljewenner vir Chinese Taipei. * [[25 September]] – [[Will Smith]], Amerikaanse akteur en rapper. * [[28 September]] – [[Mika Häkkinen]], [[Finland|Finse]] motorrenjaer. * [[11 Oktober]] – Halla Tómasdóttir, President van [[Ysland]]. * [[17 Oktober]] – [[Thom Yorke|Thom Edward Yorke]], hoofsanger van die [[Radiohead]], kunstenaar. * [[22 Oktober]] – [[David Maynier]], Suid-Afrikaanse politikus. * [[27 Oktober]] – [[Neil de Beer]], Suid-Afrikaanse politikus en kommentator († [[2025]]).<ref name="biznews-20241027">{{cite web |url=https://www.biznews.com/interviews/de-beer-steenhuisen-anc-gayton-cr |titel=De Beer: Corruption “hostages”, “Chameleon” Steenhuisen on the ANC Smartie Box – and Gayton as CR’s “apple-bearer….” |trans-title=De Beer: korrupsie-"gyselaars", "Verkleurmannetjie" Steenhuisen oor ANC-Smartie-boks - en Gayton as CR se "appeldraer..." |webwerf=[[BizNews]] |datum=27 Oktober 2024 |format=Onderhoudtranskripsie |naam=Chris |van=Steyn}}</ref> * [[20 November]] – [[David van Rooyen]] (Des), afgedankte kabinetsminister van finansies van Suid-Afrika. * [[2 Desember]] – [[John Ajvide Lindqvist]], [[Swede|Sweedse]] skrywer, illusionis en skerpskertser-komediant. * 2 Desember – [[Lucy Liu]], Amerikaanse aktrise. * [[18 Desember]] – [[Casper Van Dien]], Amerikaanse akteur. * [[23 Desember]] – [[Manuel Rivera-Ortiz]], Amerikaanse fotograaf. == Sterftes == * [[7 Januarie]] – Prof. [[J.L.B. Smith]], 'n Suid-Afrikaanse [[igtioloog]] wat die [[selakant]] geïdentifiseer het (* [[1897]]). * [[10 Januarie]] – Dr. [[Eben Dönges]], aangewese Staatspresident van Suid-Afrika (* [[1898]]). * [[16 Februarie]] – [[Gert van den Bergh]], Suid-Afrikaanse akteur (* [[1920]]). * [[27 Maart]] – [[Joeri Gagarin]], 'n Rus en die eerste mens wat om die aarde gewentel het, (* [[1934]]). * [[1 April]] – [[Lef Landau]], Russiese fisikus (* [[22 Januarie]] [[1908]]). * [[4 April]] – Dr. [[Martin Luther King Jr.]], burgerregte aktivis, geskiet in 'n sluipmoord by die Lorraine Motel in [[Memphis]], [[Tennessee]], [[VSA]] (* [[1929]]). * [[7 April]] – [[Jim Clark]], [[Skotse]] [[Formule Een|F1-motorrenjaer]] (* [[1936]]). * [[16 April]] – Edna Ferber, Amerikaanse skrywer (* [[15 Augustus]] [[1885]]). * [[17 April]] – [[Mikro]] (die skuilnaam van Christoffel Hermanus Kühn), bekende Afrikaanse skrywer (* [[1903]]). * [[14 Mei]] – [[Husband Kimmel]], Amerikaanse admiraal (* [[1882]]). * [[1 Junie]] – [[Helen Keller]], Amerikaanse skryfster, aktivis en dosent (* [[1880]]). * [[24 Junie]] – [[Eric Louw|Eric Hendrik Louw]], diplomaat en politikus (*[[21 November]] [[1890]]). * [[1 Oktober]] – [[Romano Guardini]], [[Duitse]] [[katolieke]] priester, [[teoloog]] en [[filosoof]] (* [[1885]]). * [[13 Oktober]] – [[Bea Benaderet]], Amerikaanse aktrise (* [[1906]]). * [[6 November]] – [[Charles Munch]], Franse [[simfonie]][[dirigent]] en [[violis]] (* [[1891]]). * [[25 November]] – [[Enid Blyton]], Britse outeur van ''Noddy'', ''Famous Five'' en ''Secret Seven'' (* [[1897]]). * [[18 Desember]] – [[Giovanni Messe]], Italiaanse generaal en politikus (* [[1883]]). * [[20 Desember]] – [[Max Brod]], Oostenrykse skrywer, vertaler en komponis (* [[1884]]). * 20 Desember – [[John Steinbeck]], Amerikaanse skrywer (* [[1902]]). * [[30 Desember]] – [[Trygve Lie]], 'n [[Noorweë|Noorse]] politikus, diplomaat en die eerste sekretaris-generaal van die [[Verenigde Nasies]] (* [[1896]]). [[Kategorie:1968| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] == Verwysings == ntst5y2buiwrlf3hth2ptaq6s8yyua2 0 423 2890587 2756826 2026-04-06T11:31:49Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ [[David Ramsey]], Amerikaanse rolprentakteur. 2890587 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=VanStadensRiverBridges.JPG|teks=Die Van Stadensrivierbrug}} Die '''jaar 1971''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Vrydag]] begin het. Dit was die 71ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * [[5 Januarie]] – Op die [[Melbourne-krieketveld]] speel [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] en [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]] in die eerste [[internasionale eendagwedstryd]]; Australië wen met 5 paaltjies. * [[16 Januarie]] – Die eerste [[Suid-Atlantiese Wedvaart|Kaap na Rio]]-seiljagwedvaart begin in [[Tafelbaai]]. * [[27 Februarie]] – Die [[olietenkskip]] SS ''[[Wafra]]'' loop op die rotse van die Northumberlandrif naby [[Agulhas]] en veroorsaak massiewe oliebesoedeling. * [[8 Mei]] – Mislukte lansering van [[Mariner 8]]. Die ruimtetuig was veronderstel om navorsing te gaan doen op die planeet [[Mars (planeet)|Mars]]. * [[17 Mei]] – [[Swartrenoster]]s word in die [[Krugerwildtuin]] hervestig. * [[26 Mei]] – Drie [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] [[Hawker Siddeley HS 748|Hawker Siddeley]]-vliegtuie bots teen [[Duiwelspiek]] in Kaapstad; 11 sterf. * [[30 Mei]] – [[Mariner-program]]: [[Mariner 9]] gelanseer na [[Mars]]. * [[13 Junie]] – Die [[New York Times]] publiseer die “Pentagon Papers”. * [[30 Junie]] – Die bemanning van die ruimtetuig [[Sojoes-program|Sojoes 11]] sterf toe hulle lugvoorraad deur ’n foutiewe klep ontsnap. * [[5 Julie]] – Die 26ste wysiging van die Amerikaanse grondwet gee stemreg aan alle burgers 18 jaar en ouer. * [[15 Augustus]] – [[Bahrein]] word onafhanklik van die [[Verenigde Koninkryk]]. * [[3 September]] – [[Katar]] word onafhanklik van die Verenigde Koninkryk. * [[25 Oktober]] – Die [[Volksrepubliek China]] vervang die [[Republiek China]] ([[Taiwan]]) as China se verteenwoordiger en permanente lid in die [[Verenigde Nasies]]. * [[14 November]] – ''Mariner 9'' bereik [[Mars (planeet)|Mars]] en word die eerste ruimtetuig wat rondom 'n ander [[planeet]] wentel. * [[15 November]] – [[Intel]] stel die wêreld se eerste [[mikroverwerker]], die 4004, vry. * [[2 Desember]] – Die [[Verenigde Arabiese Emirate]] word van die Verenigde Koninkryk onafhanklik. * [[3 Desember]] – [[Indië]] kondig ’n noodtoestand aan nadat [[Pakistan]]se vegvliegtuie noordwes-Indië aanval in ’n dispuut oor [[Kasjmir]]. * [[9 Desember]] – Die Pakistanse [[duikboot]] ''Hangor'' torpedeer die Indiese [[fregat]] INS ''Khukri'', 194 matrose en offisiere sterf. * [[16 Desember]] – [[Bangladesj]] word onafhanklik van Pakistan. * 16 Desember – Onthullling van die monument van replika bronswaens op die [[Slag van Bloedrivier]]-terrein. * Die [[Van Stadensrivierbrug]] op die [[Tuinroete]] se [[N2 (Suid-Afrika)|N2]] word geopen. * Die [[Hochschule für Wirtschaft und Recht Berlin]] in [[Berlyn]] word gestig. * David Ruelle en Floris Takens ontwikkel die konsep van ’n vreemde aantrekker as voorloper tot chaosteorie. == Geboortes == * [[10 Januarie]] – [[Theuns Jordaan]], Suid-Afrikaanse sanger († [[2021]]). * [[12 Januarie]] – [[Venessa Schoeman]], Suid-Afrikaanse dieetkundige en lewenstylredakteur. * [[26 Januarie]] – [[Aygün Kazımova]], [[Azerbeidjan]]se sangeres en aktrise. * [[31 Januarie]] – [[Gábor Kósa]], Hongaarse historikus van godsdienste. * [[4 Februarie]] – [[Eric Garcetti]], Amerikaanse politikus en [[burgemeester]] van [[Los Angeles]]. * [[9 Februarie]] – [[Sharon Case]], Amerikaanse aktrise van [[Beverly Hills]]. * [[20 Februarie]] – [[Joost van der Westhuizen]], Suid-Afrika se agt-en-veertigste [[Springbokkaptein]] († [[2017]]). * [[24 Februarie]] – [[Pedro de la Rosa]], Spaanse [[Formule Een]]-renjaer. * [[1 Maart]] – [[Thomas Adès]], Britse komponis, [[pianis]] en [[dirigent]]. * [[27 Maart]] – [[David Coulthard]], Britse Formule Een-renjaer. * [[31 Maart]] – [[Ewan McGregor]], Skotse akteur. * [[3 April]] – [[Shireen Abu Akleh]], Palestyns-Amerikaanse joernalis († [[2022]]). * [[12 April]] – [[Shannen Doherty]], Amerikaanse aktrise (s. [[2024]]). * [[23 April]] – [[Kevin Mileham]], Suid-Afrikaanse politikus, skaduminister van die Demokratiese Alliansie. * [[16 April]] – [[Selena]], Amerikaanse sangeres Tejano († [[1995]]). * [[16 April]] – [[Sharon Dijksma]], Nederlandse politikus. * [[17 Mei]] – [[Máxima Zorreguieta]], koningin van die Nederlande sedert April 2013, as die eggenote van [[Willem-Alexander van die Nederlande|koning Willem-Alexander]]. * [[4 Junie]] – [[Joseph Kabila]], Kongolese politikus en president van 2001 tot 2019. * [[5 Junie]] – [[Mark Wahlberg]], Amerikaanse akteur en rolprentvervaardiger. * [[7 Junie]] – [[Brandon Topham]], Suid-Afrikaanse politikus, geoktrooieerde rekenmeester en besigheidsman. * [[16 Junie]] – [[Tupac Shakur]], [[VSA|Amerikaanse]] [[rap]]per, in [[Las Vegas]] doodgeskiet († [[1996]]). * [[28 Junie]] – [[Elon Musk]], Suid-Afrikaans-gebore internet- en ruimtelanseringsentrepreneur, woon en werk in die [[VSA]]. * [[21 Julie]] – [[Charlotte Gainsbourg]], Frans-Britse aktrise en skryfster. * [[4 Augustus]] – [[Jeff Gordon]], Amerikaanse NASCAR-motorrenjaer. * [[12 Augustus]] – [[Pete Sampras]], voormalige Amerikaanse [[tennis]]wêreldkampioen. * [[18 Augustus]] – [[Kevin Leo]], Suid-Afrikaanse opera- en ligte liedjiesanger. * [[25 Augustus]] – [[Nico Panagio]], Suid-Afrikaanse akteur en TV-aanbieder. * [[30 Augustus]] – [[Malusi Gigaba]], voormalige Suid-Afrikaanse kabinetsminister. * [[31 Augustus]] – [[Wadim Repin]], Russiese violis. * [[15 September]] – [[Wayne Ferreira]], Suid-Afrikaanse tennisspeler. * [[18 September]] – [[Lance Armstrong]], Amerikaanse professionele renfietsryer. * [[18 September]] – [[Jada Pinkett Smith]], Amerikaanse aktrise en vervaardiger. * [[29 September]] – [[Anthony Bishop]], Suid-Afrikaanse akteur († [[2019]]). * [[25 Desember]] – [[Justin Trudeau]], [[Kanada|Kanadese]] politikus en eerste minister. * [[20 Oktober]] – [[Snoop Dogg]], Amerikaanse akteur en kletsrymer. * 20 Oktober – [[Dannii Minogue]], Australiese aktrise en sangeres. * 20 Oktober – [[Nico Smit]], Afrikaanse wetenskapfiksieskrywer en staatsouditeur. * [[25 Oktober]] – [[Craig Robinson (akteur)|Craig Robinson]], Amerikaanse akteur en rolprentvervaardiger. * [[29 Oktober]] – [[Ma Huateng]], Chinese entrepreneur en stigter van Tencent. * [[17 November]] – [[David Ramsey]], Amerikaanse rolprentakteur. * [[30 Desember]] – [[Peter Buwalda]], Nederlandse skrywer en rubriekskrywer. == Sterftes == * [[10 Januarie]] – [[Coco Chanel]], Franse mode-ontwerper (* [[1883]]). * [[12 Februarie]] – [[Karl J. Jooste]], Suid-Afrikaanse argitek (* [[1925]]). * [[5 Maart]] – [[Winnie Lightner]], Amerikaanse aktrise (* [[1899]]). * [[8 Maart]] – [[Harold Lloyd]], Amerikaanse [[akteur]] (* [[1893]]). * [[11 Maart]] – [[Philo Farnsworth]], Amerikaanse uitvinder en televisiepionier (* [[1906]]). * [[20 Maart]] – [[Jan Greshoff]], [[Nederlands]]e [[digter]] (* [[1888]]). * [[6 April]] – [[Igor Strawinski]], Russies-Frans-Amerikaanse komponis, pianis en dirigent (* [[1882]]). * [[21 Mei]] – [[Dennis King]], [[Engeland|Engelse]] [[rolprent]][[akteur]] (* [[1897]]). * [[13 Junie]] – [[Charles Stallard]], leier van die [[Dominiumparty]] (* [[1871]]). * [[3 Julie]] – [[Jim Morrison]], Amerikaanse sanger, liedjieskrywer, digter en akteur ([[The Doors]] en Rick & The Ravens) (* [[1943]]). * [[6 Julie]] – [[Louis Armstrong]], Amerikaanse [[jazz]]trompetspeler en sanger (* [[1901]]). * [[30 Augustus]] – [[T.J. Haarhoff]], Suid-Afrikaanse skrywer (* [[1892]]). * [[11 September]] – [[Nikita Chroesjtsjof]], Russiese politikus en Partyleier (* [[1894]]). * [[13 September]] – [[Lin Biao]], [[Volksrepubliek China|Chinese]] maarskalk en politikus (* [[1907]]). * [[12 Oktober]] – [[Fritz Achterberg]], Duitse toneelspeler (* [[1880]]). * [[10 November]] – [[Martiens Bekker]], [[Springbokke|Springbok]][[rugbyspeler]] (* [[1930]]). * [[16 November]] – [[Edie Sedgwick]], Amerikaanse aktrise (* [[1943]]). * [[30 Desember]] – [[Albertus van Rhyn]], Suid-Afrikaanse onderwysman, koerantredakteur, politikus en ambassadeur (* [[1890]]). [[Kategorie:1971| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] d36n34vtctp2m2f8vb2qq9guwqycdjk 0 434 2890288 2887414 2026-04-05T20:09:32Z Oesjaar 7467 /* Geboortes */ Verbeter 2890288 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Carter DengXiaoping.jpg|teks=[[Deng Xiaoping]] en Jimmy Carter}} Die '''jaar 1977''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Saterdag]] begin het. Dit was die 77ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * [[5 Februarie|5-9 Februarie]] – Tropiese sikloon Emilie veroorsaak swaar reen en oorstromings in Natal en Oos-Transvaal, ten minste 10 mense sterf in Zoeloeland. * [[8 Februarie]] – Sewe Rooms-Katolieke sendelinge word vermoor by die Musami-sendingstasie in [[Rhodesië]]. * [[27 April]] – Die [[Suid-Afrika]]anse regering begin onderhandelinge met die Westerse Kontakgroep van die [[Verenigde Nasies]] se [[Veiligheidsraad]] oor die politieke toekoms van Suidwes-Afrika/[[Namibië]]. * [[30 April]] – Prof [[Hendrik Johannes Jacob Bingle|Hennie Bingle]] tree af as rektor van die [[Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys|PU vir CHO]] en word opgevolg deur Prof. [[Tjaart van der Walt]]. * [[21 Junie]] – Die [[Israel]]se [[Begin-kabinet]] onder leiding van eerste minister [[Menachem Begin]] word geïnstalleer. * [[26 Junie]] – [[Elvis Presley]] hou sy laaste konsert. * [[27 Junie]] – [[Frankryk]] verleen onafhanklikheid aan [[Djiboeti]]. * [[28 Junie]] – Die [[Verenigde Party]] van Suid-Afrika ontbind. * [[29 Junie]] – Die Verenigde Party en [[Demokratiese Party]] (1973) smelt saam en vorm die [[Nuwe Republiek Party]] met sir [[De Villiers Graaff]] as tussentydse leier. * [[6 Augustus]] – 'n Bom ontplof in Woolworths in [[Salisbury]], [[Rhodesië]]; 11 mense sterf en 76 word beseer. * [[20 Augustus]] – [[Voyager 2]] word lanseer. * [[21 Augustus]] – Sestien plaaswerkers word doodgeskiet deur ZANLA-kaders by die Odzanu Junction-plaas naby Umtali, [[Rhodesië]]. * [[5 September]] – [[Voyager 1]], 'n onbemande ruimtetuig wat al die planete besoek, word gelanseer. * [[13 Oktober]] – [[Lufthansa]] vlug LH181 – ook bekend as die "[[Vliegtuigontvoering 'Landshut'|Landshut]]", ’n [[Boeing 737|Boeing 737-200]] – word deur die ''[[Rote Armee Fraktion]]'' gekaap tydens ’n vlug vanaf [[Palma de Mallorca]] ([[Spanje]]) na [[Frankfurt am Main]] ([[Duitsland]]). Die kaping vorm deel van ’n reeks gebeure wat bekend staan as die Duitse Herfs. * [[23 Oktober]] – 'n NG Kerk dominee, Andries Brand (40) en sy vrou word vermoor deur terroriste naby Que Que in [[Rhodesië]]. * [[6 Desember]] – Suid-Afrika verklaar [[Bophuthatswana]] onafhanklik, maar dit word deur geen ander land as sodanig aanvaar nie. * [[17 Desember]] – [[Victoria Falls]] in [[Rhodesië]] word aangeval vanuit Zambië met [[mortier]]e; 8 persone beseer. * Die Belgiese chemikus Ilya Prigogine ontvang ’n [[Nobelprys]] vir die bekendstelling van dissipatiewe stelsels en selforganisasie. == Geboortes == * datum onbekend – [[Noxolo Maqashalala]], [[Suid-Afrika]]anse [[aktrise]] († [[2021]]). * [[13 Januarie]] − [[Orlando Bloom]], Engelse akteur en vervaardiger. * [[15 Januarie]] − [[Giorgia Meloni]], Italiaanse joernalis en politikus. * [[19 Januarie]] – [[Nicole (Chileense sangeres)|Nicole]], Chileense sangeres. * [[30 Januarie]] − [[Khumbudzo Ntshavheni]], Suid-Afrikaanse politikus en kabinetsminister. * [[2 Februarie]] – [[Shakira]], [[Colombia]]anse sangeres en aktrise. * [[14 Februarie]] – [[Jim Jefferies]], Australiese komediant, akteur en skrywer. * [[8 Maart]] – [[James van der Beek]], Amerikaanse akteur en skrywer († [[2026]]). * [[11 Maart]] – [[Carina Diedericks-Hugo]], Afrikaanse skrywer van jeugverhale. * [[2 April]] – [[Michael Fassbender]], [[Ierland|Iers]]-[[Duitsland|Duitse]] akteur. * [[14 April]] – [[Sarah Michelle Gellar]], Amerikaanse aktrise. * [[22 April]] – [[Robbie Hunter]], Suid-Afrikaanse [[fietsry]]er. * [[23 April]] – [[Kasper Andersen]], Deense akteur. * [[25 April]] – [[Jeff Coetzee]], Suid-Afrikaanse tennisspeler * [[3 Mei]] – [[Maryam Mirzakhani]], [[Iran]]se wiskundige († [[2017]]). * [[10 Mei]] – [[Nick Heidfeld]], [[Duitsers|Duitse]] professionele renjaer. * [[11 Mei]] – [[Victor Matfield]], Suid-Afrika se twee-en-vyftigste [[Springbokkaptein]]. * [[13 Mei]] – [[Tom Cotton]], junior senator vir [[Arkansas]]. * [[14 Junie]] – [[Camila Pitanga]], [[Brasilië|Brasiliaanse]] [[aktrise]]. * [[4 Julie]] – [[Allan Kierstein Jepsen]], Deense sokkerspeler. * [[27 Julie]] – [[Jonathan Rhys Meyers]], Ierse akteur. * [[2 Augustus]] – [[Edward Furlong]], Amerikaanse akteur. * [[12 Augustus]] – [[Zanne Stapelberg]], Suid-Afrikaanse operasangeres. * [[23 Augustus]] – [[Jared Fogle]] is 'n Amerikaanse akteur en veroordeelde kindermolesteerder. * [[15 September]] – [[Leonore Gewessler]], [[Oostenryk]]se [[politikus]]. * [[6 Oktober]] – [[Carola Schouten]], Nederlandse politikus. * [[11 Oktober]] – [[Hardeep Singh Nijjar]], Kanadese [[Sikhisme|Sikh]]-separatistiese leier († [[2023]]). * [[19 Oktober]] – [[Gerrie Pretorius]], bekende Afrikaanse minnesanger. * [[27 Oktober]] – [[Tessa Jubber]], Suid-Afrikaanse aktrise. * [[10 November]] – [[Pieter Heerma]], Nederlandse politikus. * 10 November – [[Brittany Murphy]], Amerikaanse aktrise († [[2009]]). * [[19 November]] – [[Mette Frederiksen]], Eerste minister van [[Denemarke]]. * [[2 Desember]] – [[Marjan Šarec]], [[Slowenië|Sloweense]] [[politikus]], 9de eerste minister. == Sterftes == * [[12 Januarie]] – [[M.S.B. Kritzinger]], Afrikaanse [[Letterkunde|letterkundige]] en [[leksikograaf]] (* [[1896]]). * [[14 Januarie]] – [[Anaïs Nin]], Amerikaanse essayis, romansier en kortverhaalskryfster (* [[1903]]). * [[29 Januarie]] – [[Freddie Prinze]], Amerikaanse akteur (* [[1954]]). * [[26 Maart]] – [[Dirk Ziervogel]], [[Suid-Afrika]]anse kenner van Bantoetale (* [[1917]]). * [[8 April]] – [[Stefania Turkewich]], Oekraïense [[komponis]],[[ pianis]] en musikoloog (* [[1898]]). * [[26 April]] – [[Hennie Muller]], Suid-Afrika se twee-en-twintigste [[Springbokkaptein]] (* [[1922]]). * [[5 Mei]] – [[Ludwig Erhard]], Duitse politikus, minister van ekonomie en bondskanselier van [[Wes-Duitsland]] (* [[1897]]). * [[17 Mei]] – [[M.L. de Villiers]], Afrikaanse predikant en musikus, komponis van ''Die Stem van Suid-Afrika'' (* [[1885]]). * [[30 Mei]] – [[Paul Desmond]], [[VSA|Amerikaanse]] jazzmusikant (* [[1924]]) * [[2 Julie]] – [[Gert Potgieter]], Suid-Afrikaanse tenoor en akteur (* [[1929]]). * 2 Julie – [[Vladimir Nabokov]], Russiese skrywer (* [[1899]]) * [[21 Julie]] – [[Henry Vahl]], Duitse akteur (* [[1897]]). * [[16 Augustus]] – [[Elvis Presley]], Amerikaanse sanger en ruk-en-rol-koning sterf op 42-jarige ouderdom (* [[1935]]). * [[31 Augustus]] – [[Sid Atkinson]], [[Suid-Afrikaanse]] [[atleet]] (* [[1901]]). * [[12 September]] – [[Steve Biko]], [[Suid-Afrika]]anse [[apartheid|anti-apartheidsaktivis]] en stigter van die ''Swart bewussynsbeweging'' sterf in polisie-aanhouding (* [[1946]]). * [[13 September]] – [[Leopold Stokowski]], Britse [[dirigent]] (* [[1882]]). * [[16 September]] – [[Maria Callas]], Amerikaanse operasangeres (* [[1923]]). * [[11 Oktober]] – [[Misha Black]], Britse argitek en ontwerper (* [[1910]]). * [[14 Oktober]] – [[Bing Crosby]], Amerikaanse akteur en sanger (* [[1903]]) * [[25 Desember]] – [[Charlie Chaplin]], Britse [[akteur]], [[skrywer]] en rolprentvervaardiger (* [[1889]]). [[Kategorie:1977| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] 0jwhlt5e27zmk800cn0fxxyflt9qpkv 0 475 2890583 2854172 2026-04-06T11:23:17Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ [[Gray Hofmeyr]], film- en televisieregisseur. 2890583 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=RI Transfer Signing.jpg|teks=Juliana teken die soewereiniteitsoordrag.}} Die '''jaar 1949''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Saterdag]] begin het. Dit was die 49ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * [[Suid-Afrika]] – Verbod op gemengde huwelikswette. Afsonderlike toue by poskantore vir blankes en nie-blankes. Die [[Suid-Afrikaanse Pond]] word gedevalueer. * [[Wallabies|Australië]], [[All Blacks|Nieu-Seeland]] en [[Springbokke|Suid-Afrika]] word volle lede van die [[Wêreldrugby|Internasionale Rugbyvoetbalraad]] (IRVR; nou Wêreldrugby). * [[13 Januarie|13]]-[[15 Januarie]] – Durbanonluste: die Indiese gemeenskap word geteiken deur [[Zoeloes|Zoeloe]]-skares. Tydens die brutale veldtog word huise en besighede afgebrand, Indiërvrouens en -meisies verkrag en Indiërs van alle geslagte en ouderdomme vermoor. 142 sterf, meer as 'n duisend word beseer en 40 000 word vlugtelinge. * [[31 Maart]] – [[Newfoundland]] sluit aan by die [[Kanada|Kanadese Konfederasie]] en word sy tiende [[Provinsies en gebiede van Kanada|provinsie]], [[Newfoundland en Labrador]]. * [[4 April]] – Die twaalf nasies België, Denemarke, Frankryk, Italië, Kanada, Luxemburg, Nederland, Noorweë, Portugal, Verenigde Koninkryk, Verenigde State van Amerika en Ysland teken die Noord-Atlantiese Verdrag, en stig die [[Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie]] (NAVO). * [[9 Mei]] – [[Rainier III van Monaco]] word prins van [[Monaco]]. * [[10 Mei]] – 'n Tornado tref [[Bronkhorstspruit]] en rig groot skade aan.<ref>{{cite journal |author=<!--Staff writer--> |date=Desember 1991 |title='n Geskiedenis van besondere Weergebebeurtenisse in Suid-Afrika: 1500-1990 |url= |journal=CAELUM |pages=45 }}</ref> * [[23 Mei]] – Stigting van die [[Duitsland|Bondsrepubliek Duitsland]]. * [[1 Oktober]] – Stigting van die [[Volksrepubliek China]] op die Chinese vasteland. * [[7 Oktober]] – Stigting van die [[Duitse Demokratiese Republiek]]. * [[19 November]] – 'n Vernietigende haelstorm tref Pretoria se middestad en [[Pretoria-Wes]]. By die [[Uniegebou]] word 'n paar duisend dakpanne gebreek en by [[Yskor]] word 12&nbsp;000 vensters beskadig. * [[16 Desember]] – Die [[Voortrekkermonument]] op Monumentkoppie ([[Pretoria]]) word ingewy. Dieselde jaar is die groot amfiteater met sitplek vir 20&nbsp;000 toeskouers ook in gebruik geneem. * [[27 Desember]] – Koningin [[Juliana van Nederland]] staan soewereiniteit aan [[Indonesië]] toe. == Geboortes == * [[10 Januarie]] – [[George Foreman]], Amerikaanse bokser († [[2025]]). * 10 Januarie – [[Linda Lovelace]], Amerikaanse [[pornografiese aktrise]] († [[2002]]). * [[15 Januarie]] – [[André du Pisani]], Namibiese politieke wetenskaplike. * [[25 Januarie]] – [[Fransjohan Pretorius]], Akademikus en historiese skrywer van agt boeke oor die [[Anglo-Boereoorlog]]. * [[30 Januarie]] – [[Randall Wicomb]], Suid-Afrikaanse sanger en liedjieskrywer. († [[2015]]). * [[1 Februarie]] – [[George Friedman]], Hongaars-gebore Amerikaanse [[futuris]], politieke wetenskaplike en skrywer. * [[6 Februarie]] – [[Gray Hofmeyr]], [[Suid-Afrikaanse]] film- en televisieregisseur. * [[22 Februarie]] – [[Niki Lauda]], [[Oostenryk]]se [[Formule Een]]-renjaer, driemalige wêreldkampioen († [[2019]]). * [[21 Maart]] – [[Slavoj Žižek]] Sloveense [[sosioloog]], [[filosoof]], psigoanalis en kultuurkritikus. * [[24 Maart]] – [[H.P. van Coller]], professor in [[Afrikaans]] aan die [[Universiteit van die Vrystaat]], letterkundige, redakteur en digter. * [[28 Maart]] – [[Paul Bayvel]], [[Springbokke|Springbokrugbyspeler]] († [[2020]]). * [[5 April]] – [[Judith Resnik]], Amerikaanse [[ingenieur]] en [[ruimtevaarder]], sterf in [[Challenger-ramp]] († [[1986]]). * [[12 April]] – [[Pravin Gordhan]], Suid-Afrikaanse politikus, minister van Openbare Ondernemings, voorheen minister van Finansies († [[2024]]). * [[15 April]] – [[Lieb Bester]], [[Suid-Afrika]]anse akteur en musikant († [[2021]]). * [[20 April]] – [[Jessica Lange]], Amerikaanse aktrise. * [[7 Mei]] – [[Marilyn Burns]], Amerikaanse aktrise († [[2014]]). * [[9 Mei]] – [[Billy Joel]], Amerikaanse sanger, liedjieskrywer en pianis. * [[13 Mei]] – [[Glenda Kemp]], Suid-Afrikaanse ontkleedanseres, aktivis en onderwyseres. * [[23 Mei]] – [[Estian Calitz]], Suid-Afrikaanse ekonoom en emeritus professor van die Universiteit Stellenbosch. * [[17 Mei]] – [[Aletta Bezuidenhout]], Suid-Afrikaanse aktrise († [[2024]]). * [[31 Mei]] – [[Tom Berenger]], Amerikaanse akteur. * 31 Mei – [[Kiepie Jaftha]], Suid-Afrikaanse predikant, onderwysman en ’n gemeenskapsleier († [[2021]]). * [[2 Junie]] – [[Michael Lapsley]], Suid-Afrikaanse Anglikaanse priester en aktivis vir maatskaplike geregtigheid. * [[14 Junie]] – [[Niël Barnard]], hoof van [[Suid-Afrika]] se [[Nasionale Intelligensiediens]] (NID) († [[2025]]). * [[18 Junie]] – [[Lech Kaczyński]], Poolse politikus en staatman, President van Pole († [[2010]]). * [[19 Junie]] – [[Ebi|Ebrahim Hamedi]], beter bekend onder sy verhoognaam Ebi, [[Iran]]nese sanger en musikant. * [[22 Junie]] – [[Meryl Streep]], Amerikaanse aktrise. * [[23 Junie]] – [[Fanie Olivier]], Suid-Afrikaanse digter. * [[25 Junie]] – [[Brigitte Bierlein]], 'n [[Oostenryk]]se juris en politikus († [[2024]]). * [[27 Junie]] – [[Dierdré Snijman]], Suid-Afrikaanse [[plantkundige]] en planttaksonoom. * [[7 Julie]] – [[Shelley Duvall]], Amerikaanse aktrise († [[2024]]). * [[10 Julie]] – [[Theodore John Conrad]], Amerikaanse bankteller wat in Julie 1969 kontant uit die kluis van 'n bank in [[Cleveland]] gesteel het en nooit gevang is nie († [[2021]]). * [[13 Julie]] – [[Dene Smuts]], Suid-Afrikaanse tydskrifredakteur en parlementslid († [[2016]]). * [[19 Julie]] – [[Kgalema Motlanthe]], Suid-Afrikaanse politikus en derde [[President van Suid-Afrika]] (2008–2009). * [[23 Julie]] – [[Clive Rice]], Suid-Afrikaanse krieketspeler en Springbokkrieketkaptein († [[2015]]). * [[8 Augustus]] – [[Ray Dalio]], 'n Amerikaanse miljardêr-belegger en verskansingsfondsbestuurder. * [[10 Augustus]] – [[Gill Marcus]], Suid-Afrikaanse oudpolitikus en sakevrou. * [[11 Augustus]] - [[Eric Carmen]], Amerikaanse sanger († [[2024]]). * [[25 Augustus]] – [[Gene Simmons]], Israeli-Amerikaanse musikant, sanger en akteur. * [[26 Augustus]] − [[Dan Cruickshank]], Britse kunshistorikus, televisieaanbieder en skrywer. * [[30 Augustus]] − [[Olivier Roy]], Franse politoloog, politieke raadgewer, diplomaat en gesant. * [[9 September]] – [[Susilo Bambang Yudhoyono]], 6de president van [[Indonesië]]. * [[14 September]] – [[Ganief Hendricks]], politikus, leier van [[Al Jama-ah]]-party in die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]]. * [[5 Oktober]] – [[Peter Ackroyd]], Britse biograaf, skrywer en kritikus. * [[8 Oktober]] – [[Sigourney Weaver]], Amerikaanse aktrise en rolprentvervaardiger. * [[21 Oktober]] – [[Benjamin Netanyahu]], Israelse politikus (eerste minister 2009-2021). * [[29 Oktober]] – [[Li Zhenshi]], Chinese mans[[tafeltennis]]speler en afrigter. * [[1 November]] – [[David Foster]], Kanadese musikant, musiekvervaardiger, komponis, liedjieskrywer en verwerker. * [[28 November]] – [[Zack du Plessis]], Afrikaanse akteur († [[2011]]). * [[28 November]] – [[Alexander Godunov]], Amerikaanse [[ballet]]danser, akteur († [[1995]]). * [[1 Desember]] – [[Pablo Escobar]], Colombiaanse dwelmbaron († [[1993]]). * [[4 Desember]] – [[Jeff Bridges]], [[Amerika]]anse [[akteur]], [[sanger]] en vervaardiger. * [[7 Desember]] – [[Tom Waits]], Amerikaanse musikant. * [[18 Desember]] – [[Dawie Malan]], Suid-Afrikaanse akteur en toneelregisseur († [[1988]]). * [[21 Desember]] – [[Thomas Sankara]], rewolusionêre president van [[Burkina Faso]] vanaf 1983 tot 1987 († [[1987]]). * [[23 Desember]] – [[At Botha]], Suid-Afrikaanse akteur. * ''datum onbekend'' – [[Tim Noakes]], Suid-Afrikaanse sportgeneeskundige en dieetnavorser. == Sterftes == * [[11 Februarie]] – [[Axel Munthe]], Sweedsgebore geneesheer en psigiater, allerweë bekend as die skrywer van ''Die Dokter van San Michele'' (* [[1857]]). * [[11 Maart]] – [[I.W. Schlesinger]], sakemagnaat en baanbreker van die [[Suid-Afrika]]anse vermaakbedryf (* [[1871]]). * [[18 Maart]] – [[Billy Millar]], Suid-Afrika se elfde [[Springbokkaptein]] (* [[1883]]). * [[15 April]] – [[Wallace Beery]], Amerikaanse akteur (* [[1885]]). * [[20 Junie]] – [[Fjodor Otsep]], Russiese draaiboekskrywer en regisseur (* [[1895]]). * [[8 September]] – [[Richard Strauss]], Duitse komponis (* [[1864]]). * [[29 Oktober]] – [[George Gurdjieff]], stigter van die [[4de Weg]] (* [[1866]]). * [[19 November]] – [[James Ensor]], Belgiese skilder (* [[1860]]). [[Kategorie:1949| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] == Verwysings == f6q49f3rtt4s7caxioj4q40rfxe1fxr 0 779 2890589 2837996 2026-04-06T11:34:10Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ * [[David Ramsey]], Amerikaanse televisie- en rolprentakteur. 2890589 wikitext text/x-wiki {{NovemberKalender}} '''17 November''' is die 321ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (322ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 44 dae in die res van die jaar. == Gebeure == * [[1102]] – Markgravin Mathilde van Toskane skenk haar landgoedere aan [[Pous Paschalis II]]. * [[1558]] – [[Elizabeth I van Engeland|Elizabeth I]] bestyg die [[Verenigde Koninkryk|Engelse troon]]. * [[1741]] – [[Pous Benedictus XIV]] publiseer "Satis vobis compertum" oor die huwelik. * [[1815]] – Die [[Slagtersnek-rebellie]] vind plaas. * [[1869]] – Die [[Suezkanaal]] word geopen. * [[1969]] – Die SALT I-samesprekings tussen die [[Sowjetunie]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] begin in [[Helsinki]]. * [[1970]] – [[Douglas Engelbart]] ontvang die [[patent]] vir die eerste [[rekenaarmuis]]. * [[1989]] – Die ''Fluweelrevolusie'' in [[Tsjeggo-Slowakye]] begin. * [[2018]] – Protesaksies wat die [[Geelbaadjie-beweging]] inlei, vind plaas regoor [[Frankryk]] en ongeveer 300 000 mense neem deel aan die protesbyeenkomste. == Geboortes == * [[9]] – [[Vespasianus|Titus Flavius Vespasianus]], [[keiser]] van die [[Romeinse Ryk]] († [[79]]). * [[1587]] – [[Joost van den Vondel]], [[Nederlandse Republiek|Nederlandse]] [[digter]], [[skrywer]] en [[dramaturg]] († [[1679]]). * [[1749]] – [[Nicolas Appert]], Franse uitvinder († [[1841]]). * [[1765]] – [[Giovanni Battista Balbis]], [[Italië|Italiaanse]] [[plantkundige]] en [[politikus]] († [[1831]]). * [[1887]] – [[Bernard Montgomery]], [[Verenigde Koninkryk|Britse]] veldmaarskalk († [[1976]]). * [[1902]] – [[Eugene Wigner]], [[Hongare|Hongaars]]-Amerikaanse [[Teoretiese fisika|teoretiese fisikus]] en [[Nobelprys vir Fisika|Nobelpryswenner]] († [[1995]]). * [[1903]] – [[Nicolaas Johannes Diederichs]], [[Suid-Afrika]]anse politikus en derde [[Staatspresident van Suid-Afrika]] (1975–1978) († [[1978]]). * [[1921]] – Prof. [[Richard Ernest van der Ross]], 'n Kaapse Kleurlingleier en opvoedkundige († [[2017]]). * [[1925]] – [[Rock Hudson]], Amerikaanse akteur († [[1985]]). * [[1928]] – [[Rance Howard]], Amerikaanse akteur († [[2017]]). * [[1932]] – [[Deon Fourie (generaal)|Deon Fourie]], Suid-Afrikaanse offisier, akademikus en militêre historikus († [[2025]]). * [[1952]] – [[Cyril Ramaphosa]], Suid-Afrikaanse sakeman, politikus en vyfde [[President van Suid-Afrika]] (2018–). * 1952 – [[Freek Robinson]], Suid-Afrikaanse joernalis en TV-aanbieder. * [[1957]] – [[Hannes Visser]], [[Afrikaanse skrywer]], digter en uitgewer. * [[1966]] – [[Sophie Marceau]], Franse aktrise. * [[1971]] – [[David Ramsey]], Amerikaanse televisie- en rolprentakteur. * [[1977]] – [[Ryk Neethling]], Suid-Afrikaanse bekroonde Olimpiese swemmer. == Sterftes == * [[375]] – [[Valentinianus I]], [[keiser]] van die [[Wes-Romeinse Ryk]] (* [[321]]). * [[474]] – [[Leo II van Bisantium|Leo II]], [[keiser]] van [[Bisantium]] (* [[467]]). * [[1558]] – [[Maria I van Engeland]], koningin van [[Engeland]] en van [[Ierland]] (* [[1516]]). * [[1713]] – [[Abraham van Riebeeck]], Goewerneur-generaal van [[Nederlands-Indië]] (* [[1653]]). * [[1796]] – Keiserin [[Katharina II van Rusland]] (* [[1729]]). * [[1917]] – [[Auguste Rodin]], [[Frankryk|Franse]] [[beeldhouer]]. (* [[1840]]). * [[1938]] – [[Adriaan Moorrees]], teoloog en leier in die [[NG Kerk]], skrywer en digter (* [[1855]]). * [[2012]] – [[Ian Kirkpatrick]], [[Springbokrugbyspeler]] en [[Springbokafrigter|-afrigter]] (* [[1930]]). * [[2013]] – [[Doris Lessing]], Britse skrywer (* [[1919]]). * [[2017]] – [[Salvatore Riina]], Italiaanse mafioso (* [[1930]]). * [[2018]] – [[Nigel Morgan]], Britse en Suid-Afrikaanse veiligheidskonsultant (* [[1954]]). * [[2021]] – [[Theuns Jordaan]], Suid-Afrikaanse sanger (* [[1971]]). == Vakansies, vierings en waarnemingsdae == * {{commonskat|17 November}} [[Kategorie:November]] hfuo2el3fpktgysobux0ljf5g6no7vc 0 1886 2890585 2877480 2026-04-06T11:24:45Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ [[Gray Hofmeyr]], film- en televisieregisseur. 2890585 wikitext text/x-wiki {{FebruarieKalender}} '''6 Februarie''' is die 37ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]]. Daar volg nog 328 dae in die res van die jaar (329 in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). == Gebeure == * [[337]] – [[Pous Julius I]] volg [[Pous Markus]] op. * [[1425]] – [[Pous Martinus V]] stel Zweder van Culemborg as biskop van Utrecht aan. Zweder word egter die volgende jaar uit die stad verjaag. * [[1460]] – [[Francesco Todeschini Piccolomini]] (later [[Pous Pius III]]) word domheer van Sienna. * [[1788]] – [[Massachusetts]] word die 6de [[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|deelstaat]] van die [[Verenigde State]]. * [[1819]] – Sir Thomas Stamford Raffles stig [[Singapoer]], ’n nuwe handelspos vir die [[Britse Oos-Indiese Kompanjie]]. * [[1820]] – Met die ondersteuning van die American Colonization Society stig die eerste Swart Amerikaanse immigrante ’n vestiging in hedendaagse [[Liberië]]. * [[1831]] – [[Pous Gregorius XVI]] word gekroon deur kardinaal Giuseppe Albani. * [[1922]] – [[Frankryk]], [[Italië]], [[Japan]], die [[Verenigde Koninkryk]], en die [[Verenigde State van Amerika|VSA]] teken die [[Washington Vlootooreenkoms]] om die vlootwapenwedloop in toom te hou. * [[1922]] – [[Pous Pius XI]] volg [[Pous Benedictus XV]] op as [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]]. * [[1952]] – Die Hertogin van Edinburgh hoor van haar opvolging tot die Britse troon terwyl sy in die ''Treetops Hotel'' in [[Kenia]] tuisgaan – sy word daarmee [[Koningin Elizabeth II]]. * [[1959]] – Jack Kilby dien ’n patentaansoek in vir die eerste [[geïntegreerde stroombaan]]. * [[1989]] – Die Kanadese minister van binnelandse sake, Joe Clark, gee toe dat sy regering in ’n verleentheid is oor die handelstoename van 66% met Suid-Afrika. * [[2019]] – Die Valke het sewe mense gearresteer wat verband hou met die beweerde korrupte toekenning van tenders deur die [[Suid-Afrikaanse Departement van Korrektiewe Dienste|Departement van Korrektiewe Dienste]] aan [[Bosasa]]. Dit was die eerste arrestasies na getuienis by die [[Zondo-kommissie]] van ondersoek na [[staatskaping]]. == Geboortes == * [[1636]] – [[Heiman Dullaart]], skilder en digter tydens Nederland se Goue Eeu († [[1684]]). * [[1664]] – [[Mustafa II]], sultan van die [[Ottomaanse Ryk]] († [[1703]]). * [[1665]] – [[Anna van Groot-Brittanje|Anna]], koningin van [[Engeland]], [[Ierland]] en [[Skotland]] († [[1714]]). * [[1756]] – [[Aaron Burr]], Amerikaanse politikus en avonturier († [[1836]]). * [[1895]] – [[Babe Ruth]], Amerikaanse bofbalspeler († [[1948]]). * [[1905]] – [[Władysław Gomułka]], Poolse politikus († [[1982]]). * [[1911]] – [[Ronald Reagan]], Amerikaanse politikus, staatsman en 40ste [[President van die Verenigde State]] († [[2004]]). * [[1912]] – [[Eva Braun]], vrou van [[Adolf Hitler]] († [[1945]]). * [[1913]] – [[Mary Leakey]], Britse argeoloog en antropoloog († [[1996]]). * [[1917]] – [[Zsa Zsa Gabor]], Hongaars-Amerikaanse aktrise († [[2016]]). * [[1922]] – [[Patrick Macnee]], Brits-Amerikaanse akteur († [[2015]]). * [[1945]] – [[Bob Marley]], Jamaikaanse reggaesanger en musikant († [[1981]]). * [[1949]] – [[Gray Hofmeyr]], [[Suid-Afrikaanse]] film- en televisieregisseur. * [[1950]] – [[Natalie Cole]], Amerikaanse sangeres en liedjieskrywer († [[2015]]). * [[1979]] – [[Bevin Fortuin]], Suid-Afrikaanse rugbyspeler († [[2025]]). * [[1980]] – [[Coki Ramírez]], Argentynse sangeres, aktrise en model. * [[1982]] – [[Alice Eve]], Engelse aktrise. * [[1984]] – [[André Lötter]], Suid-Afrikaanse sepie-akteur. == Sterftes == * [[1685]] – [[Karel II van Engeland]] (* [[1630]]). * [[1695]] – [[Ahmet II]], sultan van die [[Ottomaanse Ryk]] (* [[1643]]). * [[1740]] – [[Pous Clemens XII]], 246ste [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (* [[1652]]). * [[1783]] – [[Lancelot Brown]], bekend as ''Capability Brown'', [[Engelse]] landskapsargitek (* [[1716]]). * [[1793]] – [[Carlo Goldoni]], Italiaanse dramaturg (* [[1707]]). * [[1838]] – [[Piet Retief]], Voortrekkerleier (* [[1780]]). * [[1933]] – [[Charles Wynand Malan]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1883]]). * [[1952]] – [[George VI van die Verenigde Koninkryk]] (* [[1895]]). * [[1955]] – [[Boy Morkel]], [[Suid-Afrika]] se dertiende [[Springbokkaptein]] (* [[1885]]). * [[1964]] – [[Emilio Aguinaldo]], Filippynse politikus en staatsman, President van die [[Filippyne]] (* [[1869]]). * [[1985]] – [[James Hadley Chase]], Engelse skrywer (*[[1906]]). * [[2011]] – [[Gary Moore]], Noord-Ierse [[blues]], blues rock en harde rock musikant (* [[1952]]). * [[2015]] – [[André P. Brink]], Suid-Afrikaanse skrywer (* [[1935]]). * [[2017]] – [[Joost van der Westhuizen]], Suid-Afrika se agt-en-veertigste [[Springbokkaptein]] (* [[1971]]). * [[2018]] – [[John Anthony West]], Amerikaanse skrywer, dosent en geologiegids (* [[1932]]). * [[2020]] – [[Roger Kahn]], Amerikaanse skrywer van veral boeke oor [[bofbal]] (* [[1927]]). == Vakansies, vierings en waarnemingsdae == * [[Kategorie:Februarie]] 9a25y2gxm91hkkm6toqrcplfrlgvc5g 0 2170 2890595 2813186 2026-04-06T11:42:26Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ 2890595 wikitext text/x-wiki {{JunieKalender}} '''14 Junie''' is die 165ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (166ste in 'n [[skrikkeljaar]]). Daar volg nog 200 dae in die res van die jaar. == Gebeure == * [[1057]] – [[Frederik van Lotaringe]] (later [[Pous Stefanus IX]] (X)) word kardinaal-priester van Sint Chrysogonus. * [[1555]] – [[Giambattista Catagna]] (later [[Pous Urbanus VII]]) word goewerneur van Fano. * [[1557]] – [[Pous Paulus IV]] stel William Peto, biskop van Salisbury, aan as kardinaal. * [[1645]] – [[Oliver Cromwell]] wen die Slag van Naseby. * [[1658]] – Die [[Franse]] en die [[Engelse]] verslaan die [[Spanjaarde]] by [[Duinkerken]]. * [[1751]] – [[Pous Benedictus XIV]] publiseer ''A Quo Primum'' oor die vreedsame samelewing van [[Jode]] en [[Christendom|Christene]]. * [[1761]] – [[Pous Clemens XIII]] publiseer ''In Dominico Agro'' – oor godsdiensonderrig. * [[1777]] – Die ''[[Vlag van die Verenigde State|Stars and Stripes]]'' word die amptelike vlag van die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]]. * [[1783]] – [[Annibale Sermattei della Genga]] (later [[Pous Leo XII]]) word as priester gewy. * [[1800]] – [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] wen die Slag van Marengo. * [[1807]] – Napoleon wen die Slag van Friedland. * [[1907]] – Die [[Oranjerivierkolonie]] verkry selfregeringstatus. * [[1919]] – [[Alcock en Brown]] styg op in [[Newfoundland]] om die eerste ononderbroke vlug oor die [[Atlantiese Oseaan]] te voltooi. * [[1940]] – [[Tweede Wêreldoorlog]]: Eerste gevangenes arriveer in die [[Auschwitz-konsentrasiekamp]]. * [[1940]] – Tweede Wêreldoorlog: [[Parys]] word deur [[Nazi-Duitsland]] ingeval en beset. * [[1963]] – Vostok 5-ruimtetuig word gelanseer. * [[1967]] – Amerikaanse [[Mariner-program]]: [[Mariner 5]] word gelanseer. * [[1975]] – Russiese [[Wenera-ruimteprogram]]: [[Wenera 10]] word gelanseer. * [[1982]] – Einde van die [[Falklandoorlog]]. * [[1985]] – TWA Vlug 847 word deur [[Hezbollah]]-militante gekaap. * [[1999]] – [[Thabo Mbeki]] word die tweede [[President van Suid-Afrika]] (1999–2008). * [[2025]] – [[Proteas|Suid-Afrika]] verslaan [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] met vyf paaltjies in die eindstryd van die [[Wêreldtoetskampioenskap 2023–2025|derde Wêreldtoetskampioenskap]] op [[Lord’s]] in [[Londen]]. == Geboortes == * [[1736]] – [[Charles Coulomb]], Franse wetenskaplike, uitvinder en militêre ingenieur († [[1806]]). * [[1838]] – [[Yamagata Aritomo]], Japannese politikus en generaal († [[1922]]). * [[1909]] – [[Burl Ives]], [[Amerikaanse]] sanger en akteur († [[1995]]). * [[1910]] – [[Rudolf Kempe]], Duitse [[dirigent]] († [[1976]]). * [[1928]] – [[Che Guevara]], Suid-Amerikaanse vryheidstryder († [[1967]]). * [[1934]] – [[Mieke Telkamp]], Nederlandse sangeres († [[2016]]). * [[1938]] – [[Julie Felix]], Amerikaanse folk-sangeres († [[2020]]). * [[1946]] – [[Donald Trump]], 45ste en 47ste [[President van die Verenigde State van Amerika]]. * [[1949]] – [[Niël Barnard]], hoof van [[Suid-Afrika]] se [[Nasionale Intelligensiediens]] (NID) († [[2025]]). * [[1954]] – [[Mhlobo Jadezweni]], Suid-Afrikaanse akademikus en skrywer. * [[1958]] – [[Olaf Scholz]], Duitse politikus en bondskanselier van [[Duitsland]]. * [[1968]] – [[Faizon Love]], Amerikaanse skrywer en akteur. * [[1969]] – [[Steffi Graf]], Duitse vrouetennisspeler. * [[1977]] – [[Camila Pitanga]], [[Brasilië|Brasiliaanse]] [[aktrise]]. * [[1982]] – [[Lang Lang]], [[China|Chinese]] konsert[[pianis]]. * [[2008]] – [[Giulia Benite]], Brasiliaanse aktrise. == Sterftes == * [[1594]] – [[Orlando di Lasso]], een van die beduidendste komponiste van die Hoog-Renaissance (* [[1532]]). * [[1980]] – [[Edward Alexander Newell Arber]], Engelse [[plantkundige]] en [[paleontoloog]] (* [[1870]]). * [[1920]] – [[Max Weber]], Duitse ekonoom (* [[1864]]). * [[2005]] – [[Carlo Maria Giulini]], Italiaanse [[dirigent]] (* [[1914]]). * [[2012]] – [[Willem Barnard]], [[Springbokke|Springbokrugbyspeler]] (* [[1923]]).. * [[2017]] – [[Monika Pon-su-san]], [[Vladimir Tretchikoff]] se model vir sy beroemde skildery ''Chinese Girl'' (Chinese meisie), ook bekend as ''The Green Lady'' (die groen dame) (* [[1930]]). * [[2020]] – [[Elsa Joubert]], [[Afrikaanse skrywer]] (* [[1922]]). * 2020 – [[Sushant Singh Rajput]], Indiese akteur en model (* [[1986]]). == Vakansies, vierings, en waarnemingsdae == * {{commonskat|14 June}} [[Kategorie:Junie]] gynlzme5jail962r99r3xcyo0j88r0k 0 2258 2890427 2639902 2026-04-06T07:29:51Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Verbeter 2890427 wikitext text/x-wiki {{jare}} Die '''jaar 1243''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Donderdag]] begin het. Dit was die 43ste jaar van die [[13de eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * [[28 Junie]] – [[Pous Innocentius IV]] volg [[Pous Celestinus IV]] op. *Slag van Köse Daǧ -- Die Seljukke van Rûm ly 'n groot nederlaag teen die Mongole. Daar is Georgiese soldate wat aan albei die kante veg.<ref>{{cite journal|title=Georgia and the Anatolian Turks in the 12th and 13th Centuries|author= A. C. S. Peacock |journal=Anatolian Studies|year=2006|volume= 56|pages= 127-146|url=https://www.jstor.org/stable/20065551}}</ref> == Geboortes == * == Sterftes == * [[Indravarman II]] van die [[Khmer-ryk]]. == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:13de eeu]] na394t9ngnrw18krkilwcdxnqj3j1sb 0 2404 2890287 2839145 2026-04-05T20:09:00Z Oesjaar 7467 /* Geboortes */ Verbeter 2890287 wikitext text/x-wiki {{SeptemberKalender}} '''15 September''' is die 258ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (259ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 107 dae. == Gebeur == * [[1590]] – [[Pous Urbanus VII]] volg [[Pous Sixtus V]] op as [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]]. * [[1644]] – [[Pous Innocentius X]] volg [[Pous Urbanus VIII]] op as pous van die Rooms-Katolieke Kerk. * [[1784]] – Vincenzo Lunardi laat die eerste [[waterstof]]ballon opstyg. * [[1835]] – [[Charles Darwin]] bereik die [[Galápagos Eilande]], waar hy begin om sy teorieë oor [[evolusie]] te ontwikkel.[[Lêer:Flag of Germany 1933.svg|100px|duimnael|regs|Vlag van die Duitse Derde Ryk, 1935-1945, met swastika]] * [[1879]] – [[Anglo-Zoeloe-oorlog]]: Die Zoeloekoning [[Cetshwayo kaMpande]] word as krygsgevangene na Kaapstad gestuur waar hy in die [[Kasteel die Goeie Hoop]] gevange gehou word. * [[1910]] – Eerste Volksraadsverkiesing in [[Suid-Afrika]] na [[Uniewording]]. * [[1916]] – [[Eerste Wêreldoorlog]]: [[Tenk]]s word vir die eerste keer gebruik tydens die [[Slag van die Somme]] deur [[Brittanje]]. * [[1935]] – [[Nazi]]-Duitsland stel die Neurenbergse Wette in wat [[Duitsland|Duitse]] [[Jood|Jode]] burgerskap ontneem, en neem 'n nuwe vlag met die swastika aan. * [[1945]] – Die ringskommissie van [[Bulawayo]] besluit om die [[NG gemeente Mufulira]] van [[NG gemeente Nkana]] af te stig. * [[1963]] – 'n Bomontploffing, waarin verskeie kinders sterf, ruk die '16th Street' Baptiste-kerk, 'n Afrika-Amerikaanse [[kerk]] in [[Birmingham, Alabama|Birmingham]], [[Alabama]]. * [[1966]] – Brittanje laat die HMS ''Resolution'' te water, die eerste volwaardige Britse kernaangedrewe [[duikboot]]. * [[2008]] – Na maratononderhandelinge gelei deur pres. [[Thabo Mbeki]], teken die Zimbabwiese president, [[Robert Mugabe]], en twee opposisieleiers, [[Morgan Tsvangirai]] en Arthur Mutambara, 'n magsdelingsooreenkoms. == Geboortes == * [[1254]] – [[Marco Polo]], een van die eerste (tesame met sy pa en oom) westerlinge om met die syroete na [[China]] te reis († [[1324]]). * [[1613]] – [[François de La Rochefoucauld]], [[Franse]] skrywer († [[1680]]). * [[1789]] – [[James Fenimore Cooper]], Amerikaanse skrywer († [[1851]]). * [[1857]] – [[William Howard Taft]], 27ste [[President van die Verenigde State]] († [[1930]]). * [[1858]] – [[Jenő Hubay]], Hongaarse violis en komponis († [[1937]]). * [[1871]] – [[I.W. Schlesinger]], sakemagnaat en baanbreker van die [[Suid-Afrika]]anse vermaakbedryf († [[1949]]). * [[1890]] – [[Agatha Christie]], Engelse speurverhaalskryfster († [[1976]]). * [[1892]] – [[Helena Lochner]], Afrikaanse skryfster († [[1951]]). * [[1895]] – Dr. [[Jan van Bruggen]], [[Afrikaans]]e [[digter]], [[skrywer]], onderwyser en dosent († [[1948]]). * [[1919]] – [[Dirk van der Walt]], predikant in die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] († [[1985]]). * [[1933]] – [[Rubem Alves]], Brasiliaanse teoloog, filosoof, opvoeder, skrywer en psigoanalis († [[2014]]). * [[1942]] – [[Emmerson Mnangagwa]], Zimbabwiese politikus en derde president van [[Zimbabwe]]. * [[1945]] – [[Jessye Mae Norman]], Amerikaanse sopraan († [[2019]]). * [[1946]] – [[Mike Procter]], Suid-Afrikaanse krieketkaptein en keurder († [[2024]]). * [[1947]] – [[Sandra Prinsloo]], Afrikaanse aktrise-regisseur. * [[1957]] – [[Fulton Allem]], Suid-Afrikaanse beroeps[[gholf]]speler. * [[1962]] – [[François Bloemhof]], Suid-Afrikaanse skrywer. * [[1977]] – [[Leonore Gewessler]], [[Oostenryk]]se [[politikus]]. * [[1980]] − [[Jolin Tsai]], [[Taiwan]]nese [[sangeres]], liedjieskrywer en [[aktrise]]. * [[1984]] – [[Prins Harry, Hertog van Sussex]], tweede seun van [[Charles III]] en [[prinses Diana]]. == Sterftes == * [[668]] – [[Constans II van Bisantium|Constans II]], [[keiser]] van die [[Bisantynse Ryk]] (* [[630]]). * [[1859]] – [[Isambard Kingdom Brunel]], Engelse meganiese en siviele ingenieur (* [[1806]]). * [[1914]] – [[Koos de la Rey]], Boeregeneraal gedurende die [[Anglo-Boereoorlog]] (* [[1847]]). * [[1927]] – [[Herman Gorter]], Nederlandse digter. (* [[1864]]). * [[1975]] – [[Antoine Abed]], aartsbiskop van die Maroniet-Katolieke kerk in Tripoli, Libanon (* [[1896]]). * [[1981]] – [[Harold Bennett]], Britse akteur (* [[1899]]). * [[1995]] – [[Dirceu José Guimarães]], [[Brasilië|Brasiliaanse]] sokkerspeler (* [[1952]]). * [[2006]] – [[Oriana Fallaci]], [[Italië|Italiaanse]] joernalis en skryfster (* [[1929]]). * [[2010]] – [[Bettie Cilliers-Barnard]], Suid-Afrikaanse skilderes (* [[1914]]). * [[2014]] – [[Prins Nikolaas Romanof|Nikolaas Romanowitsj Romanof]], Russiese prins (* [[1922]]). * [[2017]] – [[Harry Dean Stanton]], Amerikaanse akteur (* [[1926]]). * [[2020]] – [[Moussa Traoré]], Malinese militaris en politikus (* [[1936]]). * 2020 – [[Wang Zhiliang]], Chinese [[tafeltennis]]speler en afrigter (* [[1941]]). * [[2021]] – [[Norman Bailey]], Engelse operasanger (* [[1933]]). * [[2025]] – [[Marilyn Knowlden]], Amerikaanse aktrise (* [[1926]]). == Vakansies, vierings en waarnemingsdae == * [[Onafhanklikheidsdag]] in [[Costa Rica]], [[Guatemala]], [[Honduras]], [[Nicaragua]] en [[El Salvador]] ([[1821]]) {{commonskat|15 September}} [[Kategorie:September]] trwboh5bjwd6h9d7bvydh145qagoeyl 0 2452 2890424 2639903 2026-04-06T07:28:37Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Verbeter 2890424 wikitext text/x-wiki {{jare}} Die '''jaar 1121''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Saterdag]] begin het. Dit was die 21ste jaar van die [[12de eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == *[[22 April]] – [[Teenpous Gregorius VIII]] word afgeset. *Ilghâzi hou 'n veldtog teen Georgië. Hy word by Didgori deur David Aghmashenebeli verslaan.<ref>{{cite journal|title=Georgia and the Anatolian Turks in the 12th and 13th Centuries|author= A. C. S. Peacock |journal=Anatolian Studies|year=2006|volume= 56|pages= 127-146|url=https://www.jstor.org/stable/20065551}}</ref> == Geboortes == * == Sterftes == * [[2 Mei]] – Frederik van Luik, prins-biskop van [[Luik]]. == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:12de eeu]] tdh9i6q6yoi1b0rbflma1lzqmyfwa8r 0 4767 2890549 2882246 2026-04-06T10:20:38Z Alexphangia 139790 ([[c:GR|GR]]) [[File:Flag of Oost-Vlaanderen.svg]] → [[File:Vlag van Oost-Vlaanderen.svg]] 2890549 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Koninkryk België |volle_naam = <small>''Koninkrijk België'' ([[Nederlands]])<br />''Royaume de Belgique'' ([[Frans]])<br />''Königreich Belgien'' ([[Duits]])</small> |algemene_naam = België |beeld_vlag = Flag of Belgium.svg |beeld_wapen = Great Coat of Arms of Belgium.svg |simbool_tipe = Landswapen |beeld_kaart = EU-Belgium.svg |leuse = <br />[[Nederlands]]: ''Eendracht maakt macht''<br />[[Frans]]: ''L'union fait la force''<br />[[Duits]]: ''Einigkeit macht stark''<br /><small>''([[Afrikaans]]: "Eendrag maak mag")''</small> |volkslied = <br />Nederlands: ''De Brabançonne''<br />Frans: ''La Brabançonne''<br />Duits: ''Das Lied von Brabant''<br /><small>''(Afrikaans: "Die Brabançonne")''</small><br /><div class="center">[[Lêer:La Brabançonne.oga]]</div> |amptelike_tale = [[Nederlands]], [[Frans]], [[Duits]] |hoofstad = [[Brussel]] {{Koördinate|50|51|N|4|21|O}} |latd = 50 |latm = 51 |latNS = N |longd = 4 |longm = 21 |longEW = O |grootste_stad = [[Brussel]] |regeringsvorm = Federale parlementêre<br />[[grondwetlike monargie]]<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belgium/|title=Belgium|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=3 Februarie 2025|archive-date= 9 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109104644/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belgium/|url-status=dead}}</ref> |leiertitels = <br />• [[Belgiese monargie|Koning]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Filip van België|Filip]]<br />[[Bart De Wever]] |oppervlak_rang = 136^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 30&nbsp;689<ref name="bodem">{{nl}} {{cite web |url=https://statbel.fgov.be/nl/themas/leefmilieu/grond/bodemgebruik#figures |title=Bodemgebruik |publisher=Statistiek België |accessdate=3 Februarie 2025}}</ref> |oppervlakmi² = 11&nbsp;849 |persent_water = 0,635% (2023)<ref name="bodem" /> |bevolking_skatting = 11&nbsp;977&nbsp;634<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belgium/|title=Belgium|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=3 Februarie 2025|archive-date= 9 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109104644/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belgium/|url-status=dead}}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 81^ste |bevolking_sensus = 11&nbsp;763&nbsp;650<ref name="bevolking">{{nl}} {{cite web |url=https://statbel.fgov.be/nl/themas/bevolking/structuur-van-de-bevolking |title=Structuur van de bevolking |publisher=Statistiek België |accessdate=4 Junie 2024}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2024 |bevolkingsdigtheid = 383 |bevolkingsdigtheidmi² = 992 |bevolkingsdigtheidrang = 22^ste |BBP_PPP = $889,833&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=124,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Belgium |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=Oktober 2024 |accessdate=3 Februarie 2025}}</ref> |BBP_PPP_rang = 37^ste |BBP_PPP_jaar = 2025 |BBP_PPP_per_kapita = $75&nbsp;187<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 20^ste |BBP = $689,364&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 23^ste |BBP_jaar = 2025 |BBP_per_kapita = $58&nbsp;248<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 16^de |onafhanklikheidstipe = • Brabantse Rewolusie<br />• Verenigde Belgiese State<br />• Voorlopige regering<br />• [[Verenigde Koninkryk van die Nederlande|Verenigde Koninkryk]]<br />• [[Belgiese Rewolusie]]<br />• Verklaar<br />• Erken<br />• [[Federasie]]<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = van [[Verenigde Koninkryk van die Nederlande|Nederland]]<br />[[1789]]–[[1790]]<br />[[1790]]<br />[[1814]]–[[1815]]<br />[[1815]]–[[1839]]<br />[[25 Augustus]] [[1830]]<br />[[4 Oktober]] [[1830]]<br />[[19 April]] [[1839]]<br />[[1970]]<br />[[24 Oktober]] [[2017]] |MOI = {{wins}} 0,942<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |title=Human Development Report 2023/2024 |publisher=United Nations Development Programme |date=13 Maart 2024 |accessdate=3 Februarie 2025}}</ref> |MOI_rang = 12^de |MOI_jaar = 2022 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|baie hoog}} |Gini = 24,7<ref>{{en}} {{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=Eurostat |accessdate=3 Februarie 2025}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2024 |Gini_kategorie = {{kleur|#090|laag}} |geldeenheid = [[Euro]] (€) |geldeenheid_kode = EUR |land_kode = BE |tydsone = MET |utc_afwyking = [[UTC+01:00|+1]] |tydsone_somer = MEST |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+2]] |internet_domein = [[.be]] |skakelkode = 32 |voetskrif = <div class="center">Portaal [[Lêer:Portal.svg|20px]] [[Portaal:Europa|Europa]]</div> }} '''België''' ([[Nederlands]]: ''België'', [ˈbɛlɣijə], {{Audio|Nl-belgie.ogg|luister}}; [[Frans]]: ''Belgique'', [bɛlʒik], {{Audio|Fr-belgique.ogg|luister}}; [[Duits]]: ''Belgien'', [ˈbɛlɡi̯ən], {{Audio|De-belgien.ogg|luister}}), amptelik die '''Koninkryk België''' ([[Nederlands]]: ''Koninkrijk België''; [[Frans]]: ''Royaume de Belgique''; [[Duits]]: ''Königreich Belgien''),<ref>In die minderheidstale van België: [[Limburgs]]: ''Keuninkriek Belsj'', [[Luxemburgs]]: ''Kinnekräich Belsch'', [[Pikardies]]: ''Roéyôme d'Bergike'', [[Wallonies]]: ''Royåme di Beldjike'', [[Wes-Vlaams]]: ''Keunienkryk België''.</ref> is 'n [[land]] in [[Noord-Europa|Noordwes-Europa]] begrens deur [[Nederland]], [[Duitsland]], [[Luxemburg]] en [[Frankryk]]. België het 'n bevolking van amper 11,8 miljoen (in 2024) in 'n gebied meer as dertigduisend vierkante kilometer groot. België lê op 'n kulturele kruispad tussen die [[Germaanse tale|Germaanse]] [[Europa]] (met Nederlandssprekende mense in die noorde, die [[Vlaminge]]) en die [[Romaanse tale|Romaanse]] Europa (met Franssprekende mense in die suide). Twee hooftale word in België gepraat: Nederlands – soms nieamptelik [[Vlaams (taalkunde)|Vlaams]] genoem – in [[Vlaamse Gewes|Vlaandere]] in die noorde; en Frans, in [[Waalse Gewes|Wallonië]] in die suide. Die hoofstad, die [[Brusselse Hoofstedelike Gewes]], is amptelik tweetalig, maar die meerderheid van die inwoners praat Frans. 'n Amptelik erkende minderheid [[Duits]]e sprekers is in die ooste gesetel.<ref>{{de}} {{cite web |title=Die Deutschsprachige Gemeinschaft in Belgien |publisher=Die Deutschsprachige Gemeinschaft in Belgien |url=http://www.ostbelgienlive.be/DesktopDefault.aspx/tabid-84/186_read-448/ |accessdate=1 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190902122630/http://www.ostbelgienlive.be/DesktopDefault.aspx/tabid-84/186_read-448 |archive-date=2 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die linguistieke diversiteit lei gereeld tot politieke konflik, en word weerspieël in België se ingewikkelde regeringstelsel en politieke geskiedenis. [[Lêer:Satellite image of Belgium in July 2001.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van België]] België se naam is afgelei van die gebiede se eerste benoemde inwoners, die ''[[Belgae]]'', 'n groep van meestal [[Kelte|Keltiese]] stamme, en van die [[Romeinse Ryk|Romeinse provinsie]] in noordelike [[Gallië]], wat as [[Gallia Belgica]] bekendgestaan het. Geskiedkundig was België deel van die [[Lae Lande]], wat ook Nederland en Luxemburg ingesluit het en 'n effens groter gebied as die huidige [[Benelux]]-stategroep gedek het. Van die einde van die [[Middeleeue]] tot die sewentiende eeu, was dit 'n vooruitstrewende handel- en kultuurmiddelpunt. Van die sestiende eeu tot met onafhanklikheid in 1830 was België, op daardie stadium die [[Suidelike Nederlande]] genoem, die terrein van talle veldslae tussen die Europese moondhede en is die "die vegkamp van Europa" genoem. België was in 1951 'n stigterslid van die [[Europese Unie]] en huisves die hoofkantore daarvan, sowel as dié van ander belangrike internasionale organisasies, soos die [[NAVO]]. België se strydmag is volledig in NAVO geïntegreer en neem aan internasionale vredesendings deel.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> == Etimologie == Volgens [[Julius Caesar]] het die ''[[Belgae]]'' die noordelikste deel van [[Gallië]] bewoon. Hulle het in 'n gebied geleef wat gestrek het van [[Parys]] tot by die [[Ryn]] en heelwat groter was as die huidige België. Caesar het eerder spesifiek die [[Latyn]]se woord ''Belgium'' gebruik om na 'n polities dominante deel van die gebied te verwys wat nou in Noord-Frankryk is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0002:book=8:chapter=46&highlight=belgio%2Cbelgium |title=Gallic War, 8.46 |author=[[Julius Caesar]]}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Edith Wightman |title=Gallia Belgica |page=12 |url=https://books.google.com/books?id=aEyS54uSj88C&pg=PA12 |year=1985 |isbn=978-0-520-05297-0}}</ref><ref>{{en}} {{cite journal |author=González Villaescusa, Jacquemin |title=Gallia Belgica: An Entity with No National Claim |journal=Études rurales |year=2011 |volume=2 |issue=2 |pages=93–111 |doi=10.4000/etudesrurales.9499 |issn=0014-2182 }}</ref> Ná Caesar se veroweringe het ''[[Gallia Belgica]]'' die Latynse benaming geword vir 'n groot [[Romeinse provinsie]] wat die grootste deel van Noord-Gallië ingesluit het. == Geskiedenis == {{Geskiedenis van die Beneluxstate}} [[Lêer:Belgica1.png|duimnael|links|Die Romeinse provinsie [[Gallia Belgica]]]] [[Lêer:Karldergrossesignatur.svg|duimnael|links|Karel die Grote se monogram]] [[Lêer:Quad Flandria.jpg|duimnael|links|Kaart van Vlaandere in 1609]] [[Lêer:Wappers belgian revolution.jpg|duimnael|links|''Episode van die Belgiese Rewolusie van 1830'', [[Egide Charles Gustave Wappers]] (1834), in die Antieke Kunsmuseum, Brussel]] Oor die afgelope twee millennia het die gebied beduidende demografiese, politiese en kulturele skommelings ondergaan. Die eerste goed gedokumenteerde bevolkingsbeweging was die verowering van die gebied deur die [[Romeinse Republiek]] in die 1ste eeu v.C. Die [[Germaanse volke|Germaanse]] [[Franke]] het in die vyfde eeu die [[Merowingiese Ryk|Merowingiese]] koninkryk gevestig wat in die 8ste eeu met Pepijn die Korte en [[Karel die Grote]] die [[Karolingiese Ryk]] geword het. Tydens die [[Middeleeue]] is die Lae Lande verdeel in menige klein [[Feodalisme|feodale]] state (Vlaandere, Brabant, Henegouwen, Holland, Luxemburg, ensovoorts). Meeste daarvan is in die loop van die 14de en 15de eeue deur die Boergondiese hertoë Filips die Stoute, Jan sonder Vrees en [[Filips die Goeie]] in die Boergondiese Nederlande verenig. Die state het 'n mate van selfbestuur in die 15de eeu bereik en is in die 16de eeu die Sewentien Provinsies genoem. Die geskiedenis van België kan vanaf 1585 (val van [[Antwerpen]]) onderskei word van die van Holland. 'n [[Burgeroorlog]], die [[Tagtigjarige oorlog]] (1568–1648), het die Sewentien Provinsies in die [[Die Republiek van die Sewe Verenigde Nederlande|Verenigde Provinsies]] in die noorde en die Spaanse Suidelike Nederlande in die suide verdeel. Die suidelike provinsies is opeenvolgend deur die [[Spanje|Spaanse]] en [[Oostenryk]]se [[Habsburg]]ers oorheers. Tot met onafhanklikheid was die Suidelike Nederlande gesog deur talle Franse veroweraars en was dit die teater vir meeste van die Frans-Spaanse en Frans-Oostenrykse oorloë tydens die 17de en 18de eeue. Na die [[Franse Rewolusie|Veldtogte van die Franse Rewolusionêre Oorloë in 1794]], is die Oostenrykse Nederlande – insluitend gebiede wat nooit onder Habsburgse beheer was nie, soos die Bisdom van Luik – deur Frankryk oorrompel, wat 'n einde gebring het aan die Oostenrykse heerskappy. Die Franse oorheersing sou twintig jaar duur, vanaf 1794 tot 1814. [[Napoleon Bonaparte]] sou 'n kragtige verfransingspolitiek toepas en gedurende die tyd het Vlaandere vinnig verfrans. Franse amptenare, onderwysers, regters en advokate het die land binnegestroom, en Nederlands was verbode verklaar. Alle moontlike maatreëls is getref om Nederlands in Vlaandere uit te roei. Nederlands is uit die stadsbestuur, gereg en die leer verban. Daarby is die Nederlandse pers ook vervolg (Picard 1963:87). In die groot stede [[Gent]], Antwerpen en Brussel, waar die stadsbesture Nederlands gebruik het, was verplig om slegs Frans te gebruik. Die hereniging van die Lae lande as die [[Verenigde Koninkryk van die Nederlande]] het in 1814 plaasgevind. Die moderne staat België ontstaan in 1830, toe Nederland se suidelike provinsies afstig. Die [[Belgiese Rewolusie]] van 1830 lei tot die vestiging van 'n [[onafhanklikheid|onafhanklike]], [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] en neutrale België onder 'n voorlopige regering. Sedert die inhuldiging van [[Leopold I van België]] as koning in 1831, is België 'n grondwetlike monargie en parlementêre demokrasie. Tussen onafhanklikheid en die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die demokratiese stelsel ontwikkel van 'n oligargie gekenmerk deur twee hoofpartye, die Katolieke en die Liberale, tot 'n algemene stemregstelsel wat 'n derde party, die Belgiese Arbeidersparty insluit en 'n sterk rol vir die vakunies. Oorspronklik was Frans, wat die aangenome taal van die adelstand en die [[bourgeoisie]] was, die enigste [[amptelike taal]]. Die land het sedertdien 'n tweetalige Nederlands-Franse stelsel ontwikkel. Die Berlyn Konferensie van 1885 kom ooreen met die oorhandiging van die [[Kongo]] deur koning Leopold II as sy private besitting, die "Kongo-Vrystaat", aan die Belgiese staat. In 1908 is dit as 'n kolonie aan België gesedeer, hierna "Belgies-Kongo" genoem. België se neutraliteit is in 1914 tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] geskend toe die [[Duitse Keiserryk]] België as deel van die ''Schlieffen-plan'' ingeval het. Die voormalige Duitse kolonies Ruanda-Urundi – nou bekend as [[Rwanda]] en [[Burundi]] – is in 1916 deur Belgies-Kongo beset. Die gebiede is in 1924 deur die [[Volkebond]] aan België as mandaatgebiede toegeken. België is in 1940 weer tydens die [[blitzkrieg]]-offensief deur [[Nazi-Duitsland]] gedurende die [[Tweede Wêreldoorlog]] binnegeval. Belgies-Kongo het sy onafhanklikheid op 30 Julie 1960 tydens die Kongokrisis verkry en Ruanda-Urundi het in 1962 onafhanklik geword. Na die Tweede Wêreldoorlog het België by [[NAVO]] aangesluit en het die land saam met Nederland en Luxemburg die [[Benelux]]-nasiegroep gevorm. België was ook een van die stigterslede van die [[Europese Ekonomiese Gemeenskap]]. België huisves die hoofkantore van NAVO en 'n groot deel van die Europese Unie se instellings en administratiewe owerhede, insluitend die Europese Kommissie, die Raad van die Europese Unie en meeste van die sessies van die Europese Parlement. Gedurende die 20ste eeu, en in besonder sedert die Tweede Wêreldoorlog, is die geskiedenis al hoe meer oorheers deur die outonomie van sy twee hoof taalgemeenskappe. Die tydperk word gekenmerk deur 'n styging in tussen-gemeenskap spanning en die eenheid van die Belgiese staat is op die voorgrond.<ref>{{en}} [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4545433.stm Taaldispuut verdeel België, BBC Nuus, 13 Mei 2005]</ref> Deur middel van grondwetlike hervorminge in die 1970's en 1980's, het regionalisering van die unitêre staat tot die daarstel van 'n drievlakstelsel van federalisme, linguistieke gemeenskap en streeksregerings gelei, 'n kompromis wat daarop gemik was om [[taal]]spanning te minimaliseer. Deesdae hou die federale entiteite meer wetgewende mag as die nasionale tweekamerparlement. == Politiek == [[Lêer:Koning Filip van België.jpg|duimnael|links|upright|Koning [[Filip van België]]]] [[Lêer:Palais de la Nation Bruxelles.jpg|duimnael|Die Belgiese Parlement in Brussel]] [[Lêer:Paleis brussel2.jpg|duimnael|Die Koninklike paleis in Brussel]] [[Lêer:BartDeWever.jpg|duimnael|links|upright|Die eerste minister [[Bart De Wever]]]] [[Lêer:Justitiepaleis1.jpg|duimnael|Die Justisiepaleis in Brussel]] België is 'n grondwetlike populêre monargie en parlementêre demokrasie wat ná die Tweede Wêreldoorlog ontwikkel het van 'n unitêre staat tot 'n [[federasie]]. Die tweekamerparlement bestaan uit 'n senaat en 'n Kamer van Verteenwoordigers. Die eersgenoemde is 'n mengsel van direk verkose senior politici en verteenwoordigers van die [[Gemeenskap (België)|gemeenskappe]] en [[Gewes (België)|geweste]]; terwyl laasgenoemde alle Belge agtien jaar en ouer in 'n proporsionele kiesstelsel verteenwoordig. België is een van die min lande met verpligte stemmery het en dus een van die hoogste verkiesingsdeelname ter wêreld het.<ref>{{en}} Election turnout in national lower house elections from 1960 to 1995, numbers from Mark N. Franklin's "Electoral Participation."</ref> Die federale regering, voorheen deur die [[koning]] benoem, moet die vertroue van die Kamer van Verteenwoordigers hê. Dit word deur die [[eerste minister]] gelei. Die aantal Nederlands- en Franssprekende ministers is gelyk soos vereis deur die Grondwet.<ref>{{en}} [http://www.fed-parl.be/gwuk0006.htm#E11E6 Constitution of Belgium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100403214530/http://www.fed-parl.be/gwuk0006.htm#E11E6 |date= 3 April 2010 }} Art. 99</ref> Die koning of koningin is die [[staatshoof]]. Hy of sy het egter slegs beperkte prerogatiewe. Werklike mag is gevestig in die eerste minister en die verskillende regerings wat die land regeer. Die regstelsel is gegrond op siviele reg en het sy oorsprong in die Napoleontiese kode. Die appèlhof is een vlak laer as die Hof van Cassatie, 'n instelling gegrond op die Franse ''Cour de cassation''. België se politieke instellings is kompleks; politieke mag is grootliks georganiseer ter ondersteuning van verteenwoordiging van die hooftaalgroepe. Sedert ongeveer 1970 het die belangrike nasionale Belgiese politieke partye verdeel in afsonderlike komponente wat hoofsaaklik die belange van die twee gemeenskappe verteenwoordig. Die belangrikste partye in elke gemeenskap behoort tot drie hoof politiese families: die regtervleuel Liberale, die sentristiese Christen Demokrate, en die linkervleuel Sosiaal-Demokrate. Ander belangrike jonger partye is die Groenpartye en, veral in Vlaandere, die nasionaliste en verregse partye. Politiek word beïnvloed deur drukgroepe, soos vakunies en sakebelange in die vorm van die Verbond van Belgiese Ondernemings (Frans: ''Fédération des Entreprises de Belgique''; Nederlands: ''Verbond van Belgische Ondernemingen''). In 1999 het die eerste minister [[Guy Verhofstadt]] van die VLD 'n ses-party Liberaal-Sosiaal-Demokrate-Groen koalisie, baie keer "die reënboog-regering" genoem. Dit was die eerste regering sonder die Christen-Demokrate sedert 1958.<ref>{{en}} [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/392004.stm Belgium's "rainbow" coalition sworn in, BBC News, 12 Julie 1999]</ref> In die 2003-verkiesings het Verhofstadt 'n tweede termyn in die amp gewen en 'n Liberaal-Sosiaal-Demokrate koalisie van vier partye gelei.<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20050905204905/http://www.lachambre.be/kvvcr/pdf_sections/pri/fiche/10F.pdf Composition of the Chamber of Representatives, on the official homepage of the Chamber]</ref> 'n Beduidende prestasie van die twee opeenvolgende Verhofstadt-regerings is die behaal van 'n begroting wat klop; België is een van slegs 'n paar lidlande van die EU wat dit kon regkry. Die beleid is in die 1990's onder druk van die Europese Raad deur opeenvolgende regerings toegepas. Die val van die vorige regering word hoofsaaklik toegeskryf aan die dioksienkrisis,<ref>{{en}} [http://www.wsws.org/articles/1999/jun1999/belg-j08.shtml Dioxin contamination scandal hits Belgium: Effects spread through European Union and beyond, World Socialist Web Site, 8 Junie 1999]</ref> 'n groot voedselvergiftigingskandaal in 1999 wat gelei het tot die vestiging van die Belgiese Voedselagentskap.<ref>{{en}} [http://www.favv-afsca.fgov.be/portal/page?_pageid=34,66751&_dad=portal&_schema=PORTAL History of the Federal Food Agency, at its official homepage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040821052037/http://www.favv-afsca.fgov.be/portal/page?_pageid=34,66751&_dad=portal&_schema=PORTAL |date=21 Augustus 2004 }}</ref> Die voorval het uitgeloop op 'n ongewoon groot verteenwoordiging deur die Groenparty in die parlement, en groter klem op omgewingspolitiek in die eerste Verhofstadtregering. Een Groenbeleid het byvoorbeeld gelei tot die kernkraguitfaseringwetgewing, wat moontlik aangepas sal word. Die afwesigheid van Christen-Demokrate in die regering het dit vir Verhofstadt moontlik gemaak om sosiale aangeleenthede uit 'n meer liberale oogpunt aan te pak en om nuwe wetgewing oor die gebruik van sagte dwelms, gay huwelike en die genadedood deur te voer. Tydens die twee mees onlangse parlementsittings het die regering aktiewe diplomasie in [[Afrika]] aangemoedig,<ref>{{en}} [http://www.tiscali.co.uk/reference/encyclopaedia/hutchinson/m0019846.html The Rwanda article at Tiscali.References] shows an example of Belgium's recent African policies.</ref> militêre ingryping in die Irakontwapeningskrisis teëgestaan, en wetgewing aangaande oorlogsmisdade deurgevoer. Beide van Verhofstadt se termyne is gekenmerk deur dispute tussen die Belgiese gemeenskappe. Die hoofgeskilpunte is die nagtelike lugverkeer by Brussellughawe en die status van die verkiesingsdistrik Brussel-Halle-Vilvoorde. Die huidige eerste minister is [[Bart De Wever]] van die [[Nieu-Vlaamse Alliansie]]. Die huidige koning, [[Filip van België|Filip]], het koning [[Albert II van België|Albert II]] op 21 Julie 2013 opgevolg. == Gemeenskappe, geweste en provinsies == [[Lêer:Communities of Belgium.svg|duimnael|links|Belgiese gemeenskappe: {{sleutel|#fab274|[[Vlaandere|Vlaamse Gemeenskap]] / Nederlandse gebied}} {{sleutel|#f2536b|[[Franse Gemeenskap van België|Franse Gemeenskap]] / Franse gebied}} {{sleutel|#40bb6a|[[Duitse Gemeenskap van België|Duitse Gemeenskap]] / Duitse gebied}}]] {|class="wikitable" style="text-align:center" cellpadding=0 cellspacing=0 align=right style="vertical-align:top; margin-left:5px; margin-right:0px;" |+ '''België is verdeel in drie [[gemeenskap (België)|gemeenskappe]], drie [[gewes (België)|geweste]] en tien [[provinsies van België|provinsies]].''' ||[[Lêer:Vlaamse Gemeenschap in Belgium.svg|150px|Vlaamse Gemeenskap (Nederlandssprekend)]]<br />[[Vlaandere|Vlaamse Gemeenskap]]<br />(Nederlandssprekend) ||[[Lêer:Franse GemeenschapLocatie.png|150px|Franse Gemeenskap]]<br />[[Franse Gemeenskap van België|Franse Gemeenskap]]<br />(Franssprekend) ||[[Lêer:Duitstalige GemeenschapLocatie.png|150px|Duitse Gemeenskap]]<br />[[Duitse Gemeenskap van België|Duitse Gemeenskap]] <br />(Duitssprekend) |- ||[[Lêer:Flemish Region in Belgium.svg|150px|Vlaamse Gewes]]<br />[[Vlaandere|Vlaamse Gewes]] ||[[Lêer:Walloon Region in Belgium.svg|150px|Waalse Gewes]]<br />[[Waalse Gewes]] ||[[Lêer:BelgiumBrussels.png|150px|Brusselse Hoofstedelike Gewes]]<br />[[Brusselse Hoofstedelike Gewes]] |- |[[Lêer:Provinces of Flanders.svg|150px|Vlaamse provinsies]]<br />[[provinsies van België|Vlaamse provinsies]] |[[Lêer:Provinces of Wallonia.svg|150px|Waalse provinsies]]<br />[[provinsies van België|Waalse provinsies]] |} [[Lêer:Regions of Belgium.svg|duimnael|links|Belgiese geweste {{sleutel|#fab274|[[Vlaandere|Vlaamse Gewes]] / Nederlandse gebied}} {{sleutel|#2385d2|[[Brusselse Hoofstedelike Gewes]] / tweetalige gebied}} {{sleutel|#f2536b|[[Waalse Gewes]] / Franse en Duitse gebiede}}]] Die land se grondwet is op 14 Julie 1993 aangepas om 'n unieke federale staat gegrond op drie vlakke: # Die federale regering in Brussel. # Die drie [[gemeenskap (België)|taalgemeenskappe]]: #* die Vlaamse Gemeenskap (Nederlandssprekend) #* die [[Franse Gemeenskap van België|Franse Gemeenskap]] (Franssprekend) #* die [[Duitse Gemeenskap van België|Duitse Gemeenskap]] (Duitssprekend) # Die drie [[gewes (België)|geweste]] (wat van die taalgemeenskappe verskil met betrekking tot die Duitse Gemeenskap en die Brusselse Hoofstedelike Gewes): #* die [[Vlaandere|Vlaamse Gewes]] #* die [[Wallonië|Waalse Gewes]] #* die [[Brusselse Hoofstedelike Gewes]] Konflikte tussen die liggame word deur die Arbitrasiehof besleg. Die reling maak voorsiening vir 'n kompromis wat verskillende kulture toelaat om vreedsaam met mekaar te lewe. Die Vlaamse Gemeenskap het in 1980 met die Vlaamse Gewes saamgegaan om die regering van [[Vlaandere]] te vorm.<ref>{{nl}} [http://www.flanders.be/ The official homepage of Flanders (Community and Region)]</ref> Die oorvleuelende grense van die geweste en gemeenskappe het twee noemenswaardige eienaardighede te weeg gebring: die Brusselse Hoofstedelike Gewes word ingesluit in beide die Vlaamse en Franse gemeenskappe, en die gebied van die Duitse Gemeenskap lê geheel en al in die Waalse Gewes ([[Wallonië]]). Die Vlaamse en Waalse geweste word verder onderverdeel in administratiewe entiteite, die provinsies. Op die hoogste vlak van die drievlak-opstelling is die federale regering wat omsien na buitelandse sake, ontwikkelingsteun, verdediging, leër, polisie, ekonomiese bestuur, [[welsyn]], maatskaplike sekuriteit, vervoer, energie, telekommunikasie en wetenskaplike navorsing, beperkte vermoëns in onderwys en kultuur, en die toesig van belasting deur streeksowerhede. Die federale regering beheer meer as 90 persent van alle belasting. Die gemeenskapregerings is verantwoordelik vir die bevordering van taal, kultuur en onderwys – hoofsaaklik in skole, biblioteke en teaters. Die derde vlak is die gewesregerings, wat hoofsaaklik grond- en eiendomverwante sake soos behuising, vervoer, ens. hanteer. Byvoorbeeld, vir die bou van 'n skool word die boupermit vir 'n skoolgebou in Brussel wat aan die openbare skoolstelsel behoort deur die gewesregering van Brussel toegeken. Die skool as 'n inrigting val onder die regulasies van die Vlaamse regering as die primêre onderrigtaal Nederlands is, maar onder die Franse gemeenskapregering as die primêre taal Frans is. België het tien ''[[provinsies van België|provinsies]]'', waarvan vyf in die [[Vlaamse Gewes]] en vyf in die [[Waalse Gewes]]: {|class="wikitable sortable" style="vertical-align:top;" ! Provinsie !! Nederlandse Naam !! Franse naam !! Duitse naam !! Hoofstad ! Oppervlakte<br /><small>(1 Januarie 2025)<ref name="bodem" /> ! Bevolking<br /><small>(1 Januarie 2024)</small><ref name="bevolking" /> ! Bevolkingsdigtheid ! [[ISO 3166-2:BE]]<br /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:BE |title=BE – Belgium |publisher=ISO |accessdate=5 April 2022}}</ref> |- ! colspan="11" style="background:#ccf;"|[[Vlaandere]] |- |[[Lêer:Flag of Antwerp.svg|20px]] [[Antwerpen (provinsie)]] ||'''''Antwerpen'''''||''Anvers''||''Antwerpen'' |[[Antwerpen]] |2&nbsp;856&nbsp;km² |1&nbsp;907&nbsp;000 |668/km² |VAN |- |[[Lêer:Vlag van Oost-Vlaanderen.svg|20px]] [[Oos-Vlaandere]]||'''''Oost-Vlaanderen'''''||''Flandre orientale''||''Ostflandern'' |[[Gent]] |3&nbsp;027&nbsp;km² |1&nbsp;592&nbsp;000 |526/km² |VOV |- |[[Lêer:Flag of Flemish Brabant.svg|20px]] [[Vlaams-Brabant]]||'''''Vlaams-Brabant'''''||''Brabant flamand''||''Flämisch-Brabant'' |[[Leuven]] |2&nbsp;118&nbsp;km² |1&nbsp;197&nbsp;000 |565/km² |VBR |- |[[Lêer:Flag of Limburg (Belgium).svg|20px|raam]] [[Limburg, België|Limburg]]||'''''Limburg'''''||''Limbourg''||''Limburg'' |[[Hasselt, België|Hasselt]] |2&nbsp;427&nbsp;km² |{{0}}&nbsp;900&nbsp;000 |371/km² |VLI |- |[[Lêer:Flag of West Flanders.svg|20px]] [[Wes-Vlaandere]]||'''''West-Vlaanderen'''''||''Flandre occidentale''||''Westflandern'' |[[Brugge]] |3&nbsp;197&nbsp;km² |1&nbsp;226&nbsp;000 |384/km² |VWV |- ! colspan="11" style="background:#ccf;"|[[Waalse Gewes]] |- |[[Lêer:Flag of Hainaut.svg|20px]] [[Hainaut]]||''Henegouwen''||'''''Hainaut'''''||''Hennegau'' |[[Mons]] |3&nbsp;813&nbsp;km² |1&nbsp;360&nbsp;000 |357/km² |WHT |- |[[Lêer:Flag of the Province of Liège.svg|20px]] [[Luik (provinsie)|Luik]]||''Luik''||'''''Liège'''''||'''''Lüttich''''' |[[Luik (stad)|Luik]] |3&nbsp;857&nbsp;km² |1&nbsp;119&nbsp;000 |290/km² |WLG |- |[[Lêer:Official flag of the Arelerland.svg|20px]] [[Luxemburg (provinsie)|Luxemburg]]||''Luxemburg''||'''''Luxembourg'''''||''Luxemburg'' |[[Aarlen]] |4&nbsp;459&nbsp;km² |{{0}}&nbsp;295&nbsp;000 |66/km² |WLX |- |[[Lêer:Flag of Namur Province.svg|20px]] [[Namur (provinsie)|Namur]]||''Namen''||'''''Namur'''''||''Namur'' (''Namür'') |[[Namur (stad)|Namur]] |3&nbsp;675&nbsp;km² |{{0}}&nbsp;504&nbsp;000 |137/km² |WNA |- |[[Lêer:Drapeau Province BE Brabant Wallon.svg|20px]] [[Waals-Brabant]]||''Waals-Brabant''||'''''Brabant wallon'''''||''Wallonisch-Brabant'' |[[Waver]] |1&nbsp;097&nbsp;km² |{{0}}&nbsp;414&nbsp;000 |377/km² |WBR |- ! colspan="11" style="background:#ccf;"|[[Brusselse Hoofstedelike Gewes]] |- |[[Lêer:Flag of the Brussels-Capital Region.svg|20px]] [[Brusselse Hoofstedelike Gewes]]||''Brussels Hoofdstedelijk Gewest''||''Région de Bruxelles-Capitale''||''Region Brüssel-Hauptstadt'' |[[Brussel]] |162&nbsp;km² |1&nbsp;250&nbsp;000 |7&nbsp;716/km² |BBR |- class="sortbottom" ! ''Totaal'' ! ''België'' ! ''Belgique'' ! ''Belgien'' ! [[Brussel]] ! style="text-align:left;"|30&nbsp;689&nbsp;km² ! style="text-align:left;"|11&nbsp;764&nbsp;000 ! style="text-align:left;"|383/km² ! |} Die Vlaamse Gewes bestaan uit 285, die Waalse Gewes uit 261 en die Brusselse Hoofstedelike Gewes uit 19 munisipaliteite, altesaam 565 munisipaliteite. == Geografie == [[Lêer:Be-map-nl.png|duimnael|[[Brussel]], [[Antwerpen, stad|Antwerpen]], [[Gent]], [[Charleroi]], [[Liège]] (Luik), [[Brugge]] en [[Namen, stad|Namen]] is die sewe grootste stede van België]] [[Lêer:Hautes-Fagnes.jpg|duimnael|links|Landskap in die [[Hautes Fagnes]] in die [[Ardenne]]]] België, met 'n oppervlakte van 30&nbsp;689 [[vierkante kilometer]], het drie geografiese streke: die laagliggende kusvlakte in die noordweste, wat deel uitmaak van die [[Noordsee]]bekken, die sentrale plato met heuwels, en die bergagtige [[Ardenne]]-hooglande in die suidooste. Die kusvlakte bestaan hoofsaaklik uit sandduine en polders. Polders is drooggemaakte gebiede, naby seevlak of onder seevlak wat van die see herwin is, waarteen dit beskerm word met [[dyk]]e of verder in die binneland, deur velde wat met kanale gedreineer word. Die tweede geografiese streek, die sentrale plato, lê verder in die binneland. Dit is 'n golwende gebied wat geleidelik styg en baie vrugbare valleie het. Die derde geografiese gebied, genaamd die Ardenne, is meer ru as die eerste twee. Dit is 'n digbeboste plato, baie rotsagtig en nie juis geskik vir boerdery nie, wat tot in die noorde van Frankryk strek. Dit is waar meeste van België se wild aangetref word. Daar is ook dele wat meer gebroke is met grotte. België se hoogste punt, die Signal de Botrange in die Hoë Vene-gebergte, teen slegs 694&nbsp;[[meter]] (2&nbsp;277&nbsp;voet) is in die gebied geleë. Die klimaat is maritiem-gematig, met 'n beduidende neerslag in al die seisoene (Köppen klimaat klassifikasie: ''Cfb''). Die gemiddelde temperatuur is 3&nbsp;°[[Celsius|C]] (37&nbsp;°[[Fahrenheit|F]]) in Januarie, en 18°C (64°F) in Julie; die gemiddelde neerslag is 65&nbsp;[[millimeter]] (2,6&nbsp;duim) in Januarie, en 78&nbsp;millimeter (3,1&nbsp;duim) in Julie).<ref>{{en}} [http://www.eurometeo.com/english/climate/city_EBBR/id_GT/meteo_brussels_belgium Eurometeo: The meteo at Brussels]</ref> In die Ardenne neem die maritieme invloed geleidelik af, en hier word jaarliks meer as 120 dae met temperature benede vriespunt aangeteken. == Ekonomie == === Oorsig === [[Lêer:Ougree 16.jpg|duimnael|Staalvervaardiging langs die Maasrivier in Ougrée naby Luik]] As 'n hoogs ontwikkelde markekonomie was België in 1961 een van 19 stigterslande van die [[OESO]], 'n groep van leidende geïndustrialiseerde westerse demokrasieë. Met 'n bevolking van sowat 11,5 miljoen en 'n geskatte bruto binnelandse produk (BBP) van €550 miljard in 2019 het België een van die hoogste BBP per capita ter wêreld. Die BBP-groei vir 2011 is op 2,5 persent gereken. Die openbare skuldlas, wat teen die einde van 2011 96,8 persent van die BBP beloop het, is nogtans relatief hoog. As 'n digbevolkte land trek België voordeel uit sy geografiese ligging in een van die wêreld se mees geïndustrialiseerde streke. Dit was die eerste land op die Europese vasteland waar 'n nywerheidsomwenteling in die vroeë 19de eeu plaasgevind het. België het 'n uitstekende [[infrastruktuur]] van vervoergeriewe met seehawens, kanale, spoorweë en paaie ontwikkel om sy ekonomie met dié van sy buurlande te integreer. As een van die stigterslede van die destydse Europese Ekonomiese Gemeenskap (tans die Europese Unie) is België 'n groot voorstander van verdere ekonomiese integrasie in Europa. Die land het 'n baie oop ekonomie waar in- en uitvoere min of meer gelykstaan aan die BBP. België is sodoende heeltemal afhanklik van die wêreldmark en trek naas sy ligging digby belangrike markte soos Duitsland, Frankryk, Nederland en die [[Verenigde Koninkryk]] ook voordeel uit sy menslike hulpbronne van hoogs opgeleide, meertalige en produktiewe werknemers. Die Belgiese nywerheidsektor steun veral op die verwerking en veredeling van ingevoerde grondstowwe en halfvervaardigde goedere wat dan as verwerkte goedere uitgevoer word. Behalwe vir steenkool, wat nie meer teen mededingende koste ontgin kan word nie, beskik die land nie oor noemenswaardige natuurlike hulpbronne nie. Nogtans is die meeste tradisionele nywerheidsektore in België se ekonomie verteenwoordig, waaronder staal- en tekstielvervaardiging, raffinaderye, chemiese nywerhede, voedselverwerking, farmaseutiese nywerhede, motorvervaardiging ([[Renault]] in Vilvoorde), elektroniese nywerhede en masjienbou. Ondanks die sterk nywerheidsektor het dienste 77,4% van die totale BBP in 2009 opgelewer. Die [[landbou]]sektor se aandeel het tot sowat een persent gedaal. === Ekonomiese ontwikkeling in die 20ste eeu === [[Lêer:Zicht op het Delwaidedok.jpg|duimnael|'n Houerterminaal in Antwerpen se seehawe]] Sowat twee eeue lank, van die begin van die Belgiese nywerheidsomwenteling tot in die tyd van die [[Eerste Wêreldoorlog]], was Franssprekende Wallonië die tegnologies mees gevorderde landsdeel waar swaar nywerhede uit die plaaslike mynbouaktiwiteite, veral die ontginning van steenkoolvoorrade, ontwikkel het. Vlaandere het daarenteen hoofsaaklik 'n landboustreek gebly. Hierdie prentjie het eers in die tyd tussen die twee wêreldoorloë begin verander. Gedurende die Tweede Wêreldoorlog is België se nywerhede en infrastruktuur nouliks deur oorlogshandelinge geraak, om sodoende die basis vir 'n vinnige na-oorlogse ekonomiese groei te vorm waaruit veral Vlaandere voordeel kon trek. Hier het ligte nywerhede op groot skaal hoofsaaklik in die korridor tussen Brussel en Antwerpen ontstaan. In Antwerpen, die tweede grootste seehawe in Europa ná [[Rotterdam]], is belangrike petrochemiese aanlegte gekonsentreer. In dieselfde tydperk het Wallonië se tradisionele nywerhede soos [[staal]]vervaardiging hul mededingendheid op die wêreldmark verloor. Aanvanklik is die uitwerkings van hierdie ekonomiese agteruitgang nog deur die algemene groei van die wêreldekonomie versag, maar uiteindelik het die sterk verhoging in energiepryse gedurende die oliekrisisse van 1973 en 1979 die ekonomie in 'n langdurige resessie gedompel. In die 1980's en 1990's het die ekonomiese sentrum van België geleidelik noordwaarts na Vlaandere begin verskuif. === Buitelandse beleggings === Die ekonomiese groei wat België in die 1960's ervaar het, het sterk op buitelandse beleggings gesteun. Veral Amerikaanse ondernemings het 'n sentrale rol by die uitbreiding van ligte en petrochemiese nywerhede in die 1960's en 1970's gespeel. Die Belgiese regering bevorder steeds buitelandse beleggings om die skepping van nuwe werkgeleenthede te verseker. Vlaandere, die Hoofstedelike Gewes van Brussel en Wallonië geniet intussen 'n groot mate van outonomie wat die werwing van beleggers betref. Die kumulatiewe buitelandse beleggings het in 2009 $705 miljard beloop. Amerikaanse en ander buitelandse ondernemings in België verteenwoordig sowat 11% van alle werkgeleenthede (die Amerikaanse aandeel is 6%). Amerikaanse maatskappye het groot belange in die chemiese bedryf, motorvervaardiging, olieraffinaderye en farmaseutiese nywerhede. Industriële beleggings het uiteindelik ook 'n groot aantal Amerikaanse ondernemings uit die dienstesektor na België gelok, waaronder banke, regskantore, PR- en advertensiemaatskappye, rekeningkundige firma's en personeeladviseurs. Tans woon meer as 20&nbsp;000 Amerikaanse deskundiges in België. Die Europese Unie se program om 'n geïntegreerde gemeenskaplike mark te skep, het vanaf 1989 die vestiging van talle Amerikaanse regsondernemings en advokate in Brussel bevorder.<ref>{{en}} [http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2874.htm#econ ''U.S. Department of State – Background Note: Belgium'']</ref> === Buitelandse handel === [[Lêer:Port cranes at Zeebrügge, Belgium 2.JPG|duimnael|Hyskrane in die [[Zeebrugge]]-hawe]] Die Belgiese ekonomie is sterk gefokus op buitelandse handel, veral in hoë waardetoegevoegde goedere. Die belangrikste invoere is voedselprodukte, masjinerie, ongeslypte diamante, petroleum en petroleumprodukte, chemikalieë, klere en bybehore, en tekstiel. Die hoofuitvoere is motors en motoronderdele, voedsel en voedselprodukte, yster en staal, geslypte diamante, tekstiel, plastiek, petroleumprodukte, en nie-yster-metale. Sedert 1922 het België en Luxemburg 'n enkele handelsmark binne 'n aksyns- en monetêre unie – die België-Luxemburg Ekonomiese Unie. Die grootste handelsvennote is Duitsland, Nederland, Frankryk, die Verenigde Koninkryk, [[Italië]], die Verenigde State en Spanje. {| class="wikitable" ! 2010 ! Invoere ! Uitvoere ! Geldeenheid |- | Nederland | 50,7 | 28,0 | miljard € |- | Duitsland | 34,7 | 35,2 | miljard € |- | Frankryk | 26,8 | 34,8 | miljard € |- | Suid-Afrika | 8,398 | 12,449 | miljard ZAR |} <small>Bronne: Suid-Afrikaanse Departement van Handel en Nywerheid<ref>{{en}} [http://apps.thedti.gov.za/econdb/raportt/rapcoun.html ''thedti.gov.za: Suid-Afrikaanse handel volgens lande''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120414025246/http://apps.thedti.gov.za/econdb/raportt/rapcoun.html |date=14 April 2012 }}</ref> en die<br />Duitse Departement van Buitelandse Sake<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/sid_296B0F91967919C2A0F1E6F8AE6CBDF5/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/Belgien/Wirtschaft_node.html ''Belgien – Wirtschaft''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121207060039/http://www.auswaertiges-amt.de/sid_296B0F91967919C2A0F1E6F8AE6CBDF5/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/Belgien/Wirtschaft_node.html |date= 7 Desember 2012 }}</ref></small> === Monetêre beleid === Op 1 Mei 1998 het België een van die lidstate van die Europese Monetêre Unie geword. Op 1 Januarie 2002 het die [[Euro]] die Belgiese frank (BFR) as geldeenheid en wettige betaalmiddel vervang. === Mannekrag en welsynstelsel === Die welsynstelsel, wat in die 1950's en 1960's gedurende 'n lang fase van ekonomiese groei en stabiliteit uitgebrei is, sluit werkloosheidversekering, kinderonderhoudstoelaes, pensioene vir invaliedes en ander toelaes in. Met die resessie in die 1970's het die welsynstelsel 'n groeiende finansiële las vir die ekonomie geword en tot begrotingstekorte gelei. Die nasionale werkloosheidstatistieke versluier die verskille tussen Vlaandere en Wallonië. Die suidelike Franssprekende landsdeel ly hoofsaaklik aan strukturele werkloosheid, terwyl dit in Vlaandere eerder siklies van aard is. Die nasionale werkloosheidsyfer het in November 2011 7,0% beloop. Die totale Belgiese mannekrag is 4,47 miljoen, waarvan 73% in die dienstesektor, 25% in die nywerheidssektor en 2% in die landbousektor werksaam is. == Demografie == [[Lêer:Antwerpen, Liebfrauenkathedrale.jpg|duimnael|Onze-Lieve-Vrouwekerk in Antwerpen]] Die [[bevolkingsdigtheid]] (381 per vierkante kilometer in 2023) is een van die hoogstes in Europa, na Nederland en sommige klein lande soos [[Monaco]]. Die gebiede met die hoogste bevolkingsdigtheid is die Brussel-Antwerpen-Gent-[[Leuven]] agglomerate, ook bekend as die Vlaamse Diamant, sowel as belangrike stedelike sentra soos [[Liège]] (Luik), [[Charleroi]], [[Kortryk]] (Courtrai), [[Brugge]] (Bruges), [[Hasselt, België|Hasselt]] en [[Namur (stad)|Namur]] (Namen). Die [[Ardenne]] het die laagste digtheid. Teen 2023 het die [[Vlaamse Gewes]] 'n bevolking van omtrent 6&nbsp;775&nbsp;000 gehad, die [[Waalse Gewes]] omtrent 3&nbsp;682&nbsp;000 en die [[Brusselse Gewes]] omtrent 1&nbsp;241&nbsp;000.<ref name="statbel">{{de}} {{en}} {{fr}} {{nl}} [http://statbel.fgov.be/ Official statistics of Belgium]</ref> Byna die hele bevolking is stedelik (97,3% in 1999).<ref name="undp">{{en}} [http://www.undp.org/hdr2001/indicator/cty_f_BEL.html United Nation Development Programme] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114034228/http://www.undp.org/hdr2001/indicator/cty_f_BEL.html |date=14 November 2007 }}</ref> Die belangrikste stede en hulle bevolking in 2023 is [[Brussel]] (194&nbsp;000), [[Antwerpen]] (539&nbsp;000), [[Gent]] (268&nbsp;000), [[Charleroi]] (204&nbsp;000), [[Luik (stad)|Luik]] (195&nbsp;000) en [[Brugge]] (120&nbsp;000).<ref name="statbel" /> Die ''laïque'' grondwet maak voorsiening vir geloofsvryheid, en die regering respekteer dit in die algemeen in praktyk. Volgens die ''2001 Opname en Studie van Geloof'',<ref>{{en}} [http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2004/35444.htm International Religious Freedom Report 2004 at the US Department of State]</ref> identifiseer omtrent 47% van die bevolking hulleself as behorende tot die Katolieke kerk. Volgens die syfers is die [[Moslem]]bevolking die tweede grootste geloofsgemeenskap teen 3,5%. Sedert onafhanklikheid het Katolisisme, met sterk [[vryedenke]] en veral [[vrymesselaar]]bewegings as teengewig, 'n belangrike rol gespeel in België se politieke lewe, in besonder deur die Christen vakunie (CSC/ACV) en die Christen Demokrate partye (CD&V, CDH). Die oorgrote meerderheid van Belge is Vlaams en [[Waals]]. Saam verteenwoordig hulle 'n bietjie meer as 85%. Daar is baie ander Europese bevolkings wat 'n groot en groeiende deel vorm soos [[Italianers|Italiaanse]], [[Franse]], en [[Duitsers|Duitse]], wat ongeveer 11,1% beslaan. Arabiese immigrante, meestal uit [[Marokko]] en [[Algerië]], saam met immigrante uit [[Turkye]] tel sowat 3% van die totale bevolking. 98% van die volwasse bevolking is geletterd.<ref name="ethnologue">{{en}} [http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=BE Ethnologue.com] published by SIL International</ref> Onderwys is verpligtend van die ouderdom van ses tot 18, maar baie Belge hou aan studeer tot die ouderdom van omtrent 23. In 1999 het België teen 42% in verhouding die derde hoogste aantal 18–21-jariges onder die OESO-lande gehad wat vir na-sekondêre opvoeding geregistreer was.<ref>{{en}} [http://nces.ed.gov/programs/digest/d03/ch_6.asp Digest of Education Satistics 2003, US National Education Statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050911024042/http://nces.ed.gov/programs/digest/d03/ch_6.asp |date=11 September 2005 }}</ref> Nogtans styg kommer in die afgelope aantal jare oor seker vorm van ongeletterdheid soos funksionele ongeletterdheid. In die tydperk 1994–98, ontbreek 18,4% van die bevolking funksionele geletterdheidvermoëens.<ref name="undp" /> In 'n spieëlbeeld van die historiese politiese konflikte tussen die vryedenke en Katolieke segmente van die bevolking is die Belgiese onderwysstelsel verdeel in 'n ''laïque'' tak wat deur die gemeenskappe, die provinsies en die munisipaliteite beheer word en 'n gesubsidieerde godsdienstige – meestal Katolieke – tak wat deur beide die gemeenskappe en die godsdienstige owerhede beheer word – gewoonlik die bisdomme. Daar moet daarop gelet word dat – ten minste vir die Katolieke skole – die godsdienstige owerhede baie beperkte mag oor die skole het. === Natuurlike bevolkingsaanwas === [[Lêer:Belgium demography.svg|duimnael|België se bevolkingsgroei (1948–2009)]] Geboortekoers in 2014:<ref>{{fr}} [http://www.iweps.be/taux-de-natalite ''IWEPS Institut wallon de l'évaluation, de la prospective et de la statistique – Taux de natalité. Besoek op 29 Mei 2016'']</ref> {| class="wikitable" ! Streek !! Geboortes !! Geboortekoers per 1&nbsp;000 inwoners |- | Wallonië || 38&nbsp;690 || 10,8 |- | Brussel || 18&nbsp;514 || 15,8 |- | Vlaandere || 67&nbsp;211 || 10,5 |- | België || 124&nbsp;415 || 11,1 |} == Tale == [[Lêer:Bruxelles-Brussel.jpg|duimnael|[[Frans]] en [[Nederlands]] is altwee amptelike tale van die Hoofstadgewes [[Brussel]] en al die Brusselse munisipaliteite]] Met die verowering van Antwerpen in 1585 is 'n politieke en kulturele proses ingelei waardeur die status van Nederlands in die Suidelike Nederlande beperk was tot sy rol as omgangstaal van die laer klasse van die bevolking, terwyl die hoogs opgeleide bourgeoisie die voorkeur aan die wêreldtaal Frans gegee het. Alhoewel die Vlaminge reeds in 1830, die jaar waarin die huidige Koninkryk België as 'n selfstandige staat gestig is, die meerderheid gevorm het, het hulle vanweë die sterk verfransing van die openbare politieke en kulturele lewe tot by die 19de en 20ste eeu 'n sosiologiese minderheid gebly. Frans is in 1830 ook tot die amptelike taal van België verklaar. As 'n literêre taal was Suid-Nederlands, wat uit die Vlaams-Brabantse skryftaal van die 16de eeu ontwikkel het, slegs gebruiklik vir minder hoogstaande genres soos die volksliteratuur en het naas plaaslike dialekte veral onder die sterk invloed van die Franse kultuurtaal gekom, waardeur sy woordeskat en sinsbou duidelik van dié van Noord-Nederlands, die amptelike taal van Nederland, verskil het. Vanaf omtrent 1850 het egter 'n nuwe literêre taal begin ontwikkel wat Noord-Nederlands as sy voorbeeld geneem het, en dit het van 'n onvolkome Vlaamse streeksvariant gedurende die 20ste eeu uiteindelik tot 'n gelykwaardige Nederlands verander, wat behalwe vir klein leksikale en sintaktiese verskille grootliks met die taal van Nederland ooreenkom. Vandag is omtrent 60% van die land Nederlandssprekend, 40% Franssprekend en 1% Duitssprekend. Brussel is amptelik Frans-Nederlands tweetalig, maar meestal Franssprekend; dit het van 'n Nederlandsprekende plek ontwikkel tot 'n tans oorheersend Franse karakter. Beide die Nederlands wat in België gepraat word en die Belgiese [[Frans]] verskil effens in [[woordeskat]] en semantiese klem van die variëteite wat in Frankryk en Nederland gepraat word. Baie mense praat nog steeds [[dialek]]te van Vlaams en Waals. Die dialekte, saam met ander soos [[Pikardies]] of [[Limburgs]],<ref name="ethnologue" /> word nie in die openbare lewe gebruik nie. == Sport == [[Lêer:Kim Clijsters 2006.jpg|duimnael|links|[[Kim Clijsters]] tydens de Acura Classic in 2006]] [[Lêer:Belgium national football team 2011-03-25 (01).jpg|duimnael|Die [[Belgiese nasionale sokkerspan]] in 2011]] [[Lêer:Germany vs Belgium rugby match.jpg|duimnael|[[Duitse nasionale rugbyspan|Duitsland]] speel teen [[Belgiese nasionale rugbyspan|België]] op 29 April 2006 in [[Hannover]], [[Duitsland]]]] Sedert die 1970's word [[sport]]klubs en -federasies in België deur die Taalgemeenskappe apart georganiseer.<ref>{{en}} {{cite book|title=Organised sport in transition: development, structures and trends of sports clubs in Belgium|author1=Task, Marijke|author2=Renson, Roland |author3=van Reusel, Bart |work=Sport clubs in various European countries|editor=Klaus Heinemann|publisher=Schattauer Verlag|year=1999|isbn=3-7945-2038-6|pages=183–229}}</ref> [[Sokker]] is die gewildste sportsoort in albei dele van België; [[fietsry]], [[tennis]], [[swem]], [[judo]]<ref>{{en}} {{cite book|title=Belgium|author=Wingfield, George |publisher=Infobase Publishing|editor=Charles F. Gritzner|year=2008|isbn=978-0-7910-9670-3|pages=94–95}}</ref> en [[basketbal]] is ook gewild.<ref>{{en}} {{cite news |title=Belgium's 10 most popular sports |author=Hendricks, Kelly |work=The Bulletin |date=20 Junie 2014 |url=https://www.thebulletin.be/six-most-popular-sports-belgium-0 |accessdate=1 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180910061213/https://www.thebulletin.be/six-most-popular-sports-belgium-0 |archive-date=10 September 2018 |url-status=live|df=dmy-all}}</ref> Onder die bekende fietsryers het Eddy Merckx die [[Tour de France]] vyf keer gewen en Tom Boonen een keer. België het ook twee huidige vroue-tenniskampioene: [[Kim Clijsters]] en Justine Henin. 'n Ander bekende voormalige Belgiese atleet is [[Jacques Rogge]], die agste President van die [[Internasionale Olimpiese Komitee]] tussen 2001 en 2013. Die [[Belgiese nasionale sokkerspan]] staan bekend as die "Rooi Duiwels". Hulle het alreeds 14 keer aan die [[FIFA]] [[Sokker-Wêreldbeker]] deelgeneem en tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018]] hul beste prestasie opgelewer en die derde plek bereik. België kon sewe keer vir die [[UEFA Europa-beker]] kwalifiseer en het tydens dié toernooi van 1980 as naaswenner geëindig. België se hoogste sokkerliga is die [[Eerste klasse (sokker België)|Eerste klasse]], gevolg deur die [[Tweede klasse (sokker België)|Tweede klasse]]. [[Rugby]] word ook in België gespeel, maar die [[Belgiese nasionale rugbyspan]] kon tot dusver nog nie vir 'n [[rugbywêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie. Hulle ding in die [[Europese Rugbykampioenskap]] met ander opkomende rugbyspanne mee. België het al verskeie groot sportgeleenthede soos die [[Olimpiese Somerspele 1920]], die UEFA Europa-beker in 1972 en die UEFA Europa-beker in 2000 (saam met Nederland) gehuisves. Sedert 1925 word die [[Belgiese Grand Prix]] op die [[Circuit de Spa-Francorchamps]] aangebied. == Kultuur == [[Lêer:Pralines cut.jpg|duimnael|links|Belgiese sjokolade]] [[Lêer:Fosses-la-Ville JPG03.jpg|duimnael|Fosses-La-Ville, Sint Brigide kapel (VIII-Xde eeu) – voorbeeld van Romaanse argitektuur in België]] [[Lêer:Ixelles Hankar 050810 (3).JPG|duimnael|Elsene (Brussel), Rue Defaqz, balkon van die huis Ciamberlani (1897 – Argitek: Paul Hankar – voorbeeld van [[Art Nouveau]]-argitektuur in België]] Die Belgiese kultuurlewe neig om binne elkeen van die gemeenskappe gefokus te wees. Gedeelte elemente is minder belangrik aangesien daar geen tweetalige universiteite is nie, behalwe die koninklike militêre akademie, geen gemene media, en geen enkele groot gemene kulturele of wetenskaplike organisasie waar beide hoofgemeenskappe verteenwoordig is nie. België is wel bekend vir die land se skone kunste en argitektuur. Die gebied wat ooreenkom met vandag se België het die vooruitgang van belangrike kunsbewegings wat 'n reuse invloed op Europese kuns gehad het ondervind. Die Mosankuns, die vroeë Nederlandse skilderkuns, die Vlaamse [[Renaissance]]- en Barokskilderkuns, en belangrike voorbeelde van Romaanse, [[Gotiese argitektuur|Gotiese]], Renaissance- en Barokargitektuur, en die Vlaamse polifonie het in die suidelike deel van die Lae Lande ontwikkel en is mylpale in kunsgeskiedenis. Die ryk kuns-uitset, baie keer in geheel na verwys as Vlaamse kuns, het in die tweede helfte van die 17de eeu geleidelik agteruitgegaan. Baie oorspronklike kunstenaars het egter gedurende die 19de- en 20ste eeue te voorskyn gekom. In musiek het Adolphe Sax die saxofoon in 1846 uitgevind. Eugène Ysaÿe was 'n belangrike 19de- en 20ste eeuse Belgiese violis. In argitektuur was Victor Horta 'n belangrike inisieerder van die [[Art Nouveau]]-styl. België het beroemde vorms van [[romantiek]]e, ekspressionistiese en surrealistiese skilders opgelewer; dit sluit Egide Wappers, [[James Ensor]], Constant Permeke en René Magritte in. Op 8 November 1948 het die Belgiese skrywers Christian Dotremont en Joseph Noiret die stigting van die vereniging van skilders en literatore genaamd "CoBrA", na die naam van die 3 nasionale hoofstede van die lande waaruit die aanvanklik betrokke kunstenaars kom: [[Kopenhagen|'''Co'''penhagen]], [[Brussel|'''Br'''ussel]], [[Amsterdam|'''A'''msterdam]]) gelei. Dotremont en Noiret het later ook die skrywers Marcel Havrenne en Hugo Claus en die skilders Pol Bury, Pierre Alechinsky, Louis Van Lint, die etnoloog Luc de Heusch en die musikant Jacques Calonne in Brussel by die beweging betrek. In letterkunde het België verskeie bekende outeurs opgelewer soos die digters Emile Verhaeren, Guido Gezelle, Herman de Coninck, Myriam Vanhee, Tom Lannoye, [[Jacques Brel]] en roman skrywer Hendrik Conscience, Willem Elsschot en Georges Simenon. Die digter en toneelskrywer Maurice Maeterlinck het die [[Nobelprys vir Letterkunde]] in 1911 ontvang. Die bekendste Frans-Belgiese strokiesverhale is ''[[Die avonture van Kuifie]]'' deur [[Hergé]] maar baie ander belangrike outeurs van strokiesverhale is Belgies, insluitend Edgar P. Jacobs, Marc Sleen, Willy Vandersteen en André Franquin. Meer onlangs het vername filmregisseurs verskyn, meeste van hulle sterk beïnvloed deur Franse filmkuns. Die gebrek aan 'n groot Belgiese filmmaatskappy het hulle gedwing om te emigreer of in lae-begroting produksies deel te neem. Belgiese regisseurs sluit Stijn Coninx, Luc en Jean-Pierre Dardenne in; akteurs sluit Jan Decleir, Veerle Baetens en Marie Gillain in. Films sluit in ''Man Bites Dog'' en ''The Alzheimer Affair''. In die 1980's het Antwerpen se Koninklike Akademie van die Skone Kunste belangrike mode toonaangewers, die Antwerpse Ses opgelewer. België het ook bygedra tot die ontwikkeling van wetenskap en tegnologie. Die [[wiskunde|wiskundige]] Simon Stevin, die [[anatomie|anatomis]] Andreas Vesalius en die [[kartograaf]] Gerardus Mercator is onder die meer invloedryke wetenskaplikes uit die begin van die Vroeë [[Modernisme]] in die Lae Lande. Meer onlangs, teen die einde van die 19de eeu, in toegepaste wetenskap, het die chemikus Ernest Solvay en die ingenieur Zenobe Gramme die Solvayproses en die Grammedinamo uitgevind. Georges Lemaître is 'n beroemde Belgiese kosmoloog aan wie die voorstel van die [[oerknal]]teorie van die begin van die heelal in 1927 toegeskryf word. Drie [[Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde|Nobelpryse vir Fisiologie of Geneeskunde]] is aan Belge toegeken: Jules Bordet in 1919, Corneille Heymans in 1938 en Albert Claude en Christian De Duve in 1974. Ilya Prigogine is in 1977 die [[Nobelprys vir Chemie]] toegeken. Op 1 Desember 2005 is Vader Damien deur die Vlaminge as die Grootste Belg van alle tye gekies terwyl die [[Wale]] [[Jacques Brel]] gekies het. 'n Mens kan nie België se kultuurlewe verstaan sonder om die volksfeeste in ag te neem nie. Voorbeelde sluit die Karnaval van Binche, die Ducasse van Ath, die optog van die Heilige Bloed in Brugge, die 15de-Augustusfees in Liège, en die Waalse fees in Namur in. 'n Belangrike nieamptelike feesdag is Sint Nicholasdag op 6 Desember, wat die fees vir kinders herdenk en in Liège van die studente. Baie hoogsaangeskrewe restaurante kan in hoë-impak gastronomiese gidse soos die Michelingids aangetref word. Belgiese sjokolade handelsmerke soos Neuhaus, is wêreldbekend en word wyd verkoop; selfs die goedkoopste en gewildste handelsmerk, Leonidas, het 'n reputasie verwerf vir hulle kwaliteit. België produseer meer as 500 bier (alebiere, pils) variëteite). Belge het 'n reputasie vir 'n voorliefde vir wafels en ''pommes frites'' (Belgiese aartappelskyfies), beide oorspronklik uit België; die nasionale kos is biefstuk of mossels met skyfies. == Sien ook == * [[Lys van nedersettings in België]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Belgium|title=Belgium|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=3 Februarie 2025}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belgium/|title=Belgium|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=3 Februarie 2025}} ; Geskiedenis ---- * {{en}} [http://www.zum.de/whkmla/region/lowcountries/xbelgium.html Wêreldgeskiedenis by KLMA] ; Taal ---- * {{de}} Simons, Ludo: ''Über Sprache und Literatur in Flandern''. Antwerpen: Belgisch-Deutsche Gesellschaft 1983 * {{fr}} [http://www.axl.cefan.ulaval.ca/europe/belgiqueacc.htm L'aménagement linguistique dans le monde] in Frans deur Jacques Leclerc, Universiteit van Laval, [[Kanada]] * {{de}} {{en}} {{fr}} {{nl}} [http://statbel.fgov.be/ Portaal van die INS tot statistiese publikasies oor België] == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Belgium|België}} {{Wikt|België}} * {{en}} {{Wikivoyage|Belgium|België}} ; Amptelike webwerwe ---- * {{de}} {{en}} {{fr}} {{nl}} [https://www.belgium.be/ Federale portaalwebwerf] * {{de}} {{en}} {{fr}} {{nl}} [https://www.monarchie.be/ Amptelike webwerf van die Belgiese monargie] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|België}} | Noord = {{vlagland|Nederland}} | Noordoos = {{vlagland|Nederland}} | Oos = {{vlagland|Duitsland}} | Suidoos = {{vlagland|Luxemburg}} | Suid = {{vlagland|Frankryk}} | Suidwes = {{vlagland|Frankryk}} | Wes = [[Noordsee]] • {{vlagland|Frankryk}} | Noordwes = {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} • [[Noordsee]] }} {{Lande van Europa}} {{EU-lande}} {{NAVO-lande}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:België| ]] j3yqgr33ivfmb4lsjtc7kwgy7x35n3d 4 5209 2890270 2889851 2026-04-05T19:51:47Z Jcb 223 /* Check Wikipedia hulpmiddel */ nuwe afdeling 2890270 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis langnaweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]]<!-- [[Lêer:AfrikaanseTaalmonumentSlogan.jpg|duimnael|260px|links|Afrikaans: 100 jaar as amptelike taal!]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|"Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rosy-faced lovebirds (Agapornis roseicollis roseicollis) composite.jpg|duimnael|links|350px|Maak vrede in [[Israel-Hamas-oorlog|Gasa]] en [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Oekraïne]], nie oorlog nie!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Deaktiveer magiese skakels == Ons weet al etlike jare dat die magiese skakels vir ISBN, RFC en PMID uiteindelik sal verdwyn, want dit is hoogs ongewens dat teks soos kode optree sonder enige kode. Magiese skakels is reeds op 'n groeiende aantal wiki's gedeaktiveer. Intussen is alle gebruik op afwiki vervang deur {{tl|ISBN}}, {{tl|RFC}} en {{tl|PMID}}, [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Zombie&diff=prev&oldid=2884277 op hierdie manier]. Is dit reg om hierdie skakels op hierdie Wiki te deaktiveer? Vanuit Phabricator [[:phab:T145604|T145604]] sal dit vir ons gedoen word ''indien'' die gemeenskap hierdie aksie ondersteun. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 17:29, 8 Maart 2026 (UTC) :Nee, ek stem daarteen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 17:41, 8 Maart 2026 (UTC) ::Hoekom? [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 17:48, 8 Maart 2026 (UTC) :::Ek is gevra of ek dit ondersteun en ek sê nee, ek wil die magiese skakels behou. Moet ek 'n hele verduidelik gee? Julle mense het te veel tyd en te min werk. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 17:50, 8 Maart 2026 (UTC) ::::Daardie magiese skakels maak die Wiki stadiger as nodig. Hulle sal in elk geval binne 'n paar jaar uit die sagteware verdwyn. Jy het die volste reg om 'n ongegronde mening te hê, maar dit beteken mense sal nie verstaan ​​hoekom jy iets dink nie. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 18:10, 8 Maart 2026 (UTC) :{{ondersteun}} - Dit is beter om nou te begin om die veranderings te doen (wat Jcb reeds vir ons gegoen het, dankie!), anders eendag gaan al ons ISBN skakels breek. Of ons 'n sjabloon gebruik of 'n "magic link" maak nie 'n groot verskil nie. Die mense op afwiki het te veel tyd om te kla oor die sagteware en die werk wat ons hele wiki onderhou. @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] jy mors almal se tyd. As ons alles hou soos jy dit wil hê dan gaan al die ISBN skakels breek. Hoe dit enige iemand help om dinge dieselfde te hou (om later te breek) het jy glad nie duidelik gemaak nie, en jou weiering om openlik daaroor te kommunikeer mors net meer tyd. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:06, 9 Maart 2026 (UTC) :{{ondersteun}} - "Voorkoming is beter as genesing" [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:14, 9 Maart 2026 (UTC) == Varktjop == Is dit nou 'n sjop of [[Varktjop|tjop]]? Nog nie van 'n sjop gehoor nie maar miskien beweeg ek in slegte/goeie kringe. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 06:39, 10 Maart 2026 (UTC) :Ek het ook nog nooit die "sjop" spelling gesien nie. Verander dit maar na "tjop". - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:29, 10 Maart 2026 (UTC) ::Die outeur se eerste taal is nie Afrikaans nie. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:53, 11 Maart 2026 (UTC) == Ek is gepla met sport == Goeiemôre gemeenskap, die onlangse [[T20I-wêreldbeker 2026]] het weer nuwe rekords opgestel, wat gepaard gaan met 'n groeiende sport soos krieket. Ek krap egter sedert weke kop oor 'n geskikte bewoording om die hersiening van vorige toernooie te vermy. In 2024 het dit volle twee weke geneem om al die ou rekords te hersien, wat nou weer verbeter is en in 2028 weer verbeter sal word. Dit wil ek liefs vermy en soek derhalwe vir 'n goeie bewoording. Byvorbeeld: * "Aiden Markram teken die vinnigste T20I-wêreldbekervyftigtal vir Suid-Afrika aan (in 19 aflewerings)." Is dit vanselfsprekend dat dié rekord slegs op die dag geld en enige tyd weer verbeter kan word en ook dat die vorige rekord (met dieselfde bewoording) verbeter is? Ingewikkeld, ek weet. Dit is juis my punt. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:10, 11 Maart 2026 (UTC) :Die logiese antwoord is dat die rekords in Wikidata gehou moet word en as sodanig outomaties in alle Wikipedias opgedateer sal word. Ek twyfel egter of dit prakties is. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 18:23, 11 Maart 2026 (UTC) ::{{ping|Martinvl}} baie dankie vir jou antwoord. Dit gaan oor teks, soos hierbo. Bv. vinnigste vyftigtal, hoogste individuelle T20I-telling, grootste oorwinning, meeste paaltjies, langste wenreeks, meeste T20I-honderdtalle, ens. Hoe meer ek daaroor dink, hoe meer hou ek daarvan om dit kort en knap te hou (soos in die voorbeeld bo), sonder daardie "en oortref die vorige rekord deur XYZ – later oortref deur ABC." Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 11 Maart 2026 (UTC) :::{{ping|SpesBona}} Ek dink dit sal lank duur voordat enigiets soortgelyk aan my voorstel vir krieket verskyn. Myns insiens, die enigste tale waar dit nuttig is, is lande waar krieket gespeel word. Ek verwag dat weerrekords gesentraliseer sal word voor krieketrekords gesentraliseer is. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:31, 11 Maart 2026 (UTC) ::::{{ping|Martinvl}} Dit gaan oor 'n geskikte bewoording hier op Wikipedia om 'n gereelde hersiening al om die twee jaar te vermy. Ek glo die beste oplossing is om soos bo (in die voorbeeld) te skryf. Die vraag is net is dit duidelik genoeg dat dit slegs tydelik is/was. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:45, 11 Maart 2026 (UTC) :::::{{ping|SpesBona}} Op WikiVoyage word die datum van die laaste hersiening altyd gemeld. Miskien moet jy dit ook hier doen. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 16:54, 12 Maart 2026 (UTC) :::::{{ping|Martinvl}} Dit is nou 'n interessante voorstel. Die Engelse artikel oor die [[:en:Fifth ODI, Australian cricket team in South Africa in 2005–06|438-wedstryd]] (wat vandag presies 20 jaar gelede gespeel is) gebruik ''[Later Surpassed]'' ("[later verbeter]"). Ek oorweeg nou tussen dit en 'n soortgelyke voetnota. Ek gee maar 'n voorbeeld van die [[T20I-wêreldbeker 2024]] om te verduidelik waaroor ek kopkrap: :::::* "Suid-Afrika verdedig met 113 lopies die laagste T20I-wêreldbekertelling suksesvol en oortref Indië se vorige rekord teen Pakistan een dag vroeër tydens dieselfde toernooi en Sri Lanka se 2014-telling teen Nieu-Seeland – later oortref deur Bangladesj teen Nepal tydens dieselfde toernooi." :::::Kort en kragtig sou dit wees: :::::* "Suid-Afrika verdedig met 113 lopies die laagste T20I-wêreldbekertelling suksesvol." :::::Nou is die opsies volgende: slegs dié kort teks (as dit hoegenaamd verstaanbaar is dat ons oor 'n ou rekord praat), 'n nota "[later verbeter]" of 'n soortgelyke voetnota. Die woorde "destyds" en "ooit" vereis myns insiens 'n wyer beskrywing soos die langer voorbeeld. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 12 Maart 2026 (UTC) ::::::Ek dink jy sal iets soos "in dié tyd" moet insit om dit duidelik te maak: "Aiden Markram teken die vinnigste T20I-wêreldbekervyftigtal in dié tyd vir Suid-Afrika aan (in 19 aflewerings)." [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:57, 12 Maart 2026 (UTC) :::::::{{ping|BurgertB}} baie dankie, ek dink dit sal werk. Vir die tweede voorbeeld gee dit dan: "Suid-Afrika verdedig met 113 lopies die laagste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd suksesvol." Lyk my ek moet dit by elke rekord insit wat ter eniger tyd verbeter kan word, al is dit steeds die rekord: "Rassie van der Dussen teken die hoogste individuelle telling deur ’n Suid-Afrikaner in ’n T20I-wêreldbekerwedstryd in dié tyd aan." Dit maak die hersiening van die vorige rekord onnodig en ook die verwysing na die nuwe rekord. Ek gaan dit een-een vir beide krieket- en rugbytoernooie gebruik. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:40, 12 Maart 2026 (UTC) :::::::{{ping|BurgertB}} Ek is nou besig om "in dié tyd" in al die T20I-wêreldbekerartikels te gebruik. Nou het ek 'n nuwe vraag: Is dit ook 'n moontlikheid om van konstruksies soos :::::::* "Dit is Suid-Afrika se grootste T20I-wêreldbekeroorwinning volgens aantal lopies." :::::::te verander in :::::::* "In dié tyd is dit Suid-Afrika se grootste T20I-wêreldbekeroorwinning volgens aantal lopies." :::::::Sal dit werk? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 14:40, 13 Maart 2026 (UTC) Ja, dit lyk vir my 100 persent. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 17:44, 13 Maart 2026 (UTC) :{{ping|BurgertB}} daars hy. Baie dankie nogmaals, ook aan {{ping|Martinvl}}! Ek hoop maar ek het by al die (gebroke) rekords uitgekom. Dit sal gaaf wees as iemand ook 'n ogie kan gooi. Ek het ook die een of ander flater aan my kant teëgekom, waaroor ek jammer voel! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:30, 13 Maart 2026 (UTC) == Hoed af administrateurs == Ek haal my hoed af vir die Wikipedia-administrateurs! In die besonder is hierdie kompliment vir [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] bedoel. Ek en hy het nou al twee keer vergader en hy help my elke keer geduldig. Hy is bereid om inligting en vaardighede te deel. Hy is ook bereid om na raad te luister. Ek vind ons inligtingsessies waardevol. Hy het veral my Atlas Cheetah-artikel tegnies versorg. Hierdie kompliment is ook vir [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] bedoel. Ek is nog maar 'n groentjie op Wikipedia, en hy het my eerste artikels tegnies versorg. Hy het ook raad gegee. [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 12:44, 13 Maart 2026 (UTC) :Dankie @[[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]]. Jou eerste bydrae was van 'n baie goeie gehalte. Ons is baie bly om jou hier te hê, en om mekaar te help. Hou aan met die goeie werk. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:31, 16 Maart 2026 (UTC) == Skryfwedstryd 2026 == Hallo. Ek probeer om fondse van WMZA te bekom vir 'n skryfkompetisie in Mei. Ons benodig nog 'n beoordelaar. Kontak my of SpesBona asseblief as jy belangstel. Dankie. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:54, 14 Maart 2026 (UTC) :Goeienaand Gemeenskap, ek is baie jammer, maar om tydredes moet ek as 'n beoordelaar onttrek. Moenie bekommer nie, pleks daarvan probeer ek maar die een of ander voorbladartikel skep, maar in 'n ander maand met meer tyd vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 15 Maart 2026 (UTC) ::Geen probleem. Ons kort nou 2 beoordelaars. {{ping|Oesjaar|Rooiratel|Pynappel|BurgertB|Sobaka|Aliwal2012|JMK}} stel een van julle belang? Ek neem aan party van julle wil liewers deelneem. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 07:55, 16 Maart 2026 (UTC) :::[[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]], ek sal 'n beoordelaar wees. Dis nie eintlik my'' scene'' nie, maar ek is bereid om uit te help. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 15:05, 16 Maart 2026 (UTC) ::::Wonderlik, baie dankie. Ek het ook vir die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gevra vir 'n beoordelaar. Reken tussen ons 3 via email kan ons dit doen. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:02, 16 Maart 2026 (UTC) ::::: Jammer, besig. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:12, 16 Maart 2026 (UTC) :::::: [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]], ek sal ook as 'n beoordelaar kan help. Weet nie of dit te laat is nie, ek was vir 10 dae op vakansie in die natuur. Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:04, 19 Maart 2026 (UTC) :::::::Wonderlik, baie dankie. Ek reken ons 3 is perfek en kan via email dit doen. Kyk gerus na [[Wikipedia:Skryfwedstryd_2026]] en maak veranderinge. Ek het 'n vergadering volgende Woensdag om die pryse te bevestig. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:27, 19 Maart 2026 (UTC) :Ek is bevrees ek sal nie kan deelneem nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 00:36, 24 Maart 2026 (UTC) == "Ou Kaapse wapad" vs "Ou Kaapse weg" == Op die bladsy [[Suikerbrug]] is die "Ou Kaapse wapad". Ek dog dit is dalk dieselfde ding as die "Ou Kaapse weg", maar dit kan nie wees nie. Volgens [https://www.mountainpassessouthafrica.co.za/find-a-pass/western-cape/61-ou-kaapse-weg-old-cape-road-,-cape-town.html hierdie bron] is die Ou Kaapse Weg eers in 1968 gebou. Maar die Suikerbrug is in 1852 geopen, so die twee kan nie dieselfde wees nie. Is daar iemand wat meer inligting het oor beide van die twee onderwerpe? @[[Gebruiker:AFM|AFM]], @[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]]? Ek dink dit sal baie nuttig wees om 'n artikel vir elk een te hê op ons wiki. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:53, 16 Maart 2026 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. ;Feedback [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> [[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|besprekings]])</bdi> 11:15, 19 Maart 2026 (UTC) :{{ping|Rooiratel|Pynappel}}, hierdie is in julle kraal... Help asb! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:27, 19 Maart 2026 (UTC) ::Ek sal aan die besprekings deelneem met my menings oor die saak. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:28, 19 Maart 2026 (UTC) == Gebruiker:Kurgenera == Gemeenskap, gaan ons [[Gebruiker:Kurgenera]] hier toelaat? Sien sy Gebruikersblad. Neutraal is hy definitief nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:08, 22 Maart 2026 (UTC) :I have noted the concerns regarding the content on my user page. If my personal introduction is considered inconsistent with the community's standards or neutrality expectations, I am more than willing to remove it myself to ensure a constructive environment. Thank you for bringing this to my attention. [[Gebruiker:Kurgenera|Kurgenera]] ([[Gebruikerbespreking:Kurgenera|kontak]]) 15:21, 22 Maart 2026 (UTC) ::{{ping|Kurgenera}}, thank you for understanding. Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:01, 22 Maart 2026 (UTC) :::Enige gebruiker wat openlik die massaslagting van 'n groep mense ondersteun, se rekening moet permanent versper word. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 00:28, 23 Maart 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en diepte == Gemeenskap, ons maandelikse besoeke vir Desember is weer 'n nuwe rekord van oor die 8 miljoen. Ek vertrou egter nie die inligting nie, want Desember is skoolvakansietyd. Ek het vir [[Gebruiker:Rooiratel]] gevra om dit met die relevante owerhede te bespreek. Hy sal vir ons terugvoer gee wanneer beskikbaar. Die goeie nuus is dat ons diepte nou 38 is, hopenlik hou dit aan met groei. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:27, 14 Januarie 2026 (UTC) :Vir die wat self wil saam volg, sien : https://phabricator.wikimedia.org/T413949 :Dit is deel van 'n wyer ondersoek : https://phabricator.wikimedia.org/T412655 :Ek sal dit dophou, en opvolg as dit te lank neem. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:21, 14 Januarie 2026 (UTC) [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:08, 23 Maart 2026 (UTC) == When local articles don’t exist - could shared content help? == Hi everyone, I’m Luca, and I’m part of the team working on Abstract Wikipedia. [[:m:Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is a [https://abstract.wikipedia.org/ recently launched Wikimedia project] that aims to create community-written, language-independent articles that can be used to generate text in many languages using Wikifunctions. We’re currently trying to understand how this might interact with existing Wikipedia communities. We’d like to get your thoughts on one specific question: '''If a topic does not yet have an article in your Wikipedia, would your community be interested in showing text in your language generated from Abstract Wikipedia content? Or would you prefer to continue showing no article until one is written locally?''' Local communities would remain fully in control. Existing local articles would never be replaced, and contributors could improve the shared content. If helpful, you can also share whether there are situations where showing shared content would feel appropriate, or situations where it clearly would not. Thanks for sharing your thoughts! We’re here to listen and learn. You can address us in your own language, if you want. [[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:Sannita (WMF)|kontak]]) 11:57, 23 Maart 2026 (UTC) :{{ping|Sobaka|SpesBona|Rooiratel|Pynappel|BurgertB}}, die begin van KI-geskepte artikels op klein skaal? As ons instem, waar gaan dit eindig? Menere... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:06, 23 Maart 2026 (UTC) : Hulle het een probleem, Afrikatale het eenvoudig nie die woordeskat om tegniese artikels te skep nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:08, 23 Maart 2026 (UTC) ::{{ping|Oesjaar}}, myns insiens het die taalweergawes in Afrikatale 'n tekort aan mannekrag. Vir laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek loods op die [[Swahili Wikipedia]] oor beide krieket en rugby. Ek wou hulle help met inligtingskaste, nuwe artikels, ens. Ek het gevra vir hulp met vertalings, maar niemand kon help nie. Ek het selfs die een of ander term onder die knie gekry, maar ek kon nie alles alleen doen nie. Sedertdien probeer ek die Afrikaanse Wikipedia tot die gesaghebbende bron oor sport in Afrika maak en noem derhalwe ook byvoorbeeld Kenia en Zimbabwe se prestasies by internasionale toernooie (krieket en rugby). Daar is nie 'n ander Afrikataal wat hierdie artikels het nie, nie eens saadjies nie. 100 miljoen mense praat [[Swahili]], maar daar is nie artikels oor hulle nasionale spanne in krieket en rugby nie. Dalk kry ons hiermee die een of ander wat belangstel in Afrikaans? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:08, 23 Maart 2026 (UTC) ::: Ek het na die Abstrakte Wikipedia gekyk en probeer verstaan wat met die projek gepoog word. Dit is nie kunsmatige intelligensie nie, maar eerder ‘n soort van skaregebaseerde (''crowd sourced'') vertalingspoging om uiteindelik saadjies in die kleiner tale Wikipedias te skep. Aangesien daar sterk vertalingspakkette beskikbaar is vir Afrikaans kan ek nie enige waarde vir ons Wikipedia hierin sien nie. So na my na mening behoort die antwoord op hul vraag te wees: “We appreciate the value of this initiative for smaller languages without much digital support. In the case of Afrikaans powerful digital translation options exists, which would make the creation of short articles through this method superfluous as better quality articles could be created by the current user base.” Uiteraard kan iemand wat wel waarde sien hier hul mening ook weergee voor ons ‘n finale antwoord verskaf. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:16, 23 Maart 2026 (UTC) ::::{{gekant}}, as rooi skakels met rekenaarvertaalde inhoud "vervang" word, hoekom wy mense hul vrye tyd daaraan om artikels te vertaal? Vir ons lesers benodig ons kwaliteit pleks van kwantiteit. Myns insiens is daar nie 'n voordeel van 'n rekenaarvertaalde saadjie teenoor 'n rooi skakel nie. Ek vermoed eerder dat mense dan nie meer hierdie rooi skakel met 'n goeie artikel vervang nie: "Daar is reeds iets, hoekom my vrye tyd wy en nog iets doen?" Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:40, 23 Maart 2026 (UTC) :::::Thanks @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] for your explanation. No, it is not AI-generated, quite the contrary, it is going to be all created and maintained by users. Please [https://abstract.wikipedia.org/wiki/Abstract_Wikipedia:Frequently_Asked_Questions#Is_Abstract_Wikipedia_using_AI? see the FAQ on this point]. I will let you discuss in peace now, but I wanted to clear up this part immediately. [[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:Sannita (WMF)|kontak]]) 14:20, 23 Maart 2026 (UTC) ::::::Ons het 'n biblioteek vir beelde (Wikimedia Commons) en ook 'n biblioteek vir enkele waardes (Wikidata). Myns insiens sal dit beter wees as ons 'n biblioteek vir sjablone maak. Een familie sjablone wat ek verwag is weersyfers - een sjabloon vir elke plek. dus kan ons in enige Wikipedia "<nowiki>{{Global:climate|XX|Pofadder}}</nowiki>" skryf en dan word die klimaatsyfers vir Pofadder in die artikel in die taal "XX" neergeplak. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:54, 23 Maart 2026 (UTC) :::::::Ek is geneig om saam te stem met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. My gevoel is dat rooi skakels gebruikers aanspoor om ontbrekende artikels te skep, maar ek weet nie of dit al empiries bewys is nie en of dit op alle taalweergawes van Wikipedia dieselfde is nie. Ek weet op afwiki word rooi skakels verwyder omdat baie sulke skakels vir jare rooi bly sonder dat enigiemand die artikel skep en sommige gebruikers dan voel die artikel gaan in elk geval nooit geskep word nie. In sulke gevalle is dit dan seker beter om iets te hê eerder as geen skakel nie? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:41, 23 Maart 2026 (UTC) {{uitkeep}} {{Neutraal}} - Ek wil die projek probeer, en sien hoe goed dit werk. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dit is nie rekenaarvertaalde inhoud nie. Dit gebruik wikidata vir die inhoud. Al die vertalings is deur mense gedoen. Die voorbeeld wat ek al gesien het is as die Abstrakte Wikipedia 'n artikel oor 'n planeet "skryf" sal dit iets soos dié lyk: <br /> ::::'''Naam''' is die 7de planeet in die sonnestelsel rondom die Abcdef ster. Die planeet het 3 mane. <br /> Al die Afrikaanse teks van die voorbeeldteks is Afrikaanse woorde wat 'n mens daargestel het as die Afrikaanse waarde van daai item op wikidata. My mening is dat ek eerder dit wil gebruik as 'n beginpunt wanneer iemand 'n nuwe bladsy skep. Nie om net só vir almal te wys nie, maar miskien doen dit iets (meer bladtrekke, meer gebruikers wysig die abstrak artikels). Ons sal nooit weet as ons dit nie probeer nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:07, 24 Maart 2026 (UTC) :Ek dink ook ons moet dit probeer. Ons kan dit seker later beëindig as ons sien dit werk nie lekker nie. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 10:31, 25 Maart 2026 (UTC) :: Ek stel voor dat [[Gebruiker:Rooiratel]] en [[Gebruiker:BurgertB]] daarmee eksperimenteer en ons terugvoering gee. Een vraag, beteken dit dan die skep van 'n artikel nie teen enige gebruiker se naam gekrediteer gaan word nie? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:42, 26 Maart 2026 (UTC) :::Lyk my dit werk soos {{sl|Databoks}} en gebruik die inligting wat op die betrokke Wikidata-item is. Dit voeg dan die enkele woorde outomaties in sinne by. Ons het reeds die Databoks se gebruik weens sy swak taalgebruik verwerp. Ek weet nie hoe die gebruik van teks met swak taalgebruik en min inligting nuwe lesers sal trek nie. As lesers nie die gewenste inligting vind nie, gaan hulle elders trek (waarskynlik die Engelse Wikipedia) en die Afrikaanse Wikipedia as swak onthou, as hulle slegs hierdie goed teëkom. :::Boonop sal die plaas van outomaties-gegenereerde teks myns insiens die skepping van 'n nuwe artikel vir nuwelinge verhoed. Rooi skakels prikkel immers mense om 'n nuwe artikel te skep. Hoekom 'n nuwe artikel skryf as daar reeds iets is, vra die nuweling dan? Myns insiens is ons beter af sonder hierdie eksperiment. Ons het reeds min mannekrag en ek dink nie ons gaan nuwe gebruikers kry met hierdie nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:05, 26 Maart 2026 (UTC) ::::{{ping|SpesBona}} ::::>Rooi skakels prikkel immers mense om 'n nuwe artikel te skep. ::::Ek sien orals op die besprekings hier dat ons rooi skakels vermy juis omdat dit NIE mense prikkel om 'n nuwe artikel te skep nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:30, 26 Maart 2026 (UTC) ::::{{ping|Oesjaar}} dit sal nie 'n geskepte artikel wees nie. In die geval dat 'n artikel NIE bestaan NIE, wys dit die outomatiese inhoud. 'n Mens kan nog steeds na die tyd 'n artikel skep met enige inhoud, en dit sal werk soos altyd. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:27, 26 Maart 2026 (UTC) :::::Daar is wel mense wat deur rooi skakels aangemoedig word om nuwe artikels te skep. Ook op die Duitse Wikipedia. Nie almal het dieselfde houding nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:00, 26 Maart 2026 (UTC) ::::::Oor rooi skakels: onthou die kern van gebruikers wat hier artikels skep is effektief tien mense wat dit doen en almal is admins. Die tien skep by verre die grootste gros van nuwe artikels en hulle is ook baie ervare gebruikers. Rooi skakels het vir hierdie tien geen waarde nie, is miskien irriterend, want hulle het hulle eie planne/strategie oor die pad vorentoe. Al wanneer rooi skakels weer gaan doen wat hulle moet doen, is as ons 'n klomp nuwe gebruikers kry. My beskeie mening... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:56, 26 Maart 2026 (UTC) == 'n Nuwe gebruiker: Die Afrikaanse Taalraad == Goeie môre, ek merk op daar is 'n nuwe [[Gebruiker:Die Afrikaanse Taalraad]] wat sopas verbeterings aan die [[Afrikaanse Taalraad]] gedoen het. Wie is hierdie persoon?, is hy/sy dan anoniem? Moet ons [[Gebruiker:Die Afrikaanse Taalraad]] hier toelaat? Ek voel nie gemaklik daarmee nie! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:26, 25 Maart 2026 (UTC) :Ek stem saam met @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]. Daar moet een gebruiker per persoon wees. Ek voel ook nie gemaklik oor 'n gebruiker wat 'n groep verteenwoordig nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:46, 25 Maart 2026 (UTC) ::Dit is eintlik teen Wikipedia beleid : [[:en:Wikipedia:Username_policy#Shared_accounts]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:58, 25 Maart 2026 (UTC) :::: Ek is besig om sistematies met al die Afrikaanse Organisasies te kommunikeer en hulle oor die Afrikaanse Wikipedia in te lig om die perspesies uit te skakel. Dit was die Afrikaanse Taalraad se beurt laasweek en nadat ek hulle artikel gesien het, het ek Ria Olivier (kontak detail by prof Beukes gekry) gevra om hulle inligting na te gaan en enige veranderinge onder my aandag te bring. Toe doen hulle dit self... Ek stem saam met julle, hulle moet die gebruikersnaam ''Die Afrikaanse Taalraad'' verander na iets anders. Ek sal weer met Ria praat. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:54, 25 Maart 2026 (UTC) ::::: Ek het so pas met hulle sekretaris, Marekyn Kruger-Evert, gepraat en ons kan die gebruikersnaam verwyder. Sy sal onder haar eie naam registreer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:58, 25 Maart 2026 (UTC) {{uitgevoer}} Die gebruikersnaam is geskrap, om enige misverstand of misbruik te voorkom. Groete tuis, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:39, 25 Maart 2026 (UTC) == Afrikaans vir "letter case" == In baie tale is daar [[kleinletter]]s en [[hoofletter]]s. In Engels is dit bekend as "upper case" en "lower case". Beide "upper case" en "lower case" is 'n soort van "letter case". Wat is die Afrikaanse woord vir "letter case"? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:48, 25 Maart 2026 (UTC) :Bokas en onderkas - sien [[letterkas]]. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 08:12, 25 Maart 2026 (UTC) ::Dankie @[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:58, 25 Maart 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] letterkas maak sin. Veral as die oorsprong van die term. :::Maar ek sien [[letterkas]] is gekoppel aan [[:en:type case]]. Ek soek vir die Afrikaanse ekwivalent van [[:en:letter case]]. Gebruik ons maar dieselfde woord vir altwee? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:01, 25 Maart 2026 (UTC) ::::'n Opsie mag bloot "hoof- en kleinletters" wees. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:21, 25 Maart 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ek dink nie dit is 'n goeie opsie nie. Want hoe vertaal mens dan so sin: "A lower case letter is one of two types of letter cases, the other being upper case." - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:58, 25 Maart 2026 (UTC) ::::::Ek dink "type" en "letter" is maar sinonieme. Ek dink ook "letterkas" moet na die Engelse artikel "letter cae" skakel, want die artikel "type case" gaan oor die kis waarin die letters gestoor word. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:42, 25 Maart 2026 (UTC) :::::::Ekskuus, nee, dis reg soos dit is. Ons artikel verwys eintlik na "type case", maar bring "bo- en onderkas" ook in. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:47, 25 Maart 2026 (UTC) ::::::::Ja, ons kan ons [[letterkas]] artikel (gekoppel aan "[[:en:Type case]]") uitlos. ::::::::Die probleem is ons het nie 'n Afrikaanse ekwivalent vir die [[:en:Letter case]] artikel nie, en ek wil weet watter titel om daarvoor te gebruik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 13:48, 25 Maart 2026 (UTC) :Pharos sê "letterkas" of "setkas". "Letterkas", "bokas", ens. verwys almal na die vroeër dae toe die verskillende letters in drukkerswese in kassies/rakkies geplaas is. [[Gebruiker:Maureen81|Maureen81]] ([[Gebruikerbespreking:Maureen81|kontak]]) 09:33, 26 Maart 2026 (UTC) ::Tegniese woordeboek: ::'''case rack''' letterkas. ::'''letter case''' letterkas (''drukw.''). ::Wiskundewoordeboek: ::'''font case''' letterkas. ::'''letter case''' letterkas (''drukw.''). ::Pharos Afrikaans-Engels: ::'''letterkas''' typecase. ::'''typecase''' ''(druk.)'' set=, letterkas ::Ekonomiese en bedryfswoordeboek: ::'''type case''': letterbak, letterkas, setkas [[Gebruiker:Maureen81|Maureen81]] ([[Gebruikerbespreking:Maureen81|kontak]]) 09:49, 26 Maart 2026 (UTC) ::: Gemeenskap, ek het vir Maureen van VivA gevra vir haar insae! Dankie Maureen! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:30, 26 Maart 2026 (UTC) ::::Dankie @[[Gebruiker:Maureen81|Maureen81]] en @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]. Lyk my ons gebruik dan ook "Letterkas" in die taalkundige sin van die woord. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:34, 26 Maart 2026 (UTC) == Waaierpylstert == Taksonomie baie deurmekaar by [[waaierpylstert]]. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:38, 26 Maart 2026 (UTC) : Reggemaak! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:44, 26 Maart 2026 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Afrikaanse Wikipedia op die radio == Geluk aan [[Gebruiker: SpesBona]] met sy onderhoud vandag (1 April 2026) op [[Radio Overberg]]. Die man kan nie net goed Afrikaans skryf nie maar ook sy sê sê. Die opname is gelaai op [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio|ons argief]] as nommer 16 van 2026. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:28, 1 April 2026 (UTC) == Action Required: Update templates/modules for electoral maps == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Gebruiker:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Gebruikerbespreking:MediaWiki message delivery|kontak]]) 17:11, 3 April 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> :Hi Big Brother @Wikimedia. Luckily, we (on afwiki) will not be affected by your planned data migration, as every city/town/place article created on afwiki make use of an independent census site for eg. [https://census2011.adrianfrith.com/place/961111 Modjadjiskloof]. As far as I'm aware, it should not impact us, thanks! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:28, 3 April 2026 (UTC) ::As far as election maps goes, {{ping|Lefcentreright}} can you please assist us here? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:43, 3 April 2026 (UTC) :::Good evening, {{ping|Aliwal2012}}, this migration doesn't seem to affect election-related maps on this Wikipedia. Kind regards, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 20:12, 3 April 2026 (UTC) == Check Wikipedia hulpmiddel == Ken jy [https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project hierdie hulpmiddel] om sintaksfoute van Wikipedia te verwyder? [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 19:51, 5 April 2026 (UTC) h6xjcil5yreqde1yjo8qq8o1bp07juj 2890279 2890270 2026-04-05T19:59:32Z Oesjaar 7467 /* Check Wikipedia hulpmiddel */ Nee... 2890279 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis langnaweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]]<!-- [[Lêer:AfrikaanseTaalmonumentSlogan.jpg|duimnael|260px|links|Afrikaans: 100 jaar as amptelike taal!]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|"Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rosy-faced lovebirds (Agapornis roseicollis roseicollis) composite.jpg|duimnael|links|350px|Maak vrede in [[Israel-Hamas-oorlog|Gasa]] en [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Oekraïne]], nie oorlog nie!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Deaktiveer magiese skakels == Ons weet al etlike jare dat die magiese skakels vir ISBN, RFC en PMID uiteindelik sal verdwyn, want dit is hoogs ongewens dat teks soos kode optree sonder enige kode. Magiese skakels is reeds op 'n groeiende aantal wiki's gedeaktiveer. Intussen is alle gebruik op afwiki vervang deur {{tl|ISBN}}, {{tl|RFC}} en {{tl|PMID}}, [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Zombie&diff=prev&oldid=2884277 op hierdie manier]. Is dit reg om hierdie skakels op hierdie Wiki te deaktiveer? Vanuit Phabricator [[:phab:T145604|T145604]] sal dit vir ons gedoen word ''indien'' die gemeenskap hierdie aksie ondersteun. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 17:29, 8 Maart 2026 (UTC) :Nee, ek stem daarteen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 17:41, 8 Maart 2026 (UTC) ::Hoekom? [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 17:48, 8 Maart 2026 (UTC) :::Ek is gevra of ek dit ondersteun en ek sê nee, ek wil die magiese skakels behou. Moet ek 'n hele verduidelik gee? Julle mense het te veel tyd en te min werk. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 17:50, 8 Maart 2026 (UTC) ::::Daardie magiese skakels maak die Wiki stadiger as nodig. Hulle sal in elk geval binne 'n paar jaar uit die sagteware verdwyn. Jy het die volste reg om 'n ongegronde mening te hê, maar dit beteken mense sal nie verstaan ​​hoekom jy iets dink nie. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 18:10, 8 Maart 2026 (UTC) :{{ondersteun}} - Dit is beter om nou te begin om die veranderings te doen (wat Jcb reeds vir ons gegoen het, dankie!), anders eendag gaan al ons ISBN skakels breek. Of ons 'n sjabloon gebruik of 'n "magic link" maak nie 'n groot verskil nie. Die mense op afwiki het te veel tyd om te kla oor die sagteware en die werk wat ons hele wiki onderhou. @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] jy mors almal se tyd. As ons alles hou soos jy dit wil hê dan gaan al die ISBN skakels breek. Hoe dit enige iemand help om dinge dieselfde te hou (om later te breek) het jy glad nie duidelik gemaak nie, en jou weiering om openlik daaroor te kommunikeer mors net meer tyd. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:06, 9 Maart 2026 (UTC) :{{ondersteun}} - "Voorkoming is beter as genesing" [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:14, 9 Maart 2026 (UTC) == Varktjop == Is dit nou 'n sjop of [[Varktjop|tjop]]? Nog nie van 'n sjop gehoor nie maar miskien beweeg ek in slegte/goeie kringe. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 06:39, 10 Maart 2026 (UTC) :Ek het ook nog nooit die "sjop" spelling gesien nie. Verander dit maar na "tjop". - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:29, 10 Maart 2026 (UTC) ::Die outeur se eerste taal is nie Afrikaans nie. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:53, 11 Maart 2026 (UTC) == Ek is gepla met sport == Goeiemôre gemeenskap, die onlangse [[T20I-wêreldbeker 2026]] het weer nuwe rekords opgestel, wat gepaard gaan met 'n groeiende sport soos krieket. Ek krap egter sedert weke kop oor 'n geskikte bewoording om die hersiening van vorige toernooie te vermy. In 2024 het dit volle twee weke geneem om al die ou rekords te hersien, wat nou weer verbeter is en in 2028 weer verbeter sal word. Dit wil ek liefs vermy en soek derhalwe vir 'n goeie bewoording. Byvorbeeld: * "Aiden Markram teken die vinnigste T20I-wêreldbekervyftigtal vir Suid-Afrika aan (in 19 aflewerings)." Is dit vanselfsprekend dat dié rekord slegs op die dag geld en enige tyd weer verbeter kan word en ook dat die vorige rekord (met dieselfde bewoording) verbeter is? Ingewikkeld, ek weet. Dit is juis my punt. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:10, 11 Maart 2026 (UTC) :Die logiese antwoord is dat die rekords in Wikidata gehou moet word en as sodanig outomaties in alle Wikipedias opgedateer sal word. Ek twyfel egter of dit prakties is. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 18:23, 11 Maart 2026 (UTC) ::{{ping|Martinvl}} baie dankie vir jou antwoord. Dit gaan oor teks, soos hierbo. Bv. vinnigste vyftigtal, hoogste individuelle T20I-telling, grootste oorwinning, meeste paaltjies, langste wenreeks, meeste T20I-honderdtalle, ens. Hoe meer ek daaroor dink, hoe meer hou ek daarvan om dit kort en knap te hou (soos in die voorbeeld bo), sonder daardie "en oortref die vorige rekord deur XYZ – later oortref deur ABC." Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 11 Maart 2026 (UTC) :::{{ping|SpesBona}} Ek dink dit sal lank duur voordat enigiets soortgelyk aan my voorstel vir krieket verskyn. Myns insiens, die enigste tale waar dit nuttig is, is lande waar krieket gespeel word. Ek verwag dat weerrekords gesentraliseer sal word voor krieketrekords gesentraliseer is. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:31, 11 Maart 2026 (UTC) ::::{{ping|Martinvl}} Dit gaan oor 'n geskikte bewoording hier op Wikipedia om 'n gereelde hersiening al om die twee jaar te vermy. Ek glo die beste oplossing is om soos bo (in die voorbeeld) te skryf. Die vraag is net is dit duidelik genoeg dat dit slegs tydelik is/was. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:45, 11 Maart 2026 (UTC) :::::{{ping|SpesBona}} Op WikiVoyage word die datum van die laaste hersiening altyd gemeld. Miskien moet jy dit ook hier doen. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 16:54, 12 Maart 2026 (UTC) :::::{{ping|Martinvl}} Dit is nou 'n interessante voorstel. Die Engelse artikel oor die [[:en:Fifth ODI, Australian cricket team in South Africa in 2005–06|438-wedstryd]] (wat vandag presies 20 jaar gelede gespeel is) gebruik ''[Later Surpassed]'' ("[later verbeter]"). Ek oorweeg nou tussen dit en 'n soortgelyke voetnota. Ek gee maar 'n voorbeeld van die [[T20I-wêreldbeker 2024]] om te verduidelik waaroor ek kopkrap: :::::* "Suid-Afrika verdedig met 113 lopies die laagste T20I-wêreldbekertelling suksesvol en oortref Indië se vorige rekord teen Pakistan een dag vroeër tydens dieselfde toernooi en Sri Lanka se 2014-telling teen Nieu-Seeland – later oortref deur Bangladesj teen Nepal tydens dieselfde toernooi." :::::Kort en kragtig sou dit wees: :::::* "Suid-Afrika verdedig met 113 lopies die laagste T20I-wêreldbekertelling suksesvol." :::::Nou is die opsies volgende: slegs dié kort teks (as dit hoegenaamd verstaanbaar is dat ons oor 'n ou rekord praat), 'n nota "[later verbeter]" of 'n soortgelyke voetnota. Die woorde "destyds" en "ooit" vereis myns insiens 'n wyer beskrywing soos die langer voorbeeld. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 12 Maart 2026 (UTC) ::::::Ek dink jy sal iets soos "in dié tyd" moet insit om dit duidelik te maak: "Aiden Markram teken die vinnigste T20I-wêreldbekervyftigtal in dié tyd vir Suid-Afrika aan (in 19 aflewerings)." [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:57, 12 Maart 2026 (UTC) :::::::{{ping|BurgertB}} baie dankie, ek dink dit sal werk. Vir die tweede voorbeeld gee dit dan: "Suid-Afrika verdedig met 113 lopies die laagste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd suksesvol." Lyk my ek moet dit by elke rekord insit wat ter eniger tyd verbeter kan word, al is dit steeds die rekord: "Rassie van der Dussen teken die hoogste individuelle telling deur ’n Suid-Afrikaner in ’n T20I-wêreldbekerwedstryd in dié tyd aan." Dit maak die hersiening van die vorige rekord onnodig en ook die verwysing na die nuwe rekord. Ek gaan dit een-een vir beide krieket- en rugbytoernooie gebruik. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:40, 12 Maart 2026 (UTC) :::::::{{ping|BurgertB}} Ek is nou besig om "in dié tyd" in al die T20I-wêreldbekerartikels te gebruik. Nou het ek 'n nuwe vraag: Is dit ook 'n moontlikheid om van konstruksies soos :::::::* "Dit is Suid-Afrika se grootste T20I-wêreldbekeroorwinning volgens aantal lopies." :::::::te verander in :::::::* "In dié tyd is dit Suid-Afrika se grootste T20I-wêreldbekeroorwinning volgens aantal lopies." :::::::Sal dit werk? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 14:40, 13 Maart 2026 (UTC) Ja, dit lyk vir my 100 persent. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 17:44, 13 Maart 2026 (UTC) :{{ping|BurgertB}} daars hy. Baie dankie nogmaals, ook aan {{ping|Martinvl}}! Ek hoop maar ek het by al die (gebroke) rekords uitgekom. Dit sal gaaf wees as iemand ook 'n ogie kan gooi. Ek het ook die een of ander flater aan my kant teëgekom, waaroor ek jammer voel! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:30, 13 Maart 2026 (UTC) == Hoed af administrateurs == Ek haal my hoed af vir die Wikipedia-administrateurs! In die besonder is hierdie kompliment vir [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] bedoel. Ek en hy het nou al twee keer vergader en hy help my elke keer geduldig. Hy is bereid om inligting en vaardighede te deel. Hy is ook bereid om na raad te luister. Ek vind ons inligtingsessies waardevol. Hy het veral my Atlas Cheetah-artikel tegnies versorg. Hierdie kompliment is ook vir [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] bedoel. Ek is nog maar 'n groentjie op Wikipedia, en hy het my eerste artikels tegnies versorg. Hy het ook raad gegee. [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 12:44, 13 Maart 2026 (UTC) :Dankie @[[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]]. Jou eerste bydrae was van 'n baie goeie gehalte. Ons is baie bly om jou hier te hê, en om mekaar te help. Hou aan met die goeie werk. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:31, 16 Maart 2026 (UTC) == Skryfwedstryd 2026 == Hallo. Ek probeer om fondse van WMZA te bekom vir 'n skryfkompetisie in Mei. Ons benodig nog 'n beoordelaar. Kontak my of SpesBona asseblief as jy belangstel. Dankie. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:54, 14 Maart 2026 (UTC) :Goeienaand Gemeenskap, ek is baie jammer, maar om tydredes moet ek as 'n beoordelaar onttrek. Moenie bekommer nie, pleks daarvan probeer ek maar die een of ander voorbladartikel skep, maar in 'n ander maand met meer tyd vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 15 Maart 2026 (UTC) ::Geen probleem. Ons kort nou 2 beoordelaars. {{ping|Oesjaar|Rooiratel|Pynappel|BurgertB|Sobaka|Aliwal2012|JMK}} stel een van julle belang? Ek neem aan party van julle wil liewers deelneem. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 07:55, 16 Maart 2026 (UTC) :::[[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]], ek sal 'n beoordelaar wees. Dis nie eintlik my'' scene'' nie, maar ek is bereid om uit te help. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 15:05, 16 Maart 2026 (UTC) ::::Wonderlik, baie dankie. Ek het ook vir die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gevra vir 'n beoordelaar. Reken tussen ons 3 via email kan ons dit doen. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:02, 16 Maart 2026 (UTC) ::::: Jammer, besig. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:12, 16 Maart 2026 (UTC) :::::: [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]], ek sal ook as 'n beoordelaar kan help. Weet nie of dit te laat is nie, ek was vir 10 dae op vakansie in die natuur. Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:04, 19 Maart 2026 (UTC) :::::::Wonderlik, baie dankie. Ek reken ons 3 is perfek en kan via email dit doen. Kyk gerus na [[Wikipedia:Skryfwedstryd_2026]] en maak veranderinge. Ek het 'n vergadering volgende Woensdag om die pryse te bevestig. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:27, 19 Maart 2026 (UTC) :Ek is bevrees ek sal nie kan deelneem nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 00:36, 24 Maart 2026 (UTC) == "Ou Kaapse wapad" vs "Ou Kaapse weg" == Op die bladsy [[Suikerbrug]] is die "Ou Kaapse wapad". Ek dog dit is dalk dieselfde ding as die "Ou Kaapse weg", maar dit kan nie wees nie. Volgens [https://www.mountainpassessouthafrica.co.za/find-a-pass/western-cape/61-ou-kaapse-weg-old-cape-road-,-cape-town.html hierdie bron] is die Ou Kaapse Weg eers in 1968 gebou. Maar die Suikerbrug is in 1852 geopen, so die twee kan nie dieselfde wees nie. Is daar iemand wat meer inligting het oor beide van die twee onderwerpe? @[[Gebruiker:AFM|AFM]], @[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]]? Ek dink dit sal baie nuttig wees om 'n artikel vir elk een te hê op ons wiki. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:53, 16 Maart 2026 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. ;Feedback [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> [[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|besprekings]])</bdi> 11:15, 19 Maart 2026 (UTC) :{{ping|Rooiratel|Pynappel}}, hierdie is in julle kraal... Help asb! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:27, 19 Maart 2026 (UTC) ::Ek sal aan die besprekings deelneem met my menings oor die saak. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:28, 19 Maart 2026 (UTC) == Gebruiker:Kurgenera == Gemeenskap, gaan ons [[Gebruiker:Kurgenera]] hier toelaat? Sien sy Gebruikersblad. Neutraal is hy definitief nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:08, 22 Maart 2026 (UTC) :I have noted the concerns regarding the content on my user page. If my personal introduction is considered inconsistent with the community's standards or neutrality expectations, I am more than willing to remove it myself to ensure a constructive environment. Thank you for bringing this to my attention. [[Gebruiker:Kurgenera|Kurgenera]] ([[Gebruikerbespreking:Kurgenera|kontak]]) 15:21, 22 Maart 2026 (UTC) ::{{ping|Kurgenera}}, thank you for understanding. Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:01, 22 Maart 2026 (UTC) :::Enige gebruiker wat openlik die massaslagting van 'n groep mense ondersteun, se rekening moet permanent versper word. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 00:28, 23 Maart 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en diepte == Gemeenskap, ons maandelikse besoeke vir Desember is weer 'n nuwe rekord van oor die 8 miljoen. Ek vertrou egter nie die inligting nie, want Desember is skoolvakansietyd. Ek het vir [[Gebruiker:Rooiratel]] gevra om dit met die relevante owerhede te bespreek. Hy sal vir ons terugvoer gee wanneer beskikbaar. Die goeie nuus is dat ons diepte nou 38 is, hopenlik hou dit aan met groei. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:27, 14 Januarie 2026 (UTC) :Vir die wat self wil saam volg, sien : https://phabricator.wikimedia.org/T413949 :Dit is deel van 'n wyer ondersoek : https://phabricator.wikimedia.org/T412655 :Ek sal dit dophou, en opvolg as dit te lank neem. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:21, 14 Januarie 2026 (UTC) [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:08, 23 Maart 2026 (UTC) == When local articles don’t exist - could shared content help? == Hi everyone, I’m Luca, and I’m part of the team working on Abstract Wikipedia. [[:m:Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is a [https://abstract.wikipedia.org/ recently launched Wikimedia project] that aims to create community-written, language-independent articles that can be used to generate text in many languages using Wikifunctions. We’re currently trying to understand how this might interact with existing Wikipedia communities. We’d like to get your thoughts on one specific question: '''If a topic does not yet have an article in your Wikipedia, would your community be interested in showing text in your language generated from Abstract Wikipedia content? Or would you prefer to continue showing no article until one is written locally?''' Local communities would remain fully in control. Existing local articles would never be replaced, and contributors could improve the shared content. If helpful, you can also share whether there are situations where showing shared content would feel appropriate, or situations where it clearly would not. Thanks for sharing your thoughts! We’re here to listen and learn. You can address us in your own language, if you want. [[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:Sannita (WMF)|kontak]]) 11:57, 23 Maart 2026 (UTC) :{{ping|Sobaka|SpesBona|Rooiratel|Pynappel|BurgertB}}, die begin van KI-geskepte artikels op klein skaal? As ons instem, waar gaan dit eindig? Menere... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:06, 23 Maart 2026 (UTC) : Hulle het een probleem, Afrikatale het eenvoudig nie die woordeskat om tegniese artikels te skep nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:08, 23 Maart 2026 (UTC) ::{{ping|Oesjaar}}, myns insiens het die taalweergawes in Afrikatale 'n tekort aan mannekrag. Vir laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek loods op die [[Swahili Wikipedia]] oor beide krieket en rugby. Ek wou hulle help met inligtingskaste, nuwe artikels, ens. Ek het gevra vir hulp met vertalings, maar niemand kon help nie. Ek het selfs die een of ander term onder die knie gekry, maar ek kon nie alles alleen doen nie. Sedertdien probeer ek die Afrikaanse Wikipedia tot die gesaghebbende bron oor sport in Afrika maak en noem derhalwe ook byvoorbeeld Kenia en Zimbabwe se prestasies by internasionale toernooie (krieket en rugby). Daar is nie 'n ander Afrikataal wat hierdie artikels het nie, nie eens saadjies nie. 100 miljoen mense praat [[Swahili]], maar daar is nie artikels oor hulle nasionale spanne in krieket en rugby nie. Dalk kry ons hiermee die een of ander wat belangstel in Afrikaans? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:08, 23 Maart 2026 (UTC) ::: Ek het na die Abstrakte Wikipedia gekyk en probeer verstaan wat met die projek gepoog word. Dit is nie kunsmatige intelligensie nie, maar eerder ‘n soort van skaregebaseerde (''crowd sourced'') vertalingspoging om uiteindelik saadjies in die kleiner tale Wikipedias te skep. Aangesien daar sterk vertalingspakkette beskikbaar is vir Afrikaans kan ek nie enige waarde vir ons Wikipedia hierin sien nie. So na my na mening behoort die antwoord op hul vraag te wees: “We appreciate the value of this initiative for smaller languages without much digital support. In the case of Afrikaans powerful digital translation options exists, which would make the creation of short articles through this method superfluous as better quality articles could be created by the current user base.” Uiteraard kan iemand wat wel waarde sien hier hul mening ook weergee voor ons ‘n finale antwoord verskaf. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:16, 23 Maart 2026 (UTC) ::::{{gekant}}, as rooi skakels met rekenaarvertaalde inhoud "vervang" word, hoekom wy mense hul vrye tyd daaraan om artikels te vertaal? Vir ons lesers benodig ons kwaliteit pleks van kwantiteit. Myns insiens is daar nie 'n voordeel van 'n rekenaarvertaalde saadjie teenoor 'n rooi skakel nie. Ek vermoed eerder dat mense dan nie meer hierdie rooi skakel met 'n goeie artikel vervang nie: "Daar is reeds iets, hoekom my vrye tyd wy en nog iets doen?" Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:40, 23 Maart 2026 (UTC) :::::Thanks @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] for your explanation. No, it is not AI-generated, quite the contrary, it is going to be all created and maintained by users. Please [https://abstract.wikipedia.org/wiki/Abstract_Wikipedia:Frequently_Asked_Questions#Is_Abstract_Wikipedia_using_AI? see the FAQ on this point]. I will let you discuss in peace now, but I wanted to clear up this part immediately. [[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:Sannita (WMF)|kontak]]) 14:20, 23 Maart 2026 (UTC) ::::::Ons het 'n biblioteek vir beelde (Wikimedia Commons) en ook 'n biblioteek vir enkele waardes (Wikidata). Myns insiens sal dit beter wees as ons 'n biblioteek vir sjablone maak. Een familie sjablone wat ek verwag is weersyfers - een sjabloon vir elke plek. dus kan ons in enige Wikipedia "<nowiki>{{Global:climate|XX|Pofadder}}</nowiki>" skryf en dan word die klimaatsyfers vir Pofadder in die artikel in die taal "XX" neergeplak. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:54, 23 Maart 2026 (UTC) :::::::Ek is geneig om saam te stem met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. My gevoel is dat rooi skakels gebruikers aanspoor om ontbrekende artikels te skep, maar ek weet nie of dit al empiries bewys is nie en of dit op alle taalweergawes van Wikipedia dieselfde is nie. Ek weet op afwiki word rooi skakels verwyder omdat baie sulke skakels vir jare rooi bly sonder dat enigiemand die artikel skep en sommige gebruikers dan voel die artikel gaan in elk geval nooit geskep word nie. In sulke gevalle is dit dan seker beter om iets te hê eerder as geen skakel nie? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:41, 23 Maart 2026 (UTC) {{uitkeep}} {{Neutraal}} - Ek wil die projek probeer, en sien hoe goed dit werk. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dit is nie rekenaarvertaalde inhoud nie. Dit gebruik wikidata vir die inhoud. Al die vertalings is deur mense gedoen. Die voorbeeld wat ek al gesien het is as die Abstrakte Wikipedia 'n artikel oor 'n planeet "skryf" sal dit iets soos dié lyk: <br /> ::::'''Naam''' is die 7de planeet in die sonnestelsel rondom die Abcdef ster. Die planeet het 3 mane. <br /> Al die Afrikaanse teks van die voorbeeldteks is Afrikaanse woorde wat 'n mens daargestel het as die Afrikaanse waarde van daai item op wikidata. My mening is dat ek eerder dit wil gebruik as 'n beginpunt wanneer iemand 'n nuwe bladsy skep. Nie om net só vir almal te wys nie, maar miskien doen dit iets (meer bladtrekke, meer gebruikers wysig die abstrak artikels). Ons sal nooit weet as ons dit nie probeer nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:07, 24 Maart 2026 (UTC) :Ek dink ook ons moet dit probeer. Ons kan dit seker later beëindig as ons sien dit werk nie lekker nie. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 10:31, 25 Maart 2026 (UTC) :: Ek stel voor dat [[Gebruiker:Rooiratel]] en [[Gebruiker:BurgertB]] daarmee eksperimenteer en ons terugvoering gee. Een vraag, beteken dit dan die skep van 'n artikel nie teen enige gebruiker se naam gekrediteer gaan word nie? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:42, 26 Maart 2026 (UTC) :::Lyk my dit werk soos {{sl|Databoks}} en gebruik die inligting wat op die betrokke Wikidata-item is. Dit voeg dan die enkele woorde outomaties in sinne by. Ons het reeds die Databoks se gebruik weens sy swak taalgebruik verwerp. Ek weet nie hoe die gebruik van teks met swak taalgebruik en min inligting nuwe lesers sal trek nie. As lesers nie die gewenste inligting vind nie, gaan hulle elders trek (waarskynlik die Engelse Wikipedia) en die Afrikaanse Wikipedia as swak onthou, as hulle slegs hierdie goed teëkom. :::Boonop sal die plaas van outomaties-gegenereerde teks myns insiens die skepping van 'n nuwe artikel vir nuwelinge verhoed. Rooi skakels prikkel immers mense om 'n nuwe artikel te skep. Hoekom 'n nuwe artikel skryf as daar reeds iets is, vra die nuweling dan? Myns insiens is ons beter af sonder hierdie eksperiment. Ons het reeds min mannekrag en ek dink nie ons gaan nuwe gebruikers kry met hierdie nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:05, 26 Maart 2026 (UTC) ::::{{ping|SpesBona}} ::::>Rooi skakels prikkel immers mense om 'n nuwe artikel te skep. ::::Ek sien orals op die besprekings hier dat ons rooi skakels vermy juis omdat dit NIE mense prikkel om 'n nuwe artikel te skep nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:30, 26 Maart 2026 (UTC) ::::{{ping|Oesjaar}} dit sal nie 'n geskepte artikel wees nie. In die geval dat 'n artikel NIE bestaan NIE, wys dit die outomatiese inhoud. 'n Mens kan nog steeds na die tyd 'n artikel skep met enige inhoud, en dit sal werk soos altyd. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:27, 26 Maart 2026 (UTC) :::::Daar is wel mense wat deur rooi skakels aangemoedig word om nuwe artikels te skep. Ook op die Duitse Wikipedia. Nie almal het dieselfde houding nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:00, 26 Maart 2026 (UTC) ::::::Oor rooi skakels: onthou die kern van gebruikers wat hier artikels skep is effektief tien mense wat dit doen en almal is admins. Die tien skep by verre die grootste gros van nuwe artikels en hulle is ook baie ervare gebruikers. Rooi skakels het vir hierdie tien geen waarde nie, is miskien irriterend, want hulle het hulle eie planne/strategie oor die pad vorentoe. Al wanneer rooi skakels weer gaan doen wat hulle moet doen, is as ons 'n klomp nuwe gebruikers kry. My beskeie mening... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:56, 26 Maart 2026 (UTC) == 'n Nuwe gebruiker: Die Afrikaanse Taalraad == Goeie môre, ek merk op daar is 'n nuwe [[Gebruiker:Die Afrikaanse Taalraad]] wat sopas verbeterings aan die [[Afrikaanse Taalraad]] gedoen het. Wie is hierdie persoon?, is hy/sy dan anoniem? Moet ons [[Gebruiker:Die Afrikaanse Taalraad]] hier toelaat? Ek voel nie gemaklik daarmee nie! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:26, 25 Maart 2026 (UTC) :Ek stem saam met @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]. Daar moet een gebruiker per persoon wees. Ek voel ook nie gemaklik oor 'n gebruiker wat 'n groep verteenwoordig nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:46, 25 Maart 2026 (UTC) ::Dit is eintlik teen Wikipedia beleid : [[:en:Wikipedia:Username_policy#Shared_accounts]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:58, 25 Maart 2026 (UTC) :::: Ek is besig om sistematies met al die Afrikaanse Organisasies te kommunikeer en hulle oor die Afrikaanse Wikipedia in te lig om die perspesies uit te skakel. Dit was die Afrikaanse Taalraad se beurt laasweek en nadat ek hulle artikel gesien het, het ek Ria Olivier (kontak detail by prof Beukes gekry) gevra om hulle inligting na te gaan en enige veranderinge onder my aandag te bring. Toe doen hulle dit self... Ek stem saam met julle, hulle moet die gebruikersnaam ''Die Afrikaanse Taalraad'' verander na iets anders. Ek sal weer met Ria praat. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:54, 25 Maart 2026 (UTC) ::::: Ek het so pas met hulle sekretaris, Marekyn Kruger-Evert, gepraat en ons kan die gebruikersnaam verwyder. Sy sal onder haar eie naam registreer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:58, 25 Maart 2026 (UTC) {{uitgevoer}} Die gebruikersnaam is geskrap, om enige misverstand of misbruik te voorkom. Groete tuis, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:39, 25 Maart 2026 (UTC) == Afrikaans vir "letter case" == In baie tale is daar [[kleinletter]]s en [[hoofletter]]s. In Engels is dit bekend as "upper case" en "lower case". Beide "upper case" en "lower case" is 'n soort van "letter case". Wat is die Afrikaanse woord vir "letter case"? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:48, 25 Maart 2026 (UTC) :Bokas en onderkas - sien [[letterkas]]. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 08:12, 25 Maart 2026 (UTC) ::Dankie @[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:58, 25 Maart 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] letterkas maak sin. Veral as die oorsprong van die term. :::Maar ek sien [[letterkas]] is gekoppel aan [[:en:type case]]. Ek soek vir die Afrikaanse ekwivalent van [[:en:letter case]]. Gebruik ons maar dieselfde woord vir altwee? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:01, 25 Maart 2026 (UTC) ::::'n Opsie mag bloot "hoof- en kleinletters" wees. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:21, 25 Maart 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ek dink nie dit is 'n goeie opsie nie. Want hoe vertaal mens dan so sin: "A lower case letter is one of two types of letter cases, the other being upper case." - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:58, 25 Maart 2026 (UTC) ::::::Ek dink "type" en "letter" is maar sinonieme. Ek dink ook "letterkas" moet na die Engelse artikel "letter cae" skakel, want die artikel "type case" gaan oor die kis waarin die letters gestoor word. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:42, 25 Maart 2026 (UTC) :::::::Ekskuus, nee, dis reg soos dit is. Ons artikel verwys eintlik na "type case", maar bring "bo- en onderkas" ook in. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:47, 25 Maart 2026 (UTC) ::::::::Ja, ons kan ons [[letterkas]] artikel (gekoppel aan "[[:en:Type case]]") uitlos. ::::::::Die probleem is ons het nie 'n Afrikaanse ekwivalent vir die [[:en:Letter case]] artikel nie, en ek wil weet watter titel om daarvoor te gebruik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 13:48, 25 Maart 2026 (UTC) :Pharos sê "letterkas" of "setkas". "Letterkas", "bokas", ens. verwys almal na die vroeër dae toe die verskillende letters in drukkerswese in kassies/rakkies geplaas is. [[Gebruiker:Maureen81|Maureen81]] ([[Gebruikerbespreking:Maureen81|kontak]]) 09:33, 26 Maart 2026 (UTC) ::Tegniese woordeboek: ::'''case rack''' letterkas. ::'''letter case''' letterkas (''drukw.''). ::Wiskundewoordeboek: ::'''font case''' letterkas. ::'''letter case''' letterkas (''drukw.''). ::Pharos Afrikaans-Engels: ::'''letterkas''' typecase. ::'''typecase''' ''(druk.)'' set=, letterkas ::Ekonomiese en bedryfswoordeboek: ::'''type case''': letterbak, letterkas, setkas [[Gebruiker:Maureen81|Maureen81]] ([[Gebruikerbespreking:Maureen81|kontak]]) 09:49, 26 Maart 2026 (UTC) ::: Gemeenskap, ek het vir Maureen van VivA gevra vir haar insae! Dankie Maureen! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:30, 26 Maart 2026 (UTC) ::::Dankie @[[Gebruiker:Maureen81|Maureen81]] en @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]. Lyk my ons gebruik dan ook "Letterkas" in die taalkundige sin van die woord. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:34, 26 Maart 2026 (UTC) == Waaierpylstert == Taksonomie baie deurmekaar by [[waaierpylstert]]. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:38, 26 Maart 2026 (UTC) : Reggemaak! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:44, 26 Maart 2026 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Afrikaanse Wikipedia op die radio == Geluk aan [[Gebruiker: SpesBona]] met sy onderhoud vandag (1 April 2026) op [[Radio Overberg]]. Die man kan nie net goed Afrikaans skryf nie maar ook sy sê sê. Die opname is gelaai op [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio|ons argief]] as nommer 16 van 2026. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:28, 1 April 2026 (UTC) == Action Required: Update templates/modules for electoral maps == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Gebruiker:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Gebruikerbespreking:MediaWiki message delivery|kontak]]) 17:11, 3 April 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> :Hi Big Brother @Wikimedia. Luckily, we (on afwiki) will not be affected by your planned data migration, as every city/town/place article created on afwiki make use of an independent census site for eg. [https://census2011.adrianfrith.com/place/961111 Modjadjiskloof]. As far as I'm aware, it should not impact us, thanks! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:28, 3 April 2026 (UTC) ::As far as election maps goes, {{ping|Lefcentreright}} can you please assist us here? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:43, 3 April 2026 (UTC) :::Good evening, {{ping|Aliwal2012}}, this migration doesn't seem to affect election-related maps on this Wikipedia. Kind regards, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 20:12, 3 April 2026 (UTC) == Check Wikipedia hulpmiddel == Ken jy [https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project hierdie hulpmiddel] om sintaksfoute van Wikipedia te verwyder? [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 19:51, 5 April 2026 (UTC) : {{ping|Jcb}}, nee ek ken dit nie. Kom ons kyk wat die ander manne sê... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:59, 5 April 2026 (UTC) mdpbait7vlznpwcpd2rbwff41z879a5 2890338 2890279 2026-04-05T21:29:37Z Dumbassman 62009 /* Check Wikipedia hulpmiddel */ 2890338 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis langnaweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]]<!-- [[Lêer:AfrikaanseTaalmonumentSlogan.jpg|duimnael|260px|links|Afrikaans: 100 jaar as amptelike taal!]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|"Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rosy-faced lovebirds (Agapornis roseicollis roseicollis) composite.jpg|duimnael|links|350px|Maak vrede in [[Israel-Hamas-oorlog|Gasa]] en [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Oekraïne]], nie oorlog nie!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Deaktiveer magiese skakels == Ons weet al etlike jare dat die magiese skakels vir ISBN, RFC en PMID uiteindelik sal verdwyn, want dit is hoogs ongewens dat teks soos kode optree sonder enige kode. Magiese skakels is reeds op 'n groeiende aantal wiki's gedeaktiveer. Intussen is alle gebruik op afwiki vervang deur {{tl|ISBN}}, {{tl|RFC}} en {{tl|PMID}}, [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Zombie&diff=prev&oldid=2884277 op hierdie manier]. Is dit reg om hierdie skakels op hierdie Wiki te deaktiveer? Vanuit Phabricator [[:phab:T145604|T145604]] sal dit vir ons gedoen word ''indien'' die gemeenskap hierdie aksie ondersteun. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 17:29, 8 Maart 2026 (UTC) :Nee, ek stem daarteen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 17:41, 8 Maart 2026 (UTC) ::Hoekom? [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 17:48, 8 Maart 2026 (UTC) :::Ek is gevra of ek dit ondersteun en ek sê nee, ek wil die magiese skakels behou. Moet ek 'n hele verduidelik gee? Julle mense het te veel tyd en te min werk. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 17:50, 8 Maart 2026 (UTC) ::::Daardie magiese skakels maak die Wiki stadiger as nodig. Hulle sal in elk geval binne 'n paar jaar uit die sagteware verdwyn. Jy het die volste reg om 'n ongegronde mening te hê, maar dit beteken mense sal nie verstaan ​​hoekom jy iets dink nie. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 18:10, 8 Maart 2026 (UTC) :{{ondersteun}} - Dit is beter om nou te begin om die veranderings te doen (wat Jcb reeds vir ons gegoen het, dankie!), anders eendag gaan al ons ISBN skakels breek. Of ons 'n sjabloon gebruik of 'n "magic link" maak nie 'n groot verskil nie. Die mense op afwiki het te veel tyd om te kla oor die sagteware en die werk wat ons hele wiki onderhou. @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] jy mors almal se tyd. As ons alles hou soos jy dit wil hê dan gaan al die ISBN skakels breek. Hoe dit enige iemand help om dinge dieselfde te hou (om later te breek) het jy glad nie duidelik gemaak nie, en jou weiering om openlik daaroor te kommunikeer mors net meer tyd. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:06, 9 Maart 2026 (UTC) :{{ondersteun}} - "Voorkoming is beter as genesing" [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:14, 9 Maart 2026 (UTC) == Varktjop == Is dit nou 'n sjop of [[Varktjop|tjop]]? Nog nie van 'n sjop gehoor nie maar miskien beweeg ek in slegte/goeie kringe. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 06:39, 10 Maart 2026 (UTC) :Ek het ook nog nooit die "sjop" spelling gesien nie. Verander dit maar na "tjop". - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:29, 10 Maart 2026 (UTC) ::Die outeur se eerste taal is nie Afrikaans nie. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:53, 11 Maart 2026 (UTC) == Ek is gepla met sport == Goeiemôre gemeenskap, die onlangse [[T20I-wêreldbeker 2026]] het weer nuwe rekords opgestel, wat gepaard gaan met 'n groeiende sport soos krieket. Ek krap egter sedert weke kop oor 'n geskikte bewoording om die hersiening van vorige toernooie te vermy. In 2024 het dit volle twee weke geneem om al die ou rekords te hersien, wat nou weer verbeter is en in 2028 weer verbeter sal word. Dit wil ek liefs vermy en soek derhalwe vir 'n goeie bewoording. Byvorbeeld: * "Aiden Markram teken die vinnigste T20I-wêreldbekervyftigtal vir Suid-Afrika aan (in 19 aflewerings)." Is dit vanselfsprekend dat dié rekord slegs op die dag geld en enige tyd weer verbeter kan word en ook dat die vorige rekord (met dieselfde bewoording) verbeter is? Ingewikkeld, ek weet. Dit is juis my punt. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:10, 11 Maart 2026 (UTC) :Die logiese antwoord is dat die rekords in Wikidata gehou moet word en as sodanig outomaties in alle Wikipedias opgedateer sal word. Ek twyfel egter of dit prakties is. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 18:23, 11 Maart 2026 (UTC) ::{{ping|Martinvl}} baie dankie vir jou antwoord. Dit gaan oor teks, soos hierbo. Bv. vinnigste vyftigtal, hoogste individuelle T20I-telling, grootste oorwinning, meeste paaltjies, langste wenreeks, meeste T20I-honderdtalle, ens. Hoe meer ek daaroor dink, hoe meer hou ek daarvan om dit kort en knap te hou (soos in die voorbeeld bo), sonder daardie "en oortref die vorige rekord deur XYZ – later oortref deur ABC." Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 11 Maart 2026 (UTC) :::{{ping|SpesBona}} Ek dink dit sal lank duur voordat enigiets soortgelyk aan my voorstel vir krieket verskyn. Myns insiens, die enigste tale waar dit nuttig is, is lande waar krieket gespeel word. Ek verwag dat weerrekords gesentraliseer sal word voor krieketrekords gesentraliseer is. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:31, 11 Maart 2026 (UTC) ::::{{ping|Martinvl}} Dit gaan oor 'n geskikte bewoording hier op Wikipedia om 'n gereelde hersiening al om die twee jaar te vermy. Ek glo die beste oplossing is om soos bo (in die voorbeeld) te skryf. Die vraag is net is dit duidelik genoeg dat dit slegs tydelik is/was. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:45, 11 Maart 2026 (UTC) :::::{{ping|SpesBona}} Op WikiVoyage word die datum van die laaste hersiening altyd gemeld. Miskien moet jy dit ook hier doen. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 16:54, 12 Maart 2026 (UTC) :::::{{ping|Martinvl}} Dit is nou 'n interessante voorstel. Die Engelse artikel oor die [[:en:Fifth ODI, Australian cricket team in South Africa in 2005–06|438-wedstryd]] (wat vandag presies 20 jaar gelede gespeel is) gebruik ''[Later Surpassed]'' ("[later verbeter]"). Ek oorweeg nou tussen dit en 'n soortgelyke voetnota. Ek gee maar 'n voorbeeld van die [[T20I-wêreldbeker 2024]] om te verduidelik waaroor ek kopkrap: :::::* "Suid-Afrika verdedig met 113 lopies die laagste T20I-wêreldbekertelling suksesvol en oortref Indië se vorige rekord teen Pakistan een dag vroeër tydens dieselfde toernooi en Sri Lanka se 2014-telling teen Nieu-Seeland – later oortref deur Bangladesj teen Nepal tydens dieselfde toernooi." :::::Kort en kragtig sou dit wees: :::::* "Suid-Afrika verdedig met 113 lopies die laagste T20I-wêreldbekertelling suksesvol." :::::Nou is die opsies volgende: slegs dié kort teks (as dit hoegenaamd verstaanbaar is dat ons oor 'n ou rekord praat), 'n nota "[later verbeter]" of 'n soortgelyke voetnota. Die woorde "destyds" en "ooit" vereis myns insiens 'n wyer beskrywing soos die langer voorbeeld. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 12 Maart 2026 (UTC) ::::::Ek dink jy sal iets soos "in dié tyd" moet insit om dit duidelik te maak: "Aiden Markram teken die vinnigste T20I-wêreldbekervyftigtal in dié tyd vir Suid-Afrika aan (in 19 aflewerings)." [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:57, 12 Maart 2026 (UTC) :::::::{{ping|BurgertB}} baie dankie, ek dink dit sal werk. Vir die tweede voorbeeld gee dit dan: "Suid-Afrika verdedig met 113 lopies die laagste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd suksesvol." Lyk my ek moet dit by elke rekord insit wat ter eniger tyd verbeter kan word, al is dit steeds die rekord: "Rassie van der Dussen teken die hoogste individuelle telling deur ’n Suid-Afrikaner in ’n T20I-wêreldbekerwedstryd in dié tyd aan." Dit maak die hersiening van die vorige rekord onnodig en ook die verwysing na die nuwe rekord. Ek gaan dit een-een vir beide krieket- en rugbytoernooie gebruik. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:40, 12 Maart 2026 (UTC) :::::::{{ping|BurgertB}} Ek is nou besig om "in dié tyd" in al die T20I-wêreldbekerartikels te gebruik. Nou het ek 'n nuwe vraag: Is dit ook 'n moontlikheid om van konstruksies soos :::::::* "Dit is Suid-Afrika se grootste T20I-wêreldbekeroorwinning volgens aantal lopies." :::::::te verander in :::::::* "In dié tyd is dit Suid-Afrika se grootste T20I-wêreldbekeroorwinning volgens aantal lopies." :::::::Sal dit werk? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 14:40, 13 Maart 2026 (UTC) Ja, dit lyk vir my 100 persent. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 17:44, 13 Maart 2026 (UTC) :{{ping|BurgertB}} daars hy. Baie dankie nogmaals, ook aan {{ping|Martinvl}}! Ek hoop maar ek het by al die (gebroke) rekords uitgekom. Dit sal gaaf wees as iemand ook 'n ogie kan gooi. Ek het ook die een of ander flater aan my kant teëgekom, waaroor ek jammer voel! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:30, 13 Maart 2026 (UTC) == Hoed af administrateurs == Ek haal my hoed af vir die Wikipedia-administrateurs! In die besonder is hierdie kompliment vir [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] bedoel. Ek en hy het nou al twee keer vergader en hy help my elke keer geduldig. Hy is bereid om inligting en vaardighede te deel. Hy is ook bereid om na raad te luister. Ek vind ons inligtingsessies waardevol. Hy het veral my Atlas Cheetah-artikel tegnies versorg. Hierdie kompliment is ook vir [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] bedoel. Ek is nog maar 'n groentjie op Wikipedia, en hy het my eerste artikels tegnies versorg. Hy het ook raad gegee. [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 12:44, 13 Maart 2026 (UTC) :Dankie @[[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]]. Jou eerste bydrae was van 'n baie goeie gehalte. Ons is baie bly om jou hier te hê, en om mekaar te help. Hou aan met die goeie werk. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:31, 16 Maart 2026 (UTC) == Skryfwedstryd 2026 == Hallo. Ek probeer om fondse van WMZA te bekom vir 'n skryfkompetisie in Mei. Ons benodig nog 'n beoordelaar. Kontak my of SpesBona asseblief as jy belangstel. Dankie. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:54, 14 Maart 2026 (UTC) :Goeienaand Gemeenskap, ek is baie jammer, maar om tydredes moet ek as 'n beoordelaar onttrek. Moenie bekommer nie, pleks daarvan probeer ek maar die een of ander voorbladartikel skep, maar in 'n ander maand met meer tyd vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 15 Maart 2026 (UTC) ::Geen probleem. Ons kort nou 2 beoordelaars. {{ping|Oesjaar|Rooiratel|Pynappel|BurgertB|Sobaka|Aliwal2012|JMK}} stel een van julle belang? Ek neem aan party van julle wil liewers deelneem. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 07:55, 16 Maart 2026 (UTC) :::[[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]], ek sal 'n beoordelaar wees. Dis nie eintlik my'' scene'' nie, maar ek is bereid om uit te help. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 15:05, 16 Maart 2026 (UTC) ::::Wonderlik, baie dankie. Ek het ook vir die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gevra vir 'n beoordelaar. Reken tussen ons 3 via email kan ons dit doen. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:02, 16 Maart 2026 (UTC) ::::: Jammer, besig. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:12, 16 Maart 2026 (UTC) :::::: [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]], ek sal ook as 'n beoordelaar kan help. Weet nie of dit te laat is nie, ek was vir 10 dae op vakansie in die natuur. Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:04, 19 Maart 2026 (UTC) :::::::Wonderlik, baie dankie. Ek reken ons 3 is perfek en kan via email dit doen. Kyk gerus na [[Wikipedia:Skryfwedstryd_2026]] en maak veranderinge. Ek het 'n vergadering volgende Woensdag om die pryse te bevestig. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:27, 19 Maart 2026 (UTC) :Ek is bevrees ek sal nie kan deelneem nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 00:36, 24 Maart 2026 (UTC) == "Ou Kaapse wapad" vs "Ou Kaapse weg" == Op die bladsy [[Suikerbrug]] is die "Ou Kaapse wapad". Ek dog dit is dalk dieselfde ding as die "Ou Kaapse weg", maar dit kan nie wees nie. Volgens [https://www.mountainpassessouthafrica.co.za/find-a-pass/western-cape/61-ou-kaapse-weg-old-cape-road-,-cape-town.html hierdie bron] is die Ou Kaapse Weg eers in 1968 gebou. Maar die Suikerbrug is in 1852 geopen, so die twee kan nie dieselfde wees nie. Is daar iemand wat meer inligting het oor beide van die twee onderwerpe? @[[Gebruiker:AFM|AFM]], @[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]]? Ek dink dit sal baie nuttig wees om 'n artikel vir elk een te hê op ons wiki. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:53, 16 Maart 2026 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. ;Feedback [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> [[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|besprekings]])</bdi> 11:15, 19 Maart 2026 (UTC) :{{ping|Rooiratel|Pynappel}}, hierdie is in julle kraal... Help asb! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:27, 19 Maart 2026 (UTC) ::Ek sal aan die besprekings deelneem met my menings oor die saak. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:28, 19 Maart 2026 (UTC) == Gebruiker:Kurgenera == Gemeenskap, gaan ons [[Gebruiker:Kurgenera]] hier toelaat? Sien sy Gebruikersblad. Neutraal is hy definitief nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:08, 22 Maart 2026 (UTC) :I have noted the concerns regarding the content on my user page. If my personal introduction is considered inconsistent with the community's standards or neutrality expectations, I am more than willing to remove it myself to ensure a constructive environment. Thank you for bringing this to my attention. [[Gebruiker:Kurgenera|Kurgenera]] ([[Gebruikerbespreking:Kurgenera|kontak]]) 15:21, 22 Maart 2026 (UTC) ::{{ping|Kurgenera}}, thank you for understanding. Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:01, 22 Maart 2026 (UTC) :::Enige gebruiker wat openlik die massaslagting van 'n groep mense ondersteun, se rekening moet permanent versper word. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 00:28, 23 Maart 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en diepte == Gemeenskap, ons maandelikse besoeke vir Desember is weer 'n nuwe rekord van oor die 8 miljoen. Ek vertrou egter nie die inligting nie, want Desember is skoolvakansietyd. Ek het vir [[Gebruiker:Rooiratel]] gevra om dit met die relevante owerhede te bespreek. Hy sal vir ons terugvoer gee wanneer beskikbaar. Die goeie nuus is dat ons diepte nou 38 is, hopenlik hou dit aan met groei. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:27, 14 Januarie 2026 (UTC) :Vir die wat self wil saam volg, sien : https://phabricator.wikimedia.org/T413949 :Dit is deel van 'n wyer ondersoek : https://phabricator.wikimedia.org/T412655 :Ek sal dit dophou, en opvolg as dit te lank neem. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:21, 14 Januarie 2026 (UTC) [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:08, 23 Maart 2026 (UTC) == When local articles don’t exist - could shared content help? == Hi everyone, I’m Luca, and I’m part of the team working on Abstract Wikipedia. [[:m:Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is a [https://abstract.wikipedia.org/ recently launched Wikimedia project] that aims to create community-written, language-independent articles that can be used to generate text in many languages using Wikifunctions. We’re currently trying to understand how this might interact with existing Wikipedia communities. We’d like to get your thoughts on one specific question: '''If a topic does not yet have an article in your Wikipedia, would your community be interested in showing text in your language generated from Abstract Wikipedia content? Or would you prefer to continue showing no article until one is written locally?''' Local communities would remain fully in control. Existing local articles would never be replaced, and contributors could improve the shared content. If helpful, you can also share whether there are situations where showing shared content would feel appropriate, or situations where it clearly would not. Thanks for sharing your thoughts! We’re here to listen and learn. You can address us in your own language, if you want. [[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:Sannita (WMF)|kontak]]) 11:57, 23 Maart 2026 (UTC) :{{ping|Sobaka|SpesBona|Rooiratel|Pynappel|BurgertB}}, die begin van KI-geskepte artikels op klein skaal? As ons instem, waar gaan dit eindig? Menere... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:06, 23 Maart 2026 (UTC) : Hulle het een probleem, Afrikatale het eenvoudig nie die woordeskat om tegniese artikels te skep nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:08, 23 Maart 2026 (UTC) ::{{ping|Oesjaar}}, myns insiens het die taalweergawes in Afrikatale 'n tekort aan mannekrag. Vir laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek loods op die [[Swahili Wikipedia]] oor beide krieket en rugby. Ek wou hulle help met inligtingskaste, nuwe artikels, ens. Ek het gevra vir hulp met vertalings, maar niemand kon help nie. Ek het selfs die een of ander term onder die knie gekry, maar ek kon nie alles alleen doen nie. Sedertdien probeer ek die Afrikaanse Wikipedia tot die gesaghebbende bron oor sport in Afrika maak en noem derhalwe ook byvoorbeeld Kenia en Zimbabwe se prestasies by internasionale toernooie (krieket en rugby). Daar is nie 'n ander Afrikataal wat hierdie artikels het nie, nie eens saadjies nie. 100 miljoen mense praat [[Swahili]], maar daar is nie artikels oor hulle nasionale spanne in krieket en rugby nie. Dalk kry ons hiermee die een of ander wat belangstel in Afrikaans? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:08, 23 Maart 2026 (UTC) ::: Ek het na die Abstrakte Wikipedia gekyk en probeer verstaan wat met die projek gepoog word. Dit is nie kunsmatige intelligensie nie, maar eerder ‘n soort van skaregebaseerde (''crowd sourced'') vertalingspoging om uiteindelik saadjies in die kleiner tale Wikipedias te skep. Aangesien daar sterk vertalingspakkette beskikbaar is vir Afrikaans kan ek nie enige waarde vir ons Wikipedia hierin sien nie. So na my na mening behoort die antwoord op hul vraag te wees: “We appreciate the value of this initiative for smaller languages without much digital support. In the case of Afrikaans powerful digital translation options exists, which would make the creation of short articles through this method superfluous as better quality articles could be created by the current user base.” Uiteraard kan iemand wat wel waarde sien hier hul mening ook weergee voor ons ‘n finale antwoord verskaf. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:16, 23 Maart 2026 (UTC) ::::{{gekant}}, as rooi skakels met rekenaarvertaalde inhoud "vervang" word, hoekom wy mense hul vrye tyd daaraan om artikels te vertaal? Vir ons lesers benodig ons kwaliteit pleks van kwantiteit. Myns insiens is daar nie 'n voordeel van 'n rekenaarvertaalde saadjie teenoor 'n rooi skakel nie. Ek vermoed eerder dat mense dan nie meer hierdie rooi skakel met 'n goeie artikel vervang nie: "Daar is reeds iets, hoekom my vrye tyd wy en nog iets doen?" Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:40, 23 Maart 2026 (UTC) :::::Thanks @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] for your explanation. No, it is not AI-generated, quite the contrary, it is going to be all created and maintained by users. Please [https://abstract.wikipedia.org/wiki/Abstract_Wikipedia:Frequently_Asked_Questions#Is_Abstract_Wikipedia_using_AI? see the FAQ on this point]. I will let you discuss in peace now, but I wanted to clear up this part immediately. [[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:Sannita (WMF)|kontak]]) 14:20, 23 Maart 2026 (UTC) ::::::Ons het 'n biblioteek vir beelde (Wikimedia Commons) en ook 'n biblioteek vir enkele waardes (Wikidata). Myns insiens sal dit beter wees as ons 'n biblioteek vir sjablone maak. Een familie sjablone wat ek verwag is weersyfers - een sjabloon vir elke plek. dus kan ons in enige Wikipedia "<nowiki>{{Global:climate|XX|Pofadder}}</nowiki>" skryf en dan word die klimaatsyfers vir Pofadder in die artikel in die taal "XX" neergeplak. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:54, 23 Maart 2026 (UTC) :::::::Ek is geneig om saam te stem met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. My gevoel is dat rooi skakels gebruikers aanspoor om ontbrekende artikels te skep, maar ek weet nie of dit al empiries bewys is nie en of dit op alle taalweergawes van Wikipedia dieselfde is nie. Ek weet op afwiki word rooi skakels verwyder omdat baie sulke skakels vir jare rooi bly sonder dat enigiemand die artikel skep en sommige gebruikers dan voel die artikel gaan in elk geval nooit geskep word nie. In sulke gevalle is dit dan seker beter om iets te hê eerder as geen skakel nie? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:41, 23 Maart 2026 (UTC) {{uitkeep}} {{Neutraal}} - Ek wil die projek probeer, en sien hoe goed dit werk. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dit is nie rekenaarvertaalde inhoud nie. Dit gebruik wikidata vir die inhoud. Al die vertalings is deur mense gedoen. Die voorbeeld wat ek al gesien het is as die Abstrakte Wikipedia 'n artikel oor 'n planeet "skryf" sal dit iets soos dié lyk: <br /> ::::'''Naam''' is die 7de planeet in die sonnestelsel rondom die Abcdef ster. Die planeet het 3 mane. <br /> Al die Afrikaanse teks van die voorbeeldteks is Afrikaanse woorde wat 'n mens daargestel het as die Afrikaanse waarde van daai item op wikidata. My mening is dat ek eerder dit wil gebruik as 'n beginpunt wanneer iemand 'n nuwe bladsy skep. Nie om net só vir almal te wys nie, maar miskien doen dit iets (meer bladtrekke, meer gebruikers wysig die abstrak artikels). Ons sal nooit weet as ons dit nie probeer nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:07, 24 Maart 2026 (UTC) :Ek dink ook ons moet dit probeer. Ons kan dit seker later beëindig as ons sien dit werk nie lekker nie. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 10:31, 25 Maart 2026 (UTC) :: Ek stel voor dat [[Gebruiker:Rooiratel]] en [[Gebruiker:BurgertB]] daarmee eksperimenteer en ons terugvoering gee. Een vraag, beteken dit dan die skep van 'n artikel nie teen enige gebruiker se naam gekrediteer gaan word nie? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:42, 26 Maart 2026 (UTC) :::Lyk my dit werk soos {{sl|Databoks}} en gebruik die inligting wat op die betrokke Wikidata-item is. Dit voeg dan die enkele woorde outomaties in sinne by. Ons het reeds die Databoks se gebruik weens sy swak taalgebruik verwerp. Ek weet nie hoe die gebruik van teks met swak taalgebruik en min inligting nuwe lesers sal trek nie. As lesers nie die gewenste inligting vind nie, gaan hulle elders trek (waarskynlik die Engelse Wikipedia) en die Afrikaanse Wikipedia as swak onthou, as hulle slegs hierdie goed teëkom. :::Boonop sal die plaas van outomaties-gegenereerde teks myns insiens die skepping van 'n nuwe artikel vir nuwelinge verhoed. Rooi skakels prikkel immers mense om 'n nuwe artikel te skep. Hoekom 'n nuwe artikel skryf as daar reeds iets is, vra die nuweling dan? Myns insiens is ons beter af sonder hierdie eksperiment. Ons het reeds min mannekrag en ek dink nie ons gaan nuwe gebruikers kry met hierdie nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:05, 26 Maart 2026 (UTC) ::::{{ping|SpesBona}} ::::>Rooi skakels prikkel immers mense om 'n nuwe artikel te skep. ::::Ek sien orals op die besprekings hier dat ons rooi skakels vermy juis omdat dit NIE mense prikkel om 'n nuwe artikel te skep nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:30, 26 Maart 2026 (UTC) ::::{{ping|Oesjaar}} dit sal nie 'n geskepte artikel wees nie. In die geval dat 'n artikel NIE bestaan NIE, wys dit die outomatiese inhoud. 'n Mens kan nog steeds na die tyd 'n artikel skep met enige inhoud, en dit sal werk soos altyd. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:27, 26 Maart 2026 (UTC) :::::Daar is wel mense wat deur rooi skakels aangemoedig word om nuwe artikels te skep. Ook op die Duitse Wikipedia. Nie almal het dieselfde houding nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:00, 26 Maart 2026 (UTC) ::::::Oor rooi skakels: onthou die kern van gebruikers wat hier artikels skep is effektief tien mense wat dit doen en almal is admins. Die tien skep by verre die grootste gros van nuwe artikels en hulle is ook baie ervare gebruikers. Rooi skakels het vir hierdie tien geen waarde nie, is miskien irriterend, want hulle het hulle eie planne/strategie oor die pad vorentoe. Al wanneer rooi skakels weer gaan doen wat hulle moet doen, is as ons 'n klomp nuwe gebruikers kry. My beskeie mening... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:56, 26 Maart 2026 (UTC) == 'n Nuwe gebruiker: Die Afrikaanse Taalraad == Goeie môre, ek merk op daar is 'n nuwe [[Gebruiker:Die Afrikaanse Taalraad]] wat sopas verbeterings aan die [[Afrikaanse Taalraad]] gedoen het. Wie is hierdie persoon?, is hy/sy dan anoniem? Moet ons [[Gebruiker:Die Afrikaanse Taalraad]] hier toelaat? Ek voel nie gemaklik daarmee nie! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:26, 25 Maart 2026 (UTC) :Ek stem saam met @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]. Daar moet een gebruiker per persoon wees. Ek voel ook nie gemaklik oor 'n gebruiker wat 'n groep verteenwoordig nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:46, 25 Maart 2026 (UTC) ::Dit is eintlik teen Wikipedia beleid : [[:en:Wikipedia:Username_policy#Shared_accounts]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:58, 25 Maart 2026 (UTC) :::: Ek is besig om sistematies met al die Afrikaanse Organisasies te kommunikeer en hulle oor die Afrikaanse Wikipedia in te lig om die perspesies uit te skakel. Dit was die Afrikaanse Taalraad se beurt laasweek en nadat ek hulle artikel gesien het, het ek Ria Olivier (kontak detail by prof Beukes gekry) gevra om hulle inligting na te gaan en enige veranderinge onder my aandag te bring. Toe doen hulle dit self... Ek stem saam met julle, hulle moet die gebruikersnaam ''Die Afrikaanse Taalraad'' verander na iets anders. Ek sal weer met Ria praat. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:54, 25 Maart 2026 (UTC) ::::: Ek het so pas met hulle sekretaris, Marekyn Kruger-Evert, gepraat en ons kan die gebruikersnaam verwyder. Sy sal onder haar eie naam registreer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:58, 25 Maart 2026 (UTC) {{uitgevoer}} Die gebruikersnaam is geskrap, om enige misverstand of misbruik te voorkom. Groete tuis, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:39, 25 Maart 2026 (UTC) == Afrikaans vir "letter case" == In baie tale is daar [[kleinletter]]s en [[hoofletter]]s. In Engels is dit bekend as "upper case" en "lower case". Beide "upper case" en "lower case" is 'n soort van "letter case". Wat is die Afrikaanse woord vir "letter case"? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:48, 25 Maart 2026 (UTC) :Bokas en onderkas - sien [[letterkas]]. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 08:12, 25 Maart 2026 (UTC) ::Dankie @[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:58, 25 Maart 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] letterkas maak sin. Veral as die oorsprong van die term. :::Maar ek sien [[letterkas]] is gekoppel aan [[:en:type case]]. Ek soek vir die Afrikaanse ekwivalent van [[:en:letter case]]. Gebruik ons maar dieselfde woord vir altwee? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:01, 25 Maart 2026 (UTC) ::::'n Opsie mag bloot "hoof- en kleinletters" wees. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:21, 25 Maart 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ek dink nie dit is 'n goeie opsie nie. Want hoe vertaal mens dan so sin: "A lower case letter is one of two types of letter cases, the other being upper case." - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:58, 25 Maart 2026 (UTC) ::::::Ek dink "type" en "letter" is maar sinonieme. Ek dink ook "letterkas" moet na die Engelse artikel "letter cae" skakel, want die artikel "type case" gaan oor die kis waarin die letters gestoor word. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:42, 25 Maart 2026 (UTC) :::::::Ekskuus, nee, dis reg soos dit is. Ons artikel verwys eintlik na "type case", maar bring "bo- en onderkas" ook in. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:47, 25 Maart 2026 (UTC) ::::::::Ja, ons kan ons [[letterkas]] artikel (gekoppel aan "[[:en:Type case]]") uitlos. ::::::::Die probleem is ons het nie 'n Afrikaanse ekwivalent vir die [[:en:Letter case]] artikel nie, en ek wil weet watter titel om daarvoor te gebruik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 13:48, 25 Maart 2026 (UTC) :Pharos sê "letterkas" of "setkas". "Letterkas", "bokas", ens. verwys almal na die vroeër dae toe die verskillende letters in drukkerswese in kassies/rakkies geplaas is. [[Gebruiker:Maureen81|Maureen81]] ([[Gebruikerbespreking:Maureen81|kontak]]) 09:33, 26 Maart 2026 (UTC) ::Tegniese woordeboek: ::'''case rack''' letterkas. ::'''letter case''' letterkas (''drukw.''). ::Wiskundewoordeboek: ::'''font case''' letterkas. ::'''letter case''' letterkas (''drukw.''). ::Pharos Afrikaans-Engels: ::'''letterkas''' typecase. ::'''typecase''' ''(druk.)'' set=, letterkas ::Ekonomiese en bedryfswoordeboek: ::'''type case''': letterbak, letterkas, setkas [[Gebruiker:Maureen81|Maureen81]] ([[Gebruikerbespreking:Maureen81|kontak]]) 09:49, 26 Maart 2026 (UTC) ::: Gemeenskap, ek het vir Maureen van VivA gevra vir haar insae! Dankie Maureen! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:30, 26 Maart 2026 (UTC) ::::Dankie @[[Gebruiker:Maureen81|Maureen81]] en @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]. Lyk my ons gebruik dan ook "Letterkas" in die taalkundige sin van die woord. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:34, 26 Maart 2026 (UTC) == Waaierpylstert == Taksonomie baie deurmekaar by [[waaierpylstert]]. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:38, 26 Maart 2026 (UTC) : Reggemaak! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:44, 26 Maart 2026 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Afrikaanse Wikipedia op die radio == Geluk aan [[Gebruiker: SpesBona]] met sy onderhoud vandag (1 April 2026) op [[Radio Overberg]]. Die man kan nie net goed Afrikaans skryf nie maar ook sy sê sê. Die opname is gelaai op [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio|ons argief]] as nommer 16 van 2026. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:28, 1 April 2026 (UTC) == Action Required: Update templates/modules for electoral maps == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Gebruiker:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Gebruikerbespreking:MediaWiki message delivery|kontak]]) 17:11, 3 April 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> :Hi Big Brother @Wikimedia. Luckily, we (on afwiki) will not be affected by your planned data migration, as every city/town/place article created on afwiki make use of an independent census site for eg. [https://census2011.adrianfrith.com/place/961111 Modjadjiskloof]. As far as I'm aware, it should not impact us, thanks! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:28, 3 April 2026 (UTC) ::As far as election maps goes, {{ping|Lefcentreright}} can you please assist us here? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:43, 3 April 2026 (UTC) :::Good evening, {{ping|Aliwal2012}}, this migration doesn't seem to affect election-related maps on this Wikipedia. Kind regards, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 20:12, 3 April 2026 (UTC) == Check Wikipedia hulpmiddel == Ken jy [https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project hierdie hulpmiddel] om sintaksfoute van Wikipedia te verwyder? [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 19:51, 5 April 2026 (UTC) : {{ping|Jcb}}, nee ek ken dit nie. Kom ons kyk wat die ander manne sê... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:59, 5 April 2026 (UTC) ::Eerste keer wat ek dit sien. Baie dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 21:29, 5 April 2026 (UTC) 1nbi7pduum8jtvq5skg9xic4fl405j6 2890453 2890338 2026-04-06T07:45:54Z Oesjaar 7467 /* Check Wikipedia hulpmiddel */ Opdateer. 2890453 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis langnaweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]]<!-- [[Lêer:AfrikaanseTaalmonumentSlogan.jpg|duimnael|260px|links|Afrikaans: 100 jaar as amptelike taal!]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|"Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rosy-faced lovebirds (Agapornis roseicollis roseicollis) composite.jpg|duimnael|links|350px|Maak vrede in [[Israel-Hamas-oorlog|Gasa]] en [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Oekraïne]], nie oorlog nie!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Deaktiveer magiese skakels == Ons weet al etlike jare dat die magiese skakels vir ISBN, RFC en PMID uiteindelik sal verdwyn, want dit is hoogs ongewens dat teks soos kode optree sonder enige kode. Magiese skakels is reeds op 'n groeiende aantal wiki's gedeaktiveer. Intussen is alle gebruik op afwiki vervang deur {{tl|ISBN}}, {{tl|RFC}} en {{tl|PMID}}, [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Zombie&diff=prev&oldid=2884277 op hierdie manier]. Is dit reg om hierdie skakels op hierdie Wiki te deaktiveer? Vanuit Phabricator [[:phab:T145604|T145604]] sal dit vir ons gedoen word ''indien'' die gemeenskap hierdie aksie ondersteun. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 17:29, 8 Maart 2026 (UTC) :Nee, ek stem daarteen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 17:41, 8 Maart 2026 (UTC) ::Hoekom? [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 17:48, 8 Maart 2026 (UTC) :::Ek is gevra of ek dit ondersteun en ek sê nee, ek wil die magiese skakels behou. Moet ek 'n hele verduidelik gee? Julle mense het te veel tyd en te min werk. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 17:50, 8 Maart 2026 (UTC) ::::Daardie magiese skakels maak die Wiki stadiger as nodig. Hulle sal in elk geval binne 'n paar jaar uit die sagteware verdwyn. Jy het die volste reg om 'n ongegronde mening te hê, maar dit beteken mense sal nie verstaan ​​hoekom jy iets dink nie. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 18:10, 8 Maart 2026 (UTC) :{{ondersteun}} - Dit is beter om nou te begin om die veranderings te doen (wat Jcb reeds vir ons gegoen het, dankie!), anders eendag gaan al ons ISBN skakels breek. Of ons 'n sjabloon gebruik of 'n "magic link" maak nie 'n groot verskil nie. Die mense op afwiki het te veel tyd om te kla oor die sagteware en die werk wat ons hele wiki onderhou. @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] jy mors almal se tyd. As ons alles hou soos jy dit wil hê dan gaan al die ISBN skakels breek. Hoe dit enige iemand help om dinge dieselfde te hou (om later te breek) het jy glad nie duidelik gemaak nie, en jou weiering om openlik daaroor te kommunikeer mors net meer tyd. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:06, 9 Maart 2026 (UTC) :{{ondersteun}} - "Voorkoming is beter as genesing" [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:14, 9 Maart 2026 (UTC) == Varktjop == Is dit nou 'n sjop of [[Varktjop|tjop]]? Nog nie van 'n sjop gehoor nie maar miskien beweeg ek in slegte/goeie kringe. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 06:39, 10 Maart 2026 (UTC) :Ek het ook nog nooit die "sjop" spelling gesien nie. Verander dit maar na "tjop". - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:29, 10 Maart 2026 (UTC) ::Die outeur se eerste taal is nie Afrikaans nie. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:53, 11 Maart 2026 (UTC) == Ek is gepla met sport == Goeiemôre gemeenskap, die onlangse [[T20I-wêreldbeker 2026]] het weer nuwe rekords opgestel, wat gepaard gaan met 'n groeiende sport soos krieket. Ek krap egter sedert weke kop oor 'n geskikte bewoording om die hersiening van vorige toernooie te vermy. In 2024 het dit volle twee weke geneem om al die ou rekords te hersien, wat nou weer verbeter is en in 2028 weer verbeter sal word. Dit wil ek liefs vermy en soek derhalwe vir 'n goeie bewoording. Byvorbeeld: * "Aiden Markram teken die vinnigste T20I-wêreldbekervyftigtal vir Suid-Afrika aan (in 19 aflewerings)." Is dit vanselfsprekend dat dié rekord slegs op die dag geld en enige tyd weer verbeter kan word en ook dat die vorige rekord (met dieselfde bewoording) verbeter is? Ingewikkeld, ek weet. Dit is juis my punt. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:10, 11 Maart 2026 (UTC) :Die logiese antwoord is dat die rekords in Wikidata gehou moet word en as sodanig outomaties in alle Wikipedias opgedateer sal word. Ek twyfel egter of dit prakties is. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 18:23, 11 Maart 2026 (UTC) ::{{ping|Martinvl}} baie dankie vir jou antwoord. Dit gaan oor teks, soos hierbo. Bv. vinnigste vyftigtal, hoogste individuelle T20I-telling, grootste oorwinning, meeste paaltjies, langste wenreeks, meeste T20I-honderdtalle, ens. Hoe meer ek daaroor dink, hoe meer hou ek daarvan om dit kort en knap te hou (soos in die voorbeeld bo), sonder daardie "en oortref die vorige rekord deur XYZ – later oortref deur ABC." Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 11 Maart 2026 (UTC) :::{{ping|SpesBona}} Ek dink dit sal lank duur voordat enigiets soortgelyk aan my voorstel vir krieket verskyn. Myns insiens, die enigste tale waar dit nuttig is, is lande waar krieket gespeel word. Ek verwag dat weerrekords gesentraliseer sal word voor krieketrekords gesentraliseer is. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:31, 11 Maart 2026 (UTC) ::::{{ping|Martinvl}} Dit gaan oor 'n geskikte bewoording hier op Wikipedia om 'n gereelde hersiening al om die twee jaar te vermy. Ek glo die beste oplossing is om soos bo (in die voorbeeld) te skryf. Die vraag is net is dit duidelik genoeg dat dit slegs tydelik is/was. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:45, 11 Maart 2026 (UTC) :::::{{ping|SpesBona}} Op WikiVoyage word die datum van die laaste hersiening altyd gemeld. Miskien moet jy dit ook hier doen. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 16:54, 12 Maart 2026 (UTC) :::::{{ping|Martinvl}} Dit is nou 'n interessante voorstel. Die Engelse artikel oor die [[:en:Fifth ODI, Australian cricket team in South Africa in 2005–06|438-wedstryd]] (wat vandag presies 20 jaar gelede gespeel is) gebruik ''[Later Surpassed]'' ("[later verbeter]"). Ek oorweeg nou tussen dit en 'n soortgelyke voetnota. Ek gee maar 'n voorbeeld van die [[T20I-wêreldbeker 2024]] om te verduidelik waaroor ek kopkrap: :::::* "Suid-Afrika verdedig met 113 lopies die laagste T20I-wêreldbekertelling suksesvol en oortref Indië se vorige rekord teen Pakistan een dag vroeër tydens dieselfde toernooi en Sri Lanka se 2014-telling teen Nieu-Seeland – later oortref deur Bangladesj teen Nepal tydens dieselfde toernooi." :::::Kort en kragtig sou dit wees: :::::* "Suid-Afrika verdedig met 113 lopies die laagste T20I-wêreldbekertelling suksesvol." :::::Nou is die opsies volgende: slegs dié kort teks (as dit hoegenaamd verstaanbaar is dat ons oor 'n ou rekord praat), 'n nota "[later verbeter]" of 'n soortgelyke voetnota. Die woorde "destyds" en "ooit" vereis myns insiens 'n wyer beskrywing soos die langer voorbeeld. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 12 Maart 2026 (UTC) ::::::Ek dink jy sal iets soos "in dié tyd" moet insit om dit duidelik te maak: "Aiden Markram teken die vinnigste T20I-wêreldbekervyftigtal in dié tyd vir Suid-Afrika aan (in 19 aflewerings)." [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:57, 12 Maart 2026 (UTC) :::::::{{ping|BurgertB}} baie dankie, ek dink dit sal werk. Vir die tweede voorbeeld gee dit dan: "Suid-Afrika verdedig met 113 lopies die laagste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd suksesvol." Lyk my ek moet dit by elke rekord insit wat ter eniger tyd verbeter kan word, al is dit steeds die rekord: "Rassie van der Dussen teken die hoogste individuelle telling deur ’n Suid-Afrikaner in ’n T20I-wêreldbekerwedstryd in dié tyd aan." Dit maak die hersiening van die vorige rekord onnodig en ook die verwysing na die nuwe rekord. Ek gaan dit een-een vir beide krieket- en rugbytoernooie gebruik. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:40, 12 Maart 2026 (UTC) :::::::{{ping|BurgertB}} Ek is nou besig om "in dié tyd" in al die T20I-wêreldbekerartikels te gebruik. Nou het ek 'n nuwe vraag: Is dit ook 'n moontlikheid om van konstruksies soos :::::::* "Dit is Suid-Afrika se grootste T20I-wêreldbekeroorwinning volgens aantal lopies." :::::::te verander in :::::::* "In dié tyd is dit Suid-Afrika se grootste T20I-wêreldbekeroorwinning volgens aantal lopies." :::::::Sal dit werk? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 14:40, 13 Maart 2026 (UTC) Ja, dit lyk vir my 100 persent. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 17:44, 13 Maart 2026 (UTC) :{{ping|BurgertB}} daars hy. Baie dankie nogmaals, ook aan {{ping|Martinvl}}! Ek hoop maar ek het by al die (gebroke) rekords uitgekom. Dit sal gaaf wees as iemand ook 'n ogie kan gooi. Ek het ook die een of ander flater aan my kant teëgekom, waaroor ek jammer voel! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:30, 13 Maart 2026 (UTC) == Hoed af administrateurs == Ek haal my hoed af vir die Wikipedia-administrateurs! In die besonder is hierdie kompliment vir [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] bedoel. Ek en hy het nou al twee keer vergader en hy help my elke keer geduldig. Hy is bereid om inligting en vaardighede te deel. Hy is ook bereid om na raad te luister. Ek vind ons inligtingsessies waardevol. Hy het veral my Atlas Cheetah-artikel tegnies versorg. Hierdie kompliment is ook vir [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] bedoel. Ek is nog maar 'n groentjie op Wikipedia, en hy het my eerste artikels tegnies versorg. Hy het ook raad gegee. [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 12:44, 13 Maart 2026 (UTC) :Dankie @[[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]]. Jou eerste bydrae was van 'n baie goeie gehalte. Ons is baie bly om jou hier te hê, en om mekaar te help. Hou aan met die goeie werk. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:31, 16 Maart 2026 (UTC) == Skryfwedstryd 2026 == Hallo. Ek probeer om fondse van WMZA te bekom vir 'n skryfkompetisie in Mei. Ons benodig nog 'n beoordelaar. Kontak my of SpesBona asseblief as jy belangstel. Dankie. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:54, 14 Maart 2026 (UTC) :Goeienaand Gemeenskap, ek is baie jammer, maar om tydredes moet ek as 'n beoordelaar onttrek. Moenie bekommer nie, pleks daarvan probeer ek maar die een of ander voorbladartikel skep, maar in 'n ander maand met meer tyd vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 15 Maart 2026 (UTC) ::Geen probleem. Ons kort nou 2 beoordelaars. {{ping|Oesjaar|Rooiratel|Pynappel|BurgertB|Sobaka|Aliwal2012|JMK}} stel een van julle belang? Ek neem aan party van julle wil liewers deelneem. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 07:55, 16 Maart 2026 (UTC) :::[[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]], ek sal 'n beoordelaar wees. Dis nie eintlik my'' scene'' nie, maar ek is bereid om uit te help. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 15:05, 16 Maart 2026 (UTC) ::::Wonderlik, baie dankie. Ek het ook vir die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gevra vir 'n beoordelaar. Reken tussen ons 3 via email kan ons dit doen. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:02, 16 Maart 2026 (UTC) ::::: Jammer, besig. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:12, 16 Maart 2026 (UTC) :::::: [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]], ek sal ook as 'n beoordelaar kan help. Weet nie of dit te laat is nie, ek was vir 10 dae op vakansie in die natuur. Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:04, 19 Maart 2026 (UTC) :::::::Wonderlik, baie dankie. Ek reken ons 3 is perfek en kan via email dit doen. Kyk gerus na [[Wikipedia:Skryfwedstryd_2026]] en maak veranderinge. Ek het 'n vergadering volgende Woensdag om die pryse te bevestig. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:27, 19 Maart 2026 (UTC) :Ek is bevrees ek sal nie kan deelneem nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 00:36, 24 Maart 2026 (UTC) == "Ou Kaapse wapad" vs "Ou Kaapse weg" == Op die bladsy [[Suikerbrug]] is die "Ou Kaapse wapad". Ek dog dit is dalk dieselfde ding as die "Ou Kaapse weg", maar dit kan nie wees nie. Volgens [https://www.mountainpassessouthafrica.co.za/find-a-pass/western-cape/61-ou-kaapse-weg-old-cape-road-,-cape-town.html hierdie bron] is die Ou Kaapse Weg eers in 1968 gebou. Maar die Suikerbrug is in 1852 geopen, so die twee kan nie dieselfde wees nie. Is daar iemand wat meer inligting het oor beide van die twee onderwerpe? @[[Gebruiker:AFM|AFM]], @[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]]? Ek dink dit sal baie nuttig wees om 'n artikel vir elk een te hê op ons wiki. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:53, 16 Maart 2026 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. ;Feedback [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> [[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|besprekings]])</bdi> 11:15, 19 Maart 2026 (UTC) :{{ping|Rooiratel|Pynappel}}, hierdie is in julle kraal... Help asb! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:27, 19 Maart 2026 (UTC) ::Ek sal aan die besprekings deelneem met my menings oor die saak. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:28, 19 Maart 2026 (UTC) == Gebruiker:Kurgenera == Gemeenskap, gaan ons [[Gebruiker:Kurgenera]] hier toelaat? Sien sy Gebruikersblad. Neutraal is hy definitief nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:08, 22 Maart 2026 (UTC) :I have noted the concerns regarding the content on my user page. If my personal introduction is considered inconsistent with the community's standards or neutrality expectations, I am more than willing to remove it myself to ensure a constructive environment. Thank you for bringing this to my attention. [[Gebruiker:Kurgenera|Kurgenera]] ([[Gebruikerbespreking:Kurgenera|kontak]]) 15:21, 22 Maart 2026 (UTC) ::{{ping|Kurgenera}}, thank you for understanding. Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:01, 22 Maart 2026 (UTC) :::Enige gebruiker wat openlik die massaslagting van 'n groep mense ondersteun, se rekening moet permanent versper word. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 00:28, 23 Maart 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en diepte == Gemeenskap, ons maandelikse besoeke vir Desember is weer 'n nuwe rekord van oor die 8 miljoen. Ek vertrou egter nie die inligting nie, want Desember is skoolvakansietyd. Ek het vir [[Gebruiker:Rooiratel]] gevra om dit met die relevante owerhede te bespreek. Hy sal vir ons terugvoer gee wanneer beskikbaar. Die goeie nuus is dat ons diepte nou 38 is, hopenlik hou dit aan met groei. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:27, 14 Januarie 2026 (UTC) :Vir die wat self wil saam volg, sien : https://phabricator.wikimedia.org/T413949 :Dit is deel van 'n wyer ondersoek : https://phabricator.wikimedia.org/T412655 :Ek sal dit dophou, en opvolg as dit te lank neem. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:21, 14 Januarie 2026 (UTC) [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:08, 23 Maart 2026 (UTC) == When local articles don’t exist - could shared content help? == Hi everyone, I’m Luca, and I’m part of the team working on Abstract Wikipedia. [[:m:Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is a [https://abstract.wikipedia.org/ recently launched Wikimedia project] that aims to create community-written, language-independent articles that can be used to generate text in many languages using Wikifunctions. We’re currently trying to understand how this might interact with existing Wikipedia communities. We’d like to get your thoughts on one specific question: '''If a topic does not yet have an article in your Wikipedia, would your community be interested in showing text in your language generated from Abstract Wikipedia content? Or would you prefer to continue showing no article until one is written locally?''' Local communities would remain fully in control. Existing local articles would never be replaced, and contributors could improve the shared content. If helpful, you can also share whether there are situations where showing shared content would feel appropriate, or situations where it clearly would not. Thanks for sharing your thoughts! We’re here to listen and learn. You can address us in your own language, if you want. [[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:Sannita (WMF)|kontak]]) 11:57, 23 Maart 2026 (UTC) :{{ping|Sobaka|SpesBona|Rooiratel|Pynappel|BurgertB}}, die begin van KI-geskepte artikels op klein skaal? As ons instem, waar gaan dit eindig? Menere... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:06, 23 Maart 2026 (UTC) : Hulle het een probleem, Afrikatale het eenvoudig nie die woordeskat om tegniese artikels te skep nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:08, 23 Maart 2026 (UTC) ::{{ping|Oesjaar}}, myns insiens het die taalweergawes in Afrikatale 'n tekort aan mannekrag. Vir laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek loods op die [[Swahili Wikipedia]] oor beide krieket en rugby. Ek wou hulle help met inligtingskaste, nuwe artikels, ens. Ek het gevra vir hulp met vertalings, maar niemand kon help nie. Ek het selfs die een of ander term onder die knie gekry, maar ek kon nie alles alleen doen nie. Sedertdien probeer ek die Afrikaanse Wikipedia tot die gesaghebbende bron oor sport in Afrika maak en noem derhalwe ook byvoorbeeld Kenia en Zimbabwe se prestasies by internasionale toernooie (krieket en rugby). Daar is nie 'n ander Afrikataal wat hierdie artikels het nie, nie eens saadjies nie. 100 miljoen mense praat [[Swahili]], maar daar is nie artikels oor hulle nasionale spanne in krieket en rugby nie. Dalk kry ons hiermee die een of ander wat belangstel in Afrikaans? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:08, 23 Maart 2026 (UTC) ::: Ek het na die Abstrakte Wikipedia gekyk en probeer verstaan wat met die projek gepoog word. Dit is nie kunsmatige intelligensie nie, maar eerder ‘n soort van skaregebaseerde (''crowd sourced'') vertalingspoging om uiteindelik saadjies in die kleiner tale Wikipedias te skep. Aangesien daar sterk vertalingspakkette beskikbaar is vir Afrikaans kan ek nie enige waarde vir ons Wikipedia hierin sien nie. So na my na mening behoort die antwoord op hul vraag te wees: “We appreciate the value of this initiative for smaller languages without much digital support. In the case of Afrikaans powerful digital translation options exists, which would make the creation of short articles through this method superfluous as better quality articles could be created by the current user base.” Uiteraard kan iemand wat wel waarde sien hier hul mening ook weergee voor ons ‘n finale antwoord verskaf. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:16, 23 Maart 2026 (UTC) ::::{{gekant}}, as rooi skakels met rekenaarvertaalde inhoud "vervang" word, hoekom wy mense hul vrye tyd daaraan om artikels te vertaal? Vir ons lesers benodig ons kwaliteit pleks van kwantiteit. Myns insiens is daar nie 'n voordeel van 'n rekenaarvertaalde saadjie teenoor 'n rooi skakel nie. Ek vermoed eerder dat mense dan nie meer hierdie rooi skakel met 'n goeie artikel vervang nie: "Daar is reeds iets, hoekom my vrye tyd wy en nog iets doen?" Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:40, 23 Maart 2026 (UTC) :::::Thanks @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] for your explanation. No, it is not AI-generated, quite the contrary, it is going to be all created and maintained by users. Please [https://abstract.wikipedia.org/wiki/Abstract_Wikipedia:Frequently_Asked_Questions#Is_Abstract_Wikipedia_using_AI? see the FAQ on this point]. I will let you discuss in peace now, but I wanted to clear up this part immediately. [[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:Sannita (WMF)|kontak]]) 14:20, 23 Maart 2026 (UTC) ::::::Ons het 'n biblioteek vir beelde (Wikimedia Commons) en ook 'n biblioteek vir enkele waardes (Wikidata). Myns insiens sal dit beter wees as ons 'n biblioteek vir sjablone maak. Een familie sjablone wat ek verwag is weersyfers - een sjabloon vir elke plek. dus kan ons in enige Wikipedia "<nowiki>{{Global:climate|XX|Pofadder}}</nowiki>" skryf en dan word die klimaatsyfers vir Pofadder in die artikel in die taal "XX" neergeplak. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:54, 23 Maart 2026 (UTC) :::::::Ek is geneig om saam te stem met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. My gevoel is dat rooi skakels gebruikers aanspoor om ontbrekende artikels te skep, maar ek weet nie of dit al empiries bewys is nie en of dit op alle taalweergawes van Wikipedia dieselfde is nie. Ek weet op afwiki word rooi skakels verwyder omdat baie sulke skakels vir jare rooi bly sonder dat enigiemand die artikel skep en sommige gebruikers dan voel die artikel gaan in elk geval nooit geskep word nie. In sulke gevalle is dit dan seker beter om iets te hê eerder as geen skakel nie? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:41, 23 Maart 2026 (UTC) {{uitkeep}} {{Neutraal}} - Ek wil die projek probeer, en sien hoe goed dit werk. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dit is nie rekenaarvertaalde inhoud nie. Dit gebruik wikidata vir die inhoud. Al die vertalings is deur mense gedoen. Die voorbeeld wat ek al gesien het is as die Abstrakte Wikipedia 'n artikel oor 'n planeet "skryf" sal dit iets soos dié lyk: <br /> ::::'''Naam''' is die 7de planeet in die sonnestelsel rondom die Abcdef ster. Die planeet het 3 mane. <br /> Al die Afrikaanse teks van die voorbeeldteks is Afrikaanse woorde wat 'n mens daargestel het as die Afrikaanse waarde van daai item op wikidata. My mening is dat ek eerder dit wil gebruik as 'n beginpunt wanneer iemand 'n nuwe bladsy skep. Nie om net só vir almal te wys nie, maar miskien doen dit iets (meer bladtrekke, meer gebruikers wysig die abstrak artikels). Ons sal nooit weet as ons dit nie probeer nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:07, 24 Maart 2026 (UTC) :Ek dink ook ons moet dit probeer. Ons kan dit seker later beëindig as ons sien dit werk nie lekker nie. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 10:31, 25 Maart 2026 (UTC) :: Ek stel voor dat [[Gebruiker:Rooiratel]] en [[Gebruiker:BurgertB]] daarmee eksperimenteer en ons terugvoering gee. Een vraag, beteken dit dan die skep van 'n artikel nie teen enige gebruiker se naam gekrediteer gaan word nie? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:42, 26 Maart 2026 (UTC) :::Lyk my dit werk soos {{sl|Databoks}} en gebruik die inligting wat op die betrokke Wikidata-item is. Dit voeg dan die enkele woorde outomaties in sinne by. Ons het reeds die Databoks se gebruik weens sy swak taalgebruik verwerp. Ek weet nie hoe die gebruik van teks met swak taalgebruik en min inligting nuwe lesers sal trek nie. As lesers nie die gewenste inligting vind nie, gaan hulle elders trek (waarskynlik die Engelse Wikipedia) en die Afrikaanse Wikipedia as swak onthou, as hulle slegs hierdie goed teëkom. :::Boonop sal die plaas van outomaties-gegenereerde teks myns insiens die skepping van 'n nuwe artikel vir nuwelinge verhoed. Rooi skakels prikkel immers mense om 'n nuwe artikel te skep. Hoekom 'n nuwe artikel skryf as daar reeds iets is, vra die nuweling dan? Myns insiens is ons beter af sonder hierdie eksperiment. Ons het reeds min mannekrag en ek dink nie ons gaan nuwe gebruikers kry met hierdie nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:05, 26 Maart 2026 (UTC) ::::{{ping|SpesBona}} ::::>Rooi skakels prikkel immers mense om 'n nuwe artikel te skep. ::::Ek sien orals op die besprekings hier dat ons rooi skakels vermy juis omdat dit NIE mense prikkel om 'n nuwe artikel te skep nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:30, 26 Maart 2026 (UTC) ::::{{ping|Oesjaar}} dit sal nie 'n geskepte artikel wees nie. In die geval dat 'n artikel NIE bestaan NIE, wys dit die outomatiese inhoud. 'n Mens kan nog steeds na die tyd 'n artikel skep met enige inhoud, en dit sal werk soos altyd. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:27, 26 Maart 2026 (UTC) :::::Daar is wel mense wat deur rooi skakels aangemoedig word om nuwe artikels te skep. Ook op die Duitse Wikipedia. Nie almal het dieselfde houding nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:00, 26 Maart 2026 (UTC) ::::::Oor rooi skakels: onthou die kern van gebruikers wat hier artikels skep is effektief tien mense wat dit doen en almal is admins. Die tien skep by verre die grootste gros van nuwe artikels en hulle is ook baie ervare gebruikers. Rooi skakels het vir hierdie tien geen waarde nie, is miskien irriterend, want hulle het hulle eie planne/strategie oor die pad vorentoe. Al wanneer rooi skakels weer gaan doen wat hulle moet doen, is as ons 'n klomp nuwe gebruikers kry. My beskeie mening... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:56, 26 Maart 2026 (UTC) == 'n Nuwe gebruiker: Die Afrikaanse Taalraad == Goeie môre, ek merk op daar is 'n nuwe [[Gebruiker:Die Afrikaanse Taalraad]] wat sopas verbeterings aan die [[Afrikaanse Taalraad]] gedoen het. Wie is hierdie persoon?, is hy/sy dan anoniem? Moet ons [[Gebruiker:Die Afrikaanse Taalraad]] hier toelaat? Ek voel nie gemaklik daarmee nie! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:26, 25 Maart 2026 (UTC) :Ek stem saam met @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]. Daar moet een gebruiker per persoon wees. Ek voel ook nie gemaklik oor 'n gebruiker wat 'n groep verteenwoordig nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:46, 25 Maart 2026 (UTC) ::Dit is eintlik teen Wikipedia beleid : [[:en:Wikipedia:Username_policy#Shared_accounts]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:58, 25 Maart 2026 (UTC) :::: Ek is besig om sistematies met al die Afrikaanse Organisasies te kommunikeer en hulle oor die Afrikaanse Wikipedia in te lig om die perspesies uit te skakel. Dit was die Afrikaanse Taalraad se beurt laasweek en nadat ek hulle artikel gesien het, het ek Ria Olivier (kontak detail by prof Beukes gekry) gevra om hulle inligting na te gaan en enige veranderinge onder my aandag te bring. Toe doen hulle dit self... Ek stem saam met julle, hulle moet die gebruikersnaam ''Die Afrikaanse Taalraad'' verander na iets anders. Ek sal weer met Ria praat. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:54, 25 Maart 2026 (UTC) ::::: Ek het so pas met hulle sekretaris, Marekyn Kruger-Evert, gepraat en ons kan die gebruikersnaam verwyder. Sy sal onder haar eie naam registreer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:58, 25 Maart 2026 (UTC) {{uitgevoer}} Die gebruikersnaam is geskrap, om enige misverstand of misbruik te voorkom. Groete tuis, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:39, 25 Maart 2026 (UTC) == Afrikaans vir "letter case" == In baie tale is daar [[kleinletter]]s en [[hoofletter]]s. In Engels is dit bekend as "upper case" en "lower case". Beide "upper case" en "lower case" is 'n soort van "letter case". Wat is die Afrikaanse woord vir "letter case"? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:48, 25 Maart 2026 (UTC) :Bokas en onderkas - sien [[letterkas]]. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 08:12, 25 Maart 2026 (UTC) ::Dankie @[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:58, 25 Maart 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] letterkas maak sin. Veral as die oorsprong van die term. :::Maar ek sien [[letterkas]] is gekoppel aan [[:en:type case]]. Ek soek vir die Afrikaanse ekwivalent van [[:en:letter case]]. Gebruik ons maar dieselfde woord vir altwee? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:01, 25 Maart 2026 (UTC) ::::'n Opsie mag bloot "hoof- en kleinletters" wees. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:21, 25 Maart 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ek dink nie dit is 'n goeie opsie nie. Want hoe vertaal mens dan so sin: "A lower case letter is one of two types of letter cases, the other being upper case." - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:58, 25 Maart 2026 (UTC) ::::::Ek dink "type" en "letter" is maar sinonieme. Ek dink ook "letterkas" moet na die Engelse artikel "letter cae" skakel, want die artikel "type case" gaan oor die kis waarin die letters gestoor word. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:42, 25 Maart 2026 (UTC) :::::::Ekskuus, nee, dis reg soos dit is. Ons artikel verwys eintlik na "type case", maar bring "bo- en onderkas" ook in. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:47, 25 Maart 2026 (UTC) ::::::::Ja, ons kan ons [[letterkas]] artikel (gekoppel aan "[[:en:Type case]]") uitlos. ::::::::Die probleem is ons het nie 'n Afrikaanse ekwivalent vir die [[:en:Letter case]] artikel nie, en ek wil weet watter titel om daarvoor te gebruik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 13:48, 25 Maart 2026 (UTC) :Pharos sê "letterkas" of "setkas". "Letterkas", "bokas", ens. verwys almal na die vroeër dae toe die verskillende letters in drukkerswese in kassies/rakkies geplaas is. [[Gebruiker:Maureen81|Maureen81]] ([[Gebruikerbespreking:Maureen81|kontak]]) 09:33, 26 Maart 2026 (UTC) ::Tegniese woordeboek: ::'''case rack''' letterkas. ::'''letter case''' letterkas (''drukw.''). ::Wiskundewoordeboek: ::'''font case''' letterkas. ::'''letter case''' letterkas (''drukw.''). ::Pharos Afrikaans-Engels: ::'''letterkas''' typecase. ::'''typecase''' ''(druk.)'' set=, letterkas ::Ekonomiese en bedryfswoordeboek: ::'''type case''': letterbak, letterkas, setkas [[Gebruiker:Maureen81|Maureen81]] ([[Gebruikerbespreking:Maureen81|kontak]]) 09:49, 26 Maart 2026 (UTC) ::: Gemeenskap, ek het vir Maureen van VivA gevra vir haar insae! Dankie Maureen! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:30, 26 Maart 2026 (UTC) ::::Dankie @[[Gebruiker:Maureen81|Maureen81]] en @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]. Lyk my ons gebruik dan ook "Letterkas" in die taalkundige sin van die woord. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:34, 26 Maart 2026 (UTC) == Waaierpylstert == Taksonomie baie deurmekaar by [[waaierpylstert]]. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:38, 26 Maart 2026 (UTC) : Reggemaak! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:44, 26 Maart 2026 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Afrikaanse Wikipedia op die radio == Geluk aan [[Gebruiker: SpesBona]] met sy onderhoud vandag (1 April 2026) op [[Radio Overberg]]. Die man kan nie net goed Afrikaans skryf nie maar ook sy sê sê. Die opname is gelaai op [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio|ons argief]] as nommer 16 van 2026. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:28, 1 April 2026 (UTC) == Action Required: Update templates/modules for electoral maps == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Gebruiker:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Gebruikerbespreking:MediaWiki message delivery|kontak]]) 17:11, 3 April 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> :Hi Big Brother @Wikimedia. Luckily, we (on afwiki) will not be affected by your planned data migration, as every city/town/place article created on afwiki make use of an independent census site for eg. [https://census2011.adrianfrith.com/place/961111 Modjadjiskloof]. As far as I'm aware, it should not impact us, thanks! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:28, 3 April 2026 (UTC) ::As far as election maps goes, {{ping|Lefcentreright}} can you please assist us here? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:43, 3 April 2026 (UTC) :::Good evening, {{ping|Aliwal2012}}, this migration doesn't seem to affect election-related maps on this Wikipedia. Kind regards, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 20:12, 3 April 2026 (UTC) == Check Wikipedia hulpmiddel == Ken jy [https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project hierdie hulpmiddel] om sintaksfoute van Wikipedia te verwyder? [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 19:51, 5 April 2026 (UTC) : {{ping|Jcb}}, nee ek ken dit nie. Kom ons kyk wat die ander manne sê... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:59, 5 April 2026 (UTC) ::Eerste keer wat ek dit sien. Baie dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 21:29, 5 April 2026 (UTC) :::: {{ping|Jcb}} hoe gereeld word die lyste opdateer? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:45, 6 April 2026 (UTC) 86ywmv1yleugh7cckc6viicv40lgd51 0 5534 2890306 2884760 2026-04-05T20:36:57Z ~2026-21006-26 205794 2890306 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die taal. Vir die etniese groep, sien [[Nederlanders]].'' {{Inligtingskas Taal |naam=Nederlands |inheemsenaam= |uitspraak=[ˈneːdərlɑnts] |familiekleur=Indo-Europees |state=[[Nederland]], [[België]] en [[Suriname]], ook op [[Aruba]], [[Curaçao]] en [[Sint Maarten]], daarna vooral in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], [[Kanada]], [[Frankryk]], [[Duitsland]], [[Australië]], [[Nieu-Seeland]], [[Indonesië]] en [[Suid-Afrika]]. |streek=Wêreldwyd |sprekers=24 miljoen (moedertaal)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.ethnologue.com/language/nld |title=Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition, Dutch |publisher=[[Ethnologue]] |accessdate=25 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517183602/https://www.ethnologue.com/language/nld |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{nl}} {{cite web |url=http://taalunieversum.org/taal/feiten_en_weetjes/#feitencijfers |title=Nederlands, wereldtaal |accessdate=16 Januarie 2012 |publisher=[[Nederlandse Taalunie]] |year=2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021192842/http://taalunieversum.org/taal/feiten_en_weetjes/ |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br />29 miljoen (totaal)<ref>{{en}} {{cite web|title=Special Eurobarometer 243: Europeans and their Languages (Survey)|publisher=Europa |author=Europese Kommissie|year=2006|url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_en.pdf| format=PDF |accessdate=16 Januarie 2012}} "1% of the EU population claims to speak Dutch well enough in order to have a conversation." (bladsy 153)</ref> |rang=37–48 |skrif=[[Latynse alfabet]] |fam1=[[Indo-Europese tale|Indo-Europees]] |fam2=[[Germaanse tale|Germaans]] |fam3=[[Wes-Germaanse tale|Wes-Germaans]] |fam4=[[Nederfrankies]] |nasie=[[Lêer:Flag of Benelux.svg|23px]] [[Benelux]]<br />{{vlagland|Europese Unie}}<br />[[Lêer:Flag of UNASUR.svg|23px]] [[Unie van Suid-Amerikaanse Nasies]]<br />{{vlagland|Aruba}}<br />{{vlagland|België}}<br />{{vlagland|Curaçao}}<br />{{vlagland|Nederland}}<br />{{vlagland|Sint Maarten}}<br />{{vlagland|Suriname}} |agentskap=[[Nederlandse Taalunie]] |iso1=nl|iso2=nld|iso3=nld |kaart=[[Lêer:Map of the Dutch World.svg|250px|Verspreiding van Nederlands in die wêreld]] }} '''Nederlands''' ([ˈneːdərlɑnts] {{Audio|Nl-Nederlands.ogg|luister}}) is 'n [[Wes-Germaanse tale|Wes-Germaanse taal]] wat deur meer as 24 miljoen moedertaalsprekers in die wêreld gepraat word. Die totale aantal sprekers word geskat op omtrent 30 miljoen. Behalwe dat Nederlands die [[amptelike taal]] van [[Nederland]] is, is dit ook 'n amptelike taal in [[België]] (amptelike taal van die Belgiese deelstaat [[Vlaandere]] en naas [[Frans]] is Nederlands ook een van die twee amptelike tale in die [[Brussel|Brusselse Hoofstedelike Gewes]]) en [[Suriname]]. Nederlands is verder die amptelike taal van [[Aruba]], [[Curaçao]] en [[Sint Maarten]] in [[Suid-Amerika]] en die [[Karibiese gebied]]. In samewerkingsorganisasies word die taal erken in die [[Benelux]], die [[Europese Unie]], die Karibiese Gemeenskap en die Unie van Suid-Amerikaanse Nasies. 'n Beraamde 95 persent van die [[Afrikaans]]e woordeskat is van Nederlandse oorsprong. Afrikaans het kenmerke van verskeie Nederlandse dialekte. Die woord Nederlands word dikwels gebruik as sinoniem vir Standaardnederlands, wat deur die media gebruik en op skole onderrig word. Nederlands het egter ook 'n breëre betekenis en word ook gebruik vir die [[Nederfrankies]]e variasies uit die [[Lae Lande]], en soms ook die [[Nederlandse kreools]] en Afrikaans (ook beskou as 'n halfkreool). == Taalkundige terme == In die [[Middeleeue]] word die Nederlandse taal meestal ''Duuts'' (Noord) of '''''Diets''''' (Suid) genoem, wat eintlik "volkstaal" beteken (''diet'' "volk") en ter onderskeiding van die [[Latyn]]se taal van die kerk en Frans wat die [[adel]] gebruik het. In sy gediftongeerde vorm ''Duits'' word hierdie term nog tot in die 17de eeu gebruik; later word na die [[Germaanse tale|Germaanse taal]] van die Nederlande as '''''Nederduits''''' verwys, in teenstelling met Opperduits (die Hoogduitse taal in [[Duitsland]]). Nederduits is vandag net die taalkundige term vir die dialekte van [[Noord-Duitsland]], wat nie aan die [[tweede Germaanse klankverskuiwing]] deelgeneem het nie. Die Engelse benaming vir Nederlands, '''''Dutch''''', en ook die term ''Nederduits'' of ''Nederduitsch'' in die name van die Afrikaanse [[drie Susterskerke]] van Suid-Afrika, herinner nog aan die ou benaming. In die ou Boererepublieke en die ou [[Kaapkolonie]] is Nederlands ook '''Hoog-Afrikaans''' genoem deur mense wat Afrikaans praat. == Klassifikasie == [[Lêer:Niederfränkisch.png|duimnael|Nederfrankiese taalgebied in Europa]] Nederlands is saam met [[Engels]], [[Duits]] en ander taalvariante soos Fries en [[Luxemburgs]] 'n Wes-Germaanse taal. Nederlands is sterk verwant aan die Duitse taal, maar bevat ook vele ooreenkomste met Engels. Saam met [[Nedersaksies]], [[Nederduits]] en [[Hoogduits]] (tans die standaardtaal in Duitstalige lande) behoort Nederlands tot die Kontinentale Wes-Germaanse groep van die [[Indo-Europese tale]]. === Verdeling === * [[Indo-Europese tale|Indo-Europees]] ** [[Germaanse tale|Germaans]] *** [[Wes-Germaanse tale|Wes-Germaans]] **** [[Nederfrankies]] ***** '''Nederlands''' ***** (Afrikaans, Nederlandse kreools) === Verwante tale === Nederlands het die meeste ooreenkomste met Afrikaans. Afrikaans is dan ook 'n vermenging van Nederlandse dialekte wat 'n eie skryftaal ontwikkel het. [[Wes-Fries]] en Duits is die afsonderlike tale wat na aan die Standaardnederlandse taal staan en nog digterby sommige dialekte. [[Seeus]], Nedersaksies en [[Limburgs]] word beskou as streektale; spesiale dialekte wat naby Nederlands staan. Die verwantskap met Engels is baie kleiner. == Sprekers == [[Lêer:MetropoleNederlands.jpg|duimnael|Die grootste Nederlands- en Afrikaanstalige gemeenskappe in die wêreld.]] In Europa en ook ter wêreld is Nederlands, na Engels en Duits die grootste Germaanse taal. Nederlands het egter meer sprekers as die [[Noord-Germaanse tale]] gekombineer, [[Sweeds]], [[Deens]], [[Noors]], [[Yslands]] en [[Faroëes]]. Die grootste Nederlandstalige land is Nederland met meer as 16 miljoen moedertaal- of kultuurtaalsprekers. Daar is meer as ses miljoen eerstetaalsprekers in België en nog 'n paar miljoen wat Nederlands as tweede of derde taal kan praat. In die grensgebiede van Duitsland, Wallonië en Frankryk word Nederlands in dialekvorm gepraat. Besonder in Duitsland en Frankryk het hierdie sprekers meestal geen kennis van die Nederlandse standaardtaal nie en gebruik hulle hul dialekte steeds minder. In Suriname is Nederlands die amptelike taal en feitlik almal kan die taal vlot praat. Nederlands dien ook as omgangstaal tussen die verskeie bevolkingsgroepe en omtrent 60% van die bevolking praat Nederlands as eerste taal. Op die [[Nederlandse Antille]] is Nederlands nie oorwegend die moedertaal of omgangstaal nie, maar wel [[Papiaments]] ('n [[Portugees|Portugese]] [[Kreools|kreool]] met Nederlandse en andere invloede) op die Benedewindse eilande (die ABC-eilande – Aruba, Bonaire en Curaçao) en Engels op die Bowindse eilande (die SSS-Eilande). Die meeste Antiliane praat vlot Nederlands, Engels, Papiaments en [[Spaans]]. In die [[Verenigde State van Amerika]], [[Suid-Afrika]], [[Kanada]], [[Nieu-Seeland]] en [[Australië]] woon Nederlandse en Vlaamse immigrante wat nog Nederlands praat. In Afrika is Nederlands verteenwoordig deur sy dogtertaal Afrikaans wat in Suid-Afrika deur meer as ses miljoen moedertaalsprekers gebesig word – en nog baie meer wat Afrikaans as tweede of derde taal aangeleer het.<ref name="statssa-2001-language-1">{{en}} {{cite web|url=http://www.statssa.gov.za/PublicationsHTML/Report-03-02-042001/html/Report-03-02-042001_18.html?gInitialPosX=10px&gInitialPosY=10px&gZoomValue=100|title=Census 2001 – Home language|publisher=Statistics South Africa|accessdate=2 Februarie 2010}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="statistics">{{en}} {{cite web |url=http://www.statssa.gov.za/census01/html/RSAPrimary.pdf |year=2001 |title=Census 2001: Primary tables South Africa: Census 1996 and 2001 compared |work=Statistics South Africa |page=19 |publisher=Statistics South Africa |accessdate=26 Oktober 2010 |archive-date=20 Desember 2014 |archive-url=https://www.webcitation.org/6UxL3wQW4?url=http://www.statssa.gov.za/census01/html/RSAPrimary.pdf |url-status=dead }}</ref> In [[Namibië]] kan ongeveer 85% van die bevolking Afrikaans verstaan.<ref>{{en}} Bromber, Katrin; Smieja, Birgit (2004), "Globalisation and African languages: risks and benefits", Trends in Linguistics (Walter de Gruyter), bl. 1</ref> === Status === Nederlands is dikwels genoem as die kleinste wêreldtaal en is teenwoordig in Europa, Amerika en Afrika. Ook in 'n historiese opsig het Nederlands 'n relatief groot rol gespeel. === Huidige amptelike status === {| border="1" cellpadding="0" cellspacing="2" style="float:right; width:345px; margin:0 0 1em 1em; border:1px #ddd solid; border-collapse:collapse; font-size:95%;" |+<big><big>'''Nederlandstalige gebiede'''</big></big> |- ! style="background:#ddd;"| Land ! style="background:#ddd;"|Sprekers |- ! colspan="4" style="background:#f9f9f9;"|[[Europa]] |- |[[Nederland]] | style="text-align:right;"| 16&nbsp;606&nbsp;000 |- |[[België]] | style="text-align:right;"| 6&nbsp;286&nbsp;600 (1ste taal) (totaal) |- |[[Frankryk]] (Frans Vlaandere) | style="text-align:right;"| +/- 100&nbsp;000 |- |[[Duitsland]] (Nederryn) | style="text-align:right;"| ? |- ! colspan="4" style="background:#f9f9f9;"|[[Amerikas]] |- |[[Suriname]] | style="text-align:right;"| 291&nbsp;971 (1ste taal, 60%) 486&nbsp;618 (totaal) |- |[[Curaçao]] | style="text-align:right;"| 8&nbsp;245 (1ste taal), 142&nbsp;000 (totaal) |- |[[Aruba]] | style="text-align:right;"| 6&nbsp;286 (1ste taal), 103&nbsp;065 (totaal) |- |[[Karibies Nederland|BES-eilande]] ([[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] en [[Saba]]) | style="text-align:right;"| 1&nbsp;044 (1ste taal), 10&nbsp;185 (totaal) |- |[[Sint Maarten]] | style="text-align:right;"| 1&nbsp;324 (1ste taal), 33&nbsp;119 (totaal) |- |[[Kanada]] | style="text-align:right;"| 160&nbsp;000 |- |[[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] | style="text-align:right;"| 150&nbsp;396 |- ! colspan="4" style="background:#f9f9f9;"|[[Oseanië]] |- |[[Australië]] | style="text-align:right;"| 36&nbsp;179 |- |[[Nieu-Seeland]] | style="text-align:right;"| 16&nbsp;347 |} Nederlands word sedert 1612 as amptelike taal in Nederland erken. In België is Nederlands die amptelike taal naas Frans en Duits en in Vlaandere die enigste amptelike taal. In [[Brussel]], die Hoofstedelike Gewes, moet Nederlands die status deel met Frans. In Duitsland en Frankryk word Nederlands nie erken as minderheidstaal nie. In Suriname en op Aruba, Curaçao en Sint Maarten (die voormalige Nederlandse Antille) geniet Nederlands ook die status as amptelike taal. Afrikaans, 'n dogtertaal, is een van die amptelike tale in Suid-Afrika en een van die erkende streektale van Namibië. In internasionale samewerkingsorganisasies is Nederlands een van die amptelike tale in die Benelux, die Europese Unie (deur die lidmaatskap van België en Nederland) en in die Karibiese Gemeenskap en die Unie van Suid-Amerikaanse Nasies deur die lidmaatskap van Suriname. Volgens die Nederlandse Taalunie se navorsingsverslag bevind Nederlands hom in die jaar 2017 nog in 'n gunstige, handhawende posisie as vernaamste voertaal in Nederland en Vlaandere. Die taal word in alle maatskaplike gebiede en situasies gebruik. Skaafplekkies sluit wel die handhawende rol op die internet (vernaamlik [[Nederlandse Wikipedia|Wikipedia]]), musiek, die internasionaal georiënteerde universiteite en as wetenskapstaal in. Die Taalunie stel voor Wikipedia-artikels moet verryk word, Nederlandse musiek moet in 'n bepaalde deel van die taalgebied stimuleer word, asook Nederlandstalige terminologie moet ontwikkel word wat ook goed genoeg vir populêre wetenskapstydskrifte is.<ref>{{nl}} [http://over.taalunie.org/nieuws-en-pers/persberichten/nederlands-springlevend-maar Taalunie: Het Nederlands is springlevend, maar... (10 Mei 2017)]</ref><ref>{{nl}} [http://taalunieversum.org/sites/tuv/files/downloads/Publieksrapport%20Staat%20van%20het%20Nederlands%202017.pdf Taalunie: Publieksrapport Staat van het Nederlands (2017)]</ref><ref>{{nl}} [https://www.meertens.knaw.nl/cms/images/nieuws2017/Staat_van_het_Nederlands_-_Onderzoeksrapport_2017.pdf#page=1 Taalunie: Onderzoeksrapport – Staat van het Nederlands: Over de taalkeuzes van Nederlanders en Vlamingen in het dagelijks leven; pp. 266] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190601004037/https://www.meertens.knaw.nl/cms/images/nieuws2017/Staat_van_het_Nederlands_-_Onderzoeksrapport_2017.pdf#page=1 |date= 1 Junie 2019 }}</ref> === Vroeëre amptelike status === Nederland en België was koloniale [[groot moondhede]] en het die Nederlandse taal oorsee saamgeneem. Die Nederlandse taal is erken as amptelike taal in: * [[Lêer:Flag of the Dutch East India Company.svg|20px]] [[Nederlandse Kaapkolonie]] (1652–1795), tans Suid-Afrika * [[Lêer:Flag of Netherlands.svg|20px]] [[Nederlands-Indië]] (tot 1949), tans [[Indonesië]] * [[Lêer:Flag of West Papua.svg|20px]] [[Nederlands-Nieu-Guinea]] (tot 1963), tans deel van Indonesië * [[Lêer:Flag of the Congo Free State.svg|20px]] [[Belgies-Kongo]] (tot 1960), Frans het egter 'n amptelike taal gebly in die Demokratiese Republiek Kongo * [[Lêer:Flag of Belgium.svg|20px]] [[Belgies-Rwanda-Burundi]] (tot 1962), Frans het egter 'n amptelike taal gebly in Boeroendi en Rwanda. * [[Lêer:Flag of the Netherlands Antilles.svg|20px]] [[Nederlandse Antille]] (1953–2010), is ontmantel in lande en munisipaliteite binne die [[Koninkryk van die Nederlande]]. Die [[Afrikaners]] of [[Boere]] in [[Suider-Afrika]] is grotendeels van Nederlandse afkoms en het hulself in Nederland vir die erkenning van Nederlands as amptelike taal beywer. Nederlands was in Afrika die amptelike taal in: * [[Lêer:Prinsenvlag.svg|20px]] [[Boererepubliek]]e, (van 1795 tot 1902), soos; ** [[Lêer:Flag of Transvaal.svg|20px]] [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] (1888–1902) ** [[Lêer:Flag of the Orange Free State.svg|20px]] [[Oranje-Vrystaat]] (1854–1902) * [[Lêer:Flag of the Cape Colony 1876-1910.svg|20px]] [[Kaapkolonie|Britse Kaapkolonie]] (1882–1902) * [[Lêer:Flag of South Africa (1928-1994).svg|20px]] [[Suid-Afrika]], (1910–1983), vanaf 1925 is Afrikaans en Nederlands as sinonieme beskou * [[Lêer:Flag of South Africa (1928-1994).svg|20px]] [[Suidwes-Afrika]], tot 1983, Afrikaans tot 1990 [[Lêer:Burgersdorp-Language Monument-001.JPG|duimnael|Die enigste taalmonument wat aan die Nederlandse taal gewy is, is in 1893 opgerig om die erkenning van Nederlands in die Britse kaapkolonie te gee.]] Ook in Suid-Afrika was Nederlands amptelik erken. Die [[Oranje-Vrystaat]] sou Nederlands in 1854 as die enigste amptelike taal erken het. Die Kaapkolonie het Nederlands in 1882 erken as amptelike taal naas Engels en in 1893 is die [[Eerste Taalmonument]] opgerig om hierdie gebeurtenis te herdenk. Die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] (ZAR) het Nederlands as die enigste amptelike taal in 1888 erken. In 1909 is die ''[[Suid-Afrika-wet|Zuid-Afrika-wet]]'' deur al vier provinsies aangeneem wat sou lei tot die [[Uniewording|totstandkoming van die Unie van Suid-Afrika]]. Volgens art. 137 van die [[Suid-Afrika-wet|Unie-grondwet]], is "De engelse alsmede de hollandse talen" as amptelike tale van die Unie erken. Op 8 Mei 1925 is Afrikaans erken as amptelike taal van die [[Unie van Suid-Afrika]]. Volgens Wet 9 van 1925 is Afrikaans aan Nederlands gelykgestel, met terugwerkende krag tot 1910. In 1961 het Suid-Afrika 'n nuwe grondwet gekry. Hiervolgens was Afrikaans en Engels die amptelike tale van die land, maar 'n klousule het bepaal dat by Afrikaans ook Nederlands bedoel word. Die grondwet van 1983 het Nederlands nie as amptelike taal erken nie. Ook is die sinonimiteit tussen Afrikaans en Nederlands in 1983 nie meer bevestig nie. Tussen 1910 en 1983 was Nederlands en Afrikaans egter amptelik sinonieme.<ref>{{af}} Petrus van Eeden: Afrikaans hoort by Nederlands. Brevitas 1998, bl.20.</ref> == Kenmerke == Standaardnederlands ken omtrent 40 foneme. In fonologiese opsig word sy spesiale karakter deur die Nederfrankiese grondslag bepaal. Die Nederfrankiese variasies het nie alle klankverskuiwinge (soos die tweede Germaanse klankverskuiwing wat Hoogduits beïnvloed het) meegemaak nie. === Woorde === [[Lêer:WIKITONGUES- Eva speaking Dutch.webm|duimnael|Eva gee 'n voorbeeld in Nederlands]] Nederlands is 'n ryk taal wat woorde betref, en bevat nou meer as een miljoen woorde, alhoewel vele nie juis meer in gebruik is nie. Nederlands het dikwels 2 woorde die as sinonieme funksioneer, 'n Germaanse erfwoord en 'n Romaanse leenwoord. Die Germaanse woord kom meestal in die spreektaal voor terwyl die Romaanse woord dikwels net vir formele tekste gebruik word. === Nederlands en ander Germaanse tale === {| class="wikitable" style="font-size: 85%" !width="75"|[[Engels]] ! [[Fries]] ! [[Afrikaans]] ! Nederlands ! [[Nederduits]] ! [[Duits]] ! [[Sweeds]] ! [[Deens]] ! [[Noors]] |- | apple | '''appel''' | '''appel''' | '''appel''' | '''Appel''' | Apfel | äpple | æble | eple |- | beech | boek | '''beuk''' | '''beuk''' | Böök | Buche | bok | bøg | bøk |- | book | '''boek''' | '''boek''' | '''boek''' | Book | Buch | bok | bog | bok |- | brown | brún | '''bruin''' | '''bruin''' | bruun | braun | brun | brun | brun |- | day | dei | '''dag''' | '''dag''' | '''Dag''' | Tag | '''dag''' | '''dag''' | '''dag''' |- | dead | dea | '''dood''' | '''dood''' | doot | tot | död | død | død, daud |- | enough | genôch | '''genoeg''' | '''genoeg''' | noog | genug | nog | nok | nok |- | finger | finger | '''vinger''' | '''vinger''' | Finger | Finger | finger | finger | finger |- | glass | glês | '''glas''' | '''glas | '''Glas''' | '''Glas''' | '''glas''' | '''glas''' | glass, '''glas''' |- | gold | '''goud''' | '''goud''' | '''goud''' | Gold | Gold | guld | guld | gull |- | '''hand''' | hân | '''hand''' | '''hand''' | '''Hand''' | '''Hand''' | '''hand''' | hånd | hånd, '''hand''' |- | head | holle | '''hoof''', '''kop''' | '''hoof'''d, '''kop''' | Höövd, Kopp | Haupt, Kopf | huvud | hoved | hode, hovud |- | high | heech | '''hoog''' | '''hoog''' | '''hoog''' | hoch | hög | høj | høy, høg |- | home | hiem | '''heim''', ''tuis'' | '''heim''', ''thuis'' | Haim | Heim, Zuhause | hem | hjem | hjem, heim |- | hook | heak | '''haak''' | '''haak''' | '''Haak''' | Haken | hake, krok | hage, krog | hake, krok |- | house | hûs | '''huis''' | '''huis''' | Huus | Haus | hus | hus | hus |- | many | mennich | '''menige''' | '''menige''' | mannig, mennig | viele | många | mange | mange |- | moon | moanne | '''maan''' | '''maan''' | '''Maan''' | Mond | måne | måne | måne |- | no, nay | '''nee''' | '''nee''' | '''nee''' | '''nee''' | Nein | nej | nej | nei |- | old | âld | '''oud''' | '''oud''' | oolt | alt | gammal (äldre, äldst) | gammel (ældre, ældst) | gammel (eldre, eldst) |- | one | ien | '''een''' | '''een''' | '''een''' | eins | en | en | en, ein |- | ounce | ûns | '''ons''' | '''ons''' | - | Unze | uns | unse | unse |- | snow | snie | ''sneeu'' | ''sneeuw'' | Snee | Schnee | snö | sne | snø |- | stone | stien | '''steen''' | '''steen''' | '''Steen''' | Stein | sten | sten | stein |- | two, twain | twa | '''twee''' | '''twee''' | '''twee''' | zwei, zwo | två | to | to |- | who | wa | '''wie''' | '''wie''' | wer | wer | vem | hvem | hvem |- |worm | wjirm | '''wurm''' | '''wurm''', worm | Worm | '''Wurm''' | orm<ref name="orm">Beteken 'slang'. Die Sweedse woord vir 'worm' is ''mask''.</ref> | orm | orm<ref name="orm2">Kan sowel 'slang' as 'worm' beteken. Die gewone Noorse woord vir 'worm' is ''makk''.</ref> |- !width="75"|[[Engels]] ! [[Fries]] ! [[Afrikaans]] ! Nederlands ! [[Nederduits]] ! [[Duits]] ! [[Sweeds]] ! [[Deens]] ! [[Noors]] |} === Spelling === Die Nederlandse spellingswyse is gebaseer op die Nederlandse [[Statebybel]] (wat in 1637 die eerste maal verskyn het), wat vandag baie verouderd is. In 1804 is die eerste amptelike spelling deur Mathijs Siegenbeek vasgestel. Hier is die Nederlandse letter ''IJ'' bekendgestel, wat as ''Y'' geskryf is, soos in Afrikaans. Matthias de Vries en Lammart Allart te Winkel is die eerste redakteurs van die ''Woordenboek der Nederlandsche Taal'' en het in 1864 'n nuwe spelling ontwerp. Dit is in 1864 deur België en later in 1883 ook deur Nederland aanvaar. Dié spelling was moeilik en het naamvalle en dubbele klinkers bevat. In 1934 is die spelling verander en vereenvoudig tot die huidige weergawe. In 1891 is egter 'n nuwe spelling deur [[Kollewijn]] ontwerp. Hierdie spelling was 'n vereenvoudiging van die moeilike Nederlandse spelling. ''Russisch'' moet nou ''Russies'' word en ''moeilijk'' ''moeilik, 'n spelling gebaseer op die beginsel ''skryf hoe jy praat''. Hierdie spelling was in sekere gemeenskappe, veral in Vlaandere en in Suid-Afrika in gebruik geneem, maar nie amptelik aanvaar nie. In 1925 is die Kollewijn spelling as die spelling vir Afrikaans in Suid-Afrika aanvaar. == Verspreiding == [[Lêer:Map of the Dutch World.svg|duimnael|Status van Nederlands in verskillende gebiede: {{legend|#0035AD|Moedertaal (Lae Lande & Suriname)}} {{legend|#007FFF|Ampstaal (administratief)}} {{legend|lightblue|Moedertaal en tweede taal (nie-amptelik, uitsluitende Afrikaans in Suid-Afrika)}}]] Die Nederlandse taal word veral in [[Wes-Europa]], en in 'n mindere mate in Suid-Amerika en die Karibiese gebied gepraat. Aruba, Curaçao en Sint Maarten is dan ook Nederlandse oorsese gebiede. In [[Suidoos-Asië]] is kennis van die Nederlandse taal dikwels 'n voorvereiste vir werk in handel, geskiedenis, regswetenskappe en toerisme. [[Amsterdam]] is die grootste Nederlandstalige stad in die wêreld gevolg deur [[Rotterdam]], [[Den Haag]] en [[Antwerpen]] (België). As Suider-Afrika in Nederlandse verband opgeneem word, is [[Kaapstad]] die grootste stad, [[Pretoria]] is dan die eerste stad agter Antwerpen. Die meeste vorme van die Nederlandse kreoolstale het reeds uitgesterf, Afrikaans word soms beskou as 'n halfkreool. Nederlands word in 40 lande aan 220 universiteite onderrig en dié onderwys sluit dikwels ook Afrikaans in. === België === [[Lêer:Brussels signs.jpg|duimnael|Tweetalige borde in Brussel]] Nederlands is die grootste taal van België en word in sy dialekvorm nog steeds as omgangstaal gebruik. Van die totale Belgiese bevolking van tien miljoen praat ses miljoen Nederlands as moedertaal. Sedert 1970 word België amptelik in vier taalgebiede verdeel, 'n eentalig Nederlandse ([[Vlaandere]]), 'n eentalig Franse ([[Wallonië]]), 'n tweetalig Frans-Nederlandse (Brussel) en 'n Duitstalige gebied. Die taalgrens is in 1963 afgebaken. Die taalkundige situasie van Brussel is tot 'n mate ingewikkeld. Alhoewel statistieke suggereer dat Nederlands hier nog net 'n ondergeskikte rol speel (slegs tussen sewe en vyftien persent van Brusselaars praat Nederlands as huistaal, veral in die noord-weste van die Brusselse agglomerasie), terwyl twee derdes van die bevolking Franssprekend is en 'n groeiende aantal medewerkers van Europese organisasies ander tale soos Engels praat, is Nederlands in 'n amptelik tweetalige hoofstad nogtans 'n voorvereiste in die arbeidswêreld. Na raming kan 95 persent van alle Brusselaars vlot Frans en 28 persent vlot Nederlands praat. By sowat 'n derde van alle werkadvertensies is 'n uitgebreide kennis van albei tale 'n voorvereiste, en sowat 35 persent van alle ondernemings gebruik Nederlands vir hul interne kommunikasie en hul kontak met die owerheid. Nederlandskursusse is derhalwe meer gewild as ander taalkursusse. In Wallonië is Nederlands nie 'n amptelike taal nie, maar Nederlandstaliges het in enkele munisipaliteite langs die taalgrens (sogenaamde ''faciliteitengemeenten'') die reg om met die owerheid in Nederlands te kommunikeer. Ook is daar aan die Nederlands-Waalse grens 'n gebied waar sowel Nederlandse asook Duitse en Franse dialekte gepraat word. Hierdie gebied in Franssprekende België word die Platdietse streek genoem. === Nederland === Nederlands word in Nederland deur die oorgrote meerderheid van die bevolking as moeder- of tweede taal gebesig. In [[Friesland]] het ook Wes-Fries amptelike status. Die gebruik van die Nederlandse standaardtaal (''Algemeen Beschaafd Nederlands, ABN'') het danksy die invloed van onderwys en die media steeds meer toegeneem – ten koste van die dialekte. Intussen oefen ook Engels sterk invloed op Nederlands uit. Die omgangstaal van jongmense toon soms sterk invloede van immigrantetale soos [[Turks]], [[Arabies]], Papiaments en [[Sranantongo]]. === Nederlandse Antille === Op die Nederlandse Antille, (Aruba, Curaçao, [[Bonaire]], Sint Maarten, [[Sint Eustatius]] en [[Saba]]) is Nederlands veral 'n onderwys- en bestuurstaal. Die onderlinge bevolking praat op die ABC-eilande veral Papiaments, 'n Portugese kreoolse taal met Nederlandse en andere invloede. Op die S-eilande word Engels gepraat. Nederlands is die taal van die skole en baie Antiliane wil in Nederland kom werk of studeer. Vir 'n klein aantal mense is Nederlands op die Antille die huistaal. === Suriname === Suriname was tot 1975 'n Nederlandse kolonie en Nederlands is die grootste taal van die land. 60 % van die bevolking gebruik Nederlands as eerste taal en vrywel alle mense praat Nederlands. Die verskeie bevolkingsgroepe in Suriname het egter ook hulle eie taal, maar Nederlands word, saam met Sranan, gebruik as omgangstaal. Nederlands is in Suriname beter veranker as op die Antille. Sedert 2005 is Suriname saam met België en Nederland lid van die [[Nederlandse Taalunie]]. === Frankryk === [[Lêer:Frans Vlaandere.jpg|duimnael|Die taalsituasie in [[Frans-Vlaandere]]]] [[Frans Vlaams]] is die dialek wat gepraat word in die noordweste van [[Frankryk]] aan die Belgiese grens. Die aantal moontlike sprekers word geskat op 80 000 tot 100 000 mense, met 20 000 mense wat daagliks die taal gebruik en 40 000 wat die taal goed kan praat. Die taal het geen erkenning nie, die Nederlandse standaardtaal word nie gebruik nie en niks gebeur om die taal te bevorder of selfs te red nie. Die sprekers is dikwels ouer as 60 jaar alhoewel die jongeres nou Nederlands in die skool leer. [[Duinkerken]] en Rijsel (Lille) is oorspronklik Nederlandstalige stede wat verfrans het. === Duitsland === [[Lêer:Kleverlands.png|duimnael|Verspreiding van Kleverlands in Duitsland]] Die oorspronklike dialekte in die Duitse Nederrynstreek, die westelike Ruhrgebied asook dele van die Bergisches Land-streek kan in geskiedkundige opsig as Nederfrankies of Nederlands geklassifiseer word – alle Frankiese dialekte noord van die sogenaamde Uerdingse Lyn val in hierdie kategorie. Veral die Kleverlandse dialekte in Duitsland word dikwels as Nederlandse dialekte beskou. In die meeste skole van die huidige administratiewe distrik Kleve (Nederlands ''Kleef'') is Nederlands of Kleverlands nog in die 19de eeu as onderrigmedium gebruik.<ref>{{de}} Jan Goossens: ''Niederdeutsche Sprache – Versuch einer Definition''. In: Jan Goossens (red.): ''Niederdeutsch – Sprache und Literatur''. Neumünster: Karl Wachholtz 1973, bl. 9-27</ref> Volgens sosio-linguistieke beginsels word die Nederfrankiese dialekte, wat deur die Duitse standaardtaal oorkoepel word, tans nie meer by Nederlands gereken nie en maak dus deel uit van die Duitse dialekkontinuüm.<ref>{{de}} Herman Vekeman en Andreas Ecke: ''Geschichte der niederländischen Sprache''. Bern: Lang 1993, bl. 213-214</ref> Klein invloede van Nederlands kan nog steeds in plaaslike Duitse dialekte aangewys word. === Indonesië === [[Lêer:Nederlandsch indie 1893.jpg|duimnael|Kaart van [[Nederlands-Indië]] in 1893]] Toe die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] in 1799 bankrot gespeel het, is sy besittings in Oos-Indië deur die Nederlandse staat oorgeneem. Groot dele van [[Sumatra]], dele van [[Borneo]], later ook [[Bali]], is vervolgens verower. Nederlands-Oos-Indië het uit 'n verskeidenheid gebiede sonder sentrale koloniale administrasie bestaan, waaronder handelsposte, plantasies en militêre basisse. Die koloniale owerhede het min belang in die bevordering van die Nederlandse taal en kultuur, die opbou van 'n onderwysstelsel met Nederlands as voertaal of enige ander nie-ekonomiese aktiwiteit gestel. Die hoofdoelwit was die ontginning van en handel met Oos-Indië se natuurlike hulpbronne om maksimum-wins uit die kolonie te haal. Eers vanaf die vroeë 20ste eeu het Nederland begin om 'n moderne infrastruktuur met 'n skool- en gesondheidsstelsel op te bou. Nederland se taalkundige en kulturele invloed was dus beperk, die gebruik van Nederlands as verkeers- en kultuurtaal selfs ongewens. Die taalbeleid van die koloniale owerheid was daarop gemik om Nederlandse taalkennis as 'n voorreg van die blanke bevolking en 'n klein inheemse elite te beskerm om enige eise van gelyke regte vir [[Javane]], Balinese en ander [[inheemse volke]] te voorkom. So het die getal Nederlandsprekendes eers in die 20ste eeu van slegs 5&nbsp;000 in 1900 tot sowat 860&nbsp;000 in 1942 gestyg. 'n Belangrike voorvereiste vir dié groei was die toelating van inheemse leerders tot onderwys in Nederlands. In 'n totale bevolking van 70 miljoen het Nederlandssprekendes egter 'n klein minderheid gebly.<ref>{{de}} [http://neon.niederlandistik.fu-berlin.de/de/nedling/langvar/asia ''NEON Nederlands Online, Freie Universität Berlin: Struktur und Geschichte des Niederländischen. Besoek op 18 Junie 2013'']</ref> In Indonesië, 'n Nederlandse kolonie tot 1949, is Nederlands tans dikwels 'n voorvereiste vir die studie van die geskiedenis en die regswetenskappe van [[Indonesië]]. Nederlands is dus 'n belangrike akademiese bronnetaal. In Indonesië self is daar nog steeds heelwat ou mense wat Nederlands verstaan en/of kan praat. Van die mense praat die kenmerkende [[Petjoh]]; 'n gekreoliseerde vorm van Nederlands. Dit word ook onder ouer mense van gemengde Nederlandse en Indonesiese afkoms (die sogenaamde ''Indo's'' of ''Indische Nederlanders'') in Nederland gepraat. 'n Ander kreoolse vorm van Nederlands was Javindo, hierdie vorm is nou uitgesterf. Die Nederlandse taal word geleer op spesiale skole in [[Djakarta]], [[Bandoeng]], Soerabaja en Jogjakarta. Jaarliks leer meer as 10&nbsp;000 studente Nederlands in Indonesië. In die dorp [[Depok]] is Nederlands nog die dominante taal. === Verenigde State van Amerika === [[Lêer:Dutch USC2000 PHS.svg|duimnael|Verspreiding van Nederlands in die Verenigde State]] In [[Noord-Amerika]] word teen die begin van die 20ste eeu nog wel Nederlands in 'n aantal dorpe gepraat; Nederlands dien toe dikwels as preektaal in die kerke, en daar verskyn ook Nederlandse koerante. Hierdie klein taalgemeenskappe het intussen verengels. Party van hierdie verengelste gemeenskappe -- soos in [[New Jersey]] en [[New York Stad]] -- dateer van groepe mense wat in die sewentiende eeu soontoe getrek het (Bergen County, Ramapough) en hul dialekte het baie na Seeus ([[Zeeland]] se dialek) gelyk. Nederlands is egter nog steeds die huistaal van klein groepe immigrante in Kanada, Australië, Nieu-Seeland en die Verenigde State, soos in [[Michigan]] (Holland, Overisel) en [[Iowa]] (Pella), wat van die 19de eeu stam. Nederlands is hierby 'n klein [[wêreldtaal]]. == Geskiedenis van Nederlands in Suid-Afrika == : ''Hoofartikels: [[Geskiedenis van Afrikaans|Geskiedenis van Nederlands]] en [[Erkenning van Afrikaans|Erkenning van Nederlands]].'' == Nederlandse taalgeskiedenis == [[Lêer:Noord-Frankryk Nederlands.jpg|duimnael|Die taalgrens in Noord-Frankryk.]] [[Lêer:Niederlandischer Sprachraum.PNG|duimnael|Die Nederlandse taalgebied in Europa]] [[Lêer:Map of the Dutch World.svg|duimnael|Die verspreiding van Nederlands (en Afrikaans)]] Nederlands is 'n Wes-Germaanse taal. Die oudste taalvorm is Oudnederfrankies of Wesnederfrankies, wat in die "Lae Lande" van die [[Frankiese Ryk]] ontwikkel, alhoewel die taal ook onder die invloed van [[Fries]] en Saksies kom. Met die uitbreiding van die Saliese of Wes-[[Franke]] na die gebied van die huidige Nederland en Vlaandere ontstaan reeds vanaf die vierde eeu 'n Germaanse taalgebied op Romeinse gebied, wat later met die verowering van Noord-[[Gallië]] (486) ook na die Romaanstalige gebiede van die suide uitgebrei word. Die kontak met die Wesfranke oefen 'n groot invloed op die ontwikkeling van die Noord-Franse taal, die ''langue d'oïl'', uit en lei tot die taalkundige skeiding van die suide, wat met onder meer [[Oksitaans]], die ''langue d'oc'' sy eie taalvorm en kultuur ontwikkel (''oïl'' en ''oc'' is die [[sjibbolet]]woorde vir 'ja', onderskeidelik in Noord- en Suid-Frankryk). Die Indo-Europese taalwetenskap beskou Nederlands naas Nedersaksies en Oosnederduits as die westelike tak van die Nederduitse dialekgroep. Nederlands en die Nederduitse dialekte is nou verwant sodat sprekers van albei tale mekaar maklik kan verstaan. Nederduits is ook die taal waarin tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] die politieke gesprekke tussen president [[Paul Kruger|Paul "Oom Paul" Kruger]] en die Duitse keiser [[Wilhelm II van Duitsland|Wilhelm II]] plaasvind. In die 17de eeu is daar nog steeds inheemse bronne wat Nederlands by die Duitse taalgebied reken. Alhoewel Nederlands aanvanklik net soos Nederduits ondanks die klankverskuiwing nog nouverwant is aan Hoogduits en die Nederlandse dialekte geleidelik oorgaan na Nederduitse, is daar besondere omstandighede wat verseker dat Nederlands as 'n eie taalvorm kan ontwikkel. Anders as die yl bevolkte Nederduitse vlaktes is Nederland en veral Vlaandere reeds vanaf die middeleeue digbevolkte gebiede met 'n groot verstedelikte bevolking en 'n ryk kulturele lewe en literatuur in die landstaal. Daar is minder kontak met die Hoogduitse taalgebied, aangesien die [[suidelike Nederlande]] (veral Vlaandere) al vroeg hul eie identiteit en kultuur ontwikkel en na die noorde uitbrei. Ook die vryheidsoorlog teen die Spanjaarde en die afsonderlike godsdienstige ontwikkeling deur die uitbreiding van die calvinisme in die noorde skep 'n klimaat wat die vorming van 'n eie nasionale bewussyn bevorder. Die oudste Nederlandse grammatika, die [[Twe-Spraack]] dateer uit die 16de eeu. Hierdie boek is 'n aanset om die volkstaal te ontwikkel tot 'n standaardtaal. Begin 17de eeu word 'n vertaling van die [[bybel]] in Nederlands begin. Hierdie vertaling is in 1635 gereed en omdat dit 'n boek is wat in die hele taalgebied versprei het, het dit taalkundig 'n belangrike invloed gehad op die standaardtaal; baie woorde en uitdrukkinge wat vandag in die standaardtaal aanwesig is, is oorspronklik afkomstig uit die Statenbybel. Die huidige Nederlandse standaardtaal berus op die Nederduitse skryftaal van die 17de eeu, waarby die woordeskat geleidelik met Brabantse en Hollandse vorme uitgebou is. 'n Ouer taalvorm is die verkeerstaal van die Hanse, wat vir die handel en wetenskap ontwikkel is en net soos in Noord-Duitsland ook eeue lank in [[Antwerpen]], [[Brugge]] en [[Holland]] gebruik word. In teenstelling met die huidige Hoogduits bewaar Nederlands talle Ou-Duitse woordvorme soos ''oorlog'', ''lenen'', ''kiezen'' (vergelyk Duits ''Kurfürst'' en ''auserkoren'') en ''verbazen''. Nederlands is nie deur die tweede Germaanse klankverskuiwing beïnvloed nie, waarby byvoorbeeld "t" tot "ss" en "z" (/ts/), "p" tot "f" en "pf" en "k" tot "ch" ontwikkel: Vergelyk Nederlands ''water'' met Duits ''Wasser'', ''zout'' met ''Salz'' (/zalts/), ''kopen'' met ''kaufen'', ''paard'' met ''Pferd'' en ''zoeken'' met ''suchen''. Nederlands ondergaan ook party eie veranderings. In woorde soos ''zout'' (sout) het ''-al-'' of ''-ol-'' na ''-ou-'' verander. Aan die begin van die 19de eeu word begin met die standaardisering van die spelling; die eerste spelling wat in groot gebruik raak is die spelling van Siegenbeek. Die spelling word nog verskeie male aangepas, waarna gestandaardiseer word op die spelling van De Vries en Te Winkel, in 1864 in België en in 1883 in Nederland. Die spelling van De Vries en Te Winkel blyk dusdanig bruikbaar dat, alhoewel daar enkele moderniseringe was, hy vandag nog altyd gebruik word. Ook in die Afrikaanse spelling is nog baie elemente uit die spelling van De Vries & Te Winkel aanwesig. Danksy die kontak met die Franse taalgebied is daar vroeër 'n groot aantal woorde uit Frans ontleen, waarby die Franse taal nog steeds 'n invloed op die Nederlands van Vlaandere uitoefen. Die wedersydse beïnvloeding tussen Frans en Nederlands kan byvoorbeeld gesien word in 'n woord soos ''mitrailleur''; hierdie Franse leenwoord het as basis die Franse ''mitraille'', wat op sy beurt afkomstig is uit die Germaanse woord ''maitan'', wat binne Nederlands geëvolueer het tot ''mijt''. Vandag kom die meeste leenwoorde in Nederlands uit die Engelse taal. Die struktuur van die Nederlandse taal stem grotendeels ooreen met Nederduits, alhoewel die grammatika geleidelik vereenvoudig is. Die sinsbou is feitlik onveranderd. == Taalkundige terme == In die [[Middeleeue]] word die Nederlandse taal meesal ''Duuts'' of ''Diets'' genoem, wat eintlik "volkstaal" beteken ('diet' = volk) en ter onderskeiding van die Latynse taal van die kerk en die Frans van die adel dien. In sy gediftongeerde vorm ''Duits'' word hierdie term nog in die 17de eeu gebruik; later word na die Germaanse taal van die Nederlande as Nederduits verwys, in teenstelling met Opperduits (die Hoogduitse taal in Duitsland). Nederduits is vandag net die taalkundige term vir die dialekte van Noord-Duitsland, wat nie aan die tweede Germaanse klankverskuiwing deelgeneem het nie. Die Engelse benaming vir Nederlands, ''Dutch'', en ook die term "Nederduits" of "Nederduitsch" in die name van die Afrikaanse drie Susterskerke van Suid-Afrika, herinner nog aan die ou benaming. == Nederlands as kultuurtaal in Duitse gebiede == [[Lêer:Low Saxon dialects.png|duimnael|Verspreiding van [[Nederduits]] in [[Denemarke]], [[Noord-Duitsland]] en Nederland. Die gebied wordt soms ook Nedersaksies genoemd]] [[Lêer:Nedersaksiese taalgebied.png|duimnael|Verspreiding van [[Nedersaksies]] in Noord-Duitsland en Nederland]] Nederlandse en Vlaamse immigrante het hulle al in die 12de eeu in 'n aantal gebiede in Noord- en Sentraal-Duitsland gevestig, waaronder die streek tussen die [[Weser]]- en [[Elbe]]riviermondings, in Oos-Holstein en veral in [[Brandenburg]], [[Sakse]] en [[Thüringen]]. Dikwels is Nederlandse immigrante vanweë hulle vaardighede as ambagsmanne en kunstenaars, maar ook vir die bou van dyke en die kolonisasie van Oos-Duitse grensgebiede deur Duitse vorste uitgenodig. Enkele generasies lank het Nederlands as die skryf- en omgangstaal van hele dorpsgemeenskappe gedien, maar is uiteindelik deur Duits verdring. Klein invloede van [[Nederfrankies]] kan nog steeds in plaaslike [[Nedersaksies]]e dialekte aangewys word. In die 16de en 17de eeu het Nederlands nog eens 'n belangrike rol as kultuurtaal in Nederduitse gebiede gespeel. Reisende toneelgeselskappe uit Nederland het hulle opvoerings in Noord-Duitsland soms in Nederlands aangebied.<ref>{{de}} Mitzka, W.: ''Das Niederländische in Deutschland''. In: Niederdeutsche Studien. Festschrift für Conrad Borchling, Neumünster 1932, bl. 208</ref> In die Nederduitse en Pruisiese kusgebiede, veral in hawestede soos [[Emden]], [[Bremen]], [[Hamburg]], [[Lübeck]], [[Rostock]], [[Szczecin|Stettyn]], [[Gdansk|Danzig]] en [[Koningsberg|Königsberg]] (tans [[Kaliningrad]]), het Nederlands daarnaas ook as korrespondensie- en verkeerstaal en in die [[Skandinawië|Skandinawiese]] en [[Baltiese lande|Baltiese gebiede]] as die taal van die skeepvaart gedien. Nederlandse skeeps-, seemans- en navigasieterme is vanaf die "[[Goue Eeu]]" (omtrent 1650) tot by die 19de eeu ontleen. Vir die navigasie-onderwys in Hamburg is in die tydperk tussen 1749 en 1810 Nederlandse vakboeke gebruik.<ref>{{nl}} Mitzka (1932), bl. 211; Steppes, O.: ''Het Nederlandsch als zeemanstaal in Neder-Duitschland''. In: Wetenschap in Vlaanderen 4 (1939), bl. 134-139; Kluge, F.: ''Seemannssprache. Wortgeschichtliches Handbuch deutscher Schifferausdrücke älterer und neuerer Zeit''. Halle 1911. Herdrukte uitgawe Kassel 1973</ref> Nederlands het sy grootste invloed vanaf die tydperk van die [[Protestantse Hervorming]] tot by die eerste helfte van die 19de eeu op die Duitse gebiede langs die Nederlandse grens uitgeoefen – in [[Oos-Friesland]], die graafskappe Bentheim, Lingen en Steinfurt, die gebiede Gronau, Gemen, Werth en Anholt, die hertogdomme Kleve, Geldern en Jülich, die graafskap Moers en die keurvorstelike Keulense gebied Rheinberg het Nederlands as inheemse of vreemde skryf-, onderwys- en kerktaal gedien. In gevalle waar die plaaslike Nederduitse dialek nou verwant was aan Nederlands, het die taal naas Hoogduits 'n funksie as standaardtaal vervul, terwyl ook gereformeerde kerkgemeentes en Mennoniete om godsdienstige redes die voorkeur aan Nederlands gegee het.<ref>{{nl}} Kremer, Ludwig: ''Nachbarn. Das Niederländische als Kultursprache deutscher Gebiete''. Bonn: Presse- und Kulturabteilung der Kgl. Niederländischen Botschaft 1983, bl. 9-22</ref> == Nederlands as vreemde taal == Tans bied sowat 250 universiteite wêreldwyd kursusse in Nederlands aan. Skole in Wallonië (die Franssprekende gewes van Suid-België), Brussel en Noord-Frankryk bied Nederlands as 'n eerste of tweede vreemde taal aan.<ref>{{en}} Nederlandse Departement van Buitelandse Sake [http://www.minbuza.nl/en/welcome/Netherlands The Dutch Language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061001220657/http://www.minbuza.nl/en/welcome/Netherlands |date= 1 Oktober 2006 }}</ref> Daar is tientalle sekondêre skole in die Duitse deelstate Nedersakse en Noordryn-Wesfale (wat aan die Nederlandse taalgebied grens) waar Nederlands as 'n verpligte of addisionele taalvak aangebied word. == Taalunie == [[Lêer:NedTaalunie.PNG|duimnael|Die Nederlandse Taalunie: {{legend|#000080|Lidlande}} {{legend|#0000FF|Nie-Nederlandse taalgebied in lidlande}} {{legend|#FF0000|Spesiale verhoudings met die Taalunie}} {{legend|#FFFF00|Andere gebiede waar Nederlands (of Afrikaans) gepraat word}}]] Die [[Nederlandse Taalunie]] sorg vir die behoud en die bevordering van die Nederlandse taal. Die lede is Nederland, België en Suriname. Die Taalunie het ook 'n spesiale band met Suid-Afrika en Indonesië. Daar het in die verlede dikwels stemme opgegaan om Suid-Afrika ook as lid te aanvaar. Suid-Afrika kan steeds lid word van die Nederlandse Taalunie, maar die huidige Suid-Afrikaanse regering sien daar geen heil in nie. Om die onwillige Suid-Afrikaanse regering te omseil, kan die Afrikaners as "groep" aansluit. Tog is daar baie min Afrikaners wat belangstel in nouer bande met Nederlands. Die Nederlandse vaktydskrif Onze Taal speel 'n aktiewe rol in die bekendstelling van Afrikaans in Nederland en Vlaandere. [[Nederlanders]], [[Vlaminge]], Surinamers, Antilliane en Afrikaners kan mekaar sonder veel moeite begryp. Afrikaans staan dikwels digter by die Nederlandse Standaardtaal as menige Nederlandse dialekte in Europa. Sommige mense wil Afrikaans en Nederlands weer nouer sien saamwerk om sodoende 'n wal op te werp teen die toenemende verengelsing in die Suid-Afrikaanse- en Nederlandse bedryfslewe. == Nederlandse dialekte == [[Lêer:Dutch-dialects.svg|duimnael|Nederlandse dialekte]] [[Lêer:Suriname in its region.svg|duimnael|Suriname]] [[Lêer:LocationAruba.png|duimnael|Aruba]] [[Lêer:Curacao in its region.svg|duimnael|Curaçao]] [[Lêer:LocationSaint-Martin.PNG|duimnael|Sint Maarten]] Die kaart aan die regterkant gee 'n oorsig oor die verspreiding van die Nederlandse [[dialek]]te, alhoewel die meeste oorgangsdialekte nie vertoon word nie. A. '''Suidwestelike dialekgroep (Seeus/Wes-Vlaams)''' : 1.&nbsp;[[Wes-Vlaams]], insluitende [[Frans-Vlaams]] en [[Seeus-Vlaams]] : 2.&nbsp;[[Seeus]] B. '''Noordwestelike dialekgroep ([[Hollands]])''' : 3.&nbsp;[[Suid-Hollands]] : 4.&nbsp;[[Weshoeks]] : 5.&nbsp;[[Waterlands]] en [[Volendams]] : 6.&nbsp;[[Saans]] : 7.&nbsp;[[Kennemerlands]] : 8.&nbsp;[[Wes-Fries (streektaal)|Wes-Fries]] : 9.&nbsp;[[Bildts]], [[Midslands]], [[Stadsfries]] en [[Amelands]] C. '''Noordoostelike dialekgroep ([[Nedersaksies]])''' : 10.&nbsp;[[Kollumerlands]] : 11.&nbsp;[[Gronings]] en [[Noord-Drents]] : 12.&nbsp;[[Stellingwerfs]] : 13.&nbsp;[[Midden-Drents]] : 14.&nbsp;[[Suid-Drents]] : 15.&nbsp;[[Twents]] : 16.&nbsp;[[Twents-Graafskaps]] : 17.&nbsp;[[Gelders-Overyssels]] : 18.&nbsp;[[Veluws]] D. '''Noordelik-sentrale dialekgroep''' : 19.&nbsp;[[Utrechts-Alblasserwaards]] E. '''Suidelik-sentrale dialekgroep''' : 20.&nbsp;[[Suid-Gelders]] : 21.&nbsp;[[Noord-Brabants]] en [[Noord-Limburgs]] : 22.&nbsp;[[Brabants]] : 23.&nbsp;[[Oos-Vlaams]] F. '''Suidoostelike dialekgroep''' : 24.&nbsp;[[Limburgs]] G. '''Suriname''' (nie in die prent nie) : 25.&nbsp;[[Surinaams-Nederlands]] H. '''Aruba, Curaçao en Sint Maarten''' (nie in die prent nie) : 26.&nbsp;[[Antiliaans-Nederlands]] == Nederlandse Kreoolse tale == [[Lêer:South Africa Afrikaans speakers proportion map.svg|duimnael|Suid-Afrikaanse provinsies met 'n meerderheid van Afrikaanstaliges. Daar is ook groot Afrikaanse gemeenskappe in die ander provinsies.]] * 1. [[Berbice-Nederlands]] in [[Guyana]]* * 2. [[Skepi]] in Guyana* * 3. [[Negerhollands]] op die [[Maagde-eilande]] en [[Puerto Rico]]* * 4. [[Petjoh]] in Indonesië * 5. [[Javindo]] in Indonesië* * 6. [[Mohawk Nederlands]] in die Verenigde State * 7. [[Jersey Nederlands]] in die Verenigde State* * 8. [[Albany Nederlands]] in die Verenigde State * '''9. [[Afrikaans]] in Suid-Afrika en Namibië (Halfkreool)''' ** [[Oranjerivier-Afrikaans]] ** [[Oosgrens-Afrikaans]] ** [[Oorlangs]] ** [[Kaapse Afrikaans]] (* = bestaan nie meer) == Sien ook == * [[Geskiedenis van Nederlands]] * ''[[Afrikaans hoort by Nederlands]]'' * [[Algemeen Nederlands Verbond]] * [[Lys van gedrukte Afrikaans-vreemdtalige woordeboeke]] * [[Nederlandse dialekte]] * [[Valse vriende]] * [[Verskille tussen Afrikaans en Nederlands]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{Interwiki|kode=nl}} {{CommonsKategorie|Dutch language|Nederlands}} {{Wikt|Nederlands}} * {{af}} {{nl}} [http://af.wikibooks.org/wiki/Nederlands Nederlands], Afrikaanse [[Wikiboeke]] * {{en}} {{nl}} [http://en.wikibooks.org/wiki/Dutch Dutch], Engelse Wikiboeke * {{af}} {{nl}} [http://www.majstro.com/woordeboeke/Afrikaans-Nederlands Woordeboek Afrikaans <-> Nederlands], Majstro.com * {{af}} {{nl}} [http://www.woordenboek.eu/vertaling/Afrikaans/ Woordeboek Afrikaans <-> Nederlands], Woordenboek.EU * {{af}} {{nl}} [http://www.woordentrainer.nl/ Woordeboek Afrikaans <-> Nederlands], Woordentrainer.nl * {{af}} {{nl}} [http://dictionaries.travlang.com/AfrikaansDutch/ Woordeboek Afrikaans -> Nederlands], Travlang.com * {{af}} {{nl}} [http://dictionaries.travlang.com/DutchAfrikaans/ Woordeboek Nederlands -> Afrikaans], Travlang.com * {{af}} {{nl}} [http://roepstem.net/snaaks.html Woordeboek Afrikaans -> Nederlands], De/Die Roepstem * {{af}} {{nl}} [http://suid-afrika.nl/content/blogcategory/23/42/ Woordelys Afrikaans -> Nederlands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101102205934/http://suid-afrika.nl/content/blogcategory/23/42/ |date= 2 November 2010 }}, Suid-Afrika.nl * {{af}} {{nl}} [http://translate.google.co.za/?hl=af&tab=YT#af|nl| Vertaal Afrikaans <-> Nederlands], Google translate * {{af}} {{nl}} [https://www.dicts.info/phrases.php?group=greeting&lang1=dutch&lang2=afrikaans Sinne Afrikaans <-> Nederlands], Dicts.info * {{af}} {{nl}} [https://wikitravel.org/nl/Taalgids_Afrikaans Sinne Nederlands <-> Afrikaans], Wikitravel * {{en}} [http://www.101languages.net/dutch/ Learn Dutch online for free!], Dutch 101 * {{nl}} [http://taalunieversum.org/taalunie/wie_zijn_wij/ Nederlandse Taalunie], beslisorgaan oor die Nederlandse taalsake * {{af}} [http://www.afrikaans.nu/ Afrikaans hoort by Nederlands (met gespreksforum)], Petrus van Eeden {{Germaans}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Nederlands| ]] [[Kategorie:Tale van Australië]] [[Kategorie:Tale van Duitsland]] [[Kategorie:Tale van Frankryk]] [[Kategorie:Tale van Indonesië]] [[Kategorie:Tale van Kanada]] [[Kategorie:Tale van Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Tale van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Tale van die Verenigde State van Amerika]] hd6653kdfvwreq27nhgnahgak8tc3l2 2890309 2890306 2026-04-05T20:40:56Z ~2026-21006-26 205794 2890309 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die taal. Vir die etniese groep, sien [[Nederlanders]].'' {{Inligtingskas Taal |naam=Nederlands |inheemsenaam= |uitspraak=[ˈneːdərlɑnts] |familiekleur=Indo-Europees |state=[[Nederland]], [[België]] en [[Suriname]], ook op [[Aruba]], [[Curaçao]] en [[Sint Maarten]], daarna vooral in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], [[Kanada]], [[Frankryk]], [[Duitsland]], [[Australië]], [[Nieu-Seeland]], [[Indonesië]] en [[Suid-Afrika]]. |streek=Wêreldwyd |sprekers=24 miljoen (moedertaal)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.ethnologue.com/language/nld |title=Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition, Dutch |publisher=[[Ethnologue]] |accessdate=25 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517183602/https://www.ethnologue.com/language/nld |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{nl}} {{cite web |url=http://taalunieversum.org/taal/feiten_en_weetjes/#feitencijfers |title=Nederlands, wereldtaal |accessdate=16 Januarie 2012 |publisher=[[Nederlandse Taalunie]] |year=2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021192842/http://taalunieversum.org/taal/feiten_en_weetjes/ |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br />30 miljoen (totaal)<ref>{{en}} {{cite web|title=Special Eurobarometer 243: Europeans and their Languages (Survey)|publisher=Europa |author=Europese Kommissie|year=2006|url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_en.pdf| format=PDF |accessdate=16 Januarie 2012}} "1% of the EU population claims to speak Dutch well enough in order to have a conversation." (bladsy 153)</ref> |rang=37–48 |skrif=[[Latynse alfabet]] |fam1=[[Indo-Europese tale|Indo-Europees]] |fam2=[[Germaanse tale|Germaans]] |fam3=[[Wes-Germaanse tale|Wes-Germaans]] |fam4=[[Nederfrankies]] |nasie=[[Lêer:Flag of Benelux.svg|23px]] [[Benelux]]<br />{{vlagland|Europese Unie}}<br />[[Lêer:Flag of UNASUR.svg|23px]] [[Unie van Suid-Amerikaanse Nasies]]<br />{{vlagland|Aruba}}<br />{{vlagland|België}}<br />{{vlagland|Curaçao}}<br />{{vlagland|Nederland}}<br />{{vlagland|Sint Maarten}}<br />{{vlagland|Suriname}} |agentskap=[[Nederlandse Taalunie]] |iso1=nl|iso2=nld|iso3=nld |kaart=[[Lêer:Map of the Dutch World.svg|250px|Verspreiding van Nederlands in die wêreld]] }} '''Nederlands''' ([ˈneːdərlɑnts] {{Audio|Nl-Nederlands.ogg|luister}}) is 'n [[Wes-Germaanse tale|Wes-Germaanse taal]] wat deur meer as 24 miljoen moedertaalsprekers in die wêreld gepraat word. Die totale aantal sprekers word geskat op omtrent 30 miljoen. Behalwe dat Nederlands die [[amptelike taal]] van [[Nederland]] is, is dit ook 'n amptelike taal in [[België]] (amptelike taal van die Belgiese deelstaat [[Vlaandere]] en naas [[Frans]] is Nederlands ook een van die twee amptelike tale in die [[Brussel|Brusselse Hoofstedelike Gewes]]) en [[Suriname]]. Nederlands is verder die amptelike taal van [[Aruba]], [[Curaçao]] en [[Sint Maarten]] in [[Suid-Amerika]] en die [[Karibiese gebied]]. In samewerkingsorganisasies word die taal erken in die [[Benelux]], die [[Europese Unie]], die Karibiese Gemeenskap en die Unie van Suid-Amerikaanse Nasies. 'n Beraamde 95 persent van die [[Afrikaans]]e woordeskat is van Nederlandse oorsprong. Afrikaans het kenmerke van verskeie Nederlandse dialekte. Die woord Nederlands word dikwels gebruik as sinoniem vir Standaardnederlands, wat deur die media gebruik en op skole onderrig word. Nederlands het egter ook 'n breëre betekenis en word ook gebruik vir die [[Nederfrankies]]e variasies uit die [[Lae Lande]], en soms ook die [[Nederlandse kreools]] en Afrikaans (ook beskou as 'n halfkreool). == Taalkundige terme == In die [[Middeleeue]] word die Nederlandse taal meestal ''Duuts'' (Noord) of '''''Diets''''' (Suid) genoem, wat eintlik "volkstaal" beteken (''diet'' "volk") en ter onderskeiding van die [[Latyn]]se taal van die kerk en Frans wat die [[adel]] gebruik het. In sy gediftongeerde vorm ''Duits'' word hierdie term nog tot in die 17de eeu gebruik; later word na die [[Germaanse tale|Germaanse taal]] van die Nederlande as '''''Nederduits''''' verwys, in teenstelling met Opperduits (die Hoogduitse taal in [[Duitsland]]). Nederduits is vandag net die taalkundige term vir die dialekte van [[Noord-Duitsland]], wat nie aan die [[tweede Germaanse klankverskuiwing]] deelgeneem het nie. Die Engelse benaming vir Nederlands, '''''Dutch''''', en ook die term ''Nederduits'' of ''Nederduitsch'' in die name van die Afrikaanse [[drie Susterskerke]] van Suid-Afrika, herinner nog aan die ou benaming. In die ou Boererepublieke en die ou [[Kaapkolonie]] is Nederlands ook '''Hoog-Afrikaans''' genoem deur mense wat Afrikaans praat. == Klassifikasie == [[Lêer:Niederfränkisch.png|duimnael|Nederfrankiese taalgebied in Europa]] Nederlands is saam met [[Engels]], [[Duits]] en ander taalvariante soos Fries en [[Luxemburgs]] 'n Wes-Germaanse taal. Nederlands is sterk verwant aan die Duitse taal, maar bevat ook vele ooreenkomste met Engels. Saam met [[Nedersaksies]], [[Nederduits]] en [[Hoogduits]] (tans die standaardtaal in Duitstalige lande) behoort Nederlands tot die Kontinentale Wes-Germaanse groep van die [[Indo-Europese tale]]. === Verdeling === * [[Indo-Europese tale|Indo-Europees]] ** [[Germaanse tale|Germaans]] *** [[Wes-Germaanse tale|Wes-Germaans]] **** [[Nederfrankies]] ***** '''Nederlands''' ***** (Afrikaans, Nederlandse kreools) === Verwante tale === Nederlands het die meeste ooreenkomste met Afrikaans. Afrikaans is dan ook 'n vermenging van Nederlandse dialekte wat 'n eie skryftaal ontwikkel het. [[Wes-Fries]] en Duits is die afsonderlike tale wat na aan die Standaardnederlandse taal staan en nog digterby sommige dialekte. [[Seeus]], Nedersaksies en [[Limburgs]] word beskou as streektale; spesiale dialekte wat naby Nederlands staan. Die verwantskap met Engels is baie kleiner. == Sprekers == [[Lêer:MetropoleNederlands.jpg|duimnael|Die grootste Nederlands- en Afrikaanstalige gemeenskappe in die wêreld.]] In Europa en ook ter wêreld is Nederlands, na Engels en Duits die grootste Germaanse taal. Nederlands het egter meer sprekers as die [[Noord-Germaanse tale]] gekombineer, [[Sweeds]], [[Deens]], [[Noors]], [[Yslands]] en [[Faroëes]]. Die grootste Nederlandstalige land is Nederland met meer as 16 miljoen moedertaal- of kultuurtaalsprekers. Daar is meer as ses miljoen eerstetaalsprekers in België en nog 'n paar miljoen wat Nederlands as tweede of derde taal kan praat. In die grensgebiede van Duitsland, Wallonië en Frankryk word Nederlands in dialekvorm gepraat. Besonder in Duitsland en Frankryk het hierdie sprekers meestal geen kennis van die Nederlandse standaardtaal nie en gebruik hulle hul dialekte steeds minder. In Suriname is Nederlands die amptelike taal en feitlik almal kan die taal vlot praat. Nederlands dien ook as omgangstaal tussen die verskeie bevolkingsgroepe en omtrent 60% van die bevolking praat Nederlands as eerste taal. Op die [[Nederlandse Antille]] is Nederlands nie oorwegend die moedertaal of omgangstaal nie, maar wel [[Papiaments]] ('n [[Portugees|Portugese]] [[Kreools|kreool]] met Nederlandse en andere invloede) op die Benedewindse eilande (die ABC-eilande – Aruba, Bonaire en Curaçao) en Engels op die Bowindse eilande (die SSS-Eilande). Die meeste Antiliane praat vlot Nederlands, Engels, Papiaments en [[Spaans]]. In die [[Verenigde State van Amerika]], [[Suid-Afrika]], [[Kanada]], [[Nieu-Seeland]] en [[Australië]] woon Nederlandse en Vlaamse immigrante wat nog Nederlands praat. In Afrika is Nederlands verteenwoordig deur sy dogtertaal Afrikaans wat in Suid-Afrika deur meer as ses miljoen moedertaalsprekers gebesig word – en nog baie meer wat Afrikaans as tweede of derde taal aangeleer het.<ref name="statssa-2001-language-1">{{en}} {{cite web|url=http://www.statssa.gov.za/PublicationsHTML/Report-03-02-042001/html/Report-03-02-042001_18.html?gInitialPosX=10px&gInitialPosY=10px&gZoomValue=100|title=Census 2001 – Home language|publisher=Statistics South Africa|accessdate=2 Februarie 2010}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="statistics">{{en}} {{cite web |url=http://www.statssa.gov.za/census01/html/RSAPrimary.pdf |year=2001 |title=Census 2001: Primary tables South Africa: Census 1996 and 2001 compared |work=Statistics South Africa |page=19 |publisher=Statistics South Africa |accessdate=26 Oktober 2010 |archive-date=20 Desember 2014 |archive-url=https://www.webcitation.org/6UxL3wQW4?url=http://www.statssa.gov.za/census01/html/RSAPrimary.pdf |url-status=dead }}</ref> In [[Namibië]] kan ongeveer 85% van die bevolking Afrikaans verstaan.<ref>{{en}} Bromber, Katrin; Smieja, Birgit (2004), "Globalisation and African languages: risks and benefits", Trends in Linguistics (Walter de Gruyter), bl. 1</ref> === Status === Nederlands is dikwels genoem as die kleinste wêreldtaal en is teenwoordig in Europa, Amerika en Afrika. Ook in 'n historiese opsig het Nederlands 'n relatief groot rol gespeel. === Huidige amptelike status === {| border="1" cellpadding="0" cellspacing="2" style="float:right; width:345px; margin:0 0 1em 1em; border:1px #ddd solid; border-collapse:collapse; font-size:95%;" |+<big><big>'''Nederlandstalige gebiede'''</big></big> |- ! style="background:#ddd;"| Land ! style="background:#ddd;"|Sprekers |- ! colspan="4" style="background:#f9f9f9;"|[[Europa]] |- |[[Nederland]] | style="text-align:right;"| 16&nbsp;606&nbsp;000 |- |[[België]] | style="text-align:right;"| 6&nbsp;286&nbsp;600 (1ste taal) (totaal) |- |[[Frankryk]] (Frans Vlaandere) | style="text-align:right;"| +/- 100&nbsp;000 |- |[[Duitsland]] (Nederryn) | style="text-align:right;"| ? |- ! colspan="4" style="background:#f9f9f9;"|[[Amerikas]] |- |[[Suriname]] | style="text-align:right;"| 291&nbsp;971 (1ste taal, 60%) 486&nbsp;618 (totaal) |- |[[Curaçao]] | style="text-align:right;"| 8&nbsp;245 (1ste taal), 142&nbsp;000 (totaal) |- |[[Aruba]] | style="text-align:right;"| 6&nbsp;286 (1ste taal), 103&nbsp;065 (totaal) |- |[[Karibies Nederland|BES-eilande]] ([[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] en [[Saba]]) | style="text-align:right;"| 1&nbsp;044 (1ste taal), 10&nbsp;185 (totaal) |- |[[Sint Maarten]] | style="text-align:right;"| 1&nbsp;324 (1ste taal), 33&nbsp;119 (totaal) |- |[[Kanada]] | style="text-align:right;"| 160&nbsp;000 |- |[[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] | style="text-align:right;"| 150&nbsp;396 |- ! colspan="4" style="background:#f9f9f9;"|[[Oseanië]] |- |[[Australië]] | style="text-align:right;"| 36&nbsp;179 |- |[[Nieu-Seeland]] | style="text-align:right;"| 16&nbsp;347 |} Nederlands word sedert 1612 as amptelike taal in Nederland erken. In België is Nederlands die amptelike taal naas Frans en Duits en in Vlaandere die enigste amptelike taal. In [[Brussel]], die Hoofstedelike Gewes, moet Nederlands die status deel met Frans. In Duitsland en Frankryk word Nederlands nie erken as minderheidstaal nie. In Suriname en op Aruba, Curaçao en Sint Maarten (die voormalige Nederlandse Antille) geniet Nederlands ook die status as amptelike taal. Afrikaans, 'n dogtertaal, is een van die amptelike tale in Suid-Afrika en een van die erkende streektale van Namibië. In internasionale samewerkingsorganisasies is Nederlands een van die amptelike tale in die Benelux, die Europese Unie (deur die lidmaatskap van België en Nederland) en in die Karibiese Gemeenskap en die Unie van Suid-Amerikaanse Nasies deur die lidmaatskap van Suriname. Volgens die Nederlandse Taalunie se navorsingsverslag bevind Nederlands hom in die jaar 2017 nog in 'n gunstige, handhawende posisie as vernaamste voertaal in Nederland en Vlaandere. Die taal word in alle maatskaplike gebiede en situasies gebruik. Skaafplekkies sluit wel die handhawende rol op die internet (vernaamlik [[Nederlandse Wikipedia|Wikipedia]]), musiek, die internasionaal georiënteerde universiteite en as wetenskapstaal in. Die Taalunie stel voor Wikipedia-artikels moet verryk word, Nederlandse musiek moet in 'n bepaalde deel van die taalgebied stimuleer word, asook Nederlandstalige terminologie moet ontwikkel word wat ook goed genoeg vir populêre wetenskapstydskrifte is.<ref>{{nl}} [http://over.taalunie.org/nieuws-en-pers/persberichten/nederlands-springlevend-maar Taalunie: Het Nederlands is springlevend, maar... (10 Mei 2017)]</ref><ref>{{nl}} [http://taalunieversum.org/sites/tuv/files/downloads/Publieksrapport%20Staat%20van%20het%20Nederlands%202017.pdf Taalunie: Publieksrapport Staat van het Nederlands (2017)]</ref><ref>{{nl}} [https://www.meertens.knaw.nl/cms/images/nieuws2017/Staat_van_het_Nederlands_-_Onderzoeksrapport_2017.pdf#page=1 Taalunie: Onderzoeksrapport – Staat van het Nederlands: Over de taalkeuzes van Nederlanders en Vlamingen in het dagelijks leven; pp. 266] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190601004037/https://www.meertens.knaw.nl/cms/images/nieuws2017/Staat_van_het_Nederlands_-_Onderzoeksrapport_2017.pdf#page=1 |date= 1 Junie 2019 }}</ref> === Vroeëre amptelike status === Nederland en België was koloniale [[groot moondhede]] en het die Nederlandse taal oorsee saamgeneem. Die Nederlandse taal is erken as amptelike taal in: * [[Lêer:Flag of the Dutch East India Company.svg|20px]] [[Nederlandse Kaapkolonie]] (1652–1795), tans Suid-Afrika * [[Lêer:Flag of Netherlands.svg|20px]] [[Nederlands-Indië]] (tot 1949), tans [[Indonesië]] * [[Lêer:Flag of West Papua.svg|20px]] [[Nederlands-Nieu-Guinea]] (tot 1963), tans deel van Indonesië * [[Lêer:Flag of the Congo Free State.svg|20px]] [[Belgies-Kongo]] (tot 1960), Frans het egter 'n amptelike taal gebly in die Demokratiese Republiek Kongo * [[Lêer:Flag of Belgium.svg|20px]] [[Belgies-Rwanda-Burundi]] (tot 1962), Frans het egter 'n amptelike taal gebly in Boeroendi en Rwanda. * [[Lêer:Flag of the Netherlands Antilles.svg|20px]] [[Nederlandse Antille]] (1953–2010), is ontmantel in lande en munisipaliteite binne die [[Koninkryk van die Nederlande]]. Die [[Afrikaners]] of [[Boere]] in [[Suider-Afrika]] is grotendeels van Nederlandse afkoms en het hulself in Nederland vir die erkenning van Nederlands as amptelike taal beywer. Nederlands was in Afrika die amptelike taal in: * [[Lêer:Prinsenvlag.svg|20px]] [[Boererepubliek]]e, (van 1795 tot 1902), soos; ** [[Lêer:Flag of Transvaal.svg|20px]] [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] (1888–1902) ** [[Lêer:Flag of the Orange Free State.svg|20px]] [[Oranje-Vrystaat]] (1854–1902) * [[Lêer:Flag of the Cape Colony 1876-1910.svg|20px]] [[Kaapkolonie|Britse Kaapkolonie]] (1882–1902) * [[Lêer:Flag of South Africa (1928-1994).svg|20px]] [[Suid-Afrika]], (1910–1983), vanaf 1925 is Afrikaans en Nederlands as sinonieme beskou * [[Lêer:Flag of South Africa (1928-1994).svg|20px]] [[Suidwes-Afrika]], tot 1983, Afrikaans tot 1990 [[Lêer:Burgersdorp-Language Monument-001.JPG|duimnael|Die enigste taalmonument wat aan die Nederlandse taal gewy is, is in 1893 opgerig om die erkenning van Nederlands in die Britse kaapkolonie te gee.]] Ook in Suid-Afrika was Nederlands amptelik erken. Die [[Oranje-Vrystaat]] sou Nederlands in 1854 as die enigste amptelike taal erken het. Die Kaapkolonie het Nederlands in 1882 erken as amptelike taal naas Engels en in 1893 is die [[Eerste Taalmonument]] opgerig om hierdie gebeurtenis te herdenk. Die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] (ZAR) het Nederlands as die enigste amptelike taal in 1888 erken. In 1909 is die ''[[Suid-Afrika-wet|Zuid-Afrika-wet]]'' deur al vier provinsies aangeneem wat sou lei tot die [[Uniewording|totstandkoming van die Unie van Suid-Afrika]]. Volgens art. 137 van die [[Suid-Afrika-wet|Unie-grondwet]], is "De engelse alsmede de hollandse talen" as amptelike tale van die Unie erken. Op 8 Mei 1925 is Afrikaans erken as amptelike taal van die [[Unie van Suid-Afrika]]. Volgens Wet 9 van 1925 is Afrikaans aan Nederlands gelykgestel, met terugwerkende krag tot 1910. In 1961 het Suid-Afrika 'n nuwe grondwet gekry. Hiervolgens was Afrikaans en Engels die amptelike tale van die land, maar 'n klousule het bepaal dat by Afrikaans ook Nederlands bedoel word. Die grondwet van 1983 het Nederlands nie as amptelike taal erken nie. Ook is die sinonimiteit tussen Afrikaans en Nederlands in 1983 nie meer bevestig nie. Tussen 1910 en 1983 was Nederlands en Afrikaans egter amptelik sinonieme.<ref>{{af}} Petrus van Eeden: Afrikaans hoort by Nederlands. Brevitas 1998, bl.20.</ref> == Kenmerke == Standaardnederlands ken omtrent 40 foneme. In fonologiese opsig word sy spesiale karakter deur die Nederfrankiese grondslag bepaal. Die Nederfrankiese variasies het nie alle klankverskuiwinge (soos die tweede Germaanse klankverskuiwing wat Hoogduits beïnvloed het) meegemaak nie. === Woorde === [[Lêer:WIKITONGUES- Eva speaking Dutch.webm|duimnael|Eva gee 'n voorbeeld in Nederlands]] Nederlands is 'n ryk taal wat woorde betref, en bevat nou meer as een miljoen woorde, alhoewel vele nie juis meer in gebruik is nie. Nederlands het dikwels 2 woorde die as sinonieme funksioneer, 'n Germaanse erfwoord en 'n Romaanse leenwoord. Die Germaanse woord kom meestal in die spreektaal voor terwyl die Romaanse woord dikwels net vir formele tekste gebruik word. === Nederlands en ander Germaanse tale === {| class="wikitable" style="font-size: 85%" !width="75"|[[Engels]] ! [[Fries]] ! [[Afrikaans]] ! Nederlands ! [[Nederduits]] ! [[Duits]] ! [[Sweeds]] ! [[Deens]] ! [[Noors]] |- | apple | '''appel''' | '''appel''' | '''appel''' | '''Appel''' | Apfel | äpple | æble | eple |- | beech | boek | '''beuk''' | '''beuk''' | Böök | Buche | bok | bøg | bøk |- | book | '''boek''' | '''boek''' | '''boek''' | Book | Buch | bok | bog | bok |- | brown | brún | '''bruin''' | '''bruin''' | bruun | braun | brun | brun | brun |- | day | dei | '''dag''' | '''dag''' | '''Dag''' | Tag | '''dag''' | '''dag''' | '''dag''' |- | dead | dea | '''dood''' | '''dood''' | doot | tot | död | død | død, daud |- | enough | genôch | '''genoeg''' | '''genoeg''' | noog | genug | nog | nok | nok |- | finger | finger | '''vinger''' | '''vinger''' | Finger | Finger | finger | finger | finger |- | glass | glês | '''glas''' | '''glas | '''Glas''' | '''Glas''' | '''glas''' | '''glas''' | glass, '''glas''' |- | gold | '''goud''' | '''goud''' | '''goud''' | Gold | Gold | guld | guld | gull |- | '''hand''' | hân | '''hand''' | '''hand''' | '''Hand''' | '''Hand''' | '''hand''' | hånd | hånd, '''hand''' |- | head | holle | '''hoof''', '''kop''' | '''hoof'''d, '''kop''' | Höövd, Kopp | Haupt, Kopf | huvud | hoved | hode, hovud |- | high | heech | '''hoog''' | '''hoog''' | '''hoog''' | hoch | hög | høj | høy, høg |- | home | hiem | '''heim''', ''tuis'' | '''heim''', ''thuis'' | Haim | Heim, Zuhause | hem | hjem | hjem, heim |- | hook | heak | '''haak''' | '''haak''' | '''Haak''' | Haken | hake, krok | hage, krog | hake, krok |- | house | hûs | '''huis''' | '''huis''' | Huus | Haus | hus | hus | hus |- | many | mennich | '''menige''' | '''menige''' | mannig, mennig | viele | många | mange | mange |- | moon | moanne | '''maan''' | '''maan''' | '''Maan''' | Mond | måne | måne | måne |- | no, nay | '''nee''' | '''nee''' | '''nee''' | '''nee''' | Nein | nej | nej | nei |- | old | âld | '''oud''' | '''oud''' | oolt | alt | gammal (äldre, äldst) | gammel (ældre, ældst) | gammel (eldre, eldst) |- | one | ien | '''een''' | '''een''' | '''een''' | eins | en | en | en, ein |- | ounce | ûns | '''ons''' | '''ons''' | - | Unze | uns | unse | unse |- | snow | snie | ''sneeu'' | ''sneeuw'' | Snee | Schnee | snö | sne | snø |- | stone | stien | '''steen''' | '''steen''' | '''Steen''' | Stein | sten | sten | stein |- | two, twain | twa | '''twee''' | '''twee''' | '''twee''' | zwei, zwo | två | to | to |- | who | wa | '''wie''' | '''wie''' | wer | wer | vem | hvem | hvem |- |worm | wjirm | '''wurm''' | '''wurm''', worm | Worm | '''Wurm''' | orm<ref name="orm">Beteken 'slang'. Die Sweedse woord vir 'worm' is ''mask''.</ref> | orm | orm<ref name="orm2">Kan sowel 'slang' as 'worm' beteken. Die gewone Noorse woord vir 'worm' is ''makk''.</ref> |- !width="75"|[[Engels]] ! [[Fries]] ! [[Afrikaans]] ! Nederlands ! [[Nederduits]] ! [[Duits]] ! [[Sweeds]] ! [[Deens]] ! [[Noors]] |} === Spelling === Die Nederlandse spellingswyse is gebaseer op die Nederlandse [[Statebybel]] (wat in 1637 die eerste maal verskyn het), wat vandag baie verouderd is. In 1804 is die eerste amptelike spelling deur Mathijs Siegenbeek vasgestel. Hier is die Nederlandse letter ''IJ'' bekendgestel, wat as ''Y'' geskryf is, soos in Afrikaans. Matthias de Vries en Lammart Allart te Winkel is die eerste redakteurs van die ''Woordenboek der Nederlandsche Taal'' en het in 1864 'n nuwe spelling ontwerp. Dit is in 1864 deur België en later in 1883 ook deur Nederland aanvaar. Dié spelling was moeilik en het naamvalle en dubbele klinkers bevat. In 1934 is die spelling verander en vereenvoudig tot die huidige weergawe. In 1891 is egter 'n nuwe spelling deur [[Kollewijn]] ontwerp. Hierdie spelling was 'n vereenvoudiging van die moeilike Nederlandse spelling. ''Russisch'' moet nou ''Russies'' word en ''moeilijk'' ''moeilik, 'n spelling gebaseer op die beginsel ''skryf hoe jy praat''. Hierdie spelling was in sekere gemeenskappe, veral in Vlaandere en in Suid-Afrika in gebruik geneem, maar nie amptelik aanvaar nie. In 1925 is die Kollewijn spelling as die spelling vir Afrikaans in Suid-Afrika aanvaar. == Verspreiding == [[Lêer:Map of the Dutch World.svg|duimnael|Status van Nederlands in verskillende gebiede: {{legend|#0035AD|Moedertaal (Lae Lande & Suriname)}} {{legend|#007FFF|Ampstaal (administratief)}} {{legend|lightblue|Moedertaal en tweede taal (nie-amptelik, uitsluitende Afrikaans in Suid-Afrika)}}]] Die Nederlandse taal word veral in [[Wes-Europa]], en in 'n mindere mate in Suid-Amerika en die Karibiese gebied gepraat. Aruba, Curaçao en Sint Maarten is dan ook Nederlandse oorsese gebiede. In [[Suidoos-Asië]] is kennis van die Nederlandse taal dikwels 'n voorvereiste vir werk in handel, geskiedenis, regswetenskappe en toerisme. [[Amsterdam]] is die grootste Nederlandstalige stad in die wêreld gevolg deur [[Rotterdam]], [[Den Haag]] en [[Antwerpen]] (België). As Suider-Afrika in Nederlandse verband opgeneem word, is [[Kaapstad]] die grootste stad, [[Pretoria]] is dan die eerste stad agter Antwerpen. Die meeste vorme van die Nederlandse kreoolstale het reeds uitgesterf, Afrikaans word soms beskou as 'n halfkreool. Nederlands word in 40 lande aan 220 universiteite onderrig en dié onderwys sluit dikwels ook Afrikaans in. === België === [[Lêer:Brussels signs.jpg|duimnael|Tweetalige borde in Brussel]] Nederlands is die grootste taal van België en word in sy dialekvorm nog steeds as omgangstaal gebruik. Van die totale Belgiese bevolking van tien miljoen praat ses miljoen Nederlands as moedertaal. Sedert 1970 word België amptelik in vier taalgebiede verdeel, 'n eentalig Nederlandse ([[Vlaandere]]), 'n eentalig Franse ([[Wallonië]]), 'n tweetalig Frans-Nederlandse (Brussel) en 'n Duitstalige gebied. Die taalgrens is in 1963 afgebaken. Die taalkundige situasie van Brussel is tot 'n mate ingewikkeld. Alhoewel statistieke suggereer dat Nederlands hier nog net 'n ondergeskikte rol speel (slegs tussen sewe en vyftien persent van Brusselaars praat Nederlands as huistaal, veral in die noord-weste van die Brusselse agglomerasie), terwyl twee derdes van die bevolking Franssprekend is en 'n groeiende aantal medewerkers van Europese organisasies ander tale soos Engels praat, is Nederlands in 'n amptelik tweetalige hoofstad nogtans 'n voorvereiste in die arbeidswêreld. Na raming kan 95 persent van alle Brusselaars vlot Frans en 28 persent vlot Nederlands praat. By sowat 'n derde van alle werkadvertensies is 'n uitgebreide kennis van albei tale 'n voorvereiste, en sowat 35 persent van alle ondernemings gebruik Nederlands vir hul interne kommunikasie en hul kontak met die owerheid. Nederlandskursusse is derhalwe meer gewild as ander taalkursusse. In Wallonië is Nederlands nie 'n amptelike taal nie, maar Nederlandstaliges het in enkele munisipaliteite langs die taalgrens (sogenaamde ''faciliteitengemeenten'') die reg om met die owerheid in Nederlands te kommunikeer. Ook is daar aan die Nederlands-Waalse grens 'n gebied waar sowel Nederlandse asook Duitse en Franse dialekte gepraat word. Hierdie gebied in Franssprekende België word die Platdietse streek genoem. === Nederland === Nederlands word in Nederland deur die oorgrote meerderheid van die bevolking as moeder- of tweede taal gebesig. In [[Friesland]] het ook Wes-Fries amptelike status. Die gebruik van die Nederlandse standaardtaal (''Algemeen Beschaafd Nederlands, ABN'') het danksy die invloed van onderwys en die media steeds meer toegeneem – ten koste van die dialekte. Intussen oefen ook Engels sterk invloed op Nederlands uit. Die omgangstaal van jongmense toon soms sterk invloede van immigrantetale soos [[Turks]], [[Arabies]], Papiaments en [[Sranantongo]]. === Nederlandse Antille === Op die Nederlandse Antille, (Aruba, Curaçao, [[Bonaire]], Sint Maarten, [[Sint Eustatius]] en [[Saba]]) is Nederlands veral 'n onderwys- en bestuurstaal. Die onderlinge bevolking praat op die ABC-eilande veral Papiaments, 'n Portugese kreoolse taal met Nederlandse en andere invloede. Op die S-eilande word Engels gepraat. Nederlands is die taal van die skole en baie Antiliane wil in Nederland kom werk of studeer. Vir 'n klein aantal mense is Nederlands op die Antille die huistaal. === Suriname === Suriname was tot 1975 'n Nederlandse kolonie en Nederlands is die grootste taal van die land. 60 % van die bevolking gebruik Nederlands as eerste taal en vrywel alle mense praat Nederlands. Die verskeie bevolkingsgroepe in Suriname het egter ook hulle eie taal, maar Nederlands word, saam met Sranan, gebruik as omgangstaal. Nederlands is in Suriname beter veranker as op die Antille. Sedert 2005 is Suriname saam met België en Nederland lid van die [[Nederlandse Taalunie]]. === Frankryk === [[Lêer:Frans Vlaandere.jpg|duimnael|Die taalsituasie in [[Frans-Vlaandere]]]] [[Frans Vlaams]] is die dialek wat gepraat word in die noordweste van [[Frankryk]] aan die Belgiese grens. Die aantal moontlike sprekers word geskat op 80 000 tot 100 000 mense, met 20 000 mense wat daagliks die taal gebruik en 40 000 wat die taal goed kan praat. Die taal het geen erkenning nie, die Nederlandse standaardtaal word nie gebruik nie en niks gebeur om die taal te bevorder of selfs te red nie. Die sprekers is dikwels ouer as 60 jaar alhoewel die jongeres nou Nederlands in die skool leer. [[Duinkerken]] en Rijsel (Lille) is oorspronklik Nederlandstalige stede wat verfrans het. === Duitsland === [[Lêer:Kleverlands.png|duimnael|Verspreiding van Kleverlands in Duitsland]] Die oorspronklike dialekte in die Duitse Nederrynstreek, die westelike Ruhrgebied asook dele van die Bergisches Land-streek kan in geskiedkundige opsig as Nederfrankies of Nederlands geklassifiseer word – alle Frankiese dialekte noord van die sogenaamde Uerdingse Lyn val in hierdie kategorie. Veral die Kleverlandse dialekte in Duitsland word dikwels as Nederlandse dialekte beskou. In die meeste skole van die huidige administratiewe distrik Kleve (Nederlands ''Kleef'') is Nederlands of Kleverlands nog in die 19de eeu as onderrigmedium gebruik.<ref>{{de}} Jan Goossens: ''Niederdeutsche Sprache – Versuch einer Definition''. In: Jan Goossens (red.): ''Niederdeutsch – Sprache und Literatur''. Neumünster: Karl Wachholtz 1973, bl. 9-27</ref> Volgens sosio-linguistieke beginsels word die Nederfrankiese dialekte, wat deur die Duitse standaardtaal oorkoepel word, tans nie meer by Nederlands gereken nie en maak dus deel uit van die Duitse dialekkontinuüm.<ref>{{de}} Herman Vekeman en Andreas Ecke: ''Geschichte der niederländischen Sprache''. Bern: Lang 1993, bl. 213-214</ref> Klein invloede van Nederlands kan nog steeds in plaaslike Duitse dialekte aangewys word. === Indonesië === [[Lêer:Nederlandsch indie 1893.jpg|duimnael|Kaart van [[Nederlands-Indië]] in 1893]] Toe die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] in 1799 bankrot gespeel het, is sy besittings in Oos-Indië deur die Nederlandse staat oorgeneem. Groot dele van [[Sumatra]], dele van [[Borneo]], later ook [[Bali]], is vervolgens verower. Nederlands-Oos-Indië het uit 'n verskeidenheid gebiede sonder sentrale koloniale administrasie bestaan, waaronder handelsposte, plantasies en militêre basisse. Die koloniale owerhede het min belang in die bevordering van die Nederlandse taal en kultuur, die opbou van 'n onderwysstelsel met Nederlands as voertaal of enige ander nie-ekonomiese aktiwiteit gestel. Die hoofdoelwit was die ontginning van en handel met Oos-Indië se natuurlike hulpbronne om maksimum-wins uit die kolonie te haal. Eers vanaf die vroeë 20ste eeu het Nederland begin om 'n moderne infrastruktuur met 'n skool- en gesondheidsstelsel op te bou. Nederland se taalkundige en kulturele invloed was dus beperk, die gebruik van Nederlands as verkeers- en kultuurtaal selfs ongewens. Die taalbeleid van die koloniale owerheid was daarop gemik om Nederlandse taalkennis as 'n voorreg van die blanke bevolking en 'n klein inheemse elite te beskerm om enige eise van gelyke regte vir [[Javane]], Balinese en ander [[inheemse volke]] te voorkom. So het die getal Nederlandsprekendes eers in die 20ste eeu van slegs 5&nbsp;000 in 1900 tot sowat 860&nbsp;000 in 1942 gestyg. 'n Belangrike voorvereiste vir dié groei was die toelating van inheemse leerders tot onderwys in Nederlands. In 'n totale bevolking van 70 miljoen het Nederlandssprekendes egter 'n klein minderheid gebly.<ref>{{de}} [http://neon.niederlandistik.fu-berlin.de/de/nedling/langvar/asia ''NEON Nederlands Online, Freie Universität Berlin: Struktur und Geschichte des Niederländischen. Besoek op 18 Junie 2013'']</ref> In Indonesië, 'n Nederlandse kolonie tot 1949, is Nederlands tans dikwels 'n voorvereiste vir die studie van die geskiedenis en die regswetenskappe van [[Indonesië]]. Nederlands is dus 'n belangrike akademiese bronnetaal. In Indonesië self is daar nog steeds heelwat ou mense wat Nederlands verstaan en/of kan praat. Van die mense praat die kenmerkende [[Petjoh]]; 'n gekreoliseerde vorm van Nederlands. Dit word ook onder ouer mense van gemengde Nederlandse en Indonesiese afkoms (die sogenaamde ''Indo's'' of ''Indische Nederlanders'') in Nederland gepraat. 'n Ander kreoolse vorm van Nederlands was Javindo, hierdie vorm is nou uitgesterf. Die Nederlandse taal word geleer op spesiale skole in [[Djakarta]], [[Bandoeng]], Soerabaja en Jogjakarta. Jaarliks leer meer as 10&nbsp;000 studente Nederlands in Indonesië. In die dorp [[Depok]] is Nederlands nog die dominante taal. === Verenigde State van Amerika === [[Lêer:Dutch USC2000 PHS.svg|duimnael|Verspreiding van Nederlands in die Verenigde State]] In [[Noord-Amerika]] word teen die begin van die 20ste eeu nog wel Nederlands in 'n aantal dorpe gepraat; Nederlands dien toe dikwels as preektaal in die kerke, en daar verskyn ook Nederlandse koerante. Hierdie klein taalgemeenskappe het intussen verengels. Party van hierdie verengelste gemeenskappe -- soos in [[New Jersey]] en [[New York Stad]] -- dateer van groepe mense wat in die sewentiende eeu soontoe getrek het (Bergen County, Ramapough) en hul dialekte het baie na Seeus ([[Zeeland]] se dialek) gelyk. Nederlands is egter nog steeds die huistaal van klein groepe immigrante in Kanada, Australië, Nieu-Seeland en die Verenigde State, soos in [[Michigan]] (Holland, Overisel) en [[Iowa]] (Pella), wat van die 19de eeu stam. Nederlands is hierby 'n klein [[wêreldtaal]]. == Geskiedenis van Nederlands in Suid-Afrika == : ''Hoofartikels: [[Geskiedenis van Afrikaans|Geskiedenis van Nederlands]] en [[Erkenning van Afrikaans|Erkenning van Nederlands]].'' == Nederlandse taalgeskiedenis == [[Lêer:Noord-Frankryk Nederlands.jpg|duimnael|Die taalgrens in Noord-Frankryk.]] [[Lêer:Niederlandischer Sprachraum.PNG|duimnael|Die Nederlandse taalgebied in Europa]] [[Lêer:Map of the Dutch World.svg|duimnael|Die verspreiding van Nederlands (en Afrikaans)]] Nederlands is 'n Wes-Germaanse taal. Die oudste taalvorm is Oudnederfrankies of Wesnederfrankies, wat in die "Lae Lande" van die [[Frankiese Ryk]] ontwikkel, alhoewel die taal ook onder die invloed van [[Fries]] en Saksies kom. Met die uitbreiding van die Saliese of Wes-[[Franke]] na die gebied van die huidige Nederland en Vlaandere ontstaan reeds vanaf die vierde eeu 'n Germaanse taalgebied op Romeinse gebied, wat later met die verowering van Noord-[[Gallië]] (486) ook na die Romaanstalige gebiede van die suide uitgebrei word. Die kontak met die Wesfranke oefen 'n groot invloed op die ontwikkeling van die Noord-Franse taal, die ''langue d'oïl'', uit en lei tot die taalkundige skeiding van die suide, wat met onder meer [[Oksitaans]], die ''langue d'oc'' sy eie taalvorm en kultuur ontwikkel (''oïl'' en ''oc'' is die [[sjibbolet]]woorde vir 'ja', onderskeidelik in Noord- en Suid-Frankryk). Die Indo-Europese taalwetenskap beskou Nederlands naas Nedersaksies en Oosnederduits as die westelike tak van die Nederduitse dialekgroep. Nederlands en die Nederduitse dialekte is nou verwant sodat sprekers van albei tale mekaar maklik kan verstaan. Nederduits is ook die taal waarin tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] die politieke gesprekke tussen president [[Paul Kruger|Paul "Oom Paul" Kruger]] en die Duitse keiser [[Wilhelm II van Duitsland|Wilhelm II]] plaasvind. In die 17de eeu is daar nog steeds inheemse bronne wat Nederlands by die Duitse taalgebied reken. Alhoewel Nederlands aanvanklik net soos Nederduits ondanks die klankverskuiwing nog nouverwant is aan Hoogduits en die Nederlandse dialekte geleidelik oorgaan na Nederduitse, is daar besondere omstandighede wat verseker dat Nederlands as 'n eie taalvorm kan ontwikkel. Anders as die yl bevolkte Nederduitse vlaktes is Nederland en veral Vlaandere reeds vanaf die middeleeue digbevolkte gebiede met 'n groot verstedelikte bevolking en 'n ryk kulturele lewe en literatuur in die landstaal. Daar is minder kontak met die Hoogduitse taalgebied, aangesien die [[suidelike Nederlande]] (veral Vlaandere) al vroeg hul eie identiteit en kultuur ontwikkel en na die noorde uitbrei. Ook die vryheidsoorlog teen die Spanjaarde en die afsonderlike godsdienstige ontwikkeling deur die uitbreiding van die calvinisme in die noorde skep 'n klimaat wat die vorming van 'n eie nasionale bewussyn bevorder. Die oudste Nederlandse grammatika, die [[Twe-Spraack]] dateer uit die 16de eeu. Hierdie boek is 'n aanset om die volkstaal te ontwikkel tot 'n standaardtaal. Begin 17de eeu word 'n vertaling van die [[bybel]] in Nederlands begin. Hierdie vertaling is in 1635 gereed en omdat dit 'n boek is wat in die hele taalgebied versprei het, het dit taalkundig 'n belangrike invloed gehad op die standaardtaal; baie woorde en uitdrukkinge wat vandag in die standaardtaal aanwesig is, is oorspronklik afkomstig uit die Statenbybel. Die huidige Nederlandse standaardtaal berus op die Nederduitse skryftaal van die 17de eeu, waarby die woordeskat geleidelik met Brabantse en Hollandse vorme uitgebou is. 'n Ouer taalvorm is die verkeerstaal van die Hanse, wat vir die handel en wetenskap ontwikkel is en net soos in Noord-Duitsland ook eeue lank in [[Antwerpen]], [[Brugge]] en [[Holland]] gebruik word. In teenstelling met die huidige Hoogduits bewaar Nederlands talle Ou-Duitse woordvorme soos ''oorlog'', ''lenen'', ''kiezen'' (vergelyk Duits ''Kurfürst'' en ''auserkoren'') en ''verbazen''. Nederlands is nie deur die tweede Germaanse klankverskuiwing beïnvloed nie, waarby byvoorbeeld "t" tot "ss" en "z" (/ts/), "p" tot "f" en "pf" en "k" tot "ch" ontwikkel: Vergelyk Nederlands ''water'' met Duits ''Wasser'', ''zout'' met ''Salz'' (/zalts/), ''kopen'' met ''kaufen'', ''paard'' met ''Pferd'' en ''zoeken'' met ''suchen''. Nederlands ondergaan ook party eie veranderings. In woorde soos ''zout'' (sout) het ''-al-'' of ''-ol-'' na ''-ou-'' verander. Aan die begin van die 19de eeu word begin met die standaardisering van die spelling; die eerste spelling wat in groot gebruik raak is die spelling van Siegenbeek. Die spelling word nog verskeie male aangepas, waarna gestandaardiseer word op die spelling van De Vries en Te Winkel, in 1864 in België en in 1883 in Nederland. Die spelling van De Vries en Te Winkel blyk dusdanig bruikbaar dat, alhoewel daar enkele moderniseringe was, hy vandag nog altyd gebruik word. Ook in die Afrikaanse spelling is nog baie elemente uit die spelling van De Vries & Te Winkel aanwesig. Danksy die kontak met die Franse taalgebied is daar vroeër 'n groot aantal woorde uit Frans ontleen, waarby die Franse taal nog steeds 'n invloed op die Nederlands van Vlaandere uitoefen. Die wedersydse beïnvloeding tussen Frans en Nederlands kan byvoorbeeld gesien word in 'n woord soos ''mitrailleur''; hierdie Franse leenwoord het as basis die Franse ''mitraille'', wat op sy beurt afkomstig is uit die Germaanse woord ''maitan'', wat binne Nederlands geëvolueer het tot ''mijt''. Vandag kom die meeste leenwoorde in Nederlands uit die Engelse taal. Die struktuur van die Nederlandse taal stem grotendeels ooreen met Nederduits, alhoewel die grammatika geleidelik vereenvoudig is. Die sinsbou is feitlik onveranderd. == Taalkundige terme == In die [[Middeleeue]] word die Nederlandse taal meesal ''Duuts'' of ''Diets'' genoem, wat eintlik "volkstaal" beteken ('diet' = volk) en ter onderskeiding van die Latynse taal van die kerk en die Frans van die adel dien. In sy gediftongeerde vorm ''Duits'' word hierdie term nog in die 17de eeu gebruik; later word na die Germaanse taal van die Nederlande as Nederduits verwys, in teenstelling met Opperduits (die Hoogduitse taal in Duitsland). Nederduits is vandag net die taalkundige term vir die dialekte van Noord-Duitsland, wat nie aan die tweede Germaanse klankverskuiwing deelgeneem het nie. Die Engelse benaming vir Nederlands, ''Dutch'', en ook die term "Nederduits" of "Nederduitsch" in die name van die Afrikaanse drie Susterskerke van Suid-Afrika, herinner nog aan die ou benaming. == Nederlands as kultuurtaal in Duitse gebiede == [[Lêer:Low Saxon dialects.png|duimnael|Verspreiding van [[Nederduits]] in [[Denemarke]], [[Noord-Duitsland]] en Nederland. Die gebied wordt soms ook Nedersaksies genoemd]] [[Lêer:Nedersaksiese taalgebied.png|duimnael|Verspreiding van [[Nedersaksies]] in Noord-Duitsland en Nederland]] Nederlandse en Vlaamse immigrante het hulle al in die 12de eeu in 'n aantal gebiede in Noord- en Sentraal-Duitsland gevestig, waaronder die streek tussen die [[Weser]]- en [[Elbe]]riviermondings, in Oos-Holstein en veral in [[Brandenburg]], [[Sakse]] en [[Thüringen]]. Dikwels is Nederlandse immigrante vanweë hulle vaardighede as ambagsmanne en kunstenaars, maar ook vir die bou van dyke en die kolonisasie van Oos-Duitse grensgebiede deur Duitse vorste uitgenodig. Enkele generasies lank het Nederlands as die skryf- en omgangstaal van hele dorpsgemeenskappe gedien, maar is uiteindelik deur Duits verdring. Klein invloede van [[Nederfrankies]] kan nog steeds in plaaslike [[Nedersaksies]]e dialekte aangewys word. In die 16de en 17de eeu het Nederlands nog eens 'n belangrike rol as kultuurtaal in Nederduitse gebiede gespeel. Reisende toneelgeselskappe uit Nederland het hulle opvoerings in Noord-Duitsland soms in Nederlands aangebied.<ref>{{de}} Mitzka, W.: ''Das Niederländische in Deutschland''. In: Niederdeutsche Studien. Festschrift für Conrad Borchling, Neumünster 1932, bl. 208</ref> In die Nederduitse en Pruisiese kusgebiede, veral in hawestede soos [[Emden]], [[Bremen]], [[Hamburg]], [[Lübeck]], [[Rostock]], [[Szczecin|Stettyn]], [[Gdansk|Danzig]] en [[Koningsberg|Königsberg]] (tans [[Kaliningrad]]), het Nederlands daarnaas ook as korrespondensie- en verkeerstaal en in die [[Skandinawië|Skandinawiese]] en [[Baltiese lande|Baltiese gebiede]] as die taal van die skeepvaart gedien. Nederlandse skeeps-, seemans- en navigasieterme is vanaf die "[[Goue Eeu]]" (omtrent 1650) tot by die 19de eeu ontleen. Vir die navigasie-onderwys in Hamburg is in die tydperk tussen 1749 en 1810 Nederlandse vakboeke gebruik.<ref>{{nl}} Mitzka (1932), bl. 211; Steppes, O.: ''Het Nederlandsch als zeemanstaal in Neder-Duitschland''. In: Wetenschap in Vlaanderen 4 (1939), bl. 134-139; Kluge, F.: ''Seemannssprache. Wortgeschichtliches Handbuch deutscher Schifferausdrücke älterer und neuerer Zeit''. Halle 1911. Herdrukte uitgawe Kassel 1973</ref> Nederlands het sy grootste invloed vanaf die tydperk van die [[Protestantse Hervorming]] tot by die eerste helfte van die 19de eeu op die Duitse gebiede langs die Nederlandse grens uitgeoefen – in [[Oos-Friesland]], die graafskappe Bentheim, Lingen en Steinfurt, die gebiede Gronau, Gemen, Werth en Anholt, die hertogdomme Kleve, Geldern en Jülich, die graafskap Moers en die keurvorstelike Keulense gebied Rheinberg het Nederlands as inheemse of vreemde skryf-, onderwys- en kerktaal gedien. In gevalle waar die plaaslike Nederduitse dialek nou verwant was aan Nederlands, het die taal naas Hoogduits 'n funksie as standaardtaal vervul, terwyl ook gereformeerde kerkgemeentes en Mennoniete om godsdienstige redes die voorkeur aan Nederlands gegee het.<ref>{{nl}} Kremer, Ludwig: ''Nachbarn. Das Niederländische als Kultursprache deutscher Gebiete''. Bonn: Presse- und Kulturabteilung der Kgl. Niederländischen Botschaft 1983, bl. 9-22</ref> == Nederlands as vreemde taal == Tans bied sowat 250 universiteite wêreldwyd kursusse in Nederlands aan. Skole in Wallonië (die Franssprekende gewes van Suid-België), Brussel en Noord-Frankryk bied Nederlands as 'n eerste of tweede vreemde taal aan.<ref>{{en}} Nederlandse Departement van Buitelandse Sake [http://www.minbuza.nl/en/welcome/Netherlands The Dutch Language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061001220657/http://www.minbuza.nl/en/welcome/Netherlands |date= 1 Oktober 2006 }}</ref> Daar is tientalle sekondêre skole in die Duitse deelstate Nedersakse en Noordryn-Wesfale (wat aan die Nederlandse taalgebied grens) waar Nederlands as 'n verpligte of addisionele taalvak aangebied word. == Taalunie == [[Lêer:NedTaalunie.PNG|duimnael|Die Nederlandse Taalunie: {{legend|#000080|Lidlande}} {{legend|#0000FF|Nie-Nederlandse taalgebied in lidlande}} {{legend|#FF0000|Spesiale verhoudings met die Taalunie}} {{legend|#FFFF00|Andere gebiede waar Nederlands (of Afrikaans) gepraat word}}]] Die [[Nederlandse Taalunie]] sorg vir die behoud en die bevordering van die Nederlandse taal. Die lede is Nederland, België en Suriname. Die Taalunie het ook 'n spesiale band met Suid-Afrika en Indonesië. Daar het in die verlede dikwels stemme opgegaan om Suid-Afrika ook as lid te aanvaar. Suid-Afrika kan steeds lid word van die Nederlandse Taalunie, maar die huidige Suid-Afrikaanse regering sien daar geen heil in nie. Om die onwillige Suid-Afrikaanse regering te omseil, kan die Afrikaners as "groep" aansluit. Tog is daar baie min Afrikaners wat belangstel in nouer bande met Nederlands. Die Nederlandse vaktydskrif Onze Taal speel 'n aktiewe rol in die bekendstelling van Afrikaans in Nederland en Vlaandere. [[Nederlanders]], [[Vlaminge]], Surinamers, Antilliane en Afrikaners kan mekaar sonder veel moeite begryp. Afrikaans staan dikwels digter by die Nederlandse Standaardtaal as menige Nederlandse dialekte in Europa. Sommige mense wil Afrikaans en Nederlands weer nouer sien saamwerk om sodoende 'n wal op te werp teen die toenemende verengelsing in die Suid-Afrikaanse- en Nederlandse bedryfslewe. == Nederlandse dialekte == [[Lêer:Dutch-dialects.svg|duimnael|Nederlandse dialekte]] [[Lêer:Suriname in its region.svg|duimnael|Suriname]] [[Lêer:LocationAruba.png|duimnael|Aruba]] [[Lêer:Curacao in its region.svg|duimnael|Curaçao]] [[Lêer:LocationSaint-Martin.PNG|duimnael|Sint Maarten]] Die kaart aan die regterkant gee 'n oorsig oor die verspreiding van die Nederlandse [[dialek]]te, alhoewel die meeste oorgangsdialekte nie vertoon word nie. A. '''Suidwestelike dialekgroep (Seeus/Wes-Vlaams)''' : 1.&nbsp;[[Wes-Vlaams]], insluitende [[Frans-Vlaams]] en [[Seeus-Vlaams]] : 2.&nbsp;[[Seeus]] B. '''Noordwestelike dialekgroep ([[Hollands]])''' : 3.&nbsp;[[Suid-Hollands]] : 4.&nbsp;[[Weshoeks]] : 5.&nbsp;[[Waterlands]] en [[Volendams]] : 6.&nbsp;[[Saans]] : 7.&nbsp;[[Kennemerlands]] : 8.&nbsp;[[Wes-Fries (streektaal)|Wes-Fries]] : 9.&nbsp;[[Bildts]], [[Midslands]], [[Stadsfries]] en [[Amelands]] C. '''Noordoostelike dialekgroep ([[Nedersaksies]])''' : 10.&nbsp;[[Kollumerlands]] : 11.&nbsp;[[Gronings]] en [[Noord-Drents]] : 12.&nbsp;[[Stellingwerfs]] : 13.&nbsp;[[Midden-Drents]] : 14.&nbsp;[[Suid-Drents]] : 15.&nbsp;[[Twents]] : 16.&nbsp;[[Twents-Graafskaps]] : 17.&nbsp;[[Gelders-Overyssels]] : 18.&nbsp;[[Veluws]] D. '''Noordelik-sentrale dialekgroep''' : 19.&nbsp;[[Utrechts-Alblasserwaards]] E. '''Suidelik-sentrale dialekgroep''' : 20.&nbsp;[[Suid-Gelders]] : 21.&nbsp;[[Noord-Brabants]] en [[Noord-Limburgs]] : 22.&nbsp;[[Brabants]] : 23.&nbsp;[[Oos-Vlaams]] F. '''Suidoostelike dialekgroep''' : 24.&nbsp;[[Limburgs]] G. '''Suriname''' (nie in die prent nie) : 25.&nbsp;[[Surinaams-Nederlands]] H. '''Aruba, Curaçao en Sint Maarten''' (nie in die prent nie) : 26.&nbsp;[[Antiliaans-Nederlands]] == Nederlandse Kreoolse tale == [[Lêer:South Africa Afrikaans speakers proportion map.svg|duimnael|Suid-Afrikaanse provinsies met 'n meerderheid van Afrikaanstaliges. Daar is ook groot Afrikaanse gemeenskappe in die ander provinsies.]] * 1. [[Berbice-Nederlands]] in [[Guyana]]* * 2. [[Skepi]] in Guyana* * 3. [[Negerhollands]] op die [[Maagde-eilande]] en [[Puerto Rico]]* * 4. [[Petjoh]] in Indonesië * 5. [[Javindo]] in Indonesië* * 6. [[Mohawk Nederlands]] in die Verenigde State * 7. [[Jersey Nederlands]] in die Verenigde State* * 8. [[Albany Nederlands]] in die Verenigde State * '''9. [[Afrikaans]] in Suid-Afrika en Namibië (Halfkreool)''' ** [[Oranjerivier-Afrikaans]] ** [[Oosgrens-Afrikaans]] ** [[Oorlangs]] ** [[Kaapse Afrikaans]] (* = bestaan nie meer) == Sien ook == * [[Geskiedenis van Nederlands]] * ''[[Afrikaans hoort by Nederlands]]'' * [[Algemeen Nederlands Verbond]] * [[Lys van gedrukte Afrikaans-vreemdtalige woordeboeke]] * [[Nederlandse dialekte]] * [[Valse vriende]] * [[Verskille tussen Afrikaans en Nederlands]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{Interwiki|kode=nl}} {{CommonsKategorie|Dutch language|Nederlands}} {{Wikt|Nederlands}} * {{af}} {{nl}} [http://af.wikibooks.org/wiki/Nederlands Nederlands], Afrikaanse [[Wikiboeke]] * {{en}} {{nl}} [http://en.wikibooks.org/wiki/Dutch Dutch], Engelse Wikiboeke * {{af}} {{nl}} [http://www.majstro.com/woordeboeke/Afrikaans-Nederlands Woordeboek Afrikaans <-> Nederlands], Majstro.com * {{af}} {{nl}} [http://www.woordenboek.eu/vertaling/Afrikaans/ Woordeboek Afrikaans <-> Nederlands], Woordenboek.EU * {{af}} {{nl}} [http://www.woordentrainer.nl/ Woordeboek Afrikaans <-> Nederlands], Woordentrainer.nl * {{af}} {{nl}} [http://dictionaries.travlang.com/AfrikaansDutch/ Woordeboek Afrikaans -> Nederlands], Travlang.com * {{af}} {{nl}} [http://dictionaries.travlang.com/DutchAfrikaans/ Woordeboek Nederlands -> Afrikaans], Travlang.com * {{af}} {{nl}} [http://roepstem.net/snaaks.html Woordeboek Afrikaans -> Nederlands], De/Die Roepstem * {{af}} {{nl}} [http://suid-afrika.nl/content/blogcategory/23/42/ Woordelys Afrikaans -> Nederlands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101102205934/http://suid-afrika.nl/content/blogcategory/23/42/ |date= 2 November 2010 }}, Suid-Afrika.nl * {{af}} {{nl}} [http://translate.google.co.za/?hl=af&tab=YT#af|nl| Vertaal Afrikaans <-> Nederlands], Google translate * {{af}} {{nl}} [https://www.dicts.info/phrases.php?group=greeting&lang1=dutch&lang2=afrikaans Sinne Afrikaans <-> Nederlands], Dicts.info * {{af}} {{nl}} [https://wikitravel.org/nl/Taalgids_Afrikaans Sinne Nederlands <-> Afrikaans], Wikitravel * {{en}} [http://www.101languages.net/dutch/ Learn Dutch online for free!], Dutch 101 * {{nl}} [http://taalunieversum.org/taalunie/wie_zijn_wij/ Nederlandse Taalunie], beslisorgaan oor die Nederlandse taalsake * {{af}} [http://www.afrikaans.nu/ Afrikaans hoort by Nederlands (met gespreksforum)], Petrus van Eeden {{Germaans}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Nederlands| ]] [[Kategorie:Tale van Australië]] [[Kategorie:Tale van Duitsland]] [[Kategorie:Tale van Frankryk]] [[Kategorie:Tale van Indonesië]] [[Kategorie:Tale van Kanada]] [[Kategorie:Tale van Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Tale van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Tale van die Verenigde State van Amerika]] ad9mtd7udox1p3tyc9dmdwnkjhmvka4 0 7058 2890423 2832640 2026-04-06T07:26:54Z Oesjaar 7467 Hakie 2890423 wikitext text/x-wiki Dit is algemeen om die vloei of volume van gasse te rapporteur teen 'n sekere verwysingsdruk en -temperatuur. Dit is omdat die volume van 'n gas baie sterk bepaal word deur die druk en temperatuur volgens die [[ideale gaswet]]ː :<math>PV = nRT \quad \Rightarrow \quad V = \frac{nRT}{P}</math> As die vloei van gasse uitgedruk word in molvloei of massavloei is 'n verwysingsdruk en -temperatuur nie nodig nie. Hierdie verwysingsdruk en -temperatuur word die '''standaardtemperatuur en -druk''' of die '''normaaltemperatuur en -druk''' genoem. Hierdie verwysingsdruk en -temperatuur is egter nie internasionaal dieselfde nie. Die volgende tabel gee tipiese verwysingsdrukke en -temperature: {| class="wikitable" |-align=center ! Beskrywing ! Eenhede ! Druk ! Temperatuur ! Notas |-align=center | style="text-align:left;" | Normaalkondisies || Nm³ || 101.325 kPa (1 atm) || 0°C (273.15 K) || 1 |-align=center | style="text-align:left;" | Standaardkondisies - U.S. EPA / API || Sm³ of scf || 101.325 kPa || 60°F (15.56°C) || 2 |-align=center | style="text-align:left;" | Standaardkondisies - IUPAC (oud) || Sm³ || 101.325 kPa || 0°C || 3 |-align=center | style="text-align:left;" | Standaardkondisies - IUPAC (nuut, na 1982) || Sm³ || 100 kPa || 0°C || |-align=center | style="text-align:left;" | Standaardkondisies - Aardgas industrie || Sm³ || 101.325 kPa || 15°C of 20°C || |} Notas # Soms word 100 kPa gebruik. Soms word 60°F gebruik. # "scf" staan vir die Engelse "standard cubic feet" of in Afrikaans, "standaard kubieke voet" # Dieselfde as normaalkondisies == Termodinamika == In die [[termodinamika]] word ook met standaarde van druk en konsentrasie gewerk, maar die temperatuur word nie gestandaardiseer nie. Dit kan ook baie misleidend wees. In die tegnologie word gestandaardiseer vir praktiese redes. In die termodinamika om wiskundige redes. Daar is wiskundige redes om druk en konsentrasie te standaardiseer. Byvoorbeeld vir 'n gas kan die afhanklikheid van die Gibbs vrye energie van die druk uitgedruk word as: BB<ref>{{cite web|url=http://laude.cm.utexas.edu/courses/ch302/lecture/ln1s09.pdf|title=Lecture 1: Physical Equilibria—The Temperature Dependence of Vapor Pressure|publisher=U Texas}}</ref> :<math>G_{gas} = G^o_{gas} + RTlnP</math> Hierin verwys <math>G^o_{gas}</math> na die Gibbs vrye energie by 'n arbitrêr gekiesde standaarddruk <math>P^o</math>, wat egter nie nul kan wees nie, omdat in die formulisme RTlnP die druk deur die standaarddruk gedeel word. Dit maak P dimensieloos, maar dit werk nie as <math>P^o=0</math> is nie. Moontlike keuses is dus <math>P^o=1 Atm</math>, <math>P^o= 1 Pa</math>, <math>P^o=1 bar</math> of <math>P^o=1 psi</math> en in die termodinamika is hulle almal aanvaardbaar, maar die keuse moet duidelik aangegee word. In die ontwikkeling van die chemiese termodinamika word nêrens 'n dergelike wiskundige noodsaak vir standaardisasie van die temperatuur aangetref. In die ouer literatuur word die o-superskrip van <math>P^o</math> gewoonlik met 'n plimsoll <s>O</s> aangedui, wat beter weergee dat nul nie 'n moontlike keuse is nie. == Normaliseer volumevloeitempo == Die volumevloeitempo van 'n vloeier is 'n funksie van die [[digtheid]] van die vloeier: hoe laer die digtheid, hoe groter die volumevloeitempo. Gasse se digtheid word bepaal deur die druk en temperatuur van die gas en word soos volg uitgedruk (afgelei uit die [[ideale gaswet]]): :<math>\rho = \frac{PM}{RT}</math> Daarom is volumevloeitempo nie 'n goeie aanduiding van die hoeveelheid gas nie en is dit beter om na die massa (m) van die gas of die hoeveelheid [[Mol (eenheid)|mol]] (n) gas te verwys. 'n Alternatief is om die volumevloeitempo (V) te bereken by standaardkondisies (STD). Ons sê dat ons die vloeitempo normaliseer of dat ons die vloeitempo kompenseer vir druk en temperatuur. Dit word gedoen deur die [[ideale gaswet]] te gebruik. Die hoeveelheid mol (n) gas bly dieselfde, ongeag die druk (P) en temperatuur (T) van die gas. Dus: :<math>n_{n} = n</math> waar voetskrif "n" verwys na die genormaliseerde of gekompenseerde waarde. Indien die [[ideale gaswet]] geïnkorporeer word, word die volgende verkry: :<math>\frac{P_n V_n}{RT_n} = \frac{PV}{RT}</math> As <math>R</math> uitkanselleer, word die volgende formule verkry: :<math>V_n = V \cdot \frac{P}{P_n} \cdot \frac{T_n}{T}</math> waar <math>P_n</math> = 101.325 kPa en <math>T_n</math> = 273.15 [[Kelvin|K]] Die eenhede van die genormaliseerde/gekompenseerde volumevloeitempo word geskryf as Nm³/h of m³_n/h en word uitgespreek as "normaal kubieke meter per uur". Soos reeds gesê is hierdie baie misleidend: Ons sê dat ons die vloeitempo normaliseer, maar ons gebruik standaardkondisies, nie normaalkondisies nie. By standaardtemperatuur en -druk (STP) is 1 kmol gas gelyk aan 22.413 m³: <math>PV = nRT</math> <math>101.325 \ kPa \cdot V \ m^3= n \ kmol \cdot 8.3145 \ kPa.m^3/(kmol.K) \cdot 273.15 \ K</math> Dus is 1 kmol gas: <math>V_n = 1 \cdot 8.3145 \cdot 273.15 / 101.325 = 22.414 \ Nm^3 \ (m^3_n)</math> == SI vs Imperiale eenhede == Die volgende tabel vergelyk die normaal kondisies by SI eenhede en die standaard kondisies by Imperiale eenhede vir 1 kmol = 2.205 lbmol gas. {| class="wikitable" |-align=center ! rowspan="2" | Beskrywing ! colspan="3" | SI eenhede ! colspan="2" | Imperiale eenhede |-align=center ! Normaal ! Standaard ! Eenhede ! Imperiaal ! Eenhede |-align=center | style="text-align:left;" | Mol (n) || '''1''' || '''1''' || kmol || 1/0.453592 = '''2.205''' || lbmol |- align=center | style="text-align:left;" | Druk (P) || 101.325 || 101.325 || kPa || 14.696 || pvd |- align=center | style="text-align:left;" | Temperatuur (T) || 0 + 273.15 = 273.15 || 15.56 + 273.15 = 288.71 || Kelvin || 60 + 459.67 = 519.67 || °R |- align=center | style="text-align:left;" | Gaskonstante (R) || 8.3145 || 8.3145 || kPa.m³/(kmol.K) || 10.7316 || (pvd.vt³) / (lbmol.°R) |- align=center | style="text-align:left;" | Volume: V = nRT / P || 22.414 || 23.691 || m³/kmol || 836.619 || vt³/2.205 lbmol |- align=center | style="text-align:left;" | Volume per mol: V/n = RT / P || 22.414 || 23.691 || m³_n/kmol || 379.484 || vt³_n/lbmol |} Wanneer standaard kubieke voet omgeskakel wil word na normaal kubieke meter: : 22.414 m³ = 836.619 vt³ : As jy links en regs met 836.619 deel, dan: : '''0.026791 m³ = 1 vt³''' Dit kan ook soos volg in een stap uitgewerk word : <math> \left( \frac{1 \times 8.3145 \times (0+273.15)}{101.325} \right) \quad \div \quad \left(\frac{1/0.453592 \times 10.7316 \times (60+459.67)}{14.696} \right) = 0.026791</math> == Kyk ook == * [[Ideale gaswet]] * [[Vloeimeetskyf]] onder die afdeling [[Vloeimeetskyf#Vloeikompensasie_vir_gasse|Vloeikompensasie vir gasse]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Chemie]] b9wk716mjxlfxcjhy2or7mf209vfvqa 0 7301 2890150 2889675 2026-04-05T13:45:51Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2890150 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Republiek Moldowa |volle_naam = <small>''Republica Moldova'' ([[Roemeens]])</small> |algemene_naam = Moldowa |beeld_vlag = Flag of Moldova.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Moldova.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Location Moldova Europe.png |leuse = |volkslied = ''Limba Noastră''<br /><small>''([[Roemeens]] vir: "Ons Taal")''</small><br /><center>[[Lêer:Imnul Republicii Moldova US NAVY.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Roemeens]] (ook [[Moldawies]] genoem){{smallsup|a}}<ref name="CCDecision2013">{{en}} {{cite web |url=https://www.rferl.org/a/moldova-romanian-official-language/25191455.html |title=Chisinau Recognizes Romanian As Official Language |author=Associated Press |date=5 Desember 2013 |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |accessdate=2 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304050434/https://www.rferl.org/a/moldova-romanian-official-language/25191455.html |archive-date=4 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="congress">{{en}} {{cite web |url=https://www.loc.gov/law/foreign-news/article/moldova-romanian-recognized-as-the-official-language/ |title=Moldova: Romanian Recognized as the Official Language |publisher=Law Library of Congress |date=23 Desember 2013 |accessdate=2 September 2021 |author=Roudik, Peter |archive-url=https://web.archive.org/web/20200425182317/https://www.loc.gov/law/foreign-news/article/moldova-romanian-recognized-as-the-official-language/ |archive-date=25 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="MCC">{{en}} {{cite web | url=http://constcourt.md/libview.php?l=en&idc=7&id=512&t=/Overview/Press-Service/News/The-text-of-the-Declaration-of-Independence-prevails-over-the-text-of-the-Constitution | title=The text of the Declaration of Independence prevails over the text of the Constitution | publisher=Constitutional Court of Moldova | date=5 Desember 2013 | accessdate=23 Desember 2016}}</ref> |hoofstad = [[Chișinău]] {{Koördinate|47|0|N|28|55|O}} |latd = 47 |latm = 0 |latNS = N |longd = 28 |longm = 55 |longEW = O |grootste_stad = [[Chișinău]] |regeringsvorm = Unitêre parlementêre<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Maia Sandu]]<br />[[Alexandru Munteanu]] |oppervlak_rang = 139^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 33&nbsp;851<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/moldova/|title=Moldova|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=4 November 2025|archive-date= 5 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210105015457/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/moldova/|url-status=dead}}</ref> |oppervlakmi² = 13&nbsp;070 <small>(met [[Transnistrië]])</small> |persent_water = 1,4 |bevolking_skatting = 3&nbsp;599&nbsp;528<ref name="CIA" /><br /><small>(met Transnistrië)</small> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 132^ste |bevolking_sensus = 2&nbsp;409&nbsp;207<ref>{{mo}} {{cite web |url=https://statistica.gov.md/files/files/serii_de_timp/recensamant_2024/date_finale/Date_finale_RPL_2024_15_07_25.xlsx |title=Recensământul Populației și Locuințelor 2024: Caracteristici Geografice (date finale) |publisher=Nasionale Statistiekkantoor van die Republiek Moldowa |date=15 Julie 2025 |accessdate=4 November 2025}}</ref> <small>(met Transnistrië)</small> |bevolking_sensus_jaar = 2024 |bevolkingsdigtheid = 106,3 |bevolkingsdigtheidmi² = 275,4 |bevolkingsdigtheidrang = 125^ste |BBP_PPP = $46,365&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=921,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2023&ey=2030&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Moldova |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2025 |accessdate=4 November 2025}}</ref> |BBP_PPP_rang = 136^ste |BBP_PPP_jaar = 2025 |BBP_PPP_per_kapita = $19&nbsp;678<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 93^ste |BBP = $19,462&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 130^ste |BBP_jaar = 2025 |BBP_per_kapita = $8&nbsp;260<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 89^ste |onafhanklikheidstipe = Vorming |onafhanklikheidsgebeure = • Prinsdom Moldawa<br />• Goewerment Bessarabië<br />• Demokratiese Republiek<br />• Vereniging met Roemenië<br />• Moldawiese ASSR<br />• [[Moldawiese Sosialistiese Sowjetrepubliek|Moldawiese SSR]]<br />• Transnistrië-oorlog<br />• Onafhanklikheid van<br />die [[Sowjetunie]]<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsdatums = <br /><br />[[1346]]<br />[[1812]]<br />[[15 Desember]] [[1917]]<br />[[9 April]] [[1918]]<br />[[12 Oktober]] [[1924]]<br />[[2 Augustus]] [[1940]]<br />[[2 November]] [[1990]]<br /><br />[[27 Augustus]] [[1991]]{{smallsup|b}}<br />[[29 Julie]] [[1994]] |MOI = {{wins}} 0,785<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |title=Human Development Report 2025 |publisher=United Nations Development Programme |date=6 Mei 2025 |accessdate=4 November 2025}}</ref> |MOI_rang = 86^ste |MOI_jaar = 2023 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|hoog}} |Gini = 26,8<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=MD |title=Gini Index – Moldova |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=4 November 2025}}</ref> |Gini_rang = 6^de |Gini_jaar = 2023 |Gini_kategorie = {{kleur|#090|laag}} |geldeenheid = [[Moldawiese leu|Leu]] |geldeenheid_kode = MDL |land_kode = MD |tydsone = OET |utc_afwyking = [[UTC+02:00|+02]] |tydsone_somer = OEST |utc_afwyking_DST = [[UTC+03:00|+03]] |internet_domein = [[.md]] |skakelkode = 373 |voetskrif = a. Soos bepaal deur die Moldawiese Onafhanklikheidsverklaring – wat volgens die Grondwetlike hof van Moldawië voorrang geniet bo artikel 13 van die Moldawiese grondwet – wat die naam [[Moldawies]] gebruik".<ref name="CCDecision2013" /><br />b. Datum van proklamasie. Die onafhanklikheid is daarna in Desember 1991 met die ontbinding van die Sowjetunie gefinaliseer. }} '''Moldowa''' ([[Roemeens]]: ''Moldova'', [molˈdova], {{Audio|Ro-Moldova.ogg|luister}}, amptelik die '''Republiek Moldowa''' (''Republica Moldova''), voorheen '''Moldawië''', is ’n [[landingeslote land]] in [[Suidoos-Europa]], grotendeels geleë tussen die [[Proet]]- en die [[Dnister]]rivier. Dit word in die weste begrens deur [[Roemenië]] en verder deur [[Oekraïne]]. Die hoofstad is [[Chișinău]] ([[Russies]]: Kisjinef). Die land word beskou as een van die armstes in [[Europa]]. [[Lêer:Satellite image of Moldova in September 2003.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van Moldowa]] Die bevolking is oorwegend Moldowies (Sowjet-naam: [[Moldawies]]; ’n benaming wat ná die skeiding van die res van Moldawië in gebruik gekom het: die inwoners van Roemeense Moldawië word as [[Roemeniërs]] beskou). Daar is ook [[Oekraïners|Oekraïense]], [[Russe|Russiese]] en [[Gagaoesiërs|Gagaoesiese]] minderhede. Moldowa was tot in [[1991]] deel van die [[Sowjetunie]] as die [[Moldawiese Sosialistiese Sowjetrepubliek]]. Die grondgebied van die nuwe land kom ooreen met dié van die voormalige Sowjetrepubliek en gedeeltelik met dié van die ouer [[Bessarabië]] (wat tot die [[Tweede Wêreldoorlog]] Roemeens was). Slegs die suidelikste en noordelikste deel van Bessarabië behoort tot die Oekraïne, terwyl die gebied aan die linkeroewer van die Dnister, [[Transnistrië]], nooit tot Bessarabië behoort het nie, maar volgens die grootste deel van die wêreldgemeenskap wel behoort tot die huidige Moldowa. Transnistrië het hom in 1991 eensydig onafhanklik verklaar. Die tweede belangrikste stad van Moldowa, [[Tiraspol]], lê in dié gebied. Die land is ’n parlementêre republiek met ’n [[president]] as staatshoof en ’n premier as regeringshoof. Dit is in Maart 1992 toegelaat tot die [[Verenigde Nasies]]. Dit is ook lid van verskeie ander internasionale organisasies en hoop om lid te word van die [[Europese Unie]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.moldpres.md/default.asp?Lang=en&ID=68715 |title=Moldova will prove that it can and has chances to become EU member, |publisher=Moldpress News Agency |date=19 Junie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193244/http://www.moldpres.md/default.asp?Lang=en |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Etimologie == Die naam "Moldowa" is afgelei van die [[Moldowa (rivier)|Moldowa-rivier]]; die vallei van dié rivier was ’n politieke sentrum toe die Prinsdom Moldawië in 1359 ontstaan het.<ref>{{en}} [http://www.moldova.md/en/istorie/ History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131222142800/http://www.moldova.md/en/istorie/ |date=22 Desember 2013 }}, Official site of Republic of Moldova</ref> Die oorsprong van die rivier se naam is onduidelik. Daar is ’n legende dat prins [[Dragoș]] dit sy naam gegee het nadat hy [[oeros]]se gejag en sy moeë hond Molda in die rivier verdrink het.<ref>{{en}} [http://rentmoldova.com/history-of-moldova/where-did-name-moldova.html Where did the name Moldova come from?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127183235/http://rentmoldova.com/history-of-moldova/where-did-name-moldova.html |date=27 Januarie 2010 }}</ref> == Geskiedenis == === Voorgeskiedenis === Tydens die [[Neolitikum|Neolitiese Steentydperk]] was die gebied waarin Moldowa lê die middelpunt van die groot [[Cucuteni-kultuur]] wat ooswaarts gestrek het vanaf die Dnjester-rivier in die Oekraïne en weswaarts tot ná die [[Karpate]] in Roemenië. Die inwoners van dié beskawing, wat rofweg van 5500 tot 2750&nbsp;v.C. bestaan het, het landbou en veeteelt beoefen, gejag en fyn pottebakkerswerk gedoen.<ref>{{en}} {{Cite journal|last=Constantinescu|first=Bogdan|authorlink=|url=http://arheologija.ff.uni-lj.si/documenta/pdf34/DPConstantinescu34.pdf|last2=Bugoi|first2=Roxana|author2-link=|last3=Pantos|first3=Emmanuel|last4=Popovici|first4=Dragomir|title=Phase and chemical composition analysis of pigments used in Cucuteni Neolithic painted ceramics|journal=Documenta Praehistorica|volume=XXXIV|pages=281–288|publisher=Departement Argeologie, Universiteit van Ljubljana|location=Ljubljana|year=2007|issn=1408-967X|oclc=41553667|accessdate=25 Oktober 2012|archive-date= 2 Mei 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130502152113/http://arheologija.ff.uni-lj.si/documenta/pdf34/DPConstantinescu34.pdf|url-status=dead}}</ref> === Antieke tyd en Middeleeue === [[Lêer:Stefan cel Mare.jpg|duimnael|links|upright|[[Stefanus III van Moldawië|Stefanus die Grote]], prins van Moldawië tussen 1457 en 1504.]] In die antieke tyd is die gebied bewoon deur [[Dasiërs|Dasiese stamme]]. Tussen die 1ste en 7de eeu n.C. was die suide van tyd tot tyd onder [[Romeinse Ryk|Romeinse]] en toe [[Bisantynse Ryk|Bisantynse]] heerskappy. Vanweë sy strategiese ligging tussen [[Europa]] en [[Asië]] is die gebied in die laat antieke tyd en vroeë [[Middeleeue]] dikwels binnegeval, onder andere deur die [[Gote]], [[Hunne]], [[Aware]], [[Bulgarye|Magjare]], [[Petsjenege]], [[Koemane]] en [[Mongole]]. Die '''Prinsdom Moldawië''', wat in 1359 gestig is, is begrens deur die Karpate in die weste, die Djester in die ooste en die [[Donau]] en die [[Swartsee]] in die suide. Dit het bestaan uit die hedendaagse gebied van die Republiek Mongolië, die oostelike agt distrikte van Roemenië, en die Tsjerniftsi-oblast en Boedjak-streek van die Oekraïne. Nes die huidige republiek en die noordoostelike streek van Roemenië was dit onder die inwoners bekend as Moldowa. Die prinsdom is herhaaldelik deur [[Tatare]] van die [[Krim]] binnegeval en sedert die 15de eeu deur die [[Ottomaanse Turke]]. In 1538 het dit ’n belastingpligtige deel van die [[Ottomaanse Ryk]] geword, maar sy outonomiteit behou.<ref>{{en}} "[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+md0013) Moldova]". Library of Congress Country Studies</ref> === Moderne geskiedenis === ==== Russiese Ryk ==== [[Lêer:Coat of arms of Bessarabia Governorate 1878.svg|duimnael|Wapen van die Bessarabiese Goewernement tussen 1878 en 1917.]] Ondanks besware deur die Moldawiese adel het die Ottomaanse Ryk in 1812 kragtens die Verdrag van Boekarest die oostelike helfte van die prinsdom asook [[Khotyn]] en die ou Bessarabië (moderne Boedjak) aan die [[Russiese Ryk]] afgestaan. Die nuwe Russiese provinsie is die '''Oblast Moldawië en Bessarabië''' genoem en het aanvanklik ’n groot mate van onafhanklikheid gehad. Ná 1828 is dié outonomie al hoe meer beperk en in 1871 is die Oblast verander in die '''Bessarabiese Goewernement''' as deel van ’n russifikasieproses. Die administrasie van die [[tsaar]] in Bessarabië het geleidelik [[Roemeens]] as amptelike en godsdienstige taal in onbruik laat verval.<ref>{{en}} [http://depts.washington.edu/cartah/text_archive/clark/bc_10.shtml#bc_10 ''Bessarabia'' deur Charles Upson Clark, 1927, hoofstuk 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121209212714/http://depts.washington.edu/cartah/text_archive/clark/bc_10.shtml#bc_10 |date= 9 Desember 2012 }}</ref> Die westelike deel van Moldawië (wat vandag deel van Roemenië is) het ’n outonome prinsdom gebly, en in 1859 het dit met [[Wallachye]] verenig en die [[Koninkryk Roemenië]] gevorm. Die Verdrag van Parys van 1856 het drie distrikte van Bessarabië — Cahul, Bolgrad en Ismail — aan Moldawië toegeken, maar in die Verdrag van Berlyn van 1878 het die Koninkryk Roemenië ingestem om dit aan die Russiese Ryk terug te gee. In die 19de eeu het die Russiese owerhede Russe, Roemeniërs,<ref>{{en}} Vasile Baican, "Human settlements in Moldavia represented on «the Russian map» between 1828-1829", ''Scientific Annals of "Alexandru Ioan Cuza" Universiteit van Iasi – Geography series'', 54, 2008, bl. 65.</ref> Oekraïners, [[Kosakke]], [[Bulgare]],<ref>{{en}} [http://depts.washington.edu/cartah/text_archive/clark/bc_8.shtml#bc_8 ''Bessarabia'' deur Charles Upson Clark, 1927, hoofstruk8] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121212063455/http://depts.washington.edu/cartah/text_archive/clark/bc_8.shtml#bc_8 |date=12 Desember 2012 }}</ref> [[Duitsers]]<ref>{{en}} [http://www.ualberta.ca/%7Egerman/PAA/Bessarabians.htm The Germans from Bessarabia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513110142/http://www.ualberta.ca/%7Egerman/PAA/Bessarabians.htm |date=13 Mei 2011 }}</ref> en [[Gagaoesiërs]] aangemoedig om in die streek te gaan bly en al hoe meer [[Jode]] uit Bessarabië daar toegelaat<ref>{{en}} [http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/moldova.html].</ref> om die groot Nogai-Tataarse bevolking te vervang wat uitgesit is in die 1770's en 1780's tydens die [[Russies-Turkse Oorloë]].<ref>{{en}} [http://www.goshen.edu/mqr/pastissues/apr00staples.html Mennonite-Nogai Economic Relations, 1825–1860] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130108093628/http://www.goshen.edu/mqr/pastissues/apr00staples.html |date= 8 Januarie 2013 }}</ref> Die Moldawiese deel van die bevolking het afgeneem van sowat 86% in 1816<ref>{{ro}} Ion Nistor, ''Istoria Bassarabiei'', Cernăuţi, 1921</ref> tot omtrent 52% in 1905.<ref>{{de}} Flavius Solomon, ''Die Republik Moldau und ihre Minderheiten'' (Länderlexikon), in: Ethnodoc-Datenbank für Minderheitenforschung in Südostosteuropa, bl. 52</ref> In dié tyd was daar anti-Semitiese opstande en dit het daartoe gelei dat duisende Jode na die [[VSA]] geëmigreer het.<ref>{{en}} [http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/moldova.html Moldova]</ref> ==== Groter Roemenië ==== [[Lêer:Greater Romania.svg|duimnael|links|’n Kaart van Groter Roemenië tussen 1920 en 1940.]] In die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die politieke en kulturele (etniese) bewustheid onder die inwoners van die streek toegeneem, toe 300&nbsp;000 Bessarabiërs opgeroep is om in die Rooi Leër te dien wat in 1917 gestig is. Ná die [[Russiese Rewolusie (1917)|Russiese Rewolusie]] van 1917 is ’n Bessarabiese parlement, Sfatul Ţării, verkies. Dit het die '''Moldawiese Demokratiese Republiek''' op {{OuVormDatum|15 Desember|1917|2 Desember}} uitgeroep binne ’n federale Russiese staat en ’n regering op {{OuVormDatum|21 Desember|1917|8 Desember}} gevorm. Bessarabië het hom op {{OuVormDatum|6 Februarie|1918|24 Januarie}} onafhanklik van Rusland verklaar en die hulp gevra van die [[Frankryk|Franse]] leër wat toe in Roemenië was.<ref>{{en}} Anthony Babel: La Bessarabie (Bessarabia), Félix Alcan, Genève, Switzerland, 1931</ref> Op {{OuVormDatum|9 April|1918|27 Maart}} het die Sfatul Ţării met 86 stemme teen 3 (met 36 buite stemming) besluit om op sekere voorwaardes met die Koninkryk Roemenië te verenig.<ref>{{en}} {{cite book|last=King|first=Charles|title= The Moldovans: Romania, Russia, and the politics of culture|publisher=Hoover Press|location=|year=2000|chapter=From Principality to Province|url=http://books.google.com/books?id=ldBFWtuv8DQC&pg=PA33|pages=33–35|isbn=0-8179-9792-X|accessdate=31 Oktober 2010}}</ref> Later het Bukovina en Transilvanië ook by die koninkryk aangesluit. Hierdie samesmelting is in die Verdrag van Parys van 1920 deur die [[Geallieerdes van die Eerste Wêreldoorlog|Geallieerdes]] goedgekeur. Dit is egter nie deur al die lede bekragtig nie.<ref name="legal">{{en}} {{siteer vaktydskrif |titel=The Legal Status of the Bukovina and Bessarabia |outeur=Malbone W. Graham |tydskrif=The American Journal of International Law |datum=Oktober 1944 |volume=38 |uitgawe=4 |bladsye=667–673 |uitgewer=American Society of International Law |doi=10.2307/2192802 |jstor=2192802}}</ref><ref>{{en}} {{cite book|last=Mitrasca|first=Marcel|title=Moldova: a Romanian province under Russian rule: diplomatic history from the archives of the great powers|publisher=Algora Publishing|year=2002|chapter=Introduction |url=http://books.google.com/books?id=mZogbSmBR-4C&pg=PA13|page=13|isbn=1-892941-86-4|accessdate=31 Oktober 2010}}</ref> Van die groot magte, soos die VSA en die [[RSFSR|nuwe Kommunistiese Rusland]], het nie Roemeense heerskappy oor Bessarabië goedgekeur nie en laasgenoemde het dit beskou as die besetting van Russiese grondgebied.<ref>{{en}} Wayne S. Vucinich, ''Bessarabia'' In: ''Collier's Encyclopedia'' (Crowell Collier and MacMillan Inc., 1967) vol. 4, bl. 103</ref> In Mei 1919 is die Bessarabiese Sosialistiese Sowjetrepubliek verklaar tot ’n regering in bannelingskap. Ná ’n opstand deur die kleinboere in 1924 wat deur die Russe geïnspireer is, is die '''Moldawiese Outonome Sosialistiese Sowjetrepubliek''' (Moldawiese OSSR) gestig. In Augustus 1939 is die [[Molotof-Ribbentrop-verdrag]] en sy geheime bykomende protokol onderteken. Daarvolgens het [[Nazi-Duitsland]] Bessarabië erken as binne die [[Sowjetunie|Sowjet]]-invloedsfeer. Dit het daartoe gelei dat laasgenoemde sy aanspraak op die gebied met nuwe ywer hervat het.<ref name="Olson 1994 483">{{en}} {{cite book|last=Olson|first=James|title=An Ethnohistorical Dictionary of the Russian and Soviet Empires|year=1994|page=483}}</ref> Op 28 Junie 1940 het die [[Sowjetunie]], met die medewete van Nazi-Duitsland, ’n ultimatum aan Roemenië uitgereik waarin die land versoek word om Bessarabië en Noord-Bukovina aan die Sowjetunie af te staan. Roemenië het dit die volgende dag gedoen. Kort daarna is die '''Moldawiese Sosialistiese Sowjetrepubliek''' (Moldawiese SSR) gestig.<ref name="Olson 1994 483" /> Dit het bestaan uit sowat 70% van Bessarabië en 50% van die toe ontbinde Moldawiese OSSR. As deel van die [[Spilmoondhede]] se inval in die Sowjetunie het Roemenië beslag gelê op die gebiede Bessarabië, Noord-Bukovina en Transnistrië. Die Roemeense soldate en Duitsers het sowat 300&nbsp;000 Jode verban of vermoor, onder andere 147&nbsp;000 van Bessarabië en Bukovina.<ref>{{en}} [http://www.presidency.ro/static/ordine/RAPORT_FINAL_CPADCR.pdf Tismăneanu Report], bl. 748-749</ref> Die [[Rooi Leër|Sowjet-leër]] het die streek in Februarie tot Augustus 1944 herower en weer die Moldawiese SSR gestig. Tussen Augustus 1944 en die einde van die oorlog in Mei 1945 is 256&nbsp;800 inwoners van die Moldawiese SSR deur die Sowjet-leër opgeroep. Altesaam 40&nbsp;592 van hulle is in die oorlog dood.<ref name="history">{{ro}} {{cite book|title=Istoria Republicii Moldova: din cele mai vechi timpuri pină în zilele noastre|editor=Asociaţia Oamenilor de știinţă din Moldova. H. Milescu-Spătaru.|edition=2nd|year=2002|publisher=Elan Poligraf|location=Chișinău|isbn=9975-9719-5-4|pages=239–244}}</ref> ==== Sowjet-tydperk (1940–1991) ==== : ''Hoofartikel: [[Moldawiese Sosialistiese Sowjetrepubliek]].'' [[Lêer:Bundesarchiv Bild 137-065360, Bessarabien, Abtransport von Umsiedlern.jpg|duimnael|links|300px|Etniese Duitsers gaan woon in 1940 in Bessarabië.]] In die [[Stalin]]istiese tydperke 1940–1941 en 1944–1953 het die deportasie van plaaslike inwoners na die [[Oeralgebergte|Oeral]], [[Siberië]] en Noord-[[Kasakstan]] gereeld plaasgevind. Die grootstes hiervan was op 12–13 Junie 1941 en 5–6 Julie 1949, met onderskeidelik 18&nbsp;392 en 35&nbsp;796 mense net uit die Moldawiese SSR.<ref name="tismrep">{{en}} [http://www.presidency.ro/static/ordine/RAPORT_FINAL_CPADCR.pdf Tismăneanu Report], bl. 747 en 752</ref> Ander vorme van vervolging sluit in 32&nbsp;433 politieke arrestasies, waarna mense tereggestel (in 8&nbsp;360 gevalle) of na die [[Goelag]] gestuur is. In 1946, weens ’n groot droogte en buitensporige produksiekwotas deur die Sowjet-regering, het die suidwestelike deel van die USSR ’n groot [[hongersnood]] ondervind.<ref>{{en}} [http://www1.fee.uva.nl/pp/mjellman/ Michael Ellman], [http://www.paulbogdanor.com/left/soviet/famine/ellman1947.pdf The 1947 Soviet Famine and the Entitlement Approach to Famines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325075851/http://www.paulbogdanor.com/left/soviet/famine/ellman1947.pdf |date=25 Maart 2009 }} ''Cambridge Journal of Economics'' 24 (2000): 603–630.</ref> In 1946–1947 was daar volgens historici 216&nbsp;000 sterfgevalle en 350&nbsp;000 gevalle van wanvoeding net in die Moldawiese SSR.<ref name="tismrep" /> In 1944–53 was daar verskeie weerstandsgroepe teen die USSR in Moldawië, maar die [[FSB|NKWD]] en later [[FSB|MGB]] het die lede eindelik gearresteer en tereggestel of verban.<ref name="tismrep" /> In die tydperk ná die oorlog het die Sowjetunie baie mense (hoofsaaklik Russe, Belo-Russe en Oekraïners) na Moldawië gestuur, veral na stedelike gebiede, om op te maak vir die verlies aan inwoners weens die oorlog en verbanning van die plaaslike bevolking.<ref>{{en}} Pal Kolsto, ''National Integration and Violent Conflict in Post-Soviet Societies: The Cases of Estonia and Moldova'', Rowman & Littlefield, 2002, {{ISBN|0-7425-1888-4}}, bl. 202</ref> In die 1970's en 1980's het die Moldawiese SSR ’n aansienlike deel van die Sowjet-begroting gekry vir nywerheids- en wetenskapgeriewe en behuising. In 1971 het die Sowjet-raad van ministers ’n besluit aanvaar oor "die verdere ontwikkeling van [[Chișinău|Kisjinef]]" (die hedendaagse Chișinău) en meer as ’n miljard [[roebel]] toegeken vir bouprojekte.<ref>{{en}} {{cite web|url= http://www.kishinev.info/architecture_en|title= Architecture of Chișinău|publisher= on Kishinev.info|accessdate= 12 Oktober 2008|archive-date= 13 Mei 2010|archive-url= https://web.archive.org/web/20100513230114/http://kishinev.info/architecture_en/|url-status= dead}}</ref> Met nog geld later en gekwalifiseerde spesialiste uit die res van die Sowjetunie is Moldawië se nywerheid verder uitgebrei. Die Sowjet-regering het ’n veldtog begin om ’n Moldawiese etniese identiteit te ontwikkel onafhanklik van dié van die [[Roemene]]. Volgens amptelike Sowjet-beleid was die [[Moldawies]] wat die plaaslike bevolking gepraat het, ’n ander taal as [[Roemeens]]. Om ’n onderskeid tussen die twee te maak is Moldawies tydens die Sowjet-tyd in die [[Cyrilliese alfabet]] geskryf, in teenstelling met Roemeens, wat sedert 1860 in die [[Latynse alfabet]] geskryf word. In die 1980's, in die politieke toestande wat deur [[glasnost]] en [[perestroika]] geskep is, is die Demokratiese Beweging van Moldawië gestig, wat in 1989 bekend geword het as die nasionalistiese [[Volksfront van Moldowa]] (FPM).<ref name="lang matei">{{ro}} Horia C. Matei, "State lumii. Enciclopedie de istorie." Meronia, București, 2006, bl. 292-294</ref><ref>{{en}} "[http://miris.eurac.edu/mugs2/do/blob.pdf?type=pdf&serial=1047909431571 Romanian Nationalism in the Republic of Moldova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719192119/http://miris.eurac.edu/mugs2/do/blob.pdf?type=pdf&serial=1047909431571 |date=19 Julie 2011 }}" deur Andrei Panici, American University in Bulgaria, 2002; bl. 40 en 41</ref> Nes verskeie ander Sowjet-republieke van 1988 af, het Moldawië begin voorbrand maak vir onafhanklikheid. Op 27 Augustus 1989 het die FPM ’n massademonstrasie in Kisjinef gereël wat bekend geword het as die Groot Nasionale Raad. Die raad het druk op die Moldawiese owerhede uitgeoefen om ’n taalwet op 31 Augustus 1989 te aanvaar waarvolgens Moldawies in die Latynse alfabet die amptelike taal van die Moldawiese SSR is. Die verband tussen dié taal en Roemeens is ook bevestig.<ref name="lang matei" /> Die Kommunistiese Party van Moldawië het ook in dié jaar minder gewild geword en in November is groot opstande gehou.<ref>{{ro}} {{cite web |url=http://basarabialiterara.com.md/?p=3231 |title=Ion Costaș: 7 APRILIE 2009 NE AMINTEșTE DE 10 NOIEMBRIE 1989 |date=28 Februarie 2010 |publisher=Basarabia Literară [[.ro]] |accessdate=21 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009105737/http://basarabialiterara.com.md/%3Fp%3D3231/ |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{ro}} {{cite web |url=http://www.europalibera.org/content/article/1871579.html |title=Igor Cașu, Chișinău 7 noiembrie 1989: "Jos dictatura comunistă!" |date=7 November 2009 |publisher=Radio Free Europe |accessdate=21 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160330020430/http://www.europalibera.org/content/article/1871579.html |archive-date=30 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ==== Onafhanklikheid (1990) ==== [[Lêer:Gheorghe Ghimpu arboreaza Tricolorul.jpg|duimnael|200px|Gheorghe Ghimpu vervang op 27 April 1990 die Sowjet-vlag met die Moldowiese vlag.]] Die eerste demokratiese parlementêre verkiesing in Moldowa is in Februarie en Maart 1990 gehou. Mircea Snegur is verkies tot speaker van die parlement en Mircea Druc tot premier. Op 23 Junie 1990 het die parlement die Verklaring van die Soewereiniteit van die "Sosialistiese Sowjet-republiek Moldova" aanvaar waarin verklaar is dat Moldowiese wette voorrang geniet bo dié van die Sowjetunie.<ref name="lang matei" /> Ná die mislukking van die Sowjet-staatsgreeppoging op [[27 Augustus]] [[1991]], het Moldowa hom onafhanklik verklaar. Roemenië was die eerste land wat sy onafhanklikheid erken het. Op 21 Desember van dié jaar het Moldowa saam met die meeste van die ander oud-republieke van die Sowjetunie die stigtingsdokument van die [[Gemenebes van Onafhanklike State]] (GOS) onderteken. Moldowa het op [[25 Desember]] amptelike erkenning gekry en homself as ’n neutrale staat verklaar. Op 26 Desember het die Sowjetunie ophou bestaan. Drie maande later, op 2 Maart 1992, het die Verenigde Nasies Moldowa amptelik as ’n onafhanklike staat erken. In 1994 het die land lid van [[Navo]] se Vennootskap vir Vrede-program geword en op 29 Junie 1995 lid van die Raad van Europa.<ref name="lang matei" /> In die streek oos van die Dnjester-rivier, Transnistrië, wat ’n groot bevolking Russe (26%) en Oekraïners (28%) het wat saam meer as die etniese Moldowiërs (40%) is, is ’n onafhanklike sosialistiese sowjetrepubliek op 16 Augustus 1990 uitgeroep, met [[Tiraspol]] as hoofstad.<ref name="lang matei" /> Die motiewe daaragter was ’n vrees vir die opkoms van nasionalisme in Moldowa en die verwagting dat die land met Roemenië sou herenig. In die winter van 1991–1992 het botsings tussen Transnistriese magte en die Moldowiese polisie plaasgevind, en tussen 2 Maart en 26 Julie 1992 het dit ontaard in ’n militêre stryd. Op 2 Januarie 1992 het Moldowa ’n [[markekonomie]] ingestel en pryse vrygemaak, wat gelei het tot ’n vinnige groei in inflasie. Van 1992 tot 2001 het die jong land ’n ernstige ekonomiese krisis beleef en ’n groot deel van die bevolking het onder die [[broodlyn]] gelewe. In 1993 is ’n nasionale geldeenheid, die Moldowiese leu, bekend gestel om die tydelike Moldowiese koepon te vervang. In 2001 het die ekonomie begin verbeter en tot 2008 was daar ’n bestendige jaarlikse groei van tussen 5% en 10%. In die vroeë 2000's was daar ook ’n taamlike emigrasie van Moldowiërs wat werk soek (meestal onwettig) in Rusland (veral die [[Moskou]]-gebied), [[Italië]], [[Portugal]], [[Spanje]], [[Griekeland]], [[Siprus]], [[Turkye]] en ander lande. Geld wat van Moldowiërs in die buiteland huis toe gestuur is, het amper 38% van die land se [[BBP]] uitgemaak, die tweede grootste persentasie in die wêreld.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://iom.ramdisk.net/iom/artikel.php?menu_id=10&artikel_id=557&history_back=true |title=Moldova: Information Campaign to Increase the Efficiency of Remittance Flows |publisher=Internasionale Organisasie vir Migrasie |date=10 Desember 2008 |accessdate=31 Augustus 2013 |archive-date=20 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120320161647/http://iom.ramdisk.net/iom/artikel.php?menu_id=10&artikel_id=557&history_back=true |url-status=dead}}</ref> In die Moldowiese parlementêre verkiesing van 1994 het die Demokratiese Landbouparty ’n meerderheid van die setels gewen en dit was ’n keerpunt in die land se politiek. Nuwe maatreëls is aanvaar om die etniese spanning te verlig. Planne om met Roemenië te herenig is laat vaar<ref name="lang matei" /> en in die nuwe 1994-grondwet is Transnistrië en Gagaoesië se onafhanklikheid erken. [[Lêer:Petru Lucinschi, March 2012-2.jpg|duimnael|160px|links|Petru Lucinschi, die tweede president van Moldowa.]] Nadat hy die presidentsverkiesing in 1996 gewen het, het [[Petru Lucinschi]], die voormalige eerste sekretaris van die land se Kommunistiese Party, op 15 Januarie 1997 die tweede president geword (1997–2001) ná Mircea Snegur (1991–1996). In 2000 is die grondwet aangepas om Moldowa in ’n parlementêre republiek te verander waarin die president indirek verkies word in plaas van by die stembus. [[Lêer:Chisinau riot 2009-04-07 02.jpg|duimnael|300px|’n Burgerlike opstand in 2009 buite die Moldowiese parlementsgebou.]] Nadat hulle 49,9% van die stemme gewen het, het die Party van Kommuniste van die Republiek Moldowa (wat in 1993 weer gewettig is nadat hulle in 1991 verbied is) 71 van die LP-setels gewen en op 4 April 2001 het hulle [[Vladimir Voronin]] tot die land se derde president verkies. Hy is in 2005 herkies. Die land is die eerste staat ná die Sowjet-tydperk waar ’n onhervormde Kommunistiese Party weer aan die bewind gekom het.<ref name="lang matei" /> ’n Nuwe regering is deur Vasile Tarlev (19 April 2001 – 31 Maart 2008) en Zinaida Greceanîi (31 Maart 2008 – 14 September 2009) gevorm. In 2001–2003 het die betrekkinge tussen Moldowa en Rusland verbeter, maar in 2003–2006 het dit weer versleg ná die mislukking van die [[Kozak-memorandum]] oor ’n voorgestelde hereniging met Transnistrië, en dit het gelei tot ’n Russiese verbod op die invoer van Moldowiese en Georgiese wyn in 2006. Die Party van Kommuniste het agt jaar lank aan die bewind gebly. Hulle het in 2009 begin steun verloor nadat Marian Lupu by die Demokratiese Party aangesluit en so baie mense van die Kommuniste af weggelok het.<ref>{{en}} Marandici, Ion, The Factors Leading to the Electoral Success, Consolidation and Decline of the Moldovan Communists' Party During the Transition Period (23 April 2010). By die Midwestern Political Science Association Convention van April 2010. Beskikbaar by SSRN: http://ssrn.com/abstract=1809029</ref> In die parlementsverkiesing van 2009 het die Kommuniste 49,48% van die stemme gewen, gevolg deur die Liberale Party (13,14%). Die omstrede uitslag van die verkiesing het gelei tot burgerlike opstande.<ref>{{en}} SevenTimes.ro: [http://www.seventimes.ro/politics/supporting_actions_for_moldovas_riot.html "Supporting actions for Moldova's riot"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100121031517/http://seventimes.ro/politics/supporting_actions_for_moldovas_riot.html |date=21 Januarie 2010 }}, 08 April 2009</ref><ref name="omg.md">{{en}} "[http://omg.md/Content.aspx?id=2437&lang=2 The protest initiative group: LDPM is the guilty one for the devastations in the Chișinău downtown]{{Dooie skakel|date=Augustus 2012}}", 8 April 2009</ref><ref name="unimedia.info">{{en}} [http://unimedia.info/stiri/-11183.html "EU flags flying on the Presidency and Parliament, to calm the masses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131023060456/http://unimedia.info/stiri/-11183.html |date=23 Oktober 2013 }}", 2 Junie 2009</ref> In Augustus 2009 het vier partye – die Liberaal-Demokratiese, die Liberale en die Demokratiese Party en die Ons Moldowa-alliansie – besluit om die Alliansie vir Europese Integrasie te vorm en dit het die Kommuniste die amptelike opposisie gemaak. Vladimir Voronin, wat sedert 2009 president was, het eindelik op 11 September 2009 bedank, maar in die presidentsverkiesing van 2009 kon die parlement nie ’n president kies nie en die waarnemende president, Mihai Ghimpu, het ’n kommissie vir grondwetlike hervorming in Moldowa in die lewe geroep om ’n nuwe grondwet op te stel. Ná die mislukking van ’n referendum in 2010 om die hervorming goed te keur,<ref>{{en}} [[Reuters]], [http://www.reuters.com/article/idUSLDE6840FD20100905 Moldovan referendum appears to flop on low turnout]</ref> is die regering weer ontbind en ’n nuwe parlementsverkiesing is uitgeroep vir 28 November van dié jaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-11430570 |title=Moldova going to third election in two years |date=28 September 2010 |publisher=[[BBC]] |accessdate=2 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521033544/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11430570 |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 30 Desember 2010 is Marian Lupu verkies tot speaker.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.allmoldova.com/en/moldova-news/1249049268.html |title=Marian Lupu elected Head of Parliament |date=30 November 2010 |publisher=allmoldova |accessdate=27 Oktober 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813184732/http://www.allmoldova.com/en/moldova-news/1249049268.html |archive-date=13 Augustus 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Kragtens die grondwet sou hy dien as waarnemende president. Nadat die Alliansie vir Europese Integrasie ’n [[mosie van wantroue]] verloor het, is die Pro-Europese Koalisie op 30 Mei 2013 gevorm. == Regering == [[Lêer:Parlament Building Moldova.jpg|duimnael|250px|Die Moldowiese parlement.]] Moldowa is ’n unitêre, parlementêre, verteenwoordigende en demokratiese republiek. Die grondwet van 1994 vorm die raamwerk vir die land se regering. ’n Parlementêre meerderheid van minstens twee derdes is nodig om die grondwet te wysig en dit kan nie verander word in tye van oorlog of ’n nasionale krisis nie. Sekere veranderings kan eers ná ’n referendum gedoen word. Geen veranderings kan aangebring word wat die fundamentele regte van die land se inwoners beperk nie.<ref name="const">{{en}} [http://www.e-democracy.md/en/legislation/constitution/ The Constitution of the Republic of Moldova], 2000. Besoek op 31-10-2010.</ref> Die sentrale wetgewende liggaam is die eenkamer-parlement met sy 101 setels. Die lede word elke vier jaar gekies deur middel van ’n algemene verkiesing. Die staatshoof is die president, wat deur die parlement gekies word en die steun van drie vyfdes van die afgevaardigdes verg (minstens 61 stemme). Die president stel ’n premier aan, wat as regeringshoof dien en op sy beurt ’n kabinet saamstel, wat deur die parlement goedgekeur moet word. Daar is ook ’n onafhanklike konstitusionele hof, wat uit ses regters bestaan waarvan twee deur die president aangestel word, twee deur die parlement en twee deur die raad van magistrate. Hulle dien vir ses jaar en in dié tyd kan hulle nie verwyder word en is hulle aan geen mag onderwerp nie.<ref name="const" /> === Buitelandse betrekkinge === [[Lêer:European Union Moldova Locator.svg|duimnael|250px|Moldowa het lidmaatskap van die EU ’n saak van prioriteit gemaak.]] Ná sy onafhanklikheid van die Sowjetunie het Moldowa betrekkinge met ander Europese lande aangeknoop. Uiteindelike lidmaatskap van die [[Europese Unie]] en neutraliteit definieer die land se riglyne vir buitelandse betrekkinge. In 1995 is Moldowa toegelaat tot die Raad van Europa. Benewens die land se deelname aan [[Navo]] se Vennootskap vir Vrede-program is Moldowa ook ’n lidstaat van die [[Verenigde Nasies]] (VN), die Oragnaisasie vir Sekuriteit en Samewerking in Europa, die [[Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie]] (Navo), die [[Wêreldhandelsorganisasie]] (WHO), die [[Internasionale Monetêre Fonds]] (IMF), die [[Wêreldbank]] en die Europese Bank vir Rekonstruksie en Ontwikkeling. Aan die einde van 2005 is ’n ooreenkoms tussen Moldowa en die Oekraïne gesluit waarvolgens die EU die twee lande sal help om hul grense en doeaneprosedures vas te stel en die lande sal steun in hul bestryding van misdaad oor hul grens heen. Ná die Oorlog van Transnistrië in 1990–1992 het Moldowa hom beywer vir ’n vreedsame oplossing vir die konflik in Transnistrië deur met Roemenië, die Oekraïne en Rusland saam te werk en te vra vir internasionale bemiddeling. Die Moldowiese minister van buitelandse sake het herhaaldelik gesê die Russiese soldate in die streek is daar teen die wil van die Moldowiese regering en gevra dat hulle "volkome en onvoorwaardelik" onttrek.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.easybourse.com/bourse-actualite/marches/moldova-calls-on-russian-troops-to-leave-transdniestr-574221|title=Moldova Calls On Russian Troops To Leave Transdniestr}}{{Dooie skakel|date=Oktober 2010}}</ref> In September 2010 het die [[Europese Parlement]] ’n lening van €90&nbsp;miljoen aan Moldowa toegestaan.<ref>{{en}} [http://www.europarl.europa.eu/en/pressroom/content/20100907IPR81460/ EU to grant €90 million to crisis-hit Moldova]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ook die IMF,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.rian.ru/exsoviet/20100130/157721106.html |title=Moldova to get $570 million in IMF loans &#124; Ex-Soviet States &#124; RIA Novosti |publisher=En.rian.ru |date=30 Januarie 2010 |accessdate=25 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501013319/http://en.rian.ru/exsoviet/20100130/157721106.html |archive-date=1 Mei 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Wêreldbank en ander organisasies het vir die land geld geleen. Van die lande wat hulp met allerlei projekte verleen, is Roemenië<ref>{{en}} [http://www.balkaninsight.com/en/article/romania-moldova-to-boost-relations Romania, Moldova to Boost Relations]</ref> en [[Pole]].<ref>{{en}} [http://www.azi.md/en/story/9504 Poland will support Moldova in its European integration efforts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130827015717/http://www.azi.md/en/story/9504 |date=27 Augustus 2013 }}</ref> === Administratiewe verdeling === {{Moldowa-gebiede|links}} Moldowa is verdeel in 32 distrikte (''raioane''), drie munisipaliteite en twee outonome gebiede ([[Gagaoesië]] en [[Transnistrië]]).<ref>{{en}} {{cite web|url=http://descentralizare.gov.md/regionmap.php?l=ro&idc=310|title=Autorităţi publice locale|publisher=Government of Moldova|accessdate=12 Oktober 2010}}</ref> Die finale status van Transnistrië word betwis, aangesien die sentrale regering nie die gebied beheer nie. Die stede [[Comrat]] en [[Tiraspol]], die hoofstede van die twee outonome gebiede, het ook munisipale status. === Weermag === [[Lêer:У Києві на Хрещатику пройшов військовий парад з нагоди 27-ї річниці Незалежності України (43414556415).jpg|duimnael|250px|Soldate van die Moldowiese leër.]] Die Moldowiese weermag bestaan uit die leër en lugmag. Die land het al die wapenbeheervereistes van die voormalige Sowjetunie nagekom en op 30 Oktober 1992 die Verdrag oor Konvensionele Weermagte in Europa bekragtig, wat groot perke stel wat betref sleutelkategorieë van konvensionele militêre toerusting. Die land het die voorwaardes van die Atoomwapensperverdrag in Oktober 1994 in [[Washington, D.C.]] aanvaar. Dit het geen [[kernwapen|kern-]], biologiese of chemiese wapens nie. Moldowa lê hom ook neer by verskeie internasionale en streeksregulasies vir die beheer van wapens soos die VN se Vuurwapenprotokol en Program van Aksie. === Menseregte === Volgens [[Amnestie Internasionaal]] kom "marteling en ander mishandeling" in polisie-aanhouding gereeld voor; die staat stel nie onmiddellike en onpartydigee ondersoeke in nie en polisiebeamptes spring soms straf vry. Politieke andersdenkendes van die [[Ilaşcu-groep]], wat in hegtenis geneem is oor die moord op twee seperatiste-amptenare, is eers vrygelaat van vrywillige aanhouding ná ’n bevel van die [[Europese Hof van Menseregte]].<ref>{{en}} [http://humanrightshouse.org/Articles/6039.html Ilascu and Others vs. Moldova and Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180613032014/http://humanrightshouse.org/Articles/6039.html |date=13 Junie 2018 }}</ref> In 2009, toe Moldowa sy ernstigste opstande in ’n dekade beleef het, is verskeie burgers deur die polisie vermoor en talle ander beseer.<ref>{{en}} Bureau of Diplomatic Security, [https://www.osac.gov/pages/ContentReportDetails.aspx?cid=10459 Moldova 2011 Crime and Safety Report]</ref> Volgens ’n verslag van die Amerikaanse departement van buitelandse sake in April 2011 is geen moorde deur die veiligheidsmagte aangeteken nie, in teenstelling met die vorige jaar, en verslae oor die regering wat buitensporige druk op die media uitgeoefen het, het verminder. "Maar Transnistriese owerhede val steeds onafhanklike media en wetmakers van die opposisie lastig, beperk vryheid van assosiasie, beweging en godsdiens, en diskrimineer teen Roemeenssprekendes."<ref>{{en}} United States Department of State, [http://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2010/eur/154439.htm 2010 Human Rights Report: Moldova]</ref> Moldowa "het noemenswaardige vooruitgang gemaak in verband met godsdiensvryheid sedert die tydperk van die Sowjetunie, maar dit kan steeds verdere stappe doen om diversiteit aan te moedig," het die VN se spesiale beriggewer oor die vryheid van godsdiens, Heiner Bielefeldt, in September 2011 in Chișinău gesê.<ref>{{en}} [http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=39500 Moldova: UN human rights expert calls for more fostering of religious diversity]</ref> == Geografie == Moldowa lê tussen die [[breedtegraad|breedtegrade]] 45° en 49°&nbsp;N, en tussen die [[lengtegraad|lengtegrade]] 26° en 30°&nbsp;O. Die land se totale oppervlakte is 33&nbsp;851&nbsp;km². Die grootste deel van die land lê tussen twee rivier, die Dnjester en Proet. Die westelike grens van Moldowa word deur die Proet gevorm, waarna dit by die [[Donou]] aansluit voordat dit in die [[Swartsee]] uitmond. Moldowa het net vir sowat 480&nbsp;m toegang tot die Donou, en Giurgiulești is die enigste hawe in dié deel. In die ooste is die Dnjester die grootste rivier; dit vloei van noord tot suid deur die land en kry water van verskeie ander riviere. Hoewel die land naby die Swartsee is, word dit deur land omring. Die grootste deel is heuwelagtig, maar dit is nooit hoër as 430&nbsp;m nie — die hoogste punt is die Bălănești-heuwel. Die heuwels is deel van die Moldowiese Plato, wat geografies in die [[Karpate]] begin. In die suide is daar ’n klein vlakte, die Bugeac-vlakte. {{Wide image|Orhei panorama 01.jpeg|1100px|Panorama van die museumkompleks Ou Orhei, ’n reeks historiese monumente en natuurlike landskappe, wat bekend is vir sy grotkloosters.}} === Klimaat === [[Lêer:Koppen-Geiger Map MDA present.svg|duimnael|Klimaatsones in Moldowa volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] Omdat Moldowa so naby aan die [[Swartsee]] lê, het dit ’n matige en sonnige klimaat.<ref>{{en}} [http://www.weatheronline.co.uk/reports/climate/Moldova.htm Moldova's Climate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014031249/http://www.weatheronline.co.uk/reports/climate/Moldova.htm |date=14 Oktober 2013 }}</ref> Dit is matig kontinentaal: die somers is lank en warm met temperature van gemiddeld sowat 20&nbsp;°C, en die winters is relatief matig en droog met Januarie-temperature van gemiddeld sowat {{nowrap|-4&nbsp;°C}}. Die jaarlikse reënval, wat kan wissel van sowat 600&nbsp;mm in die noorde tot 400&nbsp;mm in die suide, is wisselvallig; lang tyd sonder reën is nie ongewoon nie. Die grootste reënval vind in die vroeë somer en weer in Oktober plaas; swaar reënval en donderstorms is algemeen. Vanweë die onegalige terrein veroorsaak die somerreën dikwels erosie en slik in die riviere. Die hoogste temperatuur wat nog in Moldowa gemeet is, was 41,5&nbsp;°C op 21 Julie 2007 in Camenca.<ref>{{en}} [http://www.weather-forecast.com/locations/Camenca Camenca temperature]</ref> Die laagste temperatuur was {{nowrap|-35,5&nbsp;°C}} op 20 Januarie 1963 in Brătușeni.<ref>{{en}} [http://www.worldweatheronline.com/Bratuseni-weather/Gagauzia/MD.aspx Bratuseni temperature]</ref> == Ekonomie == [[Lêer:MoldovanGDPBySector af.svg|duimnael|Moldowa se BBP volgens sektor.]] [[Lêer:Karte-Moldawien-Wein-01.png|duimnael|Kaart van Moldowa se wynboustreke]] Ná die verbrokkeling van die Sowjetunie in 1991 het [[energie]]tekorte gelei tot ’n groot afname in produksie. Ná ’n ekonomiese reddingsplan het die ekonomie ’n positiewe groei getoon van 2,1% in 2000 en 6,1% in 2001, en daarna bly groei. Ná Rusland se finansiële krisis van 1998 het Moldowa groot vordering gemaak om makro-ekonomiese en finansiële stabiliteit te bereik en te handhaaf. Tog is lewensomstandighede van ’n lae gehalte in verhouding met ander oorgangsekonomieë. Min is in die afgelope dekade gedoen om die land minder kwesbaar te maak. Ná ’n groot ekonomiese agteruitgang, maatskaplike en ekonomiese uitdagings, en energieprobleme is Moldowa een van die lande in Europa met die laagste inkomste per capita. In 2005 het sowat 20,8% van die bevolking onder die broodlyn gelewe en minder as $2,15 per dag verdien. Die BBP en menslike-ontwikkelingsindeks is ver onder die wêreldgemiddelde. Die BBP in 2011 was maar $12,15&nbsp;miljard.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.indexmundi.com/moldova/economy_profile.html |title=Moldova Economy Profile 2014 |website=Indexmundi.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20180704182811/https://www.indexmundi.com/moldova/economy_profile.html |archive-date=4 Julie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ; Energie: Moldowa voer sy [[petrol]], [[steenkool]] en [[gas]] hoofsaaklik van Rusland af in. Die land is lid van die EU se energieprogram wat ten doel het om lidlande se energiesekuriteit en volhoubare energieontwikkeling te verhoog en beleggings te lok vir energieprojekte.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.inogate.org |title=INOGATE website |archive-url=https://web.archive.org/web/20191118080914/http://www.inogate.org/ |archive-date=18 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all |accessdate=17 Augustus 2021}}</ref> ; Wynbedryf: Moldowa is bekend vir sy wyne. Baie jare lank was wynbou die algemene beroep van die bevolking. Bewyse hiervan kan gesien word in historiese gedenktekens en dokumente, [[folklore]] en gesproke Moldowies. Die land het ’n goed gevestigde wynbedryf. Dit het wingerde van 147&nbsp;000&nbsp;ha, waarvan 102&nbsp;500&nbsp;ha gebruik word vir kommersiële produksie. Die meeste van die land se wyne word gemaak vir uitvoer. Baie gesinne het hul eie resepte en wingerde wat van geslag tot geslag oorgedra word. Volgens ’n 2011-verslag van die [[Wêreldgesondheidsorganisasie]] het Moldowa in 2005 die meeste alkohol per kop in die wêreld verbruik.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://www.who.int/substance_abuse/publications/global_alcohol_report/msbgsruprofiles.pdf |title=Global Status Report on Alcohol and Health 2011, Appendix III |publisher=[[World Health Organization]] |accessdate=17 Maart 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506084206/https://www.who.int/substance_abuse/publications/global_alcohol_report/msbgsruprofiles.pdf |archive-date=6 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ; Landbou: Moldowa se [[tsjernozjom]] (vrugbare swart grond) en kontinentale klimaat met sy warm somers en matige winters het tot gevolg dat dié streek sedert antieke tye groot sukses behaal in die landbousektor. Die land is ’n groot verskaffer van landbouprodukte in Suidoos-Europa. ; Toerisme: Die land se toerisme fokus op die natuurlike landskap en geskiedenis. Wyntoere word landwyd aangebied. Bekende kelders sluit in Cricova, Purcari, Ciumai, Romanesti, Cojușna en Milestii Mici. ; Vervoer: Die meeste vervoer vind plaas per treinspoor (1&nbsp;138&nbsp;km) en snelweë (12&nbsp;730&nbsp;km). Die enigste internasionale lughawe is Chișinău. Klein bote gebruik die Giurgiulești-terminaal op die Donou-rivier. Die riviere Proet en Nistru speel net ’n klein rol in die land se vervoerstelsel. ; Telekommunikasie: In September 2005 is ’n miljoen gebruikers van selfone geregistreer. Die aantal gebruikers het in die eerste kwartaal van 2008 met 47,3% toegeneem teenoor die vorige jaar en was toe meer as 2,89 miljoen.<ref name="2mil">{{ro}} [http://www.anrceti.md/ R. Moldova are deja peste două milioane de utilizatori ai serviciilor de telefonie mobilă] – Agenţia Naţionala pentru Reglementare în Comunicaţii Electronice și Tehnologia Informaţiei (ANRCETI)</ref> In September 2009 was Moldowa die eerste land in die wêreld wat hoëdefinisie-stemdienste vir selfone gekry het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/business/2009/dec/31/orange-launches-hd-mobile-phone-service |title=Orange launches HD mobile phone service |author=Katie Allen |date=31 Desember 2009 |work=The Guardian |accessdate=2 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130314093452/http://www.guardian.co.uk/business/2009/dec/31/orange-launches-hd-mobile-phone-service |archive-date=14 Maart 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daar was in 2010 reeds sowat 1&nbsp;295&nbsp;000 [[internet]]gebruikers.<ref>{{en}} [http://www.itu.int/ITU-D/icteye/Reporting/ShowReportFrame.aspx?ReportName=/WTI/InformationTechnologyPublic&ReportFormat=HTML4.0&RP_intYear=2010&RP_intLanguageID=1&RP_bitLiveData=False International Telecommunication Union – BDT] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121106002436/http://www.itu.int/ITU-D/icteye/Reporting/ShowReportFrame.aspx?ReportName=/WTI/InformationTechnologyPublic&ReportFormat=HTML4.0&RP_intYear=2010&RP_intLanguageID=1&RP_bitLiveData=False |date= 6 November 2012 }}</ref> == Demografie == === Kulturele en etniese samestelling === [[Lêer:Harta etnica a Republicii Moldova - 2004.jpg|duimnael|Verspreiding van [[etniese groep]]e in Moldowa, 2014]] Die laaste syfers wat bekend is, is dié van die 2004-sensus in Moldowa<ref name="2004census_ethnic">{{ro}} [http://www.statistica.md/public/files/Recensamint/Recensamintul_populatiei/vol_1/6_Nationalitati_de_baza_ro.xls Population by main nationalities, in territorial aspect]</ref> (in dele wat deur die sentrale regering beheer word) en die 2004-sensus in Transnistrië (in dele wat deur die wegbreekrepublieke beheer word, onder meer Transnistrië, Bender en vier naburige kommunes): {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- style="line-height:1.2em;" ! Selfidentifikasie !! Moldowiese<br />sensus !! % van <br />Moldowa !! Transnistriese<br />sensus !! % van Transnistrië<br />+ Bender !! Totaal !! % |- |align="left"| Moldowiërs{{smallsup|A}} || 2 564 849 || 75,81% || 177 382 || 31,94% || 2 742 231 || 69,62% |- |align="left"| Oekraïners || 282 406 || 8,35% || 160 069 || 28,82% || 442 475 || 11,23% |- |align="left"| Russe || 201 218 || 5,95% || 168 678 || 30,37% || 369 896 || 9,39% |- |align="left"| Gagaoesiërs || 147 500 || 4,36% || 4 096 || 0,74% || 151 596 || 3,85% |- |align="left"| Roemene{{smallsup|A}} || 73 276 || 2,17% || 253 || 0,05% || 73 529 || 1,87% |- |align="left"| Bulgare || 65 662 || 1,94% || 13 858 || 2,50% || 79 520 || 2,02% |- |align="left"| Romani || 12 271 || 0,36% || 507 || 0,09% || 12 778 || 0,32% |- |align="left"| Pole || 2 383 || 0,07% || 1 791 || 0,32% || 4 174 || 0,11% |- |align="left"| Ander || 30 159 || 0,89% || 27 454 || 4,94% || 57 613 || 1,46% |- class="sortbottom" |align="left"| '''TOTAAL''' || {{nbsp|2}}'''3 383 332''' || {{nbsp|2}}'''100%''' || {{nbsp|2}}'''555 347''' || {{nbsp|2}}'''100%''' || {{nbsp|2}}'''3 938 679''' || {{nbsp|2}}'''100%''' |} {{smallsup|A}} Daar is steeds ’n geskil oor of [[Moldawiërs]] en Roemene tot dieselfde etniese groep behoort – dus of die Moldawiërs se selfidentiteit ’n aparte etniese groep of ’n Roemeense subgroep is. Wat die resultaat nog ingewikkelder maak, is dat 18,8% van die respondente wat hulself as Moldawiërs beskou, Roemeens as hul moedertaal aangegee het.<ref>{{en}} {{cite book |last=Protsyk |first=Oleh |others=Andrzej Marcin Suszycki, Ireneusz Pawel Karolewski |title=Nation and Nationalism. Political and Historical Studies |publisher=Oficyna Wydawnicza Atut Wrocawskie Wydawn. Oswiatowe |date=1 Januarie 2007 |chapter=Nation-building in Moldova |isbn=978-83-7432-261-4 |url=http://www.policy.hu/protsyk/Publications/NationalisminMoldova.pdf}}</ref> === Stede === Die grootste stede is die hoofstad, [[Chișinău]], in die middel van die land, [[Tiraspol]] in die ooste van Transnistrië, [[Bălţi]] in die noorde en [[Bender]] in die suidooste. [[Comrat]] is die hoofstad van Gagaoesië. Daar is altesaam 66 stede en dorpe, insluitende die vyf met munisipale status, en 916 kommunes. Nog 699 dorpe is te klein om aparte administrasies te hê en vorm deel van óf stede (40 van hulle) óf kommunes (659). Dit is altesaam 1&nbsp;681 nedersettings, waarvan almal behalwe twee bewoon word. {{Grootste stede van Moldowa}} {{clear}} === Tale === [[Lêer:Limba noastră graffiti in Moldova.jpg|duimnael|120px|’n Advertensie vir die volkslied, Limba Noastră (Ons Taal), waaroor iemand die woord ''Română'' gespuitverf het.]] Die 1994-grondwet van Moldowa gee [[Moldawies]] aan as die amptelike taal en die [[alfabet]] waarin dit geskryf word, is [[Latynse alfabet|Latyns]].<ref name="Constitution">{{en}} {{cite web |url=http://www.e-democracy.md/en/legislation/constitution/ |title=Article 13, line 1 – of Constitution of Republic of Moldova |archive-url=https://web.archive.org/web/20200425182448/http://www.e-democracy.md/en/legislation/constitution/ |archive-date=25 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In 1991 se onafhanklikheidsverklaring word die amptelike taal as [[Roemeens]] aangegee.<ref>{{ro}} [http://www.moldova-suverana.md/index.php?start_from=&ucat=7&subaction=showfull&id=1156426235&archive=1156767681& Declaraţia de independenţa a Republicii Moldova], Moldova Suverană</ref><ref>{{en}} [http://ec.europa.eu/translation/language_aids/recognition/field_guide_main_languages_of_europe_en.pdf A Field Guide to the Main Languages of Europe – Spot that language and how to tell them apart] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070224120109/http://ec.europa.eu/translation/language_aids/recognition/field_guide_main_languages_of_europe_en.pdf |date=24 Februarie 2007 }}, Europese Kommissie</ref> In 1989 se staatstaalwet word gepraat van ’n Moldowies-Roemeense taalidentiteit. In 2003–2009 het die Kommunistiese regering ’n nasionale politieke wetsvoorstel aanvaar dat die bestaan van Moldowies verseker moet word.<ref name="conceptia" /> Geleerdes stem saam dat Moldowies en Roemeens dieselfde taal is, maar dat "Moldowies" in ’n sekere politieke verband gebruik word.<ref>{{ro}} {{cite web |url=http://www.realitatea.net/marian-lupu--romana-si-moldoveneasca-sunt-aceeasi-limba_288666.html |title=Marian Lupu: Româna și moldoveneasca sunt aceeași limbă |publisher=Realitatea .NET |accessdate=7 Oktober 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222141515/http://www.realitatea.net/marian-lupu--romana-si-moldoveneasca-sunt-aceeasi-limba_288666.html |archive-date=22 Desember 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Russies het die status van "taal vir interetniese kommunikasie" (naas die amptelike taal) en word in die praktyk wyd gebruik op alle vlakke van die gemeenskap en die staat. Volgens bogenoemde politieke wetsvoorstel is ’n Russies-Moldawiese tweetaligheid kenmerkend van Moldowa.<ref name="conceptia">{{ro}} "[http://old.parlament.md/download/laws/ro/546-XV-19.12.2003.doc Concepţia politicii naţionale a Republicii Moldova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314113035/http://old.parlament.md/download/laws/ro/546-XV-19.12.2003.doc |date=14 Maart 2012 }}" Moldowiese Parlement</ref> Volgens die 2004-sensus het Moldowa ’n aansienlike persentasie Russe (6%) en Oekraïners (8,4%). Sowat 50% van Oekraïners, 27% van Gagaoesiërs, 35% van Bulgare en 54% van kleiner etniese groepe praat [[Russies]] as eerste taal. Daar is altesaam 541&nbsp;000 mense (of 16% van die bevolking) in Moldowa wat Russies as eerste taal praat, onder andere 130&nbsp;000 etniese Moldowiërs. Aan die ander kant gebruik 47&nbsp;000 lede van etniese minderhede Roemeens as eerste taal. [[Gagaoesies]] en [[Oekraïens]] word algemeen in spesifieke streke gepraat en het saam met Russies amptelike status in Gagaoesië en Transnistrië onderskeidelik. === Godsdiens === {{Staafgrafiek kas |sweef=regs |byskrif=Godsdiens in Moldowa |wydte=300px |stawe = {{Staafgrafiek persent|[[Oosters-Ortodokse Kerk|Ortodoks]]|rooi|93.34}} {{Staafgrafiek persent|[[Protestantisme|Protestants]]|blou|1.89}} {{Staafgrafiek persent|[[Ougelowiges]]|groen|0.15}} {{Staafgrafiek persent|[[Rooms-Katolieke Kerk|Katoliek]]|geel|0.14}} {{Staafgrafiek persent|[[Jode|Joods]]|blou|0.11}} {{Staafgrafiek persent|Ateïsties|oranje|0.38}} {{Staafgrafiek persent|Geen|rooi|0.98}} {{Staafgrafiek persent|Geen antwoord|grys|2.24}} {{Staafgrafiek persent|Ander|blou|0.88}} }} Vir die 2004-sensus was dit nie nodig vir [[Oosters-Ortodokse Kerk|Ortodokse]] Moldowiërs (93,3% van die bevolking) om aan te dui of hulle behoort tot die Moldowies-Ortodokse Kerk (wat onder die [[Russies-Ortodokse Kerk]] val) of die Ortodokse Kerk van Bessarabië (wat onder die [[Roemeens-Ortodokse Kerk]] val en beweer hulle is die nasionale kerk van die land) nie. Altesaam 1,9% van die bevolking is Protestants, 0,9% beoefen ander godsdienste, 1% is nie godsdienstig nie, 0,4% is ateïsties en 2,2% het nie die vraag oor godsdiens geantwoord nie. === Opvoeding === [[Lêer:Biblioteca Nationala Vasile Alecsandri, Chisinau, Republica Moldova Vasile Alecsandri National Library, Chisinau, Republic of Moldova (51171201087).jpg|duimnael|250px|Die Nasionale Biblioteek van Moldowa.]] Daar is 16 staats- en 15<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.ond.vlaanderen.be/hogeronderwijs/bologna/links/National-reports-2007/National_Report_moldova2007.pdf |title=Bologna Process Template for National Reports: 2005–2007 (Moldova) |last=Moldovanu-Batrinac |first=Viorelia |date=18 Desember 2006 |work=Bologna Process website |publisher=European Higher Education Area |page=3 |accessdate=2 Julie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303184124/http://www.ond.vlaanderen.be/hogeronderwijs/bologna/links/National-reports-2007/National_Report_moldova2007.pdf |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> privaat instellings vir hoër onderwys in Moldowa, met altesaam 126&nbsp;100 studente (104&nbsp;300 in staatsinstellings en 21&nbsp;700 in privaat instellings). Die getal studente per 10&nbsp;000 inwoners het konstant toegeneem sedert die verbrokkeling van die Sowjetunie; dit was 217 in 2000–2001 en 351 in 2005–2006. Die Nasionale Biblioteek van Moldowa is in 1832 gestig. Die Staatsuniversiteit van Moldowa en die Akademie vir Wetenskap is in 1946 gestig. === Misdaad === Volgens die [[CIA World Factbook]] is wydverspreide misdaad en ondergrondse ekonomiese bedrywighede van die grootste misdaadkwessies in Moldowa. === Gesondheid === Die gemiddelde geboortekoers is 1,5 per vrou.<ref name="autogenerated1">{{en}} {{cite web|url=http://hdrstats.undp.org/en/countries/data_sheets/cty_ds_MDA.html|title=Human Development Report 2009 – Moldova|publisher=Hdrstats.undp.org|date=|accessdate=7 Oktober 2009|archive-date=23 Maart 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100323184920/http://hdrstats.undp.org/en/countries/data_sheets/cty_ds_MDA.html|url-status=dead}}</ref> Openbare uitgawes vir gesondheid was 4,2% van die BBP en die privaat uitgawes 3,2%.<ref name="autogenerated1" /> Daar is sowat 264 dokters per 100&nbsp;000 mense.<ref name="autogenerated1" /> Sedert die verbrokkeling van die Sowjetunie het die land minder aan gesondheidsorg bestee en as gevolg daarvan het die gevalle van [[tuberkulose]] toegeneem.<ref name="autogenerated2">{{en}} {{cite web |url=http://pulitzercenter.org/blog/untold-stories/health-system-declined-tb-increased |title=Pulitzer Center Reporting on MDR-TB in Moldova |archive-url=https://web.archive.org/web/20170108190022/http://pulitzercenter.org/blog/untold-stories/health-system-declined-tb-increased |archive-date=8 Januarie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Moldawië is een van die lande met die meeste gevalle van middelweerstandige tuberkulose in die wêreld.<ref name="autogenerated3">{{en}} {{cite web|url=http://www.kaisernetwork.org/daily_reports/rep_index.cfm?DR_ID=58042|title=Tuberculosis,Former Soviet Nations, China Face High MDR-TB Prevalence}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Emigrasie === Emigrasie is ’n massaverskynsel in Moldowa en dit het ’n groot invloed op die land se demografie en ekonomie. Die Moldowiese intelligensie-en-veiligheidsdiens raam dat 600&nbsp;000 tot ’n miljoen Moldowiërs (amper 25% van die bevolking) oorsee werk.<ref>{{en}} [http://www.outreachworld.org/Files/u_texas/Decision-Activity_Russia.pdf Understanding Migration, Emigration from Moldova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514225142/http://www.outreachworld.org/Files/u_texas/Decision-Activity_Russia.pdf |date=14 Mei 2011 }}</ref> == Kultuur == [[Lêer:Eminescu.jpg|duimnael|140px|Mihai Eminescu.]] Deurdat Moldova op die kruispad van Roemeense, Slawiese en ander beskawings lê, het die land sy kultuur verryk met van die tradisies van sy bure en ander invloedsbronne. ’n Deel van die land se kultuur word gekenmerk deur verskeie [[Kerk (gebou)|kerke]] en [[klooster]]s wat in die 15de eeu deur die Moldawiese leier [[Stefanus III van Moldawië|Stefanus die Grote]] laat bou is, asook die werke van die latere [[renaissance]]-metropoliete Varlaam en Dosoftei, en dié van geleerdes soos Grigore Ureche, Miron Costin, Nicolae Milescu, Dimitrie Cantemir en Ion Neculce. In die 19de eeu het Moldawiërs van die gebiede van die Middeleeuse Prinsdom Moldawië in ’n groot mate bygedra tot die vorming van die moderne Roemeense kultuur. Tussen hulle was baie Bessarabiërs, soos Alecu Donici, Alexandru Hâjdeu, Bogdan Petriceicu Hasdeu, Constantin Stamati, Constantin Stamati-Ciurea, Costache Negruzzi, Alecu Russo en Constantin Stere. Mihai Eminescu, ’n laat-Romantiese digter, en Ion Creangă, ’n skrywer, is die invloedrykste kunstenaar in Roemeens en word in sowel Roemenië as Moldawië as nasionale skrywers beskou.<ref>{{en}} [http://www.poemhunter.com/mihai-eminescu/biography/ Biography of Mihai Eminescu] at poemhunter.com<br />[http://www.creatingculturalcapitals.eu/rom/?My_heroes:Mihai_Eminescu Mihai Eminescu]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at creatingculturalcapitals.eu<br />[http://www.refugeesinpa.org/RefugeeResettlementProgram/Map/Europe.aspx Moldova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130402074315/http://www.refugeesinpa.org/refugeeresettlementprogram/Map/Europe.aspx |date= 2 April 2013 }} at refugeesinpa.org<br />[http://www.ce-review.org/00/3/lovatt3.html 2000: Year of Eminescu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923201420/http://www.ce-review.org/00/3/lovatt3.html |date=23 September 2015 }} at Central Europe Review<br />[http://explore.theculturetrip.com/europe/moldova/ Moldova]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at explore.theculturetrip.com</ref> Die grootste etniese groep in die land praat Roemeens/Moldowies en deel die Roemeense kultuur. Die land het ook belangrike etniese minderhede. Gagaoesiërs maak 4,4% van die bevolking uit; hulle is ’n [[Christendom|Christelike]] [[Turkse volke|Turkse volk]]. Ook [[Grieke]], [[Armeniërs]], [[Pole (volk)|Pole]] en [[Oekraïners]] was in kleiner hoeveelhede sedert die 17de eeu in die land aanwesig en het ’n kulturele invloed gehad. In die 19de eeu het nog Oekraïners, asook Lipowane, Bulgare en Duitsers hulle hier gevestig. In die tweede helfte van die 20ste eeu het ’n groot aantal Sowjet-immigrante gearriveer en hulle het baie elemente van die Sowjet-kultuur saam met hulle gebring. === Gewilde media === In Oktober 1939 was ''Radio Basarabia'', ’n plaaslike stasie van die Roemeense Radio-uitsaaimaatskappy, die eerste radiostasie wat in Kisjinef (Chișinău) begin is. Televisie-uitsendings het in April 1958 begin, binne die raamwerk van Sowjet-TV. Deur kabel-TV kan Moldowiërs baie Russiese kanale, ’n paar Roemeense kanale en verskeie Russiese weergawes van internasionale kanale opvang. === Voedsel === [[Lêer:Sarmalute mamaliguta.JPG|duimnael|220px|’n Gewilde Moldowiese gereg van opgestopte koolrolletjies, met sauerkraut en mămăligă.]] Moldowiese kos stem baie ooreen met dié van Roemenië, en het sterk invloede van Russiese, Turkse en Oekraïense geregte. Hoofgeregte sluit in [[beesvleis]], [[varkvleis]], [[aartappel]]s, [[kool (plant)|kool]] en ’n verskeidenheid graansoorte. Gewilde drankies is Moldowiese [[wyn]], [[brandewyn]] en [[bier]]. Omtrent ewe veel sterk drank, bier en wyn word verbruik. === Musiek === [[Lêer:Moldova at ESC 2011.jpg|duimnael|220px|Zdob și Zdub tree op by die Eurovision Song Contest in 2011.]] Onder Moldowië se bekendste komponiste is Gavriil Musicescu, Ştefan Neaga en Eugen Doga. Op die gebied van gewilde musiek is daar die groep O-Zone, wat in 2003 bekend geword het, met hul liedjie "Dragostea Din Tei." Moldowa neem sedert 2005 deel aan die [[Eurovision Song Contest]]. Nog ’n gewilde groep is Zdob și Zdub, wat die land verteenwoordig het by die [[Eurovision-sangfees]] in 2005; hulle het sesde geëindig. In Mei 2007 het Natalia Barbu Moldowa in dié jaar se Eurovision Song Contest in [[Helsinki]], [[Finland]], verteenwoordig met haar liedjie "Fight". Sy het die tiende plek behaal. In 2011 het Zdob și Zdub die land weer verteenwoordig en die twaalfde plek behaal. Dan Bălan, nog ’n gewilde kunstenaar, het die album ''Chica Bomb'' in 2010 uitgereik. Die groep SunStroke Project met Olia Tira het die land in 2010 by die Eurovision Song Contest verteenwoordig net hul liedjie "Run Away". Hul optrede het internasionaal bekend geraak as ’n [[internet]]fenomeen vanweë die heupbewegings van Sergey Stepanov, die groep se [[Saksofoon|saksofonis]]. Onder die bekendste klassieke musikante in Moldowa is Mark Pester, ’n [[viool]]speler en dirigent. Hy was ’n leerling van die beroemde vioolafrigter Leopold Auer by die Sint Petersburgse Konservatorium. As dirigent het hy die eerste [[opera]]s in Moldowa aangebied en saam met die grootste soliste soos Sergei Rachmaninof gespeel. Nog ’n klassieke musikant is Maria Biesu, een van die wêreld se voorste [[Sopraan|soprane]], die [[Klavier|pianis]] Mark Zeltser en Oleg Maisenberg, ook ’n pianis. === Sport === [[Lêer:AUT vs. MDA 2015-09-05 (006).jpg|duimnael|Die [[Moldowiese nasionale sokkerspan]] in 2015]] [[Sokker]] is die gewildste sportsoort in Moldowa. Die beheerliggaam is die [[Moldowiese Sokkervereniging]] en is ’n lid van [[UEFA]]. Die [[Moldowiese nasionale sokkerspan]] het sy eerste wedstryd in 1994 gespeel, maar nog nie vir die [[UEFA Europa-beker]] gekwalifiseer nie. Die suksesvolste sokkerklub is [[Sheriff Tiraspol]], die eerste en enigste Moldowiese klub wat vir die groepfase van die [[UEFA Champions League|Champions League]] en die [[UEFA Europa League|Europa League]] gekwalifiseer het. Ander wenners van die [[Moldowiese Nasionale Divisie]] sluit in [[FC Zimbru Chișinău|Zimbru Chișinău]], [[FC Dacia Chișinău|Dacia Chișinău]], [[FC Tiraspol]] en [[FC Milsami Orhei|Milsami Orhei]]. ''[[Trânta]]'' (’n soort [[stoei]]) is die land se nasionale sportsoort. [[Rugby]] is ook baie gewild. Meer as ’n 10&nbsp;000 ondersteuners besoek tuiswedstryde. Sedert 2004 het die aantal spelers op alle vlakte tot meer as 3&nbsp;200 verdubbel. Die nasionale span is 34ste op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys. Die bekendste [[Fietsry|fietsresies]] is die Moldowiese Presidentsbekerresies, wat sedert 2004 aangebied word. In [[skaak]] het Moldowa verskeie internasionale meesters opgelewer soos [[Viorel Iordăchescu]], [[Dmitry Svetushkin]] en [[Victor Bologan]]. [[Radu Albot]] is een van die suksesvolste Moldowiese [[tennis]]spelers en het titels in ATP-enkel- (Delray Beach Open 2019) en dobbelspeel (Istanboel-ope) gewen. Moldowiese atlete het al Europese medaljes gewen in [[atletiek]], [[tweekamp]], [[sokker]] en [[gimnastiek]]; wêreldmedaljies in [[boogskiet]], [[judo]], [[swem]] en [[taekwondo]]; asook [[Olimpiese Spele|Olimpiese]] medaljes in [[boks]], [[kanovaart]], [[skyfskiet]], [[gewigoptel]] en stoei. Moldowa het sy Olimpiese debuut tydens die [[Olimpiese Winterspele 1994]] in [[Lillehammer]] gemaak. Olimpiese medaljewenners sluit in [[Sergei Mureiko]], [[Oleg Moldovan]], [[Vitalie Grușac]], [[Veaceslav Gojan]] en [[Serghei Tarnovschi]]. [[Nicolae Juravschi]] het die Sowjetunie tydens die [[Olimpiese Somerspele 1988]] in [[Seoel]] verteenwoordig en twee medaljes gewen. == Vervoer == Die land se tweede besigste [[lughawe]]ns is die [[Chișinău Internasionale Lughawe|Chișinău]] en [[Bălți-Leadoveni Internasionale Lughawe]]ns. == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Moldova|title=Moldova|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=4 November 2025}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/moldova/|title=Moldova|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=4 November 2025}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Moldova|Moldowa}} {{Wikt|Moldowa}} * {{en}} {{Wikivoyage|Moldova|Moldowa}} * {{ro}} [https://moldova.md/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/moldova.htm Moldova, Republic of] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304054002/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/moldova.htm |date= 4 Maart 2016 }} van ''UCB Libraries GovPubs''. * {{en}} [https://www.bbc.com/news/world-europe-17601580 Moldowa op die BBC-webtuiste] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Moldowa}} | Noord = {{vlagland|Oekraïne}} | Noordoos = {{vlagland|Oekraïne}} | Oos = {{vlagland|Oekraïne}} | Suidoos = {{vlagland|Oekraïne}} | Suid = {{vlagland|Roemenië}} | Suidwes = {{vlagland|Roemenië}} | Wes = {{vlagland|Roemenië}} | Noordwes = {{vlagland|Oekraïne}} }} {{Lande van Europa}} {{SEVA}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Moldowa| ]] n0eqyxrzuoqnqebrmwrqpezghre6qr3 0 7701 2890434 2858266 2026-04-06T07:35:18Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890434 wikitext text/x-wiki <!-- Hierdie is die tabel met data gaan verby om die artikel te wysig. --> {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" style="margin-left: 0.5em" | colspan="2" cellspacing="0" cellpadding="2" | {| align="center" border="0" | colspan="2" align="center" | [[silikon]] – '''fosfor''' – [[swawel]] |- | rowspan="3" valign="center" | [[Stikstof|N]]<br />'''P'''<br />[[Arseen|As]]&nbsp;&nbsp;<br />&nbsp;<br />&nbsp; |- | [[Lêer:P-TableImage.svg|300px|Fosfor in die periodieke tabel]]<br /><div align="right"><small>[[Periodieke tabel|Volledige tabel]]</small></div> |} |- ! colspan="2" align=center bgcolor="#a0ffa0" | '''{{kleur|green|General}}''' |- | [[Lys van elemente volgens naam|Naam]], [[Lys van elemente volgens simbool|Simbool]], [[Lys van elemente volgens getal|Getal]] | Fosfor, P, 15 |- | [[Chemiese reeks]] | [[Nie-metale]] |- | [[periodieke tabel groep|Groep]], [[periodieke tabel periode|Periode]], [[periodieke tabel blok|Blok]] | [[groep 15 element|15 (VA)]], [[periode 3 element|3]] , [[p-blok|p]] |- | [[Digtheid]], [[Mohs se hardheidskaal|Hardheid]] | 1823 [[kilogram per kubieke meter|kg/m³]] , Geen Inligting |- | [[kleur|Voorkoms]] | align="center" | kleurloos/rooi/silwerig wit<br />[[Lêer:Red phosphorus in a tube - P 15 .jpg|125px|]] |- ! colspan="2" align="center" bgcolor="#a0ffa0" | '''{{kleur|green|Atoomeienskappe}}''' |- | [[Atoomgewig]] | 30.973761 [[Atoom massa eenhede|ame]] |- | [[Atoomradius]] (ber.) | 100 (98) [[picometer|pm]] |- | [[Kovalente radius]] | 106 pm |- | [[Van der Waals radius]] | 180 pm |- | [[Elektron konfigurasie]] | <nowiki>[</nowiki>[[neon|Ne]]<nowiki>]</nowiki>3[[s-orbital|s]]² 3p³ |- | [[elektron|e⁻]] e per [[energievlak]] | 2, 8, 5 |- | [[Oksidasietoestand]]e ([[Oksied]]) | ±3, '''5''', 4 (swak [[suur]]) |- | [[Kristalstruktuur]] | monoklinies |- ! colspan="2" align="center" bgcolor="#a0ffa0" | '''{{kleur|green|Fisiese eienskappe}}''' |- | [[Toestand van materie]] | Vastestof |- | [[Smeltpunt]] | 317.3 [[Kelvin|K]] (44.15 °[[Celsius|C]]) |- | [[Kookpunt]] | 550 K (276.85&nbsp;°C) |- | [[Molêre volume]] | 17.02 [[wetenskaplike notasie|×]]10⁻⁶ [[kubieke meter per mol|m³/mol]] |- | [[Verdampingswarmte]] | 12.129 [[kilojoule per mol|kJ/mol]] |- | [[Smeltingswarmte]] | 0.657 kJ/mol |- | [[Dampdruk]] | 20.8 [[Pascal|Pa]] teen 294 K |- | [[Spoed van klank]] | Geen Data |- ! colspan="2" align="center" bgcolor="#a0ffa0" | '''{{kleur|green|Algemeen}}''' |- | [[Elektronegatiwiteit]] | 2.19 ([[Pauling skaal]]) |- | [[Spesifieke warmtekapasiteit]] | 769 [[joule per kilogram-kelvin|J/(kg*K)]] |- | [[Elektriese geleidingsvermoë]] | 1.0 10⁻⁹/(m·[[ohm]]) |- | [[Termiese geleidingsvermoë]] | 0.235 [[watt per meter-kelvin|W/(m*K)]] |- | 1^ste [[ionisasie potensiaal]] | 1011.8 kJ/mol |- | 2^de ionisasie potensiaal | 1907 kJ/mol |- | 3^de ionisasie potensiaal | 2914.1 kJ/mol |- | 4^de ionisasie potensiaal | 4963.6 kJ/mol |- | 5^de ionisasie potensiaal | 6273.9 kJ/mol |- ! colspan="2" align="center" bgcolor="#a0ffa0" | '''{{kleur|green|Mees stabiele isotope}}''' |- | colspan="2" | {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" width="100%" ! [[Isotoop|iso]] ! [[natuurlike verspreiding|NV]] ! colspan="4" width="100%" | Langste [[halfleeftyd|t_½]] is 25.34 [[dag|d]] (P-33) |- | [[fosfor-31|³¹P]] | '''100%''' | colspan="4" | P is [[stabiele isotoop|stabiel]] met 16 [[neutron]]e |} |- ! colspan="2" align="center" bgcolor="#a0ffa0" | <span style="color:green;">[[SI]] eenhede & [[standaard temperatuur en druk|STD]] word gebruik tensy anders vermeld.</span> |} '''Fosfor''' ([[Latyn]]: ''Phosforum''), is die [[chemiese element]] in die [[periodieke tabel]] met die simbool '''P''' en [[atoomgetal]] van '''15'''. Fosfor is 'n [[Valensie|multivalente]], [[nie-metaal]] van die [[stikstofgroep]] en word dikwels gevind in anorganiese fosfaatrotse asook in alle lewende selle. Vanweë sy hoë reaktiwiteit, word dit nooit in die vrye onverbonde vorm in die natuur gevind nie. Dit straal 'n effense gloed uit wanneer dit aan [[suurstof]] blootgestel word en kom in verskillende [[allotroop|allotropiese]] vorms voor. Fosfor is 'n noodsaaklike element vir alle lewende organismes. Die belangrikste kommersiële gebruik van fosfor is vir die vervaardiging van [[kunsmis]]. Dit word ook gebruik in die maak van [[plofstof|plofstowwe]], [[vuurhoutjie]]s, vuurwerke, insekdoders, [[tandepasta]] en skoonmaakmiddels. == Kenmerkende eienskappe == Fosfor vorm normaalweg 'n wasagtige wit vaste stof wat met 'n kenmerkende slegte reuk. Suiwer vorms van die element is kleurloos en deursigtig. Hierdie [[nie-metaal]] is nie [[oplosbaarheid|oplosbaar]] in [[water]] nie, maar is wel oplosbaar in [[koolstof]]disulfied. Suiwer fosfor ontbrand spontaan in lug en vorm fosforpentoksied na ontbranding. === Vorms === Fosfor kom voor in vier [[allotroop|allotropiese]] vorms: wit (of geel), rooi en swart (of donkerpers). Ander allotropiese vorme mag dalk ook bestaan. Die mees algemene vorms van fosfor is rooi- en wit fosfor, waarvan beide bestaan uit netwerke van tetrahedraal gerangskikte groepe van vier fosfor [[atoom|atome]]. Die tetrahedra van wit fosfor vorm afsonderlike groepe; terwyl die tetrahdra van rooi fosfor verbind is in kettings. Wit fosfor brand in kontak met lug en met blootstelling aan hitte of lig word dit omgeskakel na rooi fosfor. Fosfor bestaan ook in kineties en termodinamies stabiele vorms. Hulle word geskei deur 'n oorgangstemperatuur van -3.8 °[[Celsius|C]]. Een staan bekend as die ''alfa'' vorm en die ander as ''beta''. Rooi fosfor is relatief gesproke stabiel en [[sublimasie|sublimeer]] teen 'n [[dampdruk]] van 1 atm teen 170&nbsp;°C maar brand wanneer dit aan skok of wrywing blootgestel word. 'n Swart fosfor allotroop bestaan wat 'n struktuur het soortgelyk aan die van [[grafiet]] – die [[atoom|atome]] word gerangskik in [[heksagoon|heksagonale]] lae en gelei elektrisiteit. Wit fosfor is oplosbaar in koolstofdisulfied, diswaweldichloried, vloeibare ammoniak, [[etanol]], tionielchloried en [[tolueen]]. Die ander vorms is onoplosbaar.<ref>{{cite web|url=https://www.sciencemadness.org/smwiki/index.php/Phosphorus#:~:text=White%20phosphorus%20is%20highly%20soluble,%2C%20heptane%2C%20paraffin%2C%20anh.|publisher=Sciencemadness|title=Phosphorus}}</ref> === Chemiese eienskappe === Fosfor van uit die mineraal [[fosforiet]] of die as van dierlike bene, wat albei uit kalsiumfosfaat {{chem|Ca|3|(|P|O|4|)|2}} bestaan, vervaardig word deur dit te reduseer met koolstof. Meestal word eers met [[silikondioksied]] fosforoksied uit die fosfaat vrygestel. Die oksied en die fosfate is voorbeelde van verbindings met fosfor in sy +5 [[oksidasietoestand]] :<math>Ca_3(PO_4)_2(s) + 3SiO_2(s) \xrightarrow{hitte} 3CaSiO_3 + P_2O_5</math> Dan volg die reduksie: :<math>2P_2O_5 + 10C \xrightarrow{hitte} P_4 \uparrow + 10CO \uparrow</math> Deur afkoeling van die damp word wit fosfor verkry, wat deur onsuiwerhede dikwels gelerig van kleur is. Hierdie vorm is baie toksies, vlugtig en uiters reaktief. Dit ontbrand spontaan aan die lug. Deur verhitting ontstaan die rooi modifikasie wat minder gevaarlik is. Fosfor kan met metale as [[kalsium]] reageer deur dit saam te smelt: :<math>2P + 3 Ca \rightarrow Ca_3P_2 </math> Dit is 'n voorbeeld van 'n [[fosfied]] met fosfor in sy -3 [[oksidasietoestand]]. Daar is ander oksidasietoestande as -3 of +5, soos +3 in die [[fosfiet]]e. Kalsiumfosfied reageer met water en stel [[fosfien]] vry: :<math>Ca_3P_2 +6H_2O \rightarrow 3Ca^{2+} + 6OH^- + 2PH_3</math> Fosfien is analoog aan [[ammoniak]] en kan soute vorm soos {{chem|P|H|4|I}} maar hulle is baie minder stabiel as die ammoniumsoute.<ref>{{cite book|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB06:000000774|title=Leerboek der scheikunde gegrond op atoommodel en periodiek systeem|year=1937|authors=A.E. van Arkel, H.G.S. Snijder|publisher=Noorhoff}}</ref> == Aanwendings == Gekonsentreerde [[fosforsuur|fosforsure]] wat soveel as 70% tot 75% [[P]]₂[[O]]₅ kan bevat is baie belangrike grondstowwe vir die [[landbou]]bedryf in die vorm van [[kunsmis|misstowwe]]. Die wêreldwye vraag na misstowwe het gelei tot grootskaalse produksie van [[fosfaat|fosfate]] ([[P]][[O]]₄^3-) in die tweede helfte van die [[20ste eeu]]. Ander gebruike sluit in; * Fosfate word gebruik vir die maak van spesiale [[glas]]soorte wat gebruik word vir natriumlampe. * Been-as, kalsiumfosfaat, word gebruik in die vervaardiging van [[porselein]] en om mono-kalsiumfosfaat te maak wat as [[bakpoeier]] ingespan word. * Hierdie element is ook 'n belangrke komponent in die vervaardiging van [[staal]], vir die maak van [[brons|fosforbrons]] en vele verwante produkte. * [[Trinatriumfosfaat]] word ook dikwels gebruik in skoonmaakmiddels om water te versag en om [[korrosie|pyp-/ketelbuiskorrosie]] te bekamp. * Wit fosfor word gebruik vir militêre toepassings soos brandbomme, rookpotte en -bomme en in ligspoorkoeëls. * Rooi fosfor is noodsaaklik vir die vervaardiging van vuurhoutjies, fakkels en die berugte dwelm, metamfetamien (ook bekend as ''speed'' of ''ice''). * Fosfor is ook gebruik by die vervaardiging van spesiale soorte brons, wat fosforbrons genoem word. Hierdie fosforbrons is hoofsaaklik gebruik vir rollaers in masjinerie, vir die vervaardiging van verrtjies, en in die bereiding van verskeie tipe insektedoders. * Miljoene ton fosfaat word elke jaar as bemestingstof gebruik == Biologiese rol == Fosfor speel 'n sleutelrol in die lewensprosesse van die meeste [[lewe]]nsvorme. Anorganiese fosfate PO₄^3- speel 'n groot rol in biologiese molekules soos [[DNS]] en [[RNS]] waar dit deel vorm van die strukturele fondament van hierdie molekules. Lewende selle gebruik ook fosfaat om sellulêre energie te vervoer via [[adenosientrifosfaat]] (ATP). Byna elke sellulêre proses wat energie gebruik verkry dit vanaf ATP. Fosfolipiede vorm die hoof strukturele komponent van alle selmembrane. [[Kalsiumfosfaat]]soute word deur [[dier]]e gebruik om hulle [[been|bene]] te versterk. == Geskiedenis == Fosfor ([[Grieks (taal)|Grieks]] ''phosphoros'' beteken ''draer van lig'' wat dan ook die antieke naam vir die planeet [[Venus]] was) is deur die Duitse [[alchemie|alchemis]] [[Hennig Brand]] in [[1669]] in [[urine]] ontdek. [[Brand]] het gepoog om soute te verkry deur urine te verdamp en in die proses het hy 'n wit materiaal verkry wat in die donker gegloei het en helder gebrand het. Sedertdien word die term fosforessensie gebruik om alle stowwe wat in die donker gloei, sonder om te brand, te beskryf. Vroeëre vuurhoutjies het wit fosfor gebruik in hulle samestelling, wat gevaarlik was vanweë die [[giftigheid]] daarvan. Moorde, selfmoorde en vergiftigings was dikwels die gevolg van die gebruik daarvan ('n Apokriewe verhaaltjie vertel van 'n vrou wat haar man wou vergiftig deur wit fosfor in sy kos te gooi maar is toe uitgevang toe die stoom in die donker gloei!). Verder het die blootstelling aan die dampe werkers by vuurhoutjiefabrieke nekrose van die gebeentes in die kaak gegee. Toe rooi fosfor ontdek is met sy baie laer vlambaarheid en giftigheid, is dit ingespan as 'n veiliger alternatief vir vuurhoutjievervaardiging. == Verspreiding == Vanweë sy reaktiwiteit tot lug en vele ander [[suurstof]]bevattende stowwe word fosfor nie in vrye vorm in die natuur gevind nie, maar kom dit wyd verspreid in baie [[mineraal|minerale]] voor. Fosfaatrots, 'n onsuiwer tri[[kalsium]]fosfaat-mineraal, wat deels uit [[apatiet]] betaan is 'n belangrike kommersiële bron van hierdie element. Groot neerslae kan gevind word in [[Rusland]], [[Morokko]], [[Florida]], [[Idaho]], [[Tennessee]], [[Utah]] en elders. Die wit allotroop kan vervaardig word deur verskeie metodes. In een proses word tri[[kalsium]]fosfaat, wat uit fosfaatrots verkry word, verhit in 'n elektriese- of brandstofoond in die teenwoordigheid van [[koolstof]] en silika. Elementêre fosfor word dan vrygestel in dampvorm en word dan onder [[fosforsuur]] gekondenseer. == Voorsorgmaatreëls == Hierdie is 'n buitengewoon [[giftig]]e element met 'n gemiddelde dodelike dosis van 50 [[milligram|mg]] (wit fosfor word algemeen as die dodelike vorm beskou terwyl fosfaat en ortofosfaat noodsaaklike voedingstowwe is). Die wit fosfor allotroop moet te alle tye onder water geberg word vanweë sy uiters hoë reaktiwiteit tot suurstof in die atmosfeer. Dit moet slegs met tange hanteer word aangesien kontak met die [[vel]] kan lei tot ernstige brande. Kroniese wit fosfor vergiftiging van onbeskermde werkers lei tot [[nekrose]] van die kaak bekend as ''[[phossy-jaw]]''. Inname van wit fosfor kan lei tot 'n mediese toestand wat bekend staan as r''okende stoelgangsindroom''. Fluorofosfaat[[ester]]s is van die dodelikste neurotoksiene bekend maar andersins is die meeste anorganiese fosfate relatief skadeloos. Fosfaat besoedeling vind plaas waar misstowwe of skoonmaakmiddels in die [[grond]] in dreineer. Wanneer die wit vorm aan sonlig blootgestel word of in sy eie damp tot 250&nbsp;°C verhit word, word dit omgeskakel na die rooi vorm, wat nie in lug fosforesseer nie. Die rooi allotroop ontbrand nie spontaan in lug nie en is nie so gevaarlik soos die wit vorm nie. Dit moet egter steeds versigtig hanteer word aangesien dit na wit fosfor kan omskakel onder sekere temperatuurtoestande en gee ook hoogs toksiese dampe af wat fosforoksiede bevat wanneer dit verhit word. == Isotope == Sommige algemene [[isotoop|isotope]] van fosfor sluit in: * ³²[[P]] ([[radio-aktief]]). Fosfor-32 is 'n [[betastraling|betastraler]] (1.71 [[MeV]]) met 'n halfleeftyd van 14.3 dae. Dit word gereeld in biologiese laboratoriums gebruik, hoofsaaklik vir radio-etiket sporings. * ³³P ([[radio-aktief]]). Fosfor-33 is 'n betastraler (0.25 MeV) met 'n halfleeftyd van 25.4 dae. Dit word gebruik in biologiese laboratoriums vir toepassings waar 'n laer beta-uitstraling voordelig is, soos byvoorbeeld, DNS-ontleding. == Bronnelys == * [http://periodic.lanl.gov/elements/15.html Los Alamos National Laboratory – Phosphorus] <nowiki>**</nowiki>''Kennis'', Volume 1, 1980, bl.56, {{ISBN|0-7981-0823-1}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Phosphorus}} {{Wikt|fosfor}} * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/P/index.html WebElements.com – Phosphorus] * [http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/P.html EnvironmentalChemistry.com – Phosphorus] * [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=PubMed&list_uids=946251&dopt=Abstract; Entrez PubMed – Acute Yellow Phosphorus Poisoning] {{Navigasie Periodieke tabel}} {{Normdata}} [[Kategorie:Chemiese elemente]] hv4fzs6me0j02s5l6io6xbxklpl4xm3 2890435 2890434 2026-04-06T07:35:36Z Oesjaar 7467 /* Bronnelys */ Verbeter 2890435 wikitext text/x-wiki <!-- Hierdie is die tabel met data gaan verby om die artikel te wysig. --> {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" style="margin-left: 0.5em" | colspan="2" cellspacing="0" cellpadding="2" | {| align="center" border="0" | colspan="2" align="center" | [[silikon]] – '''fosfor''' – [[swawel]] |- | rowspan="3" valign="center" | [[Stikstof|N]]<br />'''P'''<br />[[Arseen|As]]&nbsp;&nbsp;<br />&nbsp;<br />&nbsp; |- | [[Lêer:P-TableImage.svg|300px|Fosfor in die periodieke tabel]]<br /><div align="right"><small>[[Periodieke tabel|Volledige tabel]]</small></div> |} |- ! colspan="2" align=center bgcolor="#a0ffa0" | '''{{kleur|green|General}}''' |- | [[Lys van elemente volgens naam|Naam]], [[Lys van elemente volgens simbool|Simbool]], [[Lys van elemente volgens getal|Getal]] | Fosfor, P, 15 |- | [[Chemiese reeks]] | [[Nie-metale]] |- | [[periodieke tabel groep|Groep]], [[periodieke tabel periode|Periode]], [[periodieke tabel blok|Blok]] | [[groep 15 element|15 (VA)]], [[periode 3 element|3]] , [[p-blok|p]] |- | [[Digtheid]], [[Mohs se hardheidskaal|Hardheid]] | 1823 [[kilogram per kubieke meter|kg/m³]] , Geen Inligting |- | [[kleur|Voorkoms]] | align="center" | kleurloos/rooi/silwerig wit<br />[[Lêer:Red phosphorus in a tube - P 15 .jpg|125px|]] |- ! colspan="2" align="center" bgcolor="#a0ffa0" | '''{{kleur|green|Atoomeienskappe}}''' |- | [[Atoomgewig]] | 30.973761 [[Atoom massa eenhede|ame]] |- | [[Atoomradius]] (ber.) | 100 (98) [[picometer|pm]] |- | [[Kovalente radius]] | 106 pm |- | [[Van der Waals radius]] | 180 pm |- | [[Elektron konfigurasie]] | <nowiki>[</nowiki>[[neon|Ne]]<nowiki>]</nowiki>3[[s-orbital|s]]² 3p³ |- | [[elektron|e⁻]] e per [[energievlak]] | 2, 8, 5 |- | [[Oksidasietoestand]]e ([[Oksied]]) | ±3, '''5''', 4 (swak [[suur]]) |- | [[Kristalstruktuur]] | monoklinies |- ! colspan="2" align="center" bgcolor="#a0ffa0" | '''{{kleur|green|Fisiese eienskappe}}''' |- | [[Toestand van materie]] | Vastestof |- | [[Smeltpunt]] | 317.3 [[Kelvin|K]] (44.15 °[[Celsius|C]]) |- | [[Kookpunt]] | 550 K (276.85&nbsp;°C) |- | [[Molêre volume]] | 17.02 [[wetenskaplike notasie|×]]10⁻⁶ [[kubieke meter per mol|m³/mol]] |- | [[Verdampingswarmte]] | 12.129 [[kilojoule per mol|kJ/mol]] |- | [[Smeltingswarmte]] | 0.657 kJ/mol |- | [[Dampdruk]] | 20.8 [[Pascal|Pa]] teen 294 K |- | [[Spoed van klank]] | Geen Data |- ! colspan="2" align="center" bgcolor="#a0ffa0" | '''{{kleur|green|Algemeen}}''' |- | [[Elektronegatiwiteit]] | 2.19 ([[Pauling skaal]]) |- | [[Spesifieke warmtekapasiteit]] | 769 [[joule per kilogram-kelvin|J/(kg*K)]] |- | [[Elektriese geleidingsvermoë]] | 1.0 10⁻⁹/(m·[[ohm]]) |- | [[Termiese geleidingsvermoë]] | 0.235 [[watt per meter-kelvin|W/(m*K)]] |- | 1^ste [[ionisasie potensiaal]] | 1011.8 kJ/mol |- | 2^de ionisasie potensiaal | 1907 kJ/mol |- | 3^de ionisasie potensiaal | 2914.1 kJ/mol |- | 4^de ionisasie potensiaal | 4963.6 kJ/mol |- | 5^de ionisasie potensiaal | 6273.9 kJ/mol |- ! colspan="2" align="center" bgcolor="#a0ffa0" | '''{{kleur|green|Mees stabiele isotope}}''' |- | colspan="2" | {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" width="100%" ! [[Isotoop|iso]] ! [[natuurlike verspreiding|NV]] ! colspan="4" width="100%" | Langste [[halfleeftyd|t_½]] is 25.34 [[dag|d]] (P-33) |- | [[fosfor-31|³¹P]] | '''100%''' | colspan="4" | P is [[stabiele isotoop|stabiel]] met 16 [[neutron]]e |} |- ! colspan="2" align="center" bgcolor="#a0ffa0" | <span style="color:green;">[[SI]] eenhede & [[standaard temperatuur en druk|STD]] word gebruik tensy anders vermeld.</span> |} '''Fosfor''' ([[Latyn]]: ''Phosforum''), is die [[chemiese element]] in die [[periodieke tabel]] met die simbool '''P''' en [[atoomgetal]] van '''15'''. Fosfor is 'n [[Valensie|multivalente]], [[nie-metaal]] van die [[stikstofgroep]] en word dikwels gevind in anorganiese fosfaatrotse asook in alle lewende selle. Vanweë sy hoë reaktiwiteit, word dit nooit in die vrye onverbonde vorm in die natuur gevind nie. Dit straal 'n effense gloed uit wanneer dit aan [[suurstof]] blootgestel word en kom in verskillende [[allotroop|allotropiese]] vorms voor. Fosfor is 'n noodsaaklike element vir alle lewende organismes. Die belangrikste kommersiële gebruik van fosfor is vir die vervaardiging van [[kunsmis]]. Dit word ook gebruik in die maak van [[plofstof|plofstowwe]], [[vuurhoutjie]]s, vuurwerke, insekdoders, [[tandepasta]] en skoonmaakmiddels. == Kenmerkende eienskappe == Fosfor vorm normaalweg 'n wasagtige wit vaste stof wat met 'n kenmerkende slegte reuk. Suiwer vorms van die element is kleurloos en deursigtig. Hierdie [[nie-metaal]] is nie [[oplosbaarheid|oplosbaar]] in [[water]] nie, maar is wel oplosbaar in [[koolstof]]disulfied. Suiwer fosfor ontbrand spontaan in lug en vorm fosforpentoksied na ontbranding. === Vorms === Fosfor kom voor in vier [[allotroop|allotropiese]] vorms: wit (of geel), rooi en swart (of donkerpers). Ander allotropiese vorme mag dalk ook bestaan. Die mees algemene vorms van fosfor is rooi- en wit fosfor, waarvan beide bestaan uit netwerke van tetrahedraal gerangskikte groepe van vier fosfor [[atoom|atome]]. Die tetrahedra van wit fosfor vorm afsonderlike groepe; terwyl die tetrahdra van rooi fosfor verbind is in kettings. Wit fosfor brand in kontak met lug en met blootstelling aan hitte of lig word dit omgeskakel na rooi fosfor. Fosfor bestaan ook in kineties en termodinamies stabiele vorms. Hulle word geskei deur 'n oorgangstemperatuur van -3.8 °[[Celsius|C]]. Een staan bekend as die ''alfa'' vorm en die ander as ''beta''. Rooi fosfor is relatief gesproke stabiel en [[sublimasie|sublimeer]] teen 'n [[dampdruk]] van 1 atm teen 170&nbsp;°C maar brand wanneer dit aan skok of wrywing blootgestel word. 'n Swart fosfor allotroop bestaan wat 'n struktuur het soortgelyk aan die van [[grafiet]] – die [[atoom|atome]] word gerangskik in [[heksagoon|heksagonale]] lae en gelei elektrisiteit. Wit fosfor is oplosbaar in koolstofdisulfied, diswaweldichloried, vloeibare ammoniak, [[etanol]], tionielchloried en [[tolueen]]. Die ander vorms is onoplosbaar.<ref>{{cite web|url=https://www.sciencemadness.org/smwiki/index.php/Phosphorus#:~:text=White%20phosphorus%20is%20highly%20soluble,%2C%20heptane%2C%20paraffin%2C%20anh.|publisher=Sciencemadness|title=Phosphorus}}</ref> === Chemiese eienskappe === Fosfor van uit die mineraal [[fosforiet]] of die as van dierlike bene, wat albei uit kalsiumfosfaat {{chem|Ca|3|(|P|O|4|)|2}} bestaan, vervaardig word deur dit te reduseer met koolstof. Meestal word eers met [[silikondioksied]] fosforoksied uit die fosfaat vrygestel. Die oksied en die fosfate is voorbeelde van verbindings met fosfor in sy +5 [[oksidasietoestand]] :<math>Ca_3(PO_4)_2(s) + 3SiO_2(s) \xrightarrow{hitte} 3CaSiO_3 + P_2O_5</math> Dan volg die reduksie: :<math>2P_2O_5 + 10C \xrightarrow{hitte} P_4 \uparrow + 10CO \uparrow</math> Deur afkoeling van die damp word wit fosfor verkry, wat deur onsuiwerhede dikwels gelerig van kleur is. Hierdie vorm is baie toksies, vlugtig en uiters reaktief. Dit ontbrand spontaan aan die lug. Deur verhitting ontstaan die rooi modifikasie wat minder gevaarlik is. Fosfor kan met metale as [[kalsium]] reageer deur dit saam te smelt: :<math>2P + 3 Ca \rightarrow Ca_3P_2 </math> Dit is 'n voorbeeld van 'n [[fosfied]] met fosfor in sy -3 [[oksidasietoestand]]. Daar is ander oksidasietoestande as -3 of +5, soos +3 in die [[fosfiet]]e. Kalsiumfosfied reageer met water en stel [[fosfien]] vry: :<math>Ca_3P_2 +6H_2O \rightarrow 3Ca^{2+} + 6OH^- + 2PH_3</math> Fosfien is analoog aan [[ammoniak]] en kan soute vorm soos {{chem|P|H|4|I}} maar hulle is baie minder stabiel as die ammoniumsoute.<ref>{{cite book|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB06:000000774|title=Leerboek der scheikunde gegrond op atoommodel en periodiek systeem|year=1937|authors=A.E. van Arkel, H.G.S. Snijder|publisher=Noorhoff}}</ref> == Aanwendings == Gekonsentreerde [[fosforsuur|fosforsure]] wat soveel as 70% tot 75% [[P]]₂[[O]]₅ kan bevat is baie belangrike grondstowwe vir die [[landbou]]bedryf in die vorm van [[kunsmis|misstowwe]]. Die wêreldwye vraag na misstowwe het gelei tot grootskaalse produksie van [[fosfaat|fosfate]] ([[P]][[O]]₄^3-) in die tweede helfte van die [[20ste eeu]]. Ander gebruike sluit in; * Fosfate word gebruik vir die maak van spesiale [[glas]]soorte wat gebruik word vir natriumlampe. * Been-as, kalsiumfosfaat, word gebruik in die vervaardiging van [[porselein]] en om mono-kalsiumfosfaat te maak wat as [[bakpoeier]] ingespan word. * Hierdie element is ook 'n belangrke komponent in die vervaardiging van [[staal]], vir die maak van [[brons|fosforbrons]] en vele verwante produkte. * [[Trinatriumfosfaat]] word ook dikwels gebruik in skoonmaakmiddels om water te versag en om [[korrosie|pyp-/ketelbuiskorrosie]] te bekamp. * Wit fosfor word gebruik vir militêre toepassings soos brandbomme, rookpotte en -bomme en in ligspoorkoeëls. * Rooi fosfor is noodsaaklik vir die vervaardiging van vuurhoutjies, fakkels en die berugte dwelm, metamfetamien (ook bekend as ''speed'' of ''ice''). * Fosfor is ook gebruik by die vervaardiging van spesiale soorte brons, wat fosforbrons genoem word. Hierdie fosforbrons is hoofsaaklik gebruik vir rollaers in masjinerie, vir die vervaardiging van verrtjies, en in die bereiding van verskeie tipe insektedoders. * Miljoene ton fosfaat word elke jaar as bemestingstof gebruik == Biologiese rol == Fosfor speel 'n sleutelrol in die lewensprosesse van die meeste [[lewe]]nsvorme. Anorganiese fosfate PO₄^3- speel 'n groot rol in biologiese molekules soos [[DNS]] en [[RNS]] waar dit deel vorm van die strukturele fondament van hierdie molekules. Lewende selle gebruik ook fosfaat om sellulêre energie te vervoer via [[adenosientrifosfaat]] (ATP). Byna elke sellulêre proses wat energie gebruik verkry dit vanaf ATP. Fosfolipiede vorm die hoof strukturele komponent van alle selmembrane. [[Kalsiumfosfaat]]soute word deur [[dier]]e gebruik om hulle [[been|bene]] te versterk. == Geskiedenis == Fosfor ([[Grieks (taal)|Grieks]] ''phosphoros'' beteken ''draer van lig'' wat dan ook die antieke naam vir die planeet [[Venus]] was) is deur die Duitse [[alchemie|alchemis]] [[Hennig Brand]] in [[1669]] in [[urine]] ontdek. [[Brand]] het gepoog om soute te verkry deur urine te verdamp en in die proses het hy 'n wit materiaal verkry wat in die donker gegloei het en helder gebrand het. Sedertdien word die term fosforessensie gebruik om alle stowwe wat in die donker gloei, sonder om te brand, te beskryf. Vroeëre vuurhoutjies het wit fosfor gebruik in hulle samestelling, wat gevaarlik was vanweë die [[giftigheid]] daarvan. Moorde, selfmoorde en vergiftigings was dikwels die gevolg van die gebruik daarvan ('n Apokriewe verhaaltjie vertel van 'n vrou wat haar man wou vergiftig deur wit fosfor in sy kos te gooi maar is toe uitgevang toe die stoom in die donker gloei!). Verder het die blootstelling aan die dampe werkers by vuurhoutjiefabrieke nekrose van die gebeentes in die kaak gegee. Toe rooi fosfor ontdek is met sy baie laer vlambaarheid en giftigheid, is dit ingespan as 'n veiliger alternatief vir vuurhoutjievervaardiging. == Verspreiding == Vanweë sy reaktiwiteit tot lug en vele ander [[suurstof]]bevattende stowwe word fosfor nie in vrye vorm in die natuur gevind nie, maar kom dit wyd verspreid in baie [[mineraal|minerale]] voor. Fosfaatrots, 'n onsuiwer tri[[kalsium]]fosfaat-mineraal, wat deels uit [[apatiet]] betaan is 'n belangrike kommersiële bron van hierdie element. Groot neerslae kan gevind word in [[Rusland]], [[Morokko]], [[Florida]], [[Idaho]], [[Tennessee]], [[Utah]] en elders. Die wit allotroop kan vervaardig word deur verskeie metodes. In een proses word tri[[kalsium]]fosfaat, wat uit fosfaatrots verkry word, verhit in 'n elektriese- of brandstofoond in die teenwoordigheid van [[koolstof]] en silika. Elementêre fosfor word dan vrygestel in dampvorm en word dan onder [[fosforsuur]] gekondenseer. == Voorsorgmaatreëls == Hierdie is 'n buitengewoon [[giftig]]e element met 'n gemiddelde dodelike dosis van 50 [[milligram|mg]] (wit fosfor word algemeen as die dodelike vorm beskou terwyl fosfaat en ortofosfaat noodsaaklike voedingstowwe is). Die wit fosfor allotroop moet te alle tye onder water geberg word vanweë sy uiters hoë reaktiwiteit tot suurstof in die atmosfeer. Dit moet slegs met tange hanteer word aangesien kontak met die [[vel]] kan lei tot ernstige brande. Kroniese wit fosfor vergiftiging van onbeskermde werkers lei tot [[nekrose]] van die kaak bekend as ''[[phossy-jaw]]''. Inname van wit fosfor kan lei tot 'n mediese toestand wat bekend staan as r''okende stoelgangsindroom''. Fluorofosfaat[[ester]]s is van die dodelikste neurotoksiene bekend maar andersins is die meeste anorganiese fosfate relatief skadeloos. Fosfaat besoedeling vind plaas waar misstowwe of skoonmaakmiddels in die [[grond]] in dreineer. Wanneer die wit vorm aan sonlig blootgestel word of in sy eie damp tot 250&nbsp;°C verhit word, word dit omgeskakel na die rooi vorm, wat nie in lug fosforesseer nie. Die rooi allotroop ontbrand nie spontaan in lug nie en is nie so gevaarlik soos die wit vorm nie. Dit moet egter steeds versigtig hanteer word aangesien dit na wit fosfor kan omskakel onder sekere temperatuurtoestande en gee ook hoogs toksiese dampe af wat fosforoksiede bevat wanneer dit verhit word. == Isotope == Sommige algemene [[isotoop|isotope]] van fosfor sluit in: * ³²[[P]] ([[radio-aktief]]). Fosfor-32 is 'n [[betastraling|betastraler]] (1.71 [[MeV]]) met 'n halfleeftyd van 14.3 dae. Dit word gereeld in biologiese laboratoriums gebruik, hoofsaaklik vir radio-etiket sporings. * ³³P ([[radio-aktief]]). Fosfor-33 is 'n betastraler (0.25 MeV) met 'n halfleeftyd van 25.4 dae. Dit word gebruik in biologiese laboratoriums vir toepassings waar 'n laer beta-uitstraling voordelig is, soos byvoorbeeld, DNS-ontleding. == Bronnelys == * [http://periodic.lanl.gov/elements/15.html Los Alamos National Laboratory – Phosphorus] * ''Kennis'', Volume 1, 1980, bl.56, {{ISBN|0-7981-0823-1}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Phosphorus}} {{Wikt|fosfor}} * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/P/index.html WebElements.com – Phosphorus] * [http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/P.html EnvironmentalChemistry.com – Phosphorus] * [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=PubMed&list_uids=946251&dopt=Abstract; Entrez PubMed – Acute Yellow Phosphorus Poisoning] {{Navigasie Periodieke tabel}} {{Normdata}} [[Kategorie:Chemiese elemente]] shawp32a8xwbzljo526bvchxwfowvim 0 7702 2890347 2863534 2026-04-05T22:36:14Z Jcb 223 2890347 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas ster | naam= Son [[Beeld:Sun symbol (bold).svg|24px|☉]] | beeld= The Sun in white light.jpg | onderskrif= Die son, met donker sonvlekke. | sterrebeeld= | bayernaam= | RK= 286,13°<br /><small>(vanaf die Noordpool)</small> | Dek= +63,87°<br /><small>(vanaf die Noordpool)</small><br /><small>63° 52' N</small> | magnitude= | skynmagnitude= −26,74<ref name=nssdc> {{cite web |last=Williams |first=D. R. |year=2004 |title=Sun Fact Sheet |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/sunfact.html |publisher=[[NASA]] |access-date=27 September 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527062414/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/sunfact.html |archive-date=27 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | absolute magnitude= 4,83<ref name=nssdc /> | ouderdom= ≈4,6 miljard jaar (4,6×10⁹ jaar) | massa= 1 sonmassa<br />1,9885×10³⁰ kg<ref name=nssdc/><br /><small>333&nbsp;000 × Aarde</small><ref name=nssdc/> | radius= 6,96342×10⁵ km<ref name=arxiv1203_4898>{{citation |first1=Marcelo |last1=Emilio |first2=Jeff R. |last2=Kuhn |first3=Rock I. |last3=Bush |first4=Isabelle F. |last4=Scholl |title=Measuring the Solar Radius from Space during the 2003 and 2006 Mercury Transits |work=arXiv |url=http://arxiv.org/abs/1203.4898 |date=5 Maart 2012 |accessdate=28 Maart 2012}}</ref><br /><small>109 × Aarde</small><ref name=sse> {{cite web |title=Solar System Exploration: Planets: Sun: Facts & Figures |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Sun&Display=Facts&System=Metric |publisher=[[NASA]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107042855/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Sun |archive-date=7 November 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> | ligsterkte= 3,828×10²⁶ W | spektraaltipe= G2V | temperatuur= Sentrum: ~1,57×10⁷<ref name=nssdc/><br />Fotosfeer (effektief): 5&nbsp;778<ref name=nssdc/><br />[[Korona]]: ~5×10⁶ | afstand=1 [[AE]], ≈1,496×10⁸ km <br />8 min. 19 sek. teen [[ligsnelheid]] | veranderlik= | veelvoudig= | planete= 8 | name= Son, ''Sól'', ''Helios'' }} Die '''Son''' is die [[ster]] in die middel van die [[Sonnestelsel]]. Dit is 'n swaar, warm bol [[plasma]], wat opgeblaas en verhit word deur energie wat deur [[kernfusie]]reaksies in sy kern opgewek word. 'n Deel van dié interne energie word van die [[fotosfeer]] af uitgestraal as lig, [[ultraviolet]]- en [[infrarooi]]bestraling, en dit verskaf die meeste energie vir [[lewe]] op [[Aarde]]. Die Son beweeg om die galaktiese sentrum van die [[Melkweg]], op 'n afstand van 26&nbsp;660 [[ligjare]]. Die Son se afstand van die Aarde af is gemiddeld 1&nbsp;[[AE]] ({{val|1.496|e=8|u=km}}) of sowat 8&nbsp;[[Ligjaar|ligminute]]. Sy deursnee is sowat {{val|1391400|u=km}}, 109 keer soveel as die Aarde s'n of vier keer die afstand tussen die Aarde en die [[Maan]]. Sy [[massa]] is sowat 330&nbsp;000 keer dié van die Aarde, wat sowat 99,86% van die totale massa van die Sonnestelsel is.<ref name="Woolfson00">{{Cite journal |last=Woolfson |first=M. |date=2000 |title=The origin and evolution of the solar system |url=http://inis.jinr.ru/sl/vol1/_djvu/P_Physics/Woolfson%20M.M.%20Origin%20and%20evolution%20of%20the%20solar%20system%20(IOP)(425s).pdf |url-status=live |journal=Astronomy & Geophysics |volume=41 |issue=1 |page=12 |bibcode=2000A&G....41a..12W |doi=10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711133403/http://inis.jinr.ru/sl/vol1/_djvu/P_Physics/Woolfson%20M.M.%20Origin%20and%20evolution%20of%20the%20solar%20system%20(IOP)(425s).pdf |archive-date=11 July 2020 |access-date=12 April 2020 |doi-access=free}}</ref> Rofweg 'n driekwart van die Son se massa bestaan uit [[waterstof]] (~73%); die res is hoofsaaklik [[helium]] (~25%), met klein persentasies [[Metaal (astronomie)|swaarder elemente]], insluitende [[suurstof]], [[koolstof]], [[neon]] en [[yster]].<ref name="basu2008">{{Cite journal |last1=Basu |first1=S. |last2=Antia |first2=H.M. |year=2008 |title=Helioseismology and Solar Abundances |journal=Physics Reports |volume=457 |issue=5–6 |pages=217–283 |arxiv=0711.4590 |bibcode=2008PhR...457..217B |doi=10.1016/j.physrep.2007.12.002 |s2cid=119302796}}</ref> Die Son is 'n [[hoofreeksster]] van [[Sterreklassifikasie#Klas G|klas G]] (G2V), wat informeel 'n "[[geeldwerg]]" genoem word, hoewel sy lig eintlik wit is. Dit is sowat 4,6&nbsp;miljard (miljard = 10⁹) jaar gelede gevorm,<ref name="Bonanno">{{Cite journal |last1=Bonanno |first1=A. |last2=Schlattl |first2=H. |last3=Paternò |first3=L. |year=2002 |title=The age of the Sun and the relativistic corrections in the EOS |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=390 |issue=3 |pages=1115–1118 |arxiv=astro-ph/0204331 |bibcode=2002A&A...390.1115B |doi=10.1051/0004-6361:20020749 |s2cid=119436299}}</ref><ref name="Connelly2012">{{Cite journal |last1=Connelly |first1=James N. |last2=Bizzarro |first2=Martin |last3=Krot |first3=Alexander N. |last4=Nordlund |first4=Åke |last5=Wielandt |first5=Daniel |last6=Ivanova |first6=Marina A. |date=2 November 2012 |title=The Absolute Chronology and Thermal Processing of Solids in the Solar Protoplanetary Disk |journal=Science |volume=338 |issue=6107 |pages=651–655 |bibcode=2012Sci...338..651C |doi=10.1126/science.1226919 |pmid=23118187 |s2cid=21965292}}</ref> vanweë die swaartekraginstorting van materie in 'n groot [[molekulêre wolk]]. Die meeste van die materie het in die middel versamel, terwyl die res in 'n [[Protoplanetêre skyf|plat skyf]] gedruk is, en daaruit het die res van die Sonnestelsel gevorm. Die massa in sy middel het so dig geword dat kernfusie eindelik in die kern ontstaan het. Alle sterre vorm vermoedelik deur middel van dié proses. Die Son skakel elke sekonde sowat 600&nbsp;miljoen ton waterstof in helium om deur kernfusie, en verander in die proses 4&nbsp;miljoen ton materie in energie. Dié energie, wat tussen 10&nbsp;000 en 170&nbsp;000 jaar kan neem om uit die kern te ontsnap, is die bron van die Son se lig en hitte. Ver in die toekoms, wanneer die kernfusie van waterstof in die Son se kern sal afneem tot op 'n punt waar die Son nie meer in [[hidrostatiese ewewig]] is nie, sal sy kern aansienlik digter en warmer word; dit sal sy buitenste lae laat uitsit en die Son eindelik in 'n [[rooireus]] verander. Dié proses sal die Son sowat 5&nbsp;miljard jaar van nou af so groot maak dat die Aarde onbewoonbaar sal wees. Hierna sal die Son se kern sy buitenste lae wegstoot en 'n digte soort afkoelende sterkern word bekend as 'n [[witdwerg]]. Dit sal nie meer kernfusie ondergaan nie, maar sal steeds gloei en hitte afgee vanweë sy voormalige fusieprosesse. Die enorme uitwerking van die Son op die Aarde is sedert prehistoriese tye besef en baie kulture het dit as 'n [[godheid]] beskou. Die [[Sinodiese dag|sinodiese]] rotasie van die Aarde en sy [[wentelbaan]] om die Son is die basis van sommige [[sonkalender]]s. Die kalender wat vandag die meeste gebruik word, is die [[Gregoriaanse kalender]], wat gebaseer is op die 16de-eeuse vertolking van die Son se waargenome beweging as werklike beweging.<ref>{{Cite book |last=Lattis |first=James M. |title=Between Copernicus and Galileo: Christoph Clavius and the Collapse of Ptolemaic Cosmology |date=1994 |publisher=The University of Chicago |isbn=0-226-46929-8 |location=Chicago |pages=3–4}}</ref> ==Etimologie== Die woord "son" kom in verskeie [[Germaanse tale]] voor – [[Engels]]: ''sun'', [[Duits]]: ''Sonne'', Oudengels: ''sunne'', [[Nederlands]]: ''zon'' en vele meer. Al dié woorde kom van die Proto-Germaanse *sunnōn.<ref name="BARNHART776">{{Cite book |last=Barnhart |first=R.K. |title=The Barnhart Concise Dictionary of Etymology |date=1995 |publisher=HarperCollins |isbn=978-0-06-270084-1 |page=776}}</ref><ref name="Orel">Vladimir Orel (2003) [https://archive.org/details/Orel-AHandbookOfGermanicEtymology/mode/2up/search/sun ''A Handbook of Germanic Etymology''], Brill</ref> Dit hou ook verband met die woord vir "son" in ander takke van die [[Indo-Europese taalfamilie]], hoewel 'n [[Nominatief|nominatiewe]] stam met 'n "l" in die meeste gevalle aangetref word, in plaas van die [[Genitief|genitiewe]] stam met 'n "n", soos in [[Latyn]]: ''sōl'', [[Grieks|antieke Grieks]]: ἥλιος, ''hēlios'') en [[Wallies]]: ''haul''. Die "l" is soms wel ook in Proto-Germaans aangetref, en word gebruik in tale soos [[Sweeds]] en [[Deens]] (''solen'').<ref name=Orel /> Die woord "son" word meestal in Afrikaanse verbindings gebruik, soos in [[sonlig]] en [[sonjaar]]. Die Griekse ''helios'' word soms gebruik, soos in die term [[heliosfeer]], of die Engelse term ''solar'' word as "solêr" vertaal, soos in [[Eksoplaneet|ekstrasolêre planeet]]. Die sewende dag van die week is na die son genoem. Dit kom van die Nederlandse ''zondag'', wat 'n leenvertaling van die Latynse ''dies solis'', "dag van die son", is; dié dag is in die heidense outyd aan die son gewy.<ref>"Sondag" in die Etimologiewoordeboek van Afrikaans (EWA) by [https://viva-afrikaans.org/ viva-afrikaans.org] (intekening nodig). Besoek op 5 November 2023.</ref> Die sterrekundige simbool vir die son is 'n sirkel met 'n punt in: [[Beeld:Sun symbol (fixed width).svg|16px|☉]]. Dit word gebruik in eenhede soos ''M''_☉ ([[sonmassa]]), ''R''_☉ ([[sonradius]]) en ''L''_☉ ([[sonligsterkte]]). ==Algemene kenmerke== Die Son is 'n [[Sterreklassifikasie#Klas_G|G-tipe hoofreeksster]] wat sowat 99,86% van die [[Sonnestelsel]] se massa beslaan. Dit het 'n [[absolute magnitude]] van 4,83, wat na raming helderder is as sowat 85% van die sterre in die [[Melkweg]], waarvan die meeste [[rooidwerg]]e is.<ref>{{Cite news |last=Than |first=K. |date=2006 |title=Astronomers Had it Wrong: Most Stars are Single |publisher=Space.com |url=http://www.space.com/scienceastronomy/060130_mm_single_stars.html |url-status=live |access-date=1 August 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101221093125/http://www.space.com/scienceastronomy/060130_mm_single_stars.html |archive-date=21 December 2010}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Lada |first=C.J. |date=2006 |title=Stellar multiplicity and the initial mass function: Most stars are single |journal=Astrophysical Journal Letters |volume=640 |issue=1 |pages=L63–L66 |arxiv=astro-ph/0601375 |bibcode=2006ApJ...640L..63L |doi=10.1086/503158 |s2cid=8400400}}</ref> Die Son is 'n [[Metaal (astronomie)#Populasie I, II en III|populasie I-ster]], of een met baie swaar elemente.<ref name="zeilik">{{Cite book |last1=Zeilik |first1=M.A. |title=Introductory Astronomy & Astrophysics |last2=Gregory |first2=S.A. |date=1998 |publisher=Saunders College Publishing |isbn=978-0-03-006228-5 |edition=4de |page=322}}</ref> Sy vorming is dalk veroorsaak deur skokgolwe van 'n [[supernova]] naby aan hom.<ref name="Falk">{{Cite journal |last1=Falk |first1=S.W. |last2=Lattmer |first2=J.M. |last3=Margolis |first3=S.H. |date=1977 |title=Are supernovae sources of presolar grains? |journal=Nature |volume=270 |issue=5639 |pages=700–701 |bibcode=1977Natur.270..700F |doi=10.1038/270700a0 |s2cid=4240932}}</ref> Dit word vermoed vanweë 'n hoë voorkoms van swaar elemente in die Sonnestelsel, soos [[goud]] en [[uraan]], relatief tot die voorkoms van dié elemente in sogenaamde populasie II-sterre, met minder swaar elemente. Die Son is verreweg die helderste natuurlike voorwerp in die lugruim van die Aarde af gesien: Dit het 'n [[skynbare magnitude]] van {{nowrap|-26,74}}.<ref>{{Cite journal |last=Burton |first=W.B. |date=1986 |title=Stellar parameters |journal=Space Science Reviews |volume=43 |issue=3–4 |pages=244–250 |doi=10.1007/BF00190626 |s2cid=189796439}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Bessell |first1=M.S. |last2=Castelli |first2=F. |last3=Plez |first3=B. |date=1998 |title=Model atmospheres broad-band colors, bolometric corrections and temperature calibrations for O–M stars |journal=Astronomy and Astrophysics|volume=333 |pages=231–250 |bibcode=1998A&A...333..231B}}</ref> Dit is omtrent 13&nbsp;miljard keer so helder as die tweede helderste voorwerp, die ster [[Sirius]], met 'n skynbare magnitude van {{nowrap|-1,46}} (hoe laer die magnitude, hoe helderder die ster). Die gemiddelde afstand tussen die Aarde en die Son se middelpunte word geneem as 1&nbsp;AE (astronomiese eenheid), hoewel dié afstand wissel met sowat 2,5&nbsp;miljoen&nbsp;km namate die Aarde tussen sy [[perihelium]] (naaste afstand) op omstreeks 3 Januarie en sy [[afelium]] (verste afstand) op omstreeks 4 Julie beweeg.<ref name="USNO">{{Cite web |date=31 January 2008 |title=Equinoxes, Solstices, Perihelion, and Aphelion, 2000–2020 |url=http://aa.usno.navy.mil/data/docs/EarthSeasons.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071013000301/http://aa.usno.navy.mil/data/docs/EarthSeasons.php |archive-date=13 October 2007 |access-date=17 July 2009 |publisher=US Naval Observatory}}</ref><ref name="Astropixels">{{Cite web |title=Earth at Perihelion and Aphelion: 2001 to 2100 |url=http://www.astropixels.com/ephemeris/perap2001.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190709154207/http://astropixels.com/ephemeris/perap2001.html |archive-date=9 July 2019 |access-date=3 June 2021}}</ref> Op die gemiddelde afstand beweeg lig in sowat 8&nbsp;minute 20&nbsp;sekondes van die Son na die Aarde.<ref>{{Cite web |last=Cain |first=Fraser |date=15 April 2013 |title=How long does it take sunlight to reach the Earth? |url=https://phys.org/news/2013-04-sunlight-earth.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302095547/https://phys.org/news/2013-04-sunlight-earth.html |archive-date=2 March 2022 |access-date=2 March 2022 |website=phys.org |language=en}}</ref> Die energie van dié sonlig onderhou feitlik alle lewe op Aarde deur middel van [[fotosintese]],<ref name="Simon2001">{{Cite book |last=Simon |first=A. |url=https://books.google.com/books?id=1gXImRmz7u8C&q=bacteria+that+live+with+out+the+sun&pg=PA26 |title=The Real Science Behind the X-Files : Microbes, meteorites, and mutants |date=2001 |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-0-684-85618-6 |pages=25–27 |access-date=3 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417061644/https://books.google.com/books?id=1gXImRmz7u8C&q=bacteria+that+live+with+out+the+sun&pg=PA26 |archive-date=17 April 2021 |url-status=live}}</ref> en is die dryfkrag agter ons [[klimaat]] en [[weer]]. Die Son het nie 'n definitiewe grens nie, maar sy digtheid neem eksponensieel af met 'n toename in afstand van die fotosfeer af.<ref name="Beer et al, 2012-41">{{Cite book |last1=Beer |first1=J. |title=Cosmogenic Radionuclides: Theory and Applications in the Terrestrial and Space Environments |last2=McCracken |first2=K. |last3=von Steiger |first3=R. |date=2012 |publisher=Springer Science+Business Media |isbn=978-3-642-14651-0 |page=41}}</ref> Vir die doel van meting: Die Son se radius word beskou as die afstand van sy middel af tot by die rand van die fotosfeer, wat sy skynbare sigbare oppervlak is.<ref name="Phillips1995-73">{{Cite book |last=Phillips |first=K.J.H. |title=Guide to the Sun |date=1995 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-39788-9 |page=73}}</ref> Met dié meting is die Son 'n byna perfekte sfeer met 'n platting van sowat 9&nbsp;miljoenstes;<ref name="Godier">{{Cite journal |last1=Godier |first1=S. |last2=Rozelot |first2=J.-P. |date=2000 |title=The solar oblateness and its relationship with the structure of the tachocline and of the Sun's subsurface |url=http://aa.springer.de/papers/0355001/2300365.pdf |url-status=dead |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=355 |pages=365–374 |bibcode=2000A&A...355..365G |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510022519/http://aa.springer.de/papers/0355001/2300365.pdf |archive-date=10 May 2011 |access-date=22 February 2006}}</ref><ref>{{Cite news |date=2 October 2008 |title=How Round is the Sun? |publisher=NASA |url=https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2008/02oct_oblatesun/ |url-status=live |access-date=7 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329081811/https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2008/02oct_oblatesun |archive-date=29 March 2019}}</ref> dit beteken sy pooldeursnee verskil van sy ewenaardeursnee met net 10&nbsp;km.<ref name="perfect sphere">{{Cite web |last=Jones |first=G. |date=16 August 2012 |title=Sun is the most perfect sphere ever observed in nature |url=https://www.theguardian.com/science/2012/aug/16/sun-perfect-sphere-nature |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140303022045/http://www.theguardian.com/science/2012/aug/16/sun-perfect-sphere-nature |archive-date=3 March 2014 |access-date=19 August 2013 |website=The Guardian}}</ref> Die gety-invloed van die planete is swak en het nie 'n groot invloed op die vorm van die Son nie.<ref name="Schutz2003">{{Cite book |last=Schutz |first=B.F. |title=Gravity from the ground up |date=2003 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-45506-0 |pages=98–99}}</ref> Die Son roteer vinniger by sy ewenaar as by sy pole. Dit word veroorsaak deur konveksiebeweging vanweë hittevervoer en die [[Corioliskrag]] as gevolg van die Son se rotasie. In 'n verwysingsraamwerk wat deur die sterre gedefinieer word, is die Son se rotasieperiode sowat 25,6 dae by sy ewenaar en 33,5 dae by sy pole. Van die Aarde af gesien terwyl dit om die Son wentel, is die Son se skynbare rotasieperiode by sy ewenaar sowat 28 dae.<ref name="Phillips1995-78">{{Cite book |last=Phillips |first=K.J.H. |title=Guide to the Sun |date=1995 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-39788-9 |pages=78–79}}</ref> ==Samestelling== Die Son bestaan hoofsaaklik uit die elemente [[waterstof]] en [[helium]]. In dié stadium van die Son se bestaan is dit onderskeidelik 74,9% en 23,8% van die massa van die Son in die fotosfeer.<ref name=lodders>{{cite journal |doi=10.1086/375492 |last=Lodders |first=Katharina|date=10 July 2003 |title=Solar System Abundances and Condensation Temperatures of the Elements |journal=The Astrophysical Journal |volume=591 |issue=2 |pages=1220–1247 |url=http://weft.astro.washington.edu/courses/astro557/LODDERS.pdf |bibcode=2003ApJ...591.1220L |access-date=1 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107043527/http://weft.astro.washington.edu/courses/astro557/LODDERS.pdf |archive-date=7 November 2015 |url-status=dead |citeseerx=10.1.1.666.9351 |s2cid=42498829 }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Lodders |first=K. |title=Abundances and Condensation Temperatures of the Elements |url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/metsoc2003/pdf/5272.pdf |journal=Meteoritics & Planetary Science |volume=38 |issue=suppl |page=5272 |date=2003 |bibcode=2003M&PSA..38.5272L |access-date=3 August 2008 |archive-date=13 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513163004/http://www.lpi.usra.edu/meetings/metsoc2003/pdf/5272.pdf |url-status=live }}</ref> Alle swaarder elemente, wat in sterrekunde "[[Metaal (astronomie)|metale]]" genoem word, maak minder as 2% van die massa uit: Die volopstes is [[suurstof]] (sowat 1%), [[koolstof]] (0,3%), [[neon]] (0,2%) en [[yster]] (0,2%).<ref name=hkt2004>{{Cite book |last1=Hansen |first1=C.J. |last2=Kawaler |first2=S.A. |last3=Trimble |first3=V. |title=Stellar Interiors: Physical Principles, Structure, and Evolution |pages=19–20 |edition=2nd |publisher=Springer |date=2004 |isbn=978-0-387-20089-7}}</ref> Die Son se oorspronklike chemiese samestelling sou oorgeërf gewees het van die [[interstellêre medium]] waaruit dit gevorm het. Dit sou aanvanklik sowat 71,1% waterstof, 27,4% helium en 1,5% swaarder elemente bevat het.<ref name=lodders /> Die waterstof en die meeste helium in die Son sou geskep gewees het deur [[Oerknal]]-[[nukleosintese]] in die eerste 20 minute van die heelal, en die swaarder elemente is geskep deur sterre van vorige generasies voor die Son gevorm is, en sou in die interstellêre medium versprei het gedurende die finale stadiums van sterlewe en deur verskynsels soos [[supernova]]s.<ref name="hkt2004_78">{{Cite book |last1=Hansen |first1=C.J. |title=Stellar Interiors: Physical Principles, Structure, and Evolution |last2=Kawaler |first2=S.A. |last3=Trimble |first3=V. |date=2004 |publisher=Springer |isbn=978-0-387-20089-7 |edition=2de |pages=77–78}}</ref> Sedert die ontstaan van die Son is die belangrikste fusieproses die omskepping van waterstof in helium. Oor die afgelope 4,6&nbsp;miljard jaar het die hoeveelheid helium en die ligging daarvan in die Son geleidelik verander. In die kern het die proporsie van helium van sowat 24% tot sowat 60% toegeneem vanweë fusie, en van die helium en swaarder elemente het van die fotosfeer na die middel van die Son beweeg as gevolg van [[swaartekrag]]. Die proporsies van die swaarder elemente het onveranderd gebly. Hitte word deur straling van die Son se kern af versprei eerder as deur konveksie; die fusieprodukte word dus nie deur hitte na buite vervoer nie, maar bly in die kern.<ref name=hkt2004_9.2.3>{{Cite book |last1=Hansen |first1=C.J. |last2=Kawaler |first2=S.A. |last3=Trimble |first3=V. |title=Stellar Interiors: Physical Principles, Structure, and Evolution |pages=§&nbsp;9.2.3 |no-pp=yes |edition=2de |publisher=Springer |date=2004 |isbn=978-0-387-20089-7}}</ref> Tans het 'n binnekern van helium begin vorm wat nie versmelt (gefuseer) kan word nie omdat die kern nog nie warm genoeg is om helium te versmelt nie. In die toekoms sal helium in die kern bly versamel, en oor sowat 5&nbsp;miljard jaar sal dié opbou van helium veroorsaak dat die Son die [[hoofreeks]] verlaat en 'n [[rooireus]] word.<ref>Iben, I Jnr (1965) "Stellar Evolution. II. The Evolution of a 3 M_{sun} Star from the Main Sequence Through Core Helium Burning". (''Astrophysical Journal'', vol. 142, p. 1447)</ref> Die chemiese samestelling van die fotosfeer word gewoonlik beskou as verteenwoordigend van die samestelling van die oersonnestelsel.<ref name="aller1968">{{Cite journal |last=Aller |first=L.H. |title=The chemical composition of the Sun and the solar system |journal=Proceedings of the Astronomical Society of Australia |volume=1 |issue=4 |page=133 |date=1968 |bibcode=1968PASA....1..133A|doi=10.1017/S1323358000011048|s2cid=119759834 |doi-access=free }}</ref> Die hoeveelheid swaarder elemente wat hier bo beskryf is, word gewoonlik gemeet deur beide [[spektroskopie]] van die Son se fotosfeer en die meet van hoeveelhede in [[meteoriet]]e wat nog nie tot smeltpunt verhit is nie. Dié meteoriete het vermoedelik die samestelling van die protostellêre Son behou en word dus nie geraak deur die huidige hoeveelhede swaarder elemente in die Son nie. Die twee metodes werk gewoonlik goed saam.<ref name="basu2008" /> ==Struktuur en fusie== [[Beeld:Sun poster.svg|thumb|280px|'n Illustrasie van die Son se struktuur (in vals kleure ter wille van kontras).]] ===Kern=== Die Son se kern strek van sy middel tot omtrent 20-25% van die sonradius.<ref name="Garcia2007">{{Cite journal |last=García |first=R. |date=2007 |title=Tracking solar gravity modes: the dynamics of the solar core |journal=Science |volume=316 |issue=5831 |pages=1591–1593 |bibcode=2007Sci...316.1591G |doi=10.1126/science.1140598 |pmid=17478682 |s2cid=35285705|display-authors=etal }}</ref> Dit het 'n [[digtheid]] van tot {{val|150|u=g/cm3}}<ref name="Basu">{{Cite journal |last1=Basu |first1=S. |display-authors=etal |year=2009 |title=Fresh insights on the structure of the solar core |journal=The Astrophysical Journal |volume=699 |issue=2 |pages=1403–1417 |arxiv=0905.0651 |bibcode=2009ApJ...699.1403B |doi=10.1088/0004-637X/699/2/1403|s2cid=11044272 }}</ref><ref name="NASA1">{{Cite web |date=18 January 2007 |title=NASA/Marshall Solar Physics |url=http://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329081742/https://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |archive-date=29 March 2019 |access-date=11 July 2009 |publisher=Marshall Space Flight Center}}</ref> (sowat 150 keer die digtheid van water) en 'n [[temperatuur]] van naby 15,7&nbsp;miljoen [[kelvin]] (K).<ref name="NASA1" /> In vergelyking hiermee is die Son se oppervlaktemperatuur sowat 5&nbsp;800&nbsp;K. Volgens onlangse ontledings van die Solar and Heliospheric Observatory- (SOHO)-sending is die rotasietempo in die kern vinniger as in die [[#Stralingsone|stralingsone]] daarbo.<ref name="Garcia2007" /> Deur die grootste deel van die Son se bestaan word energie in die kernstreek opgewek deur [[kernfusie]] deur middel van die proton–proton-ketting; dié proses skakel waterstof in helium om.<ref>{{Cite conference |last=Broggini |first=C. |date=2003 |title=Physics in Collision, Proceedings of the XXIII International Conference: Nuclear Processes at Solar Energy |url=http://www.slac.stanford.edu/econf/C030626 |conference=XXIII Physics in Collisions Conference |location=Zeuthen, Germany |page=21 |arxiv=astro-ph/0308537 |bibcode=2003phco.conf...21B |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421113407/http://www.slac.stanford.edu/econf/C030626/ |archive-date=21 April 2017 |access-date=12 August 2013 |url-status=live}}</ref> Tans kom net sowat 0,8% van die energie wat opgewek word van 'n ander reeks fusiereaksies wat die [[CNO-siklus]] (koolstof-stikstof-suurstof-siklus) genoem word, hoewel dié deel na verwagting sal toeneem namate die Son ouer en helderder word.<ref name="jpcs271_1_012031">{{Cite journal |last1=Goupil |first1=M.J. |last2=Lebreton |first2=Y. |last3=Marques |first3=J.P. |last4=Samadi |first4=R. |last5=Baudin |first5=F. |date=2011 |title=Open issues in probing interiors of solar-like oscillating main sequence stars 1. From the Sun to nearly suns |journal=Journal of Physics: Conference Series |volume=271 |issue=1 |page=012031 |arxiv=1102.0247 |bibcode=2011JPhCS.271a2031G |doi=10.1088/1742-6596/271/1/012031|s2cid=4776237 }}</ref><ref>{{Cite journal |last=The Borexino Collaboration |date=2020 |title=Experimental evidence of neutrinos produced in the CNO fusion cycle in the Sun |url=https://www.nature.com/articles/s41586-020-2934-0 |journal=Nature |volume=587 |issue=? |pages=577–582 |arxiv=2006.15115 |bibcode=2020Natur.587..577B |doi=10.1038/s41586-020-2934-0 |pmid=33239797 |s2cid=227174644 |access-date=26 November 2020 |archive-date=27 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127093809/https://www.nature.com/articles/s41586-020-2934-0 |url-status=live }}</ref> Die kern is die enigste streek van die Son waar 'n aansienlike hoeveelheid [[Termiese straling|termiese energie]] deur fusie opgewek word; 99% van die krag word binne die eerste 24% van die sonradius opgewek, en by 30% van die radius hou fusie feitlik heeltemal op. Die res van die Son word deur dié energie verhit terwyl dit deur baie opeenvolgende lae na buite en eindelik na die fotosfeer beweeg, van waar dit in die ruimte ontsnap deur straling ([[foton]]e) of adveksie (massiewe deeltjies).<ref name="Phillips1995-47">{{Cite book |last=Phillips |first=K.J.H. |title=Guide to the Sun |date=1995 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-39788-9 |pages=47–53}}</ref><ref name=Zirker2002-15>{{Cite book |last=Zirker |first=J.B. |date=2002 |title=Journey from the Center of the Sun |pages=[https://archive.org/details/journeyfromcente0000zirk/page/15 15–34] |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-05781-1 |url=https://archive.org/details/journeyfromcente0000zirk/page/15 }}</ref> [[Beeld:Proton-proton reaction chain.svg|thumb|240px|links|'n Illustrasie van die proton-proton-reaksieketting van waterstof in [[deuterium]], [[helium-3]] en gewone [[helium-4]].]] Die proton-proton-ketting kom omtrent {{val|9.2|e=37}} keer per sekonde voor en skakel elke sekonde sowat 3,7{{e|38}} protone in [[alfadeeltjie]]s (heliumkerns) om (uit altesaam ~8,9{{e|56}} vrye protone in die Son), of sowat {{val|6.2|e=11|u=kg/s}}. Elke proton vat egter gemiddeld sowat 9 miljard jaar om deur die PP-ketting met ander te versmelt.<ref name="Phillips1995-47" /> Deur vier vrye protone (waterstofkerns) in 'n enkele alfadeeltjie (heliumkern) om te skakel, word sowat 0,7% van die gefuseerde massa as energie opgewek;<ref>{{Cite book |last=Shu |first=F.H. |url=https://archive.org/details/physicaluniverse00shuf/page/102 |title=The Physical Universe: An Introduction to Astronomy |date=1982 |publisher=University Science Books |isbn=978-0-935702-05-7 |page=[https://archive.org/details/physicaluniverse00shuf/page/102 102]}}</ref> die Son laat dus energie vry teen 'n massa-energie-omskakelingstempo van 4,26&nbsp;miljoen ton per sekonde (wat 600 metrieke megaton waterstof gebruik)<ref>{{Cite web |date=2012 |title=Ask Us: Sun |url=https://helios.gsfc.nasa.gov/qa_sun.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180903223810/https://helios.gsfc.nasa.gov/qa_sun.html |archive-date=3 September 2018 |access-date=13 July 2017 |website=Cosmicopia |publisher=NASA}}</ref> vir 384,6&nbsp;[[SI-voorvoegsel|jottawatt]] ({{val|3.846|e=26|u=W}})<ref name="nssdc" /> of 9,192{{e|10}}&nbsp;megaton [[TNT]] per sekonde. Die groot kraguitset van die Son is hoofsaaklik vanweë sy grootte en die groot digtheid in sy kern (in vergelyking met die Aarde en voorwerpe op die Aarde), met net 'n relatief klein hoeveelheid krag wat per kubieke meter opgewek word. Teoretiese modelle van die Son se binnekant dui op 'n maksimum kragdigtheid, of energie-opwekking, van sowat 276,5 [[watt]] per kubieke meter in die middel van sy kern,<ref>{{Cite web |last=Cohen |first=H. |date=9 November 1998 |title=Table of temperatures, power densities, luminosities by radius in the Sun |url=http://fusedweb.llnl.gov/CPEP/Chart_Pages/5.Plasmas/Sunlayers.html |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20011129122524/http%3A//fusedweb%2Ellnl%2Egov/cpep/chart_pages/5%2Eplasmas/sunlayers%2Ehtml |archive-date=29 November 2001 |access-date=30 August 2011 |publisher=Contemporary Physics Education Project}}</ref> wat volgens die Australiese wetenskapkommentator Karl Kruszelnicki omtrent dieselfde kragdigtheid is as in 'n [[kompos]]hoop.<ref>{{Cite web |date=17 April 2012 |title=Lazy Sun is less energetic than compost |url=http://www.abc.net.au/science/articles/2012/04/17/3478276.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306123113/http://www.abc.net.au/science/articles/2012/04/17/3478276.htm |archive-date=6 March 2014 |access-date=25 February 2014 |website=Australian Broadcasting Corporation}}</ref> Die fusietempo in die kern is in 'n selfkorrigerende ewewig: 'n Effens hoër fusietempo sal veroorsaak dat die kern warmer word en effens sal uitsit teenoor die gewig van die buitenste lae; dit sal die digtheid en dus fusietempo laat afneem en die versteuring korrigeer. 'n Effens laer tempo sal veroorsaak dat die kern effens afkoel; dit sal die digtheid en fusietempo laat toeneem om dit te herstel.<ref>{{Cite journal |last1=Haubold |first1=H.J. |last2=Mathai |first2=A.M. |date=1994 |title=Solar Nuclear Energy Generation & The Chlorine Solar Neutrino Experiment |volume=320 |issue=1994 |pages=102–116 |journal=AIP Conference Proceedings |arxiv=astro-ph/9405040 |bibcode=1995AIPC..320..102H |doi=10.1063/1.47009|citeseerx=10.1.1.254.6033|s2cid=14622069 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Myers |first=S.T. |date=18 February 1999 |title=Lecture 11 – Stellar Structure I: Hydrostatic Equilibrium |url=http://www.aoc.nrao.edu/~smyers/courses/astro12/L11.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110512180052/http://www.aoc.nrao.edu/~smyers/courses/astro12/L11.html |archive-date=12 May 2011 |access-date=15 July 2009 |website=Introduction to Astrophysics II}}</ref> ===Stralingsone=== [[Beeld:Heat Transfer in Stars.svg|thumb|280px|'n Illustrasie van verskillende sterre se interne struktuur. Die Son, in die middel, het 'n binneste stralingsone en 'n buitenste konveksiesone.]] Die stralingsone is die dikste laag van die Son, teen 0,45 sonradius. Van die kern na buite, tot omtrent 0,7 sonradius, is [[termiese straling]] die primêre manier van energieoordrag.<ref name="autogenerated1">{{cite web |url=http://mynasa.nasa.gov/worldbook/sun_worldbook.html |publisher=NASA |title=Sun |website=World Book at NASA |access-date=10 October 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510142009/http://mynasa.nasa.gov/worldbook/sun_worldbook.html |archive-date=10 May 2013}}</ref> Die temperatuur neem af hoe verder van die kern af, van sowat 7&nbsp;miljoen tot 2&nbsp;miljoen K.<ref name="NASA1" /> Die temperatuurgradiënt is te klein vir konveksie en daarom vind energieoordrag deur straling plaas.<ref name="NASA1" /> [[Ioon|Ione]] van waterstof en helium straal fotone uit wat net 'n klein afstand beweeg voordat hulle weer deur ander ione geabsorbeer word.<ref name="autogenerated1" /> Die digtheid neem tussen 0,25 sonradius en 0,7 radius, die bokant van die stralingsone, honderdvoudig af van 20&nbsp;000&nbsp;kg/m³ tot 200&nbsp;kg/m³.<ref name="autogenerated1" /> ===Konveksiesone=== Die Son se konveksiesone strek van 0,7 sonradius (500&nbsp;000&nbsp;km) tot naby die oppervlak. In dié laag is die sonplasma nie dig of warm genoeg om die hitte-energie van die binnekant na buite te verplaas deur middel van straling nie. Die digtheid van die plasma is wel laag genoeg dat konveksiestrome ontwikkel om die Son se energie na sy oppervlak te vervoer. Wanneer die plasma net onder die oppervlak van die fotosfeer afkoel, neem die digtheid daarvan toe en sink dit na die onderkant van die konveksiesone, waar dit weer warmer word en styg, en die konveksiesiklus duur voort. By die fotosfeer neem die temperatuur af tot 5&nbsp;700&nbsp;K (350-voudig) en die digtheid tot net 0,2&nbsp;g/m³ (sowat 1/10&nbsp;000 van die digtheid van lug by die seevlak op Aarde en 'n miljoenste van dié van die binneste laag van die Son se konveksiesone).<ref name=NASA1 /> Die termiese kolomme van die konveksiesone is op die oppervlak van die Son te sien as 'n korrelrige voorkoms.<ref name=NASA1 /> Dié termiese kolomme het rofweg die vorm van seshoekige prismas.<ref>{{Cite book |last=Mullan |first=D.J |title=From the Sun to the Great Attractor |date=2000 |publisher=Springer |isbn=978-3-540-41064-5 |editor-last=Page, D. |page=22 |chapter=Solar Physics: From the Deep Interior to the Hot Corona |access-date=22 August 2020 |editor-last2=Hirsch, J.G. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=rk5fxs55_OkC&pg=PA22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417080656/https://books.google.com/books?id=rk5fxs55_OkC&pg=PA22 |archive-date=17 April 2021 |url-status=live}}</ref> ===Fotosfeer=== [[Beeld:Highest resolution photo of Sun (NSF) as of January 20, 2020.jpg|thumb|200px|'n Hoëresolusiefoto van die Son se oppervlak.]] Die sigbare deel van die Son, die fotosfeer, is die laag onder die een waar die Son se lig deurskynend word.<ref name="Abhyankar1977">{{Cite journal |last=Abhyankar |first=K.D. |date=1977 |title=A Survey of the Solar Atmospheric Models |url=http://prints.iiap.res.in/handle/2248/510 |url-status=live |journal=Bulletin of the Astronomical Society of India |volume=5 |pages=40–44 |bibcode=1977BASI....5...40A |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512151641/http://prints.iiap.res.in/handle/2248/510 |archive-date=12 May 2020 |access-date=12 July 2009}}</ref> Fotone wat in dié laag geskep word, ontsnap van hier deur die deurskynende sonatmosfeer daarbo en word sonstraling, of [[sonlig]]. Die verandering in deursigtigheid is vanweë die afname van die hoeveelheid H^--ione, wat sigbare lig maklik absorbeer.<ref name=Abhyankar1977 /> Die omgekeerde hiervan is die sigbare lig wat ons sien wat geskep word wanneer [[elektron]]e met waterstofatome reageer om H^--ione te vorm.<ref name="Gibson">{{Cite book |last=Gibson |first=Edward G. |date=1973 |title=The Quiet Sun (NASA SP-303) |publisher=NASA |asin=B0006C7RS0}}</ref><ref name="Shu">{{Cite book |last=Shu |first=F.H. |title=The Physics of Astrophysics |volume=1 |publisher=University Science Books |date=1991 |isbn=978-0-935702-64-4}}</ref> Die fotosfeer is tienhonderde kilometers dik en is effens minder ondeursigtig as lug op Aarde. Omdat die boonste deel van die fotosfeer koeler as die onderste deel is, lyk 'n foto van die Son helderder in die middel as aan die rand van die sonskyf; die verskynsel is bekend as randverdonkering.<ref name="Abhyankar1977" /> Die spektrum van sonlig is min of meer gelyk aan dié van 'n [[swartliggaam]] wat teen 5&nbsp;777&nbsp;K (5&nbsp;504&nbsp;°C) uitstraal, onderbreek deur [[absorpsielyn]]e van die atome in die yl lae bo die fotosfeer. Die fotosfeer is nie ten volle geïoniseer nie (ionisasie is sowat 3%), en daarom is feitlik al die waterstof in atoomvorm.<ref>{{cite journal |last1=Rast |first1=M. |last2=Nordlund |first2=Å. |last3=Stein |first3=R. |last4=Toomre |first4=J. |date=1993 |title=Ionization Effects in Three-Dimensional Solar Granulation Simulations |journal=The Astrophysical Journal Letters |volume=408 |issue=1 |page=L53–L56 |bibcode=1993ApJ...408L..53R |doi=10.1086/186829|doi-access=free }}</ref> In vroeë studies van die optiese spektrum van die fotosfeer is absorpsielyne ontdek wat nie ooreenstem met enige chemiese element op Aarde nie. In 1868 het die Engelse sterrekundige Norman Lockyer die hipotese ontwikkel dat dié absorpsielyne veroorsaak word deur 'n nuwe element, wat hy "helium" genoem het, na die Griekse songod [[Helios]]. Eers 25 jaar later is helium op Aarde geïsoleer.<ref name="Lockyer">{{Cite web |last=Parnel |first=C. |title=Discovery of Helium |url=http://www-solar.mcs.st-andrews.ac.uk/~clare/Lockyer/helium.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107043457/http://www-solar.mcs.st-andrews.ac.uk/~clare/Lockyer/helium.html |archive-date=7 November 2015 |access-date=22 March 2006 |publisher=University of St Andrews}}</ref> ===Atmosfeer=== Die Son se atmosfeer bestaan uit verskeie dele: die fotosfeer (sigbaar onder normale omstandighede), die chromosfeer, die oorgangstreek, die [[korona]] en die [[heliosfeer]]. Tydens 'n algehele [[sonsverduistering]] word die fotosfeer geblokkeer en word die korona sigbaar.<ref>{{Cite web |url= https://www.sciencedaily.com/releases/1999/08/990805111308.htm |title= "Beyond the Blue Horizon" – A Total Solar Eclipse Chase |date= 1999-08-05 |access-date= 2022-01-16 |archive-date= 2 July 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180702175721/https://www.sciencedaily.com/releases/1999/08/990805111308.htm |url-status= live }}</ref> Die koelste laag van die Son is 'n streek wat tot sowat {{val|500|u=km}} bo die fotosfeer strek; dit het 'n temperatuur van sowat {{val|4100|u=K}}.<ref name="Abhyankar1977"/> Dié deel van die Son is koel genoeg dat eenvoudige molekules soos [[koolstofmonoksied]] en [[water]] kan bestaan, wat in absorpsiespektrums waargeneem kan word.<ref name="Solanki1994">{{Cite journal |last1=Solanki |first1=S.K. |last2=Livingston |first2=W. |last3=Ayres |first3=T. |date=1994 |title=New Light on the Heart of Darkness of the Solar Chromosphere |journal=Science |pmid=17748350 |volume=263 |issue=5143 |pages=64–66 |bibcode=1994Sci...263...64S |doi=10.1126/science.263.5143.64 |s2cid=27696504 }}</ref> Die chromosfeer, oorgangstreek en korona is baie warmer as die oppervlak van die Son.<ref name="Abhyankar1977" /> Die rede word nie goed verstaan nie, maar daar is bewyse dat [[Alfvéngolf|Alfvéngolwe]] genoeg energie kan hê om die korona te verhit.<ref>{{Cite journal |last=De Pontieu |first=B. |date=2007 |title=Chromospheric Alfvénic Waves Strong Enough to Power the Solar Wind |journal=Science |volume=318 |issue=5856 |pages=1574–1577 |bibcode=2007Sci...318.1574D |doi=10.1126/science.1151747 |pmid=18063784 |s2cid=33655095|display-authors=etal}}</ref> [[Beeld:171879main LimbFlareJan12 lg.jpg|thumb|links|200px|Die Son se oorgangstreek.]] Bo die laag met die laagste temperatuur is 'n laag van sowat {{val|2000|u=km}} dik, wat oorheers word deur 'n spektrum van emissie- en absorpsielyne.<ref name="Abhyankar1977" /> Dit word die chromosfeer genoem, van die Griekse wortel ''chroma'', "kleur", omdat die chromosfeer as 'n gekleurde flits sigbaar is aan die begin en einde van 'n algehele sonsverduistering.<ref name="autogenerated1" /> Die temperatuur van die chromosfeer neem geleidelik toe met hoogte, tot sowat {{val|20000|u=K}} naby die bokant.<ref name="Abhyankar1977" /> In die boonste deel van die chromosfeer word helium gedeeltelik geïoniseer.<ref name="Hansteen1997">{{Cite journal |last1=Hansteen |first1=V.H. |last2=Leer |first2=E. |last3=Holzer |first3=T.E. |date=1997 |title=The role of helium in the outer solar atmosphere |journal=The Astrophysical Journal |volume=482 |issue=1 |pages=498–509 |bibcode=1997ApJ...482..498H |doi=10.1086/304111|doi-access=free }}</ref> Bo die chromosfeer, in 'n dun oorgangstreek van sowat {{val|200|u=km}}, styg die temperatuur vinnig van omtrent {{val|20000|u=K}} in die boonste chromosfeer tot die koronatemperatuur van nader aan {{val|1000000|u=K}}.<ref name="Erdelyi2007">{{Cite journal |last1=Erdèlyi |first1=R. |last2=Ballai |first2=I. |date=2007 |title=Heating of the solar and stellar coronae: a review |journal=Astron. Nachr. |volume=328 |issue=8 |pages=726–733 |bibcode=2007AN....328..726E |doi=10.1002/asna.200710803 |doi-access=free}}</ref> Die toename in temperatuur word bewerkstellig deur die volle ionisering van helium in die oorangstreek, wat die verkoeling van die plasma aansienlik laat afneem.<ref name="Hansteen1997" /> Die oorgangstreek het nie 'n goed gedefinieerde hoogte nie, maar is in 'n konstante, chaotiese beweging.<ref name="autogenerated1" /> Die oorgangstreek kan nie eintlik van die Aarde af gesien word nie, maar is redelik maklik waarneembaar uit die ruimte met instrumente wat sensitief is vir die uiterste [[ultraviolet]]deel van die [[elektromagnetiese spektrum|spektrum]].<ref name="Dwivedi2006">{{Cite journal |last=Dwivedi |first=B.N. |date=2006 |title=Our ultraviolet Sun |url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/sep102006/587.pdf |url-status=live |journal=Current Science |volume=91 |issue=5 |pages=587–595 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201025001339/http://www.iisc.ernet.in/currsci/sep102006/587.pdf |archive-date=25 October 2020 |access-date=22 March 2015}}</ref> [[Beeld:2017 Total Solar Eclipse (35909952653).jpg|thumb|200px|Tydens 'n algehele sonsverduistering kan die Son se korona met die blote oog gesien word in die kort tydjie wanneer die Son heeltemal verduister is.]] Die korona is die Son se volgende laag. Die lae korona, naby die Son se oppervlak, het 'n deeltjiedigtheid van sowat 10¹⁵&nbsp;m^-3 tot 10¹⁶&nbsp;m^-3.<ref name=Hansteen1997 /> Die gemiddelde temperatuur van die korona en [[sonwind]] is sowat 1&nbsp;miljoen tot 2&nbsp;miljoen K; in die warmste streke is dit egter 8&nbsp;miljoen tot 20&nbsp;miljoen K.<ref name=Erdelyi2007 /> Geen volledige teorie bestaan om dié hoë temperature te verduidelik nie.<ref name=Erdelyi2007 /><ref name="Russell2001">{{Cite book |last=Russell |first=C.T. |title=Space Weather (Geophysical Monograph) |date=2001 |publisher=American Geophysical Union |isbn=978-0-87590-984-4 |editor-last=Song, Paul |pages=73–88 |chapter=Solar wind and interplanetary magnetic filed: A tutorial |access-date=11 July 2009 |editor-last2=Singer, Howard J. |editor-last3=Siscoe, George L. |chapter-url=http://www-ssc.igpp.ucla.edu/personnel/russell/papers/SolWindTutorial.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181001131951/http://www-ssc.igpp.ucla.edu/personnel/russell/papers/SolWindTutorial.pdf |archive-date=1 October 2018 |url-status=live}}</ref> Die korona is die uitgebreide atmosfeer van die Son en het 'n volume wat baie groter is as die volume wat deur die fotosfeer omsluit word. Die uitvloei van plasma van die Son na die interplanetêre ruimte is die [[sonwind]].<ref name=Russell2001 /> Dit vloei miljarde kilometers ver deur die Sonnestelsel, tot ver anderkant die [[Kuipergordel]], waar [[Pluto]] is, totdat dit die grensskok teenkom, waar sy snelheid skielik afneem vanweë die druk van buite in die interstellêre medium. Die heliosfeer, die yl buitenste atmosfeer van die Son, is met sonwindplasma gevul. Dié buitenste laag van die Son begin volgens definisie op 'n afstand waar die vloei van die sonwind vinniger word as die spoed van Alfvéngolwe,<ref>{{Cite book |first1=Emslie |last1=A.G |first2=Miller |last2=J.A. |date=2003 |chapter=Particle Acceleration |chapter-url=https://books.google.com/books?id=W_oZYFplXX0C&pg=PA275 |editor=Dwivedi, B.N. |title=Dynamic Sun |page=275 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-81057-9}}</ref> by sowat 20 sonradiusse (0,1 [[AE]]). In Desember 2004 het die [[Voyager&nbsp;1]]-ruimtetuig deur 'n [[boegskok]] beweeg wat vermoedelik deel van die heliopouse is.<ref>{{Cite press release |title=The Distortion of the Heliosphere: Our Interstellar Magnetic Compass |date=2005 |publisher=[[ESA]] |url=http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=16394 |access-date=22 March 2006 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120604110953/http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=16394 |archive-date=4 June 2012 |archivedate=11 Mei 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200511052656/http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=16394 }}</ref> Laat in 2012 het Voyager&nbsp;1 'n duidelike toename in die botsing van kosmiese strale aangeteken, asook 'n skerp afname in laerenergiedeeltjies van die sonwind, wat daarop gedui het dat die tuig deur die heliopouse (die heliosfeer se buitegrens) beweeg en die interstellêre medium binnegegaan het.<ref>{{Cite book |last=Anderson, Rupert W. |url=https://books.google.com/books?id=JxauCQAAQBAJ&pg=PA163 |title=The Cosmic Compendium: Interstellar Travel |publisher=Lulu.com |year=2015 |isbn=978-1-329-02202-7 |pages=163–164}}</ref> Dit het op 25 Augustus 2012 inderdaad gebeur by sowat 122&nbsp;AE van die Son af.<ref>{{Cite web|url=https://voyager.jpl.nasa.gov/mission/interstellar-mission/#:~:text=On%20Aug.,billion%20kilometers)%20from%20the%20sun.|title=Voyager – the Interstellar Mission|access-date=14 May 2021|archive-date=14 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170914060928/https://voyager.jpl.nasa.gov/mission/interstellar-mission/#:~:text=On%20Aug.,billion%20kilometers)%20from%20the%20sun.|url-status=live}}</ref> [[Voyager&nbsp;2]] het op 5&nbsp;November 2018 die heliopouse verbygesteek.<ref name="v2-heliopause">{{cite web |title = NASA's Voyager 2 Probe Enters Interstellar Space |website = Nasa Jet Propulsion Laboratory |date = 10 Desember 2018 |url = https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=7301 |access-date = 14 Desember 2018}}</ref> Omdat die heliopouse die grens is tussen materie van die Son afkomstig en dié wat in die res van die sterrestelsel ontstaan, is ruimtetuie wat die heliosfeer verbysteek (soos die twee Voyagers) in die interstellêre ruimte. Die heliosfeer het 'n stert wat agter hom uitstrek vanweë die Son se beweging.<ref>{{cite web |last1=Dunbar |first1=Brian |title=Components of the Heliosphere |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/sunearth/science/heliosphere-components.html |website=NASA |date=2 March 2015 |access-date=20 March 2021 |archive-date=8 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210808183941/https://www.nasa.gov/mission_pages/sunearth/science/heliosphere-components.html |url-status=live }}</ref> Op 28 April 2021, tydens sy agtste verbyvlug van die Son, het [[Nasa]] se Parker-sontuig die spesifieke magnetiese en deeltjietoestande by 18,8&nbsp;sonradiusse teengekom wat daarop gedui het dat dit die Alfvénoppervlak verbygesteek het; dit is die grens wat die korona van die sonwind skei soos gedefinieer as waar die koronaplasma se Alfvénsnelheid en die snelheid van die sonwind ewe groot is.<ref name="touching">{{cite web |last1=Hatfield |first1=Miles |title=NASA Enters the Solar Atmosphere for the First Time |url=https://www.nasa.gov/feature/goddard/2021/nasa-enters-the-solar-atmosphere-for-the-first-time-bringing-new-discoveries |website=NASA |date=13 December 2021 |access-date=30 July 2022 |archive-date=27 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211227093247/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2021/nasa-enters-the-solar-atmosphere-for-the-first-time-bringing-new-discoveries/ |url-status=live }}</ref><ref name=animation>{{cite web |title=GMS: Animation: NASA's Parker Solar Probe Enters Solar Atmosphere |url=https://svs.gsfc.nasa.gov/14036 |website=svs.gsfc.nasa.gov |access-date=30 July 2022 |language=en |date=14 December 2021 |archive-date=4 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004004943/https://svs.gsfc.nasa.gov/14036 |url-status=live }}</ref> Die tuig het die sonwindplasma se omgewing met sy instrumente gemeet.<ref>{{cite web |title=SVS: Parker Solar Probe: Crossing the Alfven Surface |url=https://svs.gsfc.nasa.gov/4958 |website=svs.gsfc.nasa.gov |access-date=30 July 2022 |language=en |date=14 December 2021 |archive-date=8 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220808233611/https://svs.gsfc.nasa.gov/4958 |url-status=live }}</ref> Nasa het dié gebeurtenis beskryf as "om aan die Son te raak".<ref name="touching" /> Gedurende die verbyvlug het die tuig verskeie kere in en uit die korona gevlieg. Dit bevestig voorspellings dat die Alfvénoppervlak nie soos 'n gladde bal gevorm is nie, maar pieke en valleie het.<ref name="touching" /> ===Sonlig=== [[Beeld:Sun in fog in Lysekil.jpg|240px|thumb|Die Son soos gesien deur 'n ligte mis.]] Die Son straal die hele [[sigbare spektrum]] uit en dit is dus [[wit]] wanneer dit uit die lug of hoog in die lug gesien word. Wanneer die Son baie laag in die lug sit, laat atmosferiese verstrooiing dit [[geel]], [[rooi]], [[oranje]] of [[magenta]] lyk, of selfs soms [[groen]] of [[blou]]. Ondanks sy tipiese witheid (wit sonstrale, wit beligting van die [[Maan]], ens.) beskou sommige kulture dit as geel of selfs rooi; oor die redes hiervoor word gedebatteer.<ref name="yellow sun paradox">{{Cite journal |last=Wilk |first=S.R. |date=2009 |title=The Yellow Sun Paradox |url=http://www.osa-opn.org/Content/ViewFile.aspx?id=11147 |url-status=dead |journal=Optics & Photonics News |pages=12–13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120618183229/http://www.osa-opn.org/Content/ViewFile.aspx?id=11147 |archive-date=18 June 2012}}</ref> Die Son is 'n G2V-ster, met "G2" wat sy [[Effektiewe temperatuur|oppervlaktemperatuur]] van sowat 5&nbsp;778&nbsp;K (5&nbsp;505&nbsp;°C) aandui, en "V" omdat dit soos die meeste sterre 'n [[hoofreeksster]] is.<ref name="Phillips1995-47" /><ref>{{cite news |author=Karl S. Kruszelnicki |date=17 April 2012 |title=Dr Karl's Great Moments In Science: Lazy Sun is less energetic than compost |newspaper=Australian Broadcasting Corporation |url=http://www.abc.net.au/science/articles/2012/04/17/3478276.htm |url-status=live |access-date=25 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306123113/http://www.abc.net.au/science/articles/2012/04/17/3478276.htm |archive-date=6 March 2014 }}</ref> Die sonkonstante (''G_SC'') is die gemiddelde elektromagnetiese straling van die Son per eenheidsoppervlakte. Dit word gemeet op 'n oppervlak loodreg met die strale, 1&nbsp;AE van die Son af (rofweg die afstand van die Son na die Aarde). Dit is sowat 1&nbsp;368 watt per meter².<ref name="TSI">{{cite web |title=Construction of a Composite Total Solar Irradiance (TSI) Time Series from 1978 to present |url=http://www.pmodwrc.ch/pmod.php?topic=tsi/composite/SolarConstant |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110801183920/http://www.pmodwrc.ch/pmod.php?topic=tsi%2Fcomposite%2FSolarConstant |archive-date=1 August 2011 |access-date=5 October 2005}}</ref> Sonlig op die oppervlak van die Aarde word deur die [[Aarde se atmosfeer|atmosfeer]] verswak tot omtrent 1&nbsp;000 watt per meter² in helder toestande wanneer die Son naby sy [[senit]], of reg bo die waarnemer se kop, is.<ref name="El-Sharkawi2005">{{Cite book |last=El-Sharkawi |first=Mohamed A. |title=Electric energy |date=2005 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-8493-3078-0 |pages=87–88}}</ref> Sonlig aan die bokant van die Aarde se atmosfeer bestaan uit sowat 50% [[infrarooi]]lig, 40% sigbare lig en 10% [[ultraviolet]]lig.<ref name="Solar radiation">{{Cite web |title=Solar radiation |url=http://curry.eas.gatech.edu/Courses/6140/ency/Chapter3/Ency_Atmos/Radiation_Solar.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121101070344/http://curry.eas.gatech.edu/Courses/6140/ency/Chapter3/Ency_Atmos/Radiation_Solar.pdf |archive-date=1 November 2012 |access-date=29 December 2012}}</ref> Die atmosfeer filter meer as 70% van die ultravioletlig uit, veral by die korter [[golflengte]]s.<ref>{{cite web |title=Reference Solar Spectral Irradiance: Air Mass 1.5 |url=http://rredc.nrel.gov/solar/spectra/am1.5/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512190812/https://rredc.nrel.gov/solar//spectra/am1.5/ |archive-date=12 May 2019 |access-date=12 November 2009}}</ref> Die ultravioletstraling ioniseer die boonste atmosfeer van die Aarde se dagkant en skep so die elektries geleidende [[ionosfeer]].<ref name="Phillips1995">{{Cite book |last=Phillips |first=K.J.H. |title=Guide to the Sun |date=1995 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-39788-9 |pages=14–15, 34–38}}</ref> Die Son se ultravioletlig het antiseptiese eienskappe en kan gebruik word om gereedskap en water te ontsmet. Dit veroorsaak ook [[sonbrand]] en het ander biologiese uitwerkings soos die vervaardiging van [[vitamien D]] en die verdonkering van die vel. Dit is ook die hoofoorsaak van [[Kanker|velkanker]]. Ultravioletlig word baie deur die Aarde se [[osoonlaag]] verswak. Dit wissel baie na gelang van die hoogte en het baie biologiese aanpassings teweeggebring, soos variasies in die mens se velkleur in verskillende streke van die wêreld.<ref>{{Cite journal |last=Barsh |first=G.S. |date=2003 |title=What Controls Variation in Human Skin Color? |journal=PLOS Biology |volume=1 |issue=1 |page=e7 |doi=10.1371/journal.pbio.0000027 |pmc=212702 |pmid=14551921 |doi-access=free }}</ref> ==Magnetiese aktiwiteit== Die Son het 'n [[magneetveld]] wat oor sy oppervlak wissel. Sy poolveld is 1-2&nbsp;gauss (0,0001-0,0002&nbsp;tesla), terwyl die veld gewoonlik 3&nbsp;000 gauss (0,3&nbsp;T) is in verskynsels op die Son soos [[sonvlek]]ke en 10-100 gauss (0,001-0,01&nbsp;T) in [[vuurtong]]e.<ref name="nssdc" /> Die magneetveld wissel van tyd tot tyd en van plek tot plek. Die [[sonsiklus]] van 11 jaar is die grootste wisseling, waarin die aantal sonvlekke en hulle grootte toe- en afneem.<ref name="doi10.1146/annurev-astro-081913-040012">{{Cite journal |doi=10.1146/annurev-astro-081913-040012 |title=Solar Dynamo Theory |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=52 |pages=251–290 |year=2014 |last1=Charbonneau |first1=P. |bibcode=2014ARA&A..52..251C|s2cid=17829477 }}</ref><ref name="Zirker2002-119">{{Cite book |last=Zirker |first=J.B. |date=2002 |title=Journey from the Center of the Sun |pages=[https://archive.org/details/journeyfromcente0000zirk/page/119 119–120] |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-05781-1 |url=https://archive.org/details/journeyfromcente0000zirk/page/119 }}</ref><ref name="Lang">{{Cite book |last=Lang |first=Kenneth R. |date=2008 |title=The Sun from Space |page=75 |publisher=Springer-Verlag |isbn=978-3-540-76952-1}}</ref> Die magneeetveld strek veel verder as die Son self. Die elektries geleidende sonwind dra die Son se magneetveld die ruimte in en vorm wat die interplanetêre magneetveld genoem word.<ref name="Russell2001" /> Plasmadeeltjies beweeg net met magneetveldlyne langs. Daarom verleng die sonwind die interplanetêre magneetveld na buite. Op groot afstande verdraai die Son se rotasie die dipolêre magneetveld in 'n soort [[Archimedesspiraal]] wat die Parkerspiraal genoem word.<ref name="Russell2001" /> Die interplanetêre magneetveld is baie sterker as die dipoolkomponent van die sonmagneetveld. Die Son se dipoolmagneetveld van 50-400&nbsp;μT (by die fotosfeer) word 0,1&nbsp;nT op 'n afstand na die Aarde. Volgens waarnemings deur ruimtetuie is die interplanetêre veld by die Aarde egter sowat 5&nbsp;nT, sowat honderd keer groter.<ref name="Wang2003">{{Cite journal |last1=Wang |first1=Y.-M. |last2=Sheeley |first2=N.R. |date=2003 |title=Modeling the Sun's Large-Scale Magnetic Field during the Maunder Minimum |journal=The Astrophysical Journal |volume=591 |issue=2 |pages=1248–1256 |bibcode=2003ApJ...591.1248W |doi=10.1086/375449 |s2cid=7332154}}</ref> Die verskil is vanweë magneetvelde wat deur elektriese strome in die plasma om die Son opgewek word. ===Sonvlekke=== [[Beeld:New-non-inv-large.gif|thumb|Sonvlekke soos gesien deur 'n amateurteleskoop.]] Sonvlekke is sigbaar as donker kolle op die Son se fotosfeer en is konsentrasies van die magneetveld waar die konvektiewe vervoer van hitte van die binnekant van die Son na die oppervlak verhinder word. Sonvlekke is dus effens koeler as die omringende fotosfeer en lyk daarom donker. By 'n tipiese sonminimum is min sonvlekke sigbaar, en soms kan geen sonvlekke gesien word nie. Dié wat wel verskyn, is by hoër breedtegrade. Namate die sonsiklus na sy maksimum aanbeweeg, is sonvlekke geneig om nader aan die sonewenaar te vorm. Die grootste sonvlekke kan tienduisende kilometers breed wees.<ref name="Sunspot2001">{{cite web |date=30 March 2001 |title=The Largest Sunspot in Ten Years |url=http://www.gsfc.nasa.gov/gsfc/spacesci/solarexp/sunspot.htm |publisher=Goddard Space Flight Center |access-date=10 July 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070823050403/http://www.gsfc.nasa.gov/gsfc/spacesci/solarexp/sunspot.htm |archive-date=23 August 2007}}</ref> ===Sonaktiwiteit=== Die Son se magneetveld lei tot baie verskynsels, wat saam as [[Sonsiklus|sonaktiwiteit]] bekend is. [[Sonvlam]]me en [[plasmawolk]]e is geneig om by groepe sonvlekke voor te kom. Stadig veranderende hoëspoedstrome sonwind word uit koronaholtes op die oppervlak van die fotosfeer vrygelaat. Beide plasmawolke en vinnige strome sonwind dra plasma en die interplanetêre magneetveld deur die Sonnestelsel.<ref name=Zirker2002>{{Cite book |last=Zirker |first=J.B. |date=2002 |title=Journey from the Center of the Sun |pages=[https://archive.org/details/journeyfromcente0000zirk/page/120 120–127] |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-05781-1 |url=https://archive.org/details/journeyfromcente0000zirk/page/120 }}</ref> Die uitwerking van sonaktiwiteit op Aarde sluit in [[aurora]]s by gemiddelde tot hoë breedtegrade en die versteuring van [[radio]]kommunikasie en [[elektrisiteit]]. Sonaktiwiteit het vermoedelik 'n groot rol gespeel in die vorming en evolusie van die Sonnestelsel. ==Lewensfases== {{Hoofartikel|Sterevolusie}} [[Beeld:The life cycle of a Sun-like star (annotated).jpg|thumb|260px|'n Oorsig van die evolusie van 'n ster soos die Son.]] Die Son is tans rofweg halfpad deur die stabielste stadium van sy bestaan. Dit het in meer as 4&nbsp;miljard jaar nie drasties verander nie en sal nog sowat 5&nbsp;miljard jaar redelik stabiel wees. Nadat die [[Kernfusie|fusie]] van [[waterstof]] in sy kern opgehou het, sal die Son egter drastiese veranderings ondergaan, beide inwendig en uitwendig. Dit is swaarder as 71 of 75 ander sterre binne 16&nbsp;[[ligjare]] (5&nbsp;[[parsek]]) van hom af,<ref>{{Cite web |title=The 100 nearest star systems |url=http://www.astro.gsu.edu/RECONS/TOP100.posted.htm |access-date=2022-04-30 |website=astro.gsu.edu |archive-date=12 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071112173559/http://www.chara.gsu.edu/RECONS/TOP100.posted.htm |url-status=live }}</ref> of in die boonste ~5 persent. ===Vorming=== Die Son het sowat 4,6&nbsp;miljard jaar gelede gevorm uit die instorting van 'n reusagtige [[molekulêre wolk]] wat hoofsaaklik uit waterstof en [[helium]] bestaan het en moontlik tot die vorming van baie ander sterre gelei het.<ref name=Zirker2002-7>{{Cite book |last=Zirker |first=Jack B. |title=Journey from the Center of the Sun |date=2002 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-05781-1 |pages=7–8}}</ref> Die ouderdom word geraam deur rekenaarmodelle van [[sterevolusie]] en deur nukleokosmochronologie.<ref name="Bonanno" /> Die resultaat stem ooreen met [[radiometriese datering]] van die oudste materiaal van die Sonnestelsel op 4,567&nbsp;miljard jaar gelede.<ref>{{Cite journal |last1=Amelin |first1=Y. |last2=Krot |first2=A. |last3=Hutcheon |first3=I. |last4=Ulyanov |first4=A. |title=Lead isotopic ages of chondrules and calcium-aluminum-rich inclusions |journal=Science |volume=297 |issue=5587 |pages=1678–1683 |date=2002 |doi=10.1126/science.1073950 |pmid=12215641|bibcode=2002Sci...297.1678A|s2cid=24923770 }}</ref><ref name="nature436">{{Cite journal |last1=Baker |first1=J. |last2=Bizzarro |first2=M. |last3=Wittig |first3=N. |last4=Connelly |first4=J. |last5=Haack |first5=H. |title=Early planetesimal melting from an age of 4.5662 Gyr for differentiated meteorites |journal=Nature |volume=436 |issue=7054 |pages=1127–1131 |date=2005 |pmid=16121173 |doi=10.1038/nature03882|bibcode=2005Natur.436.1127B|s2cid=4304613 }}</ref> Studies van antieke [[meteoriet]]e onthul spore van stabiele dogterkerns van isotope met 'n kort leeftyd, soos [[yster-60]], wat net in ontploffende sterre met 'n kort bestaan gevorm word. Dit dui daarop dat een of meer [[supernova]]s voorgekom het naby die plek waar die Son gevorm het. 'n [[Skokgolf]] van 'n nabygeleë supernova sou die vorming van die son veroorsaak het deur die materie in die molekulêre wolk saam te pers en mee te bring dat sekere streke onder hulle eie [[swaartekrag]] instort.<ref>{{Cite journal |last1=Williams |first1=J. |title=The astrophysical environment of the solar birthplace |journal=Contemporary Physics |volume=51 |issue=5 |pages=381–396 |year=2010 |doi=10.1080/00107511003764725 |bibcode=2010ConPh..51..381W |arxiv=1008.2973 |citeseerx=10.1.1.740.2876|s2cid=118354201 }}</ref> Terwyl een fragment van die wolk ingestort het, het dit ook begin roteer vanweë [[hoekmomentum]] en warmer geword vanweë die groter druk.<ref>{{Cite web |last=Glozman |first=Igor |date=2022 |title=Formation of the Solar System |url=https://people.highline.edu/iglozman/classes/astronotes/solsys_form.htm |access-date=2022-01-16 |website=Highline College |publication-place=Des Moines, WA |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326035535/https://people.highline.edu/iglozman/classes/astronotes/solsys_form.htm |url-status=live }}</ref> 'n Groot deel van die massa het in die middel gekonsentreer geraak, terwyl die res in 'n skyf platgedruk is wat die [[planete]] en ander liggame van die Sonnestelsel sou vorm.<ref>{{cite journal|last=D'Angelo|first=G.|author2=Lubow, S. H. |title=Three-dimensional Disk-Planet Torques in a Locally Isothermal Disk|journal=The Astrophysical Journal|date=2010|volume=724|issue=1|pages=730–747|doi=10.1088/0004-637X/724/1/730|arxiv = 1009.4148 |bibcode = 2010ApJ...724..730D |s2cid=119204765}}</ref><ref>{{cite book|last=Lubow|first=S. H.|author2=Ida, S. |chapter=Planet Migration |bibcode=2010exop.book..347L| title=Exoplanets |publisher=University of Arizona Press, Tucson, AZ| editor=S. Seager. |pages=347–371|year=2011|arxiv=1004.4137 }}</ref> Swaartekrag en druk in die kern van die wolk het baie hitte opgewek terwyl dit nog materie van die omringende skyf versamel het. Eindelik het kernfusie ontstaan.<ref>{{Cite web |last=Jones |first=Andrew Zimmerman |date=May 30, 2019 |title=How Stars Make All of the Elements |url=https://www.thoughtco.com/stellar-nucleosynthesis-2699311 |access-date=2023-01-16 |website=ThoughtCo |language=en |archive-date=11 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230711191648/https://www.thoughtco.com/stellar-nucleosynthesis-2699311 |url-status=live }}</ref> Die sterre HD&nbsp;162826 en HD&nbsp;186302 toon baie ooreenkomste met die Son en het vermoedelik uit dieselfde molekulêre wolk gevorm.<ref>{{cite web|url=http://www.natureworldnews.com/articles/6974/20140509/astronomers-find-suns-sibling-called-hd-162826.htm|title=Astronomers Find Sun's Sibling 'HD 162826'|date=May 9, 2014|publisher=Nature World News|access-date=2022-01-16|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303235530/http://www.natureworldnews.com/articles/6974/20140509/astronomers-find-suns-sibling-called-hd-162826.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.universetoday.com/140598/astronomers-find-one-of-the-suns-sibling-stars-born-from-the-same-solar-nebula-billion-of-years-ago/ |title=Astronomers Find One of the Sun's Sibling Stars. Born From the Same Solar Nebula Billions of Years Ago |author=Matt Williams |date=2018-11-21 |website=Universe Today |access-date=2022-10-07 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326035623/https://www.universetoday.com/140598/astronomers-find-one-of-the-suns-sibling-stars-born-from-the-same-solar-nebula-billion-of-years-ago/ |url-status=live }}</ref> ===Hoofreeks=== [[Beeld:Evolution of a Sun-like star.svg|thumb|240px|Die evolusie van 'n ster soos die Son. Die spoor van 'n ster van een [[sonmassa]] op die [[Hertzsprung-Russell-diagram]] word getoon van die hoofreeks na die [[Asimptotiese reusetak|post-asimptotiese reusetak]].]] Die Son is amper halfpad deur sy [[hoofreeks]]fase, waartydens kernfusie in sy kern waterstof in helium versmelt. Elke sekonde word meer as 4&nbsp;miljoen ton materie in die Son se kern in energie omgeskakel. Teen dié tempo het die Son tot dusver omtrent 100 keer die massa van die Aarde in energie omgeskakel, wat sowat 0,03% van die totale massa van die Son is. Die Son sal sowat 10&nbsp;miljard tot 11&nbsp;miljard jaar 'n hoofreeksster bly voordat dit sy [[rooireus]]fase binnegaan.<ref>{{Cite book |last1=Goldsmith |first1=D. |last2=Owen |first2=T. |title=The search for life in the universe |url=https://books.google.com/books?id=Q17NmHY6wloC&pg=PA96 |page=96 |publisher=University Science Books |date=2001 |isbn=978-1-891389-16-0 |access-date=22 August 2020 |archive-date=30 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030203521/https://books.google.com/books?id=Q17NmHY6wloC&pg=PA96 |url-status=live }}</ref> Die Son word algaande warmer in sy kern, warmer op sy oppervlak, groter in radius en helderder terwyl hy 'n hoofreeksster is: Sedert dit in dié fase is, het sy radius 15% groter geword en sy temperatuur toegeneem van 5&nbsp;620&nbsp;K (5&nbsp;350&nbsp;°C) tot 5&nbsp;777&nbsp;K (5&nbsp;504&nbsp;°C). Dit het gelei tot 'n toename van 48% in sy helderheid, van 0,677 [[sonligsterkte]] tot sy huidige 1&nbsp;sonligsterkte. Dit is omdat die heliumatome in die kern 'n hoër gemiddelde molekulêre gewig het as die waterstofatome wat versmelt is, en dit lei tot 'n laer termiese druk. Die kern krimp dus en laat die Son se buitenste lae toe om nader na die middel te beweeg. Dit laat swaartekrag- potensiële energie vry. Die helfte van dié vrygestelde swaartekragenergie word gebruik vir verhitting, wat lei tot 'n geleidelike toename in die tempo waarteen fusie plaasvind en dus 'n toename in ligsterkte. Dié proses neem toe namate die kern geleidelik digter word.<ref name="carroll_ostlie">{{cite book |last1=Carroll |first1=Bradley W. |title=An introduction to modern astrophysics |last2=Ostlie |first2=Dal A |date=2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-42216-1 |edition=Second |location=Cambridge, United Kingdom |pages=350, 447, 448, 457}}</ref> Op die oomblik neem die Son se helderheid elke 100&nbsp;miljoen jaar met sowat 1% toe. Oor sowat 'n miljard jaar sal alle water op Aarde verdamp het.<ref>{{cite web |url=https://www.science.org/content/article/earth-wont-die-soon-thought |title=Earth Won't Die as Soon as Thought |date=22 January 2014 |access-date=24 May 2015 |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112023013/https://www.sciencemag.org/news/2014/01/earth-wont-die-soon-thought |url-status=live }}</ref> Daarna sal die Aarde nie meer komplekse, veelsellige lewe kan onderhou nie en die laaste oorblywende veelsellige organismes sal 'n finale, algehele massauitsterwing beleef.<ref name="Snyder-BeattieAndBonsall2022">{{cite journal |last1=Snyder-Beattie |first1=Andrew E. |last2=Bonsall |first2=Michael B. |date=30 March 2022 |title=Catastrophe risk can accelerate unlikely evolutionary transitions |journal=Proceedings of the Royal Society B |volume=289 |issue=1971 |doi=10.1098/rspb.2021.2711 }}</ref> ===Die Son later=== [[Beeld:Sun red giant.svg|thumb|links|220px|Die grootte van die Son nou, terwyl hy in die hoofreeks is, in vergelyking met sy geraamde grootte in die toekoms as 'n rooireus.]] Die Son se massa is nie groot genoeg dat dit as 'n [[supernova]] sal ontplof nie. Wanneer die waterstof in sy kern oor sowat 5&nbsp;miljard jaar op is, sal waterstoffusie ophou en niks sal die kern keer om te krimp nie. Die vrylating van swaartekrag- potensiële energie sal sy ligsterkte laat toeneem; sy hoofreeksfase sal eindig en dit sal oor die volgende miljard jaar uitsit: eers tot 'n [[subreusester|subreus]] en daarna tot 'n [[rooireus]].<ref name="carroll_ostlie" /><ref>{{cite web |author1=Nola Taylor Redd |title=Red Giant Stars: Facts, Definition & the Future of the Sun |url=http://www.space.com/22471-red-giant-stars.html |website=space.com |access-date=20 February 2016 |archive-date=9 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160209042249/http://www.space.com/22471-red-giant-stars.html |url-status=live }}</ref><ref name=schroder>{{Cite journal |last1=Schröder |first1=K.-P. |last2=Connon Smith |first2=R. |doi=10.1111/j.1365-2966.2008.13022.x |title=Distant future of the Sun and Earth revisited |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=386 |issue=1 |pages=155–163 |year=2008 |arxiv=0801.4031 |bibcode=2008MNRAS.386..155S|s2cid=10073988 }}</ref> Die verhitting vanweë swaartekragkrimping sal ook daartoe lei dat die waterstoffusie sal verskuif na 'n skil net buite die kern, waar ongebruikte waterstof oorgebly het, en dit sal bydra tot die verhoogde ligsterkte. Die Son sal eindelik 1&nbsp;000 keer so helder as vandag wees.<ref name="carroll_ostlie" /> Wanneer die Son sy rooireusfase binnegaan, sal dit [[Mercurius]] en dalk [[Venus]] verswelg; sy buitenste skille sal tot sowat 0,75&nbsp;[[AE]] uitsit.<ref name=schroder /><ref name=sackmann>{{Cite journal |last1=Boothroyd |first1=A.I. |last2=Sackmann |first2=I.‐J. |doi=10.1086/306546 |title=The CNO Isotopes: Deep Circulation in Red Giants and First and Second Dredge‐up |journal=The Astrophysical Journal |volume=510 |issue=1 |pages=232–250 |year=1999 |bibcode=1999ApJ...510..232B |arxiv=astro-ph/9512121|s2cid=561413 }}</ref> Die Son sal sowat 'n miljard jaar in dié fase deurbring en sowat 'n derde van sy massa verloor.<ref name=schroder /> Ná die rooireusfase sal die Son sowat 120&nbsp;miljoen jaar nog 'n aktiewe bestaan voer, maar baie sal gebeur. Eerstens sal die kern van ontaarde [[helium]] gewelddadig aan die brand slaan; daar word geraam dat 6% van sy kern, wat self 40% van die Son se massa uitmaak, binne minute in [[koolstof]] omgeskakel sal word deur die [[tripel-alfaproses]].<ref>{{Cite web|url=http://faculty.wcas.northwestern.edu/~infocom/The%20Website/end.html|title=The End Of The Sun|access-date=24 May 2015|archive-date=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190522175414/http://faculty.wcas.northwestern.edu/~infocom/The%20Website/end.html|url-status=live}}</ref> Die Son sal dan krimp tot sowat 10 keer sy huidige grootte en 50 keer sy huidige ligsterkte, met 'n temperatuur van effens laer as vandag. Oor die volgende 100&nbsp;miljoen jaar sal dit effens groter en helderder word terwyl dit helium in sy kern versmelt.<ref name=schroder /> Wanneer die helium uitgeput is, sal die Son weer groter word soos toe die waterstof in die kern opgeraak het. Dié keer sal dit egter vinniger gebeur en die Son sal groter en helderder as die vorige keer word. Dit sal Venus verswelg as dit nie die vorige keer reeds gebeur het nie. Dit sal dan in die [[asimptotiese reusetak]]fase wees, en die Son sal om die beurt waterstof in 'n skil of helium in 'n dieper skil verbrand. Ná sowat 20&nbsp;miljoen jaar in dié fase sal die Son al hoe onstabieler raak en baie massa verloor. Die grootte en ligsterkte sal elke 100&nbsp;000 jaar vir 'n paar honderd jaar toeneem vanweë termiese pulse. Die pulse sal elke keer groter word, en die Son se ligsterkte tot omtrent 5&nbsp;000 keer sy huidige vlak laat toeneem, en sy radius tot meer as 1&nbsp;AE.<ref name=agb>{{Cite journal |last1=Vassiliadis |first1=E. |last2=Wood |first2=P.R. |doi=10.1086/173033 |title=Evolution of low- and intermediate-mass stars to the end of the asymptotic giant branch with mass loss |journal=The Astrophysical Journal |volume=413 |page=641 |year=1993 |bibcode=1993ApJ...413..641V|doi-access=free }}</ref> Volgens 'n model van 2008 sal die Aarde se wentelbaan aanvanklik tot sowat 1,5&nbsp;AE toeneem vanweë die Son se massaverlies as 'n rooireus. Later sal die wentelbaan egter krimp weens getykragte en sal die Aarde ook deur die Son verswelg word, onderskeidelik 3,8&nbsp;miljoen en 1&nbsp;miljoen jaar nádat dit met Mercurius en Venus gebeur het. Die Son sal na raming vier termiese pulse hê voordat dit sy buitenste omhulsel heeltemal verloor en begin om 'n [[planetêre newel]] te vorm. Teen die einde van dié fase, wat sowat 500&nbsp;000 jaar sal duur, sal net die helfte van die Son se huidige massa oor wees. Die evolusie hierna sal nog vinniger plaasvind. Die ligsterkte sal min of meer konstant bly, maar die temperatuur sal toeneem en die uitgeworpe helfte van die Son se massa sal geïoniseer word in 'n planetêre newel terwyl die ontblote kern se temperatuur tot 30&nbsp;000&nbsp;K (29&nbsp;700&nbsp;°C) toeneem. Die uiteindelike ontblote kern, 'n [[witdwerg]], sal 'n temperatuur van meer as 100&nbsp;000&nbsp;K (100&nbsp;000&nbsp;°C) hê en sowat 54,05% van die Son se huidige massa bevat.<ref name=schroder /> Die planetêre newel sal oor sowat 10&nbsp;000 jaar verdwyn, maar die witdwerg sal nog biljoene<!-- Biljoene is reg hier --> jare bly bestaan voordat dit 'n hipotetiese [[swartdwerg]] word.<ref name=bloecker1>{{Cite journal |bibcode = 1995A&A...297..727B|title = Stellar evolution of low and intermediate-mass stars. I. Mass loss on the AGB and its consequences for stellar evolution|last1 = Bloecker|first1 = T.|journal = Astronomy and Astrophysics|year = 1995|volume = 297|page = 727}}</ref><ref name=bloecker2>{{Cite journal |bibcode = 1995A&A...299..755B|title = Stellar evolution of low- and intermediate-mass stars. II. Post-AGB evolution|last1 = Bloecker|first1 = T.|journal = Astronomy and Astrophysics|year = 1995|volume = 299|page = 755}}</ref> ==Omgewing== ===Sonnestelsel=== {{Hoofartikel|Sonnestelsel}} [[Beeld:Solar System true color.jpg|260px|thumb|Die Sonnestelsel, met die grootte van die Son en planete volgens skaal. Die gas- en ysreuse is links.]] Daar is agt bekende planete wat om die Son wentel. Dit is die vier [[Aardplaneet|aardplanete]] ([[Mercurius]], [[Venus]], [[Aarde]] en [[Mars]]), die twee [[gasreus]]e ([[Jupiter]] en [[Saturnus]]) en die twee [[ysreus]]e ([[Uranus]] en [[Neptunus]]). Die Sonnestelsel het ook nege liggame wat as [[dwergplanete]] beskou word en nog wat moontlike kandidate is, 'n [[asteroïdegordel]], talle [[komete]] en 'n groot hoeveelheid ysliggame wat anderkant Neptunus se wentelbaan voorkom. Ses planete en baie kleiner liggame het hulle eie [[natuurlike satelliet]]e, of mane: Veral die satellietstelsels van Jupiter, Saturnus en Uranus is in sommige opsigte maniatuurweergawes van die Son se stelsel.<ref>{{cite book |title=Physics and Chemistry of the Solar System |date=2004 |publisher=Elsevier |editor-first=John |editor-last=Lewis |edition=2 |page=147 }}</ref> Die Son word beweeg deur die swaartekragaantrekking van die planete. Die middel van die Son is altyd binne 2,2 [[sonradius]]se van die [[Massamiddelpunt|barisentrum]]. Die beweging van die Son is hoofsaaklik vanweë die vier grootste planete. Elke planeet in die reeks Jupiter, Saturnus, Neptunus en Uranus het sowat twee keer soveel uitwerking as die volgende een. Vir sekere tydperke van verskeie dekades (wanneer Neptunus en Uranus in [[Opposisie (sterrekunde)|opposisie]] is) is die beweging redelik reëlmatig, terwyl dit in die tydperke tussenin chaotieser lyk.<ref>{{cite journal |last1=Valentina Zharkova |title=Oscillations of the baseline of solar magnetic field and solar irradiance on a millennial timescale |journal=Scientific Reports |date=Jun 24, 2019 |doi=10.1038/s41598-019-45584-3 |display-authors=etal|arxiv=2002.06550 |volume=9 |issue=1 |page=9197 |pmid=31235834 |pmc=6591297 }}</ref> Die wentelbane van die binneste planete, insluitende die Aarde s'n, word op dieselfde manier deur dieselfde swaartekraguitwerking beïnvloed, en die beweging van die Son het dus min invloed op die relatiewe posisies van die Son en die Aarde.<ref>{{cite journal |title=Retraction Note: Oscillations of the baseline of solar magnetic field and solar irradiance on a millennial timescale |journal=Scientific Reports |date=Mar 4, 2020 |doi=10.1038/s41598-020-61020-3 |volume=10 | last1 = Zharkova | first1 = V. V. | last2 = Shepherd | first2 = S. J. | last3 = Zharkov | first3 = S. I. | last4 = Popova | first4 = E.|issue=1 |page=4336 |pmid=32132618 |pmc=7055216 |bibcode=2020NatSR..10.4336Z | doi-access = free }}</ref> ===Buurt in die ruimte=== [[Beeld:The Local Interstellar Cloud and neighboring G-cloud complex.svg|links|thumb|200px|'n Diagram van die [[Plaaslike Interstellêre Wolk]], die [[G-wolk]] en omringende sterre. Teen 2022 was die presiese ligging van die Sonnestelsel in die wolke onseker.<ref>{{Cite journal |last1=Swaczyna |first1=Paweł |last2=Schwadron |first2=Nathan A. |last3=Möbius |first3=Eberhard |last4=Bzowski |first4=Maciej |last5=Frisch |first5=Priscilla C. |last6=Linsky |first6=Jeffrey L. |last7=McComas |first7=David J. |last8=Rahmanifard |first8=Fatemeh |last9=Redfield |first9=Seth |last10=Winslow |first10=Réka M. |last11=Wood |first11=Brian E. |last12=Zank |first12=Gary P. |date=2022-10-01 |title=Mixing Interstellar Clouds Surrounding the Sun |journal=The Astrophysical Journal Letters |volume=937 |issue=2 |pages=L32:1–2 |arxiv=2209.09927 |bibcode=2022ApJ...937L..32S |doi=10.3847/2041-8213/ac9120 |issn=2041-8205 |doi-access=free}}</ref>]] Die Sonnestelsel word omring deur die [[Plaaslike Interstellêre Wolk]], hoewel dit nie seker is of dit binne die wolk of net buite die rand geleë is nie.<ref>{{Cite web |date=5 June 2013 |title=Our Local Galactic Neighborhood |url=http://interstellar.jpl.nasa.gov/interstellar/probe/introduction/neighborhood.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131121061128/http://interstellar.jpl.nasa.gov/interstellar/probe/introduction/neighborhood.html |archive-date=21 November 2013 |publisher=NASA}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal |last1=Linsky |first1=Jeffrey L. |last2=Redfield |first2=Seth |last3=Tilipman |first3=Dennis |date=20 November 2019 |title=The Interface between the Outer Heliosphere and the Inner Local ISM: Morphology of the Local Interstellar Cloud, Its Hydrogen Hole, Strömgren Shells, and 60 Fe Accretion* |journal=The Astrophysical Journal |volume=886 |issue=1 |page=41 |arxiv=1910.01243 |bibcode=2019ApJ...886...41L |doi=10.3847/1538-4357/ab498a |issn=0004-637X |s2cid=203642080 |doi-access=free}}</ref> Verskeie ander interstellêre wolke bestaan ook in die streek binne 300 ligjare van die Son af; dit is bekend as die [[Plaaslike Borrel]].<ref name=":1"/> Laasgenoemde is 'n uurglasvormige holte of superborrel van rofweg 300&nbsp;ligjare breed in die interstellêre medium. Die borrel is vol plasma van 'n hoë temperatuur, wat daarop dui dat dit die produk van verskeie onlangs supernovas is.<ref>{{Cite journal |last1=Zucker |first1=Catherine |last2=Goodman |first2=Alyssa A. |last3=Alves |first3=João |last4=Bialy |first4=Shmuel |last5=Foley |first5=Michael |last6=Speagle |first6=Joshua S. |last7=Großschedl |first7=Josefa |last8=Finkbeiner |first8=Douglas P. |last9=Burkert |first9=Andreas |last10=Khimey |first10=Diana |last11=Swiggum |first11=Cameren |display-authors=3 |date=January 2022 |title=Star formation near the Sun is driven by expansion of the Local Bubble |url=https://www.nature.com/articles/s41586-021-04286-5 |url-status=live |journal=Nature |language=en |volume=601 |issue=7893 |pages=334–337 |arxiv=2201.05124 |bibcode=2022Natur.601..334Z |doi=10.1038/s41586-021-04286-5 |issn=1476-4687 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220417115600/https://www.nature.com/articles/s41586-021-04286-5 |archive-date=17 April 2022 |access-date=1 April 2022}}</ref> Die Plaaslike Borrel is 'n klein superborrel in vergelyking met die naburige, breër Radcliffegolf en [[Gould-gordel|Gouldgordel]], wat elk duisende ligjare lank is.<ref name="Alves Zucker Goodman Speagle 2020">{{Cite journal |last1=Alves |first1=João |last2=Zucker |first2=Catherine |last3=Goodman |first3=Alyssa A. |last4=Speagle |first4=Joshua S. |last5=Meingast |first5=Stefan |last6=Robitaille |first6=Thomas |last7=Finkbeiner |first7=Douglas P. |last8=Schlafly |first8=Edward F. |last9=Green |first9=Gregory M. |date=23 January 2020 |title=A Galactic-scale gas wave in the Solar Neighborhood |journal=Nature |volume=578 |issue=7794 |pages=237–239 |arxiv=2001.08748v1 |bibcode=2020Natur.578..237A |doi=10.1038/s41586-019-1874-z }}</ref> Al dié strukture is deel van die [[Orion-Cygnus-arm]], wat al die [[ster]]re van die [[Melkweg]] bevat wat met die blote oog sigbaar is. [[Lys van naaste sterre|Binne 10 ligjare van die Son af]] is daar relatief min sterre; die naaste is die driedubbele sterstelsel [[Alpha Centauri]], wat 4,4&nbsp;ligjare ver en moontlik in die Plaaslike Borrel se G-wolk voorkom.<ref>{{Cite journal |last1=Linsky |first1=Jeffrey L. |last2=Redfield |first2=Seth |last3=Tilipman |first3=Dennis |date=November 2019 |title=The Interface between the Outer Heliosphere and the Inner Local ISM: Morphology of the Local Interstellar Cloud, Its Hydrogen Hole, Strömgren Shells, and 60Fe Accretion |journal=The Astrophysical Journal |volume=886 |issue=1 |page=19 |arxiv=1910.01243 |bibcode=2019ApJ...886...41L |doi=10.3847/1538-4357/ab498a |s2cid=203642080 |id=41 |doi-access=free}}</ref> Alpha Centauri&nbsp;A en B is 'n paar sonagtige sterre wat naby om mekaar wentel, terwyl die naaste ster aan die Son, die klein rooidwerg [[Proxima Centauri]], op 'n afstand van 0,2&nbsp;ligjare om hulle wentel. In 2016 is 'n moontlik bewoonbare [[eksoplaneet]] ontdek wat om Proxima Centauri wentel. Dit word [[Proxima Centauri b]] genoem en is die naaste bevestigde eksoplaneet aan die Son.<ref name="proxima b discovery paper">{{Cite journal |last1=Anglada-Escudé |first1=Guillem |last2=Amado |first2=Pedro J. |last3=Barnes |first3=John |last4=Berdiñas |first4=Zaira M. |last5=Butler |first5=R. Paul |last6=Coleman |first6=Gavin A. L. |last7=de la Cueva |first7=Ignacio |last8=Dreizler |first8=Stefan |last9=Endl |first9=Michael |last10=Giesers |first10=Benjamin |last11=Jeffers |first11=Sandra V. |last12=Jenkins |first12=James S. |last13=Jones |first13=Hugh R. A. |last14=Kiraga |first14=Marcin |last15=Kürster |first15=Martin |display-authors=3 |year=2016 |title=A terrestrial planet candidate in a temperate orbit around Proxima Centauri |url=https://www.nature.com/articles/nature19106 |url-status=live |journal=Nature |volume=536 |issue=7617 |pages=437–440 |arxiv=1609.03449 |bibcode=2016Natur.536..437A |doi=10.1038/nature19106 |pmid=27558064 |s2cid=4451513 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211003204853/https://www.nature.com/articles/nature19106 |archive-date=3 October 2021 |access-date=11 September 2021 |last16=López-González |first16=María J. |last17=Marvin |first17=Christopher J. |last18=Morales |first18=Nicolás |last19=Morin |first19=Julien |last20=Nelson |first20=Richard P. |last21=Ortiz |first21=José L. |last22=Ofir |first22=Aviv |last23=Paardekooper |first23=Sijme-Jan |last24=Reiners |first24=Ansgar |last25=Rodríguez |first25=Eloy |last26=Rodríguez-López |first26=Cristina |last27=Sarmiento |first27=Luis F. |last28=Strachan |first28=John P. |last29=Tsapras |first29=Yiannis |last30=Tuomi |first30=Mikko |first31=Mathias |last31=Zechmeister}}</ref> Die volgende naaste sterre aan die Son is die rooidwerge [[Barnard se Ster]] (by 5,9&nbsp;ligjare), Wolf 359 (7,8&nbsp;ligjare) en Lalande 21185 (8,3&nbsp;ligjare).<ref name="RECONS">{{Cite web |date=17 September 2007 |title=The One Hundred Nearest Star Systems |url=http://www.astro.gsu.edu/RECONS/TOP100.posted.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071112173559/http://www.chara.gsu.edu/RECONS/TOP100.posted.htm |archive-date=12 November 2007 |access-date=1 May 2022 |website=Georgia State University Astronomy Department |publisher=Research Consortium on Nearby Stars (RECONS)}}</ref> Die naaste [[bruindwerg]]e is die [[dubbelster]] Luhman 16 (6,6&nbsp;ligjare), en die naaste bekende [[weesplaneet]] of vrybewegende planeetvoorwerp is die subbruindwerg WISE&nbsp;0855−0714 van minder as 10&nbsp;[[Jupitermassa]]s (7,4&nbsp;ligjare).<ref>{{Cite journal |last=Luhman |first=K. L. |year=2014 |title=Discovery of a ~250 K Brown Dwarf at 2 pc from the Sun |journal=The Astrophysical Journal |volume=786 |issue=2 |page=L18 |arxiv=1404.6501 |bibcode=2014ApJ...786L..18L |doi=10.1088/2041-8205/786/2/L18 |s2cid=119102654}}</ref> Net verder weg, by 8,6&nbsp;ligjare, lê [[Sirius]], die helderste ster in die Aarde se naglug; dit het 'n massa van sowat twee keer die Son s'n en het die naaste witdwerg aan die Son, Sirius&nbsp;B, as metgesel. Ander sterre binne 10&nbsp;ligjare is die dubbelrooidwerg [[Luyten 726-8|Gliese 65]] (8,7&nbsp;ligjare) en die enkelrooidwerg Ross&nbsp;154 (9,7&nbsp;ligjare).<ref>{{Cite book |url=https://www.worldcat.org/oclc/51003837 |title=Fundamental Astronomy |date=2003 |publisher=Springer |isbn=978-3-540-00179-9 |editor-last=Karttunen |editor-first=Hannu |edition=4th |location=Berlin |page=414 |oclc=51003837 |access-date=1 April 2022 |editor-last2=Oja |editor-first2=Heikki |editor-last3=Donner |editor-first3=Karl Johan |editor-last4=Poutanen |editor-first4=Markku |editor-last5=Kröger |editor-first5=Pekka |archive-url=https://web.archive.org/web/20220420161228/https://www.worldcat.org/title/fundamental-astronomy/oclc/51003837 |archive-date=20 April 2022 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last=van Leeuwen |first=F. |date=November 2007 |title=Validation of the new Hipparcos reduction |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=474 |issue=2 |pages=653–664 |arxiv=0708.1752 |bibcode=2007A&A...474..653V |doi=10.1051/0004-6361:20078357 |s2cid=18759600}}</ref> Die naaste sonagtige enkelster aan die Sonnestelsel is [[Tau Ceti]] by 11,9&nbsp;ligjare. Sy massa is omtrent 80% dié van die Son, maar sy ligsterkte net sowat die helfte.<ref name="aaa494">{{Cite journal |last1=Teixeira |first1=T. C. |last2=Kjeldsen |first2=H. |last3=Bedding |first3=T. R. |last4=Bouchy |first4=F. |last5=Christensen-Dalsgaard |first5=J. |last6=Cunha |first6=M. S. |last7=Dall |first7=T. |last8=Frandsen |first8=S. |last9=Karoff |first9=C. |last10=Monteiro |first10=M. J. P. F. G. |last11=Pijpers |first11=F. P. |display-authors=6 |date=January 2009 |title=Solar-like oscillations in the G8 V star τ Ceti |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=494 |issue=1 |pages=237–242 |arxiv=0811.3989 |bibcode=2009A&A...494..237T |doi=10.1051/0004-6361:200810746 |s2cid=59353134}}</ref> Die naaste sterassosiasie wat met die blote oog gesien kan word, is die Ursa Major-assosiasie by rofweg 80&nbsp;ligjare; dit is in die Plaaslike Borrel. Die naaste [[sterreswerm]] wat met die blote oog gesien kan word, is die [[Hiades (sterreswerm)|Hiades]], wat aan die kant van die borrel lê. Die naaste stervormende streke is die Corona Australis- molekulêre wolk, die [[Rho Ophiuchi-wolkkompleks]] en die Taurus- molekulêre wolk; laasgenoemde lê net buite die Plaaslike Borrel en is deel van die Radcliffegolf.<ref>{{Cite journal |last1=Alves |first1=João |last2=Zucker |first2=Catherine |last3=Goodman |first3=Alyssa A. |last4=Speagle |first4=Joshua S. |last5=Meingast |first5=Stefan |last6=Robitaille |first6=Thomas |last7=Finkbeiner |first7=Douglas P. |last8=Schlafly |first8=Edward F. |last9=Green |first9=Gregory M. |display-authors=3 |year=2020 |title=A Galactic-scale gas wave in the solar neighborhood |journal=Nature |volume=578 |issue=7794 |pages=237–239 |arxiv=2001.08748 |bibcode=2020Natur.578..237A |doi=10.1038/s41586-019-1874-z |pmid=31910431 |s2cid=210086520}}</ref> ===Galaktiese konteks=== [[Beeld:Milky Way side view.png|thumb|260px|'n Diagram van die Melkweg van die kant af, met die Sonnestelsel se posisie aangedui.]] Die Sonnestelsel lê in die [[Melkweg]], 'n staaf-[[spiraalsterrestelsel]] met 'n deursnee van sowat 100&nbsp;000 ligjare wat meer as 100&nbsp;miljard sterre bevat.<ref name="Lang2013">{{Cite book |last=Lang |first=Kenneth R. |url=https://books.google.com/books?id=MN-UCkUK9pcC&pg=PA264 |title=The Life and Death of Stars |date=2013 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1107016385 |page=264 |access-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220420161220/https://www.google.com/books/edition/The_Life_and_Death_of_Stars/MN-UCkUK9pcC?gbpv=1&pg=PA264 |archive-date=20 April 2022 |url-status=live}}</ref> Die Son lê in een van die Melkweg se buitenste spiraalarms, bekend as die [[Orion-Cygnus-arm]].<ref>{{Cite journal |last1=Drimmel |first1=R. |last2=Spergel |first2=D. N. |date=2001 |title=Three Dimensional Structure of the Milky Way Disk |journal=The Astrophysical Journal |volume=556 |issue=1 |pages=181–202 |arxiv=astro-ph/0101259 |bibcode=2001ApJ...556..181D |doi=10.1086/321556 |s2cid=15757160}}</ref> Dit is sowat 26&nbsp;660&nbsp;ligjare van die middel van die Melkweg, of die galaktiese sentrum, af waar die [[supermassiewe swartkolk]] [[Sagittarius A*]] geleë is.<ref>{{Cite journal |last1=Abuter |first1=R. |last2=Amorim |first2=A. |last3=Bauböck |first3=M. |last4=Berger |first4=J. P. |last5=Bonnet |first5=H. |last6=Brandner |first6=W. |last7=Clénet |first7=Y. |last8=Coudé du Foresto |first8=V. |last9=de Zeeuw |first9=P. T. |last10=Dexter |first10=J. |display-authors=6 |date=May 2019 |title=A geometric distance measurement to the Galactic center black hole with 0.3% uncertainty |url=https://www.aanda.org/10.1051/0004-6361/201935656 |url-status=live |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=625 |page=L10 |arxiv=1904.05721 |bibcode=2019A&A...625L..10G |doi=10.1051/0004-6361/201935656 |issn=0004-6361 |s2cid=119190574 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220420161243/https://www.aanda.org/articles/aa/full_html/2019/05/aa35656-19/aa35656-19.html |archive-date=20 April 2022 |access-date=1 April 2022}}</ref> Dit wentel teen sowat 220&nbsp;km/s om die sentrum, en voltooi dus elke 240&nbsp;miljoen jaar sy wentelbaan.<ref name="Lang2013"/> Dit is bekend as die Sonnestelsel se "galaktiese jaar".<ref>{{Cite web |last=Leong |first=Stacy |date=2002 |title=Period of the Sun's Orbit around the Galaxy (Cosmic Year) |url=http://hypertextbook.com/facts/2002/StacyLeong.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107010909/https://hypertextbook.com/facts/2002/StacyLeong.shtml |archive-date=7 January 2019 |access-date=2 April 2007 |website=The Physics Factbook}}</ref> Die rigting van die Son se wentelbaan deur die interstellêre ruimte is naby die sterrebeeld [[Hercules (sterrebeeld)|Hercules]] in die rigting van die huidige posisie van die helder ster [[Vega]].<ref>{{Cite book |last=Greiner |first=Walter |url=https://www.worldcat.org/oclc/56727455 |title=Classical Mechanics: Point particles and relativity |date=2004 |publisher=Springer |isbn=978-0-387-21851-9 |location=New York |page=323 |oclc=56727455 |access-date=29 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220420161222/https://www.worldcat.org/title/classical-mechanics-point-particles-and-relativity/oclc/56727455 |archive-date=20 April 2022 |url-status=live}}</ref> Die vlak van die [[sonnebaan]] lê teen 'n hoek van sowat 60° met die galaktiese vlak. Die Sonnestelsel se ligging in die Melkweg is 'n faktor in die evolusiegeskiedenis op Aarde. Sy wentelbaan is feitlik rond en die spoed van die wentelbane naby die Son is rofweg dieselfde as dié van die spiraalarms.<ref name="astrobiology"/><ref>{{Cite journal |last=Gerhard |first=O. |date=2011 |title=Pattern speeds in the Milky Way |journal=Memorie della Societa Astronomica Italiana, Supplementi |volume=18 |page=185 |arxiv=1003.2489 |bibcode=2011MSAIS..18..185G}}</ref> Die Son beweeg dus baie selde deur spiraalarms. Omdat spiraalarms 'n veel groter konsentrasie [[supernova]]s, swaartekragonreëlmatighede en straling bevat wat die Sonnestelsel kan ontwrig, het die Aarde lang tydperke van stabiliteit waarin lewe kan ontwikkel.<ref name="astrobiology">{{Cite web |last=Mullen |first=Leslie |date=18 May 2001 |title=Galactic Habitable Zones |url=http://www.astrobio.net/news-exclusive/galactic-habitable-zones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807024530/http://www.astrobio.net/exclusive/139/galactic-habitable-zones |archive-date=7 August 2011 |access-date=1 June 2020 |website=Astrobiology Magazine}}</ref> Die veranderende posisie van die Sonnestelsel met betrekking tot ander dele van die Melkweg kan egter dalk lei tot periodieke uitsterwingsvoorvalle op Aarde, hoewel dié teorie omstrede is.<ref>{{Cite journal |last=Bailer-Jones |first=C. A. L. |date=1 July 2009 |title=The evidence for and against astronomical impacts on climate change and mass extinctions: a review |url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2009IJAsB...8..213B |url-status=live |journal=International Journal of Astrobiology |volume=8 |issue=3 |pages=213–219 |arxiv=0905.3919 |bibcode=2009IJAsB...8..213B |doi=10.1017/S147355040999005X |s2cid=2028999 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401231355/https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2009IJAsB...8..213B |archive-date=1 April 2022 |access-date=1 April 2022}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Racki |first=Grzegorz |date=December 2012 |title=The Alvarez Impact Theory of Mass Extinction; Limits to its Applicability and the "Great Expectations Syndrome" |url=https://www.app.pan.pl/article/item/app20110058.html |url-status=live |journal=Acta Palaeontologica Polonica |language=en |volume=57 |issue=4 |pages=681–702 |doi=10.4202/app.2011.0058 |issn=0567-7920 |s2cid=54021858 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401214314/https://www.app.pan.pl/article/item/app20110058.html |archive-date=1 April 2022 |access-date=1 April 2022 |doi-access=free}}</ref> Die Sonnestelsel lê ver weg van die stergevulde omgewing van die galaktiese sentrum. Naby die sentrum kan die swaartekrag van nabygeleë sterre liggame in die [[Oortwolk]] versteur en baie [[komete]] na die binneste Sonnestelsel stuur; dit kan lei tot botsings wat groot gevaar vir lewe op Aarde inhou. Die intense straling van die galaktiese sentrum kan ook inmeng met die ontwikkeling van komplekse lewe op Aarde.<ref name="astrobiology"/> Sterre wat binne 0,8&nbsp;ligjaar van die Son verbybeweeg, kom rofweg elke 100&nbsp;000&nbsp;jaar voor. Die naaste wat 'n ster aan die Son gekom het, was [[Scholz se Ster]], wat sowat 70&nbsp;000 jaar gelede omtrent 52&nbsp;000&nbsp;AE van die Son af verbybeweeg en moontlik deur die [[Oortwolk]] beweeg het.<ref>{{Cite journal |last1=Mamajek |first1=Eric E. |last2=Barenfeld |first2=Scott A. |last3=Ivanov |first3=Valentin D. |last4=Kniazev |first4=Alexei Y. |last5=Väisänen |first5=Petri |last6=Beletsky |first6=Yuri |last7=Boffin |first7=Henri M. J. |date=February 2015 |title=The Closest Known Flyby of a Star to the Solar System |journal=The Astrophysical Journal Letters |volume=800 |issue=1 |page=4 |arxiv=1502.04655 |bibcode=2015ApJ...800L..17M |doi=10.1088/2041-8205/800/1/L17 |s2cid=40618530 |id=L17}}</ref> ==Ruimtesendings na die Son== [[Beeld:Pioneer-6-9.jpg|thumb|'n Illustrasie van Pioneer 6, 7, 8 en 9.]] Die eerste satelliete wat ontwerp is vir die langtermynwaarneming van die Son uit die interplanetêre ruimte was [[Nasa]] se [[Pioneer-program|Pioneers]] 6, 7, 8 en 9, wat tussen 1959 en 1968 gelanseer is. Hulle het op dieselfde afstand as die Aarde om die Son gewentel en het die eerste detailleerde metings geneem van die [[sonwind]] en die magneetveld. Pioneer 9 was veral lank in werking; dit het tot in Mei 1983 data teruggestuur.<ref>{{cite web |last=Wade |first=M. |title=Pioneer 6-7-8-9-E |url=http://www.astronautix.com/craft/pio6789e.htm |date=2008 |publisher=Encyclopedia Astronautica |access-date=22 March 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060422075141/http://www.astronautix.com/craft/pio6789e.htm |archive-date=22 April 2006 |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |title=Solar System Exploration: Missions: By Target: Our Solar System: Past: Pioneer 9 |url=http://solarsystem.nasa.gov/missions/profile.cfm?MCode=Pioneer_09 |publisher=[[Nasa]] |access-date=30 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402205810/http://solarsystem.nasa.gov/missions/profile.cfm?MCode=Pioneer_09 |archive-date=2 April 2012 |df=dmy-all}}</ref> In die 1970's het twee Helios-verkenningstuie en die Skylab se Apollo Telescope Mount belangrike inligting verskaf oor die sonwind en [[korona]]. Helios&nbsp;1 en 2 is deur Amerika en Duitsland gebou om die sonwind te bestudeer. Dit het nader as [[Mercurius]] se wentelbaan by [[perihelium]] om die Son gewentel.<ref name=Burlaga2001 /> Die [[Skylab]]-ruimtestasie, wat Nasa in 1973 gelanseer het, het 'n sonsterrewag met die naam Apollo Telescope Mount bevat wat deur ruimtevaarders in die ruimtestasie beheer is.<ref name=Dwivedi2006 /> Skylab het die eerste waarnemings gedoen van die Son se oorgangstreek en van ultravioletuitstralings uit die korona.<ref name=Dwivedi2006 /> Ontdekkings sluit in die eerste waarnemings van [[plasmawolk]]e en koronaholtes.<ref name=Burlaga2001>{{Cite journal |last=Burlaga |first=L.F. |title=Magnetic Fields and plasmas in the inner heliosphere: Helios results |date=2001 |journal=Planetary and Space Science |volume=49 |issue=14–15 |pages=1619–1627 |doi=10.1016/S0032-0633(01)00098-8 |bibcode=2001P&SS...49.1619B |url=https://zenodo.org/record/1259695 |access-date=25 August 2019 |archive-date=13 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200713051926/https://zenodo.org/record/1259695 |url-status=live }}</ref> In die 1970's het 'n groot deel van navorsing gefokus op die voorraad ystergroepelemente in die Son.<ref name="biemont1978">{{Cite journal |last=Biemont |first=E. |date=1978 |title=Abundances of singly ionized elements of the iron group in the Sun |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=184 |issue=4 |pages=683–694 |bibcode=1978MNRAS.184..683B |doi=10.1093/mnras/184.4.683 |doi-access=free}}</ref> Hoewel aansienlike navorsing gedoen is, was dit tot 1978 moeilik om die voorkoms van sommige ystergroepelemente (soos [[kobalt]] en [[mangaan]]) deur spektrografie vas te stel weens hulle uiters fyn struktuur.<ref name="biemont1978" /> In 1978 is die voorkoms van enkel-geïoniseerde elemente van die ystergroep bepaal.<ref name="biemont1978" /> [[Beeld:Smm.jpg|left|thumb|links|220px|'n Tekening van die Solar Maximum Mission-tuig.]] In 1980 het Nasa die Solar Maximum Mission-verkenningstuie gelanseer. Dié ruimtetuig is ontwerp om [[gammastrale]], [[X-strale]] en [[Ultraviolet|UV-straling]] uit sonopvlammings te bestudeer in 'n tyd van hoë sonaktiwiteit en {{nowrap|-ligsterkte}}. Weens 'n fout was dit egter drie jaar lank buite aksie. In 1984 is dit herstel en die tuig het daarna duisende foto's van die korona geneem voordat dit in Junie 1989 na die Aarde teruggekeer het.<ref>{{cite web |last=Burkepile |first=C.J. |title=Solar Maximum Mission Overview |url=http://web.hao.ucar.edu/public/research/svosa/smm/smm_mission.html |date=1998 |access-date=22 March 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060405183758/http://web.hao.ucar.edu/public/research/svosa/smm/smm_mission.html |archive-date=5 April 2006}}</ref> Een van die belangrikste sonsendings tot nou was die Solar and Heliospheric Observatory (SOHO), wat saam deur die [[ESA]] en Nasa gebou is en op 2 Desember 1995 gelanseer is.<ref name=Dwivedi2006 /> Dit sou twee jaar lank waarnemings doen, maar in 2009 is die dienstydperk tot einde 2012 verleng.<ref name=sohoext>{{cite web |date=7 October 2009 |url=http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=45685 |title=Mission extensions approved for science missions |website=ESA Science and Technology |access-date=16 February 2010 |archive-date=2 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130502023453/http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=45685 |url-status=live }}</ref> Dit was so nuttig dat 'n opvolgsending, die Solar Dynamics Observatory, in Februarie 2010 gelanseer is.<ref name=sdolaunch>{{cite web |date=11 February 2010 |url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/feb/HQ_10-040_SDO_launch.html |title=NASA Successfully Launches a New Eye on the Sun |website=NASA Press Release Archives |access-date=16 February 2010 |archive-date=10 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810082825/http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/feb/HQ_10-040_SDO_launch.html |url-status=live }}</ref> Dit is by die [[Lagrange-punt|L1-punt]] tussen die Son en Aarde geleë (een van vyf punte waar die swaartekragaantrekking van albei liggame ewe groot is) en het sedert sy lansering 'n konstante uitsig op die Son by baie golflengtes gebied.<ref name=Dwivedi2006 /> Met SOHO is ook baie [[komete]] ontdek, meestal klein sonskeerders wat tot as verbrand word wanneer hulle naby aan die Son verbybeweeg.<ref>{{cite web |title=Sungrazing Comets |url=http://sungrazer.nrl.navy.mil/ |publisher=LASCO (US Naval Research Laboratory) |access-date=19 March 2009 |archive-date=25 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150525060147/http://sungrazer.nrl.navy.mil/ |url-status=live }}</ref> [[Beeld:The Ulysses spacecraft undergoes testing at the vacuum spin-balancing facility in ESTEC.jpg|thumb|210px|Die Ulysses ondergaan toetse.]] [[Beeld:Parker Solar Probe spacecraft model.png|thumb|210px|'n Kunstenaar se voorstelling van die Parker-sonverkenningstuig.]] Al dié satelliete het die Son uit die vlak van die [[sonnebaan]] bestudeer en het dus net sy ewenaarstreke in besonderhede bestudeer. Die Ulysses-verkenningstuig is in 1990 gelanseer om die poolstreke waar te neem. Dit het eers na Jupiter gevlieg en is toe in 'n wentelbaan "[[Swaartekragslinger|geslinger]]", wat dit ver bo die vlak van die sonnebaan geneem het. In sy regte wentelbaan het Ulysses begin om die sonwind en die sterkte van die magneetveld by hoë breedtegrade te bestudeer. Dit het ontdek die sonwind van hoër breedtegrade af beweeg teen sowat 750&nbsp;km/s, wat stadiger was as wat verwag is, en dat daar groot magneetgolwe van die hoër breedtegrade kom wat galaktiese kosmiese strale verstrooi.<ref>{{cite web |author=JPL/CALTECH |title=Ulysses: Primary Mission Results |url=http://ulysses.jpl.nasa.gov/science/mission_primary.html |publisher=NASA |date=2005 |access-date=22 March 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060106150819/http://ulysses.jpl.nasa.gov/science/mission_primary.html |archive-date=6 January 2006 }}</ref> * Die volopheid van elemente in die fotosfeer is bekend uit spektroskopiese studies, maar die samestelling van die binnekant van die Son word nog nie so goed verstaan nie. 'n [[Monster (wetenskap)|Monster]] van die sonwind is deur die Genesis-ruimtetuig, wat in 2001 gelanseer is, geneem en op Aarde bestudeer.<ref>{{Cite journal |last1=Calaway |first1=M.J. |title=Genesis capturing the Sun: Solar wind irradiation at Lagrange 1 |journal=Nuclear Instruments and Methods in Physics Research B |volume=267 |issue=7 |pages=1101–1108 |date=2009 |doi=10.1016/j.nimb.2009.01.132 |last2=Stansbery |first2=Eileen K. |last3=Keller |first3=Lindsay P. |bibcode=2009NIMPB.267.1101C |url=https://zenodo.org/record/1259269 |access-date=13 July 2019 |archive-date=11 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511052700/https://zenodo.org/record/1259269 |url-status=live }}</ref> * Die twee identiese ruimtetuie van die STEREO-sending is in Oktober 2006 gelanseer. Een het geleidelik voor die Aarde uitbeweeg en die ander het geleidelik by die Aarde agtergeraak. Dit lei tot stereoskopiese beelde van die Son en van sonverskynsels soos plasmawolke.<ref name="inst">{{cite web |date=8 March 2006 |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/stereo/spacecraft/index.html |title=STEREO Spacecraft & Instruments |website=NASA Missions |access-date=30 May 2006 |archive-date=23 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523040216/http://www.nasa.gov/mission_pages/stereo/spacecraft/index.html |url-status=live }}</ref> * Die Parker-sonverkenningstuig is in 2018 gelanseer en sal in 2025 'n perihelium van {{val|0.046|u=AE}} bereik; dit sal die eerste mensgemaakte voorwerp wees wat tot laag in die korona sal vlieg.<ref>{{cite news|url=https://www.space.com/three-big-missions-spotlight-the-sun.html|title=Our sun will never look the same again thanks to two solar probes and one giant telescope|author=Meghan Bartels|publisher=Space.com|access-date=March 9, 2020|archive-date=2 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200302130801/https://www.space.com/three-big-missions-spotlight-the-sun.html|url-status=live}}</ref> * SolO is in 2020 gelanseer en sal 'n minimum perihelium van 0,28&nbsp;AE bereik. Dit sal die naaste satelliet aan die Son wees met kameras wat op ons ster gerig is.<ref>{{Cite web |title=Solar Orbiter |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Solar_Orbiter |access-date=2022-03-29 |website=esa.int |language=en |archive-date=29 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220329191606/https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Solar_Orbiter |url-status=live }}</ref> * CuSPwas is op 16 November 2022 gelanseer om sondeeltjies en magneetvelde te bestudeer. * Die Indiese Ruimtenavorsingsorganisasie het op 2 September 2023 'n satelliet van {{val|100|u=kg}} gelanseer met die naam Aditya-L1.<ref>{{Cite web|date=February 2, 2022|first=Chethan|last=Kumar|title=2 key Gaganyaan crew abort tests, Aditya top priority|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/2-key-gaganyaan-crew-abort-tests-aditya-top-priority/articleshow/89305880.cms|access-date=2022-02-02|website=The Times of India|language=en|archive-date=18 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218203122/https://timesofindia.indiatimes.com/india/2-key-gaganyaan-crew-abort-tests-aditya-top-priority/articleshow/89305880.cms|url-status=live}}</ref> Sy hoofinstrument, 'n koronagraaf, sal die dinamika van die Son se korona bestudeer.<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/tech/science/aditya-l-1-after-chandrayaan-2-isro-to-pursue-indias-first-mission-to-the-sun-in-2020-7053851.html|title=Aditya L-1: After Chandrayaan 2, ISRO to pursue India's first mission to the Sun in 2020|date=25 July 2019|website=Tech2|access-date=2 August 2019|archive-date=2 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190802145416/https://www.firstpost.com/tech/science/aditya-l-1-after-chandrayaan-2-isro-to-pursue-indias-first-mission-to-the-sun-in-2020-7053851.html|url-status=live}}</ref> ==Godsdienstige aspekte== [[Beeld:Maler der Grabkammer der Nefertari 001.jpg|thumb|200px|[[Ra]], uit die grafkelder van Nefertari, 13de&nbsp;eeu&nbsp;v.C.]] Songode speel 'n belangrike rol in baie [[Godsdiens|wêreldgodsdienste]] en [[Mitologie|mitologieë]].<ref>{{cite book |last1=Coleman |first1=J.A. |last2=Davidson |first2=George |title=The Dictionary of Mythology: An A–Z of Themes, Legends, and Heroes |date=2015 |publisher=Arcturus Publishing Limited |location=Londen |isbn=978-1-78404-478-7 |page=316}}</ref> Die aanbidding van die Son was sentraal tot baie beskawings, soos die [[Antieke Egipte]]nare, die [[Inkas]] van [[Suid-Amerika]] en die [[Asteke]] van wat nou [[Mexiko]] is. In godsdienste soos [[Hindoeïsme]] word die Son steeds beskou as 'n god, bekend as [[Surya]]. Baie antieke monumente is gebou met sulke verskynsels in gedagte. So dui [[megaliet]]e (groot klippe) byvoorbeeld die [[sonstilstand]] aan in Nabta Plaja, Egipte; en [[Stonehenge]], Engeland; die [[piramide]] van El Castillo by [[Chichén Itzá]] in Mexiko is ontwerp om met die [[nagewening]]s skaduwees te gooi in die vorm van slange wat teen die piramide opseil. Die antieke [[Sumer|Sumeriërs]] het geglo die Son was [[Sjamasj|Oetoe]],<ref name=BlackGreen1992>{{cite book |last1=Black |first1=Jeremy |first2=Anthony |last2=Green |title=Gods, Demons and Symbols of Ancient Mesopotamia: An Illustrated Dictionary |url=https://books.google.com/books?id=05LXAAAAMAAJ&q=Inana |publisher=The British Museum Press |year=1992 |isbn=978-0-7141-1705-8 |pages=182–184 |access-date=22 August 2020 |archive-date=20 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201120094829/https://books.google.com/books?id=05LXAAAAMAAJ&q=Inana |url-status=live }}</ref> die god van geregtigheid en tweelingbroer van [[Isjtar|Inanna]], koningin van die hemele,<ref name=BlackGreen1992 /> wat later as die planeet Venus geïdentifiseer is.<ref name=Nemet1998>{{citation |last=Nemet-Nejat |first=Karen Rhea |date=1998 |title=Daily Life in Ancient Mesopotamia |publisher=Greenwood |isbn=978-0-313-29497-6 |page=[https://archive.org/details/dailylifeinancie00neme/page/203 203] |url=https://archive.org/details/dailylifeinancie00neme/page/203}}</ref> Later is Oetoe met die Oos-Semitiese god [[Sjamasj]] geïdentifiseer.<ref name=BlackGreen1992 /><ref name=Nemet1998 /> [[Beeld:Ra Barque.jpg|thumb|links|240px|Die songod Ra op sy boot.]] Van minstens die [[4de Dinastie van Egipte|4de Dinastie]] van Antieke Egipte af is die Son as die songod [[Ra]], met kop van 'n valk, aanbid. In die tyd van die [[Nuwe Ryk van Egipte|Nuwe Ryk]] is die songod verbind met die [[miskruier]]. Die Son het in die [[Amarna]]tydperk 'n kort terugkeer gemaak as die sonskyf, [[Aten]], die enigste god van farao [[Achenaten]].<ref>{{cite book |last1=Teeter |first1=Emily |title=Religion and Ritual in Ancient Egypt |date=2011 |publisher=Cambridge University Press |location=New York |isbn=978-0-521-84855-8}}</ref><ref>{{cite book |last1=Frankfort |first1=Henri |title=Ancient Egyptian Religion: an Interpretation |date=2011 |publisher=Dover Publications |isbn=978-0-486-41138-5}}</ref> Vir die Grieke was die Son die god [[Helios]]. In die laat [[Romeinse Ryk|Romeinse]] tydperk is die Son se verjaardag gevier as 'n vakansiedag, ''Sol Invictus'' (letterlik "Onoorwonne Son"), kort ná die wintersonstilstand. Dit was in Desember en dalk 'n voorloper tot [[Kersfees]]. In die Proto-Indo-Europese godsdiens is die Son verpersoonlik as die songodin ''*Seh₂ul''.<ref>{{cite encyclopedia |date=1997 |title=Encyclopedia of Indo-European Culture |editor1-last=Mallory |editor1-first=James P. |editor1-link=J. P. Mallory |editor2-last=Adams |editor2-first=Douglas Q. |editor2-link=Douglas Q. Adams |place=London |publisher=Routledge |id=(EIEC) |url=https://books.google.com/books?id=tzU3RIV2BWIC&q=Sun+goddess |isbn=978-1-884964-98-5 |access-date=20 October 2017 |archive-date=31 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331204930/https://books.google.com/books?id=tzU3RIV2BWIC&q=Sun+goddess |url-status=live }}</ref> Die [[Bybel]]vers [[Maleagi]] 4:2 praat van die "son van redding" (1983-vertaling) of "son van geregtigheid" (1953-vertaling). Sommige Christene vertolk dit as 'n verwysings na [[Christus]].<ref>{{cite book |last=Spargo |first=Emma Jane Marie |title=The Category of the Aesthetic in the Philosophy of Saint Bonaventure |url=https://books.google.com/books?id=SUkWAAAAMAAJ&q=sol+iustitiae+malachiae+IV+2&pg=PA86 |page=86 |year=1953 |publisher=The Franciscan Institute |location=St. Bonaventure, New York; E. Nauwelaerts, Louvain, Belgium; F. Schöningh, Paderborn, Germany |access-date=3 November 2020 |archive-date=17 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417054707/https://books.google.com/books?id=SUkWAAAAMAAJ&q=sol+iustitiae+malachiae+IV+2&pg=PA86 |url-status=live }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} ==Nog leesstof== * {{Cite book |last=Cohen |first=Richard |date=2010 |title=Chasing the Sun: The Epic Story of the Star That Gives Us Life |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-1-4000-6875-3}} * {{Cite journal |last=Hudson |first=Hugh |date=2008 |title=Solar Activity |journal=Scholarpedia |volume=3 |issue=3 |page=3967 |doi=10.4249/scholarpedia.3967|bibcode=2008SchpJ...3.3967H |doi-access=free }} * {{Cite journal |last=Thompson |first=M.J. |date=August 2004 |title=Solar interior: Helioseismology and the Sun's interior |journal=Astronomy & Geophysics |volume=45 |issue=4 |doi=10.1046/j.1468-4004.2003.45421.x |pages=21–25|bibcode=2004A&G....45d..21T |doi-access=free }} == Eksterne skakels == * [http://www.astronomycast.com/astronomy/episode-30-the-sun-spots-and-all/ Astronomy Cast: The Sun] * [http://www.acrim.com/ Satellite observations of solar luminosity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170611210135/http://acrim.com/ |date=11 June 2017 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=qpMRtvFD8ek&hl=fr Animation – The Future of the Sun] * [https://www.youtube.com/watch?v=6tmbeLTHC_0 "Thermonuclear Art – The Sun In Ultra-HD"] | Goddard Space Flight Center * [https://www.youtube.com/watch?v=l3QQQu7QLoM "A Decade of Sun"] | Goddard Space Flight Center {{Commons-kategorie inlyn|Sun}} {{wikt-inlyn|son}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Sun}} {{PlaneteSon}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Sonnestelsel]] [[Kategorie:Sterre met eiename]] [[Kategorie:G-tipe hoofreekssterre]] j4dyp8o0nnojl5vrpt6l78ekyff77m8 2890353 2890347 2026-04-06T04:46:20Z Kwamikagami 10476 /* Etimologie */ 2890353 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas ster | naam= Son [[Beeld:Sun symbol (bold).svg|24px|☉]] | beeld= The Sun in white light.jpg | onderskrif= Die son, met donker sonvlekke. | sterrebeeld= | bayernaam= | RK= 286,13°<br /><small>(vanaf die Noordpool)</small> | Dek= +63,87°<br /><small>(vanaf die Noordpool)</small><br /><small>63° 52' N</small> | magnitude= | skynmagnitude= −26,74<ref name=nssdc> {{cite web |last=Williams |first=D. R. |year=2004 |title=Sun Fact Sheet |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/sunfact.html |publisher=[[NASA]] |access-date=27 September 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527062414/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/sunfact.html |archive-date=27 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | absolute magnitude= 4,83<ref name=nssdc /> | ouderdom= ≈4,6 miljard jaar (4,6×10⁹ jaar) | massa= 1 sonmassa<br />1,9885×10³⁰ kg<ref name=nssdc/><br /><small>333&nbsp;000 × Aarde</small><ref name=nssdc/> | radius= 6,96342×10⁵ km<ref name=arxiv1203_4898>{{citation |first1=Marcelo |last1=Emilio |first2=Jeff R. |last2=Kuhn |first3=Rock I. |last3=Bush |first4=Isabelle F. |last4=Scholl |title=Measuring the Solar Radius from Space during the 2003 and 2006 Mercury Transits |work=arXiv |url=http://arxiv.org/abs/1203.4898 |date=5 Maart 2012 |accessdate=28 Maart 2012}}</ref><br /><small>109 × Aarde</small><ref name=sse> {{cite web |title=Solar System Exploration: Planets: Sun: Facts & Figures |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Sun&Display=Facts&System=Metric |publisher=[[NASA]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107042855/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Sun |archive-date=7 November 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> | ligsterkte= 3,828×10²⁶ W | spektraaltipe= G2V | temperatuur= Sentrum: ~1,57×10⁷<ref name=nssdc/><br />Fotosfeer (effektief): 5&nbsp;778<ref name=nssdc/><br />[[Korona]]: ~5×10⁶ | afstand=1 [[AE]], ≈1,496×10⁸ km <br />8 min. 19 sek. teen [[ligsnelheid]] | veranderlik= | veelvoudig= | planete= 8 | name= Son, ''Sól'', ''Helios'' }} Die '''Son''' is die [[ster]] in die middel van die [[Sonnestelsel]]. Dit is 'n swaar, warm bol [[plasma]], wat opgeblaas en verhit word deur energie wat deur [[kernfusie]]reaksies in sy kern opgewek word. 'n Deel van dié interne energie word van die [[fotosfeer]] af uitgestraal as lig, [[ultraviolet]]- en [[infrarooi]]bestraling, en dit verskaf die meeste energie vir [[lewe]] op [[Aarde]]. Die Son beweeg om die galaktiese sentrum van die [[Melkweg]], op 'n afstand van 26&nbsp;660 [[ligjare]]. Die Son se afstand van die Aarde af is gemiddeld 1&nbsp;[[AE]] ({{val|1.496|e=8|u=km}}) of sowat 8&nbsp;[[Ligjaar|ligminute]]. Sy deursnee is sowat {{val|1391400|u=km}}, 109 keer soveel as die Aarde s'n of vier keer die afstand tussen die Aarde en die [[Maan]]. Sy [[massa]] is sowat 330&nbsp;000 keer dié van die Aarde, wat sowat 99,86% van die totale massa van die Sonnestelsel is.<ref name="Woolfson00">{{Cite journal |last=Woolfson |first=M. |date=2000 |title=The origin and evolution of the solar system |url=http://inis.jinr.ru/sl/vol1/_djvu/P_Physics/Woolfson%20M.M.%20Origin%20and%20evolution%20of%20the%20solar%20system%20(IOP)(425s).pdf |url-status=live |journal=Astronomy & Geophysics |volume=41 |issue=1 |page=12 |bibcode=2000A&G....41a..12W |doi=10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711133403/http://inis.jinr.ru/sl/vol1/_djvu/P_Physics/Woolfson%20M.M.%20Origin%20and%20evolution%20of%20the%20solar%20system%20(IOP)(425s).pdf |archive-date=11 July 2020 |access-date=12 April 2020 |doi-access=free}}</ref> Rofweg 'n driekwart van die Son se massa bestaan uit [[waterstof]] (~73%); die res is hoofsaaklik [[helium]] (~25%), met klein persentasies [[Metaal (astronomie)|swaarder elemente]], insluitende [[suurstof]], [[koolstof]], [[neon]] en [[yster]].<ref name="basu2008">{{Cite journal |last1=Basu |first1=S. |last2=Antia |first2=H.M. |year=2008 |title=Helioseismology and Solar Abundances |journal=Physics Reports |volume=457 |issue=5–6 |pages=217–283 |arxiv=0711.4590 |bibcode=2008PhR...457..217B |doi=10.1016/j.physrep.2007.12.002 |s2cid=119302796}}</ref> Die Son is 'n [[hoofreeksster]] van [[Sterreklassifikasie#Klas G|klas G]] (G2V), wat informeel 'n "[[geeldwerg]]" genoem word, hoewel sy lig eintlik wit is. Dit is sowat 4,6&nbsp;miljard (miljard = 10⁹) jaar gelede gevorm,<ref name="Bonanno">{{Cite journal |last1=Bonanno |first1=A. |last2=Schlattl |first2=H. |last3=Paternò |first3=L. |year=2002 |title=The age of the Sun and the relativistic corrections in the EOS |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=390 |issue=3 |pages=1115–1118 |arxiv=astro-ph/0204331 |bibcode=2002A&A...390.1115B |doi=10.1051/0004-6361:20020749 |s2cid=119436299}}</ref><ref name="Connelly2012">{{Cite journal |last1=Connelly |first1=James N. |last2=Bizzarro |first2=Martin |last3=Krot |first3=Alexander N. |last4=Nordlund |first4=Åke |last5=Wielandt |first5=Daniel |last6=Ivanova |first6=Marina A. |date=2 November 2012 |title=The Absolute Chronology and Thermal Processing of Solids in the Solar Protoplanetary Disk |journal=Science |volume=338 |issue=6107 |pages=651–655 |bibcode=2012Sci...338..651C |doi=10.1126/science.1226919 |pmid=23118187 |s2cid=21965292}}</ref> vanweë die swaartekraginstorting van materie in 'n groot [[molekulêre wolk]]. Die meeste van die materie het in die middel versamel, terwyl die res in 'n [[Protoplanetêre skyf|plat skyf]] gedruk is, en daaruit het die res van die Sonnestelsel gevorm. Die massa in sy middel het so dig geword dat kernfusie eindelik in die kern ontstaan het. Alle sterre vorm vermoedelik deur middel van dié proses. Die Son skakel elke sekonde sowat 600&nbsp;miljoen ton waterstof in helium om deur kernfusie, en verander in die proses 4&nbsp;miljoen ton materie in energie. Dié energie, wat tussen 10&nbsp;000 en 170&nbsp;000 jaar kan neem om uit die kern te ontsnap, is die bron van die Son se lig en hitte. Ver in die toekoms, wanneer die kernfusie van waterstof in die Son se kern sal afneem tot op 'n punt waar die Son nie meer in [[hidrostatiese ewewig]] is nie, sal sy kern aansienlik digter en warmer word; dit sal sy buitenste lae laat uitsit en die Son eindelik in 'n [[rooireus]] verander. Dié proses sal die Son sowat 5&nbsp;miljard jaar van nou af so groot maak dat die Aarde onbewoonbaar sal wees. Hierna sal die Son se kern sy buitenste lae wegstoot en 'n digte soort afkoelende sterkern word bekend as 'n [[witdwerg]]. Dit sal nie meer kernfusie ondergaan nie, maar sal steeds gloei en hitte afgee vanweë sy voormalige fusieprosesse. Die enorme uitwerking van die Son op die Aarde is sedert prehistoriese tye besef en baie kulture het dit as 'n [[godheid]] beskou. Die [[Sinodiese dag|sinodiese]] rotasie van die Aarde en sy [[wentelbaan]] om die Son is die basis van sommige [[sonkalender]]s. Die kalender wat vandag die meeste gebruik word, is die [[Gregoriaanse kalender]], wat gebaseer is op die 16de-eeuse vertolking van die Son se waargenome beweging as werklike beweging.<ref>{{Cite book |last=Lattis |first=James M. |title=Between Copernicus and Galileo: Christoph Clavius and the Collapse of Ptolemaic Cosmology |date=1994 |publisher=The University of Chicago |isbn=0-226-46929-8 |location=Chicago |pages=3–4}}</ref> ==Etimologie== Die woord "son" kom in verskeie [[Germaanse tale]] voor – [[Engels]]: ''sun'', [[Duits]]: ''Sonne'', Oudengels: ''sunne'', [[Nederlands]]: ''zon'' en vele meer. Al dié woorde kom van die Proto-Germaanse *sunnōn.<ref name="BARNHART776">{{Cite book |last=Barnhart |first=R.K. |title=The Barnhart Concise Dictionary of Etymology |date=1995 |publisher=HarperCollins |isbn=978-0-06-270084-1 |page=776}}</ref><ref name="Orel">Vladimir Orel (2003) [https://archive.org/details/Orel-AHandbookOfGermanicEtymology/mode/2up/search/sun ''A Handbook of Germanic Etymology''], Brill</ref> Dit hou ook verband met die woord vir "son" in ander takke van die [[Indo-Europese taalfamilie]], hoewel 'n [[Nominatief|nominatiewe]] stam met 'n "l" in die meeste gevalle aangetref word, in plaas van die [[Genitief|genitiewe]] stam met 'n "n", soos in [[Latyn]]: ''sōl'', [[Grieks|antieke Grieks]]: ἥλιος, ''hēlios'') en [[Wallies]]: ''haul''. Die "l" is soms wel ook in Proto-Germaans aangetref, en word gebruik in tale soos [[Sweeds]] en [[Deens]] (''solen'').<ref name=Orel /> Die woord "son" word meestal in Afrikaanse verbindings gebruik, soos in [[sonlig]] en [[sonjaar]]. Die Griekse ''helios'' word soms gebruik, soos in die term [[heliosfeer]], of die Engelse term ''solar'' word as "solêr" vertaal, soos in [[Eksoplaneet|ekstrasolêre planeet]]. Die sewende dag van die week is na die son genoem. Dit kom van die Nederlandse ''zondag'', wat 'n leenvertaling van die Latynse ''dies solis'', "dag van die son", is; dié dag is in die heidense outyd aan die son gewy.<ref>"Sondag" in die Etimologiewoordeboek van Afrikaans (EWA) by [https://viva-afrikaans.org/ viva-afrikaans.org] (intekening nodig). Besoek op 5 November 2023.</ref> Die [[sterrekundige simbool]] vir die son is 'n sirkel met 'n punt in: [[Beeld:Sun symbol (fixed width).svg|16px|☉]]. Dit word gebruik in eenhede soos ''M''_☉ ([[sonmassa]]), ''R''_☉ ([[sonradius]]) en ''L''_☉ ([[sonligsterkte]]). ==Algemene kenmerke== Die Son is 'n [[Sterreklassifikasie#Klas_G|G-tipe hoofreeksster]] wat sowat 99,86% van die [[Sonnestelsel]] se massa beslaan. Dit het 'n [[absolute magnitude]] van 4,83, wat na raming helderder is as sowat 85% van die sterre in die [[Melkweg]], waarvan die meeste [[rooidwerg]]e is.<ref>{{Cite news |last=Than |first=K. |date=2006 |title=Astronomers Had it Wrong: Most Stars are Single |publisher=Space.com |url=http://www.space.com/scienceastronomy/060130_mm_single_stars.html |url-status=live |access-date=1 August 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101221093125/http://www.space.com/scienceastronomy/060130_mm_single_stars.html |archive-date=21 December 2010}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Lada |first=C.J. |date=2006 |title=Stellar multiplicity and the initial mass function: Most stars are single |journal=Astrophysical Journal Letters |volume=640 |issue=1 |pages=L63–L66 |arxiv=astro-ph/0601375 |bibcode=2006ApJ...640L..63L |doi=10.1086/503158 |s2cid=8400400}}</ref> Die Son is 'n [[Metaal (astronomie)#Populasie I, II en III|populasie I-ster]], of een met baie swaar elemente.<ref name="zeilik">{{Cite book |last1=Zeilik |first1=M.A. |title=Introductory Astronomy & Astrophysics |last2=Gregory |first2=S.A. |date=1998 |publisher=Saunders College Publishing |isbn=978-0-03-006228-5 |edition=4de |page=322}}</ref> Sy vorming is dalk veroorsaak deur skokgolwe van 'n [[supernova]] naby aan hom.<ref name="Falk">{{Cite journal |last1=Falk |first1=S.W. |last2=Lattmer |first2=J.M. |last3=Margolis |first3=S.H. |date=1977 |title=Are supernovae sources of presolar grains? |journal=Nature |volume=270 |issue=5639 |pages=700–701 |bibcode=1977Natur.270..700F |doi=10.1038/270700a0 |s2cid=4240932}}</ref> Dit word vermoed vanweë 'n hoë voorkoms van swaar elemente in die Sonnestelsel, soos [[goud]] en [[uraan]], relatief tot die voorkoms van dié elemente in sogenaamde populasie II-sterre, met minder swaar elemente. Die Son is verreweg die helderste natuurlike voorwerp in die lugruim van die Aarde af gesien: Dit het 'n [[skynbare magnitude]] van {{nowrap|-26,74}}.<ref>{{Cite journal |last=Burton |first=W.B. |date=1986 |title=Stellar parameters |journal=Space Science Reviews |volume=43 |issue=3–4 |pages=244–250 |doi=10.1007/BF00190626 |s2cid=189796439}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Bessell |first1=M.S. |last2=Castelli |first2=F. |last3=Plez |first3=B. |date=1998 |title=Model atmospheres broad-band colors, bolometric corrections and temperature calibrations for O–M stars |journal=Astronomy and Astrophysics|volume=333 |pages=231–250 |bibcode=1998A&A...333..231B}}</ref> Dit is omtrent 13&nbsp;miljard keer so helder as die tweede helderste voorwerp, die ster [[Sirius]], met 'n skynbare magnitude van {{nowrap|-1,46}} (hoe laer die magnitude, hoe helderder die ster). Die gemiddelde afstand tussen die Aarde en die Son se middelpunte word geneem as 1&nbsp;AE (astronomiese eenheid), hoewel dié afstand wissel met sowat 2,5&nbsp;miljoen&nbsp;km namate die Aarde tussen sy [[perihelium]] (naaste afstand) op omstreeks 3 Januarie en sy [[afelium]] (verste afstand) op omstreeks 4 Julie beweeg.<ref name="USNO">{{Cite web |date=31 January 2008 |title=Equinoxes, Solstices, Perihelion, and Aphelion, 2000–2020 |url=http://aa.usno.navy.mil/data/docs/EarthSeasons.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071013000301/http://aa.usno.navy.mil/data/docs/EarthSeasons.php |archive-date=13 October 2007 |access-date=17 July 2009 |publisher=US Naval Observatory}}</ref><ref name="Astropixels">{{Cite web |title=Earth at Perihelion and Aphelion: 2001 to 2100 |url=http://www.astropixels.com/ephemeris/perap2001.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190709154207/http://astropixels.com/ephemeris/perap2001.html |archive-date=9 July 2019 |access-date=3 June 2021}}</ref> Op die gemiddelde afstand beweeg lig in sowat 8&nbsp;minute 20&nbsp;sekondes van die Son na die Aarde.<ref>{{Cite web |last=Cain |first=Fraser |date=15 April 2013 |title=How long does it take sunlight to reach the Earth? |url=https://phys.org/news/2013-04-sunlight-earth.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302095547/https://phys.org/news/2013-04-sunlight-earth.html |archive-date=2 March 2022 |access-date=2 March 2022 |website=phys.org |language=en}}</ref> Die energie van dié sonlig onderhou feitlik alle lewe op Aarde deur middel van [[fotosintese]],<ref name="Simon2001">{{Cite book |last=Simon |first=A. |url=https://books.google.com/books?id=1gXImRmz7u8C&q=bacteria+that+live+with+out+the+sun&pg=PA26 |title=The Real Science Behind the X-Files : Microbes, meteorites, and mutants |date=2001 |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-0-684-85618-6 |pages=25–27 |access-date=3 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417061644/https://books.google.com/books?id=1gXImRmz7u8C&q=bacteria+that+live+with+out+the+sun&pg=PA26 |archive-date=17 April 2021 |url-status=live}}</ref> en is die dryfkrag agter ons [[klimaat]] en [[weer]]. Die Son het nie 'n definitiewe grens nie, maar sy digtheid neem eksponensieel af met 'n toename in afstand van die fotosfeer af.<ref name="Beer et al, 2012-41">{{Cite book |last1=Beer |first1=J. |title=Cosmogenic Radionuclides: Theory and Applications in the Terrestrial and Space Environments |last2=McCracken |first2=K. |last3=von Steiger |first3=R. |date=2012 |publisher=Springer Science+Business Media |isbn=978-3-642-14651-0 |page=41}}</ref> Vir die doel van meting: Die Son se radius word beskou as die afstand van sy middel af tot by die rand van die fotosfeer, wat sy skynbare sigbare oppervlak is.<ref name="Phillips1995-73">{{Cite book |last=Phillips |first=K.J.H. |title=Guide to the Sun |date=1995 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-39788-9 |page=73}}</ref> Met dié meting is die Son 'n byna perfekte sfeer met 'n platting van sowat 9&nbsp;miljoenstes;<ref name="Godier">{{Cite journal |last1=Godier |first1=S. |last2=Rozelot |first2=J.-P. |date=2000 |title=The solar oblateness and its relationship with the structure of the tachocline and of the Sun's subsurface |url=http://aa.springer.de/papers/0355001/2300365.pdf |url-status=dead |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=355 |pages=365–374 |bibcode=2000A&A...355..365G |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510022519/http://aa.springer.de/papers/0355001/2300365.pdf |archive-date=10 May 2011 |access-date=22 February 2006}}</ref><ref>{{Cite news |date=2 October 2008 |title=How Round is the Sun? |publisher=NASA |url=https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2008/02oct_oblatesun/ |url-status=live |access-date=7 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329081811/https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2008/02oct_oblatesun |archive-date=29 March 2019}}</ref> dit beteken sy pooldeursnee verskil van sy ewenaardeursnee met net 10&nbsp;km.<ref name="perfect sphere">{{Cite web |last=Jones |first=G. |date=16 August 2012 |title=Sun is the most perfect sphere ever observed in nature |url=https://www.theguardian.com/science/2012/aug/16/sun-perfect-sphere-nature |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140303022045/http://www.theguardian.com/science/2012/aug/16/sun-perfect-sphere-nature |archive-date=3 March 2014 |access-date=19 August 2013 |website=The Guardian}}</ref> Die gety-invloed van die planete is swak en het nie 'n groot invloed op die vorm van die Son nie.<ref name="Schutz2003">{{Cite book |last=Schutz |first=B.F. |title=Gravity from the ground up |date=2003 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-45506-0 |pages=98–99}}</ref> Die Son roteer vinniger by sy ewenaar as by sy pole. Dit word veroorsaak deur konveksiebeweging vanweë hittevervoer en die [[Corioliskrag]] as gevolg van die Son se rotasie. In 'n verwysingsraamwerk wat deur die sterre gedefinieer word, is die Son se rotasieperiode sowat 25,6 dae by sy ewenaar en 33,5 dae by sy pole. Van die Aarde af gesien terwyl dit om die Son wentel, is die Son se skynbare rotasieperiode by sy ewenaar sowat 28 dae.<ref name="Phillips1995-78">{{Cite book |last=Phillips |first=K.J.H. |title=Guide to the Sun |date=1995 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-39788-9 |pages=78–79}}</ref> ==Samestelling== Die Son bestaan hoofsaaklik uit die elemente [[waterstof]] en [[helium]]. In dié stadium van die Son se bestaan is dit onderskeidelik 74,9% en 23,8% van die massa van die Son in die fotosfeer.<ref name=lodders>{{cite journal |doi=10.1086/375492 |last=Lodders |first=Katharina|date=10 July 2003 |title=Solar System Abundances and Condensation Temperatures of the Elements |journal=The Astrophysical Journal |volume=591 |issue=2 |pages=1220–1247 |url=http://weft.astro.washington.edu/courses/astro557/LODDERS.pdf |bibcode=2003ApJ...591.1220L |access-date=1 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107043527/http://weft.astro.washington.edu/courses/astro557/LODDERS.pdf |archive-date=7 November 2015 |url-status=dead |citeseerx=10.1.1.666.9351 |s2cid=42498829 }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Lodders |first=K. |title=Abundances and Condensation Temperatures of the Elements |url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/metsoc2003/pdf/5272.pdf |journal=Meteoritics & Planetary Science |volume=38 |issue=suppl |page=5272 |date=2003 |bibcode=2003M&PSA..38.5272L |access-date=3 August 2008 |archive-date=13 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513163004/http://www.lpi.usra.edu/meetings/metsoc2003/pdf/5272.pdf |url-status=live }}</ref> Alle swaarder elemente, wat in sterrekunde "[[Metaal (astronomie)|metale]]" genoem word, maak minder as 2% van die massa uit: Die volopstes is [[suurstof]] (sowat 1%), [[koolstof]] (0,3%), [[neon]] (0,2%) en [[yster]] (0,2%).<ref name=hkt2004>{{Cite book |last1=Hansen |first1=C.J. |last2=Kawaler |first2=S.A. |last3=Trimble |first3=V. |title=Stellar Interiors: Physical Principles, Structure, and Evolution |pages=19–20 |edition=2nd |publisher=Springer |date=2004 |isbn=978-0-387-20089-7}}</ref> Die Son se oorspronklike chemiese samestelling sou oorgeërf gewees het van die [[interstellêre medium]] waaruit dit gevorm het. Dit sou aanvanklik sowat 71,1% waterstof, 27,4% helium en 1,5% swaarder elemente bevat het.<ref name=lodders /> Die waterstof en die meeste helium in die Son sou geskep gewees het deur [[Oerknal]]-[[nukleosintese]] in die eerste 20 minute van die heelal, en die swaarder elemente is geskep deur sterre van vorige generasies voor die Son gevorm is, en sou in die interstellêre medium versprei het gedurende die finale stadiums van sterlewe en deur verskynsels soos [[supernova]]s.<ref name="hkt2004_78">{{Cite book |last1=Hansen |first1=C.J. |title=Stellar Interiors: Physical Principles, Structure, and Evolution |last2=Kawaler |first2=S.A. |last3=Trimble |first3=V. |date=2004 |publisher=Springer |isbn=978-0-387-20089-7 |edition=2de |pages=77–78}}</ref> Sedert die ontstaan van die Son is die belangrikste fusieproses die omskepping van waterstof in helium. Oor die afgelope 4,6&nbsp;miljard jaar het die hoeveelheid helium en die ligging daarvan in die Son geleidelik verander. In die kern het die proporsie van helium van sowat 24% tot sowat 60% toegeneem vanweë fusie, en van die helium en swaarder elemente het van die fotosfeer na die middel van die Son beweeg as gevolg van [[swaartekrag]]. Die proporsies van die swaarder elemente het onveranderd gebly. Hitte word deur straling van die Son se kern af versprei eerder as deur konveksie; die fusieprodukte word dus nie deur hitte na buite vervoer nie, maar bly in die kern.<ref name=hkt2004_9.2.3>{{Cite book |last1=Hansen |first1=C.J. |last2=Kawaler |first2=S.A. |last3=Trimble |first3=V. |title=Stellar Interiors: Physical Principles, Structure, and Evolution |pages=§&nbsp;9.2.3 |no-pp=yes |edition=2de |publisher=Springer |date=2004 |isbn=978-0-387-20089-7}}</ref> Tans het 'n binnekern van helium begin vorm wat nie versmelt (gefuseer) kan word nie omdat die kern nog nie warm genoeg is om helium te versmelt nie. In die toekoms sal helium in die kern bly versamel, en oor sowat 5&nbsp;miljard jaar sal dié opbou van helium veroorsaak dat die Son die [[hoofreeks]] verlaat en 'n [[rooireus]] word.<ref>Iben, I Jnr (1965) "Stellar Evolution. II. The Evolution of a 3 M_{sun} Star from the Main Sequence Through Core Helium Burning". (''Astrophysical Journal'', vol. 142, p. 1447)</ref> Die chemiese samestelling van die fotosfeer word gewoonlik beskou as verteenwoordigend van die samestelling van die oersonnestelsel.<ref name="aller1968">{{Cite journal |last=Aller |first=L.H. |title=The chemical composition of the Sun and the solar system |journal=Proceedings of the Astronomical Society of Australia |volume=1 |issue=4 |page=133 |date=1968 |bibcode=1968PASA....1..133A|doi=10.1017/S1323358000011048|s2cid=119759834 |doi-access=free }}</ref> Die hoeveelheid swaarder elemente wat hier bo beskryf is, word gewoonlik gemeet deur beide [[spektroskopie]] van die Son se fotosfeer en die meet van hoeveelhede in [[meteoriet]]e wat nog nie tot smeltpunt verhit is nie. Dié meteoriete het vermoedelik die samestelling van die protostellêre Son behou en word dus nie geraak deur die huidige hoeveelhede swaarder elemente in die Son nie. Die twee metodes werk gewoonlik goed saam.<ref name="basu2008" /> ==Struktuur en fusie== [[Beeld:Sun poster.svg|thumb|280px|'n Illustrasie van die Son se struktuur (in vals kleure ter wille van kontras).]] ===Kern=== Die Son se kern strek van sy middel tot omtrent 20-25% van die sonradius.<ref name="Garcia2007">{{Cite journal |last=García |first=R. |date=2007 |title=Tracking solar gravity modes: the dynamics of the solar core |journal=Science |volume=316 |issue=5831 |pages=1591–1593 |bibcode=2007Sci...316.1591G |doi=10.1126/science.1140598 |pmid=17478682 |s2cid=35285705|display-authors=etal }}</ref> Dit het 'n [[digtheid]] van tot {{val|150|u=g/cm3}}<ref name="Basu">{{Cite journal |last1=Basu |first1=S. |display-authors=etal |year=2009 |title=Fresh insights on the structure of the solar core |journal=The Astrophysical Journal |volume=699 |issue=2 |pages=1403–1417 |arxiv=0905.0651 |bibcode=2009ApJ...699.1403B |doi=10.1088/0004-637X/699/2/1403|s2cid=11044272 }}</ref><ref name="NASA1">{{Cite web |date=18 January 2007 |title=NASA/Marshall Solar Physics |url=http://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329081742/https://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |archive-date=29 March 2019 |access-date=11 July 2009 |publisher=Marshall Space Flight Center}}</ref> (sowat 150 keer die digtheid van water) en 'n [[temperatuur]] van naby 15,7&nbsp;miljoen [[kelvin]] (K).<ref name="NASA1" /> In vergelyking hiermee is die Son se oppervlaktemperatuur sowat 5&nbsp;800&nbsp;K. Volgens onlangse ontledings van die Solar and Heliospheric Observatory- (SOHO)-sending is die rotasietempo in die kern vinniger as in die [[#Stralingsone|stralingsone]] daarbo.<ref name="Garcia2007" /> Deur die grootste deel van die Son se bestaan word energie in die kernstreek opgewek deur [[kernfusie]] deur middel van die proton–proton-ketting; dié proses skakel waterstof in helium om.<ref>{{Cite conference |last=Broggini |first=C. |date=2003 |title=Physics in Collision, Proceedings of the XXIII International Conference: Nuclear Processes at Solar Energy |url=http://www.slac.stanford.edu/econf/C030626 |conference=XXIII Physics in Collisions Conference |location=Zeuthen, Germany |page=21 |arxiv=astro-ph/0308537 |bibcode=2003phco.conf...21B |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421113407/http://www.slac.stanford.edu/econf/C030626/ |archive-date=21 April 2017 |access-date=12 August 2013 |url-status=live}}</ref> Tans kom net sowat 0,8% van die energie wat opgewek word van 'n ander reeks fusiereaksies wat die [[CNO-siklus]] (koolstof-stikstof-suurstof-siklus) genoem word, hoewel dié deel na verwagting sal toeneem namate die Son ouer en helderder word.<ref name="jpcs271_1_012031">{{Cite journal |last1=Goupil |first1=M.J. |last2=Lebreton |first2=Y. |last3=Marques |first3=J.P. |last4=Samadi |first4=R. |last5=Baudin |first5=F. |date=2011 |title=Open issues in probing interiors of solar-like oscillating main sequence stars 1. From the Sun to nearly suns |journal=Journal of Physics: Conference Series |volume=271 |issue=1 |page=012031 |arxiv=1102.0247 |bibcode=2011JPhCS.271a2031G |doi=10.1088/1742-6596/271/1/012031|s2cid=4776237 }}</ref><ref>{{Cite journal |last=The Borexino Collaboration |date=2020 |title=Experimental evidence of neutrinos produced in the CNO fusion cycle in the Sun |url=https://www.nature.com/articles/s41586-020-2934-0 |journal=Nature |volume=587 |issue=? |pages=577–582 |arxiv=2006.15115 |bibcode=2020Natur.587..577B |doi=10.1038/s41586-020-2934-0 |pmid=33239797 |s2cid=227174644 |access-date=26 November 2020 |archive-date=27 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127093809/https://www.nature.com/articles/s41586-020-2934-0 |url-status=live }}</ref> Die kern is die enigste streek van die Son waar 'n aansienlike hoeveelheid [[Termiese straling|termiese energie]] deur fusie opgewek word; 99% van die krag word binne die eerste 24% van die sonradius opgewek, en by 30% van die radius hou fusie feitlik heeltemal op. Die res van die Son word deur dié energie verhit terwyl dit deur baie opeenvolgende lae na buite en eindelik na die fotosfeer beweeg, van waar dit in die ruimte ontsnap deur straling ([[foton]]e) of adveksie (massiewe deeltjies).<ref name="Phillips1995-47">{{Cite book |last=Phillips |first=K.J.H. |title=Guide to the Sun |date=1995 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-39788-9 |pages=47–53}}</ref><ref name=Zirker2002-15>{{Cite book |last=Zirker |first=J.B. |date=2002 |title=Journey from the Center of the Sun |pages=[https://archive.org/details/journeyfromcente0000zirk/page/15 15–34] |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-05781-1 |url=https://archive.org/details/journeyfromcente0000zirk/page/15 }}</ref> [[Beeld:Proton-proton reaction chain.svg|thumb|240px|links|'n Illustrasie van die proton-proton-reaksieketting van waterstof in [[deuterium]], [[helium-3]] en gewone [[helium-4]].]] Die proton-proton-ketting kom omtrent {{val|9.2|e=37}} keer per sekonde voor en skakel elke sekonde sowat 3,7{{e|38}} protone in [[alfadeeltjie]]s (heliumkerns) om (uit altesaam ~8,9{{e|56}} vrye protone in die Son), of sowat {{val|6.2|e=11|u=kg/s}}. Elke proton vat egter gemiddeld sowat 9 miljard jaar om deur die PP-ketting met ander te versmelt.<ref name="Phillips1995-47" /> Deur vier vrye protone (waterstofkerns) in 'n enkele alfadeeltjie (heliumkern) om te skakel, word sowat 0,7% van die gefuseerde massa as energie opgewek;<ref>{{Cite book |last=Shu |first=F.H. |url=https://archive.org/details/physicaluniverse00shuf/page/102 |title=The Physical Universe: An Introduction to Astronomy |date=1982 |publisher=University Science Books |isbn=978-0-935702-05-7 |page=[https://archive.org/details/physicaluniverse00shuf/page/102 102]}}</ref> die Son laat dus energie vry teen 'n massa-energie-omskakelingstempo van 4,26&nbsp;miljoen ton per sekonde (wat 600 metrieke megaton waterstof gebruik)<ref>{{Cite web |date=2012 |title=Ask Us: Sun |url=https://helios.gsfc.nasa.gov/qa_sun.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180903223810/https://helios.gsfc.nasa.gov/qa_sun.html |archive-date=3 September 2018 |access-date=13 July 2017 |website=Cosmicopia |publisher=NASA}}</ref> vir 384,6&nbsp;[[SI-voorvoegsel|jottawatt]] ({{val|3.846|e=26|u=W}})<ref name="nssdc" /> of 9,192{{e|10}}&nbsp;megaton [[TNT]] per sekonde. Die groot kraguitset van die Son is hoofsaaklik vanweë sy grootte en die groot digtheid in sy kern (in vergelyking met die Aarde en voorwerpe op die Aarde), met net 'n relatief klein hoeveelheid krag wat per kubieke meter opgewek word. Teoretiese modelle van die Son se binnekant dui op 'n maksimum kragdigtheid, of energie-opwekking, van sowat 276,5 [[watt]] per kubieke meter in die middel van sy kern,<ref>{{Cite web |last=Cohen |first=H. |date=9 November 1998 |title=Table of temperatures, power densities, luminosities by radius in the Sun |url=http://fusedweb.llnl.gov/CPEP/Chart_Pages/5.Plasmas/Sunlayers.html |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20011129122524/http%3A//fusedweb%2Ellnl%2Egov/cpep/chart_pages/5%2Eplasmas/sunlayers%2Ehtml |archive-date=29 November 2001 |access-date=30 August 2011 |publisher=Contemporary Physics Education Project}}</ref> wat volgens die Australiese wetenskapkommentator Karl Kruszelnicki omtrent dieselfde kragdigtheid is as in 'n [[kompos]]hoop.<ref>{{Cite web |date=17 April 2012 |title=Lazy Sun is less energetic than compost |url=http://www.abc.net.au/science/articles/2012/04/17/3478276.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306123113/http://www.abc.net.au/science/articles/2012/04/17/3478276.htm |archive-date=6 March 2014 |access-date=25 February 2014 |website=Australian Broadcasting Corporation}}</ref> Die fusietempo in die kern is in 'n selfkorrigerende ewewig: 'n Effens hoër fusietempo sal veroorsaak dat die kern warmer word en effens sal uitsit teenoor die gewig van die buitenste lae; dit sal die digtheid en dus fusietempo laat afneem en die versteuring korrigeer. 'n Effens laer tempo sal veroorsaak dat die kern effens afkoel; dit sal die digtheid en fusietempo laat toeneem om dit te herstel.<ref>{{Cite journal |last1=Haubold |first1=H.J. |last2=Mathai |first2=A.M. |date=1994 |title=Solar Nuclear Energy Generation & The Chlorine Solar Neutrino Experiment |volume=320 |issue=1994 |pages=102–116 |journal=AIP Conference Proceedings |arxiv=astro-ph/9405040 |bibcode=1995AIPC..320..102H |doi=10.1063/1.47009|citeseerx=10.1.1.254.6033|s2cid=14622069 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Myers |first=S.T. |date=18 February 1999 |title=Lecture 11 – Stellar Structure I: Hydrostatic Equilibrium |url=http://www.aoc.nrao.edu/~smyers/courses/astro12/L11.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110512180052/http://www.aoc.nrao.edu/~smyers/courses/astro12/L11.html |archive-date=12 May 2011 |access-date=15 July 2009 |website=Introduction to Astrophysics II}}</ref> ===Stralingsone=== [[Beeld:Heat Transfer in Stars.svg|thumb|280px|'n Illustrasie van verskillende sterre se interne struktuur. Die Son, in die middel, het 'n binneste stralingsone en 'n buitenste konveksiesone.]] Die stralingsone is die dikste laag van die Son, teen 0,45 sonradius. Van die kern na buite, tot omtrent 0,7 sonradius, is [[termiese straling]] die primêre manier van energieoordrag.<ref name="autogenerated1">{{cite web |url=http://mynasa.nasa.gov/worldbook/sun_worldbook.html |publisher=NASA |title=Sun |website=World Book at NASA |access-date=10 October 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510142009/http://mynasa.nasa.gov/worldbook/sun_worldbook.html |archive-date=10 May 2013}}</ref> Die temperatuur neem af hoe verder van die kern af, van sowat 7&nbsp;miljoen tot 2&nbsp;miljoen K.<ref name="NASA1" /> Die temperatuurgradiënt is te klein vir konveksie en daarom vind energieoordrag deur straling plaas.<ref name="NASA1" /> [[Ioon|Ione]] van waterstof en helium straal fotone uit wat net 'n klein afstand beweeg voordat hulle weer deur ander ione geabsorbeer word.<ref name="autogenerated1" /> Die digtheid neem tussen 0,25 sonradius en 0,7 radius, die bokant van die stralingsone, honderdvoudig af van 20&nbsp;000&nbsp;kg/m³ tot 200&nbsp;kg/m³.<ref name="autogenerated1" /> ===Konveksiesone=== Die Son se konveksiesone strek van 0,7 sonradius (500&nbsp;000&nbsp;km) tot naby die oppervlak. In dié laag is die sonplasma nie dig of warm genoeg om die hitte-energie van die binnekant na buite te verplaas deur middel van straling nie. Die digtheid van die plasma is wel laag genoeg dat konveksiestrome ontwikkel om die Son se energie na sy oppervlak te vervoer. Wanneer die plasma net onder die oppervlak van die fotosfeer afkoel, neem die digtheid daarvan toe en sink dit na die onderkant van die konveksiesone, waar dit weer warmer word en styg, en die konveksiesiklus duur voort. By die fotosfeer neem die temperatuur af tot 5&nbsp;700&nbsp;K (350-voudig) en die digtheid tot net 0,2&nbsp;g/m³ (sowat 1/10&nbsp;000 van die digtheid van lug by die seevlak op Aarde en 'n miljoenste van dié van die binneste laag van die Son se konveksiesone).<ref name=NASA1 /> Die termiese kolomme van die konveksiesone is op die oppervlak van die Son te sien as 'n korrelrige voorkoms.<ref name=NASA1 /> Dié termiese kolomme het rofweg die vorm van seshoekige prismas.<ref>{{Cite book |last=Mullan |first=D.J |title=From the Sun to the Great Attractor |date=2000 |publisher=Springer |isbn=978-3-540-41064-5 |editor-last=Page, D. |page=22 |chapter=Solar Physics: From the Deep Interior to the Hot Corona |access-date=22 August 2020 |editor-last2=Hirsch, J.G. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=rk5fxs55_OkC&pg=PA22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417080656/https://books.google.com/books?id=rk5fxs55_OkC&pg=PA22 |archive-date=17 April 2021 |url-status=live}}</ref> ===Fotosfeer=== [[Beeld:Highest resolution photo of Sun (NSF) as of January 20, 2020.jpg|thumb|200px|'n Hoëresolusiefoto van die Son se oppervlak.]] Die sigbare deel van die Son, die fotosfeer, is die laag onder die een waar die Son se lig deurskynend word.<ref name="Abhyankar1977">{{Cite journal |last=Abhyankar |first=K.D. |date=1977 |title=A Survey of the Solar Atmospheric Models |url=http://prints.iiap.res.in/handle/2248/510 |url-status=live |journal=Bulletin of the Astronomical Society of India |volume=5 |pages=40–44 |bibcode=1977BASI....5...40A |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512151641/http://prints.iiap.res.in/handle/2248/510 |archive-date=12 May 2020 |access-date=12 July 2009}}</ref> Fotone wat in dié laag geskep word, ontsnap van hier deur die deurskynende sonatmosfeer daarbo en word sonstraling, of [[sonlig]]. Die verandering in deursigtigheid is vanweë die afname van die hoeveelheid H^--ione, wat sigbare lig maklik absorbeer.<ref name=Abhyankar1977 /> Die omgekeerde hiervan is die sigbare lig wat ons sien wat geskep word wanneer [[elektron]]e met waterstofatome reageer om H^--ione te vorm.<ref name="Gibson">{{Cite book |last=Gibson |first=Edward G. |date=1973 |title=The Quiet Sun (NASA SP-303) |publisher=NASA |asin=B0006C7RS0}}</ref><ref name="Shu">{{Cite book |last=Shu |first=F.H. |title=The Physics of Astrophysics |volume=1 |publisher=University Science Books |date=1991 |isbn=978-0-935702-64-4}}</ref> Die fotosfeer is tienhonderde kilometers dik en is effens minder ondeursigtig as lug op Aarde. Omdat die boonste deel van die fotosfeer koeler as die onderste deel is, lyk 'n foto van die Son helderder in die middel as aan die rand van die sonskyf; die verskynsel is bekend as randverdonkering.<ref name="Abhyankar1977" /> Die spektrum van sonlig is min of meer gelyk aan dié van 'n [[swartliggaam]] wat teen 5&nbsp;777&nbsp;K (5&nbsp;504&nbsp;°C) uitstraal, onderbreek deur [[absorpsielyn]]e van die atome in die yl lae bo die fotosfeer. Die fotosfeer is nie ten volle geïoniseer nie (ionisasie is sowat 3%), en daarom is feitlik al die waterstof in atoomvorm.<ref>{{cite journal |last1=Rast |first1=M. |last2=Nordlund |first2=Å. |last3=Stein |first3=R. |last4=Toomre |first4=J. |date=1993 |title=Ionization Effects in Three-Dimensional Solar Granulation Simulations |journal=The Astrophysical Journal Letters |volume=408 |issue=1 |page=L53–L56 |bibcode=1993ApJ...408L..53R |doi=10.1086/186829|doi-access=free }}</ref> In vroeë studies van die optiese spektrum van die fotosfeer is absorpsielyne ontdek wat nie ooreenstem met enige chemiese element op Aarde nie. In 1868 het die Engelse sterrekundige Norman Lockyer die hipotese ontwikkel dat dié absorpsielyne veroorsaak word deur 'n nuwe element, wat hy "helium" genoem het, na die Griekse songod [[Helios]]. Eers 25 jaar later is helium op Aarde geïsoleer.<ref name="Lockyer">{{Cite web |last=Parnel |first=C. |title=Discovery of Helium |url=http://www-solar.mcs.st-andrews.ac.uk/~clare/Lockyer/helium.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107043457/http://www-solar.mcs.st-andrews.ac.uk/~clare/Lockyer/helium.html |archive-date=7 November 2015 |access-date=22 March 2006 |publisher=University of St Andrews}}</ref> ===Atmosfeer=== Die Son se atmosfeer bestaan uit verskeie dele: die fotosfeer (sigbaar onder normale omstandighede), die chromosfeer, die oorgangstreek, die [[korona]] en die [[heliosfeer]]. Tydens 'n algehele [[sonsverduistering]] word die fotosfeer geblokkeer en word die korona sigbaar.<ref>{{Cite web |url= https://www.sciencedaily.com/releases/1999/08/990805111308.htm |title= "Beyond the Blue Horizon" – A Total Solar Eclipse Chase |date= 1999-08-05 |access-date= 2022-01-16 |archive-date= 2 July 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180702175721/https://www.sciencedaily.com/releases/1999/08/990805111308.htm |url-status= live }}</ref> Die koelste laag van die Son is 'n streek wat tot sowat {{val|500|u=km}} bo die fotosfeer strek; dit het 'n temperatuur van sowat {{val|4100|u=K}}.<ref name="Abhyankar1977"/> Dié deel van die Son is koel genoeg dat eenvoudige molekules soos [[koolstofmonoksied]] en [[water]] kan bestaan, wat in absorpsiespektrums waargeneem kan word.<ref name="Solanki1994">{{Cite journal |last1=Solanki |first1=S.K. |last2=Livingston |first2=W. |last3=Ayres |first3=T. |date=1994 |title=New Light on the Heart of Darkness of the Solar Chromosphere |journal=Science |pmid=17748350 |volume=263 |issue=5143 |pages=64–66 |bibcode=1994Sci...263...64S |doi=10.1126/science.263.5143.64 |s2cid=27696504 }}</ref> Die chromosfeer, oorgangstreek en korona is baie warmer as die oppervlak van die Son.<ref name="Abhyankar1977" /> Die rede word nie goed verstaan nie, maar daar is bewyse dat [[Alfvéngolf|Alfvéngolwe]] genoeg energie kan hê om die korona te verhit.<ref>{{Cite journal |last=De Pontieu |first=B. |date=2007 |title=Chromospheric Alfvénic Waves Strong Enough to Power the Solar Wind |journal=Science |volume=318 |issue=5856 |pages=1574–1577 |bibcode=2007Sci...318.1574D |doi=10.1126/science.1151747 |pmid=18063784 |s2cid=33655095|display-authors=etal}}</ref> [[Beeld:171879main LimbFlareJan12 lg.jpg|thumb|links|200px|Die Son se oorgangstreek.]] Bo die laag met die laagste temperatuur is 'n laag van sowat {{val|2000|u=km}} dik, wat oorheers word deur 'n spektrum van emissie- en absorpsielyne.<ref name="Abhyankar1977" /> Dit word die chromosfeer genoem, van die Griekse wortel ''chroma'', "kleur", omdat die chromosfeer as 'n gekleurde flits sigbaar is aan die begin en einde van 'n algehele sonsverduistering.<ref name="autogenerated1" /> Die temperatuur van die chromosfeer neem geleidelik toe met hoogte, tot sowat {{val|20000|u=K}} naby die bokant.<ref name="Abhyankar1977" /> In die boonste deel van die chromosfeer word helium gedeeltelik geïoniseer.<ref name="Hansteen1997">{{Cite journal |last1=Hansteen |first1=V.H. |last2=Leer |first2=E. |last3=Holzer |first3=T.E. |date=1997 |title=The role of helium in the outer solar atmosphere |journal=The Astrophysical Journal |volume=482 |issue=1 |pages=498–509 |bibcode=1997ApJ...482..498H |doi=10.1086/304111|doi-access=free }}</ref> Bo die chromosfeer, in 'n dun oorgangstreek van sowat {{val|200|u=km}}, styg die temperatuur vinnig van omtrent {{val|20000|u=K}} in die boonste chromosfeer tot die koronatemperatuur van nader aan {{val|1000000|u=K}}.<ref name="Erdelyi2007">{{Cite journal |last1=Erdèlyi |first1=R. |last2=Ballai |first2=I. |date=2007 |title=Heating of the solar and stellar coronae: a review |journal=Astron. Nachr. |volume=328 |issue=8 |pages=726–733 |bibcode=2007AN....328..726E |doi=10.1002/asna.200710803 |doi-access=free}}</ref> Die toename in temperatuur word bewerkstellig deur die volle ionisering van helium in die oorangstreek, wat die verkoeling van die plasma aansienlik laat afneem.<ref name="Hansteen1997" /> Die oorgangstreek het nie 'n goed gedefinieerde hoogte nie, maar is in 'n konstante, chaotiese beweging.<ref name="autogenerated1" /> Die oorgangstreek kan nie eintlik van die Aarde af gesien word nie, maar is redelik maklik waarneembaar uit die ruimte met instrumente wat sensitief is vir die uiterste [[ultraviolet]]deel van die [[elektromagnetiese spektrum|spektrum]].<ref name="Dwivedi2006">{{Cite journal |last=Dwivedi |first=B.N. |date=2006 |title=Our ultraviolet Sun |url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/sep102006/587.pdf |url-status=live |journal=Current Science |volume=91 |issue=5 |pages=587–595 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201025001339/http://www.iisc.ernet.in/currsci/sep102006/587.pdf |archive-date=25 October 2020 |access-date=22 March 2015}}</ref> [[Beeld:2017 Total Solar Eclipse (35909952653).jpg|thumb|200px|Tydens 'n algehele sonsverduistering kan die Son se korona met die blote oog gesien word in die kort tydjie wanneer die Son heeltemal verduister is.]] Die korona is die Son se volgende laag. Die lae korona, naby die Son se oppervlak, het 'n deeltjiedigtheid van sowat 10¹⁵&nbsp;m^-3 tot 10¹⁶&nbsp;m^-3.<ref name=Hansteen1997 /> Die gemiddelde temperatuur van die korona en [[sonwind]] is sowat 1&nbsp;miljoen tot 2&nbsp;miljoen K; in die warmste streke is dit egter 8&nbsp;miljoen tot 20&nbsp;miljoen K.<ref name=Erdelyi2007 /> Geen volledige teorie bestaan om dié hoë temperature te verduidelik nie.<ref name=Erdelyi2007 /><ref name="Russell2001">{{Cite book |last=Russell |first=C.T. |title=Space Weather (Geophysical Monograph) |date=2001 |publisher=American Geophysical Union |isbn=978-0-87590-984-4 |editor-last=Song, Paul |pages=73–88 |chapter=Solar wind and interplanetary magnetic filed: A tutorial |access-date=11 July 2009 |editor-last2=Singer, Howard J. |editor-last3=Siscoe, George L. |chapter-url=http://www-ssc.igpp.ucla.edu/personnel/russell/papers/SolWindTutorial.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181001131951/http://www-ssc.igpp.ucla.edu/personnel/russell/papers/SolWindTutorial.pdf |archive-date=1 October 2018 |url-status=live}}</ref> Die korona is die uitgebreide atmosfeer van die Son en het 'n volume wat baie groter is as die volume wat deur die fotosfeer omsluit word. Die uitvloei van plasma van die Son na die interplanetêre ruimte is die [[sonwind]].<ref name=Russell2001 /> Dit vloei miljarde kilometers ver deur die Sonnestelsel, tot ver anderkant die [[Kuipergordel]], waar [[Pluto]] is, totdat dit die grensskok teenkom, waar sy snelheid skielik afneem vanweë die druk van buite in die interstellêre medium. Die heliosfeer, die yl buitenste atmosfeer van die Son, is met sonwindplasma gevul. Dié buitenste laag van die Son begin volgens definisie op 'n afstand waar die vloei van die sonwind vinniger word as die spoed van Alfvéngolwe,<ref>{{Cite book |first1=Emslie |last1=A.G |first2=Miller |last2=J.A. |date=2003 |chapter=Particle Acceleration |chapter-url=https://books.google.com/books?id=W_oZYFplXX0C&pg=PA275 |editor=Dwivedi, B.N. |title=Dynamic Sun |page=275 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-81057-9}}</ref> by sowat 20 sonradiusse (0,1 [[AE]]). In Desember 2004 het die [[Voyager&nbsp;1]]-ruimtetuig deur 'n [[boegskok]] beweeg wat vermoedelik deel van die heliopouse is.<ref>{{Cite press release |title=The Distortion of the Heliosphere: Our Interstellar Magnetic Compass |date=2005 |publisher=[[ESA]] |url=http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=16394 |access-date=22 March 2006 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120604110953/http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=16394 |archive-date=4 June 2012 |archivedate=11 Mei 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200511052656/http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=16394 }}</ref> Laat in 2012 het Voyager&nbsp;1 'n duidelike toename in die botsing van kosmiese strale aangeteken, asook 'n skerp afname in laerenergiedeeltjies van die sonwind, wat daarop gedui het dat die tuig deur die heliopouse (die heliosfeer se buitegrens) beweeg en die interstellêre medium binnegegaan het.<ref>{{Cite book |last=Anderson, Rupert W. |url=https://books.google.com/books?id=JxauCQAAQBAJ&pg=PA163 |title=The Cosmic Compendium: Interstellar Travel |publisher=Lulu.com |year=2015 |isbn=978-1-329-02202-7 |pages=163–164}}</ref> Dit het op 25 Augustus 2012 inderdaad gebeur by sowat 122&nbsp;AE van die Son af.<ref>{{Cite web|url=https://voyager.jpl.nasa.gov/mission/interstellar-mission/#:~:text=On%20Aug.,billion%20kilometers)%20from%20the%20sun.|title=Voyager – the Interstellar Mission|access-date=14 May 2021|archive-date=14 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170914060928/https://voyager.jpl.nasa.gov/mission/interstellar-mission/#:~:text=On%20Aug.,billion%20kilometers)%20from%20the%20sun.|url-status=live}}</ref> [[Voyager&nbsp;2]] het op 5&nbsp;November 2018 die heliopouse verbygesteek.<ref name="v2-heliopause">{{cite web |title = NASA's Voyager 2 Probe Enters Interstellar Space |website = Nasa Jet Propulsion Laboratory |date = 10 Desember 2018 |url = https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=7301 |access-date = 14 Desember 2018}}</ref> Omdat die heliopouse die grens is tussen materie van die Son afkomstig en dié wat in die res van die sterrestelsel ontstaan, is ruimtetuie wat die heliosfeer verbysteek (soos die twee Voyagers) in die interstellêre ruimte. Die heliosfeer het 'n stert wat agter hom uitstrek vanweë die Son se beweging.<ref>{{cite web |last1=Dunbar |first1=Brian |title=Components of the Heliosphere |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/sunearth/science/heliosphere-components.html |website=NASA |date=2 March 2015 |access-date=20 March 2021 |archive-date=8 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210808183941/https://www.nasa.gov/mission_pages/sunearth/science/heliosphere-components.html |url-status=live }}</ref> Op 28 April 2021, tydens sy agtste verbyvlug van die Son, het [[Nasa]] se Parker-sontuig die spesifieke magnetiese en deeltjietoestande by 18,8&nbsp;sonradiusse teengekom wat daarop gedui het dat dit die Alfvénoppervlak verbygesteek het; dit is die grens wat die korona van die sonwind skei soos gedefinieer as waar die koronaplasma se Alfvénsnelheid en die snelheid van die sonwind ewe groot is.<ref name="touching">{{cite web |last1=Hatfield |first1=Miles |title=NASA Enters the Solar Atmosphere for the First Time |url=https://www.nasa.gov/feature/goddard/2021/nasa-enters-the-solar-atmosphere-for-the-first-time-bringing-new-discoveries |website=NASA |date=13 December 2021 |access-date=30 July 2022 |archive-date=27 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211227093247/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2021/nasa-enters-the-solar-atmosphere-for-the-first-time-bringing-new-discoveries/ |url-status=live }}</ref><ref name=animation>{{cite web |title=GMS: Animation: NASA's Parker Solar Probe Enters Solar Atmosphere |url=https://svs.gsfc.nasa.gov/14036 |website=svs.gsfc.nasa.gov |access-date=30 July 2022 |language=en |date=14 December 2021 |archive-date=4 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004004943/https://svs.gsfc.nasa.gov/14036 |url-status=live }}</ref> Die tuig het die sonwindplasma se omgewing met sy instrumente gemeet.<ref>{{cite web |title=SVS: Parker Solar Probe: Crossing the Alfven Surface |url=https://svs.gsfc.nasa.gov/4958 |website=svs.gsfc.nasa.gov |access-date=30 July 2022 |language=en |date=14 December 2021 |archive-date=8 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220808233611/https://svs.gsfc.nasa.gov/4958 |url-status=live }}</ref> Nasa het dié gebeurtenis beskryf as "om aan die Son te raak".<ref name="touching" /> Gedurende die verbyvlug het die tuig verskeie kere in en uit die korona gevlieg. Dit bevestig voorspellings dat die Alfvénoppervlak nie soos 'n gladde bal gevorm is nie, maar pieke en valleie het.<ref name="touching" /> ===Sonlig=== [[Beeld:Sun in fog in Lysekil.jpg|240px|thumb|Die Son soos gesien deur 'n ligte mis.]] Die Son straal die hele [[sigbare spektrum]] uit en dit is dus [[wit]] wanneer dit uit die lug of hoog in die lug gesien word. Wanneer die Son baie laag in die lug sit, laat atmosferiese verstrooiing dit [[geel]], [[rooi]], [[oranje]] of [[magenta]] lyk, of selfs soms [[groen]] of [[blou]]. Ondanks sy tipiese witheid (wit sonstrale, wit beligting van die [[Maan]], ens.) beskou sommige kulture dit as geel of selfs rooi; oor die redes hiervoor word gedebatteer.<ref name="yellow sun paradox">{{Cite journal |last=Wilk |first=S.R. |date=2009 |title=The Yellow Sun Paradox |url=http://www.osa-opn.org/Content/ViewFile.aspx?id=11147 |url-status=dead |journal=Optics & Photonics News |pages=12–13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120618183229/http://www.osa-opn.org/Content/ViewFile.aspx?id=11147 |archive-date=18 June 2012}}</ref> Die Son is 'n G2V-ster, met "G2" wat sy [[Effektiewe temperatuur|oppervlaktemperatuur]] van sowat 5&nbsp;778&nbsp;K (5&nbsp;505&nbsp;°C) aandui, en "V" omdat dit soos die meeste sterre 'n [[hoofreeksster]] is.<ref name="Phillips1995-47" /><ref>{{cite news |author=Karl S. Kruszelnicki |date=17 April 2012 |title=Dr Karl's Great Moments In Science: Lazy Sun is less energetic than compost |newspaper=Australian Broadcasting Corporation |url=http://www.abc.net.au/science/articles/2012/04/17/3478276.htm |url-status=live |access-date=25 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306123113/http://www.abc.net.au/science/articles/2012/04/17/3478276.htm |archive-date=6 March 2014 }}</ref> Die sonkonstante (''G_SC'') is die gemiddelde elektromagnetiese straling van die Son per eenheidsoppervlakte. Dit word gemeet op 'n oppervlak loodreg met die strale, 1&nbsp;AE van die Son af (rofweg die afstand van die Son na die Aarde). Dit is sowat 1&nbsp;368 watt per meter².<ref name="TSI">{{cite web |title=Construction of a Composite Total Solar Irradiance (TSI) Time Series from 1978 to present |url=http://www.pmodwrc.ch/pmod.php?topic=tsi/composite/SolarConstant |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110801183920/http://www.pmodwrc.ch/pmod.php?topic=tsi%2Fcomposite%2FSolarConstant |archive-date=1 August 2011 |access-date=5 October 2005}}</ref> Sonlig op die oppervlak van die Aarde word deur die [[Aarde se atmosfeer|atmosfeer]] verswak tot omtrent 1&nbsp;000 watt per meter² in helder toestande wanneer die Son naby sy [[senit]], of reg bo die waarnemer se kop, is.<ref name="El-Sharkawi2005">{{Cite book |last=El-Sharkawi |first=Mohamed A. |title=Electric energy |date=2005 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-8493-3078-0 |pages=87–88}}</ref> Sonlig aan die bokant van die Aarde se atmosfeer bestaan uit sowat 50% [[infrarooi]]lig, 40% sigbare lig en 10% [[ultraviolet]]lig.<ref name="Solar radiation">{{Cite web |title=Solar radiation |url=http://curry.eas.gatech.edu/Courses/6140/ency/Chapter3/Ency_Atmos/Radiation_Solar.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121101070344/http://curry.eas.gatech.edu/Courses/6140/ency/Chapter3/Ency_Atmos/Radiation_Solar.pdf |archive-date=1 November 2012 |access-date=29 December 2012}}</ref> Die atmosfeer filter meer as 70% van die ultravioletlig uit, veral by die korter [[golflengte]]s.<ref>{{cite web |title=Reference Solar Spectral Irradiance: Air Mass 1.5 |url=http://rredc.nrel.gov/solar/spectra/am1.5/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512190812/https://rredc.nrel.gov/solar//spectra/am1.5/ |archive-date=12 May 2019 |access-date=12 November 2009}}</ref> Die ultravioletstraling ioniseer die boonste atmosfeer van die Aarde se dagkant en skep so die elektries geleidende [[ionosfeer]].<ref name="Phillips1995">{{Cite book |last=Phillips |first=K.J.H. |title=Guide to the Sun |date=1995 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-39788-9 |pages=14–15, 34–38}}</ref> Die Son se ultravioletlig het antiseptiese eienskappe en kan gebruik word om gereedskap en water te ontsmet. Dit veroorsaak ook [[sonbrand]] en het ander biologiese uitwerkings soos die vervaardiging van [[vitamien D]] en die verdonkering van die vel. Dit is ook die hoofoorsaak van [[Kanker|velkanker]]. Ultravioletlig word baie deur die Aarde se [[osoonlaag]] verswak. Dit wissel baie na gelang van die hoogte en het baie biologiese aanpassings teweeggebring, soos variasies in die mens se velkleur in verskillende streke van die wêreld.<ref>{{Cite journal |last=Barsh |first=G.S. |date=2003 |title=What Controls Variation in Human Skin Color? |journal=PLOS Biology |volume=1 |issue=1 |page=e7 |doi=10.1371/journal.pbio.0000027 |pmc=212702 |pmid=14551921 |doi-access=free }}</ref> ==Magnetiese aktiwiteit== Die Son het 'n [[magneetveld]] wat oor sy oppervlak wissel. Sy poolveld is 1-2&nbsp;gauss (0,0001-0,0002&nbsp;tesla), terwyl die veld gewoonlik 3&nbsp;000 gauss (0,3&nbsp;T) is in verskynsels op die Son soos [[sonvlek]]ke en 10-100 gauss (0,001-0,01&nbsp;T) in [[vuurtong]]e.<ref name="nssdc" /> Die magneetveld wissel van tyd tot tyd en van plek tot plek. Die [[sonsiklus]] van 11 jaar is die grootste wisseling, waarin die aantal sonvlekke en hulle grootte toe- en afneem.<ref name="doi10.1146/annurev-astro-081913-040012">{{Cite journal |doi=10.1146/annurev-astro-081913-040012 |title=Solar Dynamo Theory |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=52 |pages=251–290 |year=2014 |last1=Charbonneau |first1=P. |bibcode=2014ARA&A..52..251C|s2cid=17829477 }}</ref><ref name="Zirker2002-119">{{Cite book |last=Zirker |first=J.B. |date=2002 |title=Journey from the Center of the Sun |pages=[https://archive.org/details/journeyfromcente0000zirk/page/119 119–120] |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-05781-1 |url=https://archive.org/details/journeyfromcente0000zirk/page/119 }}</ref><ref name="Lang">{{Cite book |last=Lang |first=Kenneth R. |date=2008 |title=The Sun from Space |page=75 |publisher=Springer-Verlag |isbn=978-3-540-76952-1}}</ref> Die magneeetveld strek veel verder as die Son self. Die elektries geleidende sonwind dra die Son se magneetveld die ruimte in en vorm wat die interplanetêre magneetveld genoem word.<ref name="Russell2001" /> Plasmadeeltjies beweeg net met magneetveldlyne langs. Daarom verleng die sonwind die interplanetêre magneetveld na buite. Op groot afstande verdraai die Son se rotasie die dipolêre magneetveld in 'n soort [[Archimedesspiraal]] wat die Parkerspiraal genoem word.<ref name="Russell2001" /> Die interplanetêre magneetveld is baie sterker as die dipoolkomponent van die sonmagneetveld. Die Son se dipoolmagneetveld van 50-400&nbsp;μT (by die fotosfeer) word 0,1&nbsp;nT op 'n afstand na die Aarde. Volgens waarnemings deur ruimtetuie is die interplanetêre veld by die Aarde egter sowat 5&nbsp;nT, sowat honderd keer groter.<ref name="Wang2003">{{Cite journal |last1=Wang |first1=Y.-M. |last2=Sheeley |first2=N.R. |date=2003 |title=Modeling the Sun's Large-Scale Magnetic Field during the Maunder Minimum |journal=The Astrophysical Journal |volume=591 |issue=2 |pages=1248–1256 |bibcode=2003ApJ...591.1248W |doi=10.1086/375449 |s2cid=7332154}}</ref> Die verskil is vanweë magneetvelde wat deur elektriese strome in die plasma om die Son opgewek word. ===Sonvlekke=== [[Beeld:New-non-inv-large.gif|thumb|Sonvlekke soos gesien deur 'n amateurteleskoop.]] Sonvlekke is sigbaar as donker kolle op die Son se fotosfeer en is konsentrasies van die magneetveld waar die konvektiewe vervoer van hitte van die binnekant van die Son na die oppervlak verhinder word. Sonvlekke is dus effens koeler as die omringende fotosfeer en lyk daarom donker. By 'n tipiese sonminimum is min sonvlekke sigbaar, en soms kan geen sonvlekke gesien word nie. Dié wat wel verskyn, is by hoër breedtegrade. Namate die sonsiklus na sy maksimum aanbeweeg, is sonvlekke geneig om nader aan die sonewenaar te vorm. Die grootste sonvlekke kan tienduisende kilometers breed wees.<ref name="Sunspot2001">{{cite web |date=30 March 2001 |title=The Largest Sunspot in Ten Years |url=http://www.gsfc.nasa.gov/gsfc/spacesci/solarexp/sunspot.htm |publisher=Goddard Space Flight Center |access-date=10 July 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070823050403/http://www.gsfc.nasa.gov/gsfc/spacesci/solarexp/sunspot.htm |archive-date=23 August 2007}}</ref> ===Sonaktiwiteit=== Die Son se magneetveld lei tot baie verskynsels, wat saam as [[Sonsiklus|sonaktiwiteit]] bekend is. [[Sonvlam]]me en [[plasmawolk]]e is geneig om by groepe sonvlekke voor te kom. Stadig veranderende hoëspoedstrome sonwind word uit koronaholtes op die oppervlak van die fotosfeer vrygelaat. Beide plasmawolke en vinnige strome sonwind dra plasma en die interplanetêre magneetveld deur die Sonnestelsel.<ref name=Zirker2002>{{Cite book |last=Zirker |first=J.B. |date=2002 |title=Journey from the Center of the Sun |pages=[https://archive.org/details/journeyfromcente0000zirk/page/120 120–127] |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-05781-1 |url=https://archive.org/details/journeyfromcente0000zirk/page/120 }}</ref> Die uitwerking van sonaktiwiteit op Aarde sluit in [[aurora]]s by gemiddelde tot hoë breedtegrade en die versteuring van [[radio]]kommunikasie en [[elektrisiteit]]. Sonaktiwiteit het vermoedelik 'n groot rol gespeel in die vorming en evolusie van die Sonnestelsel. ==Lewensfases== {{Hoofartikel|Sterevolusie}} [[Beeld:The life cycle of a Sun-like star (annotated).jpg|thumb|260px|'n Oorsig van die evolusie van 'n ster soos die Son.]] Die Son is tans rofweg halfpad deur die stabielste stadium van sy bestaan. Dit het in meer as 4&nbsp;miljard jaar nie drasties verander nie en sal nog sowat 5&nbsp;miljard jaar redelik stabiel wees. Nadat die [[Kernfusie|fusie]] van [[waterstof]] in sy kern opgehou het, sal die Son egter drastiese veranderings ondergaan, beide inwendig en uitwendig. Dit is swaarder as 71 of 75 ander sterre binne 16&nbsp;[[ligjare]] (5&nbsp;[[parsek]]) van hom af,<ref>{{Cite web |title=The 100 nearest star systems |url=http://www.astro.gsu.edu/RECONS/TOP100.posted.htm |access-date=2022-04-30 |website=astro.gsu.edu |archive-date=12 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071112173559/http://www.chara.gsu.edu/RECONS/TOP100.posted.htm |url-status=live }}</ref> of in die boonste ~5 persent. ===Vorming=== Die Son het sowat 4,6&nbsp;miljard jaar gelede gevorm uit die instorting van 'n reusagtige [[molekulêre wolk]] wat hoofsaaklik uit waterstof en [[helium]] bestaan het en moontlik tot die vorming van baie ander sterre gelei het.<ref name=Zirker2002-7>{{Cite book |last=Zirker |first=Jack B. |title=Journey from the Center of the Sun |date=2002 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-05781-1 |pages=7–8}}</ref> Die ouderdom word geraam deur rekenaarmodelle van [[sterevolusie]] en deur nukleokosmochronologie.<ref name="Bonanno" /> Die resultaat stem ooreen met [[radiometriese datering]] van die oudste materiaal van die Sonnestelsel op 4,567&nbsp;miljard jaar gelede.<ref>{{Cite journal |last1=Amelin |first1=Y. |last2=Krot |first2=A. |last3=Hutcheon |first3=I. |last4=Ulyanov |first4=A. |title=Lead isotopic ages of chondrules and calcium-aluminum-rich inclusions |journal=Science |volume=297 |issue=5587 |pages=1678–1683 |date=2002 |doi=10.1126/science.1073950 |pmid=12215641|bibcode=2002Sci...297.1678A|s2cid=24923770 }}</ref><ref name="nature436">{{Cite journal |last1=Baker |first1=J. |last2=Bizzarro |first2=M. |last3=Wittig |first3=N. |last4=Connelly |first4=J. |last5=Haack |first5=H. |title=Early planetesimal melting from an age of 4.5662 Gyr for differentiated meteorites |journal=Nature |volume=436 |issue=7054 |pages=1127–1131 |date=2005 |pmid=16121173 |doi=10.1038/nature03882|bibcode=2005Natur.436.1127B|s2cid=4304613 }}</ref> Studies van antieke [[meteoriet]]e onthul spore van stabiele dogterkerns van isotope met 'n kort leeftyd, soos [[yster-60]], wat net in ontploffende sterre met 'n kort bestaan gevorm word. Dit dui daarop dat een of meer [[supernova]]s voorgekom het naby die plek waar die Son gevorm het. 'n [[Skokgolf]] van 'n nabygeleë supernova sou die vorming van die son veroorsaak het deur die materie in die molekulêre wolk saam te pers en mee te bring dat sekere streke onder hulle eie [[swaartekrag]] instort.<ref>{{Cite journal |last1=Williams |first1=J. |title=The astrophysical environment of the solar birthplace |journal=Contemporary Physics |volume=51 |issue=5 |pages=381–396 |year=2010 |doi=10.1080/00107511003764725 |bibcode=2010ConPh..51..381W |arxiv=1008.2973 |citeseerx=10.1.1.740.2876|s2cid=118354201 }}</ref> Terwyl een fragment van die wolk ingestort het, het dit ook begin roteer vanweë [[hoekmomentum]] en warmer geword vanweë die groter druk.<ref>{{Cite web |last=Glozman |first=Igor |date=2022 |title=Formation of the Solar System |url=https://people.highline.edu/iglozman/classes/astronotes/solsys_form.htm |access-date=2022-01-16 |website=Highline College |publication-place=Des Moines, WA |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326035535/https://people.highline.edu/iglozman/classes/astronotes/solsys_form.htm |url-status=live }}</ref> 'n Groot deel van die massa het in die middel gekonsentreer geraak, terwyl die res in 'n skyf platgedruk is wat die [[planete]] en ander liggame van die Sonnestelsel sou vorm.<ref>{{cite journal|last=D'Angelo|first=G.|author2=Lubow, S. H. |title=Three-dimensional Disk-Planet Torques in a Locally Isothermal Disk|journal=The Astrophysical Journal|date=2010|volume=724|issue=1|pages=730–747|doi=10.1088/0004-637X/724/1/730|arxiv = 1009.4148 |bibcode = 2010ApJ...724..730D |s2cid=119204765}}</ref><ref>{{cite book|last=Lubow|first=S. H.|author2=Ida, S. |chapter=Planet Migration |bibcode=2010exop.book..347L| title=Exoplanets |publisher=University of Arizona Press, Tucson, AZ| editor=S. Seager. |pages=347–371|year=2011|arxiv=1004.4137 }}</ref> Swaartekrag en druk in die kern van die wolk het baie hitte opgewek terwyl dit nog materie van die omringende skyf versamel het. Eindelik het kernfusie ontstaan.<ref>{{Cite web |last=Jones |first=Andrew Zimmerman |date=May 30, 2019 |title=How Stars Make All of the Elements |url=https://www.thoughtco.com/stellar-nucleosynthesis-2699311 |access-date=2023-01-16 |website=ThoughtCo |language=en |archive-date=11 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230711191648/https://www.thoughtco.com/stellar-nucleosynthesis-2699311 |url-status=live }}</ref> Die sterre HD&nbsp;162826 en HD&nbsp;186302 toon baie ooreenkomste met die Son en het vermoedelik uit dieselfde molekulêre wolk gevorm.<ref>{{cite web|url=http://www.natureworldnews.com/articles/6974/20140509/astronomers-find-suns-sibling-called-hd-162826.htm|title=Astronomers Find Sun's Sibling 'HD 162826'|date=May 9, 2014|publisher=Nature World News|access-date=2022-01-16|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303235530/http://www.natureworldnews.com/articles/6974/20140509/astronomers-find-suns-sibling-called-hd-162826.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.universetoday.com/140598/astronomers-find-one-of-the-suns-sibling-stars-born-from-the-same-solar-nebula-billion-of-years-ago/ |title=Astronomers Find One of the Sun's Sibling Stars. Born From the Same Solar Nebula Billions of Years Ago |author=Matt Williams |date=2018-11-21 |website=Universe Today |access-date=2022-10-07 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326035623/https://www.universetoday.com/140598/astronomers-find-one-of-the-suns-sibling-stars-born-from-the-same-solar-nebula-billion-of-years-ago/ |url-status=live }}</ref> ===Hoofreeks=== [[Beeld:Evolution of a Sun-like star.svg|thumb|240px|Die evolusie van 'n ster soos die Son. Die spoor van 'n ster van een [[sonmassa]] op die [[Hertzsprung-Russell-diagram]] word getoon van die hoofreeks na die [[Asimptotiese reusetak|post-asimptotiese reusetak]].]] Die Son is amper halfpad deur sy [[hoofreeks]]fase, waartydens kernfusie in sy kern waterstof in helium versmelt. Elke sekonde word meer as 4&nbsp;miljoen ton materie in die Son se kern in energie omgeskakel. Teen dié tempo het die Son tot dusver omtrent 100 keer die massa van die Aarde in energie omgeskakel, wat sowat 0,03% van die totale massa van die Son is. Die Son sal sowat 10&nbsp;miljard tot 11&nbsp;miljard jaar 'n hoofreeksster bly voordat dit sy [[rooireus]]fase binnegaan.<ref>{{Cite book |last1=Goldsmith |first1=D. |last2=Owen |first2=T. |title=The search for life in the universe |url=https://books.google.com/books?id=Q17NmHY6wloC&pg=PA96 |page=96 |publisher=University Science Books |date=2001 |isbn=978-1-891389-16-0 |access-date=22 August 2020 |archive-date=30 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030203521/https://books.google.com/books?id=Q17NmHY6wloC&pg=PA96 |url-status=live }}</ref> Die Son word algaande warmer in sy kern, warmer op sy oppervlak, groter in radius en helderder terwyl hy 'n hoofreeksster is: Sedert dit in dié fase is, het sy radius 15% groter geword en sy temperatuur toegeneem van 5&nbsp;620&nbsp;K (5&nbsp;350&nbsp;°C) tot 5&nbsp;777&nbsp;K (5&nbsp;504&nbsp;°C). Dit het gelei tot 'n toename van 48% in sy helderheid, van 0,677 [[sonligsterkte]] tot sy huidige 1&nbsp;sonligsterkte. Dit is omdat die heliumatome in die kern 'n hoër gemiddelde molekulêre gewig het as die waterstofatome wat versmelt is, en dit lei tot 'n laer termiese druk. Die kern krimp dus en laat die Son se buitenste lae toe om nader na die middel te beweeg. Dit laat swaartekrag- potensiële energie vry. Die helfte van dié vrygestelde swaartekragenergie word gebruik vir verhitting, wat lei tot 'n geleidelike toename in die tempo waarteen fusie plaasvind en dus 'n toename in ligsterkte. Dié proses neem toe namate die kern geleidelik digter word.<ref name="carroll_ostlie">{{cite book |last1=Carroll |first1=Bradley W. |title=An introduction to modern astrophysics |last2=Ostlie |first2=Dal A |date=2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-42216-1 |edition=Second |location=Cambridge, United Kingdom |pages=350, 447, 448, 457}}</ref> Op die oomblik neem die Son se helderheid elke 100&nbsp;miljoen jaar met sowat 1% toe. Oor sowat 'n miljard jaar sal alle water op Aarde verdamp het.<ref>{{cite web |url=https://www.science.org/content/article/earth-wont-die-soon-thought |title=Earth Won't Die as Soon as Thought |date=22 January 2014 |access-date=24 May 2015 |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112023013/https://www.sciencemag.org/news/2014/01/earth-wont-die-soon-thought |url-status=live }}</ref> Daarna sal die Aarde nie meer komplekse, veelsellige lewe kan onderhou nie en die laaste oorblywende veelsellige organismes sal 'n finale, algehele massauitsterwing beleef.<ref name="Snyder-BeattieAndBonsall2022">{{cite journal |last1=Snyder-Beattie |first1=Andrew E. |last2=Bonsall |first2=Michael B. |date=30 March 2022 |title=Catastrophe risk can accelerate unlikely evolutionary transitions |journal=Proceedings of the Royal Society B |volume=289 |issue=1971 |doi=10.1098/rspb.2021.2711 }}</ref> ===Die Son later=== [[Beeld:Sun red giant.svg|thumb|links|220px|Die grootte van die Son nou, terwyl hy in die hoofreeks is, in vergelyking met sy geraamde grootte in die toekoms as 'n rooireus.]] Die Son se massa is nie groot genoeg dat dit as 'n [[supernova]] sal ontplof nie. Wanneer die waterstof in sy kern oor sowat 5&nbsp;miljard jaar op is, sal waterstoffusie ophou en niks sal die kern keer om te krimp nie. Die vrylating van swaartekrag- potensiële energie sal sy ligsterkte laat toeneem; sy hoofreeksfase sal eindig en dit sal oor die volgende miljard jaar uitsit: eers tot 'n [[subreusester|subreus]] en daarna tot 'n [[rooireus]].<ref name="carroll_ostlie" /><ref>{{cite web |author1=Nola Taylor Redd |title=Red Giant Stars: Facts, Definition & the Future of the Sun |url=http://www.space.com/22471-red-giant-stars.html |website=space.com |access-date=20 February 2016 |archive-date=9 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160209042249/http://www.space.com/22471-red-giant-stars.html |url-status=live }}</ref><ref name=schroder>{{Cite journal |last1=Schröder |first1=K.-P. |last2=Connon Smith |first2=R. |doi=10.1111/j.1365-2966.2008.13022.x |title=Distant future of the Sun and Earth revisited |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=386 |issue=1 |pages=155–163 |year=2008 |arxiv=0801.4031 |bibcode=2008MNRAS.386..155S|s2cid=10073988 }}</ref> Die verhitting vanweë swaartekragkrimping sal ook daartoe lei dat die waterstoffusie sal verskuif na 'n skil net buite die kern, waar ongebruikte waterstof oorgebly het, en dit sal bydra tot die verhoogde ligsterkte. Die Son sal eindelik 1&nbsp;000 keer so helder as vandag wees.<ref name="carroll_ostlie" /> Wanneer die Son sy rooireusfase binnegaan, sal dit [[Mercurius]] en dalk [[Venus]] verswelg; sy buitenste skille sal tot sowat 0,75&nbsp;[[AE]] uitsit.<ref name=schroder /><ref name=sackmann>{{Cite journal |last1=Boothroyd |first1=A.I. |last2=Sackmann |first2=I.‐J. |doi=10.1086/306546 |title=The CNO Isotopes: Deep Circulation in Red Giants and First and Second Dredge‐up |journal=The Astrophysical Journal |volume=510 |issue=1 |pages=232–250 |year=1999 |bibcode=1999ApJ...510..232B |arxiv=astro-ph/9512121|s2cid=561413 }}</ref> Die Son sal sowat 'n miljard jaar in dié fase deurbring en sowat 'n derde van sy massa verloor.<ref name=schroder /> Ná die rooireusfase sal die Son sowat 120&nbsp;miljoen jaar nog 'n aktiewe bestaan voer, maar baie sal gebeur. Eerstens sal die kern van ontaarde [[helium]] gewelddadig aan die brand slaan; daar word geraam dat 6% van sy kern, wat self 40% van die Son se massa uitmaak, binne minute in [[koolstof]] omgeskakel sal word deur die [[tripel-alfaproses]].<ref>{{Cite web|url=http://faculty.wcas.northwestern.edu/~infocom/The%20Website/end.html|title=The End Of The Sun|access-date=24 May 2015|archive-date=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190522175414/http://faculty.wcas.northwestern.edu/~infocom/The%20Website/end.html|url-status=live}}</ref> Die Son sal dan krimp tot sowat 10 keer sy huidige grootte en 50 keer sy huidige ligsterkte, met 'n temperatuur van effens laer as vandag. Oor die volgende 100&nbsp;miljoen jaar sal dit effens groter en helderder word terwyl dit helium in sy kern versmelt.<ref name=schroder /> Wanneer die helium uitgeput is, sal die Son weer groter word soos toe die waterstof in die kern opgeraak het. Dié keer sal dit egter vinniger gebeur en die Son sal groter en helderder as die vorige keer word. Dit sal Venus verswelg as dit nie die vorige keer reeds gebeur het nie. Dit sal dan in die [[asimptotiese reusetak]]fase wees, en die Son sal om die beurt waterstof in 'n skil of helium in 'n dieper skil verbrand. Ná sowat 20&nbsp;miljoen jaar in dié fase sal die Son al hoe onstabieler raak en baie massa verloor. Die grootte en ligsterkte sal elke 100&nbsp;000 jaar vir 'n paar honderd jaar toeneem vanweë termiese pulse. Die pulse sal elke keer groter word, en die Son se ligsterkte tot omtrent 5&nbsp;000 keer sy huidige vlak laat toeneem, en sy radius tot meer as 1&nbsp;AE.<ref name=agb>{{Cite journal |last1=Vassiliadis |first1=E. |last2=Wood |first2=P.R. |doi=10.1086/173033 |title=Evolution of low- and intermediate-mass stars to the end of the asymptotic giant branch with mass loss |journal=The Astrophysical Journal |volume=413 |page=641 |year=1993 |bibcode=1993ApJ...413..641V|doi-access=free }}</ref> Volgens 'n model van 2008 sal die Aarde se wentelbaan aanvanklik tot sowat 1,5&nbsp;AE toeneem vanweë die Son se massaverlies as 'n rooireus. Later sal die wentelbaan egter krimp weens getykragte en sal die Aarde ook deur die Son verswelg word, onderskeidelik 3,8&nbsp;miljoen en 1&nbsp;miljoen jaar nádat dit met Mercurius en Venus gebeur het. Die Son sal na raming vier termiese pulse hê voordat dit sy buitenste omhulsel heeltemal verloor en begin om 'n [[planetêre newel]] te vorm. Teen die einde van dié fase, wat sowat 500&nbsp;000 jaar sal duur, sal net die helfte van die Son se huidige massa oor wees. Die evolusie hierna sal nog vinniger plaasvind. Die ligsterkte sal min of meer konstant bly, maar die temperatuur sal toeneem en die uitgeworpe helfte van die Son se massa sal geïoniseer word in 'n planetêre newel terwyl die ontblote kern se temperatuur tot 30&nbsp;000&nbsp;K (29&nbsp;700&nbsp;°C) toeneem. Die uiteindelike ontblote kern, 'n [[witdwerg]], sal 'n temperatuur van meer as 100&nbsp;000&nbsp;K (100&nbsp;000&nbsp;°C) hê en sowat 54,05% van die Son se huidige massa bevat.<ref name=schroder /> Die planetêre newel sal oor sowat 10&nbsp;000 jaar verdwyn, maar die witdwerg sal nog biljoene<!-- Biljoene is reg hier --> jare bly bestaan voordat dit 'n hipotetiese [[swartdwerg]] word.<ref name=bloecker1>{{Cite journal |bibcode = 1995A&A...297..727B|title = Stellar evolution of low and intermediate-mass stars. I. Mass loss on the AGB and its consequences for stellar evolution|last1 = Bloecker|first1 = T.|journal = Astronomy and Astrophysics|year = 1995|volume = 297|page = 727}}</ref><ref name=bloecker2>{{Cite journal |bibcode = 1995A&A...299..755B|title = Stellar evolution of low- and intermediate-mass stars. II. Post-AGB evolution|last1 = Bloecker|first1 = T.|journal = Astronomy and Astrophysics|year = 1995|volume = 299|page = 755}}</ref> ==Omgewing== ===Sonnestelsel=== {{Hoofartikel|Sonnestelsel}} [[Beeld:Solar System true color.jpg|260px|thumb|Die Sonnestelsel, met die grootte van die Son en planete volgens skaal. Die gas- en ysreuse is links.]] Daar is agt bekende planete wat om die Son wentel. Dit is die vier [[Aardplaneet|aardplanete]] ([[Mercurius]], [[Venus]], [[Aarde]] en [[Mars]]), die twee [[gasreus]]e ([[Jupiter]] en [[Saturnus]]) en die twee [[ysreus]]e ([[Uranus]] en [[Neptunus]]). Die Sonnestelsel het ook nege liggame wat as [[dwergplanete]] beskou word en nog wat moontlike kandidate is, 'n [[asteroïdegordel]], talle [[komete]] en 'n groot hoeveelheid ysliggame wat anderkant Neptunus se wentelbaan voorkom. Ses planete en baie kleiner liggame het hulle eie [[natuurlike satelliet]]e, of mane: Veral die satellietstelsels van Jupiter, Saturnus en Uranus is in sommige opsigte maniatuurweergawes van die Son se stelsel.<ref>{{cite book |title=Physics and Chemistry of the Solar System |date=2004 |publisher=Elsevier |editor-first=John |editor-last=Lewis |edition=2 |page=147 }}</ref> Die Son word beweeg deur die swaartekragaantrekking van die planete. Die middel van die Son is altyd binne 2,2 [[sonradius]]se van die [[Massamiddelpunt|barisentrum]]. Die beweging van die Son is hoofsaaklik vanweë die vier grootste planete. Elke planeet in die reeks Jupiter, Saturnus, Neptunus en Uranus het sowat twee keer soveel uitwerking as die volgende een. Vir sekere tydperke van verskeie dekades (wanneer Neptunus en Uranus in [[Opposisie (sterrekunde)|opposisie]] is) is die beweging redelik reëlmatig, terwyl dit in die tydperke tussenin chaotieser lyk.<ref>{{cite journal |last1=Valentina Zharkova |title=Oscillations of the baseline of solar magnetic field and solar irradiance on a millennial timescale |journal=Scientific Reports |date=Jun 24, 2019 |doi=10.1038/s41598-019-45584-3 |display-authors=etal|arxiv=2002.06550 |volume=9 |issue=1 |page=9197 |pmid=31235834 |pmc=6591297 }}</ref> Die wentelbane van die binneste planete, insluitende die Aarde s'n, word op dieselfde manier deur dieselfde swaartekraguitwerking beïnvloed, en die beweging van die Son het dus min invloed op die relatiewe posisies van die Son en die Aarde.<ref>{{cite journal |title=Retraction Note: Oscillations of the baseline of solar magnetic field and solar irradiance on a millennial timescale |journal=Scientific Reports |date=Mar 4, 2020 |doi=10.1038/s41598-020-61020-3 |volume=10 | last1 = Zharkova | first1 = V. V. | last2 = Shepherd | first2 = S. J. | last3 = Zharkov | first3 = S. I. | last4 = Popova | first4 = E.|issue=1 |page=4336 |pmid=32132618 |pmc=7055216 |bibcode=2020NatSR..10.4336Z | doi-access = free }}</ref> ===Buurt in die ruimte=== [[Beeld:The Local Interstellar Cloud and neighboring G-cloud complex.svg|links|thumb|200px|'n Diagram van die [[Plaaslike Interstellêre Wolk]], die [[G-wolk]] en omringende sterre. Teen 2022 was die presiese ligging van die Sonnestelsel in die wolke onseker.<ref>{{Cite journal |last1=Swaczyna |first1=Paweł |last2=Schwadron |first2=Nathan A. |last3=Möbius |first3=Eberhard |last4=Bzowski |first4=Maciej |last5=Frisch |first5=Priscilla C. |last6=Linsky |first6=Jeffrey L. |last7=McComas |first7=David J. |last8=Rahmanifard |first8=Fatemeh |last9=Redfield |first9=Seth |last10=Winslow |first10=Réka M. |last11=Wood |first11=Brian E. |last12=Zank |first12=Gary P. |date=2022-10-01 |title=Mixing Interstellar Clouds Surrounding the Sun |journal=The Astrophysical Journal Letters |volume=937 |issue=2 |pages=L32:1–2 |arxiv=2209.09927 |bibcode=2022ApJ...937L..32S |doi=10.3847/2041-8213/ac9120 |issn=2041-8205 |doi-access=free}}</ref>]] Die Sonnestelsel word omring deur die [[Plaaslike Interstellêre Wolk]], hoewel dit nie seker is of dit binne die wolk of net buite die rand geleë is nie.<ref>{{Cite web |date=5 June 2013 |title=Our Local Galactic Neighborhood |url=http://interstellar.jpl.nasa.gov/interstellar/probe/introduction/neighborhood.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131121061128/http://interstellar.jpl.nasa.gov/interstellar/probe/introduction/neighborhood.html |archive-date=21 November 2013 |publisher=NASA}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal |last1=Linsky |first1=Jeffrey L. |last2=Redfield |first2=Seth |last3=Tilipman |first3=Dennis |date=20 November 2019 |title=The Interface between the Outer Heliosphere and the Inner Local ISM: Morphology of the Local Interstellar Cloud, Its Hydrogen Hole, Strömgren Shells, and 60 Fe Accretion* |journal=The Astrophysical Journal |volume=886 |issue=1 |page=41 |arxiv=1910.01243 |bibcode=2019ApJ...886...41L |doi=10.3847/1538-4357/ab498a |issn=0004-637X |s2cid=203642080 |doi-access=free}}</ref> Verskeie ander interstellêre wolke bestaan ook in die streek binne 300 ligjare van die Son af; dit is bekend as die [[Plaaslike Borrel]].<ref name=":1"/> Laasgenoemde is 'n uurglasvormige holte of superborrel van rofweg 300&nbsp;ligjare breed in die interstellêre medium. Die borrel is vol plasma van 'n hoë temperatuur, wat daarop dui dat dit die produk van verskeie onlangs supernovas is.<ref>{{Cite journal |last1=Zucker |first1=Catherine |last2=Goodman |first2=Alyssa A. |last3=Alves |first3=João |last4=Bialy |first4=Shmuel |last5=Foley |first5=Michael |last6=Speagle |first6=Joshua S. |last7=Großschedl |first7=Josefa |last8=Finkbeiner |first8=Douglas P. |last9=Burkert |first9=Andreas |last10=Khimey |first10=Diana |last11=Swiggum |first11=Cameren |display-authors=3 |date=January 2022 |title=Star formation near the Sun is driven by expansion of the Local Bubble |url=https://www.nature.com/articles/s41586-021-04286-5 |url-status=live |journal=Nature |language=en |volume=601 |issue=7893 |pages=334–337 |arxiv=2201.05124 |bibcode=2022Natur.601..334Z |doi=10.1038/s41586-021-04286-5 |issn=1476-4687 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220417115600/https://www.nature.com/articles/s41586-021-04286-5 |archive-date=17 April 2022 |access-date=1 April 2022}}</ref> Die Plaaslike Borrel is 'n klein superborrel in vergelyking met die naburige, breër Radcliffegolf en [[Gould-gordel|Gouldgordel]], wat elk duisende ligjare lank is.<ref name="Alves Zucker Goodman Speagle 2020">{{Cite journal |last1=Alves |first1=João |last2=Zucker |first2=Catherine |last3=Goodman |first3=Alyssa A. |last4=Speagle |first4=Joshua S. |last5=Meingast |first5=Stefan |last6=Robitaille |first6=Thomas |last7=Finkbeiner |first7=Douglas P. |last8=Schlafly |first8=Edward F. |last9=Green |first9=Gregory M. |date=23 January 2020 |title=A Galactic-scale gas wave in the Solar Neighborhood |journal=Nature |volume=578 |issue=7794 |pages=237–239 |arxiv=2001.08748v1 |bibcode=2020Natur.578..237A |doi=10.1038/s41586-019-1874-z }}</ref> Al dié strukture is deel van die [[Orion-Cygnus-arm]], wat al die [[ster]]re van die [[Melkweg]] bevat wat met die blote oog sigbaar is. [[Lys van naaste sterre|Binne 10 ligjare van die Son af]] is daar relatief min sterre; die naaste is die driedubbele sterstelsel [[Alpha Centauri]], wat 4,4&nbsp;ligjare ver en moontlik in die Plaaslike Borrel se G-wolk voorkom.<ref>{{Cite journal |last1=Linsky |first1=Jeffrey L. |last2=Redfield |first2=Seth |last3=Tilipman |first3=Dennis |date=November 2019 |title=The Interface between the Outer Heliosphere and the Inner Local ISM: Morphology of the Local Interstellar Cloud, Its Hydrogen Hole, Strömgren Shells, and 60Fe Accretion |journal=The Astrophysical Journal |volume=886 |issue=1 |page=19 |arxiv=1910.01243 |bibcode=2019ApJ...886...41L |doi=10.3847/1538-4357/ab498a |s2cid=203642080 |id=41 |doi-access=free}}</ref> Alpha Centauri&nbsp;A en B is 'n paar sonagtige sterre wat naby om mekaar wentel, terwyl die naaste ster aan die Son, die klein rooidwerg [[Proxima Centauri]], op 'n afstand van 0,2&nbsp;ligjare om hulle wentel. In 2016 is 'n moontlik bewoonbare [[eksoplaneet]] ontdek wat om Proxima Centauri wentel. Dit word [[Proxima Centauri b]] genoem en is die naaste bevestigde eksoplaneet aan die Son.<ref name="proxima b discovery paper">{{Cite journal |last1=Anglada-Escudé |first1=Guillem |last2=Amado |first2=Pedro J. |last3=Barnes |first3=John |last4=Berdiñas |first4=Zaira M. |last5=Butler |first5=R. Paul |last6=Coleman |first6=Gavin A. L. |last7=de la Cueva |first7=Ignacio |last8=Dreizler |first8=Stefan |last9=Endl |first9=Michael |last10=Giesers |first10=Benjamin |last11=Jeffers |first11=Sandra V. |last12=Jenkins |first12=James S. |last13=Jones |first13=Hugh R. A. |last14=Kiraga |first14=Marcin |last15=Kürster |first15=Martin |display-authors=3 |year=2016 |title=A terrestrial planet candidate in a temperate orbit around Proxima Centauri |url=https://www.nature.com/articles/nature19106 |url-status=live |journal=Nature |volume=536 |issue=7617 |pages=437–440 |arxiv=1609.03449 |bibcode=2016Natur.536..437A |doi=10.1038/nature19106 |pmid=27558064 |s2cid=4451513 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211003204853/https://www.nature.com/articles/nature19106 |archive-date=3 October 2021 |access-date=11 September 2021 |last16=López-González |first16=María J. |last17=Marvin |first17=Christopher J. |last18=Morales |first18=Nicolás |last19=Morin |first19=Julien |last20=Nelson |first20=Richard P. |last21=Ortiz |first21=José L. |last22=Ofir |first22=Aviv |last23=Paardekooper |first23=Sijme-Jan |last24=Reiners |first24=Ansgar |last25=Rodríguez |first25=Eloy |last26=Rodríguez-López |first26=Cristina |last27=Sarmiento |first27=Luis F. |last28=Strachan |first28=John P. |last29=Tsapras |first29=Yiannis |last30=Tuomi |first30=Mikko |first31=Mathias |last31=Zechmeister}}</ref> Die volgende naaste sterre aan die Son is die rooidwerge [[Barnard se Ster]] (by 5,9&nbsp;ligjare), Wolf 359 (7,8&nbsp;ligjare) en Lalande 21185 (8,3&nbsp;ligjare).<ref name="RECONS">{{Cite web |date=17 September 2007 |title=The One Hundred Nearest Star Systems |url=http://www.astro.gsu.edu/RECONS/TOP100.posted.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071112173559/http://www.chara.gsu.edu/RECONS/TOP100.posted.htm |archive-date=12 November 2007 |access-date=1 May 2022 |website=Georgia State University Astronomy Department |publisher=Research Consortium on Nearby Stars (RECONS)}}</ref> Die naaste [[bruindwerg]]e is die [[dubbelster]] Luhman 16 (6,6&nbsp;ligjare), en die naaste bekende [[weesplaneet]] of vrybewegende planeetvoorwerp is die subbruindwerg WISE&nbsp;0855−0714 van minder as 10&nbsp;[[Jupitermassa]]s (7,4&nbsp;ligjare).<ref>{{Cite journal |last=Luhman |first=K. L. |year=2014 |title=Discovery of a ~250 K Brown Dwarf at 2 pc from the Sun |journal=The Astrophysical Journal |volume=786 |issue=2 |page=L18 |arxiv=1404.6501 |bibcode=2014ApJ...786L..18L |doi=10.1088/2041-8205/786/2/L18 |s2cid=119102654}}</ref> Net verder weg, by 8,6&nbsp;ligjare, lê [[Sirius]], die helderste ster in die Aarde se naglug; dit het 'n massa van sowat twee keer die Son s'n en het die naaste witdwerg aan die Son, Sirius&nbsp;B, as metgesel. Ander sterre binne 10&nbsp;ligjare is die dubbelrooidwerg [[Luyten 726-8|Gliese 65]] (8,7&nbsp;ligjare) en die enkelrooidwerg Ross&nbsp;154 (9,7&nbsp;ligjare).<ref>{{Cite book |url=https://www.worldcat.org/oclc/51003837 |title=Fundamental Astronomy |date=2003 |publisher=Springer |isbn=978-3-540-00179-9 |editor-last=Karttunen |editor-first=Hannu |edition=4th |location=Berlin |page=414 |oclc=51003837 |access-date=1 April 2022 |editor-last2=Oja |editor-first2=Heikki |editor-last3=Donner |editor-first3=Karl Johan |editor-last4=Poutanen |editor-first4=Markku |editor-last5=Kröger |editor-first5=Pekka |archive-url=https://web.archive.org/web/20220420161228/https://www.worldcat.org/title/fundamental-astronomy/oclc/51003837 |archive-date=20 April 2022 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last=van Leeuwen |first=F. |date=November 2007 |title=Validation of the new Hipparcos reduction |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=474 |issue=2 |pages=653–664 |arxiv=0708.1752 |bibcode=2007A&A...474..653V |doi=10.1051/0004-6361:20078357 |s2cid=18759600}}</ref> Die naaste sonagtige enkelster aan die Sonnestelsel is [[Tau Ceti]] by 11,9&nbsp;ligjare. Sy massa is omtrent 80% dié van die Son, maar sy ligsterkte net sowat die helfte.<ref name="aaa494">{{Cite journal |last1=Teixeira |first1=T. C. |last2=Kjeldsen |first2=H. |last3=Bedding |first3=T. R. |last4=Bouchy |first4=F. |last5=Christensen-Dalsgaard |first5=J. |last6=Cunha |first6=M. S. |last7=Dall |first7=T. |last8=Frandsen |first8=S. |last9=Karoff |first9=C. |last10=Monteiro |first10=M. J. P. F. G. |last11=Pijpers |first11=F. P. |display-authors=6 |date=January 2009 |title=Solar-like oscillations in the G8 V star τ Ceti |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=494 |issue=1 |pages=237–242 |arxiv=0811.3989 |bibcode=2009A&A...494..237T |doi=10.1051/0004-6361:200810746 |s2cid=59353134}}</ref> Die naaste sterassosiasie wat met die blote oog gesien kan word, is die Ursa Major-assosiasie by rofweg 80&nbsp;ligjare; dit is in die Plaaslike Borrel. Die naaste [[sterreswerm]] wat met die blote oog gesien kan word, is die [[Hiades (sterreswerm)|Hiades]], wat aan die kant van die borrel lê. Die naaste stervormende streke is die Corona Australis- molekulêre wolk, die [[Rho Ophiuchi-wolkkompleks]] en die Taurus- molekulêre wolk; laasgenoemde lê net buite die Plaaslike Borrel en is deel van die Radcliffegolf.<ref>{{Cite journal |last1=Alves |first1=João |last2=Zucker |first2=Catherine |last3=Goodman |first3=Alyssa A. |last4=Speagle |first4=Joshua S. |last5=Meingast |first5=Stefan |last6=Robitaille |first6=Thomas |last7=Finkbeiner |first7=Douglas P. |last8=Schlafly |first8=Edward F. |last9=Green |first9=Gregory M. |display-authors=3 |year=2020 |title=A Galactic-scale gas wave in the solar neighborhood |journal=Nature |volume=578 |issue=7794 |pages=237–239 |arxiv=2001.08748 |bibcode=2020Natur.578..237A |doi=10.1038/s41586-019-1874-z |pmid=31910431 |s2cid=210086520}}</ref> ===Galaktiese konteks=== [[Beeld:Milky Way side view.png|thumb|260px|'n Diagram van die Melkweg van die kant af, met die Sonnestelsel se posisie aangedui.]] Die Sonnestelsel lê in die [[Melkweg]], 'n staaf-[[spiraalsterrestelsel]] met 'n deursnee van sowat 100&nbsp;000 ligjare wat meer as 100&nbsp;miljard sterre bevat.<ref name="Lang2013">{{Cite book |last=Lang |first=Kenneth R. |url=https://books.google.com/books?id=MN-UCkUK9pcC&pg=PA264 |title=The Life and Death of Stars |date=2013 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1107016385 |page=264 |access-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220420161220/https://www.google.com/books/edition/The_Life_and_Death_of_Stars/MN-UCkUK9pcC?gbpv=1&pg=PA264 |archive-date=20 April 2022 |url-status=live}}</ref> Die Son lê in een van die Melkweg se buitenste spiraalarms, bekend as die [[Orion-Cygnus-arm]].<ref>{{Cite journal |last1=Drimmel |first1=R. |last2=Spergel |first2=D. N. |date=2001 |title=Three Dimensional Structure of the Milky Way Disk |journal=The Astrophysical Journal |volume=556 |issue=1 |pages=181–202 |arxiv=astro-ph/0101259 |bibcode=2001ApJ...556..181D |doi=10.1086/321556 |s2cid=15757160}}</ref> Dit is sowat 26&nbsp;660&nbsp;ligjare van die middel van die Melkweg, of die galaktiese sentrum, af waar die [[supermassiewe swartkolk]] [[Sagittarius A*]] geleë is.<ref>{{Cite journal |last1=Abuter |first1=R. |last2=Amorim |first2=A. |last3=Bauböck |first3=M. |last4=Berger |first4=J. P. |last5=Bonnet |first5=H. |last6=Brandner |first6=W. |last7=Clénet |first7=Y. |last8=Coudé du Foresto |first8=V. |last9=de Zeeuw |first9=P. T. |last10=Dexter |first10=J. |display-authors=6 |date=May 2019 |title=A geometric distance measurement to the Galactic center black hole with 0.3% uncertainty |url=https://www.aanda.org/10.1051/0004-6361/201935656 |url-status=live |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=625 |page=L10 |arxiv=1904.05721 |bibcode=2019A&A...625L..10G |doi=10.1051/0004-6361/201935656 |issn=0004-6361 |s2cid=119190574 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220420161243/https://www.aanda.org/articles/aa/full_html/2019/05/aa35656-19/aa35656-19.html |archive-date=20 April 2022 |access-date=1 April 2022}}</ref> Dit wentel teen sowat 220&nbsp;km/s om die sentrum, en voltooi dus elke 240&nbsp;miljoen jaar sy wentelbaan.<ref name="Lang2013"/> Dit is bekend as die Sonnestelsel se "galaktiese jaar".<ref>{{Cite web |last=Leong |first=Stacy |date=2002 |title=Period of the Sun's Orbit around the Galaxy (Cosmic Year) |url=http://hypertextbook.com/facts/2002/StacyLeong.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107010909/https://hypertextbook.com/facts/2002/StacyLeong.shtml |archive-date=7 January 2019 |access-date=2 April 2007 |website=The Physics Factbook}}</ref> Die rigting van die Son se wentelbaan deur die interstellêre ruimte is naby die sterrebeeld [[Hercules (sterrebeeld)|Hercules]] in die rigting van die huidige posisie van die helder ster [[Vega]].<ref>{{Cite book |last=Greiner |first=Walter |url=https://www.worldcat.org/oclc/56727455 |title=Classical Mechanics: Point particles and relativity |date=2004 |publisher=Springer |isbn=978-0-387-21851-9 |location=New York |page=323 |oclc=56727455 |access-date=29 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220420161222/https://www.worldcat.org/title/classical-mechanics-point-particles-and-relativity/oclc/56727455 |archive-date=20 April 2022 |url-status=live}}</ref> Die vlak van die [[sonnebaan]] lê teen 'n hoek van sowat 60° met die galaktiese vlak. Die Sonnestelsel se ligging in die Melkweg is 'n faktor in die evolusiegeskiedenis op Aarde. Sy wentelbaan is feitlik rond en die spoed van die wentelbane naby die Son is rofweg dieselfde as dié van die spiraalarms.<ref name="astrobiology"/><ref>{{Cite journal |last=Gerhard |first=O. |date=2011 |title=Pattern speeds in the Milky Way |journal=Memorie della Societa Astronomica Italiana, Supplementi |volume=18 |page=185 |arxiv=1003.2489 |bibcode=2011MSAIS..18..185G}}</ref> Die Son beweeg dus baie selde deur spiraalarms. Omdat spiraalarms 'n veel groter konsentrasie [[supernova]]s, swaartekragonreëlmatighede en straling bevat wat die Sonnestelsel kan ontwrig, het die Aarde lang tydperke van stabiliteit waarin lewe kan ontwikkel.<ref name="astrobiology">{{Cite web |last=Mullen |first=Leslie |date=18 May 2001 |title=Galactic Habitable Zones |url=http://www.astrobio.net/news-exclusive/galactic-habitable-zones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807024530/http://www.astrobio.net/exclusive/139/galactic-habitable-zones |archive-date=7 August 2011 |access-date=1 June 2020 |website=Astrobiology Magazine}}</ref> Die veranderende posisie van die Sonnestelsel met betrekking tot ander dele van die Melkweg kan egter dalk lei tot periodieke uitsterwingsvoorvalle op Aarde, hoewel dié teorie omstrede is.<ref>{{Cite journal |last=Bailer-Jones |first=C. A. L. |date=1 July 2009 |title=The evidence for and against astronomical impacts on climate change and mass extinctions: a review |url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2009IJAsB...8..213B |url-status=live |journal=International Journal of Astrobiology |volume=8 |issue=3 |pages=213–219 |arxiv=0905.3919 |bibcode=2009IJAsB...8..213B |doi=10.1017/S147355040999005X |s2cid=2028999 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401231355/https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2009IJAsB...8..213B |archive-date=1 April 2022 |access-date=1 April 2022}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Racki |first=Grzegorz |date=December 2012 |title=The Alvarez Impact Theory of Mass Extinction; Limits to its Applicability and the "Great Expectations Syndrome" |url=https://www.app.pan.pl/article/item/app20110058.html |url-status=live |journal=Acta Palaeontologica Polonica |language=en |volume=57 |issue=4 |pages=681–702 |doi=10.4202/app.2011.0058 |issn=0567-7920 |s2cid=54021858 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401214314/https://www.app.pan.pl/article/item/app20110058.html |archive-date=1 April 2022 |access-date=1 April 2022 |doi-access=free}}</ref> Die Sonnestelsel lê ver weg van die stergevulde omgewing van die galaktiese sentrum. Naby die sentrum kan die swaartekrag van nabygeleë sterre liggame in die [[Oortwolk]] versteur en baie [[komete]] na die binneste Sonnestelsel stuur; dit kan lei tot botsings wat groot gevaar vir lewe op Aarde inhou. Die intense straling van die galaktiese sentrum kan ook inmeng met die ontwikkeling van komplekse lewe op Aarde.<ref name="astrobiology"/> Sterre wat binne 0,8&nbsp;ligjaar van die Son verbybeweeg, kom rofweg elke 100&nbsp;000&nbsp;jaar voor. Die naaste wat 'n ster aan die Son gekom het, was [[Scholz se Ster]], wat sowat 70&nbsp;000 jaar gelede omtrent 52&nbsp;000&nbsp;AE van die Son af verbybeweeg en moontlik deur die [[Oortwolk]] beweeg het.<ref>{{Cite journal |last1=Mamajek |first1=Eric E. |last2=Barenfeld |first2=Scott A. |last3=Ivanov |first3=Valentin D. |last4=Kniazev |first4=Alexei Y. |last5=Väisänen |first5=Petri |last6=Beletsky |first6=Yuri |last7=Boffin |first7=Henri M. J. |date=February 2015 |title=The Closest Known Flyby of a Star to the Solar System |journal=The Astrophysical Journal Letters |volume=800 |issue=1 |page=4 |arxiv=1502.04655 |bibcode=2015ApJ...800L..17M |doi=10.1088/2041-8205/800/1/L17 |s2cid=40618530 |id=L17}}</ref> ==Ruimtesendings na die Son== [[Beeld:Pioneer-6-9.jpg|thumb|'n Illustrasie van Pioneer 6, 7, 8 en 9.]] Die eerste satelliete wat ontwerp is vir die langtermynwaarneming van die Son uit die interplanetêre ruimte was [[Nasa]] se [[Pioneer-program|Pioneers]] 6, 7, 8 en 9, wat tussen 1959 en 1968 gelanseer is. Hulle het op dieselfde afstand as die Aarde om die Son gewentel en het die eerste detailleerde metings geneem van die [[sonwind]] en die magneetveld. Pioneer 9 was veral lank in werking; dit het tot in Mei 1983 data teruggestuur.<ref>{{cite web |last=Wade |first=M. |title=Pioneer 6-7-8-9-E |url=http://www.astronautix.com/craft/pio6789e.htm |date=2008 |publisher=Encyclopedia Astronautica |access-date=22 March 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060422075141/http://www.astronautix.com/craft/pio6789e.htm |archive-date=22 April 2006 |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |title=Solar System Exploration: Missions: By Target: Our Solar System: Past: Pioneer 9 |url=http://solarsystem.nasa.gov/missions/profile.cfm?MCode=Pioneer_09 |publisher=[[Nasa]] |access-date=30 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402205810/http://solarsystem.nasa.gov/missions/profile.cfm?MCode=Pioneer_09 |archive-date=2 April 2012 |df=dmy-all}}</ref> In die 1970's het twee Helios-verkenningstuie en die Skylab se Apollo Telescope Mount belangrike inligting verskaf oor die sonwind en [[korona]]. Helios&nbsp;1 en 2 is deur Amerika en Duitsland gebou om die sonwind te bestudeer. Dit het nader as [[Mercurius]] se wentelbaan by [[perihelium]] om die Son gewentel.<ref name=Burlaga2001 /> Die [[Skylab]]-ruimtestasie, wat Nasa in 1973 gelanseer het, het 'n sonsterrewag met die naam Apollo Telescope Mount bevat wat deur ruimtevaarders in die ruimtestasie beheer is.<ref name=Dwivedi2006 /> Skylab het die eerste waarnemings gedoen van die Son se oorgangstreek en van ultravioletuitstralings uit die korona.<ref name=Dwivedi2006 /> Ontdekkings sluit in die eerste waarnemings van [[plasmawolk]]e en koronaholtes.<ref name=Burlaga2001>{{Cite journal |last=Burlaga |first=L.F. |title=Magnetic Fields and plasmas in the inner heliosphere: Helios results |date=2001 |journal=Planetary and Space Science |volume=49 |issue=14–15 |pages=1619–1627 |doi=10.1016/S0032-0633(01)00098-8 |bibcode=2001P&SS...49.1619B |url=https://zenodo.org/record/1259695 |access-date=25 August 2019 |archive-date=13 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200713051926/https://zenodo.org/record/1259695 |url-status=live }}</ref> In die 1970's het 'n groot deel van navorsing gefokus op die voorraad ystergroepelemente in die Son.<ref name="biemont1978">{{Cite journal |last=Biemont |first=E. |date=1978 |title=Abundances of singly ionized elements of the iron group in the Sun |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=184 |issue=4 |pages=683–694 |bibcode=1978MNRAS.184..683B |doi=10.1093/mnras/184.4.683 |doi-access=free}}</ref> Hoewel aansienlike navorsing gedoen is, was dit tot 1978 moeilik om die voorkoms van sommige ystergroepelemente (soos [[kobalt]] en [[mangaan]]) deur spektrografie vas te stel weens hulle uiters fyn struktuur.<ref name="biemont1978" /> In 1978 is die voorkoms van enkel-geïoniseerde elemente van die ystergroep bepaal.<ref name="biemont1978" /> [[Beeld:Smm.jpg|left|thumb|links|220px|'n Tekening van die Solar Maximum Mission-tuig.]] In 1980 het Nasa die Solar Maximum Mission-verkenningstuie gelanseer. Dié ruimtetuig is ontwerp om [[gammastrale]], [[X-strale]] en [[Ultraviolet|UV-straling]] uit sonopvlammings te bestudeer in 'n tyd van hoë sonaktiwiteit en {{nowrap|-ligsterkte}}. Weens 'n fout was dit egter drie jaar lank buite aksie. In 1984 is dit herstel en die tuig het daarna duisende foto's van die korona geneem voordat dit in Junie 1989 na die Aarde teruggekeer het.<ref>{{cite web |last=Burkepile |first=C.J. |title=Solar Maximum Mission Overview |url=http://web.hao.ucar.edu/public/research/svosa/smm/smm_mission.html |date=1998 |access-date=22 March 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060405183758/http://web.hao.ucar.edu/public/research/svosa/smm/smm_mission.html |archive-date=5 April 2006}}</ref> Een van die belangrikste sonsendings tot nou was die Solar and Heliospheric Observatory (SOHO), wat saam deur die [[ESA]] en Nasa gebou is en op 2 Desember 1995 gelanseer is.<ref name=Dwivedi2006 /> Dit sou twee jaar lank waarnemings doen, maar in 2009 is die dienstydperk tot einde 2012 verleng.<ref name=sohoext>{{cite web |date=7 October 2009 |url=http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=45685 |title=Mission extensions approved for science missions |website=ESA Science and Technology |access-date=16 February 2010 |archive-date=2 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130502023453/http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=45685 |url-status=live }}</ref> Dit was so nuttig dat 'n opvolgsending, die Solar Dynamics Observatory, in Februarie 2010 gelanseer is.<ref name=sdolaunch>{{cite web |date=11 February 2010 |url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/feb/HQ_10-040_SDO_launch.html |title=NASA Successfully Launches a New Eye on the Sun |website=NASA Press Release Archives |access-date=16 February 2010 |archive-date=10 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810082825/http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/feb/HQ_10-040_SDO_launch.html |url-status=live }}</ref> Dit is by die [[Lagrange-punt|L1-punt]] tussen die Son en Aarde geleë (een van vyf punte waar die swaartekragaantrekking van albei liggame ewe groot is) en het sedert sy lansering 'n konstante uitsig op die Son by baie golflengtes gebied.<ref name=Dwivedi2006 /> Met SOHO is ook baie [[komete]] ontdek, meestal klein sonskeerders wat tot as verbrand word wanneer hulle naby aan die Son verbybeweeg.<ref>{{cite web |title=Sungrazing Comets |url=http://sungrazer.nrl.navy.mil/ |publisher=LASCO (US Naval Research Laboratory) |access-date=19 March 2009 |archive-date=25 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150525060147/http://sungrazer.nrl.navy.mil/ |url-status=live }}</ref> [[Beeld:The Ulysses spacecraft undergoes testing at the vacuum spin-balancing facility in ESTEC.jpg|thumb|210px|Die Ulysses ondergaan toetse.]] [[Beeld:Parker Solar Probe spacecraft model.png|thumb|210px|'n Kunstenaar se voorstelling van die Parker-sonverkenningstuig.]] Al dié satelliete het die Son uit die vlak van die [[sonnebaan]] bestudeer en het dus net sy ewenaarstreke in besonderhede bestudeer. Die Ulysses-verkenningstuig is in 1990 gelanseer om die poolstreke waar te neem. Dit het eers na Jupiter gevlieg en is toe in 'n wentelbaan "[[Swaartekragslinger|geslinger]]", wat dit ver bo die vlak van die sonnebaan geneem het. In sy regte wentelbaan het Ulysses begin om die sonwind en die sterkte van die magneetveld by hoë breedtegrade te bestudeer. Dit het ontdek die sonwind van hoër breedtegrade af beweeg teen sowat 750&nbsp;km/s, wat stadiger was as wat verwag is, en dat daar groot magneetgolwe van die hoër breedtegrade kom wat galaktiese kosmiese strale verstrooi.<ref>{{cite web |author=JPL/CALTECH |title=Ulysses: Primary Mission Results |url=http://ulysses.jpl.nasa.gov/science/mission_primary.html |publisher=NASA |date=2005 |access-date=22 March 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060106150819/http://ulysses.jpl.nasa.gov/science/mission_primary.html |archive-date=6 January 2006 }}</ref> * Die volopheid van elemente in die fotosfeer is bekend uit spektroskopiese studies, maar die samestelling van die binnekant van die Son word nog nie so goed verstaan nie. 'n [[Monster (wetenskap)|Monster]] van die sonwind is deur die Genesis-ruimtetuig, wat in 2001 gelanseer is, geneem en op Aarde bestudeer.<ref>{{Cite journal |last1=Calaway |first1=M.J. |title=Genesis capturing the Sun: Solar wind irradiation at Lagrange 1 |journal=Nuclear Instruments and Methods in Physics Research B |volume=267 |issue=7 |pages=1101–1108 |date=2009 |doi=10.1016/j.nimb.2009.01.132 |last2=Stansbery |first2=Eileen K. |last3=Keller |first3=Lindsay P. |bibcode=2009NIMPB.267.1101C |url=https://zenodo.org/record/1259269 |access-date=13 July 2019 |archive-date=11 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511052700/https://zenodo.org/record/1259269 |url-status=live }}</ref> * Die twee identiese ruimtetuie van die STEREO-sending is in Oktober 2006 gelanseer. Een het geleidelik voor die Aarde uitbeweeg en die ander het geleidelik by die Aarde agtergeraak. Dit lei tot stereoskopiese beelde van die Son en van sonverskynsels soos plasmawolke.<ref name="inst">{{cite web |date=8 March 2006 |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/stereo/spacecraft/index.html |title=STEREO Spacecraft & Instruments |website=NASA Missions |access-date=30 May 2006 |archive-date=23 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523040216/http://www.nasa.gov/mission_pages/stereo/spacecraft/index.html |url-status=live }}</ref> * Die Parker-sonverkenningstuig is in 2018 gelanseer en sal in 2025 'n perihelium van {{val|0.046|u=AE}} bereik; dit sal die eerste mensgemaakte voorwerp wees wat tot laag in die korona sal vlieg.<ref>{{cite news|url=https://www.space.com/three-big-missions-spotlight-the-sun.html|title=Our sun will never look the same again thanks to two solar probes and one giant telescope|author=Meghan Bartels|publisher=Space.com|access-date=March 9, 2020|archive-date=2 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200302130801/https://www.space.com/three-big-missions-spotlight-the-sun.html|url-status=live}}</ref> * SolO is in 2020 gelanseer en sal 'n minimum perihelium van 0,28&nbsp;AE bereik. Dit sal die naaste satelliet aan die Son wees met kameras wat op ons ster gerig is.<ref>{{Cite web |title=Solar Orbiter |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Solar_Orbiter |access-date=2022-03-29 |website=esa.int |language=en |archive-date=29 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220329191606/https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Solar_Orbiter |url-status=live }}</ref> * CuSPwas is op 16 November 2022 gelanseer om sondeeltjies en magneetvelde te bestudeer. * Die Indiese Ruimtenavorsingsorganisasie het op 2 September 2023 'n satelliet van {{val|100|u=kg}} gelanseer met die naam Aditya-L1.<ref>{{Cite web|date=February 2, 2022|first=Chethan|last=Kumar|title=2 key Gaganyaan crew abort tests, Aditya top priority|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/2-key-gaganyaan-crew-abort-tests-aditya-top-priority/articleshow/89305880.cms|access-date=2022-02-02|website=The Times of India|language=en|archive-date=18 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218203122/https://timesofindia.indiatimes.com/india/2-key-gaganyaan-crew-abort-tests-aditya-top-priority/articleshow/89305880.cms|url-status=live}}</ref> Sy hoofinstrument, 'n koronagraaf, sal die dinamika van die Son se korona bestudeer.<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/tech/science/aditya-l-1-after-chandrayaan-2-isro-to-pursue-indias-first-mission-to-the-sun-in-2020-7053851.html|title=Aditya L-1: After Chandrayaan 2, ISRO to pursue India's first mission to the Sun in 2020|date=25 July 2019|website=Tech2|access-date=2 August 2019|archive-date=2 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190802145416/https://www.firstpost.com/tech/science/aditya-l-1-after-chandrayaan-2-isro-to-pursue-indias-first-mission-to-the-sun-in-2020-7053851.html|url-status=live}}</ref> ==Godsdienstige aspekte== [[Beeld:Maler der Grabkammer der Nefertari 001.jpg|thumb|200px|[[Ra]], uit die grafkelder van Nefertari, 13de&nbsp;eeu&nbsp;v.C.]] Songode speel 'n belangrike rol in baie [[Godsdiens|wêreldgodsdienste]] en [[Mitologie|mitologieë]].<ref>{{cite book |last1=Coleman |first1=J.A. |last2=Davidson |first2=George |title=The Dictionary of Mythology: An A–Z of Themes, Legends, and Heroes |date=2015 |publisher=Arcturus Publishing Limited |location=Londen |isbn=978-1-78404-478-7 |page=316}}</ref> Die aanbidding van die Son was sentraal tot baie beskawings, soos die [[Antieke Egipte]]nare, die [[Inkas]] van [[Suid-Amerika]] en die [[Asteke]] van wat nou [[Mexiko]] is. In godsdienste soos [[Hindoeïsme]] word die Son steeds beskou as 'n god, bekend as [[Surya]]. Baie antieke monumente is gebou met sulke verskynsels in gedagte. So dui [[megaliet]]e (groot klippe) byvoorbeeld die [[sonstilstand]] aan in Nabta Plaja, Egipte; en [[Stonehenge]], Engeland; die [[piramide]] van El Castillo by [[Chichén Itzá]] in Mexiko is ontwerp om met die [[nagewening]]s skaduwees te gooi in die vorm van slange wat teen die piramide opseil. Die antieke [[Sumer|Sumeriërs]] het geglo die Son was [[Sjamasj|Oetoe]],<ref name=BlackGreen1992>{{cite book |last1=Black |first1=Jeremy |first2=Anthony |last2=Green |title=Gods, Demons and Symbols of Ancient Mesopotamia: An Illustrated Dictionary |url=https://books.google.com/books?id=05LXAAAAMAAJ&q=Inana |publisher=The British Museum Press |year=1992 |isbn=978-0-7141-1705-8 |pages=182–184 |access-date=22 August 2020 |archive-date=20 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201120094829/https://books.google.com/books?id=05LXAAAAMAAJ&q=Inana |url-status=live }}</ref> die god van geregtigheid en tweelingbroer van [[Isjtar|Inanna]], koningin van die hemele,<ref name=BlackGreen1992 /> wat later as die planeet Venus geïdentifiseer is.<ref name=Nemet1998>{{citation |last=Nemet-Nejat |first=Karen Rhea |date=1998 |title=Daily Life in Ancient Mesopotamia |publisher=Greenwood |isbn=978-0-313-29497-6 |page=[https://archive.org/details/dailylifeinancie00neme/page/203 203] |url=https://archive.org/details/dailylifeinancie00neme/page/203}}</ref> Later is Oetoe met die Oos-Semitiese god [[Sjamasj]] geïdentifiseer.<ref name=BlackGreen1992 /><ref name=Nemet1998 /> [[Beeld:Ra Barque.jpg|thumb|links|240px|Die songod Ra op sy boot.]] Van minstens die [[4de Dinastie van Egipte|4de Dinastie]] van Antieke Egipte af is die Son as die songod [[Ra]], met kop van 'n valk, aanbid. In die tyd van die [[Nuwe Ryk van Egipte|Nuwe Ryk]] is die songod verbind met die [[miskruier]]. Die Son het in die [[Amarna]]tydperk 'n kort terugkeer gemaak as die sonskyf, [[Aten]], die enigste god van farao [[Achenaten]].<ref>{{cite book |last1=Teeter |first1=Emily |title=Religion and Ritual in Ancient Egypt |date=2011 |publisher=Cambridge University Press |location=New York |isbn=978-0-521-84855-8}}</ref><ref>{{cite book |last1=Frankfort |first1=Henri |title=Ancient Egyptian Religion: an Interpretation |date=2011 |publisher=Dover Publications |isbn=978-0-486-41138-5}}</ref> Vir die Grieke was die Son die god [[Helios]]. In die laat [[Romeinse Ryk|Romeinse]] tydperk is die Son se verjaardag gevier as 'n vakansiedag, ''Sol Invictus'' (letterlik "Onoorwonne Son"), kort ná die wintersonstilstand. Dit was in Desember en dalk 'n voorloper tot [[Kersfees]]. In die Proto-Indo-Europese godsdiens is die Son verpersoonlik as die songodin ''*Seh₂ul''.<ref>{{cite encyclopedia |date=1997 |title=Encyclopedia of Indo-European Culture |editor1-last=Mallory |editor1-first=James P. |editor1-link=J. P. Mallory |editor2-last=Adams |editor2-first=Douglas Q. |editor2-link=Douglas Q. Adams |place=London |publisher=Routledge |id=(EIEC) |url=https://books.google.com/books?id=tzU3RIV2BWIC&q=Sun+goddess |isbn=978-1-884964-98-5 |access-date=20 October 2017 |archive-date=31 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331204930/https://books.google.com/books?id=tzU3RIV2BWIC&q=Sun+goddess |url-status=live }}</ref> Die [[Bybel]]vers [[Maleagi]] 4:2 praat van die "son van redding" (1983-vertaling) of "son van geregtigheid" (1953-vertaling). Sommige Christene vertolk dit as 'n verwysings na [[Christus]].<ref>{{cite book |last=Spargo |first=Emma Jane Marie |title=The Category of the Aesthetic in the Philosophy of Saint Bonaventure |url=https://books.google.com/books?id=SUkWAAAAMAAJ&q=sol+iustitiae+malachiae+IV+2&pg=PA86 |page=86 |year=1953 |publisher=The Franciscan Institute |location=St. Bonaventure, New York; E. Nauwelaerts, Louvain, Belgium; F. Schöningh, Paderborn, Germany |access-date=3 November 2020 |archive-date=17 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417054707/https://books.google.com/books?id=SUkWAAAAMAAJ&q=sol+iustitiae+malachiae+IV+2&pg=PA86 |url-status=live }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} ==Nog leesstof== * {{Cite book |last=Cohen |first=Richard |date=2010 |title=Chasing the Sun: The Epic Story of the Star That Gives Us Life |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-1-4000-6875-3}} * {{Cite journal |last=Hudson |first=Hugh |date=2008 |title=Solar Activity |journal=Scholarpedia |volume=3 |issue=3 |page=3967 |doi=10.4249/scholarpedia.3967|bibcode=2008SchpJ...3.3967H |doi-access=free }} * {{Cite journal |last=Thompson |first=M.J. |date=August 2004 |title=Solar interior: Helioseismology and the Sun's interior |journal=Astronomy & Geophysics |volume=45 |issue=4 |doi=10.1046/j.1468-4004.2003.45421.x |pages=21–25|bibcode=2004A&G....45d..21T |doi-access=free }} == Eksterne skakels == * [http://www.astronomycast.com/astronomy/episode-30-the-sun-spots-and-all/ Astronomy Cast: The Sun] * [http://www.acrim.com/ Satellite observations of solar luminosity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170611210135/http://acrim.com/ |date=11 June 2017 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=qpMRtvFD8ek&hl=fr Animation – The Future of the Sun] * [https://www.youtube.com/watch?v=6tmbeLTHC_0 "Thermonuclear Art – The Sun In Ultra-HD"] | Goddard Space Flight Center * [https://www.youtube.com/watch?v=l3QQQu7QLoM "A Decade of Sun"] | Goddard Space Flight Center {{Commons-kategorie inlyn|Sun}} {{wikt-inlyn|son}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Sun}} {{PlaneteSon}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Sonnestelsel]] [[Kategorie:Sterre met eiename]] [[Kategorie:G-tipe hoofreekssterre]] fg8yhcpg0qnfttkq66zugxe52kv7kzd 0 7726 2890273 2849016 2026-04-05T19:54:08Z Jcb 223 2890273 wikitext text/x-wiki '''Kommunikasie''' is die proses waarin gedagtes, gevoelens, en/of inligting uitgeruil word. '''Kommunikasiekunde''' is die studie van [[kommunikasie]]. Massakommunikasie is 'n dissipline wat fokus op instellings, praktyk en effek van joernalisme, uitsaaiwese en reklame op 'n groot, ongedifferensieerde of gesegmenteerde gehoor. Kommunikasie beteken verskillende dinge vir verskillende mense. 'n [[Baba]] se huil is kommunikasie, so ook 'n [[moeder]] wat haar baba masseer, 'n [[hond]] wat sy stert swaai, 'n [[plant]] wat 'n spesifieke [[Chemiese element|chemikalie]] afskei om sekere [[insek]]te te lok of ander plante te waarsku teen spesifieke insekte, 'n [[trein]] se fluit dra 'n boodskap oor, net soos die vlae wat op skepe geswaai word, soldate gee tekens deur middel van beuels en ons stuur e-posboodskappe rondom die aarde of bel die bure. Kommunikasie kom dus neer op die stuur van 'n boodskap vanaf 'n sender na 'n ontvanger. Deur die eeue is verskillende idees gehuldig oor kommunikasie en hoe dit werk. == Geskiedenis == === Egipte === Teen ongeveer 2675 v.C. skryf Ptag Gotep, die Goewerneur van [[Memphis (Egipte)|Memphis]] in [[Egipte]], en Eerste Minister van die Farao, 'n handboek oor Kommunikasiekunde. === China === In [[China]] bestudeer en doseer die wysgeer [[Konfusius]] kommunikasiemetodes en tegnieke teen ongeveer 500 v.C. === Griekeland === In [[antieke Griekeland]] ontstaan die gedagte van volksregering oftewel demokrasie. Die burgers van die staat verkry hierdeur direkte inspraak in die bedryf van die staat. Dit beteken dat elke burger moes leer om self die rede te voer ten einde sy regte uit te oefen. In [[Athene]] het sowel die regering as die howe op 'n burger-inspraakstelsel gewerk. Alle vrygebore burgers (persone wat nie slawe was nie, kon in die wetgewende vergadering saampraat of 'n saak stel. Hulle kon egter ook opgeroep word om as lede van 'n jurie te dien. Die burgers van Athene ontwikkel dus spoedig 'n belangstelling in die kuns van redevoering oftewel [[retoriek]], en loop selfs klas in kommunikasiekunde ten einde hulle beter en meer effektief te kan uitdruk. Omdat sommige mense bereid was om ander te betaal om namens hulle te praat, was dit selfs moontlik om munt te slaan uit welsprekendheid (rederykheid). Iemand wat ''retoriek'' (rederykheid) bestudeer of daarin onderrig gee, is 'n ''retorikus'' genoem. 'n ''Retor'' is iemand wat retoriek bedryf, of vir ander mense praat (verkieslik teen betaling). ==== Bydraers tot die Klassieke tydperk ==== Die eerste Oud-Griekse rondtrekkende kommunikasiekunde-leermeesters is '''sofiste''' genoem. Die Griekse woord '''sofos''' beteken wysheid. 'n '''Sofis''' was iemand wat wyse dinge gespreek en gebruik het. Die oud-Griekse sofiste het dan ook 'n groot invloed uitgeoefen op kommunikasie en op die bestudering daarvan as akademiese vak. Mettertyd het die term ''sofis'' egter die betekenis verkry van ''drogredenaar'' (iemand wat slim, maar vals argumente gebruik). Vandaar ook die oorsprong van die woord "sofistikasie". <!-- ''HAT'' beskryf '''sofistikasie''' dan ook as “...1.'''vervalsing''' van edelmetale, drogerye, ens. 2. '''Wanvoorstelling''' van 'n argument; die gebruik van drogredenasies; 3. (-s) Gekunsteldheid, spitsvondigheid”. --> '''[[Corax]]''' was 'n Sisiliaanse leermeester wat teen ongeveer 470 v.C. 'n boek skryf oor doeltreffende openbare redevoering. Corax voer aan dat 'n tipiese toespraak uit vyf dele bestaan, naamlik 'n inleiding, 'n uiteensetting van die feite van die saak, argumentering van die saak, bykomende opmerkings, en 'n gevolgtrekking. Selfs deesdae nog word dié vyf dele beskou as die hoofonderdele van enige akademiese of besigheidsdokument. Corax het<!--verstaan nie – bietjie deurmekaar--> ook die kom daarop neer dat, as 'n klein mannetjie daarvan aangekla word dat hy 'n baie groter man aangeval het, kan hy homself verdedig deur te vra of dit waarskynlik sou wees dat hy iemand sou aanval wat soveel groter as hy self is. '''[[Protagoras]]''' (± 486 tot ± 411 v.C.) se hoofbelangstelling was die wyse waarop sake in die howe beredeneer is. Hy beweer dat elke saak twee kante het wat presies die teenoorgestelde van mekaar is. Sy idees was destyds nogal vreemd vir sy kollegas, wat geglo het dat daar slegs een ware antwoord op elke vraag kon wees, en hulle beskuldig hom dat hy probeer om die swak saak sterker te laat voorkom. '''[[Plato]]''' (427-347 v.C.), Sokrates se bekendste student, het die ou Sofiste erg gekritiseer. Hy redeneer dat hulle oneties optree deurdat die orator die gehoor onvoorwaardelik kon oortuig, selfs al mislei hy hulle. Plato bied beide weergawes van 'n argument en gee dan aan die gehoor 'n geleentheid om te besluit watter kant reg is. Plato val Gorgias aan, omdat dié graag opesmukte taal gebruik. Sy siening word vandag nog deur baie mense gedeel. Plato beweer ook dat retoriek nie 'n wetenskap is nie, maar dat dit eerder 'n vaardigheid is soos byvoorbeeld koskook. Later in sy lewe hersien hy sy standpunt. Hy dui aan dat elke toespraak bestaan uit 'n begin-, 'n middel- en 'n eindgedeelte. Die spreker moet 'n hoë morele doelwit hê. Aristoteles (384-322 v.C.), Plato se beroemdste student, was die belangrikste enkele bydraer tot die studie van kommunikasie. Aristoteles glo dat die retoriek gebruik kan word om waarheid en geregtigheid te laat seëvier, omdat "waarheid en geregtigheid uiteraard kragtiger is as die elemente wat teenoor hulle gestel word". Onreg of bedrog geskied omdat advokate of betaalde sprekers nie effektiewe kommunikasiemetodes gebruik nie. Mense moes geleer word hoe om 'n argument of redenasie saam te stel en aan te bied. Hy stel 'n argument of redenasie voor soos wat 'n orator dit aan sy gehoor oordra: Spreker → Redenasie → Toespraak → Luisteraars '''[[Aristoteles]]''' was ten gunste daarvan dat beide kante van 'n redenasie gedebatteer en bespreek moet word. Hy beweer ook dat retoriek 'n wyse van verdediging kon bied. Sy argument was dan ook dat, indien dit vernederend is vir 'n man as hy homself nie fisies kan verdedig nie, sou dit ook vernederend vir hom wees as hy hom nie met sy rede (spraak) kan verdedig nie. Rede is meer onderskeidend van 'n mens as wat 'n fisiese poging is. Aristoteles se heromskrywing en verdediging van die retoriek verskaf 'n stewige basis vir die studie van kommunikasie. Sien ook [http://classics.mit.edu/Aristotle/rhetoric.html] '''[[Demosthenes]]''' was 'n baanbreker op die gebied van spraak-en-gehoorkunde studies. Hy het 'n eentonige stem gehad en het gehakkel. Die akteur Satyrus, wat die eerste spraakterapeut is wat in geskrifte vermeld word, raai Demosthenes aan om sy uitspraak te verbeter deur bv. te oefen om te praat met klippies in sy mond. Met dié soort oefening word Demosthenes later 'n welsprekende orator en gemeenskapsleier. === Romeinse Ryk === Kommunikasie was ook in Rome belangrik. Vryburgers se verteenwoordigers het in die Forum bymekaargekom om besprekings te hou van regsaangeleenthede. In die vergadering is nuwe wette beredeneer, en in die Senaat het die Romeinse regerende liggaam belangrike besluite gemaak. In die eerste eeu v.C. beveel Keiser Julius ("Julius Caesar") dat 'n soort handgeskrewe "koerant", ''Acta Diurna'' (Daaglikse gebeurtenisse), teen die mure van die Forum opgeplak moes word. Elke burger kon dit lees, en sou bewus word van wat om hom aangaan. So lank as wat Rome 'n republiek gebly het, het die studie van Kommunikasie daar gedy. Toe die keisers egter permanente diktators begin word, het die vaardigheid verlore gegaan. Wie het redenasievermoë nodig as jy maar net bevele moet gehoorsaam en [[dogma]] moet aanvaar? ==== Cicero ==== Die orator en politikus, [[Cicero]], glo dat kommunikasie 'n wyse is waardeur die waarheid van 'n saak vasgestel kan word. In teenstelling met Aristoteles se siening dat die waarheid eers ontdek moes word en dan gekommunikeer kon word, glo Cicero dat die waarheid slegs verkry kan word as deel van die retoriek – waarheid kan nie bestaan voordat dit gekommunikeer word nie. Cicero glo ook dat die orator 'n wye algemene opvoeding moet hê, en moet die volgende eienskappe en vaardighede aankweek: * Wye algemene kennis * Versigtige rangskikking van gedagtes en gebruik van woorde. * Kennis van al die emosies van die toehoorders. * Opleiding in die gebruik van woorde ten einde waardigheid, skerpsinnigheid, verstaanbaarheid, kwinkslae, bondigheid, en toepaslike humor te kan beoefen. * Behoorlike lewering van die rede of toespraak. * Opgeleide geheue ==== Quintilianus ==== Dié groot "Romeinse" retorikus en onderwyser is in [[Spanje]] gebore in ongeveer die jaar 14, in die tyd toe die Romeinse ryk reeds besig was om uitmekaar te val. Quintilianus hoop dat hy jongmense sou kon oplei vir die hergeboorte van die retoriek en vir demokratiese besluitneming, ens. maar hiervoor was dit reeds te laat. Quintilianus beskou die goeie orator as die goeie man wat goed praat. Om goed te kan praat moet 'n mens dan ook volgens Quintilianus lewenslank studeer in kommunikasiekunde sowel as in die Taalkunde, Skryfkuns, Leeskuns, Regte, Geskiedenis, en Wysbegeerte. Die Griekse en Romeinse kommunikasiekundiges se idees oefen vandag nog 'n groot invloed uit op die reëls wat hulle gebruik het vir redevoering word nog gehandhaaf in gesprekke, hofsake, toesprake, en redevoering in volksrade en parlemente dwarsoor die wêreld. == Bronne == * Steinberg,S. (1995) Communication Studies – An introduction. Lansdowne: Juta * {{en}} [[:en:Sophist]] * {{en}} [[:en:Rhetoric]] * [[HAT]] * http://www.utm.edu/research/iep/s/sophists.htm * http://www.newadvent.org/cathen/14145c.htm * http://web.utk.edu/~gwynne/classical.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050623080816/http://web.utk.edu/~gwynne/classical.html |date=23 Junie 2005 }} * http://www.libarts.ucok.edu/communication/rhetoric{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Communication studies}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kommunikasie]] mzckvwk3tfgoncrlt10utfcteamm502 0 8189 2890410 2809678 2026-04-06T07:13:35Z Aliwal2012 39067 2890410 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Sol Plaatje | bynaam = | beeld = Sol Plaatje 002.jpg | beeldbeskrywing = Sol Plaatje ca. 1900 | onderskrif = Sol Plaatje ca. 1900 | geboortenaam = Solomon Tshekisho Plaatje | geboortedatum = [[9 Oktober]] [[1876]] | geboorteplek = [[Boshof]], [[Oranje-Vrystaat]] | dood_datum = [[19 Junie]] [[1932]] | sterfteplek = [[Johannesburg]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = Suid-Afrika | beroep = Joernalis, skrywer en politikus | bekend = Stigterslid van die ANC | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = [[African National Congress]] | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} [[Lêer:ANC1914.jpg|duimnael|links|Die South African Native National Congress se delegasie in [[Londen]], Junie 1914. Van links tot regs: Thomas Mapike, eerw. [[Walter Rubusana]], eerw. [[John Langalibalele Dube|John Dube]], Saul Msane, Sol Plaatje.]] '''Solomon Tshekisho (Sol) Plaatje''' ([[9 Oktober]] [[1876]] – [[19 Junie]] [[1932]]) staan internasionaal bekend as 'n veeltalige [[Suid-Afrika]]anse joernalis, skrywer en politikus wat 'n stigtingslid van die SANNC (South-African Native National Congress) is, nou bekend as die [[African National Congress|ANC]]. Die boorling van [[Boshof]], [[Oranje-Vrystaat]], is 'n eersterangse taalkenner, wat naas sy moedertaal [[Tswana]], die hooftaal van [[Botswana]], ook [[Engels]], [[Afrikaans]], [[Nederlands]], [[Franse taal|Frans]], [[Duits (taal)|Duits]], [[Sotho]], [[Zoeloe]] en [[Xhosa]] kon praat. Hy vertaal 'n aantal werke van Swart skrywers in Europese tale, en Engelse werke, by name dié van [[William Shakespeare]], in [[Tswana]]. Tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] (Anglo-Boereoorlog) van [[1899]] tot [[1902]] werk hy as 'n oorlogsjoernalis, later as uitgewer van die koerante ''Koranta ea Becoana'' (1901–1908) en ''Tsala ea Batho'' ("Volksvriend", sedert [[1912]]). Hy dien as sekretaris-generaal van die [[African National Congress]] (ANC) en reis as aktivis van die Swart burgerregtebeweging verskeie keer na [[Kanada]] ([[1920]]), die [[Verenigde State]] ([[1921]]) en [[Europa]]. Hy is op [[19 Junie]] [[1932]] in [[Johannesburg]] oorlede. In 2007 stel die Engelse Akademie van Suid-Afrika die [[Sol Plaatje Prys vir Vertaling]] tot sy nagedagtenis in. === Vroeë lewe === Solomon Tshekisho Plaatje is gebore in Doornfontein, naby [[Boshof]], Oranje-Vrystaat, die sesde kind van agt vir Johannes en Martha, van die [[Tswanas|Tswanastam]]. Sy oupa se naam was Selogilwe Mogodi (1836-1881), maar sy werksverskaffer, 'n boer met die van Groenewald het hom die bynaam van Plaaitjie gegee. Sy familie het dit toe later gebruik as 'n van. Toe Solomon vier was, het sy familie na [[Pniel]] in die [[Kaapkolonie]] getrek, om vir 'n Duitse sendeling, Ernst Westphal en sy vrou, Wilhelmine, te werk. Daar het hy 'n sendelingonderwys ontvang. Toe hy sy mede-studente verbygesteek het, het Wilhelmine hom persoonlik onderrig, en hom [[viool]] en [[klavier]] leer speel, asook sang. Toe hy 15 was het hy as 'n skolier-onderwyser begin werk, en het die pos vir twee jaar gehou. Nadat hy skool verlaat het, het hy na [[Kimberley]] verhuis, en begin werk as 'n [[Telegrafie|telegraafboodskapper]] vir die [[poskantoor]]. Daarna het hy die klerkeksamen geskryf en deurgekom, (die hoogste in die kolonie) met hoër punte as enige ander kandidaat in tik asook in Nederlands. As 'n persoon wat ouer as 21 was en Nederlands en Engels kon lees en skryf, het hy stemreg ontvang soos dit in die Kaapkolonie gegeld het, 'n reg wat hy verloor het toe Britse beheer beëindig is. Hy het op 19 Junie 1932 aan longontsteking gesterf en is in [[Kimberley]] begrawe. == Werke == * ''Mhudi'', 'n historiese roman ([[1913]]) * ''Native Life in South Africa'' ([[1914]]) * ''Sechuana Proverbs and Their European Equivalents'' ([[1916]]) * ''Sechuana Phonetic Reader'' (1916) * ''Bantu Folk-Tales and Poems'' == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * [http://www.gutenberg.org/etext/1452 ''Native Life in South Africa''] – Elektroniese boek by die Gutenbergprojek {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Plaatje, Sol}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse anti-apartheidsaktiviste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse joernaliste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse politici]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1876]] [[Kategorie:Sterftes in 1932]] [[Kategorie:Politici van die African National Congress]] 0zcuxgn49lbumlmsofp9qr1vw415rpj 2890411 2890410 2026-04-06T07:16:08Z Aliwal2012 39067 SDEO 2890411 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Sol Plaatje | bynaam = | beeld = Sol Plaatje 002.jpg | beeldbeskrywing = Sol Plaatje ca. 1900 | onderskrif = Sol Plaatje ca. 1900 | geboortenaam = Solomon Tshekisho Plaatje | geboortedatum = [[9 Oktober]] [[1876]] | geboorteplek = [[Boshof]], [[Oranje-Vrystaat]] | dood_datum = {{SDEO|1876|10|9|1932|6|19|df=y}} | sterfteplek = [[Johannesburg]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = Suid-Afrika | beroep = Joernalis, skrywer en politikus | bekend = Stigterslid van die ANC | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = [[African National Congress]] | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} [[Lêer:ANC1914.jpg|duimnael|links|Die South African Native National Congress se delegasie in [[Londen]], Junie 1914. Van links tot regs: Thomas Mapike, eerw. [[Walter Rubusana]], eerw. [[John Langalibalele Dube|John Dube]], Saul Msane, Sol Plaatje.]] '''Solomon Tshekisho (Sol) Plaatje''' ([[9 Oktober]] [[1876]] – [[19 Junie]] [[1932]]) staan internasionaal bekend as 'n veeltalige [[Suid-Afrika]]anse joernalis, skrywer en politikus wat 'n stigtingslid van die SANNC (South-African Native National Congress) is, nou bekend as die [[African National Congress|ANC]]. Die boorling van [[Boshof]], [[Oranje-Vrystaat]], is 'n eersterangse taalkenner, wat naas sy moedertaal [[Tswana]], die hooftaal van [[Botswana]], ook [[Engels]], [[Afrikaans]], [[Nederlands]], [[Franse taal|Frans]], [[Duits (taal)|Duits]], [[Sotho]], [[Zoeloe]] en [[Xhosa]] kon praat. Hy vertaal 'n aantal werke van Swart skrywers in Europese tale, en Engelse werke, by name dié van [[William Shakespeare]], in [[Tswana]]. Tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] (Anglo-Boereoorlog) van [[1899]] tot [[1902]] werk hy as 'n oorlogsjoernalis, later as uitgewer van die koerante ''Koranta ea Becoana'' (1901–1908) en ''Tsala ea Batho'' ("Volksvriend", sedert [[1912]]). Hy dien as sekretaris-generaal van die [[African National Congress]] (ANC) en reis as aktivis van die Swart burgerregtebeweging verskeie keer na [[Kanada]] ([[1920]]), die [[Verenigde State]] ([[1921]]) en [[Europa]]. Hy is op [[19 Junie]] [[1932]] in [[Johannesburg]] oorlede. In 2007 stel die Engelse Akademie van Suid-Afrika die [[Sol Plaatje Prys vir Vertaling]] tot sy nagedagtenis in. === Vroeë lewe === Solomon Tshekisho Plaatje is gebore in Doornfontein, naby [[Boshof]], Oranje-Vrystaat, die sesde kind van agt vir Johannes en Martha, van die [[Tswanas|Tswanastam]]. Sy oupa se naam was Selogilwe Mogodi (1836-1881), maar sy werksverskaffer, 'n boer met die van Groenewald het hom die bynaam van Plaaitjie gegee. Sy familie het dit toe later gebruik as 'n van. Toe Solomon vier was, het sy familie na [[Pniel]] in die [[Kaapkolonie]] getrek, om vir 'n Duitse sendeling, Ernst Westphal en sy vrou, Wilhelmine, te werk. Daar het hy 'n sendelingonderwys ontvang. Toe hy sy mede-studente verbygesteek het, het Wilhelmine hom persoonlik onderrig, en hom [[viool]] en [[klavier]] leer speel, asook sang. Toe hy 15 was het hy as 'n skolier-onderwyser begin werk, en het die pos vir twee jaar gehou. Nadat hy skool verlaat het, het hy na [[Kimberley]] verhuis, en begin werk as 'n [[Telegrafie|telegraafboodskapper]] vir die [[poskantoor]]. Daarna het hy die klerkeksamen geskryf en deurgekom, (die hoogste in die kolonie) met hoër punte as enige ander kandidaat in tik asook in Nederlands. As 'n persoon wat ouer as 21 was en Nederlands en Engels kon lees en skryf, het hy stemreg ontvang soos dit in die Kaapkolonie gegeld het, 'n reg wat hy verloor het toe Britse beheer beëindig is. Hy het op 19 Junie 1932 aan longontsteking gesterf en is in [[Kimberley]] begrawe. == Werke == * ''Mhudi'', 'n historiese roman ([[1913]]) * ''Native Life in South Africa'' ([[1914]]) * ''Sechuana Proverbs and Their European Equivalents'' ([[1916]]) * ''Sechuana Phonetic Reader'' (1916) * ''Bantu Folk-Tales and Poems'' == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * [http://www.gutenberg.org/etext/1452 ''Native Life in South Africa''] – Elektroniese boek by die Gutenbergprojek {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Plaatje, Sol}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse anti-apartheidsaktiviste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse joernaliste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse politici]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1876]] [[Kategorie:Sterftes in 1932]] [[Kategorie:Politici van die African National Congress]] rcuak1n3zs03dv3zmfm8bj57qj553lm 0 9241 2890355 2836130 2026-04-06T04:48:45Z Kwamikagami 10476 /* Naam en simbool */ 2890355 wikitext text/x-wiki :''Hierdie artikel handel oor die [[planeet]] Jupiter. Vir ander betekenisse van die naam, sien [[Jupiter (dubbelsinnig)]].'' {{Inligtingskas Planeet | name = Jupiter | symbol = [[Beeld:Jupiter symbol (bold).svg|24px|♃]] | image = [[Lêer:Jupiter and its shrunken Great Red Spot.jpg|280px|Die planeet Jupiter]] | image_alt = 'n Foto van Jupiter deur Nasa se Hubble-ruimteteleskoop. | caption = Jupiter in natuurlike kleur, soos in April 2014 afgeneem deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]]. | background = #f8f9fa | named_after = [[Jupiter (mythology)|Jupiter]] | orbit_ref =<ref name="fact">{{cite web |url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html |title=Jupiter Fact Sheet |publisher=Nasa |last=Williams |first=David R. |access-date=October 13, 2017 |date=December 23, 2021 |archive-date=13 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110413155109/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html |url-status=dead }}</ref> | epoch = [[J2000]] | semimajor = 778,479 Gm (5,2038 AE) | aphelion = 816,363 Gm (5,4570 [[AE]]) | perihelion = 740,595 Gm (4,9506 AE) | time_periastron = 21 Januarie 2023<ref name=horizons-perihelion>{{Cite web|url=https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%27599%27&START_TIME=%272023-01-01%27&STOP_TIME=%272023-01-31%27&STEP_SIZE=%273%20hours%27&QUANTITIES=%2719%27|title=HORIZONS Planet-center Batch call for January 2023 Perihelion|website=ssd.jpl.nasa.gov|type=Perihelion for Jupiter's planet-centre (599) occurs on 2023-Jan-21 at 4.9510113au during a rdot flip from negative to positive|publisher=Nasa/JPL|access-date=2021-09-07}}</ref> | eccentricity = {{val|0.0489}} | inclination = {{plainlist | * 1,303° tot die [[sonnebaan]]<ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663–683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J. L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> * 6,09° tot die [[Son]] se [[ewenaar]]<ref name="VSOP87" /> }} | asc_node = 100,464° | arg_peri = 273,867°<ref name="VSOP87" /> | mean_anomaly = 20,020°<ref name="VSOP87" /> | period = {{plainlist | * {{val|11.862|u=jaar}} * {{val|fmt=commas|4332.59|u=dae}} * {{val|fmt=commas|10476.8|u=Jupitersondae}}<ref name="planet_years">{{cite web |url=http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm |title=Rotation Period and Day Length |last=Seligman |first=Courtney |access-date=August 13, 2009}}</ref> }} | synodic_period = {{val|398.88|u=dae}} | avg_speed = 13,07 km/s | satellites = 95 (soos in 2023) | minorplanet = | physical_characteristics = yes | flattening = 0,06487 ± 0,00015 | physical_ref =<ref name="fact" /><ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007">{{cite journal |doi=10.1007/s10569-007-9072-y |last1=Seidelmann |first1=P. Kenneth |last2=Archinal |first2=Brent A. |last3=A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere --> |first3=Michael F. |last4=Conrad |first4=Albert R. |last5=Consolmagno |first5=Guy J. |last6=Hestroffer |first6=Daniel |last7=Hilton |first7=James L. |last8=Krasinsky |first8=Georgij A. |last9=Neumann |first9=Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen |last11=Stooke |first11=Philip J. |last12=Tedesco |first12=Edward F. |last13=Tholen |first13=David J. |last14=Thomas |first14=Peter C. |last15=Williams |first15=Iwan P. |year=2007 |title=Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006 |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |volume=98 |issue=3 |pages=155–180 |bibcode=2007CeMDA..98..155S|doi-access=free }}</ref><ref name="PS15">{{cite book |last2=Lissauer |first2=Jack J. |last1=de Pater |first1=Imke |title=Planetary Sciences |date=2015 |url=https://books.google.com/books?id=stFpBgAAQBAJ&pg=PA250 |page=250 |publisher=Cambridge University Press |location=New York |isbn=978-0-521-85371-2 |edition=2nd updated}}</ref> | equatorial_radius = 69,911 km<br />{{val|11.209|u=raarde}} | polar_radius = 66,854 km<br />{{val|10.517|u=raarde}} | mean_radius = 69 911 km<br />{{val|10.973|ul=raarde}} | surface_area = 6,1469×10¹⁰ km² <br>{{val|120.4|u=van die Aarde s'n}} | volume = 1,4313×10¹⁵ km³ <br>{{val|1.321|u=van die Aarde s'n}} | mass = 1,8982×10²⁷ kg<br />{{plainlist| * {{val|317.8|u=van die Aarde s'n}} * 1/1047 van die Son s'n<ref name=ssd-constants>{{cite web |title=Astrodynamic Constants |publisher=JPL Solar System Dynamics |date=February 27, 2009 |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?constants |access-date=August 8, 2007}}</ref> }} | density = 1 326 kg/m³ | surface_grav = 24,79&nbsp;m/s²<ref name="fact" /><br />2,528&nbsp;g | escape_velocity = 59,5&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | sidereal_day = 9,925&nbsp;h<ref>{{cite web |author=Seidelmann, P. K.; Abalakin, V. K.; Bursa, M.; Davies, M. E.; de Burgh, C.; Lieske, J. H.; Oberst, J.; Simon, J. L.; Standish, E. M.; Stooke, P.; Thomas, P. C. |year=2001 |url=http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |title=Report of the IAU/IAG Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements of the Planets and Satellites: 2000 |publisher=HNSKY Planetarium Program |access-date=2 Februarie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |archive-date=12 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br />(9 h 55 m 30 s) | rot_velocity = 12,6&nbsp;km/s<br />45&nbsp;300&nbsp;km/h | axial_tilt = 3,13°<ref name="fact" /> | right_asc_north_pole = 268,057°<br />(17&nbsp;h 52&nbsp;min 14&nbsp;s) | declination = 64,496° | albedo = 0,343 (geometries)<br />0,52 (Bond)<ref name="fact" /> | magnitude = -1,6 tot -2,94<ref name="fact" /> | angular_size = 29,8" — 50,1"<ref name="fact" /> | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 165&nbsp;[[Kelvin|K]]<ref name="fact" /> | max_temp_1 = | temp_name2 = 0,1 bar | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 112&nbsp;K<ref name="fact" /> | max_temp = | atmosphere = yes | surface_pressure = 20-200&nbsp;kPa<ref>{{en}} {{cite journal|author=Anonymous|title=Probe Nephelometer|journal=Galileo Messenger|publisher=NASA/JPL|date=Maart 1983|issue=6|url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html|accessdate=2007-02-12|archive-date=2009-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090719111109/http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html|url-status=dead}}</ref> | atmosphere_composition = 89,8±2,0% [[Waterstof]]<br /> 10,2±2,0% [[Helium]]<br /> ~0,3% [[Metaan]]<br /> ~0,026% [[Ammoniak]]<br /> ~0,003% Waterstofdeuteried<br /> 0,0006% [[Etaan]]<br /> 0,0004% [[Water]] }} '''Jupiter''' is die vyfde [[planeet]] van die [[Son]] af en die grootste in die [[Sonnestelsel]]. Dit is 'n [[gasreus]] met 'n [[massa]] van meer as twee en 'n half keer dié van al die ander planete in die Sonnestelsel saam, maar effens kleiner as 'n duisendste van die Son se massa. Jupiter is die helderste natuurlike voorwerp in die [[Aarde]] se naglug naas die [[Maan]] en [[Venus]], en dit word reeds sedert die [[voorgeskiedenis]] waargeneem. Dit is genoem na die [[Jupiter (mitologie)|Romeinse god Jupiter]], die koning van die gode. Jupiter bestaan hoofsaaklik uit [[waterstof]], maar [[helium]] beslaan 'n kwart van sy massa en 'n tiende van sy [[volume]]. Dit het waarskynlik 'n rotsagtige kern van swaarder elemente,<ref name="coreuncertainty_2004">{{cite journal | last1=Saumon | first1=D. | last2=Guillot | first2=T. |title=Shock Compression of Deuterium and the Interiors of Jupiter and Saturn |journal=The Astrophysical Journal |volume=609 |issue=2 |pages=1170–1180 |year=2004 |bibcode=2004ApJ...609.1170S |doi=10.1086/421257 |arxiv=astro-ph/0403393|s2cid=119325899 }}</ref> maar ontbreek, nes die ander gasreuse in die Sonnestelsel, 'n goed gedefinieerde soliede oppervlak. Die voortdurende sametrekking van Jupiter se binnekant wek meer hitte op as wat dit van die Son kry. Vanweë sy vinnige rotasie is Jupiter se vorm 'n [[Sferoïde|afgeplatte sferoïde]]: Dit het 'n effense maar merkbare uitstulping om sy [[ewenaar]]. Die buitenste [[atmosfeer]] is verdeel in 'n reeks bande in sy breedte, met onstuimigheid en [[storm]]s aan die grense tussen hulle. 'n Prominente gevolg hiervan is die [[Groot Rooi Vlek]], 'n reusestorm wat minstens sedert 1831 sigbaar is. Jupiter word omring deur 'n dowwe [[planetêre ring]]stelsel en 'n kragtige [[magnetosfeer]]. Sy magnetiese stert is byna 800&nbsp;miljoen&nbsp;km (5,3&nbsp;[[AE]]) lank en strek amper tot by [[Saturnus]] se [[wentelbaan]]. Jupiter het [[Jupiter se natuurlike satelliete|95 bekende mane]] en moontlik meer, insluitende die vier groot [[mane van Galilei]] wat in 1610 deur [[Galileo Galilei]] ontdek is: [[Io (maan)|Io]], [[Europa (maan)|Europa]], [[Ganumedes (maan)|Ganumedes]] en [[Kallisto (maan)|Kallisto]]. Io en Europa is omtrent so groot soos die Aarde se Maan, Kallisto is amper so groot soos die planeet [[Mercurius]] en Ganumedes is groter. [[Pioneer 10]] was die eerste [[ruimtetuig]] wat Jupiter besoek het. Sy naaste afstand aan die planeet was in Desember 1973.<ref name=pioneer10>{{Cite web|url=https://solarsystem.nasa.gov/missions/pioneer-10/in-depth|title=In Depth {{!}} Pioneer 10|website=NASA Solar System Exploration|access-date=February 9, 2020}}</ref> Verskeie robottuie het Jupiter sedertdien besoek, onder meer die [[Pioneer-program|Pioneer-]] en [[Voyager-program|Voyager]]-verbyvlugsendings van 1973 tot 1979, en later die [[Galileo-ruimtesending|Galileo-wenteltuig]] in 1995.<ref>{{Cite web|url=https://solarsystem.nasa.gov/planets/jupiter/exploration?page=0&per_page=10&order=launch_date+desc,title+asc&search=&tags=Jupiter&category=129|title=Exploration {{!}} Jupiter|website=NASA Solar System Exploration|access-date=February 9, 2020}}</ref> In 2007 het die [[New Horizons]] die planeet besoek en sy [[Swaartekragslinger|swaartekrag gebruik]] om sy spoed te verhoog en sy baan aan te pas op sy vlug na [[Pluto]]. Die laaste tuig wat Jupiter besoek het, is [[Juno (ruimtetuig)|Juno]], wat in Julie 2016 in 'n wentelbaan om die planeet gegaan het.<ref name="NYT-20160705">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=NASA's Juno Spacecraft Enters Jupiter's Orbit |url=https://www.nytimes.com/2016/07/05/science/juno-enters-jupiters-orbit-capping-5-year-voyage.html |date=July 5, 2016 |work=The New York Times |access-date=July 5, 2016}}</ref><ref name="NYT-20160630">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=All Eyes (and Ears) on Jupiter |url=https://www.nytimes.com/2016/07/01/science/jupiter-nasa-juno-hubble.html |date=June 30, 2016 |work=The New York Times |access-date=July 1, 2016}}</ref> Toekomstige teikens in die Jupiter-stelsel wat besoek sal word, sluit moontlik in die ysbedekte vloeistofoseaan van Europa.<ref name="NY-20210614">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=Mushballs and a Great Blue Spot: What Lies Beneath Jupiter's Pretty Clouds – NASA's Juno probe is beginning an extended mission that may not have been possible if it hadn't experienced engine trouble when it first arrived at the giant planet. |url=https://www.nytimes.com/2021/06/14/science/jupiter-juno-nasa-ganymede.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/06/14/science/jupiter-juno-nasa-ganymede.html |archive-date=2021-12-28 |url-access=limited |date=14 June 2021 |work=The New York Times |access-date=16 June 2021 }}</ref> ==Naam en simbool== In beide die Griekse en Romeinse beskawing is die planeet na die hoofgod van die [[panteon]] genoem: [[Zeus]] vir die Grieke en [[Jupiter (mitologie)|Jupiter]] vir die Romeine. Die [[Internasionale Sterrekundige Vereniging]] (IAU) het die naam Jupiter in 1976 as die naam vir die planeet aanvaar. Die IAU noem nuut ontdekte mane van Jupiter na sy mitologiese minnaresse, minnaars en afstammelinge.<ref>{{cite web | title=Naming of Astronomical Objects | publisher=International Astronomical Union | url=https://www.iau.org/public/themes/naming/ | access-date=2022-03-23 | archive-date=2013-10-31 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131031154417/https://www.iau.org/public/themes/naming/ | url-status=dead }}</ref> Die [[sterrekundige simbool|simbool vir die planeet]], [[Beeld:Jupiter symbol (fixed width).svg|16px|♃]], kom van die Griekse [[letter]] [[Zeta (letter)|zeta]] met 'n horisontale streep (Ƶ) as 'n afkorting vir "Zeus".<ref name=jones-1999> {{cite book | title = Astronomical papyri from Oxyrhynchus | last = Jones | first = Alexander | date = 1999 | pages = 62–63 | isbn = 9780871692337 | url = https://books.google.com/books?id=8MokzymQ43IC}}</ref><ref>{{cite journal | title=The origin of the symbols of the planets | last=Maunder | first=A. S. D. | journal=The Observatory | volume=57 | pages=238–247 | date=August 1934 | bibcode=1934Obs....57..238M }}</ref> Die argaïese naam ''Jove'' word sedert omstreeks die 14de eeu as 'n poëtiese naam vir Jupiter gebruik.<ref>{{cite book | title=Jove | first=Douglas | last=Harper | work=Online Etymology Dictionary | url=https://www.etymonline.com/word/jove | access-date=2022-03-22 }}</ref> Die Romeine het die vyfde dag van die week ''diēs Iovis'' ("Jove se Dag") genoem na die planeet.<ref name=days>{{citation |last=Falk |first=Michael |title=Astronomical Names for the Days of the Week |url=http://articles.adsabs.harvard.edu/pdf/1999JRASC..93..122F |journal=Journal of the Royal Astronomical Society of Canada |volume=93 |pages=122–133 |date=June 1999 |bibcode=1999JRASC..93..122F |access-date=18 November 2020 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225172054/http://articles.adsabs.harvard.edu/pdf/1999JRASC..93..122F |url-status=live }}</ref> In die [[Germaanse mitologie]] word Jupiter gelykgestel aan die dondergod [[Thor]], van waar die [[Afrikaanse]] naam [[Donderdag]] kom vir die Romeinse ''dies Jovis''.<ref>{{cite journal |last1=Falk |first1=Michael |title=Astronomical Names for the Days of the Week |journal=Journal of the Royal Astronomical Society of Canada |year=2004 |volume=93 |pages=122–133 |bibcode=1999JRASC..93..122F |doi=10.1016/j.newast.2003.07.002 |last2=Koresko |first2=Christopher|arxiv=astro-ph/0307398 |s2cid=118954190 }}</ref> ''Jovian'' is in [[Engels]] die [[Adjektief|adjektiewe]] vorm van Jupiter. ==Vorming en migrasie== Jupiter is vermoedelik die oudste planeet in die Sonnestelsel.<ref name=Kruijer_et_al_2017/> Huidige modelle van die vorming van ons stelsel dui daarop dat Jupiter min of meer by die sneeulyn gevorm het: 'n afstand van die Son af waar die temperatuur laag genoeg is dat [[Vlugtigheid (planetologie)|vlugtige stowwe]] soos [[water]] kan kondenseer om [[Vastestof|vastestowwe]] te vorm.<ref name=Bosman_et_al_2019/> Die planeet het 'n groot vloeibare kern begin vorm en toe sy gasatmosfeer versamel. As gevolg daarvan moes die kern gevorm het voordat die [[sonnewel]] ná 10&nbsp;miljoen jaar heeltemal opgebreek het. Oor sowat 'n miljoen jaar het Jupiter se atmosfeer geleidelik uitgesit totdat die massa omtrent 20 keer dié van die Aarde was. Die omwentelende massa het 'n gaping in die sonnewel geskep, en daarna het die planeet stadigaan oor 3-4&nbsp;miljoen jaar gegroei tot 50&nbsp;[[aardmassa]]s.<ref name=Kruijer_et_al_2017>{{cite journal | title=Age of Jupiter inferred from the distinct genetics and formation times of meteorites | last1=Kruijer | first1=Thomas S. | last2=Burkhardt | first2=Christoph | last3=Budde | first3=Gerrit | last4=Kleine | first4=Thorsten | journal=Proceedings of the National Academy of Sciences | volume=114 | issue=26 | pages=6712–6716 | date=June 2017 | doi=10.1073/pnas.1704461114 | pmid=28607079 | pmc=5495263 | bibcode=2017PNAS..114.6712K | doi-access=free }}</ref> Volgens een hipotese het Jupiter rofweg 3,5&nbsp;AE (520&nbsp;miljoen&nbsp;km) van die Son af begin vorm. Namate die jong planeet massa vergaar het, het 'n wisselwerking met die gasskyf wat om die Son gewentel het en 'n [[baanresonansie]] met Saturnus daartoe gelei dat hy na binne migreer het.<ref name=Bosman_et_al_2019>{{cite journal | title=Jupiter formed as a pebble pile around the N2 ice line | last1=Bosman | first1=A. D. | last2=Cridland | first2=A. J. | last3=Miguel | first3=Y. | journal=Astronomy & Astrophysics | volume=632 | id=L11 | pages=5 | date=December 2019 | arxiv=1911.11154 | bibcode=2019A&A...632L..11B | doi=10.1051/0004-6361/201936827 | s2cid=208291392 }}</ref><ref name="Walsh_etal_2011">{{cite journal | last1=Walsh | first1=K. J. | last2=Morbidelli | first2=A. | last3=Raymond | first3=S. N. | last4=O'Brien | first4=D. P. | last5=Mandell | first5=A. M. | year=2011 | title=A low mass for Mars from Jupiter's early gas-driven migration | journal=Nature | volume=475 | issue=7355 | pages=206–209 | doi=10.1038/nature10201 | bibcode=2011Natur.475..206W | arxiv=1201.5177 | pmid=21642961| s2cid=4431823 }}</ref> [[Lêer:Aarde Jupiter.svg|duimnael|links|180px|Vergelyking in grootte met die Aarde]] Dit het die wentelbane van verskeie [[superaarde]]s wat nader aan die Son gewentel het, versteur en veroorsaak dat hulle vernietigend bots. Saturnus sou later ook na binne begin migreer het, baie vinniger as Jupiter, totdat die twee planete vasgevang is in 'n resonansie van 3:2 by ongeveer 1,5&nbsp;AE (220&nbsp;miljoen&nbsp;km) van die Son af. Dit het die rigting van migrasie verander en veroorsaak dat hulle weg van die Son af en uit die binneste Sonnestelsel migreer het na hulle huidige posisies.<ref>{{cite journal |title=Jupiter's decisive role in the inner Solar System's early evolution |first=Konstantin |last=Batygin |doi=10.1073/pnas.1423252112 |pmid=25831540 |pmc=4394287 |volume=112 |issue=14 |pages=4214–4217 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |arxiv=1503.06945 |bibcode=2015PNAS..112.4214B|year=2015 |doi-access=free }}</ref> Dit alles het oor 'n tydperk van 3-6&nbsp;miljoen jaar plaasgevind, met die finale migrasie van Jupiter wat oor verskeie honderdduisende jare geskied het.<ref name="Walsh_etal_2011"/><ref>{{cite journal | last1=Haisch Jr. | first1=K. E. | last2=Lada | first2=E. A. | last3=Lada | first3=C. J. | title=Disc Frequencies and Lifetimes in Young Clusters | year=2001 | journal=The Astrophysical Journal | volume=553 | issue=2 | pages=153–156| doi=10.1086/320685 | arxiv=astro-ph/0104347 | bibcode=2001ApJ...553L.153H | s2cid=16480998 | url=http://cds.cern.ch/record/496876 }}</ref> Jupiter se migrasie uit die binneste Sonnestelsel het die binneplanete, onder meer die Aarde, eindelik in staat gestel om uit die rommel te vorm.<ref>{{cite web |url=https://www.nationalgeographic.com/science/article/150324-jupiter-super-earth-collisions-planets-astronomy-sky-watching |archive-url=https://web.archive.org/web/20170314171306/http://news.nationalgeographic.com/2015/03/150324-jupiter-super-earth-collisions-planets-astronomy-sky-watching/ |archive-date=March 14, 2017 |title=Observe: Jupiter, Wrecking Ball of Early Solar System |last=Fazekas |first=Andrew |date=March 24, 2015 |work=National Geographic |access-date=April 18, 2021 |url-status=live}}</ref> Daar is verskeie probleme met dié hipotese. Die gevolglike tydskale vir die vorming van die aardplanete stem blykbaar nie ooreen met hulle gemete [[Chemiese element|elementêre]] samestelling nie.<ref name="zube_2019">{{cite journal|last=Zube|first=N.|author2=Nimmo, F.|author3=Fischer, R.|author4=Jacobson, S.|title=Constraints on terrestrial planet formation timescales and equilibration processes in the Grand Tack scenario from Hf-W isotopic evolution|journal=Earth and Planetary Science Letters|year=2019|volume=522|issue=1|pages=210–218|doi=10.1016/j.epsl.2019.07.001 |pmid=32636530|pmc=7339907|arxiv = 1910.00645 |bibcode = 2019E&PSL.522..210Z |s2cid=199100280}}</ref> Jupiter sou waarskynlik in 'n wentelbaan nader aan die Son gegaan het as dit deur die sonnewel migreer het.<ref name="dangelo_marzari_2012">{{cite journal|last=D'Angelo|first=G.|author2= Marzari, F. |title=Outward Migration of Jupiter and Saturn in Evolved Gaseous Disks|journal=The Astrophysical Journal|year=2012|volume=757|issue=1|page=50 (23 pp.)|doi=10.1088/0004-637X/757/1/50 |arxiv = 1207.2737 |bibcode = 2012ApJ...757...50D |s2cid=118587166}}</ref> Sommige mededingende modelle van die vorming van die Sonnestelsel voorspel die vorming van Jupiter met wentelbaaneienskappe naby aan dié van vandag.<ref name=dangelo2021>{{cite journal | last1=D'Angelo | first1=G. | last2=Weidenschilling | first2=S. J. | last3=Lissauer | first3=J. J. | last4=Bodenheimer | first4=P. | title=Growth of Jupiter: Formation in disks of gas and solids and evolution to the present epoch | journal=Icarus |year=2021 | volume=355 | page=114087 | arxiv=2009.05575 | doi=10.1016/j.icarus.2020.114087 | bibcode=2021Icar..35514087D | s2cid=221654962 }}</ref> Ander modelle voorspel dat Jupiter verder weg gevorm het, soos 18&nbsp;AE (2,7&nbsp;miljard&nbsp;km) van die Son af.<ref name=Pirani_et_al_2019>{{cite journal | title=Consequences of planetary migration on the minor bodies of the early solar system | last1=Pirani | first1=S. | last2=Johansen | first2=A. | last3=Bitsch | first3=B. | last4=Mustill | first4=A.J. | last5=Turrini | first5=D. | journal=Astronomy & Astrophysics | volume=623 | date=March 2019 | pages=A169 | doi=10.1051/0004-6361/201833713| arxiv=1902.04591 | bibcode=2019A&A...623A.169P | doi-access=free }}</ref><ref name=Pirani_accompanying_article>{{cite web |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2019/03/190322105706.htm |title=Jupiter's Unknown Journey Revealed |work=ScienceDaily |publisher=Lund University |date= March 22, 2019|access-date=March 25, 2019}}</ref> Gebaseer op Jupiter se samestelling, is daar navorsers wat reken die planeet het baie ver van die Son af gevorm,<ref name=n2_snowline_2019>{{cite journal | last1=Öberg | first1=K.I. | last2=Wordsworth | first2=R. | title=Jupiter's Composition Suggests its Core Assembled Exterior to the N_{2} Snowline | journal=The Astronomical Journal | year=2019 | volume=158 | issue=5 | doi=10.3847/1538-3881/ab46a8 | arxiv=1909.11246 | s2cid=202749962 | url=https://iopscience.iop.org/article/10.3847/1538-3881/ab46a8/pdf}}</ref><ref>{{cite journal | url=https://iopscience.iop.org/article/10.3847/1538-3881/ab6172 | last1=Öberg | first1=K.I. | last2=Wordsworth | first2=R. | title=Erratum: "Jupiter's Composition Suggests Its Core Assembled Exterior to the N2 Snowline" | journal=The Astronomical Journal | year=2020| volume=159 | issue=2 | page=78 | doi=10.3847/1538-3881/ab6172 | s2cid=214576608 }}</ref> tot 40&nbsp;AE (6&nbsp;miljard&nbsp;km) weg. Die planeet sou daarna nader migreer het tot by sy huidige posisie. Dié migrasie na binne sou oor rofweg 700&nbsp;000 jaar plaasgevind het,<ref name=Pirani_et_al_2019/><ref name=Pirani_accompanying_article/> in 'n epog sowat 2-3&nbsp;miljoen jaar nadat die planeet begin vorm het. In dié model sou Saturnus, [[Uranus]] en [[Neptunus]] selfs verder van die Son af gevorm het, en sou Saturnus ook na binne migreer het. ==Fisiese eienskappe== Jupiter is 'n [[gasreus]], wat hoofsaaklik uit [[gas]] en [[vloeistof]] bestaan, eerder as uit soliede materiaal. Dit is die grootste planeet in die [[Sonnestelsel]], met 'n deursnee van 142&nbsp;984&nbsp;km by sy [[ewenaar]].<ref>{{cite book|page=419|title=Regents Exams and Answers: Earth Science—Physical Setting 2020|last1=Denecke|first1=Edward J.|date=January 7, 2020|publisher=Barrons Educational Series|isbn=978-1-5062-5399-2}}</ref> Sy gemiddelde digtheid is 1,326&nbsp;g/cm³, min of meer dieselfde as dié van [[stroop]],<ref name=Swarbrick2013>{{cite book | title=Encyclopedia of Pharmaceutical Technology | first=James | last=Swarbrick | date=2013 | page=3601 | volume=6 | isbn=9781439808238 | publisher=CRC Press | url=https://www.google.com/books/edition/Encyclopedia_of_Pharmaceutical_Technolog/w2C1DwAAQBAJ?gbpv=1&pg=PA3601 | quote="Syrup USP (1.31&nbsp;g/cm³)" }}</ref> en laer as dié van die vier [[aardplanete]].<ref>{{cite book | title=Allen's Astrophysical Quantities | last1=Allen | first1=Clabon Walter | last2=Cox |first2=Arthur N. | publisher=Springer | date=2000 | pages=295–296 | isbn=978-0-387-98746-0 | url=https://books.google.com/books?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA296 }}</ref><ref>{{cite book | page=1041 | title=A Concise Handbook of Mathematics, Physics, and Engineering Sciences | last1=Polyanin | first1=Andrei D. | last2=Chernoutsan | first2=Alexei | date=October 18, 2010 | publisher=CRC Press | isbn=978-1-4398-0640-1 }}</ref> ===Samestelling=== Die volume van Jupiter se boonste [[atmosfeer]] bestaan uit sowat 90% [[waterstof]] en 10% [[helium]]. Omdat heliumatome 'n groter massa het as waterstofatome, is die massa van Jupiter se atmosfeer omtrent 24% helium.<ref>{{cite journal | title=NOTE: New Constraints on the Composition of Jupiter from Galileo Measurements and Interior Models | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Gautier | first2=Daniel | last3=Hubbard | first3=William B | journal=Icarus | volume=130 | issue=2 | pages=534–539 | date=December 1997 | doi=10.1006/icar.1997.5812 | arxiv=astro-ph/9707210 | bibcode=1997Icar..130..534G | s2cid=5466469 }}</ref> Die atmosfeer bevat spoorhoeveelhede [[metaan]]-, [[waterdamp]]-, [[ammoniak]]- en [[silikon]]gebaseerde samestellings. Daar is ook klein hoeveelhede [[koolstof]], [[etaan]], [[waterstofsulfied]], [[neon]], [[suurstof]], [[fosfien]] en [[swael]]. Die heel buitenste laag van die atmosfeer bevat [[kristal]]le van bevore ammoniak. Deur middel van [[infrarooi]]- en [[ultraviolet]]metings is ook spoorhoeveelhede [[benseen]] en ander [[Koolwaterstof|koolwaterstowwe]] ontdek.<ref>{{cite journal |journal=Icarus |volume=64 |issue=2 |pages=233–248 |year=1985 |title=Infrared Polar Brightening on Jupiter III. Spectrometry from the Voyager 1 IRIS Experiment |bibcode=1985Icar...64..233K |author=Kim, S. J. |author2=Caldwell, J. |author3=Rivolo, A. R. |author4=Wagner, R. |doi=10.1016/0019-1035(85)90201-5}}</ref> Jupiter se binnekant bevat swaarder materiale – volgens massa is dit rofweg 71% waterstof, 24% helium en 5% ander elemente.<ref name="voyager">{{cite journal |author=Gautier, D. |author2=Conrath, B. |author3=Flasar, M. |author4=Hanel, R. |author5=Kunde, V. |author6=Chedin, A. |author7=Scott N. |title=The helium abundance of Jupiter from Voyager |journal=Journal of Geophysical Research |volume=86 |issue=A10 |pages=8713–8720 |year=1981 |bibcode=1981JGR....86.8713G |doi=10.1029/JA086iA10p08713|hdl=2060/19810016480 |s2cid=122314894 |hdl-access=free }}</ref><ref name="cassini">{{cite journal |author=Kunde, V. G. |display-authors=etal |title=Jupiter's Atmospheric Composition from the Cassini Thermal Infrared Spectroscopy Experiment |journal=Science |date=September 10, 2004 |volume=305 |issue=5690 |pages=1582–1586 |url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/305/5690/1582 |access-date=April 4, 2007 |doi=10.1126/science.1100240 |pmid=15319491 |bibcode=2004Sci...305.1582K|s2cid=45296656 }}</ref> Die atmosferiese proporsies van waterstof en helium is naby die teoretiese samestelling van die oorspronklike [[sonnewel]]. Neon in die boonste atmosfeer is net 20 dele per miljoen volgens massa, wat omtrent 'n tiende van die hoeveelheid in die Son is.<ref>{{cite journal | last1=Niemann | first1=H. B. | last2=Atreya | first2=S. K. | last3=Carignan | first3=G. R. | last4=Donahue | first4=T. M. | last5=Haberman | first5=J. A. | last6=Harpold | first6=D. N. | last7=Hartle | first7=R. E. | last8=Hunten | first8=D. M. | last9=Kasprzak | first9=W. T. | last10=Mahaffy | first10=P. R. | last11=Owen | first11=T. C. | last12=Spencer | first12=N. W. | last13=Way | first13=S. H. | title=The Galileo Probe Mass Spectrometer: Composition of Jupiter's Atmosphere | journal=Science | year=1996 | volume=272 | issue=5263 | pages=846–849 | bibcode=1996Sci...272..846N | doi=10.1126/science.272.5263.846 | pmid=8629016| s2cid=3242002 }}</ref> Helium is ook net sowat 80% van die Son se heliumsamestelling. Dié uitputting is as gevolg van 'n neerslag van dié elemente as heliumryke druppels, 'n proses wat binne-in die planeet plaasvind.<ref name="galileo_ms">{{cite journal |first1=U. |last1=von Zahn |first2=D. M. |last2=Hunten |first3=G. |last3=Lehmacher |title=Helium in Jupiter's atmosphere: Results from the Galileo probe Helium Interferometer Experiment |journal=Journal of Geophysical Research |year=1998 |volume=103 |issue=E10 |pages=22815–22829 |doi=10.1029/98JE00695 |bibcode=1998JGR...10322815V |doi-access=free }}</ref><ref name="Juno">{{cite journal |title=Jupiter's Interior as Revealed by Juno |last=Stevenson |first=David J. |journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |volume=48 |pages=465–489 |date=May 2020 |url=https://www.annualreviews.org/doi/pdf/10.1146/annurev-earth-081619-052855 |access-date=2022-03-18 |doi=10.1146/annurev-earth-081619-052855 |bibcode=2020AREPS..48..465S |s2cid=212832169 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200507195319/https://www.annualreviews.org/doi/pdf/10.1146/annurev-earth-081619-052855 |archive-date=May 7, 2020 |url-status=dead }}</ref> Gebaseer op [[spektroskopie]], het Saturnus vermoedelik dieselfde samestelling as Jupiter, maar die ander [[reuseplanete]], [[Uranus]] en [[Neptunus]], het relatief minder waterstof en helium en relatief meer van die volgende meeste elemente, insluitende [[suurstof]], [[koolstof]], [[stikstof]] en [[swael]].<ref>{{cite web | last1=Ingersoll | first1=A. P. | last2=Hammel | first2=H. B. | last3=Spilker | first3=T. R. | last4=Young | first4=R. E. | date=June 1, 2005 | url=http://www.lpi.usra.edu/opag/outer_planets.pdf | title=Outer Planets: The Ice Giants | publisher=Lunar & Planetary Institute | access-date=February 1, 2007 }}</ref> Dié twee planete is bekend as [[ysreus]]e, want die meeste van hulle vlugtige samestellings is in 'n vastestofvorm. ===Grootte en massa=== [[Beeld:Jupiter and Europa 2020.tiff|thumb|200px|links|Jupiter met een van sy mane, [[Europa (maan)|Europa]], links.]] Jupiter se massa is 2,5 keer dié van al die ander planete in die Sonnestelsel saam. Dit is so groot dat die [[massamiddelpunt]] met die Son buite die oppervlak van die Son lê, sowat 1,068&nbsp;[[sonradius]]se van die Son se middelpunt af.<ref>{{cite book |last1=MacDougal |first1=Douglas W. |title=Newton's Gravity |url=https://archive.org/details/newtonsgravityin00macd |url-access=limited |year=2012 |publisher=Springer New York |isbn=978-1-4614-5443-4 |pages=[https://archive.org/details/newtonsgravityin00macd/page/n208 193]–211 |language=en |chapter=A Binary System Close to Home: How the Moon and Earth Orbit Each Other }}</ref> Jupiter is veel groter as die Aarde, maar aansienlik minder dig: sy volume is 1&nbsp;321 keer die Aarde s'n, maar sy massa is net 318 [[aardmassa]]s.<ref name="fact"/><ref name="burgess">{{cite book |first=Eric |last=Burgess |date=1982 |title=By Jupiter: Odysseys to a Giant |publisher=Columbia University Press |location=New York |isbn=978-0-231-05176-7}}</ref>{{rp|6}} Jupiter se [[radius]] is omtrent 'n tiende van die Son s'n,<ref name="shu82">{{cite book |first=Frank H. |last=Shu |date=1982 |title=The physical universe: an introduction to astronomy |page=[https://archive.org/details/physicaluniverse00shuf/page/426 426] |series=Series of books in astronomy |edition=12th |publisher=University Science Books |isbn=978-0-935702-05-7 |url=https://archive.org/details/physicaluniverse00shuf/page/426 }}</ref> maar sy massa is 'n duisendste [[sonmassa]]. Die meeteenheid "[[Jupitermassa]]" (ook M_J of M_JUP) word dikwels gebruik om die massa van ander voorwerpe te beskryf, veral [[eksoplanete]] en [[bruindwerg]]e. Die eksoplaneet [[HD 209458 b]] het byvoorbeeld 'n massa van {{val|0.69|ul=mjup}}.<ref>{{cite web |url=http://exoplanet.eu/ |title=The Extrasolar Planets Encyclopedia: Interactive Catalogue |publisher=Paris Observatory |first=Jean |last=Schneider |year=2009}}</ref> Teoretiese modelle dui aan dat as Jupiter 'n massa van 40% groter gehad het, die binnekant so saamgepers sou gewees het dat sy volume sou afgeneem het ondanks die groter hoeveelheid materie.<ref name="Seager2007">{{cite journal | last1=Seager | first1=S. | last2=Kuchner | first2=M. | last3=Hier-Majumder | first3=C. A. | last4=Militzer | first4=B. | title=Mass-Radius Relationships for Solid Exoplanets | journal=The Astrophysical Journal | volume=669 | issue=2 | pages=1279–1297 | year=2007 | doi=10.1086/521346 | arxiv=0707.2895 | bibcode=2007ApJ...669.1279S | s2cid=8369390 }}</ref> Hoewel Jupiter se massa 75 keer so groot sou moes gewees het om waterstof te verbrand en 'n [[ster]] te word,<ref>{{cite journal | title=The theory of brown dwarfs and extrasolar giant planets | last1=Burrows | first1=Adam | last2=Hubbard | first2=W. B. | last3=Lunine | first3=J. I. | last4=Liebert | first4=James | journal=Reviews of Modern Physics | volume=73 | issue=3 | pages=719–765 | date=July 2001 | doi=10.1103/RevModPhys.73.719 | arxiv=astro-ph/0103383 | bibcode=2001RvMP...73..719B | s2cid=204927572 }}</ref> het die kleinste [[rooidwerg]] dalk 'n radius van net effens groter as Saturnus.<ref>{{cite journal | title=The EBLM project. III. A Saturn-size low-mass star at the hydrogen-burning limit | last1=von Boetticher | first1=Alexander | last2=Triaud | first2=Amaury H. M. J. | last3=Queloz | first3=Didier | last4=Gill | first4=Sam | last5=Lendl | first5=Monika | last6=Delrez | first6=Laetitia | last7=Anderson | first7=David R. | last8=Collier Cameron | first8=Andrew | last9=Faedi | first9=Francesca | last10=Gillon | first10=Michaël | last11=Gómez Maqueo Chew | first11=Yilen | last12=Hebb | first12=Leslie | last13=Hellier | first13=Coel | last14=Jehin | first14=Emmanuël | last15=Maxted | first15=Pierre F. L. | last16=Martin | first16=David V. | last17=Pepe | first17=Francesco | last18=Pollacco | first18=Don | last19=Ségransan | first19=Damien | last20=Smalley | first20=Barry | last21=Udry | first21=Stéphane | last22=West | first22=Richard | journal=Astronomy & Astrophysics | volume=604 | id=L6 | pages=6 | date=August 2017 | doi=10.1051/0004-6361/201731107 | arxiv=1706.08781 | bibcode=2017A&A...604L...6V | s2cid=54610182 }}</ref> Jupiter straal meer hitte uit as wat dit van die Son ontvang vanweë sy sametrekkende binnekant.<ref name="elkins-tanton">{{cite book | first=Linda T. | last=Elkins-Tanton |date=2011 | title=Jupiter and Saturn | publisher=Chelsea House | location=New York | isbn=978-0-8160-7698-7 | edition=revised }}</ref>{{rp|30}}<ref>{{cite book | title=Giant Planets of Our Solar System: Atmospheres, Composition, and Structure | first=Patrick | last=Irwin | date=2003 | page=62 | isbn=9783540006817 | publisher=Springer Science & Business Media | url=https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&pg=PA62 }}</ref> Dié proses veroorsaak dat Jupiter met sowat 1&nbsp;mm per jaar krimp.<ref>{{cite book | title = Giant Planets of Our Solar System: Atmospheres, Composition, and Structure | first = Patrick G. J.|last= Irwin | publisher = Springer | orig-year = 2003 | url = https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&q=%22kelvin+helmholtz+mechanism%22&pg=PA63|edition= Second |year= 2009| page=4|isbn=978-3-642-09888-8}}.</ref><ref name="guillot04">{{cite book | editor1-last=Bagenal | editor1-first=Fran | editor2-last=Dowling | editor2-first=Timothy E. | editor3-last=McKinnon | editor3-first=William B. | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Hubbard | first3=William B. | last4=Saumon | first4=Didier | date=2004 | title=Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere | chapter=Chapter 3: The Interior of Jupiter | publisher=Cambridge University Press | isbn=978-0-521-81808-7 }}</ref> Toe Jupiter gevorm het, was dit warmer en sy deursnee omtrent twee keer so groot soos nou.<ref>{{cite journal |last=Bodenheimer |first=P. |title=Calculations of the early evolution of Jupiter |series=23 |journal=Icarus |year=1974 |issue=3 |volume=23 |pages=319–325 |bibcode=1974Icar...23..319B |doi=10.1016/0019-1035(74)90050-5}}</ref> ===Interne struktuur=== Voor die vroeë 21ste eeu het die meeste wetenskaplikes een van twee scenario's voorgestel vir die vorming van Jupiter. As die planeet aanvanklik materiaal aangetrek het as 'n soliede liggaam, sou dit bestaan het uit 'n digte kern, 'n omringende laag vloeibare [[metallieke waterstof]] (met 'n bietjie helium) wat omtrent 80% van die planeet se radius dek,<ref>{{cite journal | last=Smoluchowski | first=R. | year=1971 | title=Metallic interiors and magnetic fields of Jupiter and Saturn | journal=The Astrophysical Journal | volume=166 | page=435 | doi=10.1086/150971 | bibcode=1971ApJ...166..435S }}</ref> en 'n buitenste atmosfeer van hoofsaaklik [[Waterstof|molekulêre waterstof]].<ref name="guillot04" /> As die planeet egter regstreeks uit die gasagtige [[planetêre newel]] ineengestort het, sal dit na verwagting geen kern hê nie en tot in die middel bestaan uit al hoe digter vloeistowwe (hoofsaaklik molekulêre en metallieke waterstof). [[Beeld:Jupiter diagram.svg|thumb|500px|'n Diagram van Jupiter, sy binnekant, oppervlak, ringe en binnemane.]] Data van Juno het getoon Jupiter het 'n baie uitgespreide [[Planeetkern|kern]] wat met sy binneste [[Mantel (geologie)|mantel]] meng.<ref name="NYT-20160705" /><ref name=space_dot_com_2017>{{cite web | url=https://www.space.com/37005-jupiter-fuzzy-core-nasa-juno.html | title=More Jupiter Weirdness: Giant Planet May Have Huge, 'Fuzzy' Core | date=May 26, 2017 | last=Wall | first=Mike | website=space.com | access-date=April 20, 2021}}</ref><ref name=Wrong-Juno>{{Cite web | url=https://www.space.com/39348-juno-jupiter-mission-planet-revelations.html | title='Totally Wrong' on Jupiter: What Scientists Gleaned from NASA's Juno Mission | date=January 10, 2018 | first=Hanneke | last=Weitering | website=space.com | access-date=February 26, 2021 }}</ref> Dit is dalk veroorsaak deur 'n botsing met 'n planeet van sowat 10 [[aardmassa]]s 'n paar miljoen jaar ná Jupiter se vorming, wat 'n aanvanklik soliede kern sou versteur het.<ref name="nature2019">{{cite journal| last1=Liu| first1=S. F.| last2=Hori| first2=Y.| last3=Müller| first3=S.| last4=Zheng| first4=X.| last5=Helled| first5=R.| last6=Lin| first6=D.| last7=Isella| first7=A.| title=The formation of Jupiter's diluted core by a giant impact|year=2019| journal=Nature| volume=572| pages=355–357| issue=7769| doi=10.1038/s41586-019-1470-2| pmid=31413376| arxiv=2007.08338| bibcode=2019Natur.572..355L| s2cid=199576704}}</ref> Die kern strek na raming oor sowat 30-50% van die planeet se radius en bevat swaar elemente met 'n gesamentlike massa van 7-25 keer dié van die Aarde.<ref>{{cite journal |last1=Wahl |first1=S. M. |last2=Hubbard |first2=William B. |last3=Militzer |first3=B. |last4=Guillot |first4=Tristan |last5=Miguel |first5=Y. |last6=Movshovitz |first6=N. |last7=Kaspi |first7=Y. |last8=Helled |first8=R. |last9=Reese |first9=D. |last10=Galanti |first10=E. |last11=Levin |first11=S. |last12=Connerney |first12=J. E. |last13=Bolton |first13=S. J. |title=Comparing Jupiter interior structure models to Juno gravity measurements and the role of a dilute core |journal=Geophysical Letters |volume=44 |issue=10 |pages=4649–4659 |year=2017 |doi=10.1002/2017GL073160 |doi-access=free |arxiv=1707.01997 |bibcode=2017GeoRL..44.4649W }}</ref> Buite die laag metallieke waterstof lê 'n deursigtige binneste atmosfeer van waterstof. By dié diepte is die druk en temperatuur bo molekulêre waterstof se [[Kritieke punt|kritieke druk]] van 1,3&nbsp;[[Pascal (eenheid)|MPa]] en [[Kritieke punt|kritieke temperatuur]] van 33&nbsp;K (-240,2&nbsp;°C).<ref>{{cite journal | title=Dynamic transition of supercritical hydrogen: Defining the boundary between interior and atmosphere in gas giants | last1=Trachenko | first1=K. | last2=Brazhkin | first2=V. V. | last3=Bolmatov | first3=D. | journal=Physical Review E | volume=89 | issue=3 | id=032126 | date=March 2014 | page=032126 | doi=10.1103/PhysRevE.89.032126 | pmid=24730809 | arxiv=1309.6500 | bibcode=2014PhRvE..89c2126T | s2cid=42559818 }}</ref> In dié toestand is daar geen afsonderlike vloeistof- en gasfases nie – waterstof is glo in 'n superkritieke vloeistoftoestand. Die waterstof- en heliumgas wat van die wolklaag af ondertoe strek, verander geleidelik in 'n vloeistof in dieper lae, en lyk waarskynlik amper soos 'n oseaan van vloeibare waterstof en ander superkritieke vloeistowwe.<ref>{{cite web |title= A Freaky Fluid inside Jupiter? |url= https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2011/09aug_juno3 |website= Nasa |access-date= 8 December 2021 |archive-date= 9 Desember 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211209022840/https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2011/09aug_juno3 |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite web |title= Nasa System Exploration Jupiter| url= https://solarsystem.nasa.gov/planets/jupiter/in-depth.amp |website=Nasa |access-date=8 December 2021}}</ref> Fisiek raak die gas al hoe warmer en digter namate die diepte toeneem.<ref>{{cite journal |last=Guillot |first=T. |title=A comparison of the interiors of Jupiter and Saturn |journal=Planetary and Space Science |year=1999 |volume=47 |issue=10–11 |pages=1183–1200 |bibcode=1999P&SS...47.1183G |arxiv=astro-ph/9907402 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00043-4|s2cid=19024073 |url=http://cds.cern.ch/record/394768}}</ref> Reënagtige druppels helium en neon val neer deur die laer atmosfeer, en put die hoeveelheid van dié elemente in die boonste atmosfeer uit.<ref>{{cite journal |last=Lodders |first=Katharina |title=Jupiter Formed with More Tar than Ice |journal=The Astrophysical Journal |year=2004 |volume=611 |issue=1 |pages=587–597 |doi=10.1086/421970 |bibcode=2004ApJ...611..587L|s2cid=59361587 |url=http://pdfs.semanticscholar.org/afa4/68519084fe3a3076b614442803056943e202.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412141533/http://pdfs.semanticscholar.org/afa4/68519084fe3a3076b614442803056943e202.pdf |url-status=dead |archive-date=April 12, 2020 }}</ref> Berekenings dui daarop dat heliumdruppels by 'n radius van 60&nbsp;000 km (11&nbsp;000 km onder die bokant van die wolke) van metallieke waterstof skei en weer by 50&nbsp;000 km (22&nbsp;000 km onder die wolke) meng.<ref>S. Brygoo et al. 'Evidence of hydrogen−helium immiscibility at Jupiter-interior conditions.' ''Nature.'' Vol. 593, 27 Mei 2021, p. 517. {{doi|10.1038/s41586-021-03516-0}}.</ref> 'n Reënval van [[diamant]]e is al voorgestel, nes op Saturnus<ref name="SC-20131009">{{cite news |last=Kramer |first=Miriam |title=Diamond Rain May Fill Skies of Jupiter and Saturn |url=https://www.space.com/23135-diamond-rain-jupiter-saturn.html |date=October 9, 2013 |work=Space.com |access-date=August 27, 2017}}</ref> en die ysreuse Uranus en Neptunus.<ref name="WP-20170825">{{cite news |last=Kaplan |first=Sarah |title=It rains solid diamonds on Uranus and Neptune |url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2017/08/25/it-rains-solid-diamonds-on-uranus-and-neptune/ |date=August 25, 2017 |newspaper=The Washington Post |access-date=August 27, 2017}}</ref> Die temperatuur en druk in Jupiter neem geleidelik toe na die binnekant, want die hitte van planetêre formasie kan net deur [[konveksie]] ontsnap.<ref name="Juno"/> By 'n oppervlakdiepte waar die atmosferiese drukvlak 1 [[bar]] (0,10&nbsp;MPa) is, is die temperatuur sowat 165&nbsp;K (-108&nbsp;°C). Die streek van superkritieke waterstof verander geleidelik van 'n molekulêre tot 'n metallieke vloeistof en strek oor 'n drukomvang van 50-400&nbsp;GPa met temperature van onderskeidelik 5&nbsp;000 - 8&nbsp;400&nbsp;K (4&nbsp;730 - 8&nbsp;130&nbsp;°C). Die temperatuur van Jupiter se verdunde kern is na raming 20&nbsp;000&nbsp;K (19&nbsp;700&nbsp;°C), met 'n druk van sowat 4&nbsp;000&nbsp;GPa.<ref name=Guillot_et_al_2004>{{cite book | chapter=The interior of Jupiter | bibcode=2004jpsm.book...35G | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Hubbard | first3=William B. | last4=Saumon | first4=Didier | title=Jupiter. The planet, satellites and magnetosphere | editor1-first=Fran | editor1-last=Bagenal | editor2-first=Timothy E. | editor2-last=Dowling | editor3-first=William B. | editor3-last=McKinnon | series=Cambridge planetary science | volume=1 | publication-place=Cambridge, UK | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-81808-7 | date=2004 | page=45 | chapter-url=https://www.google.com/books/edition/Jupiter/aMERHqj9ivcC?hl=en&gbpv=1&pg=PA45 }}</ref> ===Atmosfeer=== Jupiter se atmosfeer strek tot 'n diepte van 3&nbsp;000&nbsp;km onder die wolklae.<ref name=Guillot_et_al_2004/> ====Wolklae==== {{Multibeeld | align = left | direction = horizontal | background color = | voetskrif = | header= | beeld1 = Map of Jupiter.jpg | width1 = 241 | onderskrif1 = Jupiter se suidpool. | beeld2 = PIA21641-Jupiter-SouthernStorms-JunoCam-20170525.jpg | width2 = 222 | onderskrif2 = Jupiter se suidelike storms. }} Jupiter is deurgaans bedek met wolke van [[ammoniak]]kristalle, wat dalk ook ammoniumwaterstofsulfied bevat.<ref>{{cite journal | title=Coloring Jupiter's clouds: Radiolysis of ammonium hydrosulfide (NH4SH) | last1=Loeffler | first1=Mark J. | last2=Hudson | first2=Reggie L. | journal=Icarus | volume=302 | pages=418–425 | date=March 2018 | doi=10.1016/j.icarus.2017.10.041 | bibcode=2018Icar..302..418L | url=https://science.gsfc.nasa.gov/691/cosmicice/reprints/NH4SH_Icarus_Loeffler_Hudson_2018.pdf | access-date=2022-04-25 | archive-date=2022-10-09 | archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://science.gsfc.nasa.gov/691/cosmicice/reprints/NH4SH_Icarus_Loeffler_Hudson_2018.pdf | url-status=dead }}</ref> Die wolke is geleë in die tropopouse van die atmosfeer (net bo die [[troposfeer]]) en vorm bande by verskillende breedteliggings, wat bekend is as tropiese streke. Dié word onderverdeel in ligter "sones" en donkerder "gordels". Die wisselwerkings tussen dié botsende sirkulasiepatrone veroorsaak storms en onstuimigheid. Windsnelhede tot 100&nbsp;m/s ((360&nbsp;km/h) is algemeen in die [[Straalstroom|straalstrome]].<ref>{{cite journal | title=Dynamics of Jupiter's Atmosphere | last1=Ingersoll | first1=Andrew P. | last2=Dowling | first2=Timothy E. | last3=Gierasch | first3=Peter J. | last4=Orton | first4=Glenn S. | last5=Read | first5=Peter L. | last6=Sánchez-Lavega | first6=Agustin | last7=Showman | first7=Adam P. | last8=Simon-Miller | first8=Amy A. | last9=Vasavada | first9=Ashwin R. | journal=Jupiter. The Planet, Satellites and Magnetosphere | editor1-first=Fran | editor1-last=Bagenal | editor2-first=Timothy E. | editor2-last=Dowling | editor3-first=William B. | editor3-last=McKinnon | series=Cambridge planetary science | volume=1 | publication-place=Cambridge, VK | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-81808-7 | date=2004 | pages=105–128 | url=https://authors.library.caltech.edu/36015/1/Ingersoll_p105.pdf | access-date=2022-03-08 }}</ref> Die sones verskil van jaar tot jaar in breedte, kleur en intensiteit, maar het stabiel genoeg gebly dat wetenskaplikes name aan hulle gegee het.<ref name="burgess" />{{rp|6}} Die wolklaag is sowat 50&nbsp;km diep en bestaan uit minstens twee dekke ammoniakwolke: 'n smal, deursigtiger streek bo en 'n dikker onderdek. Daar kan 'n dun laag waterwolke onder die ammoniakwolke wees, wat aangedui word deur [[weerlig]]flitse wat in die atmosfeer waargeneem word.<ref>{{cite journal | title=Lightning Generation in Moist Convective Clouds and Constraints on the Water Abundance in Jupiter | last1=Aglyamov | first1=Yury S. | last2=Lunine | first2=Jonathan | last3=Becker | first3=Heidi N. | last4=Guillot | first4=Tristan | last5=Gibbard | first5=Seran G. | last6=Atreya | first6=Sushil | last7=Bolton | first7=Scott J. | last8=Levin | first8=Steven | last9=Brown | first9=Shannon T. | last10=Wong | first10=Michael H. | journal=Journal of Geophysical Research: Planets | volume=126 | issue=2 | id=e06504 | date=February 2021 | doi=10.1029/2020JE006504 | arxiv=2101.12361 | bibcode=2021JGRE..12606504A | s2cid=231728590 }}</ref> Dié elektriese ontladings kan tot duisend keer so sterk as weerlig op Aarde wees.<ref>{{cite web |editor1-last=Watanabe |editor1-first=Susan |date=February 25, 2006 |url=http://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/galileo_end.html |title=Surprising Jupiter: Busy Galileo spacecraft showed jovian system is full of surprises |publisher=NASA |access-date=February 20, 2007 |archive-date= 8 Oktober 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008010724/http://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/galileo_end.html |url-status=dead }}</ref> Die waterwolke veroorsaak vermoedelik donderstorms op dieselfde manier as op aarde: deur hitte wat van die binnekant af opstyg.<ref>{{cite journal |last=Kerr |first=Richard A. |title=Deep, Moist Heat Drives Jovian Weather |journal=Science |year=2000 |volume=287 |issue=5455 |pages=946–947 |doi=10.1126/science.287.5455.946b |s2cid=129284864 | url=https://www.proquest.com/openview/d4cfc37399ab62ac9e0668fd231cb072/1?pq-origsite=gscholar&cbl=1256 | access-date=2022-04-26 }}</ref> Die Juno-sending het "vlak weerlig" onthul wat ontstaan uit ammoniakwaterwolke redelik hoog op in die atmosfeer.<ref>{{cite journal | title=Small lightning flashes from shallow electrical storms on Jupiter | last1=Becker | first1=Heidi N. | last2=Alexander | first2=James W. | last3=Atreya | first3=Sushil K. | last4=Bolton | first4=Scott J. | last5=Brennan | first5=Martin J. | last6=Brown | first6=Shannon T. | last7=Guillaume | first7=Alexandre | last8=Guillot | first8=Tristan | last9=Ingersoll | first9=Andrew P. | last10=Levin | first10=Steven M. | last11=Lunine | first11=Jonathan I. | last12=Aglyamov | first12=Yury S. | last13=Steffes | first13=Paul G. | journal=Nature | volume=584 | issue=7819 | pages=55–58 | year=2020 | doi=10.1038/s41586-020-2532-1 | pmid=32760043 | bibcode=2020Natur.584...55B | s2cid=220980694 | issn=0028-0836 | url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-03058480 }}</ref> In die boonste atmosfeer is ook weerligflitse van omtrent 1,4&nbsp;millisekondes waargeneem. Hulle is bekend as "elfies" en lyk blou of pienk vanweë die waterstof.<ref>{{cite journal | title=Possible Transient Luminous Events Observed in Jupiter's Upper Atmosphere | last1=Giles | first1=Rohini S. | last2=Greathouse | first2=Thomas K. | last3=Bonfond | first3=Bertrand | last4=Gladstone | first4=G. Randall | last5=Kammer | first5=Joshua A. | last6=Hue | first6=Vincent | last7=Grodent | first7=Denis C. | last8=Gérard | first8=Jean-Claude | last9=Versteeg | first9=Maarten H. | last10=Wong | first10=Michael H. | last11=Bolton | first11=Scott J. | last12=Connerney | first12=John E. P. | last13=Levin | first13=Steven M. | journal=Journal of Geophysical Research: Planets | year=2020 | volume=125 | issue=11 | pages=e06659 | id=e06659 | doi=10.1029/2020JE006659 | arxiv=2010.13740 | bibcode=2020JGRE..12506659G | s2cid=225075904 }}</ref><ref>{{cite web | title=Juno Data Indicates 'Sprites' or 'Elves' Frolic in Jupiter's Atmosphere | date=October 27, 2020 | editor-first=Tony | editor-last=Greicius | website=NASA | url=https://www.nasa.gov/feature/jpl/juno-data-indicates-sprites-or-elves-frolic-in-jupiters-atmosphere | access-date=December 30, 2020 }}</ref> Die oranje en bruin kleure in Jupiter se wolke word veroorsaak deur opwellende samestellings wat van kleur verander wanneer hulle blootgestel word aan die [[ultraviolet]] lig van die [[Son]]. Die presiese samestelling is onseker, maar die stowwe is vermoedelik [[fosfor]], [[swael]] of moontlik koolwaterstowwe.<ref name="elkins-tanton" />{{rp|39}}<ref>{{cite conference | last1=Strycker | first1=P. D. | last2=Chanover | first2=N. | last3=Sussman | first3=M. | last4=Simon-Miller | first4=A. |title=A Spectroscopic Search for Jupiter's Chromophores |work=DPS meeting #38, #11.15 |publisher=American Astronomical Society |year=2006 |bibcode=2006DPS....38.1115S}}</ref> Dié kleurryke samestellings, bekend as "chromofore", meng met die warmer wolke van die laer dek. Die ligkleurige sones word gevorm wanneer stygende konveksieselle kritalliserende ammoniak vorm wat die chromofore verberg.<ref name="worldbook">{{cite web | last1=Gierasch | first1=Peter J. | last2=Nicholson | first2=Philip D. |year=2004 | url=http://www.nasa.gov/worldbook/jupiter_worldbook.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050105155019/http://www.nasa.gov/worldbook/jupiter_worldbook.html | url-status=dead | archive-date=January 5, 2005 | title=Jupiter | publisher=World Book @ NASA | access-date=August 10, 2006 }}</ref> Jupiter se klein [[ashelling]] bring mee dat die planeet se pole altyd minder sonstraling as die ewenaarstreek kry. Konveksie in die binnekant van die planeet vervoer energie na die pole, en balanseer die temperature in die wolklaag uit.<ref name="burgess" />{{rp|54}} ===Die Groot Rooi Vlek en ander draaikolke=== [[Beeld:Jupiters iconic Great Red Spot.jpg|250px|thumb|Die Groot Rooi Vlek van naby afgeneem deur Juno (April 2018).]] Die bekendste verskynsel op Jupiter is die [[Groot Rooi Vlek]],<ref name="NYT-20171213">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=The Great Red Spot Descends Deep into Jupiter |url=https://www.nytimes.com/2017/12/13/science/jupiter-great-red-spot-juno.html |date=December 13, 2017 |work=The New York Times |access-date=December 15, 2017}}</ref> 'n langdurige antisikloniese storm by 22°&nbsp;suid van die ewenaar. Dit bestaan sover bekend reeds sedert 1831,<ref>{{cite journal |last=Denning |first=William F. |title=Jupiter, early history of the great red spot on |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |year=1899 |volume=59 |issue=10 |pages=574–584 |bibcode=1899MNRAS..59..574D |doi=10.1093/mnras/59.10.574|doi-access=free }}</ref> en moontlik sedert 1665.<ref name="kyrala26">{{cite journal |last=Kyrala |first=A. |title=An explanation of the persistence of the Great Red Spot of Jupiter |journal=Moon and the Planets |year=1982 |volume=26 |issue=1 |pages=105–107 |bibcode=1982M&P....26..105K |doi=10.1007/BF00941374|s2cid=121637752 }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.gutenberg.org/files/28758/28758-h/28758-h.htm | title=Philosophical Transactions of the Royal Society | editor-first=Henry | editor-last=Oldenburg | volume=1 | date=1665–1666 | publisher=Project Gutenberg | access-date=2011-12-22 }}</ref> Op beelde van die [[Hubble-ruimteteleskoop]] kan tot twee "rooi vlekke" naby die Groot Rooi Vlek gesien word.<ref>{{cite web |title=New Red Spot Appears on Jupiter |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2008/23/image/a/ |last1=Wong|first1=M.|last2=de Pater|first2=I.|website=HubbleSite |publisher=Nasa |date=May 22, 2008|access-date=December 12, 2013}}</ref><ref>{{cite web |title=Three Red Spots Mix It Up on Jupiter |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2008/27/image/a/ |last1=Simon-Miller|first1=A.|last2=Chanover|first2=N.|last3=Orton|first3=G.|website=HubbleSite |publisher=[[NASA]] |date=July 17, 2008|access-date=April 26, 2015}}</ref> Die storm is sigbaar met aardgebaseerde [[Teleskoop|teleskope]] met 'n [[lensopening]] van 12&nbsp;cm of groter.<ref>{{cite book |first=Michael A. |last=Covington |date=2002 |title=Celestial Objects for Modern Telescopes |page=[https://archive.org/details/celestialobjects00covi/page/53 53] |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-52419-3 |url=https://archive.org/details/celestialobjects00covi/page/53 }}</ref> Die ovaal voorwerp draai antikloksgewys, met 'n rotasieperiode van omtrent ses dae.<ref>{{cite web | last1=Cardall | first1=C. Y. | last2=Daunt | first2=S. J. | url=http://csep10.phys.utk.edu/astr161/lect/jupiter/redspot.html | title=The Great Red Spot | publisher=University of Tennessee | access-date=February 2, 2007 }}</ref> Die maksimum hoogte van die storm is sowat 8&nbsp;km bo die bokant van die omringende wolke.<ref>{{cite book | title=Jupiter, the Giant of the Solar System | work=The Voyager Mission | page=5 | publisher=NASA | date=1979 | url=https://www.google.com/books/edition/The_Voyager_Mission/KuBYXLt4K9MC?hl=en&gbpv=1&pg=PA5 }}</ref> Die vlek se samestelling en die bron van sy rooi kleur is onseker, hoewel 'n moontlike verduideliking fotogedissosieerde ammoniak is wat met [[etyn]] reageer.<ref>{{cite journal | title=A possibly universal red chromophore for modeling colour variations on Jupiter | last1=Sromovsky | first1=L. A. | last2=Baines | first2=K. H. | last3=Fry | first3=P. M. | last4=Carlson | first4=R. W. | journal=Icarus | volume=291 | pages=232–244 | date=July 2017 | doi=10.1016/j.icarus.2016.12.014 | arxiv=1706.02779 | bibcode=2017Icar..291..232S | s2cid=119036239 }}</ref> Die Groot Rooi Vlek is groter as die Aarde.<ref name="sp.news20151125">{{cite news |url=http://space.news/2015-11-25-is-jupiters-great-red-spot-nearing-its-twilight.html |title=Is Jupiter's Great Red Spot nearing its twilight? |work=Space.news |first=Greg |last=White |date=November 25, 2015 |access-date=April 13, 2017}}</ref> Volgens wiskundige modelle is die storm stabiel en sal dit 'n permanente verskynsel bly.<ref>{{cite journal |title=Laboratory simulation of Jupiter's Great Red Spot |first1=Jöel |last1=Sommeria |first2=Steven D. |last2=Meyers |first3=Harry L. |last3=Swinney |journal=Nature |volume=331 |issue=6158 |pages=689–693 |date=February 25, 1988 |doi=10.1038/331689a0 |bibcode=1988Natur.331..689S|s2cid=39201626 }}</ref> Die grootte het egter aansienlik afgeneem sedert dit ontdek is. In aanvanklike waarnemings in die laat 1800's is bereken dit is sowat 41&nbsp;000&nbsp;km lank. Teen die Voyager-verbyvlug van 1979 was die storm 23&nbsp;300&nbsp;km lank en sowat 13&nbsp;000&nbsp;km breed.<ref name="Simon2015">{{cite conference |title=Dramatic Change in Jupiter's Great Red Spot |conference=46th Lunar and Planetary Science Conference. March 16–20, 2015. The Woodlands, Texas. |first1=A. A. |last1=Simon |first2=M. H. |last2=Wong |first3=J. H. |last3=Rogers |first4=G. S. |last4=Orton |first5=I. |last5=de Pater |first6=X. |last6=Asay-Davis |first7=R. W. |last7=Carlson |first8=P. S. |last8=Marcus |date=March 2015 |bibcode=2015LPI....46.1010S}}</ref> Volgens waarnemings deur Hubble in 1995 het die lengte afgeneem tot 20&nbsp;950&nbsp;km en in 2009 was dit 17&nbsp;910&nbsp;km lank. In 2015 was die storm sowat 16&nbsp;500 by 10&nbsp;940&nbsp;km,<ref name="Simon2015" /> en het die lengte met sowat 930&nbsp;km per jaar afgeneem.<ref name="sp.news20151125" /><ref name="techtimes20151021">{{cite news |url=http://www.techtimes.com/articles/97643/20151021/jupiters-superstorm-is-shrinking-is-changing-red-spot-evidence-of-climate-change.htm |title=Jupiter's Superstorm Is Shrinking: Is Changing Red Spot Evidence Of Climate Change? |work=Tech Times |first=Rina Marie |last=Doctor |date=October 21, 2015 |access-date=April 13, 2017}}</ref> In Oktober 2021 het Juno die diepte van die Groot Rooi Vlek op 300-500&nbsp;km gemeet.<ref>{{Cite web|last=Grush|first=Loren|date=2021-10-28|title=NASA's ''Juno'' spacecraft finds just how deep Jupiter's Great Red Spot goes|url=https://www.theverge.com/2021/10/28/22749095/nasa-juno-jupiter-great-red-spot-depth|access-date=2021-10-28|website=The Verge|language=en}}</ref> [[Beeld:Oval_BA_(Hubble).jpg|links|thumb|300px|Die vorming van Ovaal BA uit drie wit ovale.]] Juno-sendings het getoon daar is verskeie polêre sikloongroepe by Jupiter se pole. Die noordelike groep bevat nege siklone, met 'n grote in die middel en agt ander daaromheen, terwyl die suidelike weergawe ook 'n sentrale sikloon het, maar deur vyf groot storms en 'n kleiner een omring word.<ref name=Adriani_et_al_2018>{{cite journal | title=Clusters of cyclones encircling Jupiter's poles | last1=Adriani | first1=A. | last2=Mura | first2=A. | last3=Orton | first3=G. | last4=Hansen | first4=C. | last5=Altieri | first5=F. | last6=Moriconi | first6=M. L. | last7=Rogers | first7=J. | last8=Eichstädt | first8=G. | journal=Nature | volume=555 | issue=7695 | pages=216–219 | date=March 2018 | doi=10.1038/nature25491 | pmid=29516997 | bibcode=2018Natur.555..216A| s2cid=4438233 }}</ref><ref>{{cite web | title=NASA Just Watched a Mass of Cyclones on Jupiter Evolve Into a Mesmerising Hexagon | url=https://www.sciencealert.com/june-watched-a-pentagon-of-storms-on-jupiter-evolve-into-a-hexagon | last=Starr | first=Michelle | date=December 13, 2017 | website=Science Alert}}</ref> Dié poolstrukture word deur onstuimigheid in die planeet se atmosfeer veroorsaak en kan vergelyk word met Saturnus se seshoek by sy noordpool. In 2000 het 'n atmosferiese verskynsel in die suidelike halfrond gevorm wat soortgelyk aan die Groot Rooi Vlek is, maar kleiner. Dit is geskep deurdat kleiner, wit ovaalvormige storms verenig het om 'n enkele storm te vorm – die drie kleiner ovale is in 1939-'40 gevorm. Die verenigde verskynsel is "Ovaal BA" genoem. Dit het intussen in intensiteit afgeneem en van wit in rooi verander, en word nou die "Klein Rooi Vlek" genoem.<ref>{{cite web |first=Bill |last=Steigerwald |date=October 14, 2006 |url=http://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2006/little_red_spot.html |title=Jupiter's Little Red Spot Growing Stronger |publisher=NASA |access-date=February 2, 2007}}</ref><ref>{{cite journal | title=Vertical structure of Jupiter's Oval BA before and after it reddened: What changed? | last1=Wong | first1=Michael H. | last2=de Pater | first2=Imke | last3=Asay-Davis | first3=Xylar | last4=Marcus | first4=Philip S. | last5=Go | first5=Christopher Y. | journal=Icarus | volume=215 | issue=1 |pages=211–225 | date=September 2011 | doi=10.1016/j.icarus.2011.06.032 | bibcode=2011Icar..215..211W | url=http://cfd.me.berkeley.edu/wp-content/uploads/2011/08/wong-publlished-1.pdf | access-date=2022-04-27 }}</ref> In April 2017 is 'n "Groot Koue Vlek" in Jupiter se [[termosfeer]] by sy noordpool ontdek. Die verskynsel is 24&nbsp;000&nbsp;km lank, 12&nbsp;000&nbsp;km breed en 200&nbsp;°C kouer as die omringende streke. Hoewel die storm op kort termyn in grootte en intensiteit wissel, bly dit al 15 jaar lank op dieselfde plek in die atmosfeer. Dit kan gevorm word deur die wisselwerkings tussen gelaaide deeltjies wat van Io af kom en die sterk [[magneetveld]] van Jupiter, wat lei tot 'n herverspreiding van hittevloei.<ref name="Stallard et Al., 2017">{{cite journal |title=The Great Cold Spot in Jupiter's upper atmosphere |journal=Geophysical Research Letters |last1=Stallard |first1=Tom S. |last2=Melin |first2=Henrik |last3=Miller |first3=Steve |last4=Moore |first4=Luke |last5=O'Donoghue |first5=James |last6=Connerney |first6=John E. P. |last7=Satoh |first7=Takehiko |last8=West |first8=Robert A. |last9=Thayer |first9=Jeffrey P. |last10=Hsu |first10=Vicki W. |last11=Johnson |first11=Rosie E. |volume=44 |issue=7 |pages=3000–3008 |date=April 10, 2017 |doi=10.1002/2016GL071956 |pmid=28603321 |pmc=5439487 |bibcode=2017GeoRL..44.3000S}}</ref> === Magnetosfeer=== {{beeldgroep2|perrow = 1 / 2|total_width=275 |image1= PIA23465-PlanetJupiter-Aurorae-20191001.gif|caption1=Auroras op die noord- en suidpool (animasie). |image2= Hubble Captures Vivid Auroras in Jupiter's Atmosphere.jpg|caption2=Auroras op die noordpool (Hubble). |image3= PIA21033 Juno's View of Jupiter's Southern Lights.jpg|caption3=Infrarooi aansig van suiderligte. }} Jupiter se [[magneetveld]] is die sterkste van al die planete in die Sonnestelsel,<ref name="worldbook" /> met 'n dipoolmoment van 0,4170&nbsp;mT (millitesla) wat 'n hellingshoek van 10,31° tot die rotasiepool het. Die sterkte van die oppervlakmagneetveld wissel van 0,2&nbsp;mT tot 2&nbsp;mT.<ref>{{Cite journal | last1=Connerney | first1=J. E. P. | last2=Kotsiaros | first2=S. | last3=Oliversen | first3=R. J. | last4=Espley | first4=J. R. | last5=Joergensen | first5=J. L. | last6=Joergensen | first6=P. S. | last7=Merayo | first7=J. M. G. |date=May 26, 2017 | title=A New Model of Jupiter's Magnetic Field From Juno's First Nine Orbits | journal=Geophysical Research Letters | language=en | volume=45 | issue=6 | pages=2590–2596 | doi=10.1002/2018GL077312 | bibcode=2018GeoRL..45.2590C | url=http://orbit.dtu.dk/ws/files/147221632/Connerney_et_al_2018_Geophysical_Research_Letters.pdf | doi-access=free }}</ref> Dié veld word vermoedelik geskep deur werwelstrome van geleidingsmateriale in die kern van vloeibare metallieke waterstof. By sowat 75&nbsp;[[Jupiterradius]]se van die planeet af skep die wisselwerking van die magnetosfeer met die [[sonwind]] 'n [[boogskok]]. Om Jupiter se magnetosfeer is 'n magnetopouse, wat geleë is by die binnekant van 'n magnetoskild – 'n streek tussen die magnetopouse en die boogskok. Die sonwind reageer met dié streke en verleng die magnetosfeer aan Jupiter se lykant (die kant afgekeer van die windrigting) tot amper by Saturnus se wentelbaan. Die wentelbane van Jupiter se grootste vier mane is almal binne die magnetosfeer, wat hulle teen die sonwind beskerm.<ref name="elkins-tanton" />{{rp|69}} Die vulkane op die maan [[Io (maan)|Io]] werp groot hoeveelhede [[swaeldioksied]] uit, wat 'n [[Torus|gastorus]] al langs die wentelbaan van die maan vorm. Die gas word [[Ioon|geïoniseer]] in Jupiter se magnetosfeer en skep swael- of suurstofione. Hulle, saam met waterstofione wat in Jupiter se atmosfeer ontstaan, vorm 'n [[plasma]]plaat in Jupiter se ewenaarvlak. Die plasma in die plaat roteer saam met die planeet en verwring die dipoolmagneetveld in dié van 'n magnetoskyf. [[Elektron]]e in die plasmaplaat skep 'n sterk radiohandtekening, met kort, gesuperponeerde uitbarstings in die omvang van 0,6-30&nbsp;[[hertz|MHz]] wat van die Aarde af waargeneem kan word.<ref>{{cite news | last=Brainerd | first=Jim | date=November 22, 2004 |title=Jupiter's Magnetosphere | work=The Astrophysics Spectator | url=http://www.astrophysicsspectator.com/topics/planets/JupiterMagnetosphere.html | access-date=August 10, 2008 | archive-date=January 25, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210125004606/https://www.astrophysicsspectator.com/topics/planets/JupiterMagnetosphere.html }}</ref><ref>{{cite web | url=https://radiojove.gsfc.nasa.gov/telescope/rj_receivers.htm | website=NASA | title=Receivers for Radio JOVE | date=March 1, 2017 | access-date=September 9, 2020 | archive-date=January 26, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210126034939/https://radiojove.gsfc.nasa.gov/telescope/rj_receivers.htm|url-status=dead }}</ref> Terwyl Io deur dié torus beweeg, skep die wisselwerking plasmagolwe wat geïoniseerde materie tot in Jupiter se poolstreke dra. As gevolg hiervan word radiogolwe geskep deur 'n [[siklotron]]masermeganisme, en die energie word uitgestuur met 'n keëlvormige oppervlak langs. Wanneer die Aarde deur dié keël beweeg, kan radio-emissies van Jupiter af dié van die Son af oorskry.<ref>{{cite web | date=February 20, 2004 | url=https://science.nasa.gov/headlines/y2004/20feb_radiostorms.htm | title=Radio Storms on Jupiter | last1=Phillips | first1=Tony | last2=Horack | first2=John M. | website=NASA | access-date=February 1, 2007 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20070213220639/https://science.nasa.gov/headlines/y2004/20feb_radiostorms.htm | archive-date=February 13, 2007 }}</ref> ===Platetêre ringe=== {{Hoofartikel|Jupiter se ringe}} Jupiter het 'n dowwe [[planetêre ring]]stelsel wat uit drie segmente saamgestel is: 'n binneste [[torus]] van deeltjies bekend as die halo, 'n relatief helder hoofring en 'n buitenste fyn ring.<ref>{{cite journal |last1=Showalter |first1=M. A. |last2=Burns |first2=J. A. |last3=Cuzzi |first3=J. N. |last4=Pollack |first4=J. B. |year=1987 |title=Jupiter's ring system: New results on structure and particle properties |journal=Icarus |volume=69 |issue=3 |pages=458–498 |bibcode=1987Icar...69..458S |doi=10.1016/0019-1035(87)90018-2}}</ref> Dié ringe bestaan oënskynlik uit stof, terwyl Saturnus se ringe uit ys bestaan.<ref name="elkins-tanton" />{{rp|65}} Die hoofring bestaan waarskynlik uit materiaal wat van die mane [[Adrastea (maan)|Adrastea]] en [[Metis (maan)|Metis]] afkomstig is en deur die planeet se sterk swaartekraginvloed na Jupiter aangetrek word. Nuwe materiaal word deur bykomende botsings bygevoeg.<ref name="Burns1999">{{cite journal |last1=Burns |first1=J. A. |last2=Showalter |first2=M. R. |last3=Hamilton |first3=D. P. |last4=Nicholson |first4=P. D. |last5=de Pater |first5=I. |last6=Ockert-Bell |first6=M. E. |last7=Thomas |first7=P. C. |year=1999 |title=The Formation of Jupiter's Faint Rings |journal=Science |volume=284 |issue=5417 |pages=1146–1150 |bibcode=1999Sci...284.1146B |doi=10.1126/science.284.5417.1146 |pmid=10325220 |s2cid=21272762}}</ref> Op dieselfde manier skep die mane [[Tebe (maan)|Tebe]] en [[Amaltea (maan)|Amaltea]] vermoedelik twee afsonderlike komponente van die stowwerige fyn ring.<ref name="Burns1999" /> Daar is bewyse van 'n vierde ring wat kan bestaan uit botsingstukke van Amaltea af wat al langs die maan se wentelbaan voorkom.<ref>{{cite journal |last1=Fieseler |first1=P. D. |last2=Adams |first2=O. W. |last3=Vandermey |first3=N. |last4=Theilig |first4=E. E. |last5=Schimmels |first5=K. A. |last6=Lewis |first6=G. D. |last7=Ardalan |first7=S. M. |last8=Alexander |first8=C. J. |year=2004 |title=The Galileo Star Scanner Observations at Amalthea |journal=Icarus |volume=169 |issue=2 |pages=390–401 |bibcode=2004Icar..169..390F |doi=10.1016/j.icarus.2004.01.012}}</ref> ==Wentelbaan en rotasie== [[Beeld:Solar system orrery outer planets.gif|links|thumb|230px|Die wentelbane van Jupiter en die ander buiteplanete.]] Jupiter is die enigste planeet in die Sonnestelsel waarvan die [[massamiddelpunt]] buite die [[Son]] lê, al is dit net met 7% van die Son se radius.<ref>{{cite book | last1=Herbst | first1=T. M. | last2=Rix | first2=H.-W. | date=1999 | editor1-last=Guenther | editor1-first=Eike | editor2-last=Stecklum | editor2-first=Bringfried | editor3-last=Klose | editor3-first=Sylvio | chapter=Star Formation and Extrasolar Planet Studies with Near-Infrared Interferometry on the LBT | title=Optical and Infrared Spectroscopy of Circumstellar Matter | series=ASP Conference Series | volume=188 | isbn=978-1-58381-014-9 | pages=341–350 | bibcode=1999ASPC..188..341H | publisher=Astronomical Society of the Pacific | publication-place=San Francisco, Calif. }}</ref><ref name="Jupiter-COM-20160730">{{cite book |page=199|title=Newton's Gravity: An Introductory Guide to the Mechanics of the Universe|last1=MacDougal|first1=Douglas W.|date=December 16, 2012|isbn=978-1-4614-5444-1|publisher=Springer New York}}</ref> Die gemiddelde afstand tussen Jupiter en die Son is 778&nbsp;miljoen&nbsp;km (5,2&nbsp;[[AE]]) en die planeet voltooi elke 11,86&nbsp;jaar 'n omwenteling. Dit is sowat twee vyfdes van Saturnus se wentelperiode, en dit vorm amper 'n [[baanresonansie]].<ref>{{cite journal | last1=Michtchenko | first1=T. A. | last2=Ferraz-Mello | first2=S. | title=Modeling the 5:2 Mean-Motion Resonance in the Jupiter–Saturn Planetary System | journal=Icarus | date=February 2001 | volume=149 | issue=2 | pages=77–115 | doi=10.1006/icar.2000.6539 | bibcode=2001Icar..149..357M }}</ref> Jupiter se wentelvlak het 'n [[baanhelling]] van 1,30° in vergelyking met die Aarde. Omdat die wentelbaan se [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|eksentrisiteit]] 0,049 is, is Jupiter net meer as 75&nbsp;miljoen&nbsp;km nader aan die Son met [[perihelium]] as met [[afelium]].<ref name="fact"/> Jupiter se [[ashelling]] is relatief klein, net 3,13°, en sy [[seisoen]]e is dus onbeduidend in vergelyking met dié van die Aarde en [[Mars]].<ref>{{cite web |url=https://science.nasa.gov/headlines/y2000/interplanetaryseasons.html |title=Interplanetary Seasons |publisher=Science@NASA |access-date=February 20, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016161443/https://science.nasa.gov/headlines/y2000/interplanetaryseasons.html |archive-date=October 16, 2007 }}</ref> Jupiter se rotasie is die vinnigste van al die planete in die Sonnestelsel. Dit voltooi 'n rotasie in effens minder as 10 uur en dit veroorsaak 'n uitstulping by die ewenaar wat maklik deur 'n amateurteleskoop gesien kan word. Omdat Jupiter nie 'n soliede liggaam is nie, ondergaan sy boonste atmosfeer [[differensiële rotasie]]. Die rotasie van sy poolatmosfeer is sowat 5&nbsp;minute langer as dié van sy ewenaaratmosfeer.<ref name=Ridpath1998>{{cite book |first=Ian |last=Ridpath |date=1998 |title=Norton's Star Atlas |edition=19th |publisher=Prentice Hall |isbn=978-0-582-35655-9}}</ref> ==Waarneming== [[Beeld:Jupiter-and-its-moons-amateur.jpg|thumb|220px|Jupiter en die vier mane van Galeilei, soos gesien deur 'n amateurteleskoop (Io was voor Jupiter en kon nie gesien word nie).]] Jupiter is gewoonlik die vierde helderste natuurlike voorwerp in die lug (naas die Son, Maan en Venus),<ref name="worldbook" />hoewel Mars soms helderder as Jupiter kan lyk. Na gelang van Jupiter se posisie ten opsigte van die Aarde, wissel sy visuele [[magnitude]] van -2,94 by [[Opposisie (astronomie)|opposisie]] tot -1,66 tydens [[Konjunksie (sterrekunde)|konjunksie]] met die Son.<ref Name="Mallama_and_Hilton">{{cite journal |author=Mallama, A. |author2=Hilton, J. L. |title=Computing Apparent Planetary Magnitudes for The Astronomical Almanac |journal=Astronomy and Computing |volume=25 | pages=10–24 |year=2018 |doi=10.1016/j.ascom.2018.08.002 |bibcode=2018A&C....25...10M|arxiv=1808.01973 |s2cid=69912809 }}</ref> Sy gemiddelde [[skynbare magnitude]] is -2,2. Sy [[skynbare grootte]] wissel ook van 50,1 tot 30,5&nbsp;[[boogsekonde]]s.<ref name="fact" /> Gunstige opposisies is wanneer Jupiter deur sy [[perihelium]] beweeg en dit nader aan die Aarde is.<ref>{{cite book|chapter=Appendix 3|title=The giant planet Jupiter|last1=Rogers|first1=John H.|date=July 20, 1995|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-41008-3}}</ref> Naby opposisie sal dit lyk of Jupiter in 'n skynbare [[Retrograde en prograde beweging|retrograde beweging]] gaan vir 'n tydperk van sowat 121 dae voordat dit weer prograad beweeg.<ref>{{cite book | title=The Planet Observer's Handbook | first=Fred W. | last=Price | date=October 26, 2000 | page=140 | isbn=9780521789813 | publisher=Cambridge University Press | url=https://www.google.com/books/edition/The_Planet_Observer_s_Handbook/GnrAVhVZ3wMC?gbpv=1&pg=PA140 }}</ref> Omdat Jupiter se wentelbaan buite dié van die Aarde lê, sal die fasehoek van die planeet soos van die Aarde af gesien altyd minder as 11,5° wees; Jupiter lyk dus altyd byna ten volle verlig wanneer dit deur aardgebaseerde teleskope beskou word. Dit was net tydens ruimtetuigsendings na Jupiter dat sekeluitsigte van die planeet verkry is.<ref>{{cite book | title=Pioneer Odyssey | url=https://history.nasa.gov/SP-349/sp349.htm | first1=Richard O. | last1=Fimmel | first2=William | last2=Swindell | first3=Eric | last3=Burgess | year=1974 | edition=Hersien | chapter-url=https://history.nasa.gov/SP-349/ch8.htm | chapter=8. Encounter with the Giant | publisher=NASA History Office | access-date=February 17, 2007 }}</ref> 'n Klein teleskoop sal gewoonlik Jupiter se vier mane van Galilei en die prominente wolkgordels oor sy atmosfeer wys. 'n Groot teleskoop met 'n lensopening van 10,16-15,24&nbsp;cm sal Jupiter se Groot Rooi Vlek wys as dit na die Aarde gedraai is.<ref>{{cite book | title=Outer Planets | page=47 | first=Glenn F. | last=Chaple | date=2009 | isbn=9780313365713 | publisher=ABC-CLIO | series=Greenwood Guides to the Universe | editor1-first=Lauren V. | editor1-last=Jones | editor2-first=Timothy F. | editor2-last=Slater | url=https://www.google.com/books/edition/Guide_to_the_Universe_Outer_Planets/6KXACQAAQBAJ?gbpv=1&pg=PA47 }}</ref><ref>{{cite book | title=The Sky at Night: How to Read the Solar System | last1=North | first1=Chris | last2=Abel | first2=Paul | date=October 31, 2013 | page=183 | publisher=Ebury Publishing | isbn=978-1-4481-4130-2 }}</ref> ==Geskiedenis== ===Navorsing voor teleskope=== [[Beeld:Almagest-planets.svg|thumb|180px|links|'n Model in ''[[Almagest]]'' van die beweging van Jupiter (☉) relatief tot die Aarde (🜨).]] Waarnemings van Jupiter het minstens in die [[Babilonië|Babiloniese]] tyd van die 7de tot 8ste eeu&nbsp;v.C. begin.<ref>{{Cite journal |title=Babylonian Observational Astronomy |author= Sachs|first=A. |journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society of London]] |volume=276 |issue=1257 |date=May 2, 1974 |pages=43–50 (see p. 44) |jstor=74273 |doi=10.1098/rsta.1974.0008 |bibcode=1974RSPTA.276...43S|s2cid=121539390 }}</ref> Die antieke [[Chinese]] het dit as die ''Suì''-ster (''Suìxīng'', 歲星) geken en het hulle siklus van 12 [[aardtak]]ke gebaseer op die benaderde getal jare wat dit duur vir Jupiter om om die Son te wentel. Teen die 4de eeu&nbsp;v.C. het dié waarnemings ontwikkel tot die [[Chinese astrologie|Chinese diereriem]],<ref>{{cite journal |first=Homer H. |last=Dubs |title=The Beginnings of Chinese Astronomy |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=78 |number=4 |year=1958 |pages=295–300 |doi=10.2307/595793|jstor=595793 }}</ref> en elke jaar is verbind met 'n [[ster]] en [[Godheid|god]] wat die streek teenoor Jupiter se posisie in die naglug beheer. Dié oortuigings bestaan steeds in [[Taoïsme|Taoïstiese]] godsdienspraktyke en in die 12 diere van die [[Oos-Asië|Oos-Asiatiese]] diereriem. Die Chinese historikus Xi Zezong het beweer die antieke Chinese sterrekundige Gan De<ref>{{cite book | title=A Guide to Hubble Space Telescope Objects: Their Selection, Location, and Significance | first1=James L. | last1=Chen | first2=Adam | last2=Chen | date=2015 | page=195 | isbn=9783319188720 | publisher=Springer International Publishing | url=https://www.google.com/books/edition/A_Guide_to_Hubble_Space_Telescope_Object/qj0wCgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&pg=PA195 }}</ref> het 'n klein ster aangemeld "in alliansie" met die planeet.<ref>{{cite book | chapter=Facts, Fallacies, Unusual Observations, and Other Miscellaneous Gleanings | title=Weird Astronomy: Tales of Unusual, Bizarre, and Other Hard to Explain Observations | first=David A. J. | last=Seargent | pages=221–282 | isbn=978-1-4419-6424-3 | series=Astronomers' Universe | date=September 24, 2010 }}</ref> Dit kan dui op die waarneming van een van [[Jupiter se natuurlike satelliete|Jupiter se mane]] met die blote oog. As dit waar is, het dit gebeur byna twee millenniums voor [[Galileo Galilei|Galileo]] se ontdekking van die grootste mane.<ref>{{cite journal |last=Xi |first=Z. Z. |title=The Discovery of Jupiter's Satellite Made by Gan-De 2000 Years Before Galileo |journal=Acta Astrophysica Sinica |year=1981 |volume=1 |issue=2 |page=87 |bibcode=1981AcApS...1...85X}}</ref><ref>{{cite book |first=Paul |last=Dong |date=2002 |title=China's Major Mysteries: Paranormal Phenomena and the Unexplained in the People's Republic |publisher=China Books |isbn=978-0-8351-2676-2}}</ref> In 'n verslag van 2016 is berig die [[trapesium]]reël is voor 50&nbsp;v.C. deur die Babiloniërs gebruik om Jupiter se snelheid met die [[sonnebaan]] langs te bepaal.<ref>{{cite journal |last=Ossendrijver |first=Mathieu |date=January 29, 2016 |title=Ancient Babylonian astronomers calculated Jupiter's position from the area under a time-velocity graph |journal=Science |doi=10.1126/science.aad8085 |pmid=26823423 |volume=351 |issue=6272 |pages=482–484 |bibcode=2016Sci...351..482O |s2cid=206644971 |url=https://www.science.org/doi/full/10.1126/science.aad8085}}</ref> In sy werk ''[[Almagest]]'' van die 2de&nbsp;eeu het die [[Hellenistiese Griekeland|Hellenistiese]] sterrekundige [[Ptolemaeus]] 'n geosentriese planetêre model gekonstrueer wat gebaseer is op leisirkels en episiklusse om weereens Jupiter se beweging relatief tot die Aarde te bereken; hy het Jupiter se wentelperiode om die Aarde as 4&nbsp;332,38&nbsp;dae, of 11,86&nbsp;jaar, aangegee.<ref>{{cite book |last=Pedersen |first=Olaf |title=A Survey of the Almagest |date=1974 |publisher=Odense University Press |isbn=9788774920878 |pages=423, 428}}</ref> ===Grondgebaseerde teleskope=== [[Beeld:Galileo_manuscript.png|thumb|180px|Galileo se oorspronklike aantekeninge oor sy waarnemings van Jupiter se mane.]] In 1610 het die Italiaan [[Galileo Galilei]] die grootste vier mane van Jupiter (nou bekend as die [[mane van Galilei]]) met 'n teleskoop ontdek. Dit was sover bekend die eerste waarneming van die mane van 'n planeet buiten die Aarde. Net 'n dag daarna het [[Simon Marius]] onafhanklik mane om Jupiter ontdek, hoewel hy sy ontdekking eers in 1614 in 'n boek gepubliseer het.<ref>{{cite journal | last=Pasachoff | first=Jay M. |title=Simon Marius's Mundus Iovialis: 400th Anniversary in Galileo's Shadow |journal=Journal for the History of Astronomy |year=2015 |volume=46 |issue=2 |pages=218–234 |bibcode=2015AAS...22521505P |doi=10.1177/0021828615585493|s2cid=120470649 }}</ref> Sy name vir die mane word egter vandag steeds gebruik: Io, Europa, Ganumedes en Kallisto. Die ontdekking was 'n groot pluspunt ten gunste van [[Nicolaas Copernicus|Copernicus]] se [[heliosentrisme|heliosentriese]] teorie van die beweging van die planete; Galileo se steun aan Copernicus se teorie het daartoe gelei dat hy deur die [[Inkwisisie]] verhoor en skuldig bevind is.<ref>{{cite web | last=Westfall | first=Richard S | url=http://galileo.rice.edu/Catalog/NewFiles/galilei_gal.html | title=Galilei, Galileo | work=The Galileo Project | publisher=Rice University | access-date=January 10, 2007}}</ref> [[Beeld:Jupiter and Europa (NIRCam) Commissioning Image.jpg|thumb|180px|Jupiter soos in [[infrarooi]] gesien deur die [[James Webb-ruimteteleskoop]], 14 Julie 2022.]] In die 1660's het [[Giovanni Domenico Cassini|Giovanni Cassini]] 'n nuwe teleskoop gebruik om vlekke en kleurryke bande in Jupiter se atmosfeer te ontdek, om waar te neem dat die planeet afgeplat lyk en om sy rotasieperiode te beraam.<ref name="cassini1">{{cite web | last1=O'Connor | first1=J. J. | last2=Robertson | first2=E. F. | date=April 2003 | url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Cassini.html | title=Giovanni Domenico Cassini | publisher=University of St. Andrews | access-date=February 14, 2007}}</ref> In 1692 het Cassini opgelet die atmosfeer ondergaan [[differensiële rotasie]].<ref>{{cite journal | title=The Galileo probe Doppler wind experiment: Measurement of the deep zonal winds on Jupiter | last1=Atkinson | first1=David H. | last2=Pollack | first2=James B. | last3=Seiff | first3=Alvin | journal=Journal of Geophysical Research | volume=103 | issue=E10 | pages=22911–22928 | date=September 1998 | doi=10.1029/98JE00060 | bibcode=1998JGR...10322911A }}</ref> Die [[Groot Rooi Vlek]] is dalk al in 1664 deur [[Robert Hooke]] en in 1665 deur Cassini waargeneem, hoewel dit betwis word. Die Duitse apteker en sterrekundige Heinrich Schwabe het in 1831 die eerste bekende tekening gemaak om besonderhede van die vlek te wys.<ref>{{cite book |first=Paul |last=Murdin |date=2000 |title=Encyclopedia of Astronomy and Astrophysics |publisher=Institute of Physics Publishing |location=Bristol |isbn=978-0-12-226690-4 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/encyclopediaofas0000unse_w5z7 }}</ref> Beide Giovanni Borelli en Cassini het tabelle opgestel oor die beweging van Jupiter se mane, wat mense in staat gestel het om presiese voorspellings te maak van wanneer hulle voor of agter die planeet gaan wees. Teen die 1670's het Cassini waargeneem dat wanneer Jupiter aan die ander kant van die Son as die Aarde is, dié verskynsels elke keer sowat 17&nbsp;minute later gebeur as wat verwag is. Ole Rømer het afgelei dat [[lig]] nie so vinnig beweeg dat dit oombliklik gesien word nie ('n afleiding wat Cassini vroeër verwerp het),<ref name="cassini" /> en die tydsverskil is gebruik om die [[ligsnelheid]] te beraam.<ref>{{cite web | first=Kevin | last=Brown | date=2004 |url=http://www.mathpages.com/home/kmath203/kmath203.htm |title=Roemer's Hypothesis |publisher=MathPages |access-date=January 12, 2007}}</ref><ref>{{cite journal | title=Cassini, Rømer, and the velocity of light | last1=Bobis | first1=Laurence | last2=Lequeux | first2=James | journal=Journal of Astronomical History and Heritage | volume=11 | issue=2 | pages=97–105 | date=July 2008 | bibcode=2008JAHH...11...97B }}</ref> In 1892 het E.E. Barnard 'n vyfde maan van Jupiter in Kalifornië waargeneem. Dit is later Amaltea genoem.<ref>{{cite web |first=Joe |last=Tenn |date=March 10, 2006 |url=http://www.phys-astro.sonoma.edu/BruceMedalists/Barnard/ |title=Edward Emerson Barnard |publisher=Sonoma State University |access-date=January 10, 2007 |archive-date=September 17, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917023559/http://www.phys-astro.sonoma.edu/BruceMedalists/Barnard/ |url-status=dead }}</ref> Dit was die laaste planetêre maan wat direk deur 'n visuele waarneming met 'n teleskoop ontdek is.<ref>{{cite web |date=October 1, 2001 |url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/education/teacherres-amalthea.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20011124022331/http://www.jpl.nasa.gov/galileo/education/teacherres-amalthea.html |url-status=dead |archive-date=November 24, 2001 |title=Amalthea Fact Sheet |publisher=NASA/JPL |access-date=February 21, 2007}}</ref> Nog agt mane is ontdek voor die verbyvlug van [[Voyager 1]] in 1979. In 1932 het Rupert Wildt [[Spektraallyn|absorpsielyne]] van [[ammoniak]] en [[metaan]] in Jupiter se spektra waargeneem.<ref>{{cite journal |last=Dunham Jr. |first=Theodore |title=Note on the Spectra of Jupiter and Saturn |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |year=1933 |volume=45 |issue=263 |pages=42–44 |bibcode=1933PASP...45...42D |doi=10.1086/124297|doi-access=free }}</ref> Drie lank bestaande antisikloniese verskynsels, wat "wit ovale" genoem word, is in 1938 waargeneem. Hulle het dekades lank apart gebly in die atmosfeer; hulle het soms na aan mekaar gekom, maar nooit saamgesmelt nie. In 1998 het twee van hulle eindelik saamgesmelt en in 2000 het hulle die derde een geabsorbeer. Dit is nou bekend as "Ovaal BA".<ref>{{cite journal | last1=Youssef | first1=A. | last2=Marcus | first2=P. S. | title=The dynamics of jovian white ovals from formation to merger | journal=Icarus | year=2003 | volume=162 | issue=1 | pages=74–93 | bibcode=2003Icar..162...74Y | doi=10.1016/S0019-1035(02)00060-X }}</ref> ===Ruimteteleskope=== Op 14 Julie 2022 het [[Nasa]] beelde van Jupiter beskikbaar gestel, insluitende in [[infrarooi]], wat deur die [[James Webb-ruimteteleskoop]] (JWRT) geneem is.<ref name="NYT-20220715">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=NASA Shows Webb’s View of Something Closer to Home: Jupiter - The powerful telescope will help scientists make discoveries both within our solar system and well beyond it. |url=https://www.nytimes.com/2022/07/15/science/webb-telescope-jupiter-images.html |date=July 15, 2022 |work=The New York Times |accessdate=July 16, 2022 }}</ref> ===Radioteleskope=== [[Beeld:Jupiter.Radio.VLAl.jpg|links|thumb|160px|Jupiter en sy stralingsgordels in radio.]] In 1955 het Bernard Burke en Kenneth Franklin ontdek Jupiter straal uitbarstings van radiogolwe uit by 'n frekwensie van 22,2&nbsp;MHz.<ref name="elkins-tanton" />{{rp|36}} Die periode van dié uitbarstings het ooreengestem met die rotasie van die planeet, en hulle het dié inligting gebruik om 'n akkurater waarde vir Jupiter se rotasieperiode te bereken. Radio-uitbarstings van Jupiter kom in twee vorme voor: lang uitbarstings (of L-uitbarstings), wat verskeie sekondes duur, en kort uitbarstings (of S-uitbarstings) wat korter as 'n honderdste van 'n sekonde duur.<ref>{{cite web |last=Weintraub |first=Rachel A. |date=September 26, 2005 |url=http://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/radio_jupiter.html |title=How One Night in a Field Changed Astronomy |publisher=NASA |access-date=February 18, 2007 |archive-date= 3 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110703080812/http://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/radio_jupiter.html |url-status=dead }}</ref> Wetenskaplikes het drie soorte radioseine ontdek wat van Jupiter af kom: * Dekametriese radio-uitbarstings (met 'n golflengte van tiene meters) wissel met Jupiter se rotasie en word beïnvloed deur die wisselwerking van Io met Jupiter se [[magneetveld]].<ref>{{cite web |last=Garcia |first=Leonard N |url=http://radiojove.gsfc.nasa.gov/library/sci_briefs/decametric.htm |title=The Jovian Decametric Radio Emission |publisher=NASA |access-date=February 18, 2007}}</ref> * Desimetriese radio-emissies (met golflengtes wat in sentimeter gemeet word) is in 1959 die eerste keer waargeneem, deur Frank Drake en Hein Hvatum.<ref name="elkins-tanton" />{{rp|36}} Die oorsprong van dié sein is 'n [[torus]]vormige gordel om Jupiter se ewenaar wat straling skep van elektrone wat in Jupiter se magneetveld versnel word.<ref>{{cite journal | last1=Klein | first1=M. J. | last2=Gulkis | first2=S. | last3=Bolton | first3=S. J. | year=1996 | url=https://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=20060036302 | title=Jupiter's Synchrotron Radiation: Observed Variations Before, During and After the Impacts of Comet SL9 | journal=Conference at University of Graz| page=217 | publisher=NASA | access-date=February 18, 2007 | bibcode=1997pre4.conf..217K }}</ref> * Termiese straling word geskep deur hitte in Jupiter se atmosfeer.<ref name="elkins-tanton" />{{rp|43}} ===Verkenning=== Jupiter word deur outomatiese ruimtetuie besoek sedert 1973, toe [[Pioneer 10]] naby genoeg aan die planeet verbygevlieg het om onthullings oor sy eienskappe en verskynsels terug te stuur Aarde toe.<ref>{{cite web | url=https://www.nasa.gov/centers/ames/missions/archive/pioneer.html | title=The Pioneer Missions | publisher=Nasa | date=March 26, 2007 | access-date=February 26, 2021 | archive-date=29 Junie 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110629033952/https://www.nasa.gov/centers/ames/missions/archive/pioneer.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | title=NASA Glenn Pioneer Launch History | date=March 7, 2003 | url=http://www.nasa.gov/centers/glenn/about/history/pioneer.html | publisher=Nasa – Glenn Research Center | access-date=December 22, 2011 | archive-date=13 Julie 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170713041117/https://www.nasa.gov/centers/glenn/about/history/pioneer.html | url-status=dead }}</ref> Baie energie is nodig vir sendings na Jupiter, en [[swaartekragslinger]]s kan gebruik word om die nodige energie te verminder.<ref name="delta-v">{{cite web |last=Wong |first=Al |date=May 28, 1998 |url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/faqnav.html |archive-url=https://web.archive.org/web/19970105184300/http://www.jpl.nasa.gov/galileo/faqnav.html |url-status=dead |archive-date=January 5, 1997 |title=Galileo FAQ: Navigation |publisher=Nasa |access-date=November 28, 2006}}</ref> ====Verbyvlugte==== {| class="wikitable floatright" |+ |- ! Ruimtetuig ! Naaste aan<br />planeet ! Afstand |- | [[Pioneer 10]] | 3 Desember 1973 | style="text-align: right;" | 130&nbsp;000&nbsp;km |- | [[Pioneer 11]] | 4 Desember 1974 | style="text-align: right;" | 34&nbsp;000&nbsp;km |- | [[Voyager 1]] | 5 Maart 1979 | style="text-align: right;" | 349&nbsp;000&nbsp;km |- | [[Voyager 2]] | 9 Julie 1979 | style="text-align: right;" | 570&nbsp;000&nbsp;km |- | rowspan="2" | Ulysses | 8 Februarie 1992<ref name="ulysses" /> | style="text-align: right;" | 408&nbsp;894&nbsp;km |- | 4 Februarie 2004<ref name="ulysses" /> | style="text-align: right;" | 120&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;km |- | [[Cassini-Huygens|Cassini]] | 30 Desember 2000 | style="text-align: right;" | 10&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;km |- | [[New Horizons]] | 28 Februarie 2007 | style="text-align: right;" | 2&nbsp;304&nbsp;535&nbsp;km |} Van 1973 af het verskeie ruimtetuie verbyvlugmaneuvers uitgevoer wat hulle binne waarnemingsafstand van Jupiter gebring het. Die [[Pioneer-program|'''Pioneer''']]-sendings het die eerste nabyskote van Jupiter se atmosfeer en verskeie van sy mane geneem. Hulle het ontdek die stralingsvelde naby die planeet is baie sterker as wat verwag is, maar albei tuie het in dié omgewing oorleef. Hulle bane is gebruik om die massaramings van die Jupiter-stelsel te redefinieer. Radioverduisterings deur die planeet het gelei tot beter metings van Jupiter se deursnee en die mate van afplatting by die pole.<ref name="burgess" />{{rp|47}}<ref name="cosmology 101">{{cite web |last=Lasher |first=Lawrence |date=August 1, 2006 |url=http://spaceprojects.arc.nasa.gov/Space_Projects/pioneer/PNhome.html |title=Pioneer Project Home Page |publisher=NASA Space Projects Division |access-date=November 28, 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060101001205/http://spaceprojects.arc.nasa.gov/Space_Projects/pioneer/PNhome.html |archive-date=January 1, 2006 }}</ref> Ses jaar later het die [[Voyager-program|'''Voyager''']]-sendings die mens se begrip van die mane van Galilei grootliks verbeter en Jupiter se ringe ontdek. Hulle het ook bevestig dat die Groot Rooi Vlek antisiklonies is. 'n Vergelyking van foto's het gewys die vlek het van kleur verander sedert die Pioneer-sendings: Dit het van oranje in donkerbruin verander. 'n Torus van geïoniseerde atome is met Io se wentelbaan langs ontdek, en daar is gevind dit kom van uitbarstende vulkane op die maan se oppervlak. Toe Voyager&nbsp;1 agter Jupiter verbyvlieg, het dit weerligflitse in die atmosfeer aan die nagkant ontdek.<ref name="burgess" />{{rp|87}}<ref name="voyager1">{{cite web |date=January 14, 2003 |url=http://voyager.jpl.nasa.gov/science/jupiter.html |title=Jupiter |publisher=NASA/JPL |access-date=November 28, 2006}}</ref> Die volgende tuig wat verby Jupiter gevlieg het, was die sonondersoektuig '''Ulysses'''. In Februarie 1992 het dit verby die planeet gevlieg om in 'n poolwentelbaan om die Son te kom. Tydens die verbyvlug het die tuig Jupiter se [[magnetosfeer]] ondersoek, hoewel dit nie kameras gehad het om die planeet af te neem nie. Die tuig het ses jaar later weer by Jupiter verbygevlieg, dié keer veel verder.<ref name="ulysses">{{Cite book | last1=Chan | first1=K. | title=Space OPS 2004 Conference | last2=Paredes | first2=E. S. | last3=Ryne | first3=M. S. | date=2004 | publisher=American Institute of Aeronautics and Astronautics | doi=10.2514/6.2004-650-447 | chapter=Ulysses Attitude and Orbit Operations: 13+ Years of International Cooperation }}</ref> In 2000 het [[Cassini-Huygens|'''Cassini''']] verby Jupiter gevlieg op pad na [[Saturnus]] en hoërresolusiefoto's verskaf.<ref>{{cite journal | last1=Hansen | first1=C. J. | last2=Bolton | first2=S. J. | last3=Matson | first3=D. L. | last4=Spilker | first4=L. J. | last5=Lebreton | first5=J.-P. |title=The Cassini–Huygens flyby of Jupiter |bibcode=2004Icar..172....1H |journal=Icarus |year=2004 |volume=172 |issue=1 |pages=1–8 |doi=10.1016/j.icarus.2004.06.018}}</ref> Die '''[[New Horizons]]''' het in 2007 by Jupiter verbygevlieg vir 'n swaartekragslinger op pad na [[Pluto]].<ref>{{cite web | url=https://www.nasa.gov/mission_pages/newhorizons/news/nh_jupiter_oct09.html | date=October 9, 2007 | publisher=Nasa | title=Pluto-Bound New Horizons Sees Changes in Jupiter System | access-date=February 26, 2021 | archive-date=27 November 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201127014401/http://www.nasa.gov/mission_pages/newhorizons/news/nh_jupiter_oct09.html | url-status=dead }}</ref> Die tuig se kameras het die plasmauitset van vulkane op Io gemeet en al vier mane van Galilei in besonderhede bestudeer.<ref>{{cite web | url=http://www.nasa.gov/mission_pages/newhorizons/news/jupiter_system.html | title=Pluto-Bound New Horizons Provides New Look at Jupiter System | date=May 1, 2007 | publisher=Nasa | access-date=July 27, 2007 | archive-date=12 Desember 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101212052748/http://www.nasa.gov/mission_pages/newhorizons/news/jupiter_system.html | url-status=dead }}</ref> ====Ander sendings==== [[Beeld:Galileo_Preparations_-_GPN-2000-000672.jpg|links|180px|thumb|Galileo word gereed gekry, 2000.]] Die eerste ruimtetuig wat om Jupiter gewentel het, was die [[Galileo-ruimtesending|'''Galileo''']]-tuig, wat die planeet op 7 Desember 1995 bereik het.<ref name="HTUW">{{cite AV media | title=How the Universe Works 3 | volume=Jupiter: Destroyer or Savior? |year=2014 | publisher=Discovery Channel}}</ref> Dit was meer as sewe jaar lank in 'n wentelbaan en het verskeie verbyvlugte uitgevoer van al die mane van Galilei en Amaltea. Die tuig het ook die impak van die komeet [[Shoemaker-Levy 9]] waargeneem toe dit in 1994 teen die planeet bots. Sommige doelwitte van die sending is in die wiele gery deur 'n fout met een van Galileo se [[antenne]]s.<ref name="galileo">{{cite web |last=McConnell |first=Shannon |date=April 14, 2003 |url=http://solarsystem.nasa.gov/galileo/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20041103173530/http://solarsystem.nasa.gov/galileo/ |url-status=dead |archive-date=November 3, 2004 |title=Galileo: Journey to Jupiter |publisher=NASA/JPL |access-date=November 28, 2006}}</ref> In Julie 1995 is 'n atmosfeerondersoektuig van die wenteltuig af losgelaat, en dit het Jupiter se atmosfeer op 7 Desember binnegegaan.<ref name=HTUW/> Dit het teen sowat 2&nbsp;575&nbsp;km/h deur 150&nbsp;km van die atmosfeer met 'n valskerm geval<ref name=HTUW/> en 57,6&nbsp;minute lank data versamel voordat dit verwoes is.<ref>{{cite web |first=Julio |last=Magalhães |date=December 10, 1996 |url=http://spaceprojects.arc.nasa.gov/Space_Projects/galileo_probe/htmls/probe_events.html |title=Galileo Probe Mission Events |publisher=NASA Space Projects Division |access-date=February 2, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070102143553/http://spaceprojects.arc.nasa.gov/Space_Projects/galileo_probe/htmls/probe_events.html |archive-date=January 2, 2007 }}</ref> Die wenteltuig self het dieselfde lot getref toe dit op 21 September 2003 met opset teen die planeet laat bots is. [[Nasa]] het die tuig vernietig om enige moontlikheid uit te skakel dat dit teen die maan Europa, wat dalk [[lewe]] huisves, kan bots en dit besmet.<ref name="galileo" /> Data van dié sending het onthul [[waterstof]] beslaan tot 90% van Jupiter se atmosfeer.<ref name=HTUW/> Die aangetekende temperatuur was hoër as 300&nbsp;°C en die windsnelheid wat gemeet is, meer as 644&nbsp;km/h voordat die tuig verdamp het.<ref name=HTUW/> [[Beeld:Juno prepared for rotation test stand.jpg|thumb|180px|Juno word getoets, 2011.]] Nasa se [[Juno (ruimtetuig)|'''Juno''']]-ruimtetuig het op 4 Julie 2016 by Jupiter aangekom met die doel om die planeet in besonderhede te ondersoek uit 'n poolwentelbaan. Die aanvanklike doel was dit dit in 20 maande 37 keer om Jupiter vlieg.<ref>{{cite web | first=Anthony | last=Goodeill | date=March 31, 2008 | url=http://newfrontiers.nasa.gov/missions_juno.html | title=New Frontiers – Missions – Juno | publisher=NASA | access-date=January 2, 2007 | url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203235637/http://newfrontiers.nasa.gov/missions_juno.html | archive-date=February 3, 2007 }}</ref><ref name="NYT-20160705" /><ref>{{cite web | title=Juno, NASA's Jupiter probe | publisher=The Planetary Society | url=https://www.planetary.org/space-missions/juno | access-date=2022-04-27 }}</ref> Gedurende die sending sal die tuig aan hoë vlakke straling van Jupiter se magnetosfeer af blootgestel word, en dit kan veroorsaak dat sekere instrumente ophou werk.<ref>{{cite web | title=NASA's Juno spacecraft to risk Jupiter's fireworks for science | author=Jet Propulsion Laboratory | date=June 17, 2016 | website=phys.org | url=https://phys.org/news/2016-06-nasa-juno-spacecraft-jupiter-fireworks.html | access-date=2022-04-10 }}</ref> Op 27 Augustus 2016 het die tuig sy eerste verbyvlug van Jupiter uitgevoer en die eerste foto's nog van die planeet se noordpool teruggestuur.<ref>{{cite web |first=Niall |last=Firth |date=September 5, 2016 |url=https://www.newscientist.com/article/2104558-nasas-juno-probe-snaps-first-images-of-jupiters-north-pole/ |title=NASA's Juno probe snaps first images of Jupiter's north pole |work=New Scientist |access-date=September 5, 2016}}</ref> Juno het 12 wentelbane voor die beplande tyd voltooi, wat in Julie 2018 was.<ref name="sfnow20170221">{{cite news|url=https://spaceflightnow.com/2017/02/21/nasas-juno-spacecraft-to-remain-in-current-orbit-around-jupiter/|title=NASA's Juno spacecraft to remain in current orbit around Jupiter|publisher=Spaceflight Now|first=Stephen|last=Clark|date=February 21, 2017|access-date=April 26, 2017}}</ref> In Junie dié jaar het Nasa die sending tot in Julie 2021 verleng, en in Januarie van dié jaar is die sending verleng tot September 2025, met vier verbyvlugte van mane: een van Ganumedes, een van Europa en twee van Io.<ref name="nasa20180606">{{cite web |url=https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2018-130 |title=NASA Re-plans Juno's Jupiter Mission |publisher=NASA/JPL |first1=D. C. |last1=Agle |first2=JoAnna |last2=Wendel |first3=Deb |last3=Schmid |date=June 6, 2018 |access-date=January 5, 2019}}</ref><ref name="nasa20210108">{{Cite web|last=Talbert|first=Tricia|date=January 8, 2021|title=NASA Extends Exploration for Two Planetary Science Missions|url=http://www.nasa.gov/feature/nasa-extends-exploration-for-two-planetary-science-missions|access-date=January 11, 2021|website=NASA}}</ref> Wanneer Juno die einde van sy sending bereik, sal dit 'n beheerde botsing teen Jupiter se atmosfeer uitvoer en disintegreer. Dit sal verhoed dat die tuig teen een van die mane bots.<ref name="skytel20170221">{{cite news |url=http://www.skyandtelescope.com/astronomy-news/juno-stay-current-orbit-jupiter/ |title=Juno Will Stay in Current Orbit Around Jupiter |work=Sky & Telescope |first=David |last=Dickinson |date=February 21, 2017 |access-date=January 7, 2018}}</ref><ref name="insider20160705">{{cite news |url=http://www.businessinsider.com/the-juno-probe-will-crash-into-jupiter-2016-7 |title=To protect potential alien life, NASA will destroy its $1&nbsp;billion Jupiter spacecraft on purpose |work=Business Insider |first=Meghan |last=Bartels |date=July 5, 2016 |access-date=January 7, 2018}}</ref> ==Mane== {{Hoofartikel|Jupiter se natuurlike satelliete}} Jupiter het 95 bekende [[Natuurlike satelliet|mane]],<ref name="SheppardMoons">{{cite web|title= Moons of Jupiter|url= https://sites.google.com/carnegiescience.edu/sheppard/moons/jupitermoons|first= Scott S.|last= Sheppard|work= Earth & Planets Laboratory|publisher= Carnegie Institution for Science|accessdate= December 20, 2022|archive-date= April 24, 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20190424041910/https://sites.google.com/carnegiescience.edu/sheppard/moons/jupitermoons|url-status= live}}</ref> en dié getal sal heel moontlik in die toekoms styg namate beter instrumente uitgevind word.<ref>{{Cite web |last=Greenfieldboyce |first=Nell |date=February 9, 2023 |title=Here's why Jupiter's tally of moons keeps going up and up |url=https://www.npr.org/2023/02/09/1155425572/heres-why-jupiters-tally-of-moons-keeps-going-up-and-up |website=NPR |access-date=March 29, 2023 |archive-date=March 5, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305203115/https://www.npr.org/2023/02/09/1155425572/heres-why-jupiters-tally-of-moons-keeps-going-up-and-up |url-status=live }}</ref> Van hulle het 79 'n deursnee van minder as 10&nbsp;km.<ref name="SheppardMoons"/> Die grootste vier mane is [[Io (maan)|Io]], [[Europa (maan)|Europa]], [[Ganumedes (maan)|Ganumedes]] en [[Kallisto (maan)|Kallisto]], wat saam as die [[mane van Galilei]] bekend is. Hulle is op 'n donker aand deur 'n verkyker van die Aarde af sigbaar.<ref>{{cite book|title=A Stargazing Program for Beginners|page=104|year=2015|last1=Carter|first1=Jamie|publisher=Springer International Publishing|isbn=978-3-319-22072-7}}</ref> ===Mane van Galilei=== {{Hoofartikel|Mane van Galilei}} Die mane wat deur Galileo ontdek is – Io, Europa, Ganumedes en Kallisto – is van die grootstes in die [[Sonnestelsel]]. Drie van die mane – Io, Europa en Ganumedes – is in 'n [[baanresonansie]]: vir elke vier wentelbane van Io om Jupiter voer Europa presies twee uit en Ganumedes presies een. Dié resonansie veroorsaak dat die drie groot mane se swaartekrageffekte hulle wentelbane in ovaal vorms verwring, want elke maan kry 'n ekstra pluk van sy bure by dieselfde punt van sy wentelbaan. Die [[gety]]krag van Jupiter probeer hulle wentelbane daarenteen rond maak.<ref>{{cite journal |author=Musotto, S. |author2=Varadi, F. |author3=Moore, W. B. |author4=Schubert, G. |title=Numerical simulations of the orbits of the Galilean satellites |url=http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=13969974 |journal=Icarus |year=2002 |volume=159 |issue=2 |pages=500–504 |doi=10.1006/icar.2002.6939 |bibcode=2002Icar..159..500M |access-date= 1 Augustus 2022 |archive-date=10 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810071532/http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=13969974 |url-status=dead }}</ref> Die [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|eksentrisiteit]] van die mane se wentelbane veroorsaak dat hulle vorms voortdurend verander: Jupiter se swaartekrag rek hulle uit as hulle naby die planeet kom en laat hulle toe om weer rond te word wanneer hulle wegbeweeg. Die weerstand van dié vormveranderings wek hitte op in die binnekant van die mane.<ref name=Eccen304>{{cite book|page=304|title=The Cambridge Guide to the Solar System|date=March 3, 2011|last1=Lang|first1=Kenneth R.|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-49417-5}}</ref> Dit is die duidelikste te sien in die vulkaanuitbarstings van Io (wat aan die sterkste getykragte onderwerp is)<ref name=Eccen304/> en in 'n mindere mate in die geologiese jong voorkoms van Europa se oppervlak, wat daarop dui dat materiaal die maan se oppervlak onlangs herbedek het.<ref>{{cite book|page=446|title=Encyclopedia of the Solar System|year=2006|last1=McFadden|first1=Lucy-Ann|last2=Weissmann|first2=Paul|last3=Johnson|first3=Torrence|publisher=Elsevier Science|isbn=978-0-08-047498-4}}</ref> {| style="width:550px; margin:0 auto;" cellpadding=0 cellspacing=0 |- | {| class="wikitable" style="text-align:right; margin:0 auto;" |+ Die mane van Galilei, as 'n persentasie van die [[Aarde]] se [[Maan]] |- ! rowspan=2 | Naam ! colspan=2 | Deursnee ! colspan=2 | Massa ! colspan=2 | Wentelradius ! colspan=2 | Wentelperiode |- ! km ! % ! kg ! % ! km ! % ! dae ! % |- ! Io | 3 643 | 105 | 8,9×10²² | 120 | 421 700 | 110 | 1,77 | 7 |- ! Europa | 3 122 | 90 | 4,8×10²² | 65 | 671 034 | 175 | 3,55 | 13 |- ! Ganumedes | 5 262 | 150 | 14,8×10²² | 200 | 1 070 412 | 280 | 7,15 | 26 |- ! Kallisto | 4 821 | 140 | 10,8×10²² | 150 | 1 882 709 | 490 | 16,69 | 61 |} |- | [[Beeld:The Galilean satellites (the four largest moons of Jupiter).tif|frameless|507px|center|Die mane van Galilei. Van links, in die volgorde van toenemende afstand van Jupiter af, is Io, Europa, Ganumedes en Kallisto.]] |- | style="font-size:0.9em; text-align:center;" |Die mane van Galilei. Van links, in die volgorde van toenemende afstand van Jupiter af, is Io, Europa, Ganumedes en Kallisto |} ===Klassifikasie=== Jupiter se mane is tradisioneel opgedeel in vier groepe van vier elk, gebaseer op eenderse wentelelemente.<ref>{{cite journal|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0019103581901512|title=Derivation of the collision probability between orbiting objects: the lifetimes of jupiter's outer moons|date=October 1981|volume=48|issue=1|last1=Kessler|first1=Donald J.|journal=Icarus|pages=39–48|doi=10.1016/0019-1035(81)90151-2|bibcode=1981Icar...48...39K|access-date=December 30, 2020}}</ref> Dié prentjie is ingewikkelder gemaak deur die ontdekking van talle klein buitemane sedert 1999. Jupiter se mane word tans verdeel in verskeie verskillende groepe, hoewel verskeie mane nie deel van enige groep is nie.<ref>{{cite book|page=14|title=Moons of the Solar System|year=2013|last1=Hamilton|first1=Thomas W. M.|publisher=SPBRA|isbn=978-1-62516-175-8}}</ref> Die agt binneste, [[reëlmatige mane]] wat almal byna ronde wentelbane naby die vlak van Jupiter se ewenaar het, het vermoedelik saam met die planeet gevorm, terwyl die ander mane onreëlmatige mane is en vermoedelik aangetrekte [[asteroïde]]s of fragmente van aangetrekte asteroïdes is. Die onreëlmatige mane in elke groep kan 'n gemeenskaplike oorsprong hê, miskien 'n groter maan of aangetrekte liggaam wat opgebreek het.<ref>{{cite book | last1=Jewitt | first1=D. C. | last2=Sheppard | first2=S. | last3=Porco | first3=C. | editor1-last=Bagenal | editor1-first=F. | editor2-last=Dowling | editor2-first=T. | editor3-last=McKinnon | editor3-first=W. | date=2004 | title=Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere | publisher=Cambridge University Press | isbn=978-0-521-81808-7 | url=http://www.ifa.hawaii.edu/~jewitt/papers/JUPITER/JSP.2003.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20090326065151/http://www.ifa.hawaii.edu/~jewitt/papers/JUPITER/JSP.2003.pdf | archive-date=March 26, 2009 }}</ref><ref name="Nesvorný">{{cite journal | last1=Nesvorný | first1=D. | last2=Alvarellos | first2=J. L. A. | last3=Dones | first3=L. | last4=Levison | first4=H. F. | title=Orbital and Collisional Evolution of the Irregular Satellites | journal=The Astronomical Journal | year=2003 | volume=126 | issue=1 | pages=398–429 | bibcode=2003AJ....126..398N | doi=10.1086/375461 | url=http://www.boulder.swri.edu/%7Edavidn/papers/irrbig.pdf }}</ref> {| class="wikitable" |- ! colspan="2" | Reëlmatige mane |- | [[Jupiter se natuurlike satelliete#Reëlmatige satelliete|Binnegroep]] | Die binnegroep van vier klein mane het almal 'n [[deursnee]] van minder as 200&nbsp;km, 'n [[Wentelbaan|wentelradius]] van minder as 200&nbsp;000&nbsp;km en 'n [[baanhelling]] van minder as 'n halwe graad. |- | [[Mane van Galilei|Mane&nbsp;van&nbsp;Galilei]]<ref>{{cite journal | title=The Galilean Satellites | last1=Showman | first1=A. P. | last2=Malhotra | first2=R. | journal=Science | year=1999 | volume=286 | issue=5437 | pages=77–84 | doi=10.1126/science.286.5437.77 | pmid=10506564| s2cid=9492520 | bibcode=1999Sci...296...77S | url=https://semanticscholar.org/paper/fc55d1714b44151ac54d2576e4a1d2cd8a9f280a }}</ref> | Dié vier mane, wat deur Galileo Galilei ontdek is, wentel tussen 400&nbsp;000 en 2&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;km van Jupiter af, en is van die grootste mane in die Sonnestelsel. |- ! colspan="2" | Onreëlmatige mane |- | [[Himalia-groep]] | 'n Groep mane wat dig bymekaar is met wentelbane van 11&nbsp;000&nbsp;000 tot 12&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;km van Jupiter af.<ref>{{cite journal|first1=Scott S.|last1=Sheppard|first2=David C.|last2=Jewitt|title=An abundant population of small irregular satellites around Jupiter|journal=Nature|volume=423|date=May 2003|issue=6937|pages=261–263|url=http://www.ifa.hawaii.edu/~jewitt/papers/JSATS/SJ2003.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20060813235622/http://www.ifa.hawaii.edu/~jewitt/papers/JSATS/SJ2003.pdf|doi=10.1038/nature01584|pmid=12748634|bibcode=2003Natur.423..261S|s2cid=4424447|archive-date=August 13, 2006}}</ref> |- | [[Ananke-groep]] | Dié groep, wat in [[Retrograde en prograde beweging|retrograde]] wentelbane is, het taamlik vae grense, gemiddeld 21&nbsp;276&nbsp;000&nbsp;km van Jupiter af met 'n gemiddelde baanhelling van 149 grade.<ref name="Nesvorný" /> |- | [[Karme-groep]] | 'n Taamlik afsonderlike, retrograde groep gemiddeld 23&nbsp;404&nbsp;000&nbsp;km van Jupiter af met 'n gemiddelde baanhelling van 165 grade.<ref name="Nesvorný" /> |- | [[Pasifaë-groep]] | 'n Verstrooide en skaars afsonderlike retrograde groep wat al die buitemane insluit.<ref>{{cite journal|first1=David|last1=Nesvorný|first2=Cristian|last2=Beaugé|first3=Luke|last3=Dones|last4=Levison|first4=Harold F.|title=Collisional Origin of Families of Irregular Satellites|journal=The Astronomical Journal|volume=127|date=July 2003|issue=3|pages=1768–1783|doi=10.1086/382099 | bibcode=2004AJ....127.1768N | url=http://www.boulder.swri.edu/~davidn/papers/irrbig.pdf}}</ref> |} ==Wisselwerking met die Sonnestelsel== As die grootste van die Son se agt [[planete]] het Jupiter se [[swaartekrag]]invloed die [[Sonnestelsel]] help vorm. Buiten [[Mercurius]] s'n, lê die wentelbane van die stelsel se planete nader aan Jupiter se [[Wentelbaan|wentelvlak]] as die Son se ewenaarvlak. Die [[Kirkwoodgaping]]s in die [[asteroïdegordel]] word hoofsaaklik deur Jupiter veroorsaak,<ref>{{cite conference | title=Kirkwood Gaps and Resonant Groups | last=Ferraz-Mello | first=S. | conference=Asteroids, Comets, Meteors 1993: Proceedings of the 160th Symposium of the International Astronomical Union, held in Belgirate, Italy, June 14–18, 1993, International Astronomical Union. Symposium no. 160 | editor1-first=Andrea | editor1-last=Milani | editor2-first=Michel | editor2-last=Di Martino | editor3-first=A. | editor3-last=Cellino | publication-place=Dordrecht | publisher=Kluwer Academic Publishers | page=175 | date=1994 | bibcode=1994IAUS..160..175F }}</ref> en die planeet was dalk verantwoordelik vir die [[Groot Bombardement]] in die binneste Sonnestelsel se geskiedenis.<ref>{{cite journal | last=Kerr | first=Richard A. | title=Did Jupiter and Saturn Team Up to Pummel the Inner Solar System? | journal=Science | year=2004 | volume=306 | issue=5702 | page=1676 | doi=10.1126/science.306.5702.1676a | pmid=15576586| s2cid=129180312 }}</ref> Benewens sy mane, beheer Jupiter se swaartekragveld talle asteroïdes by sy [[Lagrange-punt]]e wat die planeet vooruitgaan en volg in sy wentelbaan om die Son. Hulle is bekend as die [[Trojaan (sterrekunde)|trojane]] en word opgedeel in die Griekse en Trojaanse kamp ter ere van die ''[[Ilias]]''. Die eerste een, 588&nbsp;Achilles, is in 1906 deur Max Wolf ontdek; sedertdien is nog meer as 2&nbsp;000 ontdek.<ref>{{cite web |url=http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/JupiterTrojans.html |title=List Of Jupiter Trojans|access-date=October 24, 2010 |work=IAU Minor Planet Center}}</ref> Die grootste een is 624&nbsp;Hektor.<ref>{{cite journal | bibcode=2000DPS....32.1901C | title=Trojan Asteroid 624 Hektor: Constraints on Surface Composition | last1=Cruikshank | first1=D. P. | last2=Dalle Ore | first2=C. M. | last3=Geballe | first3=T. R. | last4=Roush | first4=T. L. | last5=Owen | first5=T. C. | last6=Cash | first6=Michele | last7=de Bergh | first7=C. | last8=Hartmann | first8=W. K. | date=October 2000 | journal=Bulletin of the American Astronomical Society | volume=32 | page=1027 }}</ref> Die Jupiter-familie word gedefinieer as [[komete]] met 'n kleiner [[Ellips|halwe lengteas]] as Jupiter; die meeste [[Komeet#Kort periode|kortperiodekomete]] val in dié groep. Lede van die Jupiter-familie ontstaan vermoedelik in die [[Kuipergordel]] buite [[Neptunus]] se wentelbaan. As hulle naby Jupiter kom, word hulle versteur en gaan hulle in wentelbane met 'n kleiner periode, wat dan gesirkuleer word deur gereelde swaartekragwisselwerkings met die Son en Jupiter.<ref>{{cite journal | last1=Quinn | first1=T. | last2=Tremaine | first2=S. | last3=Duncan | first3=M. | title=Planetary perturbations and the origins of short-period comets | journal=Astrophysical Journal, Part 1 | year=1990 | volume=355 | pages=667–679 | bibcode=1990ApJ...355..667Q | doi=10.1086/168800 }}</ref> [[Beeld:Jupiter_showing_SL9_impact_sites.jpg|thumb|240px|Die bruin merke dui aan waar die komeet [[Shoemaker-Levy 9]] se stukke teen Jupiter gebots het.]] ===Botsings=== Jupiter is al die Sonnestelsel se [[stofsuier]] genoem<ref>{{cite news | title=Caught in the act: Fireballs light up Jupiter | work=ScienceDaily | date=September 10, 2010 | url=https://www.sciencedaily.com/releases/2010/09/100909212309.htm | access-date=2022-04-26 }}</ref> vanweë sy enorme swaartekrag en ligging naby die binneste Sonnestelsel. Daar is meer botsings, soos deur komete, teen hom as teen enige ander planeet in die Sonnestelsel.<ref>{{cite journal | last1=Nakamura | first1=T. | last2=Kurahashi | first2=H. | title=Collisional Probability of Periodic Comets with the Terrestrial Planets: An Invalid Case of Analytic Formulation | journal=Astronomical Journal | year=1998 | volume=115 | issue=2 | pages=848–854 | doi=10.1086/300206 | bibcode=1998AJ....115..848N | doi-access=free }}</ref> Jupiter ondervind byvoorbeeld 200 keer soveel botsings deur asteroïdes en komete as die Aarde.<ref name=HTUW/> In die verlede het wetenskaplikes gedink Jupiter het die binneste Sonnesteldel gedeeltelik beskerm teen 'n bombardement van komete.<ref name=HTUW/> Rekenaarsimulasies in 2008 wys egter Jupiter veroorsaak nie 'n afname van komete deur die binneste Sonnestelsel nie, want sy swaartekrag versteur hulle wentelbane na binne amper net soveel keer as wat dit hulle aantrek of afstoot.<ref>{{cite journal | last1=Horner | first1=J. | last2=Jones | first2=B. W. | year=2008 | title=Jupiter – friend or foe? I: the asteroids. | journal=International Journal of Astrobiology | volume=7 | issue=3–4 | pages=251–261 | doi=10.1017/S1473550408004187 | arxiv=0806.2795 | bibcode=2008IJAsB...7..251H| s2cid=8870726 }}</ref> Dié onderwerp is steeds omstrede onder wetenskaplikes omdat sommige glo Jupiter trek komete van die Kuipergordel na die Aarde, terwyl ander glo Jupiter beskerm die Aarde teen die [[Oortwolk]].<ref>{{cite news |first=Dennis |last=Overbye |date=July 25, 2009 |title=Jupiter: Our Comic Protector? |work=The New York Times |access-date=July 27, 2009 |url=https://www.nytimes.com/2009/07/26/weekinreview/26overbye.html}}</ref> In Julie 1994 het die komeet [[Shoemaker-Levy 9]] teen Jupiter gebots.<ref>{{Cite web|title=In Depth {{!}} P/Shoemaker-Levy 9|url=https://solarsystem.nasa.gov/asteroids-comets-and-meteors/comets/p-shoemaker-levy-9/in-depth|access-date=2021-12-03|website=NASA Solar System Exploration}}</ref><ref>{{Cite web|last=Howell|first=Elizabeth|date=2018-01-24|title=Shoemaker-Levy 9: Comet's Impact Left Its Mark on Jupiter|url=https://www.space.com/19855-shoemaker-levy-9.html|access-date=2021-12-03|website=Space.com|language=en}}</ref> Die botsings is goed dopgehou deur sterrewagte oor die wêreld heen, insluitende die [[Hubble-ruimteteleskoop]] en [[Galileo-ruimtesending|Galileo-ruimtetuig]].<ref>{{Cite web|last=information@eso.org|title=The Big Comet Crash of 1994 – Intensive Observational Campaign at ESO|url=https://www.eso.org/public/news/eso9402/|access-date=2021-12-03|website=www.eso.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Top 20 Comet Shoemaker-Levy Images|url=https://www2.jpl.nasa.gov/sl9/top20.html|access-date=2021-12-03|website=www2.jpl.nasa.gov}}</ref><ref>{{Cite web|last=information@eso.org|title=Comet P/Shoemaker-Levy 9 "Gang Of Four"|url=https://www.spacetelescope.org/images/opo9421a/|access-date=2021-12-03|website=www.spacetelescope.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web | title=Hubble Observations Shed New Light on Jupiter Collision | first1=Donald | last1=Savage | first2=Jim | last2=Elliott | first3=Ray | last3=Villard | url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/hst_obs.html | access-date=2021-12-03 | date=December 30, 2004 | website=nssdc.gsfc.nasa.gov | archive-date=2021-11-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211112014938/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/hst_obs.html | url-status=dead }}</ref> Die gebeure is wyd in die media gedek.<ref>{{Cite web|title=NASA TV Coverage on Comet Shoemaker-Levy|url=https://www2.jpl.nasa.gov/sl9/tv_nasa.html|access-date=2021-12-03|website=www2.jpl.nasa.gov}}</ref> ==Galery== <gallery mode="packed" heights="200px"> Beeld:Gemini North Infrared View of Jupiter.jpg|Infrarooibeeld van Jupiter, afgeneem deur die Gemini-Noord-teleskoop in Hawaii op 11 Januarie 2017. Beeld:Hubble Visible View of Jupiter.jpg|Jupiter in sigbare lig afgeneem deur Hubble, 11 Januarie 2017. Beeld:Hubble Ultraviolet View of Jupiter.jpg|Ultravioletfoto van Jupiter, op 11 Januarie 2017 deur Hubble afgeneem.<ref>{{cite web|title=By Jove! Jupiter Shows Its Stripes and Colors|publisher=National Science Foundation|website=NOIRLab|date=May 11, 2021|url=https://noirlab.edu/public/news/noirlab2116/|access-date=June 17, 2021}}</ref> Beeld:Hubble's View of Jupiter and Europa in August 2020.jpg|Jupiter en Europa afgeneem toe die planeet 653&nbsp;miljoen kilometer van die Aarde af was. Hubble, 25 Augustus 2020.<ref>{{cite web|title=Hubble Finds Evidence of Persistent Water Vapour Atmosphere on Europa|website=ESA Hubble|publisher=European Space Agency|date=October 14, 2021|url=https://esahubble.org/news/heic2111/|access-date=October 26, 2021}}</ref> </gallery> ==Sien ook== *[[Warm Jupiter]] *[[Portaal:Sterrekunde|Sterrekundeportaal]] ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Eksterne skakels== * {{cite book |first=Hans |last=Lohninger |display-authors=etal |date=2 November 2005 |chapter-url=http://www.vias.org/spacetrip/jupiter_1.html |chapter=Jupiter, As Seen By Voyager 1 |url=http://www.vias.org/spacetrip/index.html |title=A Trip into Space |publisher=Virtual Institute of Applied Science |access-date=March 9, 2007|ref=none}} * {{cite web |first=Tony |last=Dunn |year=2006 |url=http://orbitsimulator.com/gravity/articles/joviansystem.html |title=The Jovian System |work=Gravity Simulator |access-date=March 9, 2007|ref=none}} – 'n Simulasie van die mane van Jupiter. * [https://www.flickr.com/photos/136797589@N04/albums/72157685871712710 Jupiter in Motion], album van Juno-foto's saamgevat in kort video's * [https://www.youtube.com/watch?v=Us6EXc5Hyng June 2010 impact video] * [https://gravitysimulator.org/solar-system/the-jovian-system Interaktiewe 3D-swaartekragsimulasie van die Jupiterstelsel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611222440/https://gravitysimulator.org/solar-system/the-jovian-system/ |date=June 11, 2020 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=Dv8UwzSOxmA Video (animasie; 4:00): Verbyvlug van Ganumedes en Jupiter] ([[Nasa]]; 15 Julie 2021). * {{en}} [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html Jupiter Fact Sheet] * {{en}} [http://photojournal.jpl.nasa.gov/target/Jupiter Afbeeldings van Jupiter] {{CommonsKategorie-inlyn|Jupiter (planet)|Jupiter}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Jupiter}} {{PlaneteSon}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Jupiter| ]] 32yts4i3cx8vwdszvg0bq9zwsryuxez 4 9591 2890131 2889486 2026-04-05T12:19:08Z BurgertB 2401 Jack the Ripper 2890131 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="border:solid 1px #479429;" cellspacing="0" cellpadding="10" | colspan="2" | '''Kandidaatartikels vir voorblad: Help vorm die beste van Wikipedia''' Hier besluit ons watter artikels op die voorblad van die Afrikaanse Wikipedia gaan verskyn. ''''n Voorbladartikel''' moet die beste werk op Wikipedia ten toon stel. Om 'n artikel te nomineer kan dit gewoon bygevoeg word aan die onderkant van hierdie bladsy. Lees asseblief eers die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|Riglyne vir nominasie]] voor u 'n artikel nomineer. U kan beïnvloed wat op die voorblad verskyn deur 'n artikel te ondersteun of deur beswaar aan te teken. Persone wat 'n artikel voorstel moet ook bereid wees om te help om besware aan te spreek. As daar geen noemenswaardige besware is nie kan 'n artikel moontlik 'n voorbladartikel word. Die beleid is tans om enige genomineerde bladsy waarvoor daar na 'n maand geen geldige beswaar is nie en wat aan die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|vereistes voldoen]] as 'n moontlike voorbladartikel te beskou. 'n Artikel word vir 'n week lank op die voorblad vertoon, vanaf Maandag tot die daaropvolgende Sondag. Ou suksesvolle nominasies word na die betrokke argief verskuif. 'n Lys van voorbladartikels wat al in hierdie jaar gebruik is, is by [[Wikipedia:Voorbladartikels {{CURRENTYEAR}}]] te kry. Daar is ook 'n inleiding tot die voorbladartikelprojek by [[Wikipedia:Voorbladartikel]]. Onsuksesvolle nominasies kan besigtig word by [[Wikipedia:Onsuksesvolle voorbladnominasies/2025]]. |- | colspan="2" | <div style="border-bottom: solid 2px #479429;">[[Lêer:Calendar-nl.png|30px]] '''Opkomende weke'''</div> |- valign="top" | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}|Volgende week]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }}}} }} | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}|Die week daarop]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }}}} }} |} {{Argiefboks|13<!-- | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2005|2005]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2006|2006]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2007|2007]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2008|2008]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2009|2009]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2010|2010]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2011|2011]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2012|2012]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2013|2013]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2014|2014]] --> | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2015|2015]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2016|2016]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2017|2017]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2018|2018]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2019|2019]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2020|2020]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2021|2021]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2022|2022]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2023|2023]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2024|2024]] | argief11 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2025|2025]] | argief12 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|2026]] | argief13 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|2027]] }} Hier kan u gerus voorstelle maak vir moontlike voorbladartikels, of ondersteuning of beswaar lewer oor huidige nominasies. Dit is behulpsaam om u nominasies, besware en ondersteuning van kommentaar te voorsien wat betrekking op die artikel se inhoud het. Indien u gekant is teen 'n artikel se nominasie kan dit help om te sê waarom, so kan probleme aangespreek word en u mag u teenkanting na ondersteuning verander. So ook kan redes vir 'n nominasie ander gebruikers help om die goeie punte van 'n artikel raak te sien. U is welkom om die volgende sjablone te gebruik: * {{sl|ondersteun}} ({{ondersteun}}) * {{sl|gekant}} ({{gekant}}) * {{sl|neutraal}} ({{neutraal}}) * {{sl|kommentaar}} ({{kommentaar}}) * {{sl|vraag}} ({{vraag}}) ; Wenk: Om die vervoerband vir 2026 te besigtig, '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|klik hier]]''', en vir 2027 '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|klik hier]]'''. == Nuwe voorstelle == === [[Metodologie]] === {{sperdatum|2 April 2026}} * {{ondersteun}} – Sal nog finaal deurgaan en opruim. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:54, 2 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 10 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:47, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:48, 29 Maart 2026 (UTC) === [[T20I-wêreldbeker 2026]] === {{sperdatum|10 April 2026}} * {{ondersteun}} – Mag ek my grootste artikel vir ons voorblad benoem? Dié keer het Nieu-Seeland beter gevaar as Suid-Afrika, maar dit was Indië wat geskiedenis geskryf het. Die 2026-toernooi het ook nuus gemaak met beide Italië en Zimbabwe se prestasies, maar ook (sport-)politieke spanning tussen Bangladesj, Indië en Pakistan. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 10 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 20:31, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:10, 27 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:48, 29 Maart 2026 (UTC) === [[Meryl Streep]] === {{sperdatum|12 April 2026}} * {{ondersteun}} – Ek is eintlik bang om dié artikel te benoem, want hy gaan verouderd wees voor die jaar om is. Is dit oukei om dit so gou moontlik te plaas in die plek van een van my ander artikels? Dalk in die plek van [[Anatolië]] (week 18 2026). Jammer en dankie. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:30, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Ons het jou versoek oorweeg Burgert! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:48, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:17, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 13:21, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:11, 27 Maart 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 18 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:16, 27 Maart 2026 (UTC) === [[Carlos Sainz jr.]] === {{sperdatum|25 April 2026}} * {{ondersteun}} – Sy voorbladbenoeming het ongelukkig agterweë gebly! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:05, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 20:31, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:47, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:11, 27 Maart 2026 (UTC) === [[Vandale (volk)]] === {{sperdatum|29 April 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 07:26, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:46, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) === [[Heinrich Himmler]] === {{sperdatum|29 April 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 07:26, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:46, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 20:26, 1 April 2026 (UTC) === [[Wedersydse versekerde vernietiging]] === * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) === [[Jack the Ripper]] === * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:18, 5 April 2026 (UTC) <!-- Dis die laaste lyn van hierdie bladsy, skryf asb. hierbo! --> [[Kategorie:Voorblad]] 12nlzi3lhit7c0dbq3x7txul6q4vsi4 2890171 2890131 2026-04-05T15:52:40Z Aliwal2012 39067 /* Nuwe voorstelle */ argiveer suksesvolles 2890171 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="border:solid 1px #479429;" cellspacing="0" cellpadding="10" | colspan="2" | '''Kandidaatartikels vir voorblad: Help vorm die beste van Wikipedia''' Hier besluit ons watter artikels op die voorblad van die Afrikaanse Wikipedia gaan verskyn. ''''n Voorbladartikel''' moet die beste werk op Wikipedia ten toon stel. Om 'n artikel te nomineer kan dit gewoon bygevoeg word aan die onderkant van hierdie bladsy. Lees asseblief eers die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|Riglyne vir nominasie]] voor u 'n artikel nomineer. U kan beïnvloed wat op die voorblad verskyn deur 'n artikel te ondersteun of deur beswaar aan te teken. Persone wat 'n artikel voorstel moet ook bereid wees om te help om besware aan te spreek. As daar geen noemenswaardige besware is nie kan 'n artikel moontlik 'n voorbladartikel word. Die beleid is tans om enige genomineerde bladsy waarvoor daar na 'n maand geen geldige beswaar is nie en wat aan die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|vereistes voldoen]] as 'n moontlike voorbladartikel te beskou. 'n Artikel word vir 'n week lank op die voorblad vertoon, vanaf Maandag tot die daaropvolgende Sondag. Ou suksesvolle nominasies word na die betrokke argief verskuif. 'n Lys van voorbladartikels wat al in hierdie jaar gebruik is, is by [[Wikipedia:Voorbladartikels {{CURRENTYEAR}}]] te kry. Daar is ook 'n inleiding tot die voorbladartikelprojek by [[Wikipedia:Voorbladartikel]]. Onsuksesvolle nominasies kan besigtig word by [[Wikipedia:Onsuksesvolle voorbladnominasies/2025]]. |- | colspan="2" | <div style="border-bottom: solid 2px #479429;">[[Lêer:Calendar-nl.png|30px]] '''Opkomende weke'''</div> |- valign="top" | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}|Volgende week]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }}}} }} | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}|Die week daarop]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }}}} }} |} {{Argiefboks|13<!-- | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2005|2005]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2006|2006]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2007|2007]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2008|2008]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2009|2009]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2010|2010]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2011|2011]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2012|2012]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2013|2013]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2014|2014]] --> | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2015|2015]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2016|2016]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2017|2017]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2018|2018]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2019|2019]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2020|2020]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2021|2021]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2022|2022]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2023|2023]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2024|2024]] | argief11 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2025|2025]] | argief12 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|2026]] | argief13 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|2027]] }} Hier kan u gerus voorstelle maak vir moontlike voorbladartikels, of ondersteuning of beswaar lewer oor huidige nominasies. Dit is behulpsaam om u nominasies, besware en ondersteuning van kommentaar te voorsien wat betrekking op die artikel se inhoud het. Indien u gekant is teen 'n artikel se nominasie kan dit help om te sê waarom, so kan probleme aangespreek word en u mag u teenkanting na ondersteuning verander. So ook kan redes vir 'n nominasie ander gebruikers help om die goeie punte van 'n artikel raak te sien. U is welkom om die volgende sjablone te gebruik: * {{sl|ondersteun}} ({{ondersteun}}) * {{sl|gekant}} ({{gekant}}) * {{sl|neutraal}} ({{neutraal}}) * {{sl|kommentaar}} ({{kommentaar}}) * {{sl|vraag}} ({{vraag}}) ; Wenk: Om die vervoerband vir 2026 te besigtig, '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|klik hier]]''', en vir 2027 '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|klik hier]]'''. == Nuwe voorstelle == === [[T20I-wêreldbeker 2026]] === {{sperdatum|10 April 2026}} * {{ondersteun}} – Mag ek my grootste artikel vir ons voorblad benoem? Dié keer het Nieu-Seeland beter gevaar as Suid-Afrika, maar dit was Indië wat geskiedenis geskryf het. Die 2026-toernooi het ook nuus gemaak met beide Italië en Zimbabwe se prestasies, maar ook (sport-)politieke spanning tussen Bangladesj, Indië en Pakistan. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 10 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 20:31, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:10, 27 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:48, 29 Maart 2026 (UTC) === [[Carlos Sainz jr.]] === {{sperdatum|25 April 2026}} * {{ondersteun}} – Sy voorbladbenoeming het ongelukkig agterweë gebly! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:05, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 20:31, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:47, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:11, 27 Maart 2026 (UTC) === [[Vandale (volk)]] === {{sperdatum|29 April 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 07:26, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:46, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) === [[Heinrich Himmler]] === {{sperdatum|29 April 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 07:26, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:46, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 20:26, 1 April 2026 (UTC) === [[Wedersydse versekerde vernietiging]] === {{sperdatum|1 Mei 2026}} * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) === [[Jack the Ripper]] === {{sperdatum|5 Mei 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:18, 5 April 2026 (UTC) <!-- Dis die laaste lyn van hierdie bladsy, skryf asb. hierbo! --> [[Kategorie:Voorblad]] 5s2klh7n1je53x1vtcnzu79bcjrj007 2890175 2890171 2026-04-05T16:09:40Z Aliwal2012 39067 /* Nuwe voorstelle */ argiveer suksesvolles 2890175 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="border:solid 1px #479429;" cellspacing="0" cellpadding="10" | colspan="2" | '''Kandidaatartikels vir voorblad: Help vorm die beste van Wikipedia''' Hier besluit ons watter artikels op die voorblad van die Afrikaanse Wikipedia gaan verskyn. ''''n Voorbladartikel''' moet die beste werk op Wikipedia ten toon stel. Om 'n artikel te nomineer kan dit gewoon bygevoeg word aan die onderkant van hierdie bladsy. Lees asseblief eers die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|Riglyne vir nominasie]] voor u 'n artikel nomineer. U kan beïnvloed wat op die voorblad verskyn deur 'n artikel te ondersteun of deur beswaar aan te teken. Persone wat 'n artikel voorstel moet ook bereid wees om te help om besware aan te spreek. As daar geen noemenswaardige besware is nie kan 'n artikel moontlik 'n voorbladartikel word. Die beleid is tans om enige genomineerde bladsy waarvoor daar na 'n maand geen geldige beswaar is nie en wat aan die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|vereistes voldoen]] as 'n moontlike voorbladartikel te beskou. 'n Artikel word vir 'n week lank op die voorblad vertoon, vanaf Maandag tot die daaropvolgende Sondag. Ou suksesvolle nominasies word na die betrokke argief verskuif. 'n Lys van voorbladartikels wat al in hierdie jaar gebruik is, is by [[Wikipedia:Voorbladartikels {{CURRENTYEAR}}]] te kry. Daar is ook 'n inleiding tot die voorbladartikelprojek by [[Wikipedia:Voorbladartikel]]. Onsuksesvolle nominasies kan besigtig word by [[Wikipedia:Onsuksesvolle voorbladnominasies/2025]]. |- | colspan="2" | <div style="border-bottom: solid 2px #479429;">[[Lêer:Calendar-nl.png|30px]] '''Opkomende weke'''</div> |- valign="top" | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}|Volgende week]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }}}} }} | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}|Die week daarop]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }}}} }} |} {{Argiefboks|13<!-- | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2005|2005]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2006|2006]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2007|2007]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2008|2008]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2009|2009]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2010|2010]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2011|2011]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2012|2012]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2013|2013]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2014|2014]] --> | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2015|2015]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2016|2016]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2017|2017]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2018|2018]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2019|2019]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2020|2020]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2021|2021]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2022|2022]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2023|2023]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2024|2024]] | argief11 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2025|2025]] | argief12 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|2026]] | argief13 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|2027]] }} Hier kan u gerus voorstelle maak vir moontlike voorbladartikels, of ondersteuning of beswaar lewer oor huidige nominasies. Dit is behulpsaam om u nominasies, besware en ondersteuning van kommentaar te voorsien wat betrekking op die artikel se inhoud het. Indien u gekant is teen 'n artikel se nominasie kan dit help om te sê waarom, so kan probleme aangespreek word en u mag u teenkanting na ondersteuning verander. So ook kan redes vir 'n nominasie ander gebruikers help om die goeie punte van 'n artikel raak te sien. U is welkom om die volgende sjablone te gebruik: * {{sl|ondersteun}} ({{ondersteun}}) * {{sl|gekant}} ({{gekant}}) * {{sl|neutraal}} ({{neutraal}}) * {{sl|kommentaar}} ({{kommentaar}}) * {{sl|vraag}} ({{vraag}}) ; Wenk: Om die vervoerband vir 2026 te besigtig, '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|klik hier]]''', en vir 2027 '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|klik hier]]'''. == Nuwe voorstelle == === [[Vandale (volk)]] === {{sperdatum|29 April 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 07:26, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:46, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) === [[Heinrich Himmler]] === {{sperdatum|29 April 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 07:26, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:46, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 20:26, 1 April 2026 (UTC) === [[Wedersydse versekerde vernietiging]] === {{sperdatum|1 Mei 2026}} * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) === [[Jack the Ripper]] === {{sperdatum|5 Mei 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:18, 5 April 2026 (UTC) <!-- Dis die laaste lyn van hierdie bladsy, skryf asb. hierbo! --> [[Kategorie:Voorblad]] 0t88ulxuentwmmrzk82x1da8l7r9vr4 2890180 2890175 2026-04-05T16:42:51Z Dumbassman 62009 /* Jack the Ripper */ 2890180 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="border:solid 1px #479429;" cellspacing="0" cellpadding="10" | colspan="2" | '''Kandidaatartikels vir voorblad: Help vorm die beste van Wikipedia''' Hier besluit ons watter artikels op die voorblad van die Afrikaanse Wikipedia gaan verskyn. ''''n Voorbladartikel''' moet die beste werk op Wikipedia ten toon stel. Om 'n artikel te nomineer kan dit gewoon bygevoeg word aan die onderkant van hierdie bladsy. Lees asseblief eers die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|Riglyne vir nominasie]] voor u 'n artikel nomineer. U kan beïnvloed wat op die voorblad verskyn deur 'n artikel te ondersteun of deur beswaar aan te teken. Persone wat 'n artikel voorstel moet ook bereid wees om te help om besware aan te spreek. As daar geen noemenswaardige besware is nie kan 'n artikel moontlik 'n voorbladartikel word. Die beleid is tans om enige genomineerde bladsy waarvoor daar na 'n maand geen geldige beswaar is nie en wat aan die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|vereistes voldoen]] as 'n moontlike voorbladartikel te beskou. 'n Artikel word vir 'n week lank op die voorblad vertoon, vanaf Maandag tot die daaropvolgende Sondag. Ou suksesvolle nominasies word na die betrokke argief verskuif. 'n Lys van voorbladartikels wat al in hierdie jaar gebruik is, is by [[Wikipedia:Voorbladartikels {{CURRENTYEAR}}]] te kry. Daar is ook 'n inleiding tot die voorbladartikelprojek by [[Wikipedia:Voorbladartikel]]. Onsuksesvolle nominasies kan besigtig word by [[Wikipedia:Onsuksesvolle voorbladnominasies/2025]]. |- | colspan="2" | <div style="border-bottom: solid 2px #479429;">[[Lêer:Calendar-nl.png|30px]] '''Opkomende weke'''</div> |- valign="top" | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}|Volgende week]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }}}} }} | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}|Die week daarop]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }}}} }} |} {{Argiefboks|13<!-- | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2005|2005]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2006|2006]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2007|2007]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2008|2008]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2009|2009]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2010|2010]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2011|2011]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2012|2012]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2013|2013]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2014|2014]] --> | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2015|2015]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2016|2016]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2017|2017]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2018|2018]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2019|2019]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2020|2020]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2021|2021]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2022|2022]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2023|2023]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2024|2024]] | argief11 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2025|2025]] | argief12 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|2026]] | argief13 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|2027]] }} Hier kan u gerus voorstelle maak vir moontlike voorbladartikels, of ondersteuning of beswaar lewer oor huidige nominasies. Dit is behulpsaam om u nominasies, besware en ondersteuning van kommentaar te voorsien wat betrekking op die artikel se inhoud het. Indien u gekant is teen 'n artikel se nominasie kan dit help om te sê waarom, so kan probleme aangespreek word en u mag u teenkanting na ondersteuning verander. So ook kan redes vir 'n nominasie ander gebruikers help om die goeie punte van 'n artikel raak te sien. U is welkom om die volgende sjablone te gebruik: * {{sl|ondersteun}} ({{ondersteun}}) * {{sl|gekant}} ({{gekant}}) * {{sl|neutraal}} ({{neutraal}}) * {{sl|kommentaar}} ({{kommentaar}}) * {{sl|vraag}} ({{vraag}}) ; Wenk: Om die vervoerband vir 2026 te besigtig, '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|klik hier]]''', en vir 2027 '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|klik hier]]'''. == Nuwe voorstelle == === [[Vandale (volk)]] === {{sperdatum|29 April 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 07:26, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:46, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) === [[Heinrich Himmler]] === {{sperdatum|29 April 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 07:26, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:46, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 20:26, 1 April 2026 (UTC) === [[Wedersydse versekerde vernietiging]] === {{sperdatum|1 Mei 2026}} * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) === [[Jack the Ripper]] === {{sperdatum|5 Mei 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:18, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:42, 5 April 2026 (UTC) <!-- Dis die laaste lyn van hierdie bladsy, skryf asb. hierbo! --> [[Kategorie:Voorblad]] 8w6ic2r0h4ocj8dsy8bcemddpkrsw9a 2890185 2890180 2026-04-05T17:06:16Z Aliwal2012 39067 /* Nuwe voorstelle */ Ondersteun enkeles 2890185 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="border:solid 1px #479429;" cellspacing="0" cellpadding="10" | colspan="2" | '''Kandidaatartikels vir voorblad: Help vorm die beste van Wikipedia''' Hier besluit ons watter artikels op die voorblad van die Afrikaanse Wikipedia gaan verskyn. ''''n Voorbladartikel''' moet die beste werk op Wikipedia ten toon stel. Om 'n artikel te nomineer kan dit gewoon bygevoeg word aan die onderkant van hierdie bladsy. Lees asseblief eers die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|Riglyne vir nominasie]] voor u 'n artikel nomineer. U kan beïnvloed wat op die voorblad verskyn deur 'n artikel te ondersteun of deur beswaar aan te teken. Persone wat 'n artikel voorstel moet ook bereid wees om te help om besware aan te spreek. As daar geen noemenswaardige besware is nie kan 'n artikel moontlik 'n voorbladartikel word. Die beleid is tans om enige genomineerde bladsy waarvoor daar na 'n maand geen geldige beswaar is nie en wat aan die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|vereistes voldoen]] as 'n moontlike voorbladartikel te beskou. 'n Artikel word vir 'n week lank op die voorblad vertoon, vanaf Maandag tot die daaropvolgende Sondag. Ou suksesvolle nominasies word na die betrokke argief verskuif. 'n Lys van voorbladartikels wat al in hierdie jaar gebruik is, is by [[Wikipedia:Voorbladartikels {{CURRENTYEAR}}]] te kry. Daar is ook 'n inleiding tot die voorbladartikelprojek by [[Wikipedia:Voorbladartikel]]. Onsuksesvolle nominasies kan besigtig word by [[Wikipedia:Onsuksesvolle voorbladnominasies/2025]]. |- | colspan="2" | <div style="border-bottom: solid 2px #479429;">[[Lêer:Calendar-nl.png|30px]] '''Opkomende weke'''</div> |- valign="top" | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}|Volgende week]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }}}} }} | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}|Die week daarop]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }}}} }} |} {{Argiefboks|13<!-- | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2005|2005]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2006|2006]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2007|2007]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2008|2008]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2009|2009]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2010|2010]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2011|2011]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2012|2012]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2013|2013]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2014|2014]] --> | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2015|2015]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2016|2016]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2017|2017]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2018|2018]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2019|2019]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2020|2020]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2021|2021]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2022|2022]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2023|2023]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2024|2024]] | argief11 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2025|2025]] | argief12 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|2026]] | argief13 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|2027]] }} Hier kan u gerus voorstelle maak vir moontlike voorbladartikels, of ondersteuning of beswaar lewer oor huidige nominasies. Dit is behulpsaam om u nominasies, besware en ondersteuning van kommentaar te voorsien wat betrekking op die artikel se inhoud het. Indien u gekant is teen 'n artikel se nominasie kan dit help om te sê waarom, so kan probleme aangespreek word en u mag u teenkanting na ondersteuning verander. So ook kan redes vir 'n nominasie ander gebruikers help om die goeie punte van 'n artikel raak te sien. U is welkom om die volgende sjablone te gebruik: * {{sl|ondersteun}} ({{ondersteun}}) * {{sl|gekant}} ({{gekant}}) * {{sl|neutraal}} ({{neutraal}}) * {{sl|kommentaar}} ({{kommentaar}}) * {{sl|vraag}} ({{vraag}}) ; Wenk: Om die vervoerband vir 2026 te besigtig, '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|klik hier]]''', en vir 2027 '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|klik hier]]'''. == Nuwe voorstelle == === [[Vandale (volk)]] === {{sperdatum|29 April 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 07:26, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:46, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) === [[Heinrich Himmler]] === {{sperdatum|29 April 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 07:26, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:46, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 20:26, 1 April 2026 (UTC) === [[Wedersydse versekerde vernietiging]] === {{sperdatum|1 Mei 2026}} * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:06, 5 April 2026 (UTC) === [[Jack the Ripper]] === {{sperdatum|5 Mei 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:18, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:42, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:06, 5 April 2026 (UTC) <!-- Dis die laaste lyn van hierdie bladsy, skryf asb. hierbo! --> [[Kategorie:Voorblad]] i2pgn4s1znvidf4nugalqmbf1fghtxa 2890334 2890185 2026-04-05T21:20:36Z SpesBona 2720 /* Nuwe voorstelle */ + [[Tanzaniese nasionale krieketspan]] 2890334 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="border:solid 1px #479429;" cellspacing="0" cellpadding="10" | colspan="2" | '''Kandidaatartikels vir voorblad: Help vorm die beste van Wikipedia''' Hier besluit ons watter artikels op die voorblad van die Afrikaanse Wikipedia gaan verskyn. ''''n Voorbladartikel''' moet die beste werk op Wikipedia ten toon stel. Om 'n artikel te nomineer kan dit gewoon bygevoeg word aan die onderkant van hierdie bladsy. Lees asseblief eers die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|Riglyne vir nominasie]] voor u 'n artikel nomineer. U kan beïnvloed wat op die voorblad verskyn deur 'n artikel te ondersteun of deur beswaar aan te teken. Persone wat 'n artikel voorstel moet ook bereid wees om te help om besware aan te spreek. As daar geen noemenswaardige besware is nie kan 'n artikel moontlik 'n voorbladartikel word. Die beleid is tans om enige genomineerde bladsy waarvoor daar na 'n maand geen geldige beswaar is nie en wat aan die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|vereistes voldoen]] as 'n moontlike voorbladartikel te beskou. 'n Artikel word vir 'n week lank op die voorblad vertoon, vanaf Maandag tot die daaropvolgende Sondag. Ou suksesvolle nominasies word na die betrokke argief verskuif. 'n Lys van voorbladartikels wat al in hierdie jaar gebruik is, is by [[Wikipedia:Voorbladartikels {{CURRENTYEAR}}]] te kry. Daar is ook 'n inleiding tot die voorbladartikelprojek by [[Wikipedia:Voorbladartikel]]. Onsuksesvolle nominasies kan besigtig word by [[Wikipedia:Onsuksesvolle voorbladnominasies/2025]]. |- | colspan="2" | <div style="border-bottom: solid 2px #479429;">[[Lêer:Calendar-nl.png|30px]] '''Opkomende weke'''</div> |- valign="top" | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}|Volgende week]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }}}} }} | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}|Die week daarop]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }}}} }} |} {{Argiefboks|13<!-- | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2005|2005]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2006|2006]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2007|2007]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2008|2008]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2009|2009]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2010|2010]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2011|2011]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2012|2012]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2013|2013]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2014|2014]] --> | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2015|2015]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2016|2016]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2017|2017]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2018|2018]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2019|2019]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2020|2020]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2021|2021]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2022|2022]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2023|2023]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2024|2024]] | argief11 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2025|2025]] | argief12 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|2026]] | argief13 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|2027]] }} Hier kan u gerus voorstelle maak vir moontlike voorbladartikels, of ondersteuning of beswaar lewer oor huidige nominasies. Dit is behulpsaam om u nominasies, besware en ondersteuning van kommentaar te voorsien wat betrekking op die artikel se inhoud het. Indien u gekant is teen 'n artikel se nominasie kan dit help om te sê waarom, so kan probleme aangespreek word en u mag u teenkanting na ondersteuning verander. So ook kan redes vir 'n nominasie ander gebruikers help om die goeie punte van 'n artikel raak te sien. U is welkom om die volgende sjablone te gebruik: * {{sl|ondersteun}} ({{ondersteun}}) * {{sl|gekant}} ({{gekant}}) * {{sl|neutraal}} ({{neutraal}}) * {{sl|kommentaar}} ({{kommentaar}}) * {{sl|vraag}} ({{vraag}}) ; Wenk: Om die vervoerband vir 2026 te besigtig, '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|klik hier]]''', en vir 2027 '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|klik hier]]'''. == Nuwe voorstelle == === [[Vandale (volk)]] === {{sperdatum|29 April 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 07:26, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:46, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 5 April 2026 (UTC) === [[Heinrich Himmler]] === {{sperdatum|29 April 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 07:26, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:46, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 20:26, 1 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 5 April 2026 (UTC) === [[Wedersydse versekerde vernietiging]] === {{sperdatum|1 Mei 2026}} * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:06, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 5 April 2026 (UTC) === [[Jack the Ripper]] === {{sperdatum|5 Mei 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:18, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:42, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:06, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 5 April 2026 (UTC) === [[Tanzaniese nasionale krieketspan]] === {{sperdatum|5 Mei 2026}} * {{ondersteun}} – Dié artikel het ek lankal oorweeg en die span se onlangse goeie prestasies het die skryf daarvan vergemaklik. Tanzanië se krieketgeskiedenis is nou verwant aan dié van [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]] en [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]], waarmee Oos-Afrika in krieket 'n soort driehoek soos Suider-Afrika (Suid-Afrika, Namibië en Zimbabwe) vorm. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 5 April 2026 (UTC) <!-- Dis die laaste lyn van hierdie bladsy, skryf asb. hierbo! --> [[Kategorie:Voorblad]] 6kljb74eqssid0974621oxos4ubuplb 2890358 2890334 2026-04-06T06:06:05Z Sobaka 328 /* Nuwe voorstelle */ 2890358 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="border:solid 1px #479429;" cellspacing="0" cellpadding="10" | colspan="2" | '''Kandidaatartikels vir voorblad: Help vorm die beste van Wikipedia''' Hier besluit ons watter artikels op die voorblad van die Afrikaanse Wikipedia gaan verskyn. ''''n Voorbladartikel''' moet die beste werk op Wikipedia ten toon stel. Om 'n artikel te nomineer kan dit gewoon bygevoeg word aan die onderkant van hierdie bladsy. Lees asseblief eers die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|Riglyne vir nominasie]] voor u 'n artikel nomineer. U kan beïnvloed wat op die voorblad verskyn deur 'n artikel te ondersteun of deur beswaar aan te teken. Persone wat 'n artikel voorstel moet ook bereid wees om te help om besware aan te spreek. As daar geen noemenswaardige besware is nie kan 'n artikel moontlik 'n voorbladartikel word. Die beleid is tans om enige genomineerde bladsy waarvoor daar na 'n maand geen geldige beswaar is nie en wat aan die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|vereistes voldoen]] as 'n moontlike voorbladartikel te beskou. 'n Artikel word vir 'n week lank op die voorblad vertoon, vanaf Maandag tot die daaropvolgende Sondag. Ou suksesvolle nominasies word na die betrokke argief verskuif. 'n Lys van voorbladartikels wat al in hierdie jaar gebruik is, is by [[Wikipedia:Voorbladartikels {{CURRENTYEAR}}]] te kry. Daar is ook 'n inleiding tot die voorbladartikelprojek by [[Wikipedia:Voorbladartikel]]. Onsuksesvolle nominasies kan besigtig word by [[Wikipedia:Onsuksesvolle voorbladnominasies/2025]]. |- | colspan="2" | <div style="border-bottom: solid 2px #479429;">[[Lêer:Calendar-nl.png|30px]] '''Opkomende weke'''</div> |- valign="top" | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}|Volgende week]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }}}} }} | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}|Die week daarop]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }}}} }} |} {{Argiefboks|13<!-- | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2005|2005]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2006|2006]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2007|2007]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2008|2008]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2009|2009]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2010|2010]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2011|2011]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2012|2012]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2013|2013]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2014|2014]] --> | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2015|2015]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2016|2016]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2017|2017]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2018|2018]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2019|2019]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2020|2020]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2021|2021]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2022|2022]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2023|2023]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2024|2024]] | argief11 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2025|2025]] | argief12 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|2026]] | argief13 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|2027]] }} Hier kan u gerus voorstelle maak vir moontlike voorbladartikels, of ondersteuning of beswaar lewer oor huidige nominasies. Dit is behulpsaam om u nominasies, besware en ondersteuning van kommentaar te voorsien wat betrekking op die artikel se inhoud het. Indien u gekant is teen 'n artikel se nominasie kan dit help om te sê waarom, so kan probleme aangespreek word en u mag u teenkanting na ondersteuning verander. So ook kan redes vir 'n nominasie ander gebruikers help om die goeie punte van 'n artikel raak te sien. U is welkom om die volgende sjablone te gebruik: * {{sl|ondersteun}} ({{ondersteun}}) * {{sl|gekant}} ({{gekant}}) * {{sl|neutraal}} ({{neutraal}}) * {{sl|kommentaar}} ({{kommentaar}}) * {{sl|vraag}} ({{vraag}}) ; Wenk: Om die vervoerband vir 2026 te besigtig, '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|klik hier]]''', en vir 2027 '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|klik hier]]'''. == Nuwe voorstelle == === [[Vandale (volk)]] === {{sperdatum|29 April 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 07:26, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:46, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 5 April 2026 (UTC) === [[Heinrich Himmler]] === {{sperdatum|29 April 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 07:26, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:46, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 20:26, 1 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 5 April 2026 (UTC) === [[Wedersydse versekerde vernietiging]] === {{sperdatum|1 Mei 2026}} * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:06, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 5 April 2026 (UTC) === [[Jack the Ripper]] === {{sperdatum|5 Mei 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:18, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:42, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:06, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:06, 6 April 2026 (UTC) === [[Tanzaniese nasionale krieketspan]] === {{sperdatum|5 Mei 2026}} * {{ondersteun}} – Dié artikel het ek lankal oorweeg en die span se onlangse goeie prestasies het die skryf daarvan vergemaklik. Tanzanië se krieketgeskiedenis is nou verwant aan dié van [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]] en [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]], waarmee Oos-Afrika in krieket 'n soort driehoek soos Suider-Afrika (Suid-Afrika, Namibië en Zimbabwe) vorm. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:06, 6 April 2026 (UTC) <!-- Dis die laaste lyn van hierdie bladsy, skryf asb. hierbo! --> [[Kategorie:Voorblad]] tawovdkewcir88j7dfoqo1t05426ahs 2890360 2890358 2026-04-06T06:23:17Z Oesjaar 7467 /* Wedersydse versekerde vernietiging */ Ondersteun 2890360 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="border:solid 1px #479429;" cellspacing="0" cellpadding="10" | colspan="2" | '''Kandidaatartikels vir voorblad: Help vorm die beste van Wikipedia''' Hier besluit ons watter artikels op die voorblad van die Afrikaanse Wikipedia gaan verskyn. ''''n Voorbladartikel''' moet die beste werk op Wikipedia ten toon stel. Om 'n artikel te nomineer kan dit gewoon bygevoeg word aan die onderkant van hierdie bladsy. Lees asseblief eers die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|Riglyne vir nominasie]] voor u 'n artikel nomineer. U kan beïnvloed wat op die voorblad verskyn deur 'n artikel te ondersteun of deur beswaar aan te teken. Persone wat 'n artikel voorstel moet ook bereid wees om te help om besware aan te spreek. As daar geen noemenswaardige besware is nie kan 'n artikel moontlik 'n voorbladartikel word. Die beleid is tans om enige genomineerde bladsy waarvoor daar na 'n maand geen geldige beswaar is nie en wat aan die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|vereistes voldoen]] as 'n moontlike voorbladartikel te beskou. 'n Artikel word vir 'n week lank op die voorblad vertoon, vanaf Maandag tot die daaropvolgende Sondag. Ou suksesvolle nominasies word na die betrokke argief verskuif. 'n Lys van voorbladartikels wat al in hierdie jaar gebruik is, is by [[Wikipedia:Voorbladartikels {{CURRENTYEAR}}]] te kry. Daar is ook 'n inleiding tot die voorbladartikelprojek by [[Wikipedia:Voorbladartikel]]. Onsuksesvolle nominasies kan besigtig word by [[Wikipedia:Onsuksesvolle voorbladnominasies/2025]]. |- | colspan="2" | <div style="border-bottom: solid 2px #479429;">[[Lêer:Calendar-nl.png|30px]] '''Opkomende weke'''</div> |- valign="top" | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}|Volgende week]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }}}} }} | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}|Die week daarop]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }}}} }} |} {{Argiefboks|13<!-- | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2005|2005]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2006|2006]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2007|2007]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2008|2008]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2009|2009]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2010|2010]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2011|2011]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2012|2012]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2013|2013]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2014|2014]] --> | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2015|2015]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2016|2016]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2017|2017]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2018|2018]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2019|2019]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2020|2020]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2021|2021]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2022|2022]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2023|2023]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2024|2024]] | argief11 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2025|2025]] | argief12 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|2026]] | argief13 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|2027]] }} Hier kan u gerus voorstelle maak vir moontlike voorbladartikels, of ondersteuning of beswaar lewer oor huidige nominasies. Dit is behulpsaam om u nominasies, besware en ondersteuning van kommentaar te voorsien wat betrekking op die artikel se inhoud het. Indien u gekant is teen 'n artikel se nominasie kan dit help om te sê waarom, so kan probleme aangespreek word en u mag u teenkanting na ondersteuning verander. So ook kan redes vir 'n nominasie ander gebruikers help om die goeie punte van 'n artikel raak te sien. U is welkom om die volgende sjablone te gebruik: * {{sl|ondersteun}} ({{ondersteun}}) * {{sl|gekant}} ({{gekant}}) * {{sl|neutraal}} ({{neutraal}}) * {{sl|kommentaar}} ({{kommentaar}}) * {{sl|vraag}} ({{vraag}}) ; Wenk: Om die vervoerband vir 2026 te besigtig, '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|klik hier]]''', en vir 2027 '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|klik hier]]'''. == Nuwe voorstelle == === [[Vandale (volk)]] === {{sperdatum|29 April 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 07:26, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:46, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 5 April 2026 (UTC) === [[Heinrich Himmler]] === {{sperdatum|29 April 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 07:26, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:46, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 20:26, 1 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 5 April 2026 (UTC) === [[Wedersydse versekerde vernietiging]] === {{sperdatum|1 Mei 2026}} * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:06, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:23, 6 April 2026 (UTC) === [[Jack the Ripper]] === {{sperdatum|5 Mei 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:18, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:42, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:06, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:06, 6 April 2026 (UTC) === [[Tanzaniese nasionale krieketspan]] === {{sperdatum|5 Mei 2026}} * {{ondersteun}} – Dié artikel het ek lankal oorweeg en die span se onlangse goeie prestasies het die skryf daarvan vergemaklik. Tanzanië se krieketgeskiedenis is nou verwant aan dié van [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]] en [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]], waarmee Oos-Afrika in krieket 'n soort driehoek soos Suider-Afrika (Suid-Afrika, Namibië en Zimbabwe) vorm. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:06, 6 April 2026 (UTC) <!-- Dis die laaste lyn van hierdie bladsy, skryf asb. hierbo! --> [[Kategorie:Voorblad]] mnxjyad2lwqk3qtma01znlgnzzqe96t 2890361 2890360 2026-04-06T06:23:46Z Oesjaar 7467 /* Vandale (volk) */ Ondersteun 2890361 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="border:solid 1px #479429;" cellspacing="0" cellpadding="10" | colspan="2" | '''Kandidaatartikels vir voorblad: Help vorm die beste van Wikipedia''' Hier besluit ons watter artikels op die voorblad van die Afrikaanse Wikipedia gaan verskyn. ''''n Voorbladartikel''' moet die beste werk op Wikipedia ten toon stel. Om 'n artikel te nomineer kan dit gewoon bygevoeg word aan die onderkant van hierdie bladsy. Lees asseblief eers die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|Riglyne vir nominasie]] voor u 'n artikel nomineer. U kan beïnvloed wat op die voorblad verskyn deur 'n artikel te ondersteun of deur beswaar aan te teken. Persone wat 'n artikel voorstel moet ook bereid wees om te help om besware aan te spreek. As daar geen noemenswaardige besware is nie kan 'n artikel moontlik 'n voorbladartikel word. Die beleid is tans om enige genomineerde bladsy waarvoor daar na 'n maand geen geldige beswaar is nie en wat aan die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|vereistes voldoen]] as 'n moontlike voorbladartikel te beskou. 'n Artikel word vir 'n week lank op die voorblad vertoon, vanaf Maandag tot die daaropvolgende Sondag. Ou suksesvolle nominasies word na die betrokke argief verskuif. 'n Lys van voorbladartikels wat al in hierdie jaar gebruik is, is by [[Wikipedia:Voorbladartikels {{CURRENTYEAR}}]] te kry. Daar is ook 'n inleiding tot die voorbladartikelprojek by [[Wikipedia:Voorbladartikel]]. Onsuksesvolle nominasies kan besigtig word by [[Wikipedia:Onsuksesvolle voorbladnominasies/2025]]. |- | colspan="2" | <div style="border-bottom: solid 2px #479429;">[[Lêer:Calendar-nl.png|30px]] '''Opkomende weke'''</div> |- valign="top" | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}|Volgende week]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }}}} }} | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}|Die week daarop]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }}}} }} |} {{Argiefboks|13<!-- | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2005|2005]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2006|2006]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2007|2007]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2008|2008]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2009|2009]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2010|2010]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2011|2011]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2012|2012]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2013|2013]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2014|2014]] --> | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2015|2015]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2016|2016]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2017|2017]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2018|2018]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2019|2019]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2020|2020]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2021|2021]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2022|2022]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2023|2023]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2024|2024]] | argief11 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2025|2025]] | argief12 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|2026]] | argief13 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|2027]] }} Hier kan u gerus voorstelle maak vir moontlike voorbladartikels, of ondersteuning of beswaar lewer oor huidige nominasies. Dit is behulpsaam om u nominasies, besware en ondersteuning van kommentaar te voorsien wat betrekking op die artikel se inhoud het. Indien u gekant is teen 'n artikel se nominasie kan dit help om te sê waarom, so kan probleme aangespreek word en u mag u teenkanting na ondersteuning verander. So ook kan redes vir 'n nominasie ander gebruikers help om die goeie punte van 'n artikel raak te sien. U is welkom om die volgende sjablone te gebruik: * {{sl|ondersteun}} ({{ondersteun}}) * {{sl|gekant}} ({{gekant}}) * {{sl|neutraal}} ({{neutraal}}) * {{sl|kommentaar}} ({{kommentaar}}) * {{sl|vraag}} ({{vraag}}) ; Wenk: Om die vervoerband vir 2026 te besigtig, '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|klik hier]]''', en vir 2027 '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|klik hier]]'''. == Nuwe voorstelle == === [[Vandale (volk)]] === {{sperdatum|29 April 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 07:26, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:46, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:23, 6 April 2026 (UTC) === [[Heinrich Himmler]] === {{sperdatum|29 April 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 07:26, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:46, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 20:26, 1 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 5 April 2026 (UTC) === [[Wedersydse versekerde vernietiging]] === {{sperdatum|1 Mei 2026}} * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:06, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:23, 6 April 2026 (UTC) === [[Jack the Ripper]] === {{sperdatum|5 Mei 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:18, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:42, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:06, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:06, 6 April 2026 (UTC) === [[Tanzaniese nasionale krieketspan]] === {{sperdatum|5 Mei 2026}} * {{ondersteun}} – Dié artikel het ek lankal oorweeg en die span se onlangse goeie prestasies het die skryf daarvan vergemaklik. Tanzanië se krieketgeskiedenis is nou verwant aan dié van [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]] en [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]], waarmee Oos-Afrika in krieket 'n soort driehoek soos Suider-Afrika (Suid-Afrika, Namibië en Zimbabwe) vorm. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:06, 6 April 2026 (UTC) <!-- Dis die laaste lyn van hierdie bladsy, skryf asb. hierbo! --> [[Kategorie:Voorblad]] fbnzg4ouduivb1won9b24p9fcatbf1y 4 10890 2890251 2888637 2026-04-05T19:35:17Z SpesBona 2720 + [[Galileo Galilei]] 2890251 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="border:solid 1px #479429;" cellspacing="0" cellpadding="10" |- | colspan="2" | <h2 style="font-size:16pt">Voorbladartikels: die beste van Wikipedia</h2> [[Lêer:Cscr-featured.svg|links|50px|]] Hier by die Afrikaanse Wikipedia poog ons om spogartikels voor te berei om op die voorblad te pryk. Hierdie artikels verteenwoordig van die beste skryfwerk en is vooraf gekies deur die gemeenskapslede. Dit beteken egter nie dat die artikels nie verder verbeter kan word nie, maar bloot dat dit al reeds meer aandag geniet het. Tans is daar '''{{PAGESINCATEGORY:Voorbladartikels}}''' artikels wat voorbladstatus behaal het, uit 'n totaal van {{NUMBEROFARTICLES}}. Dus verskyn een uit elke {{rondaf|{{#expr: {{NUMBEROFARTICLES:R}} / {{PAGESINCATEGORY:Voorbladartikels}}}} }} artikels op die onderstaande lys. Nomineer gerus potensiële artikels by [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad|''Kandidaatartikels vir voorblad'']] of bespreek ander gebruikers se nominasies. <div align="center"><br /> <p style="font-variant: small-caps; text-align: center; font-size: 100%;">[[#Aardrykskunde|Aardrykskunde]] • [[#Biologie|Biologie]] • [[#Geskiedenis|Geskiedenis]] • [[#Kultuur en samelewing|Kultuur en samelewing]] • [[#Sport|Sport]] • [[#Taal- en letterkunde|Taal- en letterkunde]] • [[#Die Kunste|Die Kunste]] • [[#Sterrekunde en ruimtevaart|Sterrekunde en ruimtevaart]] • [[#Wetenskap en tegnologie|Wetenskap en tegnologie]]</p> </div> |- | colspan="2" | {| width="100%" |[[Lêer:Calendar-nl.png|30px]] | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #479429;"><br /> === Nuwe toevoegings === </div> |} |-valign="top" | width="50%" | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{CURRENTWEEK}} {{CURRENTYEAR}}}} | width="50%" | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} -1 }} {{CURRENTYEAR}}}} |-valign="top" | {| width="100%" |{{klik|Afbeelding=Purple geography icon.svg|Grootte=60px|Link=Kategorie:Geografie}} | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #479429;"><br /> === Aardrykskunde === </div> |} [[Lêer:Satellite image of Japan in May 2003.jpg|100px|regs|Japan]] [[Aarde]] - [[Alabama]] - [[Alaska]] - [[Alexandrië]] - [[Alpe]] - [[Amsterdam]] - [[Andorra]] - [[Antarktika]] - [[Argentinië]] - [[Arktiese Oseaan]] - [[Arles]] - [[Armenië]] - [[Australië]] - [[Azerbeidjan]] - [[Belfast]] - [[België]] - [[Berg Athos]] - [[Berlyn]] - [[Bergen]] - [[Bernau bei Berlin]] - [[Bieszczady]] - [[Bordeaux]] - [[Botswana]] - [[Brandenburg]] - [[Brasilië]] - [[Bredasdorp]] - [[Bremen]] - [[Bretagne]] - [[Brussel]] - [[Buenos Aires]] - [[Bulgarye]] - [[Carcassonne]] - [[Chicago]] - [[Chili]] - [[Costa Rica]] - [[Darmstadt]] - [[Denemarke]] - [[Duitsland]] - [[Durban]] - [[Estland]] - [[Ethiopië]] - [[Faroëreilande]] - [[Finland]] - [[Frankfurt am Main]] - [[Frankryk]] - [[Frans-Guyana]] - [[Genua]] - [[Georgië]] - [[Glasgow]] - [[Gotenburg]] - [[Gqeberha]] - [[Hamburg]] - [[Harlem]] - [[Hawaii]] - [[Helsinki]] - [[Hesse]] - [[Republiek Ierland|Ierland]] - [[Iran]] - [[Istanboel]] - [[Italië]] - [[Japan]] - [[Johannesburg]] - [[Kaaimanseilande]] - [[Kaapse Plooigordel]] - [[Kaapstad]] - [[Kalifornië]] - [[Kaliningrad]] - [[Kambodja]] - [[Kamtsjatka-skiereiland]] - [[Kanada]] - [[Kasakstan]] - [[Keulen]] - [[Kimberley]] - [[Krim]] - [[Krugerwildtuin]] - [[Leiden]] - [[Letland]] - [[Libië]] - [[Litaue]] - [[Londen]] - [[Los Angeles]] - [[Madagaskar]] - [[Malawi]] - [[Malta]] - [[Meksiko]] - [[Miami]] - [[Milwaukee]] - [[Moldowa]] - [[Monaco]] - [[Mont-Saint-Michel]] - [[Montreal]] - [[Montreux]] - [[Moskou]] - [[Namibië]] - [[Nederland]] - [[Nedersakse]] - [[Nieu-Seeland]] - [[Noord-Ierland]] - [[Noord-Masedonië]] - [[Noorweë]] - [[Normandië]] - [[Nyldelta]] - [[Oekraïne]] - [[Oostenryk]] - [[Paaseiland]] - [[Papoea-Nieu-Guinee]] - [[Parys]] - [[Perth]] - [[Pireneë]] - [[Pole]] - [[Portugal]] - [[Potsdam]] - [[Pretoria]] - [[Provence]] - [[Quebec]] - [[Republiek China]] - [[Réunion]] - [[Reykjavik]] - [[Riga]] - [[Rio de Janeiro]] - [[Roemenië]] - [[Rusland]] - [[Sachalin]] - [[São Paulo]] - [[Seegolf]] - [[Senegal]] - [[Shanghai]] - [[Siberië]] - [[Singapoer]] - [[Skerryvore]] - [[Skotland]] - [[Slowakye]] - [[Spanje]] - [[Straatsburg]] - [[Suid-Afrika]] - [[Suid-Korea]] - [[Svalbard]] - [[Swartwoud]] - [[Swede]] - [[Switserland]] - [[Sydney]] - [[Tafelberg]] - [[Tahiti]] - [[Thailand]] - [[Tirus]] - [[Tornado]] - [[Treviso]] - [[Tsjeggië]] - [[Tsoenami]] - [[Turyn]] - [[Uruguay]] - [[Valencia, Spanje|Valencia]] - [[Venesië]] - [[Verenigde Koninkryk]] - [[Verenigde State van Amerika]] - [[Vermont]] - [[Vilnius]] - [[Vulkaan]] - [[Waalse Gewes]] - [[Wallis]] - [[Warskou]] - [[Washington, D.C.]] - [[Wes-Australië]] - [[Windhoek]] - [[Ysland]] - [[Zambië]] - [[Zürich]] | {| width="100%" |{{klik|Afbeelding=P history.svg|Grootte=60px|Link=Kategorie:Geskiedenis}} | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #479429;"><br /> === Geskiedenis === </div> |} [[Lêer:B-29s dropping bombs.jpg|100px|regs|Bomwerpers oor Japan tydens die Tweede Wêreldoorlog]] [[2de eeu v.C.]] - [[8,8 cm-Flak 18/36/37/41]] - [[Akkadiese Ryk]] - [[Alcatraz-gevangenis]] - [[Amerikaanse Rewolusie]] - [[Andries Pretorius]] - [[Anne Frank]] - [[Antieke Egipte]] - [[Antieke Hawaii]] - [[Apartheid]] - [[Asjantiryk]] - [[Assirië]] - [[Berlynse Lugbrug]] - [[Bloedlaster]] - [[Boeing B-17 Flying Fortress]] - [[Boerekrygsgevangenes]] - [[Centurion (tenk)|Centurion]] - [[Cetshwayo|Cetshwayo kaMpande]] - [[Charles III van die Verenigde Koninkryk]] - [[Choefoe]] - [[Cicero]] - [[Cité de Carcassonne]] - [[Cleopatra VII]] - [[Consolidated B-24 Liberator]] - [[Djengis Khan]] - [[Dodetempel van Hatsjepsoet]] - [[Dooie See-rolle]] - [[Duitse Demokratiese Republiek]] - [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk]] - [[Etruskers]] - [[Fenisië]] - [[Francis William Reitz]] - [[Fritz Joubert Duquesne]] - [[Gallië]] - [[George V van die Verenigde Koninkryk]] - [[Geskiedenis van Spanje]] - [[Goelag]] - [[Groot Sfinks van Giza]] - [[Groot Trek]] - [[Grootvorstedom Moskou]] - [[Heinz Guderian]] - [[Helios]] - [[Homeros]] - [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] - [[Indusvalleibeskawing]] - [[Iwan die Verskriklike]] - [[Jan Christian Smuts]] - [[Jesus van Nasaret]] - [[Johanna van Arkel]] - [[Jura]] - [[Kanaän]] - [[Kathaar]] - [[Khmer-ryk]] - [[Kiëf-Roes]] - [[Koningin Camilla van die Verenigde Koninkryk]] - [[Koninkryk Juda]] - [[Kosakke]] - [[Koue Oorlog]] - [[Koesj]] - [[Kruistog]] - [[Kulturele Rewolusie]] - [[Kwartêre Ystydperk]] - [[Legendariese Sweedse konings]] - [[Li Bai]] - [[Memphis (Egipte)|Memphis]] - [[Mesopotamië]] - [[Middeleeuse kookkuns]] - [[Militêre geskiedenis van Suid-Afrika]] - [[Mongoolse Ryk]] - [[Bernard Montgomery]] - [[Moord op die Romanofs]] - [[Adriaan Moorrees]] - [[Namibiese volksmoord 1904-1908]] - [[Fridtjof Nansen]] - [[Natalse Regeringspoorweë]] - [[Neanderdaller]] - [[Nebukadnesar II]] - [[Neolitiese Omwenteling]] - [[Nikolaas II van Rusland]] - [[Nineve]] - [[Nyabêla]] - [[Operasie Entebbe]] - [[Opstand in die Warskou-ghetto]] - [[Paleolitikum]] - [[Palmyra]] - [[Partiese Ryk]] - [[Perikles]] - [[Pieter I van Rusland]] - [[Pitia]] - [[Plinius die ouere]] - [[Pous Pius IX]] - [[Pous Silvester II]] - [[Rosettasteen]] - [[Russies-Japannese Oorlog]] - [[Russiese Rewolusie (1917)|Russiese Rewolusie 1917]] - [[Sargon van Akkad]] - [[William Philip Schreiner]] - [[Seerowery]] - [[Sesdaagse Oorlog]] - [[Sherman Firefly]] - [[Slag van Magersfontein]] - [[Slag van Stalingrad]] - [[Sowjetunie]] - [[Hendrik Spoorbek]] - [[Stonewall-onluste]] - [[Hans Strijdom]] - [[Suid-Afrikaanse Grensoorlog]] - [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] - [[Helen Suzman]] - [[Terracottaleër]] - [[Tiger I-tenk]] - [[Tiglat-Pileser III]] - [[Toetankamen]] - [[Trojaanse Oorlog]] - [[Tweede Wêreldoorlog]] - [[USS Constitution]] - [[USS Franklin (CV-13)]] - [[USS Maryland (BB-46)]] - [[Vallei van die Konings]] - [[Victoria van die Verenigde Koninkryk]] - [[Vlad Dracula]] - [[Voorlaaier (geweer)|Voorlaaier]] - [[Wêreldgeskiedenis]] - [[Winteroorlog]] |-valign="top" | {| width="100%" |{{klik|Afbeelding=P culture.svg|Grootte=60px|Link=Kategorie:Kultuur}} | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #479429;"><br /> === Kultuur en samelewing === </div> |} [[Lêer:Red Wine Glass.jpg|100px|regs|'n Glas rooiwyn]] [[3D-rolprent]] - [[Afrikaanse kerkbou in die Karoo]] - [[Alter Bridge]] - [[Androginie]] - [[Antinoös]] - [[Hennie Aucamp]] - [[Chris Barnard (skrywer)|Chris Barnard]] - [[Barnsteen]] - [[Simone de Beauvoir]] - [[Bewussyn]] - [[Christiaan Frederik Beyers]] - [[Boeddhisme]] - [[Borsjt]] - [[Breyten Breytenbach]] - [[André P. Brink]] - [[Ted Bundy]] - [[Byeboerdery]] - [[Petrus Coetzee]] - [[Cristina Fernández de Kirchner]] - [[Dagbreek (Sondagkoerant)|Dagbreek]] - [[Joachim Nikolaus von Dessin]] - [[Marie Koopmans-de Wet]] - [[Reza de Wet]] - [[Die Transvaler]] - [[Die Vaderland]] - [[Egiptiese mitologie]] - [[Ekonomie van Suid-Afrika]] - [[Eleusiniese misterieë]] - [[Fietsryrewolusie]] - [[Frans Engelenburg]] - [[Ganesja]] - [[Geestesteuring]] - [[Gereformeerde kerk Humpata]] - [[Geskiedenis van erotiese afbeeldings]] - [[Groot Markplein van Brussel]] - [[Hadj]] - [[Carl Otto Hager]] - [[Hiernamaals]] - [[Hindoeïsme]] - [[Adriaan Hofmeyr]] - [[Jan Hendrik Hofmeyr (predikant)|Jan Hendrik Hofmeyr]] - [[Jannie Hofmeyr]] - [[Anthony Hopkins]] - [[Interseks]] - [[Islamitiese seksualiteitswette]] - [[Jode in Suid-Afrika]] - [[Ingrid Jonker]] - [[Elsa Joubert]] - [[Kaas]] - [[Kleurlingstemregvraagstuk]] - [[Uys Krige]] - [[Kruiskleding]] - [[C. Louis Leipoldt]] - [[Etienne Leroux]] - [[N.P. van Wyk Louw]] - [[Mabel Malherbe]] - [[Charles Manson]] - [[Maori-kultuur]] - [[Eugène Marais]] - [[Johannes Meintjes]] - [[Middeleeuse kookkuns]] - [[Andrew Murray]] - [[Nederduits (skoolvak)]] - [[NG gemeente Fordsburg]] - [[NG gemeente Rondebosch]] - [[Oktoberfest]] - [[Oosters-Ortodokse Kerk]] - [[D.J. Opperman]] - [[Ougelowiges]] - [[Outisme]] - [[Paryse Metro]] - [[Pasta]] - [[Plafon van die Sixtynse kapel]] - [[Wladimir Poetin]] - [[Posseël]] - [[Dirk Postma]] - [[Ptolemeus]] - [[Jan Rabie]] - [[Reinheitsgebot]] - [[Rooiplein]] - [[P.D. Rossouw]] - [[Maria Elizabeth Rothmann]] - [[Jean-Jacques Rousseau]] - [[SACS]] - [[Satan]] - [[Arnold Schoenberg]] - [[Seks]] - [[Seksualiteit in antieke Rome]] - [[Seksuele oriëntasie]] - [[Sider]] - [[Sisiliaanse Mafia]] - [[Slawiese mitologie]] - [[Dan Sleigh]] - [[Sodiakmoordenaar]] - [[Speelkaart]] - [[Suid-Afrikaanse militêre dekorasies: 2003-]] - [[Swabies-Alemanniese Karnaval]] - [[Swastika]] - [[Tarotwaarsêery‎]] - [[Tatoeëermerk]] - [[Elizabeth Taylor]] - [[Anton Tsjechof]] - [[Herman van Broekhuizen]] - [[Verenigde Party]] - [[Vermaak]] - [[Vlag van Argentinië]] - [[Vlag van Armenië]] - [[Vlag van Australië]] - [[Vlag van Azerbeidjan]] - [[Vlag van Belarus]] - [[Vlag van België]] - [[Vlag van Brasilië]] - [[Vlag van Chili]] - [[Vlag van Denemarke]] - [[Vlag van die Filippyne]] - [[Vlag van die Republiek China]] - [[Vlag van die Verenigde Koninkryk]] - [[Vlag van die Verenigde State]] - [[Vlag van die Volksrepubliek China]] - [[Vlag van Duitsland]] - [[Vlag van Estland]] - [[Vlag van Europa]] - [[Vlag van Finland]] - [[Vlag van Frankryk]] - [[Vlag van Georgië]] - [[Vlag van Hongkong]] - [[Vlag van Indië]] - [[Vlag van Israel]] - [[Vlag van Japan]] - [[Vlag van Kanada]] - [[Vlag van Meksiko]] - [[Vlag van Namibië]] - [[Vlag van Nederland]] - [[Vlag van Nieu-Seeland]] - [[Vlag van Noorweë]] - [[Vlag van Puerto Rico]] - [[Vlag van Singapoer]] - [[Vlag van Suid-Afrika]] - [[Vlag van Suid-Korea]] - [[Mary Walker]] - [[Webjoernaal]] - [[Westerse filosofie]] - [[Wyn]] - [[Wysheid]] | {| width="100%" |{{klik|Afbeelding=P sport.svg|Grootte=60px|Link=Kategorie:Sport}} | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #479429;"><br /> === Sport === </div> |} [[Lêer:Rugby tackle cropped.jpg|100px|regs|'n Engelse rugbyspeler ruk hom los uit 'n harde duikslag deur 'n Australiër]] [[Afghaanse nasionale krieketspan]] - [[All Blacks]] - [[Fernando Alonso]] - [[Argentynse nasionale rugbyspan]] - [[Australiese nasionale krieketspan]] - [[Belgiese nasionale rugbyspan]] - [[Bengaalse nasionale krieketspan]] - [[Bermudaanse nasionale krieketspan]] - [[Brasiliaanse nasionale rugbyspan]] - [[Britse en Ierse Leeus]] - [[Jenson Button]] - [[Chileense nasionale rugbyspan]] - [[Duitse nasionale krieketspan]] - [[Duitse nasionale rugbyspan]] - [[Engelse nasionale krieketspan]] - [[Engelse nasionale rugbyspan]] - [[Roger Federer]] - [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan]] - [[Franse nasionale rugbyspan]] - [[Pierre Gasly]] - [[Georgiese nasionale rugbyspan]] - [[Lewis Hamilton]] - [[Hongkongse nasionale krieketspan]] - [[Hongkongse nasionale rugbyspan]] - [[Ierse nasionale krieketspan]] - [[Ierse nasionale rugbyspan]] - [[Indiese nasionale krieketspan]] - [[Italiaanse nasionale rugbyspan]] - [[Japannese nasionale rugbyspan]] - [[Kanadese nasionale krieketspan]] - [[Kanadese nasionale rugbyspan]] - [[Keniaanse nasionale krieketspan]] - [[Keniaanse nasionale rugbyspan]] - [[Krieketwêreldbeker 2003]] - [[Krieketwêreldbeker 2007]] - [[Krieketwêreldbeker 2011]] - [[Krieketwêreldbeker 2015]] - [[Krieketwêreldbeker 2019]] - [[Krieketwêreldbeker 2023]] - [[Niki Lauda]] - [[Namibiese nasionale krieketspan]] - [[Namibiese nasionale rugbyspan]] - [[Nederlandse nasionale krieketspan]] - [[Nederlandse nasionale rugbyspan]] - [[Nepalese nasionale krieketspan]] - [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan]] - [[Olimpiese Somerspele 2008]] - [[Olimpiese Somerspele 2012]] - [[Omaanse nasionale krieketspan]] - [[Pakistanse nasionale krieketspan]] - [[Papoea-Nieu-Guinese nasionale krieketspan]] - [[Paralimpiese Somerspele 2008]] - [[Portugese nasionale rugbyspan]] - [[Proteas]] - [[Roemeense nasionale rugbyspan]] - [[Rugby]] - [[Rugbywêreldbeker 2003]] - [[Rugbywêreldbeker 2007]] - [[Rugbywêreldbeker 2011]] - [[Rugbywêreldbeker 2015]] - [[Rugbywêreldbeker 2019]] - [[Rugbywêreldbeker 2023]] - [[Samoaanse nasionale rugbyspan]] - [[Skaak]] - [[Skotse nasionale krieketspan]] - [[Skotse nasionale rugbyspan]] - [[Spaanse nasionale rugbyspan]] - [[Springbokke]] - [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan]] - [[T20I-wêreldbeker 2016]] - [[T20I-wêreldbeker 2021]] - [[T20I-wêreldbeker 2022]] - [[T20I-wêreldbeker 2024]] - [[Tafeltennis]] - [[Tongaanse nasionale rugbyspan]] - [[Ugandese nasionale krieketspan]] - [[Uruguaanse nasionale rugbyspan]] - [[Verenigde Arabiese Emirate se nasionale krieketspan]] - [[Verenigde State se nasionale krieketspan]] - [[Verenigde State se nasionale rugbyspan]] - [[Wallabies]] - [[Walliese nasionale rugbyspan]] - [[Wes-Indiese nasionale krieketspan]] - [[Zimbabwiese nasionale krieketspan]] - [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan]] {| width="100%" | {{klik|Afbeelding=P biology.svg|Grootte=60px|Link=Kategorie:Biologie}} | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #479429;"><br /> === Biologie === </div> |} [[Lêer:Hippopotame 0003.jpg|100px|regs|Seekoei]] [[Afrika-rotsluislang]] - [[Berghaan]] - [[Blouwalvis]] - [[Bonobo]] - [[Buffel]] - [[Diabetes]] - [[Dier]] - [[Dinosourus]] - [[Fotosintese]] - [[Gewone luislang]] - [[Gordeldier]] - [[Hidroponika]] - [[Homo erectus]] - [[Homo ergaster]] - [[Jagluiperd]] - [[Javaanse tier]] - [[Kaapse luiperd]] - [[Kambriese ontploffing]] - [[Kat]] - [[Koraal]] - [[Kryt-Paleogeen-uitwissing]] - [[Leeu]] - [[Lewensiklus van die tier]] - [[Mens]] - [[Menslike evolusie]] - [[Mos]] - [[Oorsprong van voëls]] - [[Pikkewyn]] - [[Plesiosauria]] - [[Poema]] - [[Pterosauria]] - [[Pylsterteend]] - [[Rot]] - [[Saffraan]] - [[Seekoei]] - [[Sekretarisvoël]] - [[Senuweestelsel]] - [[Sesam]] - [[Slaap]] - [[Swangerskap]] - [[Tierluislang]] - [[Velociraptor]] - [[Veroudering]] - [[Wolf]] - [[Ysbeer]] |-valign="top" | {| width="100%" |{{klik|Afbeelding=P linguistics.svg|Grootte=60px|Link=Kategorie:Taal}} | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #479429;"><br /> === Taal- en letterkunde === </div> |} [[Lêer:Betws y coed.jpg|100px|regs|Padteken in Wallies]] [[Afrikaans]] - [[Fins]] - [[Frans]] - [[Hamlet]] - [[Henry James]] - [[Inferno (Dante)]] - [[Italiaans]] - [[Mabel Jansen]] - [[Adam Mickiewicz]] - [[Misdaad en Straf]] - [[Nederlands]] - [[William Shakespeare]] - [[Sweeds]] - [[Taal]] - [[Verskille tussen Afrikaans en Nederlands]] - [[Wallies]] | {| width="100%" |{{klik|Afbeelding=P art.svg|Grootte=60px|Link=Kategorie:Kuns}} | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #479429;"><br /> === Die Kunste === </div> |} [[Lêer:Little nemo the walking bed.jpg|100px|regs|'n Strokiesverhaal]] [[Ingmar Bergman]] - [[Bucchero]] - [[Samuel Cronwright]] - [[Salvador Dalí]] - [[Marlene Dietrich]] - [[documenta]] - [[Mia Farrow]] - [[Frankenstein]] - [[Paul Gauguin]] - [[Katedraal van Vilnius]] - [[Klooster]] - [[Krugerstandbeeld]] - [[Kuns]] - [[Leonardo da Vinci]] - [[Modernisme]] - [[Marita Napier]] - [[Oscar Niemeyer]] - [[Jacobus Hendrik Pierneef]] - [[Johan de Ridder]] - [[Leni Riefenstahl]] - [[Auguste Rodin]] - [[Jack Sparrow]] - [[Steven Spielberg]] - [[Staafkerk van Borgund]] - [[Sosialistiese realisme]] - [[Spider-Man]] - [[Strokiesverhaal]] - [[Topkapi-paleis]] - [[Tuin van Wellus]] - [[Rembrandt van Rijn]] - [[Leonore Veenemans]] - [[Andy Warhol]] - [[Wat Phra Kaew]] |-valign="top" | {| width="100%" |{{klik|Afbeelding=Q space.svg|Grootte=60px|Link=Kategorie:Geesteswetenskappe}} | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #479429;"><br /> === Sterrekunde en ruimtevaart === </div> |} [[Lêer:Saturn (planet) large.jpg|100px|regs|Saturnus]] [[101955 Benoe]] - [[Aarde]] - [[Alpha Centauri]] - [[Andromeda-sterrestelsel]] - [[Apollo 8]] - [[Asteroïde]] - [[Buiteaardse lewe]] - [[Ceres (dwergplaneet)|Ceres]] - [[Driehoeksterrestelsel]] - [[Dwergplaneet]] - [[Europese Suidelike Sterrewag]] - [[Geostasionêre wentelbaan]] - [[Heliosfeer]] - [[Hubble-ruimteteleskoop]] - [[Iapetos (maan)|Iapetos]] - [[James Webb-ruimteteleskoop]] - [[Jupiter]] - [[Komeet]] - [[Kuipergordel]] - [[Maan]] - [[Maanlanding]] - [[Mariner 4]] - [[Mars]] - [[Melkweg]] - [[Mercurius]] - [[Meteoriet]] - [[Neptunus]] - [[Opsporing van eksoplanete]] - [[Pioneer 11]] - [[Planetêre bewoonbaarheid]] - [[Pluto]] - [[Proxima Centauri]] - [[Ruimtebotsing]] - [[Sagittarius A*]] - [[Saturnus]] - [[Son]] - [[Sonnestelsel]] - [[Ster]] - [[Sterrestelsel]] - [[Titaan (maan)|Titaan]] - [[Triton (maan)|Triton]] - [[Uranus]] - [[Uranus se ringe]] - [[Venus]] - [[Veranderlike ster]] - [[Waarneembare heelal]] | {| width="100%" |{{klik|Afbeelding=P physics.svg|Grootte=60px|Link=Kategorie:Wetenskap}} | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #479429;"><br /> === Wetenskap en tegnologie === </div> |} [[Lêer:Wankel-1.jpg|100px|regs|Wankelenjin]] [[Aardverwarming]] - [[Airbus A380]] - [[Anonymous (kollektief)]] - [[Apple Inc.]] - [[Binnebrandenjin]] - [[Charlotte Douglas Internasionale Lughawe]] - [[Concorde]] - [[Delta Air Lines]] - [[Differensiaalrekening]] - [[Doebai Internasionale Lughawe]] - [[Galileo Galilei]] - [[Gemenedrukbuisbrandstofinspuiting]] - [[Geskiedenis van die Aarde]] - [[Glas]] - [[Maria Goeppert-Mayer]] - [[Goud]] - [[Hardeskyf]] - [[Hernubare energie]] - [[Jaar]] - [[Kalium]] - [[Kamera]] - [[Karoo-supergroep]] - [[Kunsmatige algemene intelligensie]] - [[Laser]] - [[Manhattan-projek]] - [[Miami Internasionale Lughawe]] - [[Newark Liberty Internasionale Lughawe]] - [[Parasetamol]] - [[Patent]] - [[Pi]] - [[Poolkoördinatestelsel]] - [[Portland Internasionale Lughawe]] - [[Qantas]] - [[James Randi]] - [[San Francisco Internasionale Lughawe]] - [[Ignaz Semmelweis]] - [[TGV]] - [[Tegnesium]] - [[Edward Teller]] - [[Tempelhof-lughawe]] - [[Toekoms van die Aarde]] - [[Turboskroef]] - [[Uraan]] - [[Virgin Australia]] - [[Wankelenjin]] - [[Waterstof]] - [[Wright-broers]] - [[Yster]] |- | colspan="2" | |} __NOTOC____NOEDITSECTION__ <center>[[Wikipedia:Voorbladartikels 2005|Voorbladartikels 2005]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2006|Voorbladartikels 2006]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2007|Voorbladartikels 2007]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2008|Voorbladartikels 2008]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2009|Voorbladartikels 2009]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2010|Voorbladartikels 2010]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2011|Voorbladartikels 2011]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2012|Voorbladartikels 2012]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2013|Voorbladartikels 2013]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2014|Voorbladartikels 2014]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2015|Voorbladartikels 2015]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2016|Voorbladartikels 2016]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2017|Voorbladartikels 2017]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2018|Voorbladartikels 2018]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2019|Voorbladartikels 2019]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2020|Voorbladartikels 2020]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2021|Voorbladartikels 2021]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2022|Voorbladartikels 2022]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2023|Voorbladartikels 2023]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2024|Voorbladartikels 2024]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2025|Voorbladartikels 2025]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2026|Voorbladartikels 2026]]</center> <br /> <hr> <br /> Indien die voorblad nie verfris word met die nuwe week se artikel nie, of indien die geskiedkundige herdenkings steeds die vorige dag se inskrywings vertoon, kan u gerus [{{SERVER}}{{localurl:Tuisblad|action=purge}} hier] klik sodat dit verfris word. [[Kategorie:Voorblad]] eufddaaayu7vjr9wwaqedjox29zt72v 0 10912 2890443 2560017 2026-04-06T07:39:44Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890443 wikitext text/x-wiki '''Richard Rive''' (* [[1931]] in [[Kaapstad]], † [[1989]] in Kaapstad) was 'n [[Suid-Afrika]]anse skrywer wat in sy werke die werklikheid van die rasseskeiding in Suid-Afrika, soos dit deur nie-blankes ervaar is, behandel het. Rive was betrokke in die stryd teen [[apartheid]] en in teenstelling met baie van sy kollegas het besluit om in Suid-Afrika te bly.<ref name=voice>Geoffrey V. Davis, [https://books.google.com/books?id=m0bgeQPQXu4C&pg=PA95&lpg=PA95&dq=%22Richard+Rive%22&source=web&ots=MZFjY-gEDh&sig=dFR6vx_6HHehZvXxxt0gI5U8J7c&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=5&ct=result ''Voices of Justice and Reason''], Editions Rodopi, 2003, bl. 95-100. {{ISBN|90-420-0826-1}}</ref> Rive is in 1931 in [[Distrik Ses]], een van Kaapstad se bekendste bruin-werkersbuurte gebore. Hy volg 'n akademiese loopbaan en studeer aan Suid-Afrikaanse en oorsese universiteite. In [[1965]] is 'n Fulbright-beurs en later 'n beurs vir verdere navorsingswerk aan die Universiteit van [[Oxford]] ([[Verenigde Koninkryk]]) aan hom toegeken. Hier doen hy ook sy doktoraal oor die Suid-Afrikaanse skryweres [[Olive Schreiner]].<ref>Robert Rive, ''Olive Schreiner: Letters: 1871-1899'' (hardcover), 1996, {{ISBN|0864860641}}</ref> 'n Groot deel van Rive se literêre werke verskyn in die sestigerjare, soos die kortverhale ''Daggasmoker's Dream'' en ''The Bench'', wat op die gruweldade van die apartheidstelsel konsentreer. Aanvanklik bly kortverhale Rive se literêre gunstelingvorm, en hy publiseer sy verhale in bundels of in tydskrifte soos ''[[Drum]]'' en ''Fighting Talk''. Daarnaas skryf hy drie romans: ''Emergency'' (1964), '''Buckingham Palace', District Six'' (1986) en ''Emergency Continued'' (1990). Sy outobiografie ''Writing Black'' verskyn in 1981. Sy laaste roman is postuum gepubliseer, nadat Rive in 1989 in sy huis in Kaapstad vermoor is.<ref name=Blackpast>Paul Frailey, [http://www.blackpast.org/gah/rive-richard-moore-1931-1989 "Richard Rive"], Blackpast.org, retrieved 13 Augustus 2014.</ref><ref>Stephen Gray, [http://mg.co.za/article/2013-10-04-00-richard-rive-biography-wheres-the-roistering-braggart "Richard Rive biography: Where's the roistering braggart?"] (review of ''Richard Rive: A Partial Biography'', by Shaun Viljoen; Wits University Press), ''Mail & Guardian'', 4 Oktober 2013.</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} ==Eksterne skakels== * [http://www.sahistory.org.za/people/richard-rive "Richard Rive"], South African History Online * Shaun Viljoen, [http://wiredspace.wits.ac.za/bitstream/handle/10539/5681/Rive%20Final%20Corrected%20Consolidated%20pdf.pdf?sequence=1 "Richard Rive: A Skewed Biography"], PhD tesis, [[Universiteit van die Witwatersrand]], 2006 {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1931]] [[Kategorie:Sterftes in 1989]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] 3lf528qtm9d9gj95esffv2imiwlixix 0 11019 2890354 2865433 2026-04-06T04:47:46Z Kwamikagami 10476 /* Simbole */ 2890354 wikitext text/x-wiki :''Hierdie artikel handel oor die [[planeet]] Venus. Vir ander betekenisse van die naam, sien [[Venus (dubbelsinnig)]].'' {{Inligtingskas Planeet | bgcolour = #EEDC82 | name = Venus | symbol = [[Lêer:Venus symbol (bold).svg|24px|alt=♀|Venus se sterrekundige simbool]] | image = [[Lêer:Venus-real color.jpg|frameless|Die planeet Venus]] | caption = Venus, soos waargeneem deur die [[Mariner 10]]-wenteltuig. | orbit_ref = | epoch = [[J2000]] | aphelion = 108&nbsp;942&nbsp;109&nbsp;km<br />0.728&nbsp;231&nbsp;28&nbsp;AE | perihelion = 107&nbsp;476&nbsp;259&nbsp;km<br />0.718&nbsp;432&nbsp;70&nbsp;AE | semimajor = 108&nbsp;208&nbsp;930&nbsp;km<br />0.723&nbsp;332&nbsp;AE | eccentricity = 0.006&nbsp;8 | period = 224.700&nbsp;69 dae<br />0.615&nbsp;197&nbsp;0&nbsp;jare<br />1,92 Venus solar dae | synodic_period = 583.92 dae<ref name="nssdc">{{cite web |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html |title=Venus Fact Sheet |publisher=NASA |last=Williams |first=David R. |date=15 April 2005 |access-date=12 Oktober 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200529063930/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html |archive-date=29 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |title=Titan, Mars and Earth: Entropy Production by Latitudinal Heat Transport |author=Lorenz, Ralph D.; Lunine, Jonathan I.; Withers, Paul G.; McKay, Christopher P. |publisher=Ames Research Center, University of Arizona Lunar and Planetary Laboratory|url=http://sirius.bu.edu/withers/pppp/pdf/mepgrl2001.pdf|year=2001|accessdate=2007-08-21 |format=PDF}}</ref> | avg_speed = 35,02&nbsp;km/s | inclination = 3,394&nbsp;71° (tot [[Ekliptika]])<br />3,86° (tot die [[son]] se [[ewenaar]])<br />2.19° (tot onveranderbare vlakte)<ref name="meanplane">{{cite web | date = 2009-04-03 | title = The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter | url = http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif | accessdate = 2009-04-10 | archive-date = 2009-05-14 | archive-url = https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif | url-status = dead }} (gemaak met [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 Desember 2008 }} geskryf deur Aldo Vitagliano)</ref> | asc_node = 76.670&nbsp;69° | arg_peri = 54.852&nbsp;29° | satellites = 0 | minorplanet = | physical_characteristics = yes | equatorial_radius = {{nowrap|6&nbsp;051,8 ± 1,0 km}}<br />(0,949&nbsp;9 [[Aarde]]s) | polar_radius = | flattening = 0 | surface_area = 4,60{{e|8}} km²<br />(0,902 Aardes) | volume = 9,38{{e|11}}&nbsp;km³<br />(0.866 Aardes) | mass = 4,868&nbsp;5{{e|24}} kg<br />(0,815 Aardes) | density = 5,204&nbsp;g/cm³ | surface_grav = 8,87&nbsp;m/s²<br />{{nowrap|0,904 ''g''}} | escape_velocity = 10,46&nbsp;km/s | sidereal_day = 243,018&nbsp;5&nbsp;dae | rot_velocity = 6,52 km/h<br />1,81 m/s | axial_tilt = 177,3°<ref name="nssdc" /> | right_asc_north_pole = {{nowrap|18 h 11 min 2 s}}<br />272,76°<ref name="iauwg_ccrsps2000"> {{cite web |title=Report on the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements of the planets and satellites |publisher=International Astronomical Union |year=2000 |url=http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |access-date=12 April 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |archive-date=12 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | declination = 67,16° | albedo = 0,67 (geometries)<ref name="MallamaVenus"> {{cite journal | last1 = Mallama | first1 = A. | last2 = Wang | first2 = D. | last3 = Howard | first3 = R.A. | title = Venus phase function and forward scattering from H2SO4 | journal = Icarus | volume = 182 | issue = 1 | pages = 10–22 | year = 2006 | doi = 10.1016/j.icarus.2005.12.014 | bibcode = 2006Icar..182...10M }}</ref><br />0,90 (Bond)<ref name="MallamaVenus" /> | magnitude = −4,9<ref name="MallamaSky">{{cite journal | last = Mallama | first = A. | title = Planetary magnitudes | journal = Sky and Telescope | volume = 121 | issue = 1 | pages = 51–56 | year = 2011 }}</ref><ref name="JPL-Horizons">{{cite web |date=2006-02-27 |title=HORIZONS Web-Interface for Venus (Major Body=299) |publisher=JPL Horizons On-Line Ephemeris System |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=299 |accessdate=2010-11-28}}</ref> tot −3,8<ref name="ephemeris">{{cite web |last=Espenak |first=Fred |year=1996 |url=http://eclipse.gsfc.nasa.gov/TYPE/venus2.html#ve2006 |title=Venus: Twelve year planetary ephemeris, 1995–2006 |work=NASA Reference Publication 1349 |publisher=NASA/Goddard Space Flight Center |access-date=20 Junie 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516220859/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/TYPE/venus2.html |archive-date=16 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | angular_size = {{nowrap|9,7"–66,0"}}<ref name="nssdc" /> | temperatures = yes | temp_name1 = [[Kelvin]] | mean_temp_1 = 735&nbsp;K<ref name="nssdc" /><ref name="nasa_venus">{{cite web | title = Venus: Facts & Figures | publisher = NASA | url = http://sse.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Venus&Display=Facts&System=Metric | accessdate = 2007-04-12 | archive-date = 2006-09-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060929003116/http://sse.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Venus&Display=Facts&System=Metric | url-status = dead }}</ref><ref name="compare">{{cite web |title=Space Topics: Compare the Planets: Mercury, Venus, Earth, The Moon, and Mars |publisher=Planetary Society |url=http://www.planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/terrestrial.html |access-date=12 April 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120414133204/http://planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/terrestrial.html |archive-date=14 April 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | temp_name2 = [[Celsius]] | mean_temp_2 = 460&nbsp;°C | mean_name3 = [[Fahrenheit]] | mean_temp_3 = 860&nbsp;°F | atmosphere = yes | surface_pressure = 93&nbsp;bar<br />9,3&nbsp;MPa | atmosphere_composition = ~96,5% [[Koolstofdioksied]]<br /> ~3,5% [[Stikstof]]<br /> 0,015% [[Swaweldioksied]]<br /> 0,007% [[Argon]]<br /> 0,002% [[Water]]damp<br /> 0,001&nbsp;7% [[Stikstofmonoksied]]<br /> 0,001&nbsp;2% [[Helium]]<br /> 0,000&nbsp;7% [[Neon]]<br /> spore van [[Koolstofsulfied]]<br /> spore van [[Waterstofchloried]]<br /> spore van [[Waterstoffluoried]] }} '''Venus''' is die tweede [[planeet]] van die [[Son]] af. Dit is 'n [[Aardplaneet|rotsplaneet]] met die digste [[atmosfeer]] van al die rotsplanete in die [[Sonnestelsel]] en die enigste een met 'n massa en grootte van naby dié van sy buurman die [[Aarde]]. Dit wentel nader aan die Son as die Aarde en lyk van die Aarde af altyd of dit naby die Son is, as óf die "oggendster" óf die "aandster". Hoewel dieselfde vir [[Mercurius]] geld, lyk Venus baie prominenter, want dit is die helderste voorwerp in ons naglug buiten die Son en die [[Maan]].<ref name=Lawrence_2005/><ref name=Walker_2017/> Dit is selfs helderder as enige [[ster]]. Omdat hy so helder is, is Venus histories 'n algemene en belangrike voorwerp vir mense, beide in hulle [[kultuur]] en in [[sterrekunde]]. Venus het 'n swak [[magnetosfeer]] en 'n uiters dik atmosfeer van [[koolstofdioksied]] wat, tesame met sy planeetwye wolkkombers van [[swaelsuur]], 'n uiterse [[kweekhuiseffek]] veroorsaak. Dit lei tot 'n gemiddelde oppervlaktemperatuur van 737&nbsp;K (464&nbsp;°C) en 'n verpletterende [[druk]] van 92 keer dié van die Aarde by seevlak. Dit verander die lug in 'n oorkritieke [[vloeistof]], terwyl die druk, [[temperatuur]] en straling by hoogtes van 50&nbsp;km bo die oppervlak baie soos die Aarde s'n is. Toestande wat dalk gunstig vir [[lewe]] op Venus is, is in sy wolklae geïdentifiseer: Onlangse navorsing het aanduidings, maar nie oortuigende bewyse nie, gevind vir lewe op die planeet. Venus kon vroeg in sy geskiedenis vloeibare oppervlakwater gehad het, moontlik genoeg om oseane te vorm, maar 'n wegholkweekhuiseffek het eindelik alle water laat verdamp, en dit is toe deur die [[sonwind]] die ruimte ingedra.<ref name="Jakosky"/><ref name="Hashimoto_et_al_2008"/><ref name=Shiga_2007/> Venus het vermoedelik 'n [[Planeetkern|kern]], [[Mantel (geologie)|mantel]] en [[Kors (geologie)|kors]], waarvan laasgenoemde interne hitte deur [[Vulkaan|vulkanisme]] vrystel. Dit hervorm die oppervlak deur dit te hernu in plaas van deur [[plaattektoniek]]. Op 26 Oktober 2023 is die resultate van 'n studie egter bekend gemaak waarvolgens Venus in antieke tye plaattektoniek en gunstiger omstadighede vir lewe kon gehad het.<ref name="NYT-20231026"/><ref name="NA-20231026" /> Venus is een van twee planete in die Sonnestelsel wat nie [[natuurlike satelliet]]e, of mane, het nie.<ref name=NASA_2019/> Venus se rotasie is deur die sterk strome en sleuring van sy atmosfeer verlangsaam en omgekeer in 'n [[Retrograde en prograde beweging|retrograde]] beweging. Dié rotasie – tesame met die 224,7 aarddae wat dit Venus neem om 'n volle omwenteling om die Son te voltooi ('n Venusjaar) en 'n Venusdag van 117 aarddae – lei daartoe dat 'n Venusjaar net minder as twee Venusdae lank is. Venus en die Aarde se [[Wentelbaan|wentelbane]] is die naaste aan mekaar van al die planete: Hulle sinodiese periode (die tyd tussen [[Konjunksie (sterrekunde)|konjunksies]]) is 1,6 jaar. In 1961 het Venus die teiken van [[Wenera 1]], die eerste interplanetêre vlug in die mens se geskiedenis, geword. Daarna het ander noodsaaklike interplanetêre eerstes gevolg, soos die eerste sagte landing op 'n ander planeet ([[Wenera 7]], 1970). Dié tuie het dit duidelik gemaak dat 'n uiterse kweekhuiseffek onleefbare oppervlaktoestande geskep het, 'n feit wat die mens meer geleer het in sy voorspellings van [[aardverwarming]].<ref name="Newitz 2013"/><ref name="Dorminey 2018"/> Dié bewyse het die mens laat afsien van [[wetenskapsfiksie]]-idees dat Venus bewoonbaar is of selfs bewoon word. Tog is voorstelle vir nog vlugte gedoen, óf as verbyvlugte óf vir 'n [[swaartekragslinger]] vir vlugte na [[Mars]] óf om Venus se atmosfeer binne te gaan en op veilige afstande bo die oppervlak te bly waar toestande meer met dié op Aarde ooreenstem. ==Fisiese eienskappe== [[Beeld:Terrestrial planet sizes2.jpg|thumb|links|Venus se grootte in vergelyking met dié van die ander rotsplanete (van links: Mercurius, Venus, Aarde en Mars; volgens hulle afstand van die Son af).]] Venus is een van vier [[aardplanete]] in die Sonnestelsel, wat beteken hulle het 'n rotsagtige oppervlak soos die Aarde. Sy grootte en massa stem baie ooreen met dié van die Aarde en dit word dikwels beskryf as die Aarde se "suster" of "tweeling".<ref name= "Lopes_Gregg_2004"/> Venus is feitlik sferies vanweë sy stadige rotasie.<ref name="Venus"/> Dit het 'n deursnee van 12&nbsp;103,6&nbsp;km – net 638,4&nbsp;km kleiner as die Aarde s'n – en sy massa is 81,5% dié van die Aarde. Toestande op Venus se oppervlak verskil drasties van dié op die Aarde s'n omdat sy digte atmosfeer uit 96,5% koolstofdioksied bestaan; die grootste deel van die ander 3,5% is [[stikstof]].<ref name=Darling_Venus/> Die oppervlakdruk is 9,3&nbsp;[[Pascal|megapascal]] (93&nbsp;[[bar]]) en die gemiddelde oppervlaktemperatuur 737&nbsp;K (464&nbsp;°C), ver bo die [[kritieke punt]] van enige van die komponente. Dit maak die oppervlakatmosfeer 'n oorkritieke vloeistof van hoofsaaklik oorkritieke koolstofdioksied en die res oorkritieke stikstof. ===Atmosfeer en klimaat=== [[Beeld:Venus - December 23 2016.png|thumb|links|Die wolkstruktuur van Venus se atmosfeer, moontlik danksy [[ultraviolet]]fotografie.]] Venus het 'n digte atmosfeer van sowat 96,5% [[koolstofdioksied]] en 3,5% [[stikstof]] – albei kom as 'n oorkritieke vloeistof op die planeet se oppervlak voor met 'n digtheid van 6,5% dié van [[water]] –<ref name="u3r1a">{{cite journal | last1=Lebonnois | first1=Sebastien | last2=Schubert | first2=Gerald | title=The deep atmosphere of Venus and the possible role of density-driven separation of CO2 and N2 | journal=Nature Geoscience | publisher=Springer Science and Business Media LLC | volume=10 | issue=7 | date=2017-06-26 | issn=1752-0894 | doi=10.1038/ngeo2971 | pages=473–477| bibcode=2017NatGe..10..473L | s2cid=133864520 | url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01635402/file/deepatm_persp_rev2.pdf }}</ref> en spore van ander gasse soos [[swaeldioksied]].<ref name="SolarSystemEncyclopedia"/> Die atmosfeer se massa is 92 keer dié van die Aarde, terwyl die druk op sy oppervlak sowat 93 keer dié van die Aarde is: 'n druk gelyk aan dié van sowat 1&nbsp;km onder die Aarde se oseane. Die digtheid op die oppervlak is 65&nbsp;kg/m³, 6,5% dié van water<ref name="u3r1a"/> of 50 keer so dig as die Aarde se atmosfeer by 293&nbsp;K (20&nbsp;°C) by seevlak. Die atmosfeer met sy groot hoeveelheid CO₂ skep die sterkste [[kweekhuiseffek]] in die Sonnestelsel en oppervlaktemperature van sowat 735&nbsp;K (462&nbsp;°C).<ref name="nasa_venus" /><ref name=CWRU_2006/> Venus se oppervlak is dus warmer as dié van [[Mercurius]] met sy minimum oppervlaktemperatuur van 53&nbsp;K ({{nowrap|-220&nbsp;°C}}) en sy maksimum van 700&nbsp;K (427&nbsp;°C),<ref name=Lewis_2004/><ref name=Prockter_2005/> al is Venus byna twee keer so ver van die Son af as Mercurius en kry dit net 25% van Mercurius se sonuitstraling. Vanweë Venus se wegholkweekhuiseffek het wetenskaplikes soos [[Carl Sagan]] dit as 'n waarskuwing geïdentifiseer vir klimaatsverandering op Aarde.<ref name="Newitz 2013"/><ref name="Dorminey 2018">{{cite web | last=Dorminey | first=Bruce | title=Galaxy May Be Littered With Dead Aliens Blindsided By Natural Climate Change | website=Forbes | date=2018-12-31 | url=https://www.forbes.com/sites/brucedorminey/2018/12/31/galaxy-may-be-littered-with-dead-aliens-blindsided-by-natural-climate-change/ | access-date=2023-04-21}}</ref> {|class="wikitable floatleft" style="font-size: 100%; margin-right: 1em;" |+ Venus se temperatuur<ref name=Weather/> |- ! Tipe || Oppervlak-<br />temperatuur |- | Maksimum || 482&nbsp;°C |- | Normaal || 453&nbsp;°C |- | Minimum || 438&nbsp;°C |} Venus se atmosfeer is ryk aan oer-[[edelgas]]se in vergelyking met dié van die Aarde.<ref name=Halliday_2020/> Dit dui daarop dat Venus vroeg in sy evolusie van die Aarde afgewyk het. 'n Ongewone groot [[komeet]]botsing<ref name=Owen_et_al_1992/> of die akkresie van 'n primêre atmosfeer van die sonnewel met 'n groter massa<ref name=Pepin_1991/> is al voorgestel om die voorkoms van dié edelgasse te verduidelik. Studies dui daarop dat Venus sa atmosfeer miljarde jare gelede baie meer soos die vroeë Aarde s'n gelyk het en dat daar aansienlike hoeveelhede vloeibare water op sy oppervlak kon gewees het.<ref name="Ernst 2022">{{cite web | last=Ernst | first=Richard | title=Venus was once more Earth-like, but climate change made it uninhabitable | website=The Conversation | date=2022-11-03 | url=http://theconversation.com/venus-was-once-more-earth-like-but-climate-change-made-it-uninhabitable-150445 | access-date=2023-04-21}}</ref><ref name="Way Del Genio 2020 p.">{{cite journal | last1=Way | first1=M. J. | last2=Del Genio | first2=Anthony D. | title=Venusian Habitable Climate Scenarios: Modeling Venus Through Time and Applications to Slowly Rotating Venus‐Like Exoplanets | journal=Journal of Geophysical Research: Planets | publisher=American Geophysical Union (AGU) | volume=125 | issue=5 | year=2020 | issn=2169-9097 | doi=10.1029/2019je006276 | arxiv=2003.05704 | bibcode=2020JGRE..12506276W }}</ref><ref name="Way Del Genio Kiang Sohl 2016 pp. 8376–8383">{{cite journal | last1=Way | first1=M. J. | last2=Del Genio | first2=Anthony D. | last3=Kiang | first3=Nancy Y. | last4=Sohl | first4=Linda E. | last5=Grinspoon | first5=David H. | last6=Aleinov | first6=Igor | last7=Kelley | first7=Maxwell | last8=Clune | first8=Thomas | title=Was Venus the first habitable world of our solar system? | journal=Geophysical Research Letters | publisher=American Geophysical Union (AGU) | volume=43 | issue=16 | date=2016-08-28 | issn=0094-8276 | doi=10.1002/2016gl069790 | pages=8376–8383| pmid=28408771 | pmc=5385710 | arxiv=1608.00706 | bibcode=2016GeoRL..43.8376W }}</ref> Ná 'n tydperk van 600 miljoen tot miljarde jare<ref name="baas39_540"/> kon die groter wordende [[ligsterkte]] van die Son en moontlik groot [[Vulkaan|vulkaniese uitbarstings]] gelei het tot die verdamping van dié water en die vernietiging van die atmosfeer.<ref name="Steigerwald 2022">{{cite web | last=Steigerwald | first=Bill | title=NASA Study: Massive Volcanism May Have Altered Ancient Venus' Climate | website=NASA | date=2022-11-02 | url=http://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/venus-volcanic-climate-change | access-date=2023-05-05}}</ref> 'n Wegholkweekhuiseffek het ontstaan toe 'n kritieke vlak van kweekhuisgasse (insluitende water) tot die atmosfeer gevoeg is.<ref name="Kasting"/> Hoewel die toestande op Venus enige aardagtige lewe wat voor dié tydperk kon bestaan het, onmoontlik maak, is daar spekulasie dat lewe in Venus se boonste wolklae voorkom, by 50&nbsp;km van die oppervlak of hoër, waar die toestande die meeste soos die Aarde s'n is in die Sonnestelsel.<ref name="Tillman 2018">{{cite web | last=Tillman | first=Nola Taylor | title=Venus' Atmosphere: Composition, Climate and Weather | website=Space.com | date=2018-10-18 | url=https://www.space.com/18527-venus-atmosphere.html | access-date=2023-05-09}}</ref> Temperature wissel hier tussen 303 en 353&nbsp;K (30 en 80&nbsp;°C) en die druk en straling is dieselfde as op die aarde se oppervlak, maar met suurwolke en die baie CO₂ in die lug.<ref name=Mullen_2002/><ref name=Landis_2003/><ref name="Cockell1999"/> Die beweerde waarneming van 'n [[absorpsielyn]] van [[fosfien]] in Venus se atmosfeer, met geen bekende pad vir abiotiese produksie nie, het in September 2020 gelei tot spekulasies dat lewe tans in die atmosfeer kan bestaan.<ref name=Drake_2020/><ref name=Greaves_et_al_2020/> Latere navorsing het die spektroskopiese teken wat as fosfien vertolk is, aan swaeldioksied toegeskryf,<ref name=Lincowski_et_al_2021/> of bevind dat daar geen absorpsielyn is nie.<ref name=Beall_2020/><ref name=Snellan_et_al_2020/> [[Beeld:11214 2023 956 Fig6 HTML.webp|thumb|Soorte wolklae op Venus, sowel as temperatuur- en drukveranderings volgens hoogte in die atmosfeer.]] Hittetraagheid en die oordrag van hitte deur winde in die laer atmosfeer bring mee dat Venus se oppervlaktemperatuur nie baie verskil tussen die halfrond wat na die Son wys en die een wat wegwys nie, ondanks Venus se stadige rotasie. Winde op die oppervlak is stadig en waai teen net 'n paar kilometer per uur, maar vanweë die hoë digtheid van die atmosfeer naby die oppervlak oefen hulle 'n aansienlike groot krag uit teen enige versperrings, en vervoer stof en klippies oor die oppervlak. Dit alleen sou dit moeilik vir iemand maak om daar te loop, selfs sonder die hitte, druk en gebrek aan [[suurstof]].<ref name=Moshkin_et_al_1979/> Bo die digte laag CO₂ is dik wolke, wat hoofsaaklik uit swaelsuur bestaan. Ook sowat 1% [[Yster(III)chloried|ysterchloried]] kom in die wolke voor.<ref name="kras006"/><ref name=Krasnopolsky_2006/> Ander moontlike komponente van die wolkdeeltjies is [[ystersulfaat]], [[aluminiumchloried]] en [[fosforpentoksied]]. Wolke by verskillende hoogtes het verskillende samestellings en deeltjiegroottes.<ref name="kras006"/> Die wolke weerkaats, nes 'n dik wolkkombers oor die Aarde,<ref name="Siegel 2021">{{cite web | last=Siegel | first=Ethan | title=This Is Why Venus Is The Brightest, Most Extreme Planet We Can See | website=Forbes | date=2021-07-14 | url=https://www.forbes.com/sites/startswithabang/2021/07/14/this-is-why-venus-is-the-brightest-most-extreme-planet-we-can-see/ | access-date=2023-06-11}}</ref> sowat 70% van die sonlig wat daarop val terug die ruimte in.<ref name="Davis 2021">{{cite web | last=Davis | first=Margaret | title=Why Is Venus So Bright? Here's How Its Proximity to Earth, Highly Reflected Clouds Affects It | website=Science Times | date=2021-07-14 | url=https://www.sciencetimes.com/articles/32272/20210714/why-venus-bright-heres-proximity-earth-highly-reflected-clouds-affects.htm | access-date=2023-06-11}}</ref> Omdat hulle die hele planeet bedek, voorkom hulle dat Venus se oppervlak gesien kan word. Die permanente wolkbedekking beteken dat hoewel Venus nader as die Aarde aan die Son is, dit minder sonlig op die grond kry: Net 10% van die sonlig bereik die oppervlak.<ref name="ESA Blog Navigator – Navigator page for active ESA blogs 2012">{{cite web | title=Venus and Earth: worlds apart – Transit of Venus blog | website=ESA Blog Navigator – Navigator page for active ESA blogs | date=2012-05-31 | url=https://blogs.esa.int/venustransit/2012/05/31/venus-and-earth-worlds-apart/ | access-date=2023-06-11}}</ref> Sterk winde van 300&nbsp;km/h waai hoog in die wolke en beweeg omtrent elke vier tot vyf aarddae om die planeet.<ref name=Rossow_et_al_1990/> Winde op Venus waai tot 60 keer so vinnig as wat sy rotasie is, terwyl die Aarde se vinnigste winde net 10-20% sy rotasiespoed is.<ref name="science328"/> Ook die temperatuur by Venus se ewenaar en pole is taamlik dieselfde.<ref name="fact"/><ref name=Lorenz_et_al_2001/> Venus se klein [[ashelling]] van minder as 3°, in vergelyking met die 23° van die Aarde, sorg ook vir klein seisoenale temperatuurverskille.<ref name=NASA_Seasons/> Hoogte is een van die min faktore wat Venus se temperature beïnvloed. Die hoogste punt op Venus, [[Maxwell Montes]], is dus die koelste plek op die planeet, met 'n temperatuur van sowat 655&nbsp;K (380&nbsp;°C) en 'n atmosfeerdruk van sowat 4,5&nbsp;MPa (45&nbsp;bar).<ref name="Basilevsky_2003"/><ref name="McGill_2010"/> ===Geografie=== [[Beeld:2438_pioneer_venus_map_of_venus.jpg|thumb|'n Kleurgekodeerde hoogtekaart van Venus, met die hoër terrae-"kontinente" in geel.]] Venus se oppervlak was 'n onderwerp van spekulasie totdat sommige van sy geheime in die 20ste eeu deur [[planetologie]] onthul is. [[Wenera-ruimteprogram|Wenera]]landingstuie het in 1975 en 1982 foto's teruggestuur van 'n oppervlak bedek met [[sediment]] en relatief hoekige [[klip]]pe.<ref name=Mueller_2014/> In 1990-'91 het die [[Magellanruimtetuig]] die oppervlak in besonderhede gekarteer. Die grond wys tekens van uitgebreide vulkanisme, en die [[swael]] in die atmosfeer kan daarop dui dat daar onlangs uitbarstings was.<ref name=Esposito_1984/><ref name=Bullock_Grinspoon_2001/> Sowat 80% van Venus se oppervlak is bedek met gladde vulkaanvlaktes. Sowat 70% is vlaktes met riwwe en 10% gladde of lobvormige vlaktes.<ref name=Basilevsky_Head_1995/> Die res is twee hoogland-"kontinente", een in die noordelike halfrond en die ander net suid van die ewenaar. Die noordelike kontinent is genoem na [[Isjtar]], die [[Babilonië|Babiloniese godin]] van die liefde, en is omtrent twee keer so groot soos [[Australië]]. Maxwell Montes, die hoogste berg op die planeet, is op Ishtar Terra geleë. Sy piek steek 11&nbsp;km bo Venus se oppervlak uit.<ref name="planetology"/> Die suidelike kontinent is Aphrodite Terra, genoem na [[Afrodite]], die [[Griekse mitologie|Griekse godin]] van die liefde; dit is die grootste een van die twee en omtrent so groot soos [[Suid-Amerika]].<ref name="Kaufmann"/> Hoekom daar geen tekens van [[lawa]]vloei naby enige van die sigbare [[kaldera]]s is nie bly 'n raaisel. Die planeet het min [[slagkrater]]s en dit wys die oppervlak is redelik jonk: 300&nbsp;miljoen tot 600&nbsp;miljoen jaar oud.<ref name="Nimmo98" /><ref name="Strom1994" /> Venus het 'n paar unieke oppervlakeienskappe benewens die slagkraters, berge en valleie wat gewoonlik op rotsplanete aangetref word. Onder hulle is vulkaanverskynsels met plat bokante, bekend as "farra", wat amper soos [[pannekoek]]e lyk en in grootte wissel van 20 tot 50&nbsp;km breed en van 100 tot 1&nbsp;000&nbsp;m hoog; steragtige breukverskynsels, wat "novas" genoem word; verskynsels met beide straalvormige en konsentriese breuke wat soos spinnerakke lyk; en "koronas", ronde ringvormige breuke wat soms deur 'n laagte omring word. Dié eienskappe het 'n vulkaniese oorsprong.<ref name="Frankel"/> Die meeste oppervlakverskynsels op Venus is na geskiedkundige of mitologiese vroue genoem.<ref name=Batson_Russell_1991/> Uitsonderings is Maxwell Montes, wat na die Skotse teoretiese fisikus [[James Clerk Maxwell]] genoem is, en die hooglandstreke Alpha Regio, Beta Regio en Ovda Regio. Laasgenoemde drie het name gekry voordat die huidige stelsel aanvaar is deur die [[Internasionale Sterrekundige Vereniging]], wat planetêre name reguleer.<ref name="jpl-magellan"/> Sekere eienskappe van Venus, soos die tektoniese verskynsels wat "tessera-terreine" genoem word, vereis die teenwoordigheid van wateroseane en plaattektoniek, wat aandui bewoonbare toestande met groot waterliggame het vroeër in 'n stadium op Venus voorgekom.<ref name="Petkowski Seager 2021">{{cite web | last1=Petkowski | first1=Dr. Janusz | last2=Seager | first2=Prof. Sara | title=Did Venus ever have oceans? - MIT | website=Venus Cloud Life - MIT | date=2021-11-18 | url=https://venuscloudlife.com/are-venus-cloud-layers-too-dry-for-life/ | access-date=2023-04-13 | archive-date=2023-04-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230413112527/https://venuscloudlife.com/are-venus-cloud-layers-too-dry-for-life/ | url-status=dead }}</ref> Die aard van tessera-terreine is egter glad nie seker nie.<ref name=Gilmore_et_al_2017/> Die resultate van studies wat op 26 Oktober 2023 aangekondig is, stel vir die eerste keer voor dat dit lyk of Venus in antieke tye plaattektoniek kon gehad en dus lewensvorme kon onderhou het.<ref name="NYT-20231026">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=Billions of Years Ago, Venus May Have Had a Key Earthlike Feature - A new study makes the case that the solar system's hellish second planet once may have had plate tectonics that could have made it more hospitable to life. |url=https://www.nytimes.com/2023/10/26/science/venus-plate-tectonics-life.html |date=26 October 2023 |work=[[The New York Times]] |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20231026181052/https://www.nytimes.com/2023/10/26/science/venus-plate-tectonics-life.html |archive-date=26 October 2023 |access-date=27 October 2023 }}</ref><ref name="NA-20231026">{{cite journal |author=Weller, Matthew B. |display-authors=et al. |title=Venus's atmospheric nitrogen explained by ancient plate tectonics |url=https://www.nature.com/articles/s41550-023-02102-w |date=26 October 2023 |journal=Nature Astronomy |pages=1–9 |doi=10.1038/s41550-023-02102-w |bibcode=2023NatAs.tmp....6W |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20231027132655/https://www.nature.com/articles/s41550-023-02102-w |archive-date=27 October 2023 |access-date=27 October 2023 }}</ref> ====Vulkanisme==== [[Beeld:PIA00084 Eistla region pancake volcanoes.jpg|thumb|links|'n Radarmosaïek van twee pannekoekkoepels in Venus se Eistla-streek. Hulle is 65&nbsp;km breed en minder as 1&nbsp;km hoog.]] 'n Groot deel van Venus se oppervlak is skynbaar deur [[Vulkaan|vulkanisme]] gevorm. Die planeet het 'n paar keer soveel vulkane as die Aarde: 167 groot vulkane is meer as 100&nbsp;km breed. Die enigste vulkaankompleks van dié grootte op Aarde is die [[Hawaii (eiland)|Groot Eiland]] van [[Hawaii]].<ref name="Frankel" />{{rp|154}} Meer as 85&nbsp;000 vulkane op Venus is geïdentifiseer en gekarteer.<ref>{{cite web |title=A new catalog pinpoints volcanic cones in the best available surface images of Venus – those gathered 30 years ago by NASA's Magellan spacecraft. |url=https://skyandtelescope.org/astronomy-news/85000-volcanoes-mapped-on-venus |website=skyandtelescope.org |access-date=16 April 2023}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Hahn |first1=Rebecca M. |last2=Byrne |first2=Paul K. |title=A Morphological and Spatial Analysis of Volcanoes on Venus |journal=Journal of Geophysical Research: Planets |date=April 2023 |volume=128 |issue=4 |pages=e2023JE007753 |doi=10.1029/2023JE007753 |bibcode=2023JGRE..12807753H }}</ref> Dit is nie omdat Venus vulkanies aktiewer as die Aarde is nie, maar omdat sy kors ouer is en nie aan dieselfde [[erosie]]prosesse onderworpe is nie. Die Aarde se oseaankors word voortdurend by die grense van die tektoniese plate deur [[subduksie]] hersirkuleer en is gemiddeld sowat 100&nbsp;miljoen jaar oud.<ref name=Karttunen_et_al_2007/> Venus se oppervlak deerenteen word geraam op 300&nbsp;miljoen tot 600&nbsp;miljoen jaar oud.<ref name="Nimmo98" /><ref name="Frankel" /> Verskeie bewyse toon vulkanisme vind steeds op Venus plaas. Konsentrasies van [[swaeldioksied]] in die boonste aftmosfeer het tussen 1978 en 1986 met 'n faktor van 10 gedaal, in 2006 gestyg en daarna weer 10-voudig afgeneem.<ref name="ESA_2012-12-03"/> Dit beteken vlakke is verskeie kere deur groot vulkaniese uitbarstings opgestoot.<ref name=Glaze_1999/><ref name="Marcq2012"/> Daar is al voorgestel [[weerlig]] op Venus kan ontstaan vanweë vulkaniese aktiwiteit. In Januarie 2020 het sterrekundiges bewyse gerapporteer wat aandui Venus is tans vulkanies aktief, veral vanweë die opsporing van [[olivien]], 'n vulkaniese produk wat vinnig op die planeet se oppervlak sal verweer.<ref name="NYT-20200109"/><ref name="SCI-20200103"/> Dié groot vulkaniese aktiwiteit word aangevuur deur 'n superwarm binnekant, wat volgens modelle verduidelik kan word aan die hand van energieke botsings toe die planeet nog jonk was. Botsings sou 'n veel groter snelheid as op Aarde gehad het, want Venus se wentelspoed is vinniger omdat hy nader aan die Son is en omdat liggame groter wenteleksentrisiteite sou moes gehad het om met die planeet te bots.<ref>[https://www.sci.news/space/venus-volcanism-12114.html Early, Energetic Collisions Could Have Fueled Venus Volcanism: Study | Sci.News]</ref> In 2008 en 2009 het die Venus Express die eerste keer regstreekse bewyse van deurlopende vulkaanaktiwiteit op die planeet gevind, in die vorm van vier kortstondige infrarooiwarmkolle in die skeurgebied bekend as Ganis Chasma,<ref name="USGS_Ganis_Chasma"/> naby die [[skildvulkaan]] [[Maat Mons]]. Drie van die kolle is in meer as een opvolgende wenteling waargeneem. Die kolle verteenwoordig vermoedelik [[lawa]] wat pas deur vulkaanuitbarstings vrygelaat is.<ref name="Lakdawalla2015"/><ref name="ESA_2015-06-18"/> Die temperatuur is nie bekend nie, want die grootte van die warmkolle kon nie gemeet word nie; dit was waarskynlik sowat 800 tot 1&nbsp;100&nbsp;K (527-827&nbsp;°C) in vergelyking met die normale temperatuur van 740&nbsp;K (467&nbsp;°C).<ref name="Shalygin2015"/> In 2023 het wetenskaplikes weer topografiese foto's van die Maat Mons-streek bestudeer wat deur die Magellanruimtetuig geneem is. Deur middel van rekenaarsimulasies is bepaal die topografie het gedurende 'n tydperk van agt maande verander. Hulle het tot die gevolgtrekking gekom dat dit deur aktiewe vulkanisme veroorsaak is.<ref>{{cite web | title=Why the Discovery of an Active Volcano on Venus Matters | last=Kluger | first=Jeffrey | url=https://time.com/6264160/why-volcanoes-on-venus-matter/ | publisher=Time | date=17 March 2023 | access-date=19 March 2023 | archive-date=19 Maart 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230319022005/https://time.com/6264160/why-volcanoes-on-venus-matter/ | url-status=dead }}</ref> ====Kraters==== [[Beeld:PIA00103 Venus - 3-D Perspective View of Lavinia Planitia.jpg|thumb|[[Slagkrater]]s op Venus se oppervlak, in vals kleur.]] Sowat 1&nbsp;000 [[slagkrater]]s is eweredig oor Venus se oppervlak versprei. Op ander liggame met kraters, soos die Aarde en [[Maan]], toon kraters 'n verskeidenheid stadiums van degradasie. Op die Maan word degradasie deur daaropvolgende botsings veroorsaak en op Aarde deur reën- en winderosie. Op Venus is 85% van die kraters in 'n ongerepte toestand. Die hoeveelheid kraters, tesame met hulle goed bewaarde toestand, dui daarop dat die planeet se oppervlak hersikleer is in 'n voorval 300&nbsp;miljoen tot 600&nbsp;miljoen jaar gelede,<ref name="Nimmo98" /><ref name="Strom1994"/> gevolg deur 'n afname in vulkanisme.<ref name=Romeo_Turcotte_2018/> Terwyl die Aarde se kors in voortdurende beweging is, is Venus vermoedelik nie in staat om so 'n proses te onderhou nie. Sonder plaattektoniek om hitte uit sy mantel te verloor, ondergaan Venus 'n sikliese proses waarin manteltemperature styg totdat dit 'n kritieke vlak bereik wat die kors verswak. Dan, oor 'n tydperk van sowat 100&nbsp;miljoen jaar, kom subduksie op 'n enorme skaal voor en word die kors hersikleer.<ref name="Frankel" /> Kraters op Venus wissel van 3 tot 280&nbsp;km breed. Geen kraters is kleiner as 3&nbsp;km nie vanweë die invloed van die digte atmosfeer op inkomende voorwerpe. Voorwerpe met minder as 'n sekere [[kinetiese energie]] word so deur die atmosfeer vertraag dat hulle nie 'n slagkrater vorm nie.<ref name=Herrick_Phillips_1993/> Inkomende projektiele wat kleiner as 50&nbsp;m breed is, sal in die atmosfeer opbreek en uitbrand voordat hulle die grond bereik.<ref name=Morrison_Owens_2003/> ===Interne struktuur=== [[Beeld:InteriorOfVenus-af.svg|thumb|Die [[Planetêre differensiasie|gedifferensieerde]] struktuur van Venus.]] Min is bekend oor die interne struktuur van Venus.<ref name="goettel"/> Die ooreenkoms in die grootte en digtheid tussen Venus en die Aarde dui daarop dat hulle dieselfde interne struktuur het: 'n kern, mantel en kors. Nes met die Aarde die geval is, is Venus se kern waarskynlik minstens gedeeltelik vloeistof, want die twee planete het teen omtrent dieselfde tempo verkoel,<ref name=Faure_Mensing_2007/> hoewel 'n heeltemal soliede kern nie uitgesluit kan word nie.<ref name=Dumoulin2017/> Die grootste verskil tussen die twee planete is die gebrek aan bewyse van plaattektoniek op Venus, moontlik omdat sy kors te sterk is om te sak sonder water om dit minder viskeus te maak. Dit veroorsaak verminderde hitteverlies en voorkom dat die planeet afkoel. Dit is 'n waarskynlike verduideliking vir 'n gebrek aan 'n intern opgewekte [[magneetveld]].<ref name=Nimmo_2002/> In plaas daarvan kan Venus dalk sy interne hitte verloor in periodieke groot oppervlakvernuwingsvoorvalle.<ref name="Nimmo98"/> ===Magneetveld en kern=== In 1967 het [[Wenera 4]] gevind Venus se magneetveld is baie swakker as die Aarde s'n. Die magneetveld word opgewek deur 'n wisselwerking tussen die [[ionosfeer]] en die [[sonwind]],<ref name=Eroshenko_et_al_1969/><ref name=Kivelson_Russell_1995/> eerder as deur 'n interne [[Dinamoteorie|dinamo]], soos in die Aarde se kern. Venus se klein [[magnetosfeer]] verskaf min beskerming aan die atmosfeer teen son- en [[kosmiese straling]]. Dit bereik eers op hoogtes van 54 tot 48&nbsp;km dieselfde vlakke as op Aarde.<ref name="Patel Mason Nordheim Dartnell 2022 p=114796">{{cite journal | last1=Patel | first1=M.R. | last2=Mason | first2=J.P. | last3=Nordheim | first3=T.A. | last4=Dartnell | first4=L.R. | title=Constraints on a potential aerial biosphere on Venus: II. Ultraviolet radiation | journal=Icarus | publisher=Elsevier BV | volume=373 | year=2022 | issn=0019-1035 | doi=10.1016/j.icarus.2021.114796 | page=114796| bibcode=2022Icar..37314796P | doi-access=free }}</ref><ref name="Herbst Banjac Atri Nordheim 2019 p=A15">{{cite journal | last1=Herbst | first1=Konstantin | last2=Banjac | first2=Saša | last3=Atri | first3=Dimitra | last4=Nordheim | first4=Tom A. | title=Revisiting the cosmic-ray induced Venusian radiation dose in the context of habitability | journal=Astronomy & Astrophysics | publisher=EDP Sciences | volume=633 | date=2019-12-24 | issn=0004-6361 | doi=10.1051/0004-6361/201936968 | page=A15| arxiv=1911.12788 | bibcode=2020A&A...633A..15H | s2cid=208513344 }}</ref> Die gebrek aan 'n werklike magneetveld op Venus was verbasend, omdat dit byna net so groot soos die Aarde is en na verwagting 'n dinamo in sy kern gehad het. 'n Dinamo vereis drie dinge: 'n geleidende vloeistof, rotasie en [[konveksie]]. Die kern is vermoedelik elektries geleidend en, hoewel sy rotasie dikwels as te stadig beskou word, wys simulasies dit is vinnig genoeg om 'n dinamo te skep.<ref name=Luhmann_Russell_2006/><ref name=Stevenson_2003/> Dit dui aan die dinamo is afwesig weens Venus se gebrek aan konveksie in sy kern. Op Aarde kom konveksie voor in die vloeibare buitenste deel van die kern omdat die onderste deel van die vloeistof baie warmer as die bokant is. Op Venus kon 'n oppervlakvernuwingsvoorval die plaattektoniek laat ophou werk het en gelei het tot 'n verlaagde hittevloed deur die kors. Dié isolasie-effek sou veroorsaak het dat die mantel se temperatuur toeneem en so die hittevloed uit die kern verminder. Geen interne dinamo is dus beskikbaar om 'n magneetveld aan te dryf nie. In plaas daarvan herverhit die hitte van die kern die kors.<ref name="nimmo02"/> Een moontlikheid is dat Venus geen soliede kern het nie,<ref name=Konopliv_Yoder_1996/> of dat sy kern nie afkoel nie sodat die hele vloeibare deel van die kern min of meer dieselfde temperatuur het. Nog 'n moontlikheid is dat sy kern reeds heeltemal solied is. Die toestand van die kern hang in 'n groot mate af van die konsentrasie [[swael]], wat tans onbekend is.<ref name="nimmo02" /> Die swak magnetosfeer om Venus beteken daar is 'n regstreekse wisselwerking tussen die sonwind en die planeet se buitenste atmosfeer. Hier word ione van waterstof en suurstof geskep deur die dissosiasie van watermolekules van [[ultraviolet]]straling. Die sonwind verskaf dan energie wat sommige van dié ione genoeg snelheid gee om uit Venus as swaartekragveld te ontsnap. Dié erosieproses lei tot die bestendige verlies van waterstof-, helium- en suurstofione met 'n klein massa, terwyl molekules met 'n groter massa, soos koolstofdioksied, meer geneig is om agter te bly. Die atmosferiese erosie deur die sonwind kon gelei het tot die verlies van die meeste van Venus se water in die eerste miljard jaar nadat dit gevorm het.<ref name="nature450_7170_629"/> Die planeet kon ook vir die eerste 2&nbsp;miljard tot 3&nbsp;miljard jaar van sy bestaan 'n dinamo behou het, sodat die waterverlies meer onlangs voorgekom het.<ref name="O'Rourke_et_al_2019"/> ==Wentelbaan en rotasie== [[Beeld:Solar system orrery inner planets.gif|thumb|Venus is die tweede planeet van die Son af en voltooi 'n wentelbaan in sowat 224 aarddae.]] Venus wentel om die Son op 'n afstand van sowat 0,72&nbsp;[[AE]] (108&nbsp;miljoen&nbsp;km) en voltooi elke 224,7 dae 'n wentelbaan. Hoewel al die planete se wentelbane ovaalvormig is, is Venus s'n die naaste aan rond, met 'n [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|eksentrisiteit]] van minder as 0,01.<ref name="fact" /> Simulasies van die vroeë Sonnestelsel se dinamika wys die eksentrisiteit van Venus se wentelbaan was dalk groter in die verlede, met waardes van tot 0,31.<ref name="psj_1_42"/> Alle planete in die Sonnestelsel wentel antikloksgewys om die Son soos van die Aarde se Noordpool af gesien. Die meeste planete roteer ook antikloksgewys om hulle as, maar Venus roteer kloksgewys (in 'n [[Retrograde en prograde beweging|retrograde rigting]]) een keer elke 243 aarddae: die stadigste rotasie van enige planeet. Omdat die planeet vertraag word deur sy atmosferiese stroming, wissel die lengte van die dag ook met tot 20 minute.<ref name="EarthSky Updates on your cosmos and world 2021">{{cite web | title=The length of a day on Venus is always changing - Space | website=EarthSky | date=2021-05-05 | url=https://earthsky.org/space/venus-length-of-day-spin-rate-axial-tilt-radio-waves/ | access-date=2023-04-28}}</ref> Venus se [[ewenaar]] roteer teen 6,52&nbsp;km/h, terwyl die Aarde s'n teen 1&nbsp;674,4 km/h roteer.<ref name=Bakich_2000/> Een Venusjaar is sowat 1,92 van die planeet se [[Sinodiese dag|sinodiese dae]] (son-dae).<ref name="compare"/> Vir 'n waarnemer op Venus sal die Son in die weste opkom en in die ooste ondergaan,<ref name="compare" /> hoewel die planeet se ondeursigtige wolke sal keer dat 'n mens op die oppervlak die Son daardeur sien.<ref name=Brunier_2002/> Venus het geen [[natuurlike satelliet]]e, of mane, nie.<ref name="icarus202"/> Dit het verskeie [[Trojaan (sterrekunde)|trojane]]: die [[kammasatelliet]] {{mp|2002 VE|68}}<ref name=Mikkola_et_al_2004/><ref name=Carlos_De_la_Fuente_Marcos_2012/> en nog twee tydelike trojane, {{mp|2001 CK|32}} en {{mp|2012 XE|133}}.<ref name="dynamics"/> In die 17de eeu het [[Giovanni Domenico Cassini|Giovanni Cassini]] gerapporteer 'n maan wentel om Venus, en dit is "Neith" genoem. Verskeie ander waarnemings van mane is oor die volgende 200 jaar gedoen, maar daar is vasgestel die meeste was [[ster]]re in die omgewing. Die rede dat Venus nie mane het nie kan die uitwerking van sterk songetye wees wat groot satelliete naby die binneste planete kan destabiliseer.<ref name="icarus202" /> Venus se wentelruimte bevat 'n stofringwolk.<ref name="Frazier 2021"/> Dit kon veroorsaak gewees het deur óf [[asteroïde]]s wat agter Venus aanbeweeg het<ref name="Garner 2019"/> óf interplanetêre stof wat in golwe gemigreer het óf die oorblyfsels van die Sonnestelsel se oorspronklike [[sirkumstellêre skyf]] wat die planeetstelsel gevorm het.<ref name="Rehm 2021"/> ==Waarneming== [[Beeld:Venus-pacific-levelled.jpg|thumb|Venus, regs in die middel, is van die Aarde af altyd helderder as enige ander planeet of ster. Jupiter is aan die bokant van die foto sigbaar.]] [[Beeld:Phases Venus.jpg|thumb|Die fases van Venus en veranderings van sy skynbare deursnee.]] Met die blote oog is Venus 'n wit punt lig wat helderder as enige ander planeet of ster buiten die Son is.<ref name=Dickinson_1998/> Die planeet se gemiddelde [[skynbare magnitude]] is {{nowrap|-4,14}} met 'n standaardafwyking van 0,31.<ref name="Mallama_and_Hilton" /> Die helderste magnitude kom voor tydens die "halffase" sowat 'n maand voor of ná 'n [[Konjunksie (sterrekunde)|binnekonjunksie]]. Venus word dowwer tot 'n magnitude van sowat -3 wanneer die Son se lig van agter af skyn.<ref name="MallamaSky" /> Die planeet is helder genoeg om in die dag te sien,<ref name=Flanders_2011/> maar is beter sigbaar wanneer die Son laag aan die horison sit of ondergaan. As 'n planeet wat nader aan die Son as die Aarde is, lê dit altyd binne sowat 47° van die Son af.<ref name="ephemeris"/> Venus "steek die Aarde verby" elke 584 dae terwyl dit om die Son wentel.<ref name="fact" /> Terwyl dit gebeur, verander dit van die "aandster" in die "oggendster", wat voor sonsopkoms sigbaar is. Hoewel Mercurius, die ander planeet nader aan die Son, dikwels moeilik in die skemerlig te sien is, is dit byna onmoontlik om Venus mis te kyk wanneer dit op sy helderste is. Omdat dit so helder is, word Venus dikwels verkeerdelik aangemeld as 'n "[[vreemde vlieënde voorwerp]]".<ref name=ASP_2021/> ===Fases=== Terwyl dit om die Son wentel, gaan Venus, deur 'n teleskoop gesien, deur fases soos die [[Maan]]. Die planeet lyk soos 'n klein, "vol" skyf wanneer dit met 'n buitekonjunksie aan die ander kant van die Son is. Dit is as 'n groter "kwartfase" te sien by sy maksimum [[Elongasie (sterrekunde)|elongasie]] van die Son, en dan lyk dit op sy helderste in die naglug. Die planeet het 'n groter "halfvorm" deur teleskope as dit aan die nabykant tussen die Aarde en die Son deurbeweeg. Dit lyk op sy grootste tydens sy "nuwe fase", wanneer dit tussen die Aarde en die Son by 'n binnekonjunksie is. Sy atmosfeer is deur teleskope sigbaar danksy die halo van sonlig wat om dit gebreek word.<ref name="ephemeris" /> ===Dagligverskynings=== Wanneer Venus helder genoeg is, met genoeg hoekafstand van die Son af, is dit maklik helder oordag met die blote oog te sien.<ref>{{Cite web |title=Viewing Venus in Broad Daylight |url=https://www.fourmilab.ch/images/venus_daytime/ |access-date=2023-07-17 |website=www.fourmilab.ch}}</ref> [[Edmund Halley]] het sy maksimum blote-ooghelderheid in 1716 bereken, toe baie Londenaars ontstel is deur sy verskyning in die daglig. Die Franse keiser [[Napoleon Bonaparte]] het eenkeer 'n dagligverskyning van die planeet gesien terwyl hy op 'n onthaal in [[Luxemburg]] was.<ref name=Chatfield_2015/> Nog 'n historiese dagligverskyning van die planeet het plaasgevind tydens die inhuldiging van die Amerikaanse president [[Abraham Lincoln]] op 4 Maart 1865 in Washington, D.C.<ref name=Gaherty_2012/> [[Beeld:Transit of Venus viewed in Wagga Wagga (2).jpg|links|thumb|Die [[Oorgang (sterrekunde)|oorgang]] van Venus in 2012, deur 'n teleskoop op 'n wit kaart geprojekteer.]] ===Oorgange=== 'n [[Oorgang (sterrekunde)|Oorgang]] van Venus is wanneer Venus, soos van die Aarde af gesien, voor die Son verbybeweeg tydens sy [[Konjunksie (sterrekunde)|binnekonjunksie]]. Omdat Venus se wentelbaan effens skuins teenoor dié van die Aarde lê, is daar nie 'n oorgang van Venus tydens die meeste binnekonjunksies, wat elke 1,6&nbsp;jaar plaasvind, nie. Venus beleef net 'n oorgang bo die Aarde wanneer 'n binnekonjunksie plaasvind tydens sommige dae in Junie of Desember, die tyd wanneer die twee planete se wentelbane in 'n reguit lyn met die Son lê.<ref name="NASA 2004">{{cite web | title=2004 and 2012 Transits of Venus | website=NASA | date=2004-06-08 | url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/transit/venus0412.html#:~:text=Transits%20of%20Venus%20are%20only,121.5%2C%208%20and%20105.5%20years. | access-date=2023-05-02}}</ref> Dit lei daartoe dat Venus net 'n oorgang beleef in siklusse van 243 jaar elk: elke 8, 105,5, 8 en 121,5 jaar. Net sewe oorgange van Venus is tot dusver waargeneem, want die voorkoms daarvan is in 1621 deur [[Johannes Kepler]] bereken. Kaptein [[James Cook]] het in 1768 na [[Tahiti]] geseil om die derde waargenome oorgang van Venus te sien, en dit het eindelik gelei tot die verkenning van die ooskus van [[Australië]].<ref name=Hornsby_1771/><ref name=Woolley_1969/> Die laaste oorgange van Venus agt jaar uitmekaar was in Junie 2004 en Junie 2012 en die voriges in Desember 1874 en Desember 1882. Die volgende sodanige oorgange sal in Desember 2117 en Desember 2125 voorkom.<ref name=Espenak_2004/> ===Verkenning=== Die mens se eerste interplanetêre ruimtevlug was in 1961, toe die [[Sowjetunie]] se [[Wenera&nbsp;1]] na Venus gevlieg het.<ref name="mitchell_1"/> Dit het egter later op pad soontoe kontak verloor. Die eerste suksesvolle interplanetêre sending was dus die [[VSA]] se [[Mariner&nbsp;2]]-sending na Venus. Dit was op 14&nbsp;Desember 1962 altesaam 34&nbsp;833&nbsp;km bo die oppervlak en het data oor die planeet se atmosfeer versamel.<ref name=Mayer_et_al_1958/><ref name=NASA_1962/> [[Radar]]waarnemings van Venus is in die 1960's die eerste keer gedoen en het die eerste inligting verskaf oor die planeet se rotasieperiode.<ref name=Goldstein_Carpenter_1963/> [[Beeld:Foto de Venera 9.png|thumb|upright=2|Die eerste duidelike 180-graad-panorama van Venus, en van enige planeet buiten die Aarde. (Sowjetse Wenera&nbsp;9-landingstuig).]] [[Wenera-ruimteprogram|Wenera&nbsp;3]], wat in 1966 gelanseer is, was die mens se eerste ruimte- en landingstuig wat 'n ander [[hemelliggaam]] buiten die Maan bereik en daarteen gebots het. Dit kon nie data terugbring nie, want dit het op Venus se oppervlak neergestort. In 1967 is Wenera&nbsp;4 gelanseer. Dit het wetenskapeksperimente in Venus se atmosfeer uitgevoer voordat dit ook neergestort het. Wenera&nbsp;4 het gewys die oppervlaktemperatuur is warmer as wat Mariner&nbsp;2 bereken het (byna 500&nbsp;°C), vasgestel die atmosfeer was 95% koolstofdioksied en gevind Venus se atmosfeer was baie digter as wat Wenera se ontwerpers verwag het.<ref name="mitchell_2"/> In 'n vroeë voorbeeld van ruimtesamewerking, is die data van Wenera&nbsp;4 en [[Mariner&nbsp;5]] van 1967 saamgevoeg en deur 'n gesamentlike span van Amerika en die Sowjetunie ontleed.<ref name=COSPAR_Group_VII_1969/> Op 15 Desember 1970 was Wenera&nbsp;7 die eerste ruimtetuig wat 'n sagte landing op 'n ander planeet uitgevoer en data van daar af na die Aarde teruggestuur het.<ref name=Time_1971/> In 1974 het Mariner&nbsp;10 verby Venus gevlieg op pad na Mercurius en ultratvioletfoto's van die wolke geneem. Daarop is die buitengewone windsnelhede in Venus se atmosfeer gesien. Dit was die heel eerste [[swaartekragslinger]], 'n metode wat deur latere tuie gebruik sou word. Radarwaarnemings in die 1970's het vir die eerste keer besonderhede van Venus se oppervlak onthul. Radiogolfpulse is na die planeet gestuur en die eggo's het twee hoogs weerkaatsende gebiede onthul wat "Alpha Regio" en "Beta Regio" genoem is. Die waarnemings het ook 'n helder streek onthul wat op berge dui, en dit is "Maxwell Montes" genoem.<ref name=Campbell_et_al_1976/> [[Beeld:VenusLanderTopo.png|thumb|240p|'n Globale topografiese kaart van Venus, met alle landingsplekke aangedui.]] In 1975 het die Sowjetse [[Wenera 9|Wenera&nbsp;9-]] en [[Wenera 10|Wenera&nbsp;10]]-landingstuie die eerste foto's van Venus se oppervlak teruggestuur. Dit was swart-wit-foto's. [[Nasa]] het nog data bekom met die Pioneer&nbsp;Venus-projek, wat bestaan het uit twee aparte sendings:<ref name=Colin_Hall_1977/> die Pioneer&nbsp;Venus-multituig en Pioneer&nbsp;Venus-wenteltuig, wat tussen 1978 en 1992 om Venus gewentel het.<ref name=Williams_2005/> In 1982 het [[Wenera 13|Wenera&nbsp;13]] en [[Wenera 14|Wenera&nbsp;14]] die eerste kleurfoto's van die oppervlak geneem. [[Wenera 15|Wenera&nbsp;15]] en [[Wenera 16|Wenera&nbsp;16]] het tussen 1983 en 1984 gedetailleerde kartering van 25% van Venus se oppervlak gedoen, en daarna het die baie suksesvolle Wenera-program tot 'n einde gekom.<ref name=Greeley_Batson_2007/> In 1985 het die [[Wega-ruimteprogram]] met sy Wega&nbsp;1- en Wega&nbsp;2-sendings die laaste tuie na Venus vervoer wat die atmosfeer sou binnedring, asook die heel eerste buiteaardse aërobotte. Tussen 1990 en 1994 het die [[Magellanruimtetuig]] om Venus gewentel en die oppervlak gekarteer. Verder het tuie soos [[Galileo-ruimtesending|Galileo]] (1990),<ref name="PDS Atmospheres Node 1989">{{cite web | title=Welcome to the Galileo Orbiter Archive Page | website=PDS Atmospheres Node | date=1989-10-18 | url=https://pds-atmospheres.nmsu.edu/data_and_services/atmospheres_data/Galileo/galileo_orbiter.html | access-date=2023-04-11}}</ref> [[Cassini–Huygens]] (1998/'99) en MESSENGER (2006/'07) verbyvlugte van Venus gedoen op pad na ander bestemmings. In April 2006 het die [[ESA]] se Venus Express in 'n wentelbaan om Venus gegaan. Dit het waarnemings sonder presedent van Venus se atmosfeer verskaf. Die ESA het dit tot in Januarie 2015 in sy wentelbaan gehou.<ref name=Howell_2014/> In 2010 het die eerste suksesvolle interplanetêre sonseilruimtetuig, IKAROS, na Venus gevlieg vir 'n verbyvlug. Teen 2023 was daar net een aktiewe sending na Venus: [[Japan]] se Akatsuki. Dit het in op 7 Desember 2015 in 'n wentelbaan gegaan. ==In die kultuur== [[Beeld:Van Gogh - Starry Night - Google Art Project.jpg|thumb|Venus word net regs van die groot sipresboom uitgebeeld in [[Vincent van Gogh]] se skildery van 1889 ''[[Die Sterrenag]]''.<ref>{{cite journal|last1=Whitney|first1=Charles A.|title=The Skies of Vincent van Gogh|journal=Art History|date=September 1986|volume=9|issue=3 |page=356|doi=10.1111/j.1467-8365.1986.tb00206.x}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Boime|first1=Albert|title=Van Gogh's ''Starry Night'': A History of Matter and a Matter of History|url=http://www.albertboime.com/Articles/Dec1984.pdf|journal=Arts Magazine|date=December 1984|page=88|access-date=28 July 2018|archive-date=23 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123150057/http://www.albertboime.com/Articles/Dec1984.pdf|url-status=live}}</ref>]] Venus is 'n primêre verskynsel in die naglug en speel dus deur die hele geskiedenis en in verskeie kulture 'n belangrike rol in [[mitologie]], [[astrologie]] en [[fiksie]]. Die [[Afrikaans]]e naam van die planeet was die oorspronklike [[Antieke Rome|antieke Romeinse]] naam daarvan. Die Romeine het Venus genoem na hulle [[Venus (mitologie)|godin van liefde]], wat geskoei was op die [[Griekse mitologie|Griekse godin]] van liefde, [[Afrodite]].<ref name="Getty">{{cite web | title=Aphrodite and the Gods of Love: Roman Venus (Getty Villa Exhibitions) | website=Getty | url=https://www.getty.edu/art/exhibitions/aphrodite/venus.html | access-date=2023-04-15}}</ref> Sy was weer gebaseer op die ooreenstemmende [[Mesopotamiese mitologie|Mesopotamiese godin]] Inanna (wat [[Isjtar]] was in die godsdiens van die [[Akkadiese Ryk]]). Hulle is almal met die planeet verbind.<ref name="Nemet-Nejat"/><ref name="Green1992"/> Die weekdag [[Vrydag]] is genoem na die [[Germaanse mitologie|Germaanse godin]] [[Frigg]], wat met die Romeinse godin Venus verbind is. [[Beeld:Kudurru Melishipak Louvre Sb23 n02.jpg|thumb|Die agtpuntster is 'n simbool wat in sommige kulture vir Venus gebruik word. Hier is die agtpuntster die Ster van Isjtar, die Babiloniese godin, langs die sonskyf van haar broer, [[Sjamasj]], en die skedelmaan van hulle vader, [[Nanna|Sin]], op 'n grensklip van die Babiloniese koning Meli-Sjipak II uit die 12de eeu v.C.]] Verskeie gesange bring lof aan Inanna in haar rol as die godin van die planeet Venus.<ref name=Cooley/><ref name="Green1992"/><ref name="Nemet-Nejat"/> Die teologieprofessor Jeffrey Cooley meen Inanna se bewegings in baie mites kan ooreenstem met die bewegings van die planeet Venus in die lug.<ref name=Cooley/> Die afgebroke bewegings van Venus hou verband met die mitologie sowel as Inanna se dubbele aard.<ref name=Cooley/> In ''Inanna se afdaling na die onderwêreld'' is Inanna in staat om, anders as enige ander god, na die onderwêreld af te daal en weer na die hemel terug te keer. Dit lyk of die planeet Venus 'n soortgelyke afdaling ondergaan deur in die weste onder te gaan en weer in die ooste op te kom.<ref name=Cooley/> In ''Inanna en Sjoekaletoeda'' word beskryf hoe Sjoekaletoeda die hemel bespied op soek na Inanna; hy bespied waarskynlik die oostelike en westelike horisonne.<ref name="Cooley2"/> In dieselfde mite maak Ianna, op soek na haar aanvaller, self verskeie bewegings wat ooreenstem met die bewegings van Venus in die lug.<ref name=Cooley/> Die [[antieke Egipte]]nare en [[Antieke Griekeland|antieke Grieke]] het moontlik teen die 2de millennium&nbsp;v.C., of op die laatste teen die [[Laat Tydperk van Antieke Egipte|Laat Tydperk]], onder die invloed van Mesopotamië geweet die oggendster en aandster is dieselfde liggaam.<ref name="Parker 1974">{{cite journal | last=Parker | first=R. A. | title=Ancient Egyptian Astronomy | journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series A, Mathematical and Physical Sciences | publisher=The Royal Society | volume=276 | issue=1257 | year=1974 | issn=0080-4614 | jstor=74274 | pages=51–65 | doi=10.1098/rsta.1974.0009 | bibcode=1974RSPTA.276...51P | s2cid=120565237 }}</ref><ref name="Quack 2019">{{citation | last=Quack | first=Joachim Friedrich | title=Oxford Research Encyclopedia of Planetary Science | chapter=The Planets in Ancient Egypt | publisher=Oxford University Press | date=2019-05-23 | doi=10.1093/acrefore/9780190647926.013.61 | isbn=978-0-19-064792-6 }}</ref> Die Egiptenare het die oggendster as ''Tioumoutiri'' en die aandster as ''Ouaiti'' geken.<ref name=Cattermole_Moore_1997/> Klassieke digters soos [[Homeros]], [[Sapfo]], [[Ovidius]] en [[Vergilius]] het van die ster en sy lig geskryf.<ref name=Atsma/> Digters soos [[William Blake]], [[Robert Frost]], [[Alfred Tennyson]] en [[William Wordsworth]] het odes daaraan geskryf.<ref name=Sobel_2005/> In [[Indië]] is Shukra Graha ("die planeet Shukra") na die magtige sint Shukra genoem. ''Shukra'', wat in die Indiese [[Vediese tydperk|Vediese astrologie]]<ref name="bhalla06"/> gebruik word, beteken in [[Sanskrit]] "duidelik, rein, helder". Venus is in [[Indonesies]] en [[Maleisies]] bekend as ''Kejora''. In [[Chinees]] word die planeet ''Jīn-xīng'' (金星), die "goue planeet" of die "metaalelement", genoem. In moderne Chinees, [[Japannees]], [[Koreaans]] en [[Viëtnamees]] word daar letterlik na die planeet verwys as die "metaalster" (Chinees: 金星), geskoei op die [[Wu Xing|vyf elemente]].<ref name=De_Groot_1912/><ref name=Crump_1992/><ref name=Hulbert_1909/><ref name=VOER/> Die [[Maja]] het Venus as die belangrikste hemelliggaam naas die Son en Maan beskou. Hulle het dit genoem ''Chac ek'',<ref name="Volume 7 of Mayan studies"/> of ''Noh Ek''<nowiki>'</nowiki>, "die Groot Ster".<ref name="Milbrath"/> Venus se siklusse was belangrik vir hulle kalender. ===Simbole=== [[Beeld:Venus symbol (planetary color).svg|links|frameless|upright=0.35]] Die [[sterrekundige simbool]] van 'n sirkel met 'n klein kruis daaronder is die sogenaamde Venussimbool, wat sy naam gekry het van die gebruik daarvan in astrologie. Die simbool is van antieke Griekse oorsprong, en is meer dikwels die simbool van vroulikheid,<ref name="Schott 2005 pp. 1509–1510">{{cite journal | last=Schott | first=G D | title=Sex symbols ancient and modern: their origins and iconography on the pedigree | journal=BMJ | volume=331 | issue=7531 | date=2005-12-22 | issn=0959-8138 | doi=10.1136/bmj.331.7531.1509 | pages=1509–1510| pmid=16373733 | pmc=1322246 }}</ref> terwyl die Marssimbool vir manlikheid gebruik word. Dié tekens beskryf mans en vrou stereotipies as so verskillend dat 'n mens kan sê hulle kom van verskillende planete. Dié idee is veral in 1992 gewild gemaak deur die boek ''Men Are from Mars, Women Are from Venus''.<ref name="Brammer 2020">{{cite web | last=Brammer | first=John Paul | title=Love/Hate Reads: 'Men Are From Mars, Women Are From Venus,' Revisited | website=VICE | date=2020-02-10 | url=https://www.vice.com/en/article/n7j3nm/lovehate-reads-men-are-from-mars-women-are-from-venus-revisited | access-date=2023-04-17}}</ref><ref name="Morin 2016">{{cite web | last=Morin | first=Amy | title=Why The Mars And Venus Conversations Must End: The Truth About Gender Differences In The Workplace | website=Forbes | date=2016-08-19 | url=https://www.forbes.com/sites/amymorin/2016/08/19/why-the-mars-and-venus-conversations-must-end-the-truth-about-gender-differences-in-the-workplace/ | access-date=2023-04-17}}</ref> Baie ander simbole word ook vir Venus gebruik, soos dié van die ster (byvoorbeeld die Ster van Isjtar). ==Verwysings== {{Verwysings|3 |verwysings= <ref name=Walker_2017>{{cite web | title=Viewing Venus in Broad Daylight | first=John | last=Walker | work=Fourmilab Switzerland | access-date=19 April 2017 | archive-date=29 March 2017 | url=http://www.fourmilab.ch/images/venus_daytime/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20170329024632/https://www.fourmilab.ch/images/venus_daytime/ | url-status=live }}</ref> <ref name=Lawrence_2005>{{cite web | title=In Search of the Venusian Shadow | last=Lawrence | first=Pete | date=2005 | website=Digitalsky.org.uk | access-date=13 June 2012 | url=http://www.digitalsky.org.uk/venus/shadow-of-venus.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20120611003523/http://www.digitalsky.org.uk/venus/shadow-of-venus.html | archive-date=11 June 2012 }}</ref> <ref name="Mallama_and_Hilton">{{cite journal | title=Computing apparent planetary magnitudes for The Astronomical Almanac | first1=Anthony | last1=Mallama | first2=James L. | last2=Hilton | journal=Astronomy and Computing | volume=25 | pages=10–24 | date=October 2018 | doi=10.1016/j.ascom.2018.08.002 | s2cid=69912809 | bibcode=2018A&C....25...10M | arxiv=1808.01973 }}</ref> <ref name="Hashimoto_et_al_2008">{{cite journal | title=Felsic highland crust on Venus suggested by Galileo Near-Infrared Mapping Spectrometer data | last1=Hashimoto | first1=George L. | last2=Roos-Serote | first2=Maarten | last3=Sugita | first3=Seiji | last4=Gilmore | first4=Martha S. | last5=Kamp | first5=Lucas W. | last6=Carlson | first6=Robert W. | last7=Baines | first7=Kevin H. | journal=Journal of Geophysical Research: Planets | publisher=Advancing Earth and Space Science | volume=113 | issue=E5 | date=31 December 2008 | bibcode=2008JGRE..113.0B24H | s2cid=45474562 | doi=10.1029/2008JE003134 | doi-access=free}}</ref> <ref name=Shiga_2007>{{cite web | title=Did Venus's ancient oceans incubate life? | first=David | last=Shiga | work=New Scientist | date=10 October 2007 | url=https://www.newscientist.com/article/dn12769-did-venuss-ancient-oceans-incubate-life.html | access-date=17 September 2017 |archive-date=24 March 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090324134332/https://www.newscientist.com/article/dn12769-did-venuss-ancient-oceans-incubate-life.html | url-status=live }}</ref> <ref name="Jakosky">{{cite book | title=The New Solar System | last=Jakosky |first=Bruce M. | chapter=Atmospheres of the Terrestrial Planets | editor1-last=Beatty | editor1-first=J. Kelly | editor2-last=Petersen | editor2-first=Carolyn Collins | editor3-last=Chaikin | editor3-first=Andrew | edition=4th | date=1999 | pages=175–200 | location=Boston |publisher=Sky Publishing | isbn=978-0-933346-86-4 |oclc=39464951}}</ref> <ref name=NASA_2019>{{Cite web | title=Moons | website=NASA Solar System Exploration | url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/overview | access-date=2019-08-26 | archive-date=19 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191019012033/https://solarsystem.nasa.gov/moons/overview/ | url-status=live}}</ref> <ref name= "Lopes_Gregg_2004">{{cite book |title=Volcanic worlds: exploring the Solar System's volcanoes | last1=Lopes | first1=Rosaly M. C. | last2=Gregg | first2=Tracy K. P. | date=2004 | page=61 | publisher=Springer Publishing | isbn=978-3-540-00431-8 }}</ref> <ref name=Darling_Venus>{{cite encyclopedia | title=Venus | encyclopedia=Encyclopedia of Science | last=Darling |first=David | location=Dundee, Scotland | url=https://www.daviddarling.info/encyclopedia/V/Venus.html | access-date=24 March 2022 | archive-date=31 October 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211031035229/https://www.daviddarling.info/encyclopedia/V/Venus.html }}</ref> <ref name="SolarSystemEncyclopedia">{{cite book | title=Encyclopedia of the Solar System | last=Taylor | first=Fredric W. | chapter=Venus: Atmosphere | date=2014 | publisher=Elsevier Science & Technology | location=Oxford | isbn=978-0-12-415845-0 | editor1-last=Tilman | editor1-first=Spohn | editor2-last=Breuer | editor2-first=Doris | editor3-last=Johnson | editor3-first=T. V. | access-date=12 January 2016 | archive-date=29 September 2021 | chapter-url=http://literati.credoreference.com/content/entry/estsolar/venus_atmosphere/0 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210929074421/https://search.credoreference.com/content/entry/estsolar/venus_atmosphere/0 | url-status=live }}</ref> <ref name=CWRU_2006>{{cite web | title=Venus | date=13 September 2006 | publisher=Case Western Reserve University | url=http://burro.cwru.edu/stu/advanced/venus.html | access-date=21 December 2011 | archive-date=26 April 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120426064658/http://burro.cwru.edu/stu/advanced/venus.html }}</ref> <ref name=Lewis_2004>{{cite book | title=Physics and Chemistry of the Solar System | first=John S. |last=Lewis |date=2004 | edition=2nd | publisher=Academic Press | isbn=978-0-12-446744-6 | url=https://archive.org/details/physicschemistry00lewi_384 | url-access=limited | page=[https://archive.org/details/physicschemistry00lewi_384/page/n477 463] }}</ref> <ref name=Prockter_2005>{{cite journal | title=Ice in the Solar System | last=Prockter | first=Louise | date=2005 | journal=Johns Hopkins APL Technical Digest | volume=26 | issue=2 | pages=175–188 | s2cid=17893191 | url=https://pdfs.semanticscholar.org/02cc/2fe81ee34f2c70e15c5f1d66244ef69a0e06.pdf | access-date=July 27, 2009 | archive-date=20 September 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190920195147/https://pdfs.semanticscholar.org/02cc/2fe81ee34f2c70e15c5f1d66244ef69a0e06.pdf }}</ref> <ref name="Newitz 2013">{{cite web | title=Here's Carl Sagan's original essay on the dangers of climate change | last=Newitz | first=Annalee | website=Gizmodo | date=2013-12-11 | url=https://gizmodo.com/heres-carl-sagans-original-essay-on-the-dangers-of-cl-1481304135 | access-date=2021-09-03 | archive-date=3 September 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210903011006/https://gizmodo.com/heres-carl-sagans-original-essay-on-the-dangers-of-cl-1481304135 | url-status=live }}</ref> <ref name=Weather>{{Cite web | title=The Planet Venus | url=https://www.weather.gov/fsd/venus | access-date=17 August 2021 | archive-date=7 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210807222839/https://www.weather.gov/fsd/venus | url-status=live }}</ref> <ref name=Halliday_2020>{{Cite journal | title=The origins of volatiles in the terrestrial planets | last=Halliday | first=Alex N. | url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0016703712006680 | journal=Geochimica et Cosmochimica Acta | volume=105 | pages=146–171 | date=2013-03-15 | doi=10.1016/j.gca.2012.11.015 | bibcode=2013GeCoA.105..146H | issn=0016-7037 | access-date=14 July 2020|archive-date=29 September 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210929074423/https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0016703712006680 | url-status=live }}</ref> <ref name=Owen_et_al_1992>{{Cite journal |title=Possible cometary origin of heavy noble gases in the atmospheres of Venus, Earth and Mars |last1=Owen | first1=Tobias | last2=Bar-Nun | first2=Akiva | last3=Kleinfeld | first3=Idit | journal=Nature | date=July 1992 | volume=358 | issue=6381 | pages=43–46 | doi=10.1038/358043a0 | pmid=11536499 | bibcode=1992Natur.358...43O | s2cid=4357750 | issn=1476-4687 | url=https://www.nature.com/articles/358043a0 | access-date=14 July 2020 | archive-date=29 September 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210929074421/https://www.nature.com/articles/358043a0 | url-status=live }}</ref> <ref name=Pepin_1991>{{Cite journal | title=On the origin and early evolution of terrestrial planet atmospheres and meteoritic volatiles | last=Pepin | first=Robert O. | journal=Icarus | date=1991-07-01 | volume=92 | issue=1 | pages=2–79 | doi=10.1016/0019-1035(91)90036-S | bibcode=1991Icar...92....2P | issn=0019-1035 }}</ref> <ref name="baas39_540">{{Cite journal | title=Searching for Evidence of Past Oceans on Venus | last1=Grinspoon |first1=David H. | last2=Bullock |first2=M. A. | journal=Bulletin of the American Astronomical Society | volume=39 | page=540 | date=October 2007 | bibcode=2007DPS....39.6109G }}</ref> <ref name="Kasting">{{cite journal | title=Runaway and moist greenhouse atmospheres and the evolution of Earth and Venus | last=Kasting |first=J. F. | journal=Icarus | year=1988 | volume=74 | issue=3 | pages=472–494 | doi=10.1016/0019-1035(88)90116-9 | pmid=11538226 | bibcode=1988Icar...74..472K | url=https://zenodo.org/record/1253896 | access-date=25 June 2019 | archive-date=7 December 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191207210741/https://zenodo.org/record/1253896 | url-status=live }}</ref> <ref name=Mullen_2002>{{cite web | title=Venusian Cloud Colonies | first=Leslie | last=Mullen | work=Astrobiology Magazine | date=13 November 2002 | url=http://www.astrobio.net/news-exclusive/venusian-cloud-colonies/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20140816070045/http://www.astrobio.net/news-exclusive/venusian-cloud-colonies/ | archive-date=16 August 2014 }}</ref> <ref name=Landis_2003>{{cite journal | title=Astrobiology: The Case for Venus | first=Geoffrey A. | last=Landis | journal=Journal of the British Interplanetary Society | volume=56 | issue=7–8 | pages=250–254 | date=July 2003 | id=NASA/TM—2003-212310 | bibcode=2003JBIS...56..250L | url=http://gltrs.grc.nasa.gov/reports/2003/TM-2003-212310.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20110807004311/http://gltrs.grc.nasa.gov/reports/2003/TM-2003-212310.pdf | archive-date=7 August 2011 }}</ref> <ref name="Cockell1999">{{cite journal | title=Life on Venus | last=Cockell | first=Charles S. | journal=Planetary and Space Science | volume=47 | issue=12 | pages=1487–1501 | date=December 1999 | doi=10.1016/S0032-0633(99)00036-7 | bibcode=1999P&SS...47.1487C}}</ref> <ref name=Drake_2020>{{cite news | title=Possible sign of life on Venus stirs up heated debate | last=Drake | first=Nadia | work=National Geographic | date=14 September 2020 | url=https://www.nationalgeographic.com/science/2020/09/possible-sign-of-life-found-on-venus-phosphine-gas/ | access-date=14 September 2020 | archive-date=14 September 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200914153820/https://www.nationalgeographic.com/science/2020/09/possible-sign-of-life-found-on-venus-phosphine-gas/ | url-status=live }}</ref> <ref name=Greaves_et_al_2020>{{cite journal | title=Phosphine gas in the cloud decks of Venus | last1=Greaves | first1=J. S. | last2=Richards | first2=A. M. S. | last3=Bains |first3=W. | first4=P. B. | last4=Rimmer | first5=H. | last5=Sagawa | first6=D. L. | last6=Clements | first7=S. | last7=Seager | first8=J. J. | last8=Petkowski | first9=Clara | last9=Sousa-Silva | first10=Sukrit | last10=Ranjan | first11=Emily | last11=Drabek-Maunder | first12=Helen J. | last12=Fraser | first13=Annabel | last13=Cartwright | first14=Ingo | last14=Mueller-Wodarg | first15=Zhuchang | last15=Zhan | first16=Per | last16=Friberg | first17=Iain | last17=Coulson | first18=E'lisa | last18=Lee | first19=Jim | last19=Hoge | journal=Nature Astronomy | year=2020 | volume=5 | issue=7 | pages=655–664 | doi=10.1038/s41550-020-1174-4 |arxiv=2009.06593 | bibcode=2021NatAs...5..655G |s2cid=221655755 | url=https://www.nature.com/articles/s41550-020-1174-4 |access-date=14 September 2020 | archive-date=14 September 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200914150731/https://www.nature.com/articles/s41550-020-1174-4 | url-status=live }}</ref> <ref name=Lincowski_et_al_2021>{{Cite journal | title=Claimed Detection of PH₃ in the Clouds of Venus is Consistent with Mesospheric SO2 | last1=Lincowski | first1=Andrew P. | last2=Meadows | first2=Victoria S. | last3=Crisp | first3=David | last4=Akins | first4=Alex B. | last5=Schwieterman | first5=Edward W. | last6=Arney | first6=Giada N. | last7=Wong | first7=Michael L. | last8=Steffes | first8=Paul G. | last9=Parenteau | first9=M. Niki | last10=Domagal-Goldman | first10=Shawn | journal=The Astrophysical Journal | volume=908 | issue=2 | pages=L44 | year=2021 | doi=10.3847/2041-8213/abde47 | arxiv=2101.09837 | bibcode=2021ApJ...908L..44L | s2cid=231699227 | doi-access=free }}</ref> <ref name=Beall_2020>{{cite journal | title=More doubts cast on potential signs of life on Venus | first=Abigail | last=Beall | journal=New Scientist | date=October 21, 2020 | doi=10.1016/S0262-4079(20)31910-2 | s2cid=229020261 | url=https://www.newscientist.com/article/2257987-more-doubts-cast-on-potential-signs-of-life-on-venus/ | access-date=2023-01-29 }}</ref> <ref name=Snellan_et_al_2020>{{cite journal | title=Re-analysis of the 267 GHz ALMA observations of Venus | first1=I. A. G. | last1=Snellen | first2=L. | last2=Guzman-Ramirez | first3=M. R. | last3=Hogerheijde | first4=A. P. S. | last4=Hygate | first5=F. F. S. | last5=van der Tak | journal=Astronomy & Astrophysics | date=December 2020 |volume=644 |pages=L2 | doi=10.1051/0004-6361/202039717 | arxiv=2010.09761 |s2cid=224803085 | bibcode=2020A&A...644L...2S | url=https://www.aanda.org/articles/aa/full_html/2020/12/aa39717-20/aa39717-20.html | access-date=2023-01-29 | doi-access=free }}</ref> <ref name=Moshkin_et_al_1979>{{cite journal | title=Dust on the surface of Venus | last1=Moshkin | first1=B. E. | last2=Ekonomov | first2=A. P. | last3=Golovin | first3=Iu. M. | journal=Kosmicheskie Issledovaniia (Cosmic Research) | volume=17 | issue=2 | pages=280–285 | year=1979 | bibcode=1979CosRe..17..232M}}</ref> <ref name="kras006">{{cite journal | title=Chemical composition of the atmosphere of Venus | last1=Krasnopolsky | first1=V. A. | last2=Parshev | first2=V. A. | journal=Nature | year=1981 | volume=292 | issue=5824 | pages=610–613 | doi=10.1038/292610a0 | bibcode=1981Natur.292..610K | s2cid=4369293 }}</ref> <ref name=Krasnopolsky_2006>{{cite journal | title=Chemical composition of Venus atmosphere and clouds: Some unsolved problems | first=Vladimir A. |last=Krasnopolsky | journal=Planetary and Space Science | volume=54 | issue=13–14 | pages=1352–1359 | year=2006 | doi=10.1016/j.pss.2006.04.019 | bibcode=2006P&SS...54.1352K }}</ref> <ref name=Rossow_et_al_1990>{{cite journal | title=Cloud-tracked winds from Pioneer Venus OCPP images | first1=W. B. | last1=Rossow | first2=A. D. | last2=del Genio | first3=T. | last3=Eichler | journal=Journal of the Atmospheric Sciences | volume=47 | issue=17 | pages=2053–2084 | year=1990 | doi=10.1175/1520-0469(1990)047<2053:CTWFVO>2.0.CO;2 | issn=1520-0469 |bibcode=1990JAtS...47.2053R | doi-access=free }}</ref> <ref name="science328">{{cite journal | last=Normile | first=Dennis | title=Mission to probe Venus's curious winds and test solar sail for propulsion | journal=Science | date=7 May 2010 | page=677 | issue=5979 | volume=328 | pmid=20448159 | doi=10.1126/science.328.5979.677-a | bibcode=2010Sci...328..677N }}</ref> <ref name="fact">{{cite web | title=Venus Fact Sheet | last=Williams | first=David R. | date=25 November 2020 | publisher=NASA Goddard Space Flight Center | url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html | access-date=2021-04-15 | archive-date=11 May 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180511140851/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html | url-status=live }}</ref> <ref name=Lorenz_et_al_2001>{{cite journal | title=Titan, Mars and Earth: Entropy Production by Latitudinal Heat Transport | last1=Lorenz | first1=Ralph D. | last2=Lunine | first2=Jonathan I. | last3=Withers | first3=Paul G. | last4=McKay | first4=Christopher P. | journal=Geophysical Research Letters | volume=28 | issue=3 | pages=415–418 | date=February 1, 2001 | publisher=Ames Research Center, University of Arizona Lunar and Planetary Laboratory | doi=10.1029/2000GL012336 | bibcode=2001GeoRL..28..415L | s2cid=15670045 | url=http://sirius.bu.edu/withers/pppp/pdf/mepgrl2001.pdf | access-date=21 August 2007 | archive-date=3 October 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181003224659/http://sirius.bu.edu/withers/pppp/pdf/mepgrl2001.pdf | url-status=live }}</ref> <ref name=NASA_Seasons>{{cite web | title=Interplanetary Seasons | date=Jun 19, 2000 | website=NASA Science | publisher=NASA | url=https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2000/interplanetaryseasons | access-date=2021-04-14 | archive-date=14 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210414193149/https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2000/interplanetaryseasons | url-status=live }}</ref> <ref name="Basilevsky_2003">{{cite journal | title=The surface of Venus | last1=Basilevsky | first1=A. T. | last2=Head | first2=J. W. | journal=Reports on Progress in Physics | year=2003 | volume=66 | issue=10 | pages=1699–1734 | doi=10.1088/0034-4885/66/10/R04 | bibcode=2003RPPh...66.1699B | s2cid=13338382 | url=https://semanticscholar.org/paper/13e87bf184cd5ab307423190918ae68f05a13667 | access-date=2 December 2019 | archive-date=29 September 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210929074436/https://www.semanticscholar.org/paper/The-surface-of-Venus-Basilevsky-Head/13e87bf184cd5ab307423190918ae68f05a13667 | url-status=live }}</ref> <ref name="McGill_2010">{{cite book | title=Planetary Tectonics | year=2010 | chapter=Venus tectonics | last1=McGill | first1=G. E. | last2=Stofan | first2=E. R. | last3=Smrekar | first3=S. E. | editor1-first=T. R. | editor1-last=Watters | editor2-first=R. A. | editor2-last=Schultz | publisher=Cambridge University Press | isbn=978-0-521-76573-2 | pages=81–120 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=9PD5hxPb6fkC&pg=PA81 | access-date=18 October 2015 | archive-date=23 June 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160623194433/https://books.google.com/books?id=9PD5hxPb6fkC&pg=PA81 | url-status=live }}</ref> <ref name=Mueller_2014>{{cite book | title=Encyclopedia of the Solar System | last1=Mueller |first1=Nils | editor1-last=Tilman |editor1-first=Spohn | editor2-last=Breuer |editor2-first=Doris | editor3-last=Johnson |editor3-first=T. V. | edition=3rd | date=2014 | publisher=Elsevier Science & Technology | location=Oxford | isbn=978-0-12-415845-0 | chapter-url=http://literati.credoreference.com/content/entry/estsolar/venus_surface_and_interior/0 | chapter=Venus Surface and Interior | access-date=12 January 2016 |archive-date=29 September 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210929074445/https://search.credoreference.com/content/entry/estsolar/venus_surface_and_interior/0 | url-status=live }}</ref> <ref name=Esposito_1984>{{cite journal | title=Sulfur Dioxide: Episodic Injection Shows Evidence for Active Venus Volcanism | first=Larry W. | last=Esposito | journal=Science | date=9 March 1984 | volume=223 |issue=4640 |pages=1072–1074 | doi=10.1126/science.223.4640.1072 |pmid=17830154 | bibcode=1984Sci...223.1072E |s2cid=12832924 | url=https://semanticscholar.org/paper/372717aecd2ffbc70aefcfe96dd1c4d921d5566f | access-date=2 December 2019 |archive-date=29 September 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210929074422/https://www.semanticscholar.org/paper/Sulfur-Dioxide%3A-Episodic-Injection-Shows-Evidence-Esposito/3e8c35d38a21b5e78d8625c51d51dee12d00b884 | url-status=live }}</ref> <ref name=Bullock_Grinspoon_2001>{{cite journal | title=The Recent Evolution of Climate on Venus | last1=Bullock |first1=Mark A. | last2=Grinspoon |first2=David H. | journal=Icarus | volume=150 | issue=1 | date=March 2001 | pages=19–37 | doi=10.1006/icar.2000.6570 |bibcode=2001Icar..150...19B | url=http://www.boulder.swri.edu/~bullock/vclime.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20031023161615/http://www.boulder.swri.edu/~bullock/vclime.pdf | archive-date=23 October 2003 | citeseerx=10.1.1.22.6440 }}</ref> <ref name=Basilevsky_Head_1995>{{cite journal | title=Global stratigraphy of Venus: Analysis of a random sample of thirty-six test areas | last1=Basilevsky | first1=Alexander T. | last2=Head | first2=James W. III | journal=Earth, Moon, and Planets | volume=66 | issue=3 | pages=285–336 | date=1995 | bibcode=1995EM&P...66..285B | doi=10.1007/BF00579467 | s2cid=21736261 }}</ref> <ref name="planetology">{{cite book | title=Planetology: Unlocking the Secrets of the Solar System | last1=Jones | first1=Tom | last2=Stofan | first2=Ellen | page=74 | date=2008 |isbn=978-1-4262-0121-9 | publisher=National Geographic Society | url=https://books.google.com/books?id=SL-BszT15s0C&pg=PA74 | access-date=20 April 2017 |archive-date=16 July 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170716230502/https://books.google.com/books?id=SL-BszT15s0C&pg=PA74 | url-status=live }}</ref> <ref name="Kaufmann">{{cite book | last=Kaufmann | first=W. J. | date=1994 | title=Universe | publisher=W.H. Freeman | location=New York | page=204 | isbn=978-0-7167-2379-0}}</ref> <ref name="Frankel">{{cite book | title=Volcanoes of the Solar System | first=Charles | last=Frankel | date=1996 | url=https://archive.org/details/volcanoesofsolar0000fran | publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-47770-3 | url-access=registration | access-date=2023-01-30 }}</ref> <ref name=Batson_Russell_1991>{{cite conference | title=Naming the Newly Found Landforms on Venus | last1=Batson | first1=R.M. | last2=Russell | first2=J. F. | book-title=Proceedings of the Lunar and Planetary Science Conference XXII | date=18–22 March 1991 |location=Houston, Texas | page=65 | bibcode=1991pggp.rept..490B | url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc1991/pdf/1033.pdf | access-date=12 July 2009 | archive-date=13 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110513162948/http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc1991/pdf/1033.pdf | url-status=live }}</ref> <ref name="jpl-magellan">{{cite book | title=The Magellan Venus Explorer's Guide | editor-first=Carolynn | editor-last=Young | publisher=Jet Propulsion Laboratory | location=California | page=93 | date=1 August 1990 | url=http://www2.jpl.nasa.gov/magellan/guide8.html | access-date=13 January 2016 | archive-date=4 December 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161204023231/http://www2.jpl.nasa.gov/magellan/guide8.html | url-status=live }}</ref> <ref name=Gilmore_et_al_2017>{{Cite journal | title=Venus Surface Composition Constrained by Observation and Experiment | last1=Gilmore | first1=Martha | last2=Treiman | first2=Allan | last3=Helbert | first3=Jörn | last4=Smrekar | first4=Suzanne | journal=Space Science Reviews | volume=212 | issue=3 | pages=1511–1540 | date=2017-11-01 | doi=10.1007/s11214-017-0370-8 | s2cid=126225959 | bibcode=2017SSRv..212.1511G | issn=1572-9672 }}</ref> <ref name=Karttunen_et_al_2007>{{cite book | last1=Karttunen | first1=Hannu | last2=Kroger | first2=P. | last3=Oja | first3=H. | last4=Poutanen | first4=M. | last5=Donner | first5=K. J. | title=Fundamental Astronomy | page=162 | publisher=Springer | date=2007 | isbn=978-3-540-34143-7 | url=https://archive.org/details/fundamentalastro00kart_346/page/n167 | access-date=2023-01-30 }}</ref> <ref name="ESA_2012-12-03">{{cite web | title=Have Venusian volcanoes been caught in the act? | first=Markus | last=Bauer | date=3 December 2012 | publisher=European Space Agency | url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Venus_Express/Have_Venusian_volcanoes_been_caught_in_the_act | access-date=2021-04-14 | archive-date=14 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210414194210/https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Venus_Express/Have_Venusian_volcanoes_been_caught_in_the_act | url-status=live }}</ref> <ref name=Glaze_1999>{{cite journal | title=Transport of SO₂ by explosive volcanism on Venus | first=Lori S. |last=Glaze | journal=Journal of Geophysical Research | volume=104 | issue=E8 | pages=18899–18906 | date=August 1999 | doi=10.1029/1998JE000619 | doi-access=free | bibcode=1999JGR...10418899G }}</ref> <ref name="Marcq2012">{{cite journal | title=Variations of sulfur dioxide at the cloud top of Venus's dynamic atmosphere | first1=Emmanuel | last1=Marcq | first2=Jean-Loup | last2=Bertaux | first3=Franck | last3=Montmessin | first4=Denis | last4=Belyaev | journal=Nature Geoscience | volume=6 | issue=1 | pages=25–28 | date=January 2013 | doi=10.1038/ngeo1650 | bibcode=2013NatGe...6...25M | s2cid=59323909 | url=https://semanticscholar.org/paper/1624aafaee8108706ba5bc63ebcfdd9637fae4dc | access-date=2 December 2019 |archive-date=29 September 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210929074425/https://www.semanticscholar.org/paper/Variations-of-sulphur-dioxide-at-the-cloud-top-of-Marcq-Bertaux/1624aafaee8108706ba5bc63ebcfdd9637fae4dc | url-status=live }}</ref> <ref name="NYT-20200109">{{cite news | title=Volcanoes on Venus Might Still Be Smoking - Planetary science experiments on Earth suggest that the sun's second planet might have ongoing volcanic activity | last=Hall | first=Sannon | url=https://www.nytimes.com/2020/01/09/science/venus-volcanoes-active.html | date=9 January 2020 | work=The New York Times | access-date=10 January 2020 | archive-date=9 January 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200109234012/https://www.nytimes.com/2020/01/09/science/venus-volcanoes-active.html | url-status=live }}</ref> <ref name="SCI-20200103">{{cite journal | title=Present-day volcanism on Venus as evidenced from weathering rates of olivine | last=Filiberto | first=Justin | date=3 January 2020 | journal=Science | volume=6 | number=1 | pages=eaax7445 | doi=10.1126/sciadv.aax7445 | doi-access=free | pmc=6941908 | bibcode=2020SciA....6.7445F | pmid=31922004 }}</ref> <ref name="USGS_Ganis_Chasma">{{cite web | title=Ganis Chasma | work=Gazetteer of Planetary Nomenclature | publisher=USGS Astrogeology Science Center | url=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/2099 | access-date=2021-04-14 | archive-date=13 October 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181013014548/https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/2099 | url-status=live }}</ref> <ref name="Lakdawalla2015">{{cite web | title=Transient hot spots on Venus: Best evidence yet for active volcanism | last=Lakdawalla | first=Emily | publisher=The Planetary Society | date=18 June 2015 | url=http://www.planetary.org/blogs/emily-lakdawalla/2015/06181637-transient-hot-spots-on-venus.html | access-date=20 June 2015 | archive-date=20 June 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150620081122/http://www.planetary.org/blogs/emily-lakdawalla/2015/06181637-transient-hot-spots-on-venus.html | url-status=live }}</ref> <ref name="ESA_2015-06-18">{{cite web | title=Hot lava flows discovered on Venus | publisher=European Space Agency |date=18 June 2015 | url=http://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Venus_Express/Hot_lava_flows_discovered_on_Venus | access-date=20 June 2015 | archive-date=19 June 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150619071101/http://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Venus_Express/Hot_lava_flows_discovered_on_Venus }}</ref> <ref name="Shalygin2015">{{cite journal | last1=Shalygin | first1=E. V. | last2=Markiewicz | first2=W. J. | last3=Basilevsky | first3=A. T. | last4=Titov | first4=D. V. | last5=Ignatiev | first5=N. I. | last6=Head | first6=J. W. | title=Active volcanism on Venus in the Ganiki Chasma rift zone | journal=Geophysical Research Letters | date=17 June 2015 | pages=4762–4769 | volume=42 |issue=12 | bibcode=2015GeoRL..42.4762S |s2cid=16309185 | doi=10.1002/2015GL064088 | doi-access=free }}</ref> <ref name="Strom1994">{{cite journal | last1=Strom |first1=Robert G. | last2=Schaber | first2=Gerald G. | last3=Dawson | first3=Douglas D. | title=The global resurfacing of Venus | journal=Journal of Geophysical Research | volume=99 | issue=E5 | pages=10899–10926 | date=25 May 1994 | doi=10.1029/94JE00388 |bibcode=1994JGR....9910899S |s2cid=127759323 | url=https://zenodo.org/record/1231347 | access-date=25 June 2019 | archive-date=16 September 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200916233329/https://zenodo.org/record/1231347 | url-status=live }}</ref> <ref name=Romeo_Turcotte_2018>{{cite journal | last1=Romeo | first1=I. | last2=Turcotte | first2=D. L. | title=The frequency-area distribution of volcanic units on Venus: Implications for planetary resurfacing | journal=Icarus | year=2009 | volume=203 | issue=1 | pages=13–19 | doi=10.1016/j.icarus.2009.03.036 | bibcode=2009Icar..203...13R | url=http://eprints.ucm.es/13279/1/Icarus_2009_1.pdf | access-date=15 December 2018 |archive-date=19 December 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191219010514/http://eprints.ucm.es/13279/1/Icarus_2009_1.pdf | url-status=live }}</ref> <ref name=Herrick_Phillips_1993>{{cite journal | title=Effects of the Venusian atmosphere on incoming meteoroids and the impact crater population | last1=Herrick | first1=R. R. | last2=Phillips | first2=R. J. | journal=Icarus | year=1993 | volume=112 | issue=1 | pages=253–281 | doi=10.1006/icar.1994.1180 | bibcode=1994Icar..112..253H}}</ref> <ref name=Morrison_Owens_2003>{{cite book | title=The Planetary System |edition=3rd | first1=David | last1=Morrison | first2=Tobias C. | last2=Owens | publisher=Benjamin Cummings | location=San Francisco | year=2003 | isbn=978-0-8053-8734-6}}</ref> <ref name="goettel">{{cite conference | last1=Goettel | first1=K. A. | last2=Shields | first2=J. A. | last3=Decker | first3=D. A. | title=Density constraints on the composition of Venus | book-title=Proceedings of the Lunar and Planetary Science Conference | publisher=Pergamon Press | pages=1507–1516 | location=Houston, TX | date=16–20 March 1981 | bibcode=1982LPSC...12.1507G }}</ref> <ref name=Faure_Mensing_2007>{{cite book | title=Introduction to planetary science: the geological perspective | last1=Faure | first1=Gunter | last2=Mensing | first2=Teresa M. | date=2007 | page=201 | series=Springer eBook collection | publisher=Springer |isbn=978-1-4020-5233-0 | url=https://archive.org/details/introductiontopl00faur_709/ | url-access=limited }}</ref> <ref name=Dumoulin2017>{{cite journal | title=Tidal constraints on the interior of Venus | last1=Dumoulin | first1=C. | last2=Tobie | first2=G. | last3=Verhoeven | first3=O. | last4=Rosenblatt | first4=P. | last5=Rambaux | first5=N. | journal=Journal of Geophysical Research: Planets | volume=122 | issue=6 | pages=1338–1352 | date=June 2017 | doi=10.1002/2016JE005249 | s2cid=134766723 | bibcode=2017JGRE..122.1338D | url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02481364/file/Dumoulin17.pdf | access-date=3 May 2021 | archive-date=9 May 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200509223939/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02481364/file/Dumoulin17.pdf | url-status=live }}</ref> <ref name=Nimmo_2002>{{cite journal | title=Crustal analysis of Venus from Magellan satellite observations at Atalanta Planitia, Beta Regio, and Thetis Regio | last=Nimmo | first=F. | journal=Geology | volume=30 | issue=11 | pages=987–990 | date=2002 | doi=10.1130/0091-7613(2002)030<0987:WDVLAM>2.0.CO;2 | issn=0091-7613 | bibcode=2002Geo....30..987N | s2cid=13293506 }}</ref> <ref name="Nimmo98">{{cite journal | title=Volcanism and Tectonics on Venus | last1=Nimmo | first1=F. | last2=McKenzie | first2=D. | journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences | volume=26 | issue=1 | pages=23–53 | date=1998 | doi=10.1146/annurev.earth.26.1.23 | bibcode=1998AREPS..26...23N | s2cid=862354 }}</ref> <ref name=Eroshenko_et_al_1969>{{cite journal |title=Nature of the Magnetic Field in the Neighborhood of Venus |author1=Dolginov, Sh. |author2=Eroshenko, E. G. |author3=Lewis, L. |journal=Cosmic Research |volume=7 |page=675 |date=September 1969 |bibcode=1969CosRe...7..675D}}</ref> <ref name=Kivelson_Russell_1995>{{cite book | last1=Kivelson | first1=G. M. | last2=Russell | first2=C. T. | title=Introduction to Space Physics | publisher=Cambridge University Press | date=1995 | isbn=978-0-521-45714-9 }}</ref> <ref name=Luhmann_Russell_2006>{{cite book | title=Encyclopedia of Planetary Sciences | last1=Luhmann | first1=J. G. | last2=Russell | first2=C. T. | chapter-url=http://www-spc.igpp.ucla.edu/personnel/russell/papers/venus_mag/ | chapter=Venus: Magnetic Field and Magnetosphere | publisher=Chapman and Hall | location=New York | editor1-last=Shirley | editor1-first=J. H. | editor2-last=Fainbridge | editor2-first=R. W. | pages=905–907 | year=1997 | isbn=978-1-4020-4520-2 | access-date=19 July 2006 | archive-date=14 July 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100714051425/http://www-spc.igpp.ucla.edu/personnel/russell/papers/venus_mag/ | url-status=live }}</ref> <ref name=Stevenson_2003>{{cite journal | title=Planetary magnetic fields | last=Stevenson | first=D. J. | date=15 March 2003 | journal=Earth and Planetary Science Letters | volume=208 | issue=1–2 | pages=1–11 | doi=10.1016/S0012-821X(02)01126-3 | bibcode=2003E&PSL.208....1S | url=http://authors.library.caltech.edu/12373/1/STErpp83.pdf | access-date=6 November 2018 |archive-date=16 August 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170816033607/http://authors.library.caltech.edu/12373/1/STErpp83.pdf | url-status=live }}</ref> <ref name="nimmo02">{{cite journal | title=Why does Venus lack a magnetic field? | first=Francis | last=Nimmo | journal=Geology | date=November 2002 | volume=30 | issue=11 | pages=987–990 | url=http://www2.ess.ucla.edu/~nimmo/website/paper25.pdf | doi=10.1130/0091-7613(2002)030<0987:WDVLAM>2.0.CO;2 | issn=0091-7613 | bibcode=2002Geo....30..987N | access-date=28 June 2009 | archive-date=1 October 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181001172434/http://www2.ess.ucla.edu/~nimmo/website/paper25.pdf | url-status=live }}</ref> <ref name=Konopliv_Yoder_1996>{{cite journal | last1=Konopliv | first1=A. S. | last2=Yoder | first2=C. F. | title=Venusian ''k''₂ tidal Love number from Magellan and PVO tracking data | journal=Geophysical Research Letters | volume=23 | issue=14 | pages=1857–1860 | year=1996 | doi=10.1029/96GL01589 | bibcode=1996GeoRL..23.1857K }}</ref> <ref name="nature450_7170_629">{{cite journal | title=Venus as a more Earth-like planet | last1=Svedhem | first1=Håkan | last2=Titov | first2=Dmitry V. | last3=Taylor | first3=Fredric W. | last4=Witasse | first4=Olivier | journal=Nature | date=November 2007 | volume=450 | issue=7170 | pages=629–632 | bibcode=2007Natur.450..629S | pmid=18046393 | doi=10.1038/nature06432 | s2cid=1242297 }}</ref> <ref name="O'Rourke_et_al_2019">{{cite conference | title=Prospects for an ancient dynamo and modern crustal remnant magnetism on Venus | last1=O'Rourke | first1=Joseph | last2=Gillmann | first2=Cedric | last3=Tackley | first3=Paul | conference=21st EGU General Assembly, EGU2019, Proceedings from the conference held 7–12 April 2019 in Vienna, Austria | id=18876 | date=April 2019 | bibcode=2019EGUGA..2118876O }}</ref> <ref name="psj_1_42">{{Cite journal | title=Could the Migration of Jupiter Have Accelerated the Atmospheric Evolution of Venus? | last1=Kane | first1=S. R. | last2=Vervoort | first2=P. | last3=Horner | first3=J. | last4=Pozuelos | first4=P. J. | journal=Planetary Science Journal | volume=1 | pages=42–51 | date=September 2020 | issue=2 | doi=10.3847/PSJ/abae63 | doi-access=free | arxiv=2008.04927 | bibcode=2020PSJ.....1...42K }}</ref> <ref name="Venus">{{cite encyclopedia | title=Venus | date=2016 | last=Squyres | first=Steven W. | encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online | url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/625665/Venus | access-date=7 January 2016 |archive-date=28 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140428174456/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/625665/Venus | url-status=live }}</ref> <ref name=Bakich_2000>{{cite book | chapter=Rotational velocity (equatorial) | chapter-url=https://books.google.com/books?id=PE99nOKjbXAC&pg=PA50 | title=The Cambridge Planetary Handbook | page=50 | date=2000 | publisher=Cambridge University Press | last=Bakich | first=Michael E. | isbn=978-0-521-63280-5 | url=https://archive.org/details/cambridgeplaneta00baki/page/50 | access-date=2023-01-31 }}</ref> <ref name=Brunier_2002>{{cite book | title=Solar System Voyage | first=Serge | last=Brunier | publisher=Cambridge University Press | year=2002 | page=40 | url=https://books.google.com/books?id=JkLxJOhEj-wC&pg=PA40 | isbn=978-0-521-80724-1 | translator-last=Dunlop | translator-first=Storm | access-date=17 September 2017 | archive-date=3 August 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200803144137/https://books.google.com/books?id=JkLxJOhEj-wC&pg=PA40 | url-status=live }}</ref> <ref name="icarus202">{{cite journal | title=A Survey for Satellites of Venus | last1=Sheppard | first1=Scott S. | last2=Trujillo | first2=Chadwick A. | journal=Icarus | date=July 2009 | volume=202 | issue=1 | pages=12–16 | doi=10.1016/j.icarus.2009.02.008 | s2cid=15252548 | bibcode=2009Icar..202...12S | arxiv=0906.2781 }}</ref> <ref name=Mikkola_et_al_2004>{{cite journal | title=Asteroid 2002 VE68: A Quasi-Satellite of Venus | last1=Mikkola | first1=S. | last2=Brasser | first2=R. | last3=Wiegert | first3=P. | last4=Innanen | first4=K. | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=351 | issue=3 | page=L63 | date=July 2004 | doi=10.1111/j.1365-2966.2004.07994.x | doi-access=free | bibcode=2004MNRAS.351L..63M }}</ref> <ref name=Carlos_De_la_Fuente_Marcos_2012>{{cite journal | title=On the Dynamical Evolution of 2002 VE68 | first1=Carlos | last1=De la Fuente Marcos | last2=De la Fuente Marcos | first2=Raúl | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=427 | issue=1 | pages=728–39 | date=November 2012 | doi=10.1111/j.1365-2966.2012.21936.x | s2cid=118535095 | bibcode=2012MNRAS.427..728D | arxiv=1208.4444 }}</ref> <ref name="dynamics">{{Cite journal | title=Asteroid 2012 XE133: A Transient Companion to Venus | first1=Carlos | last1=De la Fuente Marcos | last2=De la Fuente Marcos | first2=Raúl | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=432 | issue=2 | pages=886–93 | date=June 2013 | doi=10.1093/mnras/stt454 |arxiv=1303.3705 | bibcode=2013MNRAS.432..886D | s2cid=118661720 }}</ref> <ref name="Frazier 2021">{{cite web | title=NASA's Parker Solar Probe Sees Venus Orbital Dust Ring | last=Frazier | first=Sarah | website=NASA | date=2021-04-16 | url=http://www.nasa.gov/feature/goddard/2021/nasa-s-parker-solar-probe-sees-venus-orbital-dust-ring-in-first-complete-view | access-date=2023-01-21 }}</ref> <ref name="Garner 2019">{{cite web | title=What Scientists Found After Sifting Through Dust in the Solar System | last=Garner | first=Rob | website=NASA | date=2019-03-12 | url=http://www.nasa.gov/feature/goddard/2019/what-scientists-found-after-sifting-through-dust-in-the-solar-system | access-date=2023-01-21}}</ref> <ref name="Rehm 2021">{{cite web | last=Rehm | first=Jeremy | title=Parker Solar Probe Captures First Complete View of Venus Orbital Dust Ring | website=JHUAPL | date=2021-04-15 | url=https://www.jhuapl.edu/NewsStory/210415-Parker-Solar-Probe-sees-Venus-dust-ring/ | access-date=2023-01-21 }}</ref> <ref name=Dickinson_1998>{{cite book | last=Dickinson | first=Terrence | title=NightWatch: A Practical Guide to Viewing the Universe | date=1998 | publisher=Firefly Books | page=134 | location=Buffalo, NY | isbn=978-1-55209-302-3 | url=https://books.google.com/books?id=BaMBgoKPmjAC | access-date=12 January 2016 |archive-date=29 September 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210929074424/https://books.google.com/books?id=BaMBgoKPmjAC | url-status=live }}</ref> <ref name=Flanders_2011>{{cite news | title=See Venus in Broad Daylight! | publisher=Sky & Telescope | first=Tony | last=Flanders | date=25 February 2011 | url=http://www.skyandtelescope.com/community/skyblog/observingblog/116925708.html | access-date=11 January 2016 | archive-date=11 September 2012 | archive-url=https://archive.today/20120911073404/http://www.skyandtelescope.com/community/skyblog/observingblog/116925708.html }}</ref> <ref name=ASP_2021>{{cite web | title=Identifying UFOs | work=Night Sky Network | publisher=Astronomical Society of the Pacific | url=https://nightsky.jpl.nasa.gov/news-display.cfm?News_ID=597 | access-date=2021-04-10 | archive-date=10 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210410182652/https://nightsky.jpl.nasa.gov/news-display.cfm?News_ID=597 | url-status=live }}</ref> <ref name=Chatfield_2015>{{cite web | title=The Solar System with the naked eye | last=Chatfield | first=Chris | year=2010 | work=The Gallery of Natural Phenomena | url=http://www.phenomena.org.uk/page105/page44/page44.html | archive-date=13 June 2015 | access-date=19 April 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150613105426/http://www.phenomena.org.uk/page105/page44/page44.html | url-status=live }}</ref> <ref name=Gaherty_2012>{{cite news | title=Planet Venus Visible in Daytime Sky Today: How to See It | last=Gaherty | first=Geoff | work=Space.com | date=26 March 2012 | url=http://www.space.com/15036-venus-daylight-skywatching-tips.html | access-date=19 April 2017 | archive-date=19 April 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170419193826/http://www.space.com/15036-venus-daylight-skywatching-tips.html | url-status=live }}</ref> <ref name=Espenak_2004>{{cite web | last=Espenak | first=Fred | title=Transits of Venus, Six Millennium Catalog: 2000 BCE to 4000 CE |work=Transits of the Sun | publisher=NASA | year=2004 | url=http://eclipse.gsfc.nasa.gov/transit/catalog/VenusCatalog.html | access-date=14 May 2009 | archive-date=19 March 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120319134106/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/transit/catalog/VenusCatalog.html | url-status=live }}</ref> <ref name=Hornsby_1771>{{cite journal | title=The quantity of the Sun's parallax, as deduced from the observations of the transit of Venus on June 3, 1769 | last=Hornsby | first=T. | journal=Philosophical Transactions of the Royal Society | volume=61 | pages=574–579 | year=1771 | doi=10.1098/rstl.1771.0054 | s2cid=186212060 | url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k55866b/f617.chemindefer | access-date=8 January 2008 |archive-date=9 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190509181354/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k55866b/f617.chemindefer | url-status=live }}</ref> <ref name=Woolley_1969>{{cite journal | title=Captain Cook and the Transit of Venus of 1769 | first=Richard | last=Woolley | journal=Notes and Records of the Royal Society of London | volume=24 | issue=1 | pages=19–32 | year=1969 | doi=10.1098/rsnr.1969.0004 | issn=0035-9149 | jstor=530738 | s2cid=59314888 }}</ref> <ref name=Goldstein_Carpenter_1963>{{cite journal | title=Rotation of Venus: Period Estimated from Radar Measurements | last1=Goldstein | first1=R. M. | last2=Carpenter | first2=R. L. | journal=Science | volume=139 | issue=3558 | pages=910–911 | year=1963 | doi=10.1126/science.139.3558.910 | pmid=17743054 | bibcode=1963Sci...139..910G | s2cid=21133097 }}</ref> <ref name="mitchell_1">{{cite web |title=Inventing The Interplanetary Probe | first=Don | last=Mitchell | date=2003 | work=The Soviet Exploration of Venus | url=http://www.mentallandscape.com/V_OKB1.htm | access-date=27 December 2007 |archive-date=12 October 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181012053708/http://mentallandscape.com/V_OKB1.htm | url-status=live }}</ref> <ref name=Mayer_et_al_1958>{{cite journal | title=Observations of Venus at 3.15-cm Wave Length | last1=Mayer | first1=C. H. | last2=McCullough | first2=T. P. | last3=Sloanaker | first3=R. M. | journal=The Astrophysical Journal | date=January 1958 | volume=127 | page=1 | bibcode=1958ApJ...127....1M | doi=10.1086/146433 | doi-access=free }}</ref> <ref name=NASA_1962>{{cite report | title=Mariner-Venus 1962 Final Project Report | author=Jet Propulsion Laboratory | publisher=NASA | date=1962 | version=SP-59 | url=https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19660005413_1966005413.pdf | access-date=7 July 2017 | archive-date=11 February 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140211144532/http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19660005413_1966005413.pdf | url-status=live }}</ref> <ref name="mitchell_2">{{cite web | title=Plumbing the Atmosphere of Venus | first=Don | last=Mitchell | date=2003 | work=The Soviet Exploration of Venus | url=http://www.mentallandscape.com/V_Lavochkin1.htm | access-date=27 December 2007 | archive-date=30 September 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180930201301/http://mentallandscape.com/V_Lavochkin1.htm | url-status=live }}</ref> <ref name=COSPAR_Group_VII_1969>{{cite conference | title=Report on the Activities of the COSPAR Working Group VII | page=94 | date=11–24 May 1969 | location=Prague, Czechoslovakia | book-title=Preliminary Report, COSPAR Twelfth Plenary Meeting and Tenth International Space Science Symposium | publisher=National Academy of Sciences }}</ref> <ref name=Time_1971>{{cite magazine | title=Science: Onward from Venus | date=8 February 1971 | magazine=Time | url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,909834,00.html | access-date=2 January 2013 | archive-date=21 December 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081221214000/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,909834,00.html }}</ref> <ref name=Colin_Hall_1977>{{cite journal | title=The Pioneer Venus Program | last1=Colin | first1=L. | last2=Hall | first2=C. | volume=20 | issue=3 | pages=283–306 | date=1977 | journal=Space Science Reviews | bibcode=1977SSRv...20..283C | doi=10.1007/BF02186467 | s2cid=122107496 }}</ref> <ref name=Williams_2005>{{cite web | title=Pioneer Venus Project Information | first=David R. | last=Williams | date=6 January 2005 | publisher=NASA/Goddard Space Flight Center | url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/pioneer_venus.html | access-date=19 July 2009 |archive-date=15 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190515084212/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/pioneer_venus.html | url-status=live }}</ref> <ref name=Greeley_Batson_2007>{{cite book | last1=Greeley | first1=Ronald | last2=Batson | first2=Raymond M. | title=Planetary Mapping | page=47 | date=2007 | isbn=978-0-521-03373-2 | publisher=Cambridge University Press | url=https://books.google.com/books?id=ztodv66A1VsC&pg=PA47 | access-date=19 July 2009 |archive-date=29 September 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210929074424/https://books.google.com/books?id=ztodv66A1VsC&pg=PA47 | url-status=live }}</ref> <ref name=Howell_2014>{{cite web | title=Venus Express Out Of Gas; Mission Concludes, Spacecraft On Death Watch | last=Howell | first=Elizabeth | website=Universe Today | date=December 16, 2014 | url=https://www.universetoday.com/117312/venus-express-out-of-gas-mission-concludes-spacecraft-on-death-watch/ | access-date=April 22, 2021 | archive-date=22 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210422084103/https://www.universetoday.com/117312/venus-express-out-of-gas-mission-concludes-spacecraft-on-death-watch/ | url-status=live }}</ref> <ref name=Campbell_et_al_1976>{{cite journal | title=New radar image of Venus | last1=Campbell | first1=D. B. | last2=Dyce | first2=R. B. | last3=Pettengill | first3=G. H. | journal=Science | year=1976 | volume=193 | issue=4258 | pages=1123–1124 | doi=10.1126/science.193.4258.1123 | pmid=17792750 | bibcode=1976Sci...193.1123C | s2cid=32590584 }}</ref> <ref name="Nemet-Nejat">{{citation | last=Nemet-Nejat |first=Karen Rhea | title=Daily Life in Ancient Mesopotamia | publisher=Greenwood | isbn=978-0-313-29497-6 | page=203 | year=1998 | url=https://archive.org/details/dailylifeinancie00neme/page/203 | access-date=2023-02-02 }}</ref> <ref name="Green1992">{{cite book | title=Gods, Demons and Symbols of Ancient Mesopotamia: An Illustrated Dictionary | last1=Black | first1=Jeremy | first2=Anthony | last2=Green | publisher=The British Museum Press | year=1992 | isbn=978-0-7141-1705-8 |pages=108–109 | url=https://books.google.com/books?id=05LXAAAAMAAJ&q=Inana | access-date=23 August 2020 |archive-date=20 November 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201120094829/https://books.google.com/books?id=05LXAAAAMAAJ&q=Inana | url-status=live }}</ref> <ref name="Cooley">{{cite journal | last=Cooley | first=Jeffrey L. | title=Inana and Šukaletuda: A Sumerian Astral Myth | journal=KASKAL | volume=5 | pages=161–172 | year=2008 | issn=1971-8608 | url=https://www.academia.edu/1247599 | access-date=28 December 2017 |archive-date=24 December 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191224105634/https://www.academia.edu/1247599 | url-status=live }}</ref> <ref name="Cooley2">{{cite journal | title=Inana and Šukaletuda: A Sumerian Astral Myth | last=Cooley | first=Jeffrey L. | journal=KASKAL | volume=5 | pages=163–164 | year=2008 | issn=1971-8608 | url=https://www.academia.edu/1247599 | access-date=28 December 2017 | archive-date=24 December 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191224105634/https://www.academia.edu/1247599 | url-status=live }}</ref> <ref name=Cattermole_Moore_1997>{{cite book | last1=Cattermole | first1=Peter John | last2=Moore | first2=Patrick | title=Atlas of Venus | year=1997 | page=9 | publisher=Cambridge University Press | isbn=978-0-521-49652-0 }}</ref> <ref name=Atsma>{{cite web | title=Eospheros & Hespheros | first=Aaron J. | last=Atsma | website=Theoi.com | url=https://www.theoi.com/Titan/AsterEosphoros.html | access-date=15 January 2016 |archive-date=14 July 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190714105448/https://www.theoi.com/Titan/AsterEosphoros.html | url-status=live }}</ref> <ref name=Sobel_2005>{{cite book | first=Dava | last=Sobel | title=The Planets | year=2005 | publisher=Harper Publishing | pages=53–70 | isbn=978-0-14-200116-5 | url=https://books.google.com/books?id=5KHuAAAAMAAJ }}</ref> <ref name="bhalla06">{{cite book | last=Bhalla | first=Prem P. | title=Hindu Rites, Rituals, Customs and Traditions: A to Z on the Hindu Way of Life | page=29 | date=2006 | publisher=Pustak Mahal | isbn=978-81-223-0902-7 }}</ref> <ref name=De_Groot_1912>{{cite book | title=Religion in China: universism. a key to the study of Taoism and Confucianism | first=Jan Jakob Maria|last=De Groot | work=American lectures on the history of religions | volume=10 | page=300 | year=1912 | publisher=G. P. Putnam's Sons | url=https://books.google.com/books?id=ZAaP7dyjCrAC&pg=PA300 | access-date=2010-01-08 | archive-date=22 July 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110722005812/http://books.google.com/books?id=ZAaP7dyjCrAC&pg=PA300 | url-status=live }}</ref> <ref name=Crump_1992>{{cite book | title=The Japanese numbers game: the use and understanding of numbers in modern Japan | first=Thomas | last=Crump | year=1992 | url=https://archive.org/details/japanesenumbersg00crum | url-access=limited | pages=[https://archive.org/details/japanesenumbersg00crum/page/n53 39]–40 | publisher=Routledge | isbn=978-0-415-05609-0}}</ref> <ref name=Hulbert_1909>{{cite book | first=Homer Bezaleel | last=Hulbert | year=1909 | title=The passing of Korea | page=[https://archive.org/details/passingkorea01hulbgoog/page/n538 426] | publisher=Doubleday, Page & company | url=https://archive.org/details/passingkorea01hulbgoog | access-date=2010-01-08 }}</ref> <ref name=VOER>{{Cite web | title=Sao Kim - VOER | url=https://voer.edu.vn/m/sao-kim/87903266 | access-date=2022-12-26 | website=Vietnam Open Educational Resources }}</ref> <ref name="Volume 7 of Mayan studies">{{cite book | title=The Book of Chumayel: The Counsel Book of the Yucatec Maya, 1539-1638 | date=1899 |publisher=Richard Luxton | isbn=978-0-89412-244-6 | pages=6,194 }}</ref> <ref name="Milbrath">{{Cite book | title=Star Gods of The Mayans: Astronomy in Art, Folklore, and Calendars | last=Milbrath | first=Susan | date=1999 | publisher=University of Texas Press | location= Austin, TX | isbn= 978-0-292-79793-2 | pages=200–204, 383 }}</ref> }} == Eksterne skakels == * Arnett, Bill (2005). [http://www.nineplanets.org/venus.html Venus] * [[Europese Ruimteagentskap]] (2005). [http://www.esa.int/SPECIALS/Venus_Express/ Venus Express overview] * Grayzeck, Ed (2004). [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html Venus Fact Sheet]. [[NASA]] * Grieger, Bjoern (2004). [http://www.space-vision.biz/product.venuslandscape.de.html Picture “Real Venus”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051201123131/http://www.space-vision.biz/product.venuslandscape.de.html |date= 1 Desember 2005 }} * The Maya Astronomy Page (2002). [http://www.michielb.nl/maya/venus.html Venus] * Mitchell, Don P. (2004). [http://www.mentallandscape.com/V_Venus.htm The Soviet Exploration of Venus] * Rosenthal, David. (2003). [http://www.ridgecrest.ca.us/~n6tst/maya/newpage.html The Southernmost Rise of Venus at Uxmal, 1997] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051119095137/http://www.ridgecrest.ca.us/~n6tst/maya/newpage.html |date=19 November 2005 }} * Vienna University of Technology (2004). [http://www.vias.org/spacetrip/venus_dimensionalviews.html Venus Three-Dimensional Views] * [http://www.ibiblio.org//e-notes/VRML/Globe/Globe.htm 3D VRML Venus globe] {{CommonsKategorie-inlyn|Venus (planet)}} {{PlaneteSon}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Venus| ]] fcmemrhmpih862jgkp4bvk5mmt5mxse 0 11164 2890480 2856390 2026-04-06T09:35:38Z ~2026-21266-89 205811 /* 2013-2017 */ 2890480 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Die Voortrekker Wapen.svg|duimnael|regs|Die Voortrekkerwapen.]] [[Lêer:Voortrekker doen Noodhulp.jpg|alt=Voortrekker-kinders ontvang noodhulp opleiding.|duimnael|Voortrekker-kinders ontvang [[noodhulp]] opleiding.]] '''Die Voortrekkers''' is ’n [[Afrikaners|Afrikaanse]] jeugorganisasie wat op 30 September [[1931]] gestig is. Die Voortrekkers is ʼn beweging wat toegespits is op die toerusting van sy lede vir [[leierskap]] en diensbaarheid, en die vorming van jongmense se karakter.<ref name=":0" /><ref>Die Voortrekker-beweging leer kinders speel-speel waardevolle vaardighede. [https://www.netwerk24.com/netwerk24/die-voortrekker-beweging-leer-kinders-speel-speel-waardevolle-vaardighede-20150430 Netwerk24], 08 Apr. 2015</ref> == Begronding == Die Voortrekkers se grondslag is: "God Drie-enig se openbaring aan ons deur die Bybel en die skepping." == Wese == Die Voortrekkers is 'n kultuurbeweging wat hul lede, in besonder die jeug, toerus om as moderne Afrikaners, positiewe Burgers en konsekwente Christene hulle roeping deur diensbaarheid uit te leef.<ref name=":0">Voortrekker web blad https://voortrekkers.co.za/wie-is-ons, 14/07/2023</ref> Getrou aan die oorspronklike stigtingsideale van NJ van der Merwe, Vader Visser en Japie Heese is Die Voortrekkers vandag steeds ’n toekomsgerigte jeugorganisasie wat: * Afrikanerkinders se karakter deur Bybels-Christelike waardes vorm. * Afrikanerkinders die geleentheid bied om hul kultuur in die natuur deur avontuur te geniet. * Afrikaners begelei om as oortuigde Christene nie net Bybelse waardes in hul persoonlike lewens uit te leef nie, maar ook om gemeenskapswaardes deur middel van diens, deelname en standpunte te help vorm. * Afrikanerkinders help om lewensvaardighede te ontwikkel om as uitnemende en diensbare leiers ’n betekenisvolle en positiewe bydrae te lewer tot die land en die kontinent. * Afrikanerkinders ’n tuiste bied waarin hulle Afrikaners se geskiedenis, taal, kultuur en tradisies ten volle kan uitleef en geniet. Hierdie ideale het oor dekades neerslag gevind in die wese, waardes en strategiese doelwitte van Die Voortrekkers om jong Afrikaners as uitnemende leiers te ontwikkel. == Doelstellings == Doelstellings vloei voort uit die wese en is die Voortrekkers se verbintenis tot 'n bepaalde aksie. Die Voortrekkers is daartoe verbind om: # hul geloof in God Drie-enig God in al hul Voortrekkeraktiwiteite te bevestig. # as moderne Afrikaners hul taal, kultuur en erfenis met trots te bevorder. # as positiewe burgers opbouend betrokke te wees by hul gemeenskap, land en kontinent. # as konsekwente Christene deur hul woorde en dade te getuig. # diensbaar in hul omgewing te wees. == Voortrekkerkode == [[Lêer:Voortrekker Ou Univorm.jpg|alt=Voortrekker-meisie met die ouer Voortrekker-uniform.|duimnael|Voortrekker-meisie met die vorige (ou) Voortrekker-uniform.]] Elke lid van Die Voortrekkers strewe daarna om die Voortrekkerkode na te leef, wat soos volg lui: # 'n Voortrekker glo in die Drie-enige God en dien Hom. # 'n Voortrekker se woord is sy eer. # 'n Voortrekker is gehoorsaam. # 'n Voortrekker leef met respek. # 'n Voortrekker is trots op hul taal, kultuur en erfenis en bevorder dit. # 'n Voortrekker leer uit die geskiedenis en bou daarop voort. # 'n Voortrekker waardeer en bewaar sy omgewing. # 'n Voortrekker neem leiding. # 'n Voortrekker is oplettend en weerbaar. # 'n Voortrekker is diensbaar. == Voortrekkersimbole == Die drie kernsimbole van Die Voortrekkers is die Voortrekkerwapen, die vlag en die Hou Koers-lied. === '''Die Voortrekkerwapen''' === Die ontwerp van die wapen was die idee van prof. B Taute, latere provinsieleier van Kaapland, terwyl die leuse die voorstel van die eerste hoofleier dr. NJ van der Merwe was. Die Voortrekkerwapen skep die indruk van beweging, doelgerigte beweging op ʼn voorafbepaalde koers, die pad van Suid-Afrika.[[Lêer:Voortrekkers by Karel Landman Monument.jpg|alt=Voortrekkers by Karel Landman Monument|duimnael|299x299px|Voortrekker kinders neem deel aan 'n gedenkdiens by die Karel Landman Monument naby [[Alexandria, Oos-Kaap|Alexandria]]. Kinders dra die nuwe (huidige) uniform.]] === '''Die leuse''' === Die leuse ''Hou Koers'' herinner die lede om koersvas vorentoe te gaan – getrou aan wie Die Voortrekkers is. == Geskiedenis == === 1913-1940: Totstandkoming en stigting === [[Lêer:Voortrekker vlotvaart.jpg|alt=Voortrekker kinders neem deel aan 'n Vlotvaart. 2021|duimnael|300x300px|Voortrekker kinders neem deel aan 'n Vlotvaart op Bruintjieskraal in die [[Baviaanskloof-wildernisgebied|Baviaanskloof]]. 2021]] Die behoefte aan 'n [[Afrikaans|Afrikaanse]] jeugbeweging is in [[1913]] deur dr. [[C.F. Visser]] ("Vader van die Voortrekkers") besef<ref>FAK Geskiedenis, [https://www.afrikanergeskiedenis.co.za/organisasies-se-geskiedenis/die-voortrekkers/die-vastrappers/ Die Vastrappers (1931-1966) – Afrikanergeskiedenis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230714121519/https://www.afrikanergeskiedenis.co.za/organisasies-se-geskiedenis/die-voortrekkers/die-vastrappers/ |date=14 Julie 2023 }}, 14/07/2023</ref>. Hy het met die [[Boy-Scouts]] se stigter, [[Robert Baden-Powell]], kontak gemaak om die stigting van 'n Afrikaanse Boy-Scout beweging tot stand te bring, maar hulle kon op die ou end nie tot 'n vergelyk kom oor enkele grondslag-kwessies nie. Deur dr. Visser se aansporing is 'n tak in [[1920]] aan die Voorbereidende Tegniese Skool (teenswoordig die [[Hoërskool Sentraal, Bloemfontein|Hoërskool Sentraal]]) in [[Bloemfontein]] gestig. Ander takke het gevolg, onder meer in [[Graaff-Reinet]] en [[Nieuwoudtville]], maar in die eerste bestaansjare was daar nog geen eenvormige grondslag waarvolgens die beweging beheer is nie. Die amptelike stigting het eers op [[30 September]] [[1931]] in Bloemfontein plaasgevind, en die eerste lede is by die geleentheid deur die destydse Eerste Minister, genl. [[J.B.M. Hertzog]], ingelyf. Die Voortrekkerleuse is "Hou koers", en die wapen beeld 'n brandende fakkel op 'n wawiel uit. Daar is ook 'n Voortrekker-kode met 10 artikels wat die lede onder meer aanspoor om die gebruik van Afrikaans te bevorder. Van die vernaamste bedrywighede van die Voortrekkerbeweging is die gereelde kampe wat gehou word om die kinders die geleentheid te bied om met die [[natuur]] kennis te maak. [[Lêer:Voortrekker gestremdhede Spesdag.jpg|alt=Voortrekker kinders neem deel aan 'n gestremdhede bewusmaking program by die Londt Park gestremde basketbal klub in Gqebera.|duimnael|300x300px|Voortrekker kinders neem deel aan 'n gestremdhede bewusmaking program by die Londt Park gestremde basketbal klub in [[Gqeberha|Gqebera]].]] Voortrekker-aktiwiteite is georganiseer volgens 'n kommandostelsel, wat weer uit veldkornetskappe en spanne opgebou is. Buiten die Algemene Kongres, wat minstens elke 4 jaar gehou word, is daar 'n uitvoerende bestuur met hoof- en dagbesture in die onderskeie provinsies. === 1940 - 1966 === In 1940 word dr. CF Visser die hoofleier van die Voortrekkers. Die voltooiing van die [[Voortrekkermonument]] in 1949 word gevier. In 1952 neem die Voortrekkers deel aan die [[Van Riebeeckfees]] in Kaapstad, met die herdenking van [[Jan van Riebeeck]] se koms in Tafelbaai in [[1652]]. [[Japie Heese|Dr Japie Heese]] (“Oom Japie”) het in 1959 die nuwe leier van die Voortrekkers geword nadat hy voorheen as die algemene sekretaris van die beweging gedien. Heese is in 1966 oorlede. === 1966-1981 === In 1966 is “Oom Badie Badenhorst”, as leier van die Voortrekkers verkies. Gedurende sy ampstermyn het die Voortrekkers in 1971 bygedra tot die inwyding van die monument by Bloedrivier, asook die inwyding van die [[Afrikaanse Taalmonument]] in die Paarl op 10 Oktober 1975. Die eerste “Presidents Verkenners” het hul kentekens van Staatspresident CR Swart ontvang. === 1981-1997 === Prof. CWH (“Oom Carel”) Boshoff was die leier gedurende hierdie tydperk. Dit was 'n moeilike tyd in Suid Afrika, met onenigheid onder Afrikaners oor [[Apartheid]]. Sommige het geglo dat Apartheid verkeerd was en agter gelaat moet word, maar sommige het verandering teëgestaan. Hierdie omwentelinge het ook 'n negatiewe uitwerking op die Voortrekkerbeweging gehad, maar die Voortrekkerleiers het besluit om aan die oorgang van Suid-Afrika deel te neem en het voorleggings aan [[KODESA]] gemaak.<ref>Verkennerlewe-2018 gids, pg 53. https://voortrekkers.co.za/wp-content/uploads/2018/09/Verkennerlewe-2018.pdf</ref> Ds. JPL (“Oom Johan”) van der Walt word in 1989 hoofleier.<ref>FAK, [https://www.afrikanergeskiedenis.co.za/organisasies-se-geskiedenis/die-voortrekkers/die-waardedraers/ Afrikanergeskiedenis.co.za], [https://web.archive.org/web/20210622113222/https://www.afrikanergeskiedenis.co.za/organisasies-se-geskiedenis/die-voortrekkers/die-waardedraers/ Geargiveer] op Wayback Machine, 11 Maart 2024</ref> Die beweging het in 1989 begin transformeer en sy grondwet aangepas vir 'n veranderende Suid-Afrika. Daar is ook klein veranderings aan die uniform gedoen om dit te demilitariseer en 'n nuwe "Hou Koers"-lied is aanvaar. Die lied, deur [[Christa Steyn]] en Ansie du Plessis, sou later in die [[FAK-sangbundel|FAK Sangbundel]] opgeneem word.<ref>FAK Sangbundel Vol II, ISBN: 9781485300274, via dokumen.tips [https://dokumen.tips/documents/register-van-titels-in-fak-sangbundel-vol-ii.html?page=11] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240311121257/https://dokumen.tips/documents/register-van-titels-in-fak-sangbundel-vol-ii.html?page=11|date=11 Maart 2024}}, 11 Maart 2024</ref><ref>VOORTREKKERLIED - Voortrekkers [https://www.yumpu.com/nl/document/view/20170575/voortrekkerlied-voortrekkers (yumpu.com)], 11 Maart 2024</ref> === 1997-2001: Simbolestryd === In 1997 is prof. Tom Dreyer as hoofleier verkies. Die nasionale kongres van 1997 is gekenmerk deur 'n debat of die nuwe [[Vlag van Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse vlag]] van 1994, en ander Nasionale simbole, in die Voortrekkers gebruik moet word. Die oorgrote meerderheid het vir Dreyer gestem, wat ten gunste van die aanvaarding van die nuwe simbole was. 'n Kort rukkie na die kongres het Theuns de Wet met "n klein groepie" Voortrekkers weggebreek om die Afrikaner Kultuurbond te stig.<ref name=":1" /><ref>Reus in die Afrikanerkultuur sterf | [https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/reus-in-die-afrikanerkultuur-sterf/ Maroela Media], 11 Maart 2024</ref> Tydens prof. Dreyer se termyn is die formele uniform heeltemal vervang met 'n meer moderne en goedkoper Voortrekkerdrag. Dit behels 'n donkerblou of rooi [[Polohemp|gholfhemp]], blou [[denimbroek]] en moulose donkerblou baadjie, met kentekens wat deur die draer verwerf is.<ref name=":1">Verkennerlewe-2018.pdf bl.65 ([https://voortrekkers.co.za/wp-content/uploads/2018/09/Verkennerlewe-2018.pdf voortrekkers.co.za]), 14 Julie 2023</ref> === 2001-2013 === Tydens die kongres van 2001 in Pretoria is die agtste leier van die Voortrekker, prof. TP Strauss (“oom Piet”) verkies. Voortdurende aanpassings word steeds gemaak om die Voortrekkers te transformeer tot 'n moderne en "vooruitskouende" jeugbeweging vir Afrikaners. Op die kongresse van onderskeidelik 2005 en 2009 is prof Strauss herkies as leier vir nog twee vierjaartermyne. === 2013-2017 === By die 2013 kongres is dr. Danie Langner as die nuwe Voortrekkerleier verkies. Dr. Langner is ook vanaf 2012 die Besturende Direkteur van die [[FAK]] (Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge) en sedert 2021 die besturende direkteur van die Voortrekkermonument en die Erfenisstigting .<ref>Voortrekker Monument and the City of Tshwane to take hands in fight against crime – [https://www.tshwane.gov.za/?p=54634 City of Tshwane government], 11 Maart 2024</ref> === 2023-hede === Dr. Karin Stoffberg is op 14 Julie 2023 verkies as die eerste vroulike hoofleier in die organisasie se bestaan.<ref>[https://rsg.co.za/rsg/nuus/ www.rsg.co.za/rsg/nuus/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220927115341/https://www.rsg.co.za/rsg/nuus/|date=27 September 2022}} [[Radio Sonder Grense|RSG]] nuusberig uitgesaai om 13:00 op 14/07/2023.</ref> Sy volg vir dr. Danie Langner op, wat hoofleier vanaf 2013 - 2023 was.<ref>Voortrekker se Web blad: [https://voortrekkers.co.za/hoofdagbestuur/ dagbestuur], 13 Julie 2023.</ref> ==Lees ook== * [[Die Landsdiensbeweging]] * [[Scouts (Padvinders)|Padvinders (Scouts)]] == Bronnelys == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409702}}, volume 29, bl. 17, 18 * Langner, D. (2021). ''Die Voortrekkers – HOU KOERS!,'' [https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Boekbronne?isbn=978-0-620-90867-2], gedruk: SA Printgroup, Bloemfontein == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://voortrekkers.co.za Die amptelike webblad van die Voortrekkers. (voortrekkers.co.za)] {{Normdata}} [[Kategorie:Kulturele bewegings]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse organisasies]] 69lz8um9p2u226m006j9cgg1a4vlt5o 0 11561 2890389 2883184 2026-04-06T06:48:15Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890389 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Republiek Kameroen |volle_naam = <small>''Republic of Cameroon'' ([[Engels]])<br />''République du Cameroun'' ([[Frans]])</small> |algemene_naam = Kameroen |beeld_vlag = Flag of Cameroon.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Cameroon.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Location Cameroon AU Africa.svg |leuse = <br />''Paix – Travail – Patrie'' <small>([[Frans]])</small><br />''Peace – Work – Fatherland'' <small>([[Engels]])</small><br /><small>''([[Afrikaans]]: "Vrede – Arbeid – Vaderland")''</small> |volkslied = <br />''Ô Cameroun, Berceau de nos Ancêtres'' <small>([[Frans]])</small><br />''O Cameroon, Cradle of Our Forefathers'' <small>([[Engels]])</small><br /><small>''([[Afrikaans]]: "O Kameroen, Wieg van ons voorvaders")''</small><br /> |amptelike_tale = [[Engels]] en [[Frans]] |hoofstad = [[Yaoundé]]<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cameroon/|title=Cameroon|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=11 Augustus 2020|archive-date=10 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110023649/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cameroon/|url-status=dead}}</ref> {{Koördinate|3|52|N|11|31|O}} |latd = 3 |latm = 52 |latNS = N |longd = 11 |longm = 31 |longEW = O |grootste_stad = [[Douala]]<ref name="CIA" /> |regeringsvorm = Unitêre dominante party<br />presidensiële [[republiek]] onder<br /> 'n [[Totalitarisme|totalitêre]] [[diktatorskap]]<ref>{{en}} {{cite news |url=http://cameroon-concord.com/totalitarian-dictatorship-and-autocracy-in-cameroon-undermines-separation-of-powers |title=Totalitarian Dictatorship and Autocracy In Cameroon Undermines Separation of Powers |work=Cameroon Concord |date=16 Februarie 2017 |accessdate=7 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191109192855/http://cameroon-concord.com/totalitarian-dictatorship-and-autocracy-in-cameroon-undermines-separation-of-powers |archive-date= 9 November 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2018/cameroon |title=Freedom in the World 2018 – Cameroon |website=freedomhouse.org |date=4 Januarie 2018 |accessdate=7 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190612061625/https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2018/cameroon |archive-date=12 Junie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |leiertitels = <br /><br />• [[President]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Paul Biya]]<br />[[Joseph Dion Ngute]] |oppervlak_rang = 53^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 475&nbsp;442 |oppervlakmi² = 183&nbsp;569 |persent_water = 0,57 |bevolking_skatting = 26&nbsp;545&nbsp;864<ref>{{en}} {{cite web |url=https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ |title=World Population Prospects: The 2017 Revision |type=custom data acquired via website |publisher=United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division |website=ESA.UN.org |accessdate=7 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180824094819/https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ |archive-date=24 Augustus 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2020 |bevolking_rang = 51^ste |bevolking_sensus = 17&nbsp;463&nbsp;836<ref>{{fr}} {{cite web |title=Rapport de présentation des résultats définitifs |url=http://www.statistics-cameroon.org/downloads/Rapport_de_presentation_3_RGPH.pdf |format=PDF |page=6 |publisher=Institut national de la statistique |accessdate=7 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190725091147/http://www.statistics-cameroon.org/downloads/Rapport_de_presentation_3_RGPH.pdf |archive-date=25 Julie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2005 |bevolkingsdigtheid = 39,7 |bevolkingsdigtheidmi² = 102,8 |bevolkingsdigtheidrang = 167^ste |BBP_PPP = $101,366&nbsp;miljard<ref name="imf2">{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=60&pr.y=12&sy=2016&ey=2023&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=622&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=Cameroon |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |accessdate=7 Januarie 2019}}</ref> |BBP_PPP_rang = |BBP_PPP_jaar = 2019 |BBP_PPP_per_kapita = $3&nbsp;974<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = |BBP = $40,125&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = |BBP_jaar = 2019 |BBP_per_kapita = $1&nbsp;573<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = |onafhanklikheidstipe = • Verklaar<br />• Vereniging met<br />Brits-Kameroen |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = van [[Frankryk]]<br />[[1 Januarie]] [[1960]]<br /><br />[[1 Oktober]] [[1961]] |MOI = {{wins}} 0,556<ref>{{en}} {{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf |title=2018 Human Development Report |date=2018 |accessdate=7 Januarie 2019 |publisher=United Nations Development Programme |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518022515/http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf |archive-date=18 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |MOI_rang = 151^ste |MOI_jaar = 2017 |MOI_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |Gini = 46,6<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=CM |title=Cameroon |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=7 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009111234/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI%3Flocations%3DCM |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2014 |Gini_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |geldeenheid = [[Sentraal-Afrikaanse CFA-frank|CFA-frank]] |geldeenheid_kode = XAF |land_kode = CM |tydsone = WAT |utc_afwyking = [[UTC+01:00|+1]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+01:00|+1]] |internet_domein = [[.cm]] |skakelkode = 237 |voetskrif = }} '''Kameroen''' ([[Engels]]: ''Cameroon'', [kæməˈruːn]; [[Frans]]: ''Cameroun'', [kamˈʁun], {{Audio|Fr-Cameroun.ogg|luister}}), amptelik die '''Republiek Kameroen''' (''Republic of Cameroon''; ''République du Cameroun''), is 'n unitêre [[republiek]] in [[Sentraal-Afrika]]. Dit grens aan [[Nigerië]], [[Tsjad]], die [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]], die [[Republiek van die Kongo]], [[Gaboen]], [[Ekwatoriaal-Guinee]] en die [[Golf van Guinee]]. Nadat dit oorspronklik 'n [[Duitse koloniale ryk|Duitse kolonie]] was word dit na die [[Eerste Wêreldoorlog]] tussen die [[Frankryk|Franse]] en [[Verenigde Koninkryk|Britte]] verdeel. In 1960 word Frans-Kameroen 'n onafhanklike republiek en smelt in 1961 met die suidelike deel van Brits-Kameroen saam om die ''Federale Republiek Kameroen'' te vorm. Dit word in 1972 herdoop tot die ''Verenigde Republiek Kameroen'' en die Republiek Kameroen (Engels: ''Republic of Cameroon'' of Frans: ''République du Cameroun'') in 1984 (die amptelike tale is [[Engels]] en [[Frans]]). Kameroen het meestal stabiliteit ervaar wat die land toegelaat het om [[landbou]], paaie, en spoorweë, sowel as 'n [[petroleum]]industrie te ontwikkel. Ten spyte van beweging in die rigting van politiese hervorming bly mag stewig in die hande van 'n etniese [[oligargie]]. == Geskiedenis == [[Lêer:Paul biya and colin powell.jpg|duimnael|links|Kameroen se president [[Paul Biya]] (regs) met Colin Powel van die VSA]] [[Lêer:Cameroon sat.png|duimnael|links|[[Nasa]]-Satellietbeeld van Kameroen]] [[Lêer:Kameroenkaart.png|duimnael|links|Kaart van Kameroen]] [[Lêer:Provinces of Cameroon EN.svg|duimnael|links|Kaart van Kameroen se provinsies]] Die eerste inwoners van Kameroen was [[Pigmee]]-Bakastamme. Die [[Bantoetale|Bantoetaalgroep]] het in die hooglande van Kameroen ontstaan, maar baie sprekers het uitgewyk voor buitelandse invallers na die gebied gekom het. Die eerste [[Europa|Europese]] kontak vind in die [[16de eeu]] met die [[Portugal|Portugese]] plaas, maar hulle bly nie. Die eerste permanente [[Kolonialisme|koloniale vestiging]] begin in die 1870's, met die [[Duitse Keiserryk]] wat die hoof Europese moondheid word. Met [[Duitsland]] se nederlaag in die [[Eerste Wêreldoorlog]] word Kameroen 'n [[Volkebond]]-Mandaatgebied wat in 1919 in [[Frankryk|Frans]]-Kameroen en [[Verenigde Koninkryk|Brits]]-Kameroen verdeel word. Hierdie mandate word in 1946 in [[Verenigde Nasies]]-Trusteeskappe omskep. In 1960 verkry Frans-Kameroen onafhanklikheid en word die Republiek Kameroen. Die suidelike deel Brits-Kameroens sluit in 1961 aan. Ter selfde tyd word die res van Brits-Kameroen deel van [[Nigerië]]. Die nuwe koalisieregering word gelei deur Ahmadou Ahidjo wat toeslaan op rebellegroepe wat oorgebly het van voor onafhanklikheid. Ahidjo tree in 1982 uit en word opgevolg deur die huidige president, [[Paul Biya]]. Biya wen talle verkiesings, maar die regverdigheid van die verkiesings word in twyfel getrek. Die laaste verkiesing is op 7 Oktober 2018 gehou. == Politiek == Die [[president]] van Kameroen het uitvoerende mag in die Kameroenregering. Hierdie bepaling is deel van die 1996-hervorming aan die [[grondwet]] wat aanvanklik in 1972 opgestel is. Die president word 'n breë verskeidenheid van magte gegee en kan dit uitvoer sonder om die Nasionale Vergadering te raadpleeg. Die Nasionale Vergadering bestaan uit 180 afgevaardigdes en vergader drie keer per jaar. Die hoofverantwoordelikheid van die vergaderings is om wette goed te keur, maar het selde enige wette verander of in die weg gestaan van nuwe wetgewing. Die regbank is ondergeskik aan die uitvoerende tak se Ministerie van Gereg. Die hooggeregshof kan die grondwetlikheid van 'n wet nagaan slegs op versoek van die president. == Provinsies == Kameroen bevat tien provinsies: * [[Adamawa-provinsie, Kameroen|Adamawa-provinsie]] * [[Sentrale Provinsie, Kameroen|Sentrale Provinsie]] * [[Oostelike Provinsie, Kameroen|Oostelike Provinsie]] * [[Verre Noordelike Provinsie, Kameroen|Verre Noordelike Provinsie]] * [[Littoral-provinsie, Kameroen|Littoral-provinsie]] * [[Noordelike Provinsie, Kameroen|Noordelike Provinsie]] * [[Noordwes-provinsie, Kameroen|Noordwes-provinsie]] * [[Westelike Provinsie, Kameroen|Westelike Provinsie]] * [[Suidelike Provinsie, Kameroen|Suidelike Provinsie]] * [[Suidwes-provinsie, Kameroen|Suidwes-provinsie]] == Geografie == [[Lêer:Mount Cameroon craters.jpg|duimnael|[[Kameroenberg]]kraters]] [[Lêer:Mount Cameroon from Tiko.jpg|duimnael|Tiko, Suidwes-provinsie]] [[Lêer:Tole-tea-back.jpg|duimnael|Teesakkie, in Kameroen vervaardig]] [[Lêer:Centre Province Yaoundé 002.JPG|duimnael|[[Yaoundé]], hoofstad van Kameroen (2003)]] [[Lêer:Maison obus.jpg|duimnael|Foto van Noor-Kameroen]] [[Lêer:Bamun sultan palace.jpg|duimnael|Die paleis van die sultan van die Bamunbevolking by Foumban, Westelike Provinsie]] [[Lêer:Njem house in Cameroon.jpg|duimnael|[[Njem]]huis in Kameroen]] [[Lêer:Maka woman going to fields.jpg|duimnael|Makavrou wat na die landerye stap]] [[Lêer:Tikar family.jpg|duimnael|'n Tikargesin in die noordweste]] Ligging: Wes-Sentraal-Afrika, grensende aan die [[Bog van Benin]], tussen Ekwatoriaal-Guinee en Nigerië. Die [[Tsjadmeer]] is in die noorde van die land en in die suidweste is die bekende [[Kameroenberg]]. Geografiese koördinate: 6° N 12° O Kaartverwysings: Afrika Oppervlak: * Totaal: 475&nbsp;440&nbsp;km², * Land: 469&nbsp;440&nbsp;km², * Water: 6&nbsp;000&nbsp;km² == Ekonomie == Vir 'n kwart eeu na onafhanklikheid was Kameroen een van die mees vooruitstrewende lande in Afrika. Die val in kommoditeitspryse vir die land se hoofuitvoerprodukte — petroleum, [[kakao]], [[koffie]] en [[katoen]] — in die middel-1980's, gekombineer met 'n oorwaardeerde geldeenheid en ekonomiese wanbestuur, lei tot 'n dekade-lange [[resessie]]. Die reële BBP per capita val met meer as 60% van 1986 tot 1994. Die lopenderekening en fiskale tekort vergroot. Tog as gevolg van oliehulpbronne en voordelige landboutoestande het Kameroen steeds een van die bes-bedeelde primêre kommoditeitsekonomië in [[Afrika suid van die Sahara]]. Ten spyte van snelle verstedeliking is die enkel grootste ekonomiese aktiwiteit in Kameroen bestaansboerdery waarin byna die hele landelike bevolking werksaam is. == Demografie == Kameroen se demografie bestaan uit 'n geskatte 250 afsonderlike etniese groepe, wat in vyf groot streekkulture verdeel kan word: * Westelike hooglande (Semi-Bantoe of grasvelders), insluitend die Bamileke, Bamoen (of Bamoun) en baie kleiner Tikargroepe in die Noordweste (geskat op 38% van die totale bevolking); * Kus-tropiese woudmense, insluitend die Bassa, Duala (of Douala) en baie kleiner groepe in die suidweste (12%); * Suidelike tropiese woudmense, insluitend die Beti-Pahuin, Bulu ('n deelgroep van Beti-Pahuin), Fang (deelgroep van Beti-Pahuin), Maka-Njem en Baka pigmee (18%); * Hoofsaaklik [[Moslem]]s van die noordelike semi-droë gebiede (die Sahel) en sentrale hooglande, insluitend die [[Fula (volk)|Fulani]] (of Peuhl in Frans) (14%); en * Die "Kirdi", nie-[[Islam]] of onlangse Moslems van die noordelike woestyn en sentrale hooglande (18%). == Kultuur == {| class="wikitable" |+ '''Openbare Vakansiedae''' |----- ! Datum ! Afrikaanse Naam |----- | [[1 Januarie]] || [[Nuwejaarsdag]] |----- | [[11 Februarie]] || Nasionale Jeugdag |----- | [[1 Mei]] || [[Werkersdag]] |----- | [[20 Mei]] || Nasionale Dag |----- | [[15 Augustus]] || [[Mariahemelvaart]] |----- | [[25 Desember]] || [[Kersfees]] |} Verder sluit dit openbare vakansiedae wat rondskuif in: * [[Christendom]]: [[Goeie Vrydag]], [[Paasfees|Paassondag]], en [[Paasfees|Paasmaandag]] * Islam: [[Eid-oel-Fiter]] en [[Eid-oel-Adha]] == Onderwys == Kameroen is bekend daarvoor dat dit een van die beste onderwysstelsels in Afrika het. Primêre onderrig is beide gratis en verpligtend. Statistiek dui aan dat 70% van alle kinders tussen 6-12 jaar skoolgaan. 79% van Kameroen se bevolking kan lees. Daar is in die laaste paar jaar 'n neiging vir al hoe meer van die beste studente om die land te verlaat om oorsee te studeer en hulle dan daar te vestig – die sogenaamde [[Kundigheidsverlies|"breindrein"]]. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Cameroon|title=Cameroon|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=11 Augustus 2020}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cameroon/|title=Cameroon|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=11 Augustus 2020}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Cameroon|Kameroen}} ; Onderwys * [http://www.vkii.org/ The Cameroonian Association of Engineers and Computer Scientists]Webwerf van die Vereniging van Kameroense Ingenieurs in Duitsland ; Regering * [http://www.camnet.cm/celcom/homepr.htm Presidensie van die Republic van Kameroen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050208085526/http://www.camnet.cm/celcom/homepr.htm |date= 8 Februarie 2005 }} * [http://www.cm.refer.org/assnat-cm/ Nasionale Vergadering van Kameroen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080314133614/http://www.cm.refer.org/assnat-cm/ |date=14 Maart 2008 }} ; Nuus * [http://allafrica.com/cameroon/ allAfrica – Cameroon] nuushooftrekke skakels * [http://www.crtv.cm/ CRTV – Cameroon Radio Television] * [http://www.postnewsline.com/ The Post] – voorste Engelse koerant in Buea uitgegee * [http://www.wagne.net/messager/ Le Messager] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051230074603/http://www.wagne.net/messager/ |date=30 Desember 2005 }} privaat koerant (in Frans) ; Oorsigte * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/country_profiles/1042937.stm BBC News – ''Country Profile: Cameroon''] ; Etniese groepe * [http://www.pygmies.info/ Baka Pigmee van Kameroen] Kultuur en musiek van die eerste bewoners van Kameroen * [http://www.maurocampagnoli.com/ Antropologiese navorsers in Kameroen] * [http://www.bamileke.com/ Die Bamileke mense van Kameroen] * [http://www.bakweri.org/ Die Bakweri Mense van die voormalige Britse Kameroene] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060430052625/http://www.bakweri.org/ |date=30 April 2006 }} ; Gidse * [http://www.cmclick.com/ CMCLICK Online! Cameroon Portal – ''Cameroon''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210517164438/http://www.cmclick.com/ |date=17 Mei 2021 }} Cameroon Internet Community. Cameroon Business Directory. Cameroon Information. Cameroon Culture. * [http://search.looksmart.com/p/browse/us1/us317836/us317916/us559898/us559899/us10065674/us559907 LookSmart – ''Cameroon''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040921060616/http://search.looksmart.com/p/browse/us1/us317836/us317916/us559898/us559899/us10065674/us559907/ |date=21 September 2004 }} directory category * [http://dmoz.org/Regional/Africa/Cameroon/ Open Directory Project – ''Cameroon''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060423143659/http://dmoz.org/Regional/Africa/Cameroon/ |date=23 April 2006 }} directory category * [http://www-sul.stanford.edu/depts/ssrg/africa/camer.html Stanford University – Africa South of the Sahara: ''Cameroon''] directory category * [http://www.sas.upenn.edu/African_Studies/Country_Specific/Cameroon.html University of Pennsylvania – African Studies Center: ''Cameroon''] directory category * [http://dir.yahoo.com/Regional/Countries/Cameroon/ Yahoo! - ''Cameroon''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060404051138/http://dir.yahoo.com/Regional/Countries/Cameroon/ |date= 4 April 2006 }} directory category ; Toerisme * {{Wikivoyage|Cameroon|Kameroen}} * [http://www.kamerun-tourismus.de/index_e.html Cameroon tourism] Information and pictures * [http://www.cameroonincolour.com/ Cameroon In Colour] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210509200551/http://www.cameroonincolour.com/ |date= 9 Mei 2021 }} Cameroon pictures. Largest Online picture collection of Cameroon. Images of Cameroon. Cameroon Photos. {{Lande van Afrika}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse Statebond]] [[Kategorie:Kameroen| ]] [[Kategorie:Voormalige Britse kolonies]] [[Kategorie:Voormalige Duitse kolonies]] [[Kategorie:Voormalige Franse kolonies]] gpdq70hkvk5agid656194ub0z22bw1x 0 11641 2890362 2838296 2026-04-06T06:25:43Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Verbeter 2890362 wikitext text/x-wiki '''Finansiële wiskunde''', 'n vertakking van die [[Wiskunde|suiwer wiskunde]], is daarop toegespits om die verskeidenheid instrumente en prosesse in die finansiële wêreld te modelleer. As sulks poog dit om finansiële instrumente te prys en modelle te bou om prosesse, soos bv. die toekomstige prysverloop van 'n aandeel, te beskryf of te projekteer. Dit maak gebruik van gereedskap uit die [[waarskynlikheidsleer]], [[statistiek]], [[stogastiese proses]]se en ekonomiese teorieë. Tradisioneel pas [[belegging]]sbanke, kommersiële banke, verskansingsfondse, [[versekering]]smaatskappye en regulerende agentskappe die metodes van finansiële wiskunde toe op probleme soos afgeleide sekuriteitswaardasie, portefeuljestrukturering, [[risiko]]bestuur en scenariosimulasie. [[nyverheid|Nywerhede]] wat op kommoditeite staatmaak (bv. [[energie]], [[vervaardiging]]) gebruik ook finansiële wiskunde. Kwantitatiewe analise het doeltreffendheid en strengheid na die finansiële markte en die beleggingsproses gebring. Dit word toenemend belangrik in regulatoriese aangeleenthede.<ref name="NCSU">[https://financial.math.ncsu.edu/what-is-financial-math/ North Carolina State University]</ref> Kwantitatiewe Finansies as 'n subveld van [[ekonomie]] bemoei hom met die waardasie van bates en finansiële instrumente, sowel as die toewysing van hulpbronne. Eeue se ondervinding het fundamentele teorieë opgelewer oor die manier waarop ekonomieë funksioneer en die manier waarop ons bates waardeer. Modelle beskryf die verhoudings tussen fundamentele veranderlikes soos batepryse, markbewegings en [[rente]]koerse. Hierdie wiskundige gereedskap stel ons in staat om gevolgtrekkings te maak wat andersins moeilik kan wees om te vind of nie onmiddellik voor die hand liggend kan wees nie.<ref name="NCSU"/> ==Verwysings== {{Verwysings}} [[Kategorie:Wiskunde]] [[Kategorie:Ekonomie]] g6axon4k49sjuexlzm0w74cstv54t88 0 11791 2890490 2720569 2026-04-06T09:49:32Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890490 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Paul Hanmer | beeld = | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = | agtergrondkleur = klassiek | geboortenaam = Paul Hanmer | alias = | geboortedatum = [[1961]] | geboorteplek = [[Kaapstad]] ([[Suid-Afrika]]) | oorsprong = <!-- Gebruik slegs as geen geboortedatum beskikbaar --> | sterfdatum = | sterfplek = | genre = [[jazz]] | beroep = | instrument = | jare_aktief = | etiket = | assosiasies = | webwerf = | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''Paul Hanmer''' ([[Kaapstad]], [[1961]]) is 'n [[Suid-Afrika]]anse komponis, pianis en 'n vooraanstaande [[jazz]] musikant. Hy het al vyf albums gemaak, insluitend: *''Trains to Taung'' (1997) *''Window To Elsewhere'' (1998) *''Playola'' (2000) *''Naïvasha''(2002) *''Water and lights'' (2004) In 1987 trek Hanmer [[Johannesburg]] toe waar hy saam met [[Ian Herman]] en Pete Sklair die groep ''Unofficial Language'' stig. Die groep het al twee albums uitgereik: *''Moves moves'' *''Primal steps'' Hamner se musiek, wat herinner aan die van [[Keith Jarrett]], is met tye serebraal en minimalisties maar altyd eg Suid-Afrikaans, en word sterk beïnvloed deur die klanke van die [[Kaapse Vlaktes]] and die mrabi-klank van die townships. Hanmer het al saam met groot figure in Suid-Afrikaans jazz saamgewerk, onder meer die Grammy-wenner [[Miriam Makeba]], [[Hugh Masekela]], [[Jonathan Butler]], [[Pops Mohamed]], [[Sipho Gumede]], and [[McCoy Mrubata]]. Sy opleiding in klassieke musiek word tentoongestel in Oktober 2005, toe sy eerste komposisie vir 'n strykkwartet deur die Sontonga Quartet opgevoer word in die Baxter Konsertsaal, Kaapstad. == Sien ook == * [[Lys van Suid-Afrikaanse musikale kunstenaars]] == Eksterne skakels == * [http://www.music.org.za/artist.asp?id=128 Music.org.za] * [http://www.africultures.com/anglais/articles_anglais/40hanmer.htm Africultures.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519185449/http://www.africultures.com/anglais/articles_anglais/40hanmer.htm |date=19 Mei 2011 }} * [http://www.sheer.co.za/paul.html Sheer.co.za] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060926084950/http://www.sheer.co.za/paul.html |date=26 September 2006 }} * [http://www.sontongaquartet.com/paul_hanmer.html Sontongaquartet.com]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hanmer, Paul}} [[Kategorie:Geboortes in 1961]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[kategorie:Suid-Afrikaanse komponiste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse musici]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse jazz musikante]] 81ali8193bxsgkiq4rpu4a54czsargz 0 14698 2890550 2847599 2026-04-06T10:20:40Z Alexphangia 139790 ([[c:GR|GR]]) [[File:Flag of Oost-Vlaanderen.svg]] → [[File:Vlag van Oost-Vlaanderen.svg]] 2890550 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vlag | Naam = België | Artikel = | Beeld = Flag of Belgium.svg | Beeldgrootte = 210px | Geen_grens = | Bynaam = | Ander_byname = | Gebruik = 111000 | Simbool = | Verhouding = 13:15 | Goedgekeur_op = [[23 Januarie]] [[1831]]<ref name="FOTW">{{en}} {{cite web |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/be.html |title=Belgium |publisher=Flags of the World |accessdate=12 September 2024}}</ref> | Ontwerp = ’n Vertikale driekleur in swart, geel en rooi | Ontwerper = | Beeld3 = Flag of Belgium (civil).svg | Beeldgrootte3 = 210px | Geen_grens3 = | Bynaam3 = | Ander_byname3 = | Gebruik3 = 000100 | Simbool3 = | Verhouding3 = 2:3 of iets soortgelyks | Goedgekeur_op3= | Ontwerp3 = ’n Vertikale driekleur in swart, geel en rooi | Ontwerper3 = | Beeld4 = Government Ensign of Belgium.svg | Beeldgrootte4 = 210px | Geen_grens4 = | Bynaam4 = | Ander_byname4 = | Gebruik4 = 000010 | Simbool4 = | Verhouding4 = 2:3 | Goedgekeur_op4= 1950 | Ontwerp4 = Soos hierbo, die sentrale vertikale baan versier met ’n leeu wat ’n kroon dra, albei swartwitpense (swart), die leeu is gewapen en het uitgestrekte kloue (rooi). | Ontwerper4 = | Beeld5 = Naval Ensign of Belgium.svg | Beeldgrootte5 = 210px | Geen_grens5 = | Bynaam5 = | Ander_byname5 = | Gebruik5 = 000001 | Simbool5 = | Verhouding5 = 2:3 | Goedgekeur_op5= 23 Februarie 1950 | Ontwerp5 = Die drie nasionale kleure in ’n Sint Andreaskruis op ’n wit veld met ’n swart kroon oor gekruisde kanonne aan die bokant en ’n swart anker aan die onderkant. | Ontwerper5 = }} Die '''nasionale [[vlag]] van [[België]]''' ([[Nederlands]]: ''Vlag van België''; [[Frans]]: ''Drapeau de la Belgique''; [[Duits]]: ''Flagge Belgiens'') is ’n driekleur van drie ewe wye vertikale bane in die nasionale kleure van België: [[swart]] ([[vlagpaal]]kant), [[geel]] en [[rooi]]. Die kleure is afgelei van die wapen van [[Brabant]] en die vertikale ontwerp is dalk gebaseer op die [[vlag van Frankryk]]. Wanneer die vlag wapper is die swart baan aan die vlagpaalkant. Die vlag het ’n ongewone verhouding van 13:15 en daarom is dit nie ’n perfekte vierkant nie, anders as die vlae van [[Vlag van Switserland|Switserland]] en die [[Vlag van die Vatikaanstad|Vatikaanstad]]. Artikel 193 van die grondwet noem die kleure, die wapen en die nasionale leuse:<ref name="Grondwet">{{nl}} {{cite web |url=https://www.senate.be/doc/const_nl.html#t7 |title=De Belgische Grondwet |publisher=Belgiese Senaat |date=5 Julie 2024 |accessdate=12 September 2024}}</ref> {{cquote|De Belgische Natie kiest als kleuren rood, geel en zwart, en als rijkswapen de Belgische Leeuw met de kenspreuk EENDRACHT MAAKT MACHT.}} {{cquote|Die Belgiese nasie neem die kleure rooi, geel en swart aan, en vir die wapen van die Koninkryk die Belgiese Leeu met die leuse: eenheid maak krag.}} In 1830 het die destyds nieamptelike vlag van drie horisontale bane in die kleure rooi, geel en swart bestaan. Op 30 September 1830 het die voorlopige regering die nasionale vlag amptelik goedgekeur wat aanvanklik horisontale bane getoon het. Die vertikale uitleg en die swart baan aan die vlagpaalkant is op 12 Oktober 1831 definitief aangeneem. Op 23 Januarie 1831 het die Nasionale Kongres die driekleur in die Grondwet ingeskryf, maar nie die rigting en volgorde van die kleurbane bepaal nie. Gevolglik het die “amptelike” vlag vertikale bane gekry in die kleure swart, geel en rooi. Die afmetings van die vlag is bepaal as 2,60&nbsp;m hoog by 3&nbsp;m wyd wat oorspronklik die proporsie van die ou bane gegee het, wat die wapenhouer verteenwoordig. == Geskiedenis == === Voorgeskiedenis === Ná die afsterwe van [[Karel die Grote]] het die hedendaagse gebied van België (behalwe vir die Graafskap Vlaandere) deel van [[Lotaringe]] geword met ’n vlag van drie horisontale bane in rooi-wit-rooi.<ref name=protocole>{{fr}} {{cite book|title=Noble Belgique, ô Mère chérie – LE PROTOCOLE EN BELGIQUE ''(PROTOKOL IN BELGIË)'' |author=E. Van den Bussche |year=2008 |publisher=Editions UGA |location=[[Kortrijk|Heule]] |isbn=978-90-6768-935-9}}</ref> Die gebied het daarna in Spaanse hande geval en na die kroning van [[Karel V|Karel V, Heilige Romeinse Keiser]] is geel en rooi, die kleure van Spanje, toegevoeg. Van die 16de tot aan die einde van die 18de eeu was die kleure van wat vandag as België bekendstaan, rooi, wit en geel.<ref name="protocole" /> Die rooi Boergondiese kruis is soms by die wit baan van die vlag gevoeg.<ref name="protocole" /> Gedurende die tydperk van Oostenrykse oorheersing is ’n aantal verskillende vlae gebruik. Die Oostenrykse keiser het uiteindelik die gebruik van die [[Vlag van Oostenryk|Oostenrykse vlag]] afgedwing. Die inwoners van [[Brusselse Hoofstedelike Gewes|Brussel]] was egter hierteen gekant en in navolging van die Franse voorbeeld het kokardes in rooi, geel en swart, die kleure van [[Brabant]], begin verskyn.<ref name="protocole" /> Die kleure stem dus ooreen met die rooi leeu van die Graafskappe Hainaut, Limburg en Luxemburg, die geel leeu van Brabant en die swart leeu van Vlaandere en [[Namur (provinsie)|Namur]].<ref name="protocole" /> Die Verenigde Belgiese State, wat op 11 Januarie 1790 onder die invloed van die Franse Rewolusie in Oostenryks-Nederland geproklameer is, het ’n horisontale driekleur in die kleure rooi, swart en geel aangeneem. In dieselfde jaar is die Brabantse Rewolusie deur Oostenrykse troepe onderdruk. === Belgiese Rewolusie === {{Hoofartikel|Belgiese Rewolusie}} Die uitvoering van ''La Muette de Portici'' op 25 Augustus 1830 by die ''Théâtre de la Monnaie in Brussel'' ter geleentheid van koning [[Willem I van Nederland|Willem van Oranje]] se 59ste verjaardag het die onluste veroorsaak wat uiteindelik tot die Belgiese Rewolusie en die stigting van die Koninkryk België gelei het. Die eerste vlag wat deur die Belgiese rewolusionêre op 25 Augustus in Brussel gehys is, was die [[Vlag van Frankryk|Franse vlag]]. Dit is gemaak van gordyne uit die woonstel van Georges Libri-Bagnano, hoofredakteur van ’n Oranje-koerant, ''Le National'', wat deur die rewolusionêre verwoes is.<ref name=morelli>{{fr}} Anne Morelli, La construction des symboles « patriotiques » de la Belgique, de ses régions et communautés, in ''Les grands mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie'', Evo-histoire, Brussel, 1995, bl. 192.</ref> In [[Verviers]] het die werkers, wat die [[Marseillaise]] gesing het, die deure van die stadsaal bestorm en ’n Franse vlag bo-op die gebou gehys, waarmee hulle die hooggeplaastes ontstel het wat dit as ’n rewolusionêre simbool beskou het.<ref name="keh_JJginLwC PA80" /><ref>{{fr}} {{cite book |author=Charles Poplimont |title=La Belgique depuis mil huit cent trente (1830–1848) |year=1848 |page=72 |url=https://books.google.be/books?id=dkJIAAAAYAAJ&pg=PA553&lpg=PA553&dq=La+Belgique+depuis+mil+huit+cent+trente+(1830–1848)+ou+Tableau+comprenant+la+...&source=bl&ots=ErlWER0m6a&sig=AdeslV6unlNt-SvdtRhW55h9g-4&hl=fr&sa=X&ved=0CCwQ6AEwA2oVChMI3d_hxvKRxwIVRpiACh0iywSE#v=onepage&q=La%20Belgique%20depuis%20mil%20huit%20cent%20trente%20(1830–1848)%20ou%20Tableau%20comprenant%20la%20...&f=false |accessdate=28 September 2025}}</ref> In [[Luik (stad)|Luik]] is plakkate oral in die stad vertoon wat die vereniging van België met Frankryk geëis het en na bewering is kokardes gebêre om versprei te word.<ref>{{fr}} {{cite book |author=André Cordewiener |title=Organisations Politiques et Milieux de Presse en Regime Censitaire |year=1978 |page=19 |url=https://books.google.be/books?id=II-xkC9aCjAC&pg=PA119&dq=drapeau+français+1830+belgique+liege&hl=fr&sa=X&ved=0CFcQ6AEwCTgKahUKEwj1zNnWy5HHAhXrn3IKHezFBvI#v=onepage&q=drapeau%20français%201830%20belgique%20liege&f=false |accessdate=28 September 2025}}</ref> Net soos in Luik is Franse vlae spontaan in [[Namur (stad)|Namur]] gehys.<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Pirenne |title=Histoire de Belgique: De la révolution de 1830 à la guerre de 1914 |year=1932 |page=27 |url=https://books.google.be/books?id=PscWAAAAQAAJ&pg=PA27&dq=drapeau+français+verviers+1830&hl=fr&sa=X&ved=0CC0Q6AEwAGoVChMIqfydwtqRxwIVy4ssCh1IGAkw#v=onepage&q=drapeau%20français%20verviers%201830&f=false |accessdate=28 September 2025}}</ref> Volgens [[Érasme-Louis Surlet de Chokier|Surlet de Chokier]] was die gemoedstoestand dwarsdeur die provinsies [[Luik (provinsie)|Luik]], [[Luxemburg (provinsie)|Luxemburg]], [[Namur (provinsie)|Namur]] en [[Hainaut]] dieselfde.<ref>{{fr}} {{cite book |author=Emile Huytens |title=Discussions du Congrès national de Belgique 1830–1831 |volume=3 |page=272 |year=1844 |url=https://books.google.be/books?id=UL9SAAAAcAAJ&pg=PA272&dq=drapeau+français+1830+belgique+liege&hl=fr&sa=X&ved=0CEEQ6AEwA2oVChMI47-R7NKRxwIVIvFyCh1lIgNf#v=onepage&q=drapeau%20français%201830%20belgique%20liege&f=false |accessdate=28 September 2025}}</ref><ref>{{fr}} [https://books.google.be/books?id=UplUAAAAcAAJ&pg=PA548&lpg=PA548&dq=une+d%C3%A9peche+de+Li%C3%A9ge+m%27annon%C3%A7ant+la+r%C3%A9solution+dans+cette+province+d%27arborer+le+drapeau+fran%C3%A7ais.&source=bl&ots=IfQMnkjP9o&sig=UEMpeSXnDo_ipBV5ZliY5me3QB8&hl=fr&sa=X&ved=0CCAQ6AEwAGoVChMI5eSK3dKRxwIVxCVyCh38bw1o#v=onepage&q=une%20d%C3%A9peche%20de%20Li%C3%A9ge%20m'annon%C3%A7ant%20la%20r%C3%A9solution%20dans%20cette%20province%20d'arborer%20le%20drapeau%20fran%C3%A7ais.&f=false Journal historique et littéraire, Volume 8, bl. 549]</ref> Volgens [[Jean Stengers]] was “België in 1830 vurig frankofiel”;<ref>{{fr}} Jean Stengers, « Histoire du sentiment national en Belgique des origines à 1918 : Les racines de la Belgique, jusqu’à la révolution de 1830 », 2000, bl. 215</ref> daarteen het [[Jacques Logie]] gemeen dat “die aanvaarding van Franse kleure deur werkers en werkloses nie […] frankofiele sentimente weerspieël het nie, maar ’n strewe na vryheid en ’n sekere [[progressiwisme]] verteenwoordig het, waarvan die drie kleure slegs die simbool was”.<ref name="Logie-p207">{{fr}} Jacques Logie, ''op. cit''., bl. 207</ref> [[Édouard Ducpétiaux]] het skryf:<ref>{{fr}} Jo Gérard, ''Oui ! La Belgique existe, je l’ai rencontrée.'', Éd. J.-M. Collet, Bruxelles, 1988, bl. 229.</ref> {{cquote|En 1830, dès le premier jour des troubles et lorsque les troupes néerlandaises étaient refoulées vers le haut de la ville, on arbora, à Bruxelles, sur plusieurs points, le drapeau tricolore français. Mais cette manifestation, due aux agents français qui essayaient alors d’entraîner la population, fut répudiée par un cri unanime de réprobation.}} {{cquote|In 1830, van die eerste dag van die onrus af en toe die Nederlandse troepe na die buitewyke van die stad teruggestoot is, is die Franse driekleur op verskeie plekke in Brussel vertoon. Maar hierdie betoging is deur ’n eenparige kreet van afkeuring verwerp weens Franse agente wat die bevolking probeer lei het.}} [[Lêer:Arrivée des volontaires liégeois à Bruxelles.jpg|duimnael|Luikse vrywilligers met hul geel en rooi vlae bereik in Brussel]] Ducpétiaux en Lucien Jottrand het oral die Franse vlae vervang, terwyl die oranjestandaard van die [[Nederlandse monargie|Nederlandse koninklike familie]] steeds die amptelike embleem gebly het, hulle het nog nie na onafhanklikheid gestreef nie, maar vir “administratiewe skeiding” tussen België en Nederland gepleit deur ’n dinastiese unie te stig.<ref name="FYYLCM4cRGcC PA16">{{fr}} {{cite book |author=Helmut Gaus |title=Alexandre Gendebien et l’organisation de la révolution Belge en 1830 |year=2007 |page=15–16 |url=https://books.google.be/books?id=FYYLCM4cRGcC&pg=PA16&dq=drapeau+français+1830+belgique&hl=fr&sa=X&ved=0CCsQ6AEwADgKahUKEwjM5LKr3ZHHAhVDFywKHZXQDTA#v=onepage&q=drapeau%20français%201830%20belgique&f=false |accessdate=28 September 2025}}</ref><ref name="keh_JJginLwC PA80">{{fr}} {{cite book |author=Marie-Thérèse Bitsche |title=Histoire de la Belgique: de l’Antiquité à nos jours |page=80 |url=https://books.google.be/books?id=keh_JJginLwC&pg=PA80&dq=drapeau+vert+blanc+1830+verviers+jaune+rouge+liege&hl=fr&sa=X&ved=0CCYQ6AEwADgKahUKEwih6szJ4JHHAhUDtBQKHQw2BHg#v=onepage&q=drapeau%20vert%20blanc%201830%20verviers%20jaune%20rouge%20liege&f=false |accessdate=28 September 2025}}</ref> Elders is die Franse vlag ook vervang met plaaslike kleure. In Verviers is die groen-en-wit Markgraafskap Franchimont-standaard gebruik en dwarsdeur die voormalige Prinsdom Luik, van [[Dinant]] tot [[Ciney]] en [[Thuin]], is die geel-rooi-vlag van die voormalige Kerklike Staat gehys. In beide [[Mons]] en [[Doornik]] is wit en rooi vlae met ’n wit toring vertoon om te verhoed dat die Rattachiste (vereniging met Frankryk) daar ’n Franse vlag kon hys.<ref>{{fr}} [https://books.google.be/books?id=QOQbAAAAIAAJ&q=drapeau+vert+blanc+1830+verviers+jaune+rouge+liege&dq=drapeau+vert+blanc+1830+verviers+jaune+rouge+liege&hl=fr&sa=X&ved=0CDYQ6AEwAzgKahUKEwjrgr2005HHAhWHhHIKHYzWAQE Hainaut d’hier et d’aujourd’hui, bl. 149]</ref> In Brussel en ander stede is die [[Brabant]]ynse kleure swart-geel-rooi gebruik en oral het hulle die ''Marseillaise'' gesing tot en met die ontstaan van die ''[[Brabançonne]]''.<ref name="0CCYQ6AEwADgKahUKEwjrgr2005HHAhWHhHIKHYzWAQE">{{fr}} {{cite book |author=Marie-Thérèse Bitsche |title=Histoire de la Belgique: de l’Antiquité à nos jours |year=1992 |page=80 |url=https://books.google.be/books?id=keh_JJginLwC&pg=PA80&dq=drapeau+vert+blanc+1830+verviers+jaune+rouge+liege&hl=fr&sa=X&ved=0CCYQ6AEwADgKahUKEwjrgr2005HHAhWHhHIKHYzWAQE#v=onepage&q=drapeau%20vert%20blanc%201830%20verviers%20jaune%20rouge%20liege&f=false |accessdate=28 September 2025}}</ref> In hierdie rewolusionêre atmosfeer en in die lig van toenemende plundering het bekommerde hooggeplaastes ’n burgerlike burgermag geskep.<ref name="0CCYQ6AEwADgKahUKEwjrgr2005HHAhWHhHIKHYzWAQE" /> Die burgerwag het, gelei deur ’n begeerte om van die regering onderskei te kan word en ook deur ’n nasionale gevoel, ’n vlag en kokarde in die Brabantse kleure vertoon,<ref name="Logie-p207" /> waarmee die kleure swart-geel-rooi gewild geword het.<ref name="FYYLCM4cRGcC PA16" /> [[Emmanuel van der Linden d’Hooghvorst|Emmanuel d’Hooghvorst]] het op 31 Augustus aan die [[Willem II van Nederland|Prins van Oranje]] verklaar dat die wag die Brabantse kleure aangeneem het om die voorkoms van Franse kleure hier en daar teë te werk en om enige idee van gehegtheid aan [[Frankryk]] te weerlê.<ref>{{fr}} Jacques Logie, ''op. cit'', bl. 65.</ref> Dié vlag is op 26 Augustus ontwerp deur die prokureur Lucien Jottrand, redakteur van die ''Courrier des Pays-Bas'', en die joernalis Édouard Ducpétiaux. ’n Winkelier, Marie Abts, het ’n aantal kopieë gemaak, waaraan ’n gedenkplaat op die hoek van ''Rue de la Colline'' en ''Rue du Marché aux Herbes'' herinner. Die eerste is deur Jottrand en Ducpétiaux by die Brusselse stadsaal geplaas, terwyl die tweede deur die strate geneem is deur Theodore Van Hulst, ’n werknemer by die departement van oorlog. Die vlag wat toe die Franse vlag vervang het, is nie direk deur dié van die Brabantse rewolusie geïnspireer nie, al bepaal die patriotiese mitologie dat hierdie driekleurvlag, wat in 1830 in herbruik geneem is, reeds dié van die Brabantse rewolusie van 1787–1790 was. In werklikheid was die vlae van die Brabantse rewolusie versier met wapens, godsdienstige of allegoriese figure.<ref name=Harmegnies>{{fr}} Roger Harmegnies, Couleurs et drapeaux, in ''Le Parchemin'', n°265, Januarie-Februarie 1990, bl. 33 en 35.</ref> Nie ’n enkele vlag met “swart-geel-rooi” bane is genoem in die inventarisse van die embleme wat deur die Oostenrykers tydens die herowering van die Verenigde Belgiese State in beslag geneem is nie.<ref name=Harmegnies /> Maar die Brabantse kleure het Lucien Jottrand, prokureur en joernalis by die ''Courrier des Pays-Bas'', geïnspireer om ’n nuwe vlag te ontwerp. Op 30 September het die voorlopige regering amptelik die landsvlag goedgekeur, die Nasionale Kongres het spoedig gevolg en op 30 Oktober moes die hele weermag, insluitende die stedelike wag, die swart-geel-rooi nasionale kokarde dra. Enkele maande later het ’n bevel deur die voorlopige regering op 23 Januarie 1831 die vertikale rangskikking van die kleure bepaal,<ref name=bivort>{{fr}} {{cite book |author=J.-B. Bivort |title=Code constitutionnel de la Belgique |editor=F. Parent |location=Brussel |year=1849 |page=83 |url=https://books.google.fr/books?id=83pDAAAAcAAJ&pg=PA83#v=onepage&q&f=false |accessdate=28 September 2025}}</ref> met rooi aan die vlagpaalkant. Op 7 Februarie dieselfde jaar is die nasionale vlag in artikel 193 van die grondwet ingeskryf.<ref name="Grondwet" /> Op 12 Oktober is, op aandrang van die Vlootdepartement wat die maritieme vlag – wat op 15 September 1831 deur ministeriële besluit goedgekeur is<ref name=bivort /> — in lyn wou bring met die landsvlag, swart na die vlagpaalkant geskuif. Aangesien die artikel van die Grondwet nog nooit gewysig is nie, volg die vlag nie letterlik die orde van die Grondwet nie.<ref name="Grondwet" /><ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.levif.be/belgique/le-drapeau-belge-est-a-lenvers-depuis-183-ans/ |title=Le drapeau belge est à l’envers depuis 183 ans |publisher=Le Vif/L’Express |date=20 Junie 2014 |accessdate=28 September 2025}}</ref><ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.nouvelobs.com/rue89/rue89-rue89-culture/20140628.RUE4683/dix-choses-que-vous-ignoriez-surement-sur-les-drapeaux.html |title=Dix choses que vous ignoriez sûrement sur les drapeaux |publisher=Le Nouvel Obs |date=18 November 2016 |accessdate=28 September 2025}}</ref> Die ou horisontale rangskikking van die kleure het in September 1832 vir die laaste keer sy opwagting gemaak, toe deur ’n koninklike besluit erevlae, wat nie bedoel was om vertoon te word nie, aan ’n honderd munisipaliteite toegeken is, wat tydens die bevryding van die gebied uitgeblink het. Hierdie vlae wat die dae in 1830 herdenk, toon vervolgens die oorspronklike horisontale rangskikking van die kleure: drie vertikale bane in swart, geel en rooi. === Onafhanklikheid en huidige vlag === Op 26 Augustus 1830, die dag ná die protes by die Koninklike Muntskouburg en tydens die begin van die [[Belgiese Rewolusie]], is die [[vlag van Frankryk]] oor die stadsaal in Brussel gehys as ’n algemene simbool van rewolusie. Die insurgente het die vlag spoedig vervang met ’n driekleur in rooi, geel en swart in horisontale bane (soortgelyk aan die vlag wat gebruik is gedurende die Brabantse Rewolusie<ref name="protocole" /> van 1789–1790 en waartydens die Verenigde Belgiese State opgerig is) wat deur die naaldwerkster by ’n nabygeleë fabriek vervaardig is. Dié driekleur is op 26 Augustus 1830 vir die eerste keer oor die Brusselse stadsaal gehys deur Édouard Ducpétiaux en Lucien Jotrand. Gevolglik beskryf die Belgiese Grondwet die kleure van die Belgiese volk as ''Rooi, Geel en Swart'', die omgekeerde volgorde wat in die amptelike vlag te sien is.<ref name="FOTW" /> Op 23 Januarie 1831 is die vlag amptelik deur die voorlopige regering goedgekeur, gelyktydig is die horisontale in vertikale bane verander en op 12 Oktober dieselfde jaar het dit sy huidige vorm aangeneem met die swart baan aan die vlagpaalkant.<ref name="protocole" /> Die Internasionale Kongovereniging, die Kongo-Vrystaat en die latere Belgies-Kongo het ’n vlag met ’n vyfpuntige geel ster op ’n blou veld gebruik. Die vlag was die grondslag vir die huidige [[vlag van die Demokratiese Republiek die Kongo]]. === Vorige vlae === <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Oriflamme of Charlemagne.png| {{FIAV|historical}} Keiserlike Oriflamme van of [[Karel die Grote]], 800 tot 888 Lêer:Generieke vlag van Vlaanderen.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Graafskap Vlaandere, 863 tot 1794 Lêer:LuikVlag.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Prinsbisdom Luik, 980 tot 1795 Lêer:Generieke vlag van Henegouwen.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Hertogdom [[Hainaut]], 1071 tot 1795 Lêer:Hertogdom Brabant vlag.png| {{FIAV|historical}} Vlag van die Hertogdom [[Brabant]], 1183 tot 1795 Lêer:Flag of Cross of Burgundy.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Boergondiese Nederlande Lêer:Flag of the Low Countries.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Spaanse Nederlande, 1556 tot 1715 Lêer:Austrian Low Countries Flag.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die [[Suidelike Nederlande|Oostenrykse Nederlande]], 1715 tot 1795 Lêer:Flag of the Brabantine Revolution.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Brabantse Rewolusie, 1789 tot 1790 Lêer:Flag of the Brabantine Revolution (with lion).png| {{FIAV|historical}} {{FIAV|variant}} Vlag van die Brabantse Rewolusie met ’n leeu op, 1789 tot 1790 Lêer:Flag of the Liege Volunteers 1830.png| {{FIAV|historical}} Vlag van Vrywilligers in Luik, 1830 tot 1831 Lêer:Belgium yacht ensign.svg| {{FIAV|000100}} Vorm van die burgervlag gereserveer vir lidvaartuie van ’n gefedereerde seevaartklub Lêer:Flag of Belgium (1830).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Belgiese Rewolusie, 1830 tot 1831 Lêer:Flag of the Congo Free State.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Kongo-Vrystaat en Belgies-Kongo, 1877 tot 1960 </gallery></center> == Ontwerp == Volgens die amptelike protokolgids in België moet die nasionale vlag 2,6&nbsp;m by 3&nbsp;m wyd wees<ref name="protocole" /> wat dit ’n verhouding van 13:15 gee.<ref name="FOTW" /> Elkeen van die bane is een derde van die wydte van die vlag en die geel is nie dieselfde kleur as dié van die [[Vlag van Duitsland|Duitse vlag]] nie. Die ongewone verhouding van 13:15 is van ’n onbekende oorsprong. Dit het sy oorsprong moontlik in ’n 19de-eeuse dekreet van die Belgiese departement van buitelandse sake wat die amptelike grootte van die vlag aan die buiteland as 2,60&nbsp;m × 3,00&nbsp;m bepaal het. Op sommige regeringsgeboue word vlae met hierdie verhouding gewapper, maar die meerderheid amptelike Belgiese liggame en Belgiese privaat individue gebruik vlae met ’n verhouding van 2:3. Die presiese verhouding word nie deur die grondwet gespesifiseer nie. Oor die koninklike paleis in Brussel wapper ’n vlag met ’n verhouding van 4:3.<ref name="FOTW" /> Dit is om estetiese redes met inagneming van die perspektief op die vlag wat van onder af bekyk word. ’n Groot vlag met ’n soortgelyke verhouding word dikwels onder die arkades van die Jubelpark gehys. Die Belgiese vlag het die volgende tegniese ontwerp: <center>[[Lêer:Flag of Belgium (construction sheet).svg|350px|senter|Konstruksietekening]]</center> === Kleure === [[Lêer:Belgian Flag (5089051595).jpg|duimnael|’n Wapperende vlag van België]] Die kleurskema word hieronder gelys: {|class="wikitable" ! [[Lêer:Flag of Belgium.svg|40px]]<br />Kleurskema ! width=100 style="background-color:black;color:white"|Swart ! width=100 style="background-color:#FDDA24;color:black"|Geel ! width=100 style="background-color:#EF3340;color:white"|Rooi |- | Pantone || Black || Yellow 115 || Red 32 |- | [[CMYK]]<ref name="protocole" /> || 0-0-0-100 || 0-6-87-0 || 0-86-63-0 |- | [[RGB-kleurmodel|RGB]]<ref>{{en}} {{cite web |url=http://web.forret.com/tools/color.asp |title=Color conversion (RGB / CMYK / HSV / YUV / …) |publisher=Forret |accessdate=27 Maart 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080327221237/http://web.forret.com/tools/color.asp |archive-date=27 Maart 2008}}</ref> || 0-0-0 || 253-218-36 || 239-51-64 |- | [[Heksadesimale stelsel|HEX]] || #000000 || #FDDA24 || #EF3340 |} === Beskrywing === Die kleure van die Belgiese vlag is dieselfde as op die skild van die voormalige Hertogdom Brabant wat ook dieselfde was van die provinsie Brabant en wat ook op die [[Landswapen van België|klein wapen van België]] is. Dit het ’n goue (geel) leeu op ’n sand (swart) agtergrond met gewapende (kloue) en verlepte (tong) bek (rooi) getoon. Dieselfde kleure, maar anders gerangskik, was ook dié van die graafskap Vlaandere, die eerste van die prinsdomme van die “lae lande” wat danksy die huwelik van hertog Filips die Stoute met Margaretha van Male (huwelik in 1369, maar dit was eers in 1384 dat Marguerite ''proprio jure'' gravin van Vlaandere, Artois, Nevers, Rethel en die [[Franche-Comté|(Franche-)Comté]] van Boergondië geword het na die dood van haar pa Lodewyk van Male) finaal deel uitgemaak het van die Hertoë van Boergondië uit die Huis van Valois se lande. Die wapen van die voormalige graafskap Vlaandere asook die huidige provinsie [[Oos-Vlaandere]] en die [[Vlaandere|Vlaamse Gemeenskap]] se wapens toon goud en 'n swart gewapende en verlepte leeu, dit wil sê dieselfde wapen as Brabant deur die omruiling van geel en swart. === Vlagverklaring === [[Lêer:Large Belgian flag at Jubelpark.JPG|duimnael|Vlag van België in die Brusselse Jubelpark]] [[Lêer:Hasselt Stadhuis 3.JPG|duimnael|Oor die algemeen word die vlag van België by stadhuise in die verhouding 2:3 gehys, soos by die stadhuis van [[Hasselt, België|Hasselt]]]] Die Belgiese vlag mag altyd deur privaat individue gehys word, maar dit moet op sekere dae (nie almal is openbare vakansiedae nie) aan die buitekant van regeringsgeboue, amptelike geboue, monumente en openbare ondernemings gehys word.<ref>{{nl}} {{cite web |url=https://www.belgium.be/nl/over_belgie/land/belgie_in_een_notendop/symbolen/vlaggen |title=Vlaggen van België |publisher=Federale portaalwebwerf |accessdate=28 September 2025}}</ref> In die Weermag geld nog strengere instruksies. {| class="wikitable" !Datum||Naam||Rede |- |20 Januarie||Geboorte van [[Mathilde d’Udekem d’Acoz|koningin Mathilde]]||Geboortedag van koningin Mathilde op 20 Januarie 1973 |- |17 Februarie||Ter herdenking van al die oorlede koninklike familielede||(halfstok) Afsterwe van SM Koning Albert I op 17 Februarie 1934 |- |7 April||Huldeblyk aan Belgiese soldate wat gesneuwel het tydens vredesendings||Herdenking van die moord op tien Belgiese valskermsoldate in Rwanda op 7 April 1994 |- |15 April||Verjaardag van [[Filip van België|koning Filip]]||Geboortedag van koning Filip op 15 April 1960 |- |1 Mei||[[Werkersdag]]||Werkersdagviering |- |5 Mei||Dag van die [[Raad van Europa]]||Herdenking van die Raad van Europa se stigting op 5 Mei 1949 |- |8 Mei||Geallieerde oorwinning in 1945 en beëindiging van die volksmoord||Herdenking van die Duitse oorgawe op 8 Mei 1945 |- |9 Mei||[[Europadag]]||Herdenking van die stigtingstoespraak van die [[Europese Unie]], gelewer deur [[Robert Schuman]] op 9 Mei 1950 |- |6 Junie||Verjaardag van [[Albert II van België|koning Albert II]]||Geboortedag van koning Albert II op 6 Junie 1934 |- |2 Julie||Huweliksherdenking van koning Albert II en koningin Paola||Huwelik op 2 Julie 1959 |- |21–23 Julie||Nasionale Feesdag||Troonsbestyging van [[Leopold I van België|koning Leopold I]] op 21 Julie 1831 |- |11 September||Verjaardag van [[Paola Ruffo di Calabria|koningin Paola]]||Geboortedag van koningin Paola op 11 September 1937 |- |24 Oktober||Dag van die [[Verenigde Nasies]]||Herdenking van die Verenigde Nasies se stigting op 24 Oktober 1945 |- |11 November||Wapenstilstand in 1918||Herdenking van die Duitse oorgawe op 11 November 1918 |- |15 November||Koningsdag||Viering van Sint Leopoldsdag. Leopold I was die eerste koning van die Belge. |- |4 Desember||Huweliksherdenking van koning Filip en koningin Mathilde||Huwelik op 4 Desember 1999 |- |''Beweeglik''||Europese parlementsverkiesing||Sedert 1979 deur algemene stemreg verkies |} Die vlag kan ook tydens belangrike seremonies gehys word, wanneer plaaslike gebruike dit vereis, of tydens die amptelike besoek deur ’n buitelandse staatshoof. Die streke en gemeenskappe hys benewens die driekleurvlag ook hul eie vlag op hul onderskeidelike feesdae. == Protokol == [[Lêer:Belgian Senate, Brussels.jpg|duimnael|Die vlag op die Belgiese Federale Parlementsgebou]] Aangesien België ’n [[federasie|federale staat]] is beklee die vlae van die gemeenskappe en streke in beginsel dieselfde rang as die vlag van België.<ref name="protocole" /> Nogtans kry die nasionale vlag voorkeur bo die ander vlae wanneer vlae in ’n prosessie gehys en gestryk word.<ref name="protocole" /> Die voorkeurvolgorde is:<ref name="protocole" /> # Die nasionale vlag van België # Die vlag van die Belgiese gemeenskap of streek # Die [[Vlag van Europa|Europese vlag]] # Die vlae van die [[provinsies van België]] in alfabetiese volgorde in die plaaslike taal (indien meer as een vertoon word) # Die vlag van die munisipaliteit Indien daar ’n besoekende [[staatshoof]] is mag daardie land se vlag tweede in die voorkeurvolgorde wees met die res van die volgorde wat dieselfde bly.<ref name="protocole" /> == Ander vlae == === Variante === [[Lêer:RoyalPalaceBrusselsFlag.jpg|duimnael|Die vlag op die [[Koninklike Paleis van Brussel]]]] ==== Nasionale vlag en burgerlike vaandel ==== Die nasionale vlag het ’n ongewone vlagverhouding van 13:15. Die 2:3-vlag is die burgerlike vaandel en dit is die korrekte vlag wat burgerlikes ter see mag gebruik.<ref name=FOTWcivil>{{en}} {{cite web |url=https://www.fotw.info/flags/be~civ.html |title=Belgium: Civil flag and ensign |publisher=Flags of the World |accessdate=28 September 2025}}</ref> ==== Staatsvaandel ==== Die Belgiese staatsvaandel word gebruik deur vaartuie in staatsbesit en regeringsagentskappe op see, insluitende doeane-, polisie- en kuswagskepe, maar ook deur amptelike vervoerskepe van Belgiese oewerhede en en maritieme diensskepe soos dié vir loodsing, hidrografie en [[vuurtoring]]onderhoud. Dit onderskei hierdie skepe van burgerlike skepe (wat die nasionale vlag gebruik) en die vloot s’n. Die Belgiese staatsvaandel bestaan uit ’n vertikale driekleur in swart, geel en rooi, die sentrale vertikale baan versier met ’n leeu wat ’n kroon dra, albei swartwitpense (swart), die leeu is gewapen en het uitgestrekte kloue (rooi). ==== Vlootvaandel en geus ==== Die Belgiese driekleur met die swart leeu op was van 1936 tot 1940 die oorlogsvlag ter see. Ná die vloot se herstigting in 1949 is kort daarna ’n nuwe vlag goedgekeur en die leeuvlag slegs as diensvlag gebruik. België se vlootvaandel bevat die drie nasionale kleure in ’n Sint Andreaskruis op ’n wit [[vlagterminologie|veld]] met ’n swart kroon oor gekruisde kanonne aan die bokant en ’n swart anker aan die onderkant. Dit is op 23 Februarie 1950 geskep kort nadat die Belgiese vloot herstig is nadat dit ’n afdeling van die [[Britse Vloot]] was gedurende die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dié vlag is op 2 Maart 1950 vir die eerste keer gehys. Die vaandel herinner ook aan die wit vaandel van die Koninklike Vloot.<ref name=FOTWnavy>{{en}} {{cite web |url=https://www.fotw.info/flags/be~nav.html |title=Belgium: Naval ensign and jack |publisher=Flags of the World |accessdate=28 September 2025}}</ref> Die Sint Andreaskruis is oorgeneem van die Boergondiese Kruis wat voor die 19de eeu algemeen op Belgiese vlae gebruik is en ook aan die einde van die [[Middeleeue]] die Boergondiese staat se embleem was.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://archive.wikiwix.com/cache/display2.php/etiquette.pdf?url=https%3A%2F%2Fwww.hisse-et-oh.com%2Fsystem%2Fassets%2F000%2F163%2F318%2Foriginal%2Fetiquette.pdf%3F1535835762 |title=Étiquette des marins,étiquette des pavillons et code International |publisher=Hisse Et Oh |author=Valérie Fassotte |date=12 Oktober 2004 |accessdate=28 September 2025}}</ref> Dit het ’n verhouding van 2:3. Die [[apostel]] [[Andreas (apostel)|Sint Andreas]] was in werklikheid die [[beskermheilige]] van hierdie politieke entiteit wat gestrek het oor die huidige lande België en Spanje asook Boergondië in Frankryk.<ref>{{fr}} {{cite book |author=Nicolas Vernot |title=La croix de Saint André, facteur d’unité entre les Pays-Bas et le comté de Bourgogne, de Maximilien aux Archiducs (1493–1633) |page=95–128|url=https://books.openedition.org/pufc/24692 |accessdate=28 September 2025}}</ref><ref>{{fr}} {{cite book |author1=Laurence Delobette |author2=Paul Delsalle |title=La Franche-Comté et les anciens Pays-Bas, xiiie – xviiie siècles (Aspects politiques, diplomatiques, religieux et artistiques, Actes du colloque international, Vesoul Tournai, 25-27 octobre 2006 |location=Besançon |publisher=Presses universitaires de Franche-Comté |year=2010}}</ref> Daar is ook ’n amptelike Belgiese vlootgeus wat identies is aan die nasionale vlag, behalwe dat die vlagverhouding 1:1 is en die geus gevolglik vierkantig is.<ref name="FOTWnavy" /> ==== Koninklike standaard en vlae op die koninklike paleise ==== Die Belgiese koninklike standaard is die persoonlike standaard van die huidige koning, [[Filip van België|koning Filip]] en vertoon sy [[monogram]], ’n gestileerde ‘F’ gekruis met ’n ‘P’ (vir die [[Frans]]e ‘Philippe’). Die ontwerpe van die koninklike standaarde van vorige monarge is soortgelyk aan die huidige.<ref name=CRWroyal>{{en}} {{cite web |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/be_roy.html |title=Belgium: Royal standard |publisher=Flags of the World |accessdate=28 September 2025}}</ref> Die vlag van België word op die Koninklike Paleis van Brussel asook die [[Kasteel van Laken]] vertoon maar in ’n ander vlagverhouding as die standaard. Dit het ’n onreëlmatige verhouding van 4:3 wat dit hoër maak as wat dit breed is.<ref name="CRWroyal" /> Die bane bly egter vertikaal. Hierdie verhouding word om estetiese redes gebruik aangesien paleise groot geboue is en die vlae dus van ’n afstand beskou kan word. Deur verkorting vertoon die vlae dus normaler as wat die werklikheid is.<ref name="CRWroyal" /> Wanneer die koning in België is word die vlae bo paleise vertoon, maar nie noodwendig by die paleis waar die koning hom bevind nie. Die vlae word nie vertoon wanneer die koning op ’n staatsbesoek aan ’n ander land is of met vakansie buite België verkeer nie.<ref name="CRWroyal" /> Daar was al uitsonderings op hierdie reël, maar in die breë is die vertoon of nie van die koninklike standaard ’n betroubare aanduider van of die koning wel in die land is, al dan nie. === Militêre vaandels === Die vaandels van die Belgiese land-, lug- en vlootkomponente vertoon hul verskeie takke binne die Belgiese Gewapende Magte. Die vaandel van die Belgiese Landkomponent is op 1 September 1982 in gebruik geneem. Die vaandel is wit en die Weermagskild het ’n koninklike kroon op. Die Weermagskild is in rooi en toon ’n swart omheinde muur. Die skild is versier met ’n opgeligte swaard wat deur twee hande vasgehou word, waarvan die linker een kaal en die regter een ’n handskoen dra. Die regter hand is oor die linker hand geplaas. Die swaard en hande is almal in geel. Die koninklike kroon is geel met ’n rooi doppie, versier met wit pêrels en juwele. Die aantal, vorm en kleur van die pêrels en edelstene verskil van vlag tot vlag. Die vaandel van die Belgiese Lugmag is op 4 Februarie 1948 in gebruik geneem. Die vaandel van die Belgiese Lugkomponent is die kenteken van die lugmag met die rondel van die Lugmag op ’n blou veld. Die vaandel van die Belgiese Vloot is op 2 Maart 1950 in gebruik geneem. Die vaandel herinner aan die Wit Vaandel van die Koninklike Vloot, waaruit die Belgiese Vloot herstig is. Die Andreaskruis is ontleen van die Boergondiese Kruis wat tydens die Boergondiese heerskappy deur Belgiese skepe gebruik is. Die kruis is in die nasionale kleure. Die gekruiste kanonne beklemtoon die militêre status van die vaandel. Die kroon is die embleem van die koninkryk en die ankers verteenwoordig die skepe se bemannings. === Vlae en standaarde === <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Belgium (civil).svg| {{FIAV|defacto}} {{FIAV|000100}} Burgerlike vlag van België Lêer:Government Ensign of Belgium.svg| {{FIAV|normal}} {{FIAV|000010}} Staatsvaandel van België Lêer:Flag of the Belgian Army.svg| {{FIAV|normal}} Vaandel van die Belgiese Landkomponent Lêer:Naval Ensign of Belgium.svg| {{FIAV|normal}} {{FIAV|000001}} Vlootvaandel van België Lêer:Naval Jack of Belgium.svg| {{FIAV|normal}} Vlootgeus van België Lêer:Belgian Navy commissioning pennant.svg| {{FIAV|normal}} Belgiese Vlootwimpel Lêer:Naval auxiliary ensign.gif| {{FIAV|normal}} Belgiese Vloothulpvaandel Lêer:Air Force Ensign of Belgium.svg| {{FIAV|normal}} Lugmagvaandel van België Lêer:Flag of Belgium (with crown).svg| Vlag van België (met kroon) Lêer:Royal Standard of King Philippe of Belgium.svg| Standaard van koning [[Filip van België|Filip]] Lêer:Belgicisme vlag (Vierkant).png| Vlag van die Belgisisme </gallery></center> === Vlae van die geweste en gemeenskappe === <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of the Brussels-Capital Region.svg| [[Brusselse Hoofstedelike Gewes]] Lêer:Flag of Flanders.svg| [[Vlaandere]] en Vlaamse Gemeenskap Lêer:Flag of Wallonia.svg| [[Waalse Gewes|Wallonië]] en [[Franse Gemeenskap van België]] Lêer:Flag of the German Community in Belgium.svg| [[Duitstalige Gemeenskap van België]] </gallery></center> === Vlae van die provinsies === <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Antwerpen Province, 1928-1997.svg| Antwerpen, van 1928 tot 1997 Lêer:Flag of Antwerp.svg| [[Antwerpen (provinsie)|Antwerpen]], sedert 1997 Lêer:Flag of Hainaut.svg| [[Hainaut]] Lêer:Flag of Limburg (Belgium).svg| [[Limburg, België|Limburg]] Lêer:Flag of the Province of Liège.svg| [[Luik (provinsie)|Luik]] Lêer:Flag of the Province of Luxembourg.svg| [[Luxemburg (provinsie)|Luxemburg]] Lêer:Flag of Namur Province.svg| [[Namur (provinsie)|Namur]] Lêer:Vlag van Oost-Vlaanderen.svg| [[Oos-Vlaandere]] Lêer:Flag of Flemish-Brabant.svg| [[Vlaams-Brabant]] Lêer:Drapeau Province BE Brabant Wallon.svg| [[Waals-Brabant]] Lêer:Flag of West Flanders.svg| [[Wes-Vlaandere]] </gallery></center> === Verwante vlae === <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of the Netherlands.svg| [[Vlag van Nederland]] Lêer:Flag of France.svg| [[Vlag van Frankryk]] Lêer:Flag of Benelux.svg| Vlag van [[Benelux]] Lêer:Flag of Germany.svg| [[Vlag van Duitsland]] Lêer:Flag of Luxembourg.svg| [[Vlag van Luxemburg]] </gallery></center> == Sien ook == {{Portaal|Vlae en wapens|En-wikipedia arms 8-full.svg}} * [[Landswapen van België]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{fr}} {{cite book |author=Armand du Payrat |title=Album des pavillons nationaux et des marques distinctives |publisher=Service Hydrographique et Oceanographique de la Marine |location=Brest |year=2000 |isbn=2-11-088247-6}} * {{fr}} {{cite book |author=J. Cuvelier |title=Le drapeau de la Belgique |location=Bruxelles |year=1927 |publisher=Bulletin de l’Académie de Belgique |edition=5 |volume=XIII |page=234–260}} * {{fr}} {{cite book |author=A. de Gerlache de Gomery |title=Comment naquit notre drapeau |publisher=Revue belge |date=September 1930}} * {{fr}} {{cite book |author=L. Lecomte |title=Comment naquit notre drapeau |publisher=Carnet de la Fourragère |edition=2 |volume=6 |page=481-493}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Flags of Belgium|Vlae van België}} * {{en}} [https://www.crwflags.com/fotw/flags/be.html België] by ''Flags of the World''. * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-Belgium|title=Flag of Belgium|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=28 September 2025}} * {{nl}} [https://www.belgium.be/nl/over_belgie/land/belgie_in_een_notendop/symbolen Simbole] by die Federale portaalwebwerf van België * {{nl}} [https://www.belgium.be/nl/over_belgie/land/belgie_in_een_notendop/symbolen/vlaggen Vlae] by die Federale portaalwebwerf van België {{Europavlae}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Nasionale simbole van België]] [[Kategorie:Nasionale vlae|België]] 2xlwkj4un6vfh0toogeqjdswjvlnoh0 0 15867 2890356 2758565 2026-04-06T04:52:47Z Kwamikagami 10476 /* Naam */ 2890356 wikitext text/x-wiki :''Hierdie artikel handel oor die [[planeet]] Uranus. Vir ander betekenisse van die naam, sien [[Uranus (dubbelsinnig)]].'' {{Inligtingskas Planeet | bgcolour = #EEDC82 | name = Uranus | symbol = [[Lêer:Uranus symbol (bold).svg|24px|alt=⛢|Uranus se sterrekundige simbool]] | image = [[Lêer:Uranus.jpg|240px|Die planeet Uranus]] | caption = Uranus, soos waargeneem deur die Voyager 2-wenteltuig op 16 Desember 1986. | discovery = yes | discoverer = [[William Herschel]] | discovered = [[13 Maart]] [[1781]] | orbit_ref =<ref name="horizons">{{cite web |last=Yeomans |first=Donald K. |date=13 Julie 2006 |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?horizons |title=HORIZONS System |publisher=NASA JPL |access-date=8 Augustus 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528073252/https://ssd.jpl.nasa.gov/?horizons |archive-date=28 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | epoch = [[J2000]] | aphelion = 20,083&nbsp;305&nbsp;26&nbsp;AE | perihelion = 18,375&nbsp;518&nbsp;63&nbsp;AE | semimajor = 19,229&nbsp;411&nbsp;95&nbsp;AE | eccentricity = 0,044&nbsp;405&nbsp;586 | period = 30&nbsp;799,095&nbsp;dae<br />84,323&nbsp;326 jaar<br />42&nbsp;718 Uranus-sondae<ref name="CSeligman">{{cite web |last=Seligman |first=Courtney |title=Rotation Period and Day Length |url=http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm |access-date=13 Augustus 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218224542/http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm |archive-date=18 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> | synodic_period = | avg_speed = 6,81&nbsp;km/s<ref name="fact">{{cite web |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uranusfact.html |title=Uranus Fact Sheet |publisher=NASA |last=Williams |first=Dr. David R. |access-date=10 Augustus 2007 |date=31 Januarie 2005 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200618094612/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uranusfact.html |archive-date=18 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | inclination = 0,772&nbsp;556° (tot [[ekliptika]])<br />6,48° (tot die [[Son]] se [[ewenaar]])<ref name="meanplane">{{cite web | date = 2009-04-03 | title = The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter | url = http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif | accessdate = 2009-04-10 | archive-date = 2009-05-14 | archive-url = https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif | url-status = dead }} (geprodusier met [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 Desember 2008 }} geskryf van Aldo Vitagliano)</ref> | asc_node = 73,989&nbsp;821° | arg_peri = 96,541&nbsp;318° | mean_anomaly = | satellites = [[Uranus se natuurlike satelliete|27]] | minorplanet = | physical_characteristics = yes | flattening = 0,022&nbsp;9&nbsp;±&nbsp;0,000&nbsp;8 | equatorial_radius = 25&nbsp;559&nbsp;±&nbsp;4&nbsp;km <br />(4,007&nbsp;[[Aarde]]s) | polar_radius = 24&nbsp;973&nbsp;±&nbsp;20&nbsp;km <br />(3,929&nbsp;Aardes) | circumference = 159&nbsp;354,1&nbsp;km<ref name="nasafact" /> | surface_area = 8,115&nbsp;6{{e|9}}&nbsp;km²<ref name="nasafact">{{cite web |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Uranus&Display=Facts |title=NASA: Solar System Exploration: Planets: Uranus: Facts & Figures |publisher=NASA |last=Munsell |first=Kirk |access-date=13 Augustus 2007 |date=14 Mei 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20151109231438/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Uranus |archive-date= 9 November 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><br />(15,91&nbsp;Aardes) | volume = 6,833{{e|13}}&nbsp;km³<ref name="fact" /> | mass = {{nowrap|(8,6810 ± 0,0013){{e|25}} kg}}<ref name=Jacobson1992>{{cite journal|last=Jacobson|first=R.A.|last2=Campbell |first2=J.K. |last3=Taylor |first3=A.H. |last4=Synnott |first4=S.P.|title=The masses of Uranus and its major satellites from Voyager tracking data and Earth-based Uranian satellite data|journal=The Astronomical Journal|volume=103|issue=6|pages=2068–2078|year=1992|doi=10.1086/116211| bibcode=1992AJ....103.2068J}}</ref><br /> GM=5&nbsp;793&nbsp;939&nbsp;±&nbsp;13&nbsp;km³/s² | density = 1,27&nbsp;g/cm³<ref name="fact" /> | surface_grav = 8,69&nbsp;m/s²<ref name="fact" /> | escape_velocity = 21,3&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | sidereal_day = −0,718&nbsp;33 dae | rot_velocity = 2,59&nbsp;km/s<br />9&nbsp;320&nbsp;km/h | axial_tilt = 97,77° | right_asc_north_pole = | declination = −15,175° | albedo = 0,300 (geometries)<br />0,51 (Bond)<ref name="fact" /> | magnitude = 5,9<ref name=ephemeris>{{cite web|title=Twelve Year Planetary Ephemeris: 1995–2006|author=Espenak, Fred|work=NASA|url=http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/TYPE/TYPE.html|year=2005|accessdate=14 Junie 2007|archiveurl=https://archive.ph/20121205061717/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/TYPE/TYPE.html|archivedate= 5 Desember 2012|url-status=dead}}</ref> tot 5,32<ref name="fact" /> | angular_size = | temperatures = yes | temp_name1 = By 1 bar | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 76&nbsp;[[Kelvin|K]]<ref name="fact" /> | max_temp_1 = | temp_name2 = By 0,1 bar | min_temp_2 = 49&nbsp;K | mean_temp_2 = 53&nbsp;K | max_temp = 57&nbsp;K | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="Lindal Lyons et al. 1987" /><ref name="Conrath Gautier et al. 1987" /> | atmosphere_composition = 83&nbsp;±&nbsp;3% [[Waterstof]]<br /> 15&nbsp;±&nbsp;3% [[Helium]]<br /> 2,3% [[Metaan]]<br /> 0,009% <br /> (0,007–0,015%) Waterstofdeuteried<br /><ref name=Feuchtgruber1999>{{cite journal|last=Feuchtgruber|first=H.|last2=Lellouch |first2=E. |first3= B. |last3= Bezard |title=Detection of HD in the atmospheres of Uranus and Neptune: a new determination of the D/H ratio|year=1999|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=341|pages=L17–L21|bibcode=1999A&A...341L..17F|last4=Encrenaz|last5=De Graauw|last6=Davis}}</ref> }} '''Uranus''' is die sewende [[planeet]] van die [[Son]] af. Dit is 'n gasagtige, [[siaan]]kleurige [[ysreus]]. Die grootste deel van die planeet bestaan uit [[water]], [[ammoniak]] en [[metaan]], wat in [[sterrekunde]] "ys" of "[[Vlugtigheid (planetologie)|vlugtige stowwe]]" genoem word. Uranus se atmosfeer het 'n ingewikkelde struktuur met lae wolke. Dit het die laagste minimum [[temperatuur]] (van 49&nbsp;K of {{nowrap|-224 °C}}) van al die planete in die Sonnestelsel. Dit het 'n [[ashelling]] van 97,8° met 'n [[Retrograde en prograde beweging|retrograde]] rotasietempo van 17 uur. Dit beteken sy pole kry in die 84 aardjare wat 'n omwenteling om die Son duur, sowat 42 jaar onophoudelik sonskyn en is die ander 42 jaar in volkome donkerte gehul. Uranus het die derde grootste [[deursnee]] en vierde grootste [[massa]] van die Sonnestelsel se planete. Volgens huidige modelle is daar in sy vlugtige [[Mantel (geologie)|mantellaag]] 'n rotsagtige [[Planeetkern|kern]] en die planeet word omhul deur 'n dik atmosfeer van [[waterstof]] en [[helium]]. Spoorhoeveelhede [[Koolwaterstof|koolwaterstowwe]] en [[koolstofmonoksied]], asook [[koolstofdioksied]] (wat vermoedelik van [[komete]] af kom), is in die boonste atmosfeer bespeur. Daar is baie [[klimaat]]sverskynsels in Uranus se atmosfeer wat nie verduidelik kan word nie, soos sy [[wind]]snelhede van tot 900&nbsp;km/h,<ref name="Sromovsky & Fry 2005"> {{cite journal |doi=10.1016/j.icarus.2005.07.022 |last1=Sromovsky |first1=L. A. |last2=Fry |first2=P. M. |date=December 2005 |title=Dynamics of cloud features on Uranus |journal=Icarus |volume=179 |issue=2 |pages=459–484 |bibcode=2005Icar..179..459S |arxiv=1503.03714 }} </ref> variasies in sy poolkap en sy onreëlmatige wolkvorming. Die planeet het ook 'n baie lae interne hitte in vergelyking met ander planete, wat ook nie verduidelik kan word nie. Nes die ander [[reuseplanete]], het Uranus 'n [[Uranus se ringe|ringstelsel]], [[Natuurlike satelliet|mane]] en 'n [[magnetosfeer]]. Sy ringstelsel is uiters donker, met net sowat 2% van die inkomende lig wat weerkaats word, en dit bevat die 13 bekende binneste planete. Verder weg lê die grootste vyf mane van die planeet: [[Miranda (maan)|Miranda]], [[Ariel (maan)|Ariel]], [[Umbriel (maan)|Umbriel]], [[Titania (maan)|Titania]] en [[Oberon (maan)|Oberon]]. Veel verder weg is Uranus se nege onreëlmatige mane. Die planeet se magnetosfeer is hoogs asimmetries en bevat baie gelaaide deeltjies, wat die donker ringe en mane kan verduidelik. Uranus is met die blote oog sigbaar, maar is baie dof en is eers in 1781 as 'n planeet geklassifiseer, toe dit die eerste keer deur [[William Herschel]] besigtig is. Dit is die eerste planeet wat met ’n [[teleskoop]] ontdek is en nie met die blote oog nie. Al die ander planete van dié tyd was van die antieke tye af reeds bekend. Sowat ses dekades ná sy ontdekking is eers eenstemmigheid bereik om dit na die [[Uranos|god Uranus]], een van die [[Griekse oergode]], te noem. Tot op hede was dit nog net een keer besoek, in 1986 toe [[Voyager 2]] 'n verbyvlug gedoen het.<ref>{{Cite web |title=Exploration {{!}} Uranus |url=https://solarsystem.nasa.gov/planets/uranus/exploration?page=0&per_page=10&order=launch_date+desc,title+asc&search=&tags=Uranus&category=33 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807125253/https://solarsystem.nasa.gov/planets/uranus/exploration/?page=0&per_page=10&order=launch_date+desc,title+asc&search=&tags=Uranus&category=33 |archive-date=7 August 2020 |access-date=2020-02-08 |website=NASA Solar System Exploration |quote=Jan. 24, 1986: NASA's Voyager&nbsp;2 made the first - and so far the only - visit to Uranus.}}</ref> ==Geskiedenis== [[Beeld:Discovery of Uranus1781.png|thumb|links|240px|Uranus se posisie (met 'n kruis aangedui) op die datum van sy ontdekking, 13 Maart 1781.]] Nes die klassieke planete, is Uranus met die blote oog sigbaar. Antieke waarnemers het dit egter nooit as 'n planeet erken nie, omdat dit so dof was en so stadig beweeg het.<ref>{{cite web | title=MIRA's Field Trips to the Stars Internet Education Program | work=Monterey Institute for Research in Astronomy | url=https://www.mira.org/fts0/planets/101/text/txt001x.htm | access-date=2021-05-05 | archive-date=1 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210501025331/http://www.mira.org/fts0/planets/101/text/txt001x.htm | url-status=live }}</ref> Sir William Herschel het dit op 13 Maart 1781 die eerste keer gesien, en dit het gelei tot sy ontdekking as 'n planeet, wat die grense van die Sonnestelsel vir die eerste keer in sy geskiedenis uitgebrei het. Uranus was die eerste planeet wat met 'n teleskoop ontdek is. ===Ontdekking=== Uranus is op baie geleenthede waargeneem voor sy ontdekking as 'n planeet, maar dit is gewoonlik vir 'n [[ster]] aangesien. Die vroegste moontlike waarneming was deur [[Hipparchos]], wat dit in 128&nbsp;v.C. as 'n ster aangeteken het in sy sterkatalogus wat later in [[Ptolemaeus]] se ''[[Almagest]]'' opgeneem is.<ref>{{cite journal |title=Was Uranus Observed by Hipparchos? |author=René Bourtembourg |journal=Journal for the History of Astronomy |volume=44 |issue=4 |pages=377–387 |doi=10.1177/002182861304400401 |date=2013 |bibcode=2013JHA....44..377B|s2cid=122482074 }}</ref> Die vroegste definitiewe waarneming was in 1690, toe [[John Flamsteed]] dit minstens ses keer gesien en dit as die ster "34&nbsp;Tauri" aangeteken het. Die Franse sterrekundige Pierre Charles le Monnier het Uranus tussen 1750 en 1769 minstens 12 keer gesien,<ref>{{cite web | website=Astronomy Briefly | title=Uranus – About Saying, Finding, and Describing It | publisher=thespaceguy.com | url=http://www.thespaceguy.com/Uranus.htm | last=Dunkerson | first=Duane | access-date=2021-05-05 | archive-date=10 August 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110810072629/http://www.thespaceguy.com/Uranus.htm | url-status=live }}</ref> insluitende op vier agtereenvolgende nagte. Herschel het Uranus op 13 Maart 1781 die eerste keer uit sy tuin in [[Bath]], [[Somerset]], [[Engeland]] (nou die Herschel-sterrekundemuseum),<ref>{{cite web |title=Bath Preservation Trust |url=http://www.bath-preservation-trust.org.uk/ |access-date=29 September 2007 |archive-date=29 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929004747/http://www.bath-preservation-trust.org.uk/ |url-status=live }}</ref> gesien en dit aanvanklik (op 26 April 1781) as 'n [[komeet]] aangeteken.<ref>{{cite journal |title=Account of a Comet, By Mr. Herschel, F. R. S.; Communicated by Dr. Watson, Jun. of Bath, F. R. S |author=Herschel, William |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |volume=71 |pages=492–501 |bibcode=1781RSPT...71..492H |doi=10.1098/rstl.1781.0056 |date=1781 |last2=Watson |first2=Dr.|s2cid=186208953 }}</ref><ref>Royal Astronomical Society MSS W.2/1.2, 23; quoted in [[#Miner|Miner]] p. 8.</ref> Op 17 Maart het hy aangeteken: "Ek het gesoek na die komeet of newelagtige ster en besef dit is 'n komeet, want dit het van plek verander."<ref>RAS MSS Herschel W.2/1.2, 24, quoted in [[#Miner|Miner]] p. 8.</ref> Hy het dit egter ook later met 'n planeet vergelyk.<ref name="Ref-1"/> Ander sterrekundiges het ook begin vermoed dit was 'n planeet. Die Fins-Sweedse sterrekundige Anders Johan Lexell, wat in [[Rusland]] gewerk het, was die eerste mens wat die [[wentelbaan]] van die nuwe voorwerp bereken het.<ref name="lexell" /> Sy byna ronde wentelbaan het hom laat vermoed dit is is 'n planeet en nie 'n komeet nie. Die Berlynse sterrekundige [[Johann Elert Bode]] het Herschel se ontdekking beskryf as "'n bewegende ster wat beskou kan word as 'n tot nog toe onbekende planeetagtige voorwerp wat verder as [[Saturnus]] in 'n wentelbaan is".<ref>Johann Elert Bode, Berliner Astronomisches Jahrbuch, p. 210, 1781, aangehaal in [[#Miner|Miner]], p. 11.</ref> Die voorwerp is gou algemeen as 'n planeet aanvaar. Teen 1783 het Herschel dit ook erken.<ref name="Dreyer" /> Uit erkenning vir sy prestasie het [[George III van die Verenigde Koninkryk]] Herschel 'n jaarlikse toelae van £200 gegee (in 2021 gelyk aan £26&nbsp;000), op voorwaarde dat hy na Windsor sou trek sodat die koninklike familie deur sy teleskope kon kyk.<ref name="Miner12" /> ===Naam=== Die naam "Uranus" verwys na die antieke Griekse god van die lug, Οὐρανός, ''Oeranos'', wat in die [[Romeinse mitologie]] as [[Caelus]] bekend is. Hy was die vader van [[Kronos]] ([[Saturnus (mitologie)|Saturnus]]) en die oupa van [[Zeus]] ([[Jupiter (mitologie)|Jupiter]]). Dit word in [[Latyn]] "Uranus" gespel. Dit is die enigste van die agt planete waarvan die naam uit die [[Griekse mitologie]] kom. Sterrekundiges verkies die uitspraak met die klem op die eerste lettergreep, soos in Latyn, in plaas van die tweede lettergreep, hoewel albei aanvaarbaar is. (Veral in Engels voorkom dit 'n verleentheid weens die ooreenkoms van die tweede uitspraak met "your [[anus]]".)<ref>{{cite web |title=Astronomy Cast: Uranus |date=12 November 2007 |url=http://www.astronomycast.com/astronomy/episode-62-uranus/ |author=Cain, Frasier |access-date=20 April 2009 |archive-date=26 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090426084001/http://www.astronomycast.com/astronomy/episode-62-uranus/ |url-status=live }}</ref> Sy [[sterrekundige simbool]] is ⛢ òf ♅. [[Lêer:Uranus, Earth size comparison.jpg|duimnael|links|220px|Grootte van die Aarde en Uranus.]] Konsensus oor die naam is eers bereik byna 70 jaar ná die planeet se ontdekking. Herschel is aanvanklik gevra om die planeet 'n naam te gee, en hy het op die naam ''Georgium Sidus'' (George se Ster) besluit ter ere van sy nuwe beskermheer, koning George III.<ref>{{cite journal |url=http://vesuvius.jsc.nasa.gov/er/seh/hersc.html |title=Voyager at Uranus |date=1986 |journal=NASA JPL |pages=400–268 |volume=7 |issue=85 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060210222142/http://vesuvius.jsc.nasa.gov/er/seh/hersc.html |archive-date=10 February 2006}}</ref> Herschel se voorgestelde naam was nie gewild buite [[Brittanje]] en [[Hannover]] nie en ander name is voorgestel, soos "Herschel"<ref name="Francisca" /> en "Neptunus", die naam van die volgende planeet wat ontdek sou word.<ref name="lexell" /><ref name=":0">{{Cite journal |last=Gingerich |first=O. |date=1958 |title=The Naming of Uranus and Neptune, Astronomical Society of the Pacific Leaflets, Vol. 8, No. 352, p.9 |url=https://articles.adsabs.harvard.edu//full/1958ASPL....8....9G/0000009.000.html |access-date=2023-06-01 |journal=Leaflet of the Astronomical Society of the Pacific|volume=8 |issue=352 |page=9 |bibcode=1958ASPL....8....9G }}</ref> In Maart 1782 het Bode "Uranus" voorgestel. Dit was die Latynse spelling van die naam van die Griekse god van die lug, Oeranos.<ref name=Bode>{{harvnb|Bode|1784|pp=88–90}}</ref> Bode het gevoel die planeet moet 'n mitologiese naam hê sodat dit nie 'n uitsondering onder die planete is nie; Uranus was 'n aanvaarbare naam, want hy was die vader van Saturnus van die [[Titaan|Titane]], na wie die vorige planeet genoem is.<ref name=Bode/><ref name="Miner12" /><ref>{{cite web |title=Astronomy in Berlin |publisher=Brian Daugherty |url=http://bdaugherty.tripod.com/astronomy/bode.html |access-date=24 May 2007 |last=Daugherty |first=Brian |archive-url=https://web.archive.org/web/20141008052101/http://bdaugherty.tripod.com/astronomy/bode.html |archive-date=8 October 2014 |url-status=dead }}</ref> Bode was egter vermoedelik onbewus van die feit dat "Uranus" net die Latynse vorm van die god se naam was en dat sy Romeinse ekwivalent Caelus was. In 1789 het 'n oudkollega van Bode sy nuut ontdekte [[element]] genoem [[uraan]], in ondersteuning van Bode se keuse.<ref>{{cite web |title=The Straight Scoop on Uranium |author=Finch, James |date=2006 |publisher=allchemicals.info: The online chemical resource |url=http://www.allchemicals.info/articles/Uranium.php |access-date=30 March 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081221011537/http://www.allchemicals.info/articles/Uranium.php |archive-date=21 December 2008 }}</ref> Eindelik het Bode se keuse die gewildste naam geword.<ref name="planetsbeyond" /> In [[Chinees]], [[Japannees]], [[Koreaans]] en [[Viëtnamees]] beteken die naam van die planeet letterlik "Hemelkoningster" (天王星).<ref>{{cite web |url=http://www.eternalsailormoon.org/help.html#myth |title=Sailormoon Terms and Information |publisher=The Sailor Senshi Page |access-date=5 Maart 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191004192740/http://www.eternalsailormoon.org/help.html#myth |archive-date= 4 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> ==Vorming== Daar word gereken die verskille tussen die [[Ysreus|ys-]] en [[gasreus]]e is as gevolg van hulle vormingsgeskiedenis.<ref name="Thommes1999" /><ref name="Brunini1999" /><ref name="dangelo2021">{{cite journal |last=D'Angelo |first=G. |author2=Weidenschilling, S. J. |author3=Lissauer, J. J. |author4=Bodenheimer, P. |date=2021 |title=Growth of Jupiter: Formation in disks of gas and solids and evolution to the present epoch |journal=Icarus |volume=355 |pages=114087 |arxiv=2009.05575 |bibcode=2021Icar..35514087D |doi=10.1016/j.icarus.2020.114087 |s2cid=221654962}}</ref> Volgens 'n hipotese het die Sonnestelsel uit 'n roterende skyf gas en stof om die Son ontstaan. 'n Groot deel van die [[Newelhipotese|sonnewel]] se gas, hoofsaaklik waterstof en helium, het die Son gevorm. Die stof het saamgesmelt om die eerste [[protoplanete]] te vorm. Namate die planete gegroei het, het sommige van hulle eindelik genoeg materie versamel sodat hulle swaartekrag aan die newel se oorskietgas vasgeklou het.<ref name="Thommes1999" /><ref name="Brunini1999" /><ref name="dangelo_bodenheimer_2013">{{cite journal |last=D'Angelo |first=G. |author2=Bodenheimer, P. |year=2013 |title=Three-dimensional Radiation-hydrodynamics Calculations of the Envelopes of Young Planets Embedded in Protoplanetary Disks |journal=The Astrophysical Journal |volume=778 |issue=1 |pages=77 |arxiv=1310.2211 |bibcode=2013ApJ...778...77D |doi=10.1088/0004-637X/778/1/77 |s2cid=118522228}}</ref> Aan hoe meer gas hulle vasgeklou het, hoe groter het hulle geword; hoe groter hulle geword het, aan hoe meer gas het hulle vasgeklou totdat 'n kritieke punt bereik is, en hulle grootte het eksponensieel begin toeneem.<ref name="dl2018">{{cite book |last=D'Angelo |first=G. |title=Handbook of Exoplanets |author2=Lissauer, J. J. |date=2018 |publisher=Springer International Publishing AG, part of Springer Nature |isbn=978-3-319-55332-0 |editor=Deeg H., Belmonte J. |pages=2319–2343 |chapter=Formation of Giant Planets |bibcode=2018haex.bookE.140D |doi=10.1007/978-3-319-55333-7_140 |arxiv=1806.05649 |s2cid=116913980}}</ref> Die ysreuse, met net 'n paar [[aardmassa]]s newelgas, het nooit dié kritieke punt bereik nie.<ref name="Thommes1999" /><ref name="Brunini1999" /><ref name="Sheppard Jewitt Kleyna 2006" /> Onlangse simulasies van planeetmigrasie dui daarop dat albei ysreuse nader aan die Son ontwikkel het as waar hulle nou is, en dat hulle ná hulle vorming verder van die Son af beweeg (die [[Nice-model|Nicemodel]]).<ref name="Thommes1999" /> == Wentelbaan en rotasie == Uranus wentel elke 84 aardjare om die [[Son]]. Sy gemiddelde afstand van die Son is rofweg 3&nbsp;[[miljard]]&nbsp;km (sowat 20 [[AE]]). Die intensiteit van die sonlig op die planeet is sowat 1/400ste van dié op Aarde.<ref>{{cite web |title=Next Stop Uranus |url=http://www.astrosociety.org/education/publications/tnl/04/04.html |year=1986 |access-date=9 Junie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120517092216/http://astrosociety.org/education/publications/tnl/04/04.html |archive-date=17 Mei 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sy wentelelemente is in 1783 die eerste keer bereken deur [[Pierre-Simon Laplace]].<ref name="georgeforbes">{{cite web |title=History of Astronomy |author=George Forbes |year=1909 |url=http://www.vinnysa1store.com/historyofastronomy2.html#8 |access-date=7 Augustus 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106201201/http://www.vinnysa1store.com/historyofastronomy2.html |archive-date=6 November 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Mettertyd het onreëlmatighede duidelik geword tussen die voorgestelde en die waargenome wentelbaan, en in 1841 het [[John Couch Adams]] die eerste keer voorgestel dat die verskille veroorsaak kan word deur die swaartekrag van ’n onsigbare planeet. In 1845 het [[Urbain Le Verrier]] sy eie ondersoek na Uranus se wentelbaan begin. Op 23 September 1846 het [[Johann Gottfried Galle]] ’n planeet ontdek wat later [[Neptunus (planeet)|Neptunus]] genoem is – by feitlik die presiese plek wat deur Le Verrier voorspel is.<ref>{{cite web |title=Mathematical discovery of planets |author=O'Connor, J.J. en Robertson, E.F. |url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Neptune_and_Pluto.html |year=1996 |access-date=13 Junie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905051355/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Neptune_and_Pluto.html |archive-date= 5 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die rotasieperiode van Uranus se binnekant is 17&nbsp;uur, 14&nbsp;minute, kloksgewys (’n [[Retrograde en prograde beweging|retrograde beweging]]). Soos op al die reuseplanete is daar baie sterk winde in die rigting van die rotasie in sy boonste [[atmosfeer]]. By sekere breedtegrade, soos sowat twee derdes van die pad van die [[ewenaar]] tot die [[suidpool]], beweeg dele van die atmosfeer baie vinniger; ’n volle rotasie duur so kort as 14 uur. ===Helling van die as=== [[Beeld:Uranus orientation 1985-2030.gif|thumb|'n Gesimuleerde uitsig van die Aarde af op Uranus van 1986 tot 2028, van die suidelike somersonstilstand in 1986 tot die herfsnagewening in 2007 en die noordelike somersonstilstand in 2028.]] Uranus se [[draaias]] is amper parallel met die vlak van die Sonnestelsel, met 'n [[ashelling]] van 97,77° (soos bepaal deur retrograde rotasie). Dit bring mee dat sy seisoensveranderings verskil van die ander planete s'n. Naby die [[sonstilstand]] wys die een pool voortdurende na die Son en die ander een weg, met net 'n smal strook om die [[ewenaar]] wat 'n vinnige dag-nag-siklus ondervind met die Son laag oor die horison soos by die Aarde se poolstreke. Aan die ander kant van Uranus se wentelbaan is die oriëntasie van die pole na die Son omgekeerd. Elke pool kry dus 42 jaar lank aanhoudend sonskyn, gevolg deur 42 jaar donkerte.<ref>{{cite web |title=Hubble captures rare, fleeting shadow on Uranus |author=Sromovsky, Lawrence |work=University of Wisconsin Madison |url=http://www.news.wisc.edu/releases/12826.html |date=2006 |access-date=9 June 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720221646/http://www.news.wisc.edu/releases/12826.html |archive-date=20 July 2011 }}</ref> Naby die tyd van die [[nagewening]]s wys die ewenaar na die Son en is die tydperk van dag-nag-siklusse dieselfde as op die meeste ander planete. Een gevolg van sy as-oriëntasie is dat die streke naby die pole in die loop van Uranus se jaar 'n groter energie-inset van die Son kry as sy ewenaarstreke. Tog is Uranus by sy ewenaar warmer as by sy pole. Die meganisme wat dit veroorsaak, is onbekend. Die rede vir die planeet se ongewone ashelling is ook nie met sekerheid bekend nie, maar die algemene spekulasie is dat 'n aardgrootte-protoplaneet in die vormingsjare van die Sonnestelsel met Uranus gebots en hom skeef gestamp het.<ref>{{cite book | author1=Bergstralh, Jay T. | author2=Miner, Ellis | author3=Matthews, Mildred | title=Uranus | publisher=University of Arizona Press | date=1991 | pages=485–486 | isbn=978-0-8165-1208-9}}</ref> Navorsing deur Jacob Kegerreis van die Durham-universiteit dui daarop dat die ashelling veroorsaak is deur 'n rots groter as die Aarde wat die planeet 3&nbsp;miljard tot 4&nbsp;miljard jaar gelede getref het.<ref>{{cite news |url=https://www.apnews.com/d1e2c440af57450ab82b62d035adac61 |title=Science Says: A big space crash likely made Uranus lopsided |work=Associated Press |last=Borenstein |first=Seth |date=21 December 2018 |access-date=17 January 2019 |archive-date=19 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119121444/https://www.apnews.com/d1e2c440af57450ab82b62d035adac61 |url-status=live }}</ref> Toe Voyager&nbsp;2 in 1986 verby Uranus gevlieg het, het die planeet se suidpool feitlik reguit na die Son gewys. Die aanwysing van dié pool as suid is volgens die [[Internasionale Sterrekundige Vereniging]] se definisie dat 'n planeet of satelliet se noordpool die pool is wat bo die onveranderlike vlak van die Sonnestelsel wys, ongeag die rigting waarin die liggaam draai.<ref>{{cite journal |url=http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |title=Report of the IAU/IAG working group on cartographic coordinates and rotational elements of the planets and satellites: 2000 |volume=82 |issue=1 |pages=83 |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |date=2000 |access-date=13 June 2007 |bibcode=2002CeMDA..82...83S |last1=Seidelmann |first1=P. K. |last2=Abalakin |first2=V. K. |last3=Bursa |first3=M. |last4=Davies |first4=M. E. |last5=De Bergh |first5=C. |last6=Lieske |first6=J. H. |last7=Oberst |first7=J. |last8=Simon |first8=J. L. |last9=Standish |first9=E. M. |last10=Stooke |first10=P. |last11=Thomas |first11=P. C. |doi=10.1023/A:1013939327465 |s2cid=189823009 |archive-date=12 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://pds.jpl.nasa.gov/documents/sr/stdref_021015/Chapter02.pdf |title=Cartographic Standards |work=NASA |access-date=13 June 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040407151631/http://pds.jpl.nasa.gov/documents/sr/stdref_021015/Chapter02.pdf |archive-date=7 April 2004 }}</ref> 'n Ander konvensie word ook soms gebruik.<ref>{{cite web |url=http://roger.ecn.purdue.edu/~masl/documents/masl/coords.html |title=Coordinate Frames Used in MASL |date=2003 |access-date=13 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041204061125/http://roger.ecn.purdue.edu/~masl/documents/masl/coords.html <!--Added by H3llBot--> |archive-date=4 December 2004}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! Noordelike halfrond ! Jaar ! Suidelike halfrond |- | Wintersonstilstand | 1902, 1986 | Somersonstilstand |- | Lentenagewening | 1923, 2007 | Herfsnagewening |- | Somersonstilstand | 1944, 2028 | Wintersonstilstand |- | Herfsnagewening | 1965, 2049 | Lentenagewening |} ==Sigbaarheid== Uranus se [[skynbare magnitude]] is tussen 5,5 en 6,0, wat beteken dit kan op ’n donker aand met die blote oog gesien word as ’n dowwe ster. Dit kan maklik met ’n verkyker gesien word, selfs in ’n stadsomgewing.<ref name="fact" /> Deur ’n amateurteleskoop het die planeet ’n ligblou skynsel en deur groter teleskope kan wolkpatrone en van die groter mane, soos Titania en Oberon, gesien word.<ref>{{cite web |title=Uranus: the Threshold Planet of 2006 |author=Nowak, Gary T. |url=http://www.vtastro.org/Articles/uranus2006.html |year=2006 |access-date=14 Junie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208105331/http://www.vtastro.org/Articles/uranus2006.html |archive-date=8 Februarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ==Interne struktuur== [[Lêer:Uranus Orbit.gif|duimnael|240px|Uranus wentel elke 84 aardjare om die Son. Sy gemiddelde afstand van die Son is rofweg 3&nbsp;[[miljard]]&nbsp;km (sowat 20 [[AE]]).]] [[Lêer:Uranusandrings.jpg|duimnael|240px|’n Naby-infrarooifoto uit 1998 wys Uranus se wolkbande, [[planetêre ring]]e en [[Natuurlike satelliet|mane]]. (Foto: [[Hubble-ruimteteleskoop]] se NICMOS-kamera)]] Uranus se massa is rofweg 14,5 keer dié van die Aarde en dit is dus die kleinste van die reuseplanete. Sy deursnee is effens groter as Neptunus s’n teen rofweg vier keer dié van die Aarde. Sy digtheid van 1,27&nbsp;g/cm³ is dus die laagste naas dié van Saturnus en dit dui daarop dat dit bestaan uit hoofsaaklik verskeie yssoorte, soos water, ammoniak en metaan.<ref name="Podolak Weizman et al. 1995"> {{cite journal| doi = 10.1016/0032-0633(95)00061-5| last1 = Podolak| first1 = M.| last2 = Weizman| first2 = A.| last3 = Marley| first3 = M.| date=December 1995 | title = Comparative models of Uranus and Neptune| journal = Planetary and Space Science| volume = 43| issue = 12| pages = 1517–1522| bibcode = 1995P&SS...43.1517P| ref = {{sfnRef|Podolak Weizman et al.|1995}}}} </ref> Verskillende modelle gee ’n verskillende aanduiding van die hoeveelheid ys in Uranus, maar dit moet tussen 9,3&nbsp;en 13,5&nbsp;[[aardmassa]]s wees. [[Waterstof]] en [[helium]] maak net ’n klein deel van die totaal uit: tussen 0,5 en 1,5&nbsp;aardmassas. Die res van die nie-ysmateriaal (0,5 tot 3,7&nbsp;aardmassas) is rotsagtige stowwe.<ref name="Podolak Weizman et al. 1995" /> Die standaardmodel van Uranus se struktuur bestaan uit drie dele: ’n rotsagtige kern (van [[silikaat]] en [[yster]]-[[nikkel]]), ’n ysagtige mantel en ’n buitenste gaslaag van waterstof en helium.<ref name="Podolak Weizman et al. 1995" /><ref name="Faure2007">{{cite encyclopedia|last= Faure|first=Gunter|coauthors=Mensing, Teresa|title=Introduction to Planetary Science|encyclopedia=Introduction to Planetary Science|year=2007|publisher=Springer Netherlands|editor=Faure, Gunter; Mensing, Teresa M.|doi=10.1007/978-1-4020-5544-7_18|chapter= Uranus: What Happened Here?|isbn= 978-1-4020-5233-0|pages= 369 }}</ref> Die kern is relatief klein (net sowat 0,55&nbsp;aardmassas) en het ’n radius van minder as 20% van die hele planeet s'n. Die mantel vorm die grootste deel (sowat 13,4&nbsp;aardmassas). Die buitenste laag is taamlik onbeduidend (sowat 0,5&nbsp;aardmassas) en dit maak die laaste 20% van Uranus se radius uit.<ref name="Faure2007" /> Die druk in die kern is 8&nbsp;miljoen [[bar]] (800 [[Pascal (eenheid)|GPa]]) en die temperatuur sowat 5&nbsp;000&nbsp;[[kelvin|K]].<ref name="Faure2007" /> Die ysmantel bestaan nie uit konvensionele ys nie, maar is ’n warm, digte vloeistof wat uit water, ammoniak en ander vlugtige materiale bestaan.<ref name="Podolak Weizman et al. 1995" /><ref name="Faure2007" /> Dit word soms ’n water-ammoniak-oseaan genoem.<ref name="Atreya2006">{{cite journal|last=Atreya|first=S.|last2=Egeler|first2=P.|last3=Baines|first3=K.|title=Water-ammonia ionic ocean on Uranus and Neptune?|journal=Geophysical Research Abstracts|volume=8|page=05179|year=2006|format=PDF|url=http://www.cosis.net/abstracts/EGU06/05179/EGU06-J-05179-1.pdf|access-date=14 September 2013|archive-date= 5 Februarie 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120205194205/http://www.cosis.net/abstracts/EGU06/05179/EGU06-J-05179-1.pdf|url-status=dead}}</ref> [[Lêer:Uranus-intern-af.svg|duimnael|senter|350px|'n Diagram van die binnekant van Uranus.]] Die uiterse druk en temperatuur diep binne-in Uranus breek dalk die metaanmolekules op, met die koolstofatome wat in [[diamant]]kristalle kondenseer wat soos haelkorrels deur die mantel reën.<ref>{{cite web |url=http://www.spacedaily.com/news/carbon-99d.html |title=Is It Raining Diamonds on Uranus |website=Space Daily |date=1 October 1999 |access-date=17 May 2013 |archive-date=22 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130522005929/http://www.spacedaily.com/news/carbon-99d.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite journal |title=Formation of diamonds in laser-compressed hydrocarbons at planetary interior conditions |journal=Nature Astronomy |last1=Kraus |first1=D. |last2=Vorberger |first2=J. |last3=Pak |first3=A. |last4=Hartley |first4=N. J. |last5=Fletcher |first5=L. B. |last6=Frydrych |first6=S. |last7=Galtier |first7=E. |last8=Gamboa |first8=E. J. |last9=Gericke |first9=D. O. |last10=Glenzer |first10=S. H. |last11=Granados |first11=E. |last12=MacDonald |first12=M. J. |last13=MacKinnon |first13=A. J. |last14=McBride |first14=E. E. |last15=Nam |first15=I. |last16=Neumayer |first16=P. |last17=Roth |first17=M. |last18=Saunders |first18=A. M. |last19=Schuster |first19=A. K. |last20=Sun |first20=P. |last21=van Driel |first21=T. |last22=Döppner |first22=T. |last23=Falcone |first23=R. W. |display-authors=1 |volume=1 |issue=9 |pages=606–611 |date=September 2017 |doi=10.1038/s41550-017-0219-9 |bibcode=2017NatAs...1..606K |s2cid=46945778 |url=http://www.escholarship.org/uc/item/1cf3b8v4 |access-date=23 October 2018 |archive-date=29 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929075609/https://escholarship.org/uc/item/1cf3b8v4 |url-status=live }}</ref> Dieselfde soort diamantreëns bestaan vermoedelik op [[Jupiter]], [[Saturnus]] en [[Neptunus]].<ref>{{cite web|url=https://www.businessinsider.com/diamond-rain-saturn-jupiter-2016-4|title=Lightning storms make it rain diamonds on Saturn and Jupiter|last1=Kane|first1=Sean|website=Business Insider|date=29 April 2016|access-date=22 May 2019|archive-date=26 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626211704/https://www.businessinsider.com/diamond-rain-saturn-jupiter-2016-4|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2017/08/25/it-rains-solid-diamonds-on-uranus-and-neptune/|title=It rains solid diamonds on Uranus and Neptune|last1=Kaplan|first1=Sarah|newspaper=The Washington Post|date=25 March 2017|access-date=22 May 2019|archive-date=27 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827011901/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2017/08/25/it-rains-solid-diamonds-on-uranus-and-neptune/|url-status=live}}</ref> Die grootste samestelling van Uranus en Neptunus verskil van dié van Jupiter en Saturnus, met ys wat die gasse oorheers; dit is hoekom hulle apart as [[ysreus]]e geklassifiseer word. Daar is dalk 'n laag ioniese water waar die watermolekules opbreek in 'n sop van waterstof- en suurstofione, en dieper in superioniese water waarin die suurstof kristalliseer maar die waterstofione vryelik binne die suurstofraamwerk beweeg.<ref>{{cite news |url=https://www.newscientist.com/article/mg20727764.500-weird-water-lurking-inside-giant-planets/ |title=Weird water lurking inside giant planets |work=New Scientist |first=David |last=Shiga |issue=2776 |date=1 September 2010 |access-date=11 February 2018 |archive-date=12 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180212143537/https://www.newscientist.com/article/mg20727764.500-weird-water-lurking-inside-giant-planets/ |url-status=live }}</ref> Hoewel bogenoemde model redelik standaard is, is dit nie die enigste een wat waarnemings verduidelik nie. As aansienlike hoeveelhede waterstof en rotsagtige materiale byvoorbeeld in die ysmantel gemeng is, sal die totale massa van die yse in die binnekant laer wees en die totale massa van rotse en waterstof hoër. Daar is nie tans 'n metode om te bepaal watter model korrek is nie.<ref name="Podolak Podolak et al. 2000">{{cite journal| doi = 10.1016/S0032-0633(99)00088-4| last1 = Podolak| first1 = M.| last2 = Podolak| first2 = J. I.| last3 = Marley| first3 = M. S.| date = February 2000| title = Further investigations of random models of Uranus and Neptune| journal = Planetary and Space Science| volume = 48| issue = 2–3| pages = 143–151| bibcode = 2000P&SS...48..143P| ref = {{sfnRef|Podolak Podolak et al.|2000}}| url = https://zenodo.org/record/998024| access-date = 25 August 2019| archive-date = 21 December 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20191221231229/https://zenodo.org/record/998024| url-status = live}}</ref> Die vloeibare interne struktuur van Uranus beteken dit het geen soliede oppervlak nie. Die gasagtige atmosfeer verander geleidelik in die interne vloeibare lae.<ref name="Podolak Weizman et al. 1995" /> Gerieflikheidshalwe word 'n afgeplatte sferoïed by die punt waar die atmosfeerdruk 1&nbsp;bar (100&nbsp;kPa) is, geneem as die "oppervlak". Uranus se radius by sy ewenaar en pole is onderskeidelik 25&nbsp;559&nbsp;±&nbsp;4&nbsp;km en 24&nbsp;973&nbsp;±&nbsp;20&nbsp;km.<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| bibcode = 2007CeMDA..98..155S| s2cid = 122772353| ref = {{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}| doi-access = free}} </ref> Dié oppervlak word in hierdie artikel gebruik as 'n nulpunt vir hoogtes. ===Interne hitte=== Dit lyk of Uranus se interne hitte merkbaar laer is as dié van die ander reuseplanete. In sterrekundige terme het dit 'n lae termiese vloed.<ref name="Sromovsky & Fry 2005" /><ref name="Hanel Conrath et al. 1986" /> Hoekom dit so is, word nie goed begryp nie. Neptunus, wat amper net so groot is en 'n byna soortgelyke samestelling het, straal 2,61 keer soveel energie in die ruimte uit as wat dit van die Son kry,<ref name="Sromovsky & Fry 2005" /> maar Uranus straal feitlik geen oortollige hitte uit nie. Die totale krag wat Uranus in die [[Infrarooi|ver-infrarooideel]] (dus hittedeel) van die spektrum uitstraal, is {{val|1.06|0.08}} keer soveel as die sonenergie wat in sy atmosfeer geabsorbeer word.<ref name="Lunine 1993" /><ref name="Pearl Conrath et al. 1990" /> Die planeet se hittevloed is net {{val|0.042|0.047|ul=W/m2}}, wat laer is as die interne hittevloed van die Aarde (sowat {{val|0.075|ul=W/m2}}).<ref name="Pearl Conrath et al. 1990" /> Die laagste temperatuur wat in Uranus se [[Troposfeer|tropopouse]] gemeet is, is 49&nbsp;K ({{nowrap|-224,2 °C}}), wat Uranus die koudste planeet in die Sonnestelsel maak.<ref name="Lunine 1993" /><ref name="Pearl Conrath et al. 1990" /> Een van die hipoteses vir dié ongerymdheid is dat Uranus teen 'n supermassiewe liggaam gebots het, wat veroorsaak het dat die planeet die grootste deel van sy oerhitte verloor het en dit met 'n uitgeputte kerntemperatuur gelaat is.<ref>{{cite journal |title=Ten Mysteries of the Solar System: Why is Uranus So Cold? |author=Hawksett, David |journal=Astronomy Now |date=2005 |page=73}}</ref> Die impakhipotese word ook soms gebruik om sy ongewone ashelling te verduidelik. Nog 'n hipotese is dat die een of ander versperring in Uranus se boonste lae keer dat die kerntemperatuur die oppervlak bereik.<ref name="Podolak Weizman et al. 1995" /> [[Konveksie]] kan byvoorbeeld in verskillende lae voorkom en die opwaartse beweging van hitte verhoed.<ref name="Lunine 1993" /><ref name="Pearl Conrath et al. 1990" /> Volgens 'n studie van 2021 kan 'n groot hoeveelheid [[magnesium]] in die vloeibare interne deel van die planeet voorkom en 'n termiese isolasielaag vorm.<ref>{{cite journal|last1=Taehyun|first1=Kim|display-authors=et al|title=Atomic-scale mixing between MgO and H2O in the deep interiors of water-rich planets|url=https://www.nature.com/articles/s41550-021-01368-2|journal=Nature Astronomy|year=2021|volume=5|issue=8|pages=815–821|doi=10.1038/s41550-021-01368-2|bibcode=2021NatAs...5..815K|access-date=20 May 2021|archive-date=20 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520060701/https://www.nature.com/articles/s41550-021-01368-2|url-status=live}}</ref> ==Atmosfeer== Hoewel geen goed gedefinieerde soliede oppervlak in Uranus se binnekant bestaan nie, word die buitenste deel van sy gasagtige omhulsel sy [[atmosfeer]] genoem.<ref name="Lunine 1993" /> Die dun atmosfeer strek twee planeetradiusse van wat as die oppervlak beskou word (by 'n druk van 1&nbsp;bar).<ref name="Herbert Sandel et al. 1987" /> Die atmosfeer kan in drie dele verdeel word: die [[troposfeer]], tussen die hoogtes -300 en 50&nbsp;km en 'n druk van tussen 100 en 0,1&nbsp;bar (10&nbsp;MPa en 10&nbsp;kPa); die [[stratosfeer]], tussen die hoogtes 50 en 4&nbsp;000&nbsp;km en 'n druk van tussen 0,1 en {{nowrap|10^-10&nbsp;bar}} (10&nbsp;kPa en 10&nbsp;µPa); en die [[termosfeer]], van 4&nbsp;000&nbsp;km tot so hoog as 50&nbsp;000&nbsp;km van die oppervlak af.<ref name="Lunine 1993" /> Daar is geen [[mesosfeer]] nie. ===Samestelling=== [[Beeld:Tropospheric profile Uranus new.svg|thumb|300px|'n Diagram van Uranus se atmosfeersamestelling en 'n grafiek van sy druk.]] Die samestelling van Uranus se atmosfeer verskil van dié van de res van die planeet: Dit is hoofsaaklik molekulêre waterstof en helium.<ref name="Lunine 1993" /> Die derde volopste element in die atmosfeer is [[metaan]] (CH4).<ref name="Lunine 1993" /> Metaan het prominente absorpsiebande in sigbare lig en naby-infrarooi (IR), wat maak dat die planeet [[siaan]]kleurig lyk.<ref name="Lunine 1993" /> Die hoeveelheid minder vlugtige samestellings soos ammoniak, water en waterstofsulfied in die diep atmosfeer is nie baie bekend nie. Net soos met metaan die geval is, is daar waarskynlik meer as in die Son.<ref name="Lunine 1993" /><ref name="de Pater Romani et al. 1989" /> Saam met metaan word spoorhoeveelhede van verskeie [[Koolwaterstof|koolwaterstowwe]] in Uranus se stratosfeer aangetref. Hulle ontstaan vermoedelik van metaan deur middel van [[fotolise]] wat deur die Son se [[UV]]-staling veroorsaak word.<ref name="Summers & Strobel 1989" /> Dit sluit in [[etaan]] (C₂H₆), [[etyn]] (C₂H₂), [[propyn]] (CH₃C₂H) en diasetileen (C₂HC₂H).<ref name="Bishop Atreya et al. 1990" /><ref name="Burgdorf Orton et al. 2006" /><ref name="Encrenaz 2003" /> Met [[spektroskopie]] is ook spore van [[waterdamp]], [[koolstofmonoksied]] en [[koolstofdioksied]] in die boonste atmosfeer opgespoor. Dit kan net 'n eksterne bron hê, soos [[Ruimtestof|stof]] of [[komete]] wat op Uranus val.<ref name="Burgdorf Orton et al. 2006" /><ref name="Encrenaz 2003" /><ref name="Encrenaz Lellouch et al. 2004" /> ===Troposfeer=== Die troposfeer is die laagste en digste deel van die atmosfeer en word gekenmerk deur 'n afname in temperatuur met hoogte.<ref name="Lunine 1993" /> Die temperatuur daal van sowat 320 K (47 °C) by die basis van die nominale troposfeer by -300 km, tot 53 K (-220 °C) by 50 km.<ref name="de Pater Romani et al. 1991" /><ref name="Tyler 1986" /> Die temperature in die koudste boonste streek van die troposfeer (die tropopouse) wissel eintlik tussen 49 en 57 K (-224 en -216 °C) na gelang van die planetêre breedtegraad.<ref name="Lunine 1993" /><ref name="Hanel Conrath et al. 1986" /> Die tropopouse is verantwoordelik vir die grootste deel van Uranus se termiese ver-infrarooi-emissies en bepaal dus sy [[effektiewe temperatuur]] van 59,1&nbsp;±&nbsp;0,3&nbsp;K {{nowrap|(-214,1 ± 0,3 °C)}}.<ref name="Hanel Conrath et al. 1986" /><ref name="Pearl Conrath et al. 1990" /> Die troposfeer het vermoedelik 'n hoogs ingewikkelde wolkstruktuur; die hipotese bestaan dat waterwolke se druk strek van 50 tot 100&nbsp;bar (5 tot 10&nbsp;MPa), wolke van ammoniumhidrosulfied van 20 tot 40&nbsp;bar (2 tot 4&nbsp;MPa) en wolke van ammoniak of waterstofsulfied van 3 tot 10&nbsp;bar (0,3 tot 1&nbsp;MPa), en eindelik direk opgespoorde dun metaanwolke van 1 tot 2&nbsp;bar (0,1 tot 0,2&nbsp;MPa).<ref name="Lunine 1993" /><ref name="Lindal Lyons et al. 1987" /><ref name="de Pater Romani et al. 1991" /><ref name="Atreya Wong 2005" /> Die troposfeer is 'n dinamiese deel van die atmosfeer en bevat sterk winde, helder wolke en seisoensveranderings.<ref name="Sromovsky & Fry 2005" /> ===Boonste atmosfeer=== [[Beeld:Adding to Uranus's legacy.tif|thumb|200px|Uranus se boonste atmosfeer, afgeneem tydens die Outer Planet Atmosphere Legacy- (OPAL)-program.<ref>{{cite web |title=Adding to Uranus's legacy |url=https://www.spacetelescope.org/images/potw1906a/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011708/https://www.spacetelescope.org/images/potw1906a/ |archive-date=12 February 2019 |access-date=11 February 2019 |website=www.spacetelescope.org |language=en}}</ref>]] Die middelste laag van Uranus se atmosfeer is die stratosfeer, waar die temperatuur gewoonlik met hoogte toeneem van 53&nbsp;K ({{nowrap|-220 °C}}) in die tropopouse tot tussen 800 and 850&nbsp;K (527 en 577&nbsp;°C) by die basis van die termosfeer.<ref name="Herbert Sandel et al. 1987" /> Die verhitting van die stratosfeer word veroorsaak deur die absorpsie van UV- en IR-staling van die Son af deur metaan en ander koolwaterstowwe,<ref name="Young et al. 2001" /> wat in dié deel van die atmosfeer vorm as gevolg van die [[fotolise]] van metaan.<ref name="Summers & Strobel 1989" /> Hitte word ook van die warm termosfeer oorgedra.<ref name="Young et al. 2001" /> Die koolwaterstowwe beslaan 'n relatief smal laag op 'n hoogte van tussen 100 en 300&nbsp;km, wat ooreenstem met 'n druk van tussen 1&nbsp;000 en 10 Pa en temperature van tussen 75 en 170&nbsp;K ({{nowrap|-198}} en {{nowrap|-103 °C}}).<ref name="Bishop Atreya et al. 1990" /><ref name="Burgdorf Orton et al. 2006" /> Die volopste koolwaterstowwe is metaan, etyn en etaan. Laasgenoemde twee is geneig om by die kouer onderste deel van die stratosfeer en tropopouse te kondenseer en mislae te vorm,<ref name="Summers & Strobel 1989" /> wat deels verantwoordelik kan wees vir Uranus se vaal voorkoms. Die konsentrasie van koolwaterstowwe in die stratosfeer bo die mis is aansienlik laer as in die stratosfeer van die ander reuseplanete.<ref name="Bishop Atreya et al. 1990" /><ref name="Herbert & Sandel 1999" /> [[Beeld:PIA25951-Uranus-NorthPole-Cyclone-October2021.jpg|thumb|links|250px|'n Sikloon by die noordpool van Uranus (Very Large Array; Oktober 2021).]] Die buitenste deel van Uranus se atmosfeer is die termosfeer en korona, wat min of meer dieselfde temperatuur van tussen 800&nbsp;K (527&nbsp;°C) en 850&nbsp;K (577&nbsp;°C) het.<ref name="Lunine 1993" /><ref name="Herbert & Sandel 1999" /> Die hittebron wat so 'n hoë temperatuur onderhou, word nie verstaan nie omdat nie die son se UV-straling of die [[aurora]]-aktiwiteit daarvoor verantwoordelik kan wees nie. Swak verkoeling weens die gebrek aan koolwaterstowwe in die stratosfeer bo drukvlakke van 0,1&nbsp;mBar kan daartoe bydra.<ref name="Herbert Sandel et al. 1987" /><ref name="Herbert & Sandel 1999" /> Benewens die molekulêre waterstof, bevat die termosfeer-korona baie vrye waterstofatome. Hulle klein massa en hoë temperature kan verduidelik hoekom die korona tot so ver as 50&nbsp;000&nbsp;km, of twee Uranusradiusse, van die oppervlak af strek.<ref name="Herbert Sandel et al. 1987" /><ref name="Herbert & Sandel 1999" /> Die uitgebreide korona is 'n unieke eienskap van Uranus.<ref name="Herbert & Sandel 1999" /> Die uitwerking daarvan sluit in 'n [[sleurkrag]] van klein deeltjies wat om Uranus wentel en 'n algemene uitputting van stof in Uranus se ringe veroorsaak.<ref name="Herbert Sandel et al. 1987" /> Uranus se termosfeer, saam met die boonste deel van sy stratosfeer, stem ooreen met sy ionosfeer.<ref name="Tyler 1986" /> Waarnemings wys dat die ionosfeer hoogtes van 2&nbsp;000 tot 10&nbsp;000&nbsp;km beslaan.<ref name="Tyler 1986" /> Die ionosfeer is digter as beide Saturnus en Neptunus s'n, wat veroorsaak kan word deur die lae konsentrasie van koolwaterstowwe in die stratosfeer.<ref name="Herbert & Sandel 1999" /><ref name="Trafton Miller et al. 1999" /> Die ionosfeer word hoofsaaklik deur die Son se UV-straling onderhou en die digtheid daarvan hang af van die sonaktiwiteit.<ref name="Encrenaz Drossart et al. 2003" /> Aurora-aktiwiteit is klein in vergelyking met dié op Jupiter en Saturnus.<ref name="Herbert & Sandel 1999" /><ref name="Lam Miller et al. 1997" /> ==Klimaat== By UV- en sigbare golflengtes lyk Uranus se atmosfeer vaal in vergelyking met dié van die ander reuseplanete, selfs dié van Neptunus, waarmee dit andersins baie ooreenstem.<ref name="Sromovsky & Fry 2005" /> Toe Voyager&nbsp;2 in 1986 verby Uranus gevlieg het, het dit net 10 [[wolk]]verskynsels oor die hele planeet waargeneem.<ref name="Smith Soderblom et al. 1986" /><ref name="planetary" /> Een voorgestelde verduideliking is dat Uranus se interne hitte merkbaar laer as dié van die ander reuseplanete is. Soos voorheen genoem, is Uranus die koudste planeet in die Sonnestelsel.<ref name="Lunine 1993" /><ref name="Pearl Conrath et al. 1990" /> ===Bandstruktuur, winde en wolke=== [[Beeld:Uranus-timelapse.gif|thumb|180px|Voyager 2 se opname van Uranus se dinamiese atmosfeer.]] In 1986 het Voyager&nbsp;2 bevind die sigbare suidelike halfrond van Uranus kan in twee dele verdeel word: 'n helder poolkap en donker ewenaarbande.<ref name="Smith Soderblom et al. 1986" /> Die grens tussen hulle lê by 'n breedtegraad van ongeveer {{nowrap|-45°}}. 'n Smal band oor die breedtegrade {{nowrap|-45 tot -50°}} is die helderste verskynsel op sy sigbare oppervlak.<ref name="Smith Soderblom et al. 1986" /><ref name="Hammel de Pater et al. Uranus in 2003, 2005" /> Dit word 'n suidelike "kraag" genoem. Die kap en kraag is vermoedelik 'n digte streek van metaanwolke binne 'n druk van 1,3 tot 2&nbsp;bar.<ref name="Rages Hammel et al. 2004" /> Benewens die grootskaalse bandstruktuur, het Voyager&nbsp;2 altesaam 10 klein helder wolke waargeneem wat verskeie grade noord van die kraag geleë is.<ref name="Smith Soderblom et al. 1986" /> In alle ander opsigte het Uranus in 1986 soos 'n dinamies dooie planeet gelyk. Voyager&nbsp;2 het dit in die middel van Uranus se suidelike somer waargeneem en het nie die noordelike halfrond bekyk nie. Aan die begin van die 21ste eeu, toe die noordpoolstreek sigbaar word, het die [[Hubble-ruimteteleskoop]] en die [[Keck-sterrewag]] nie aanvanklik 'n kraag of poolkap in die noordelike halfrond waargeneem nie.<ref name="Hammel de Pater et al. Uranus in 2003, 2005" /> Uranus het dus asimmetries gelyk: helder naby die suidpool en donker in die streek noord van die suidelike kraag.<ref name="Hammel de Pater et al. Uranus in 2003, 2005" /> In 2007, toe Uranus verby sy nagewening beweeg, het die suidelike kraag byna verdwyn en het 'n dowwe noordelike kraag naby die breedtegraad 45° verskyn.<ref name="Sromovsky Fry et al. 2009" /> In 2023 het 'n span wat die Very Large Array gebruik het, 'n donker kraag by 'n breedtegraad van 80° waargeneem asook 'n helder kol by die noordpool, wat gedui het op die teenwoordigheid van poolvorteks: 'n groot streek koue, roterende lug.<ref>{{cite journal|title= Evidence of a Polar Cyclone on Uranus From VLA Observations|author=Alex Akins, Mark Hofstadter, Bryan Butler, A. James Friedson, Edward Molter, Marzia Parisi, Imke de Pater|date=23 May 2023|journal=Geophysical Research Letters|volume=50|issue=10|doi=10.1029/2023GL102872|arxiv=2305.15521 |bibcode=2023GeoRL..5002872A }}</ref> [[Beeld:Uranus Dark spot.jpg|thumb|220px|links|Die eerste donker vlek wat op Uranus waargeneem is. Foto deur die Advanced Camera for Surveys in 2006.]] In die 1990's het die aantal waargenome helder wolkverskynsels aansienlik gegroei, deels danksy nuwe hoëresolusiefotografie.<ref name="Sromovsky & Fry 2005" /> Die meeste kom in die noordelike halfrond voor.<ref name="Sromovsky & Fry 2005" /> 'n Vroeëre verduideliking – dat helder wolke makliker is om in Uranus se donker dele op te spoor, terwyl die helder suidelike halfrond dit verbloem – het verkeerd geblyk te wees.<ref name="Karkoschka ('Uranus') 2001" /><ref name="Hammel de Pater et al. Uranus in 2004, 2005" /> Tog is daar verskille tussen die wolke van die twee halfrondes. Die noordelike wolke is kleiner, skerper en helderder.<ref name="Hammel de Pater et al. Uranus in 2004, 2005" /> Dit lyk of hulle by hoër breedtegrade voorkom.<ref name="Hammel de Pater et al. Uranus in 2004, 2005" /> Sommige klein wolke bestaan net enkele ure lank; minstens een suidelike wolk bestaan al sedert Voyager&nbsp;2 se verbyvlug.<ref name="Sromovsky & Fry 2005" /><ref name="planetary" /> Volgens onlangse waarnemings het waargenome wolkformasies ook baie gemeen met dié op Neptunus.<ref name="Sromovsky & Fry 2005" /> Die donker vlekke wat ook op Neptunus voorkom, is nie voor 2006 op Uranus gesien nie. Toe is die verskynsel wat "Uranus se Donker Vlek" genoem is, afgeneem.<ref name="DarkSpot" /> Die spekulasie is dat Uranus tydens sy nageweningseisoen meer soos Neptunus begin lyk.<ref name="Hammel2007" /> Die opsporing van verskeie wolkverskynsels het ook lig gewerp op die winde wat in Uranus se boonste troposfeer waai.<ref name="Sromovsky & Fry 2005" /> By die ewenaar is winde retrograad, dus in die teenorgestelde rigting as waarin Uranus roteer. Hulle snelhede is van {{nowrap|-360 tot -180 km/h}}.<ref name="Sromovsky & Fry 2005" /><ref name="Hammel de Pater et al. Uranus in 2003, 2005" /> Windsnelhede neem toe met die afstand van die ewenaar af en bereik nulwaardes naby 'n breedtegraad van ±20°, waar die troposfeer se minimum temperature aangetref word.<ref name="Sromovsky & Fry 2005" /><ref name="Hanel Conrath et al. 1986" /> Nader aan die pole verander die winde in 'n prograde rigting, dus in dieselfde rigting as Uranus se rotasie. Winde bereik 'n maksimum snelheid by 'n breedtegraad van ±60°, voordat hulle tot nul afneem by die pole.<ref name="Sromovsky & Fry 2005" /> ===Seisoenale variasie=== [[Beeld:Uranus clouds.jpg|thumb|180px|Uranus in 2005. Ringe, die suidelike kraag en 'n helder wolk in die noordelike halfrond is sigbaar.]] Vir 'n kort tydperk van Maart tot Mei 2004 het groot wolke in Uranus se atmosfeer verskyn en dit 'n Neptunusagtige voorkoms gegee.<ref name="Hammel de Pater et al. Uranus in 2004, 2005" /><ref>{{cite web |last=Devitt |first=Terry |url=http://www.news.wisc.edu/10402 |title=Keck zooms in on the weird weather of Uranus |publisher=University of Wisconsin-Madison |date=2004 |access-date=24 December 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813072359/http://www.news.wisc.edu/10402 |archive-date=13 August 2011 |url-status=dead }}</ref> Waarnemings het rekordwindsnelhede van 820 km/h ingesluit, asook volgehoue donderstorms.<ref name="planetary" /> Op 23 Augustus 2006 het navorsers by die Space Science Institute (Boulder, Colorado) en die Universiteit van Wisconsin 'n donker vlek op Uranus se oppervlak waargeneem, en dit het wetenskaplikes 'n groter insig in Uranus as atmosfeeraktiwiteit gegee.<ref name="DarkSpot" /> Dit is nie heeltemal bekend hoekom dié oplewing in aktiwiteit voorgekom het nie, maar dit lyk of Uranus se uiterse ashelling lei tot uiterse seisoenale variasies in sy weer.<ref name="weather" /><ref name="Hammel2007" /> Om die aard van dié seisoenale variasies te bepaal is moeilik, want goeie data oor Uranus se atmosfeer bestaan korter as 84 jaar ('n Uranusjaar). [[Fotometrie]] oor die helfte van 'n Uranusjaar (wat in die 1950's begin het) het 'n gereelde variasie in helderheid getoon in twee spektraalbande, met maksimums wat by die sonstilstande voorkom en minimums by die nagewenings.<ref name="Lockwood & Jerzykiewicz 2006" /> 'n Soortgelyke periodiese variasie is van die 1960's af waargeneem in [[mikrogolf]]metings van die diep troposfeer.<ref name="Klein & Hofstadter 2006" /> Stratosferiese temperatuurmetings wat in die 1970's begin het, toon ook maksimum waardes naby die 1986-sonstilstand.<ref name="Young et al. 2001" /> Daar is aanduidings dat fisieke seisoenale veranderings in Uranus voorkom. Hoewel Uranus 'n helder suidpoolstreek het, is die noordpool taamlik dof, en dit stem ooreen met die model van seisoenale veranderings wat hier bo beskryf is.<ref name="Hammel2007" /> Tydens sy vorige noordelike sonstilstand in 1944 het Uranus verhoogde vlakke van helderheid getoon, wat daarop dui dat die noordpool nie altyd so dof was nie.<ref name="Lockwood & Jerzykiewicz 2006" /> Dié inligting dui aan dat die sigbare poolhelderheid 'n tyd voor die sonstilstand verhelder en ná die nagewening verdonker het.<ref name="Hammel2007" /> In die 1990's, terwyl Uranus weg van sy sonstilstand beweeg het, het Hubble en grondgebaseerde teleskope onthul dat die suidelike poolkap aansienlik donkerder geword het (buiten die suidelike kraag, wat helder gebly het),<ref name="Rages Hammel et al. 2004" /> terwyl die noordelike halfrond 'n toename in aktiwiteit getoon het,<ref name="planetary" /> soos wolkformasies en sterker winde. Dit het die verwagting geskep dat dit binnekort sou verhelder,<ref name="Hammel de Pater et al. Uranus in 2004, 2005" /> wat ook gbeur het in 2007 toe dit verby sy nagewening beweeg het: 'n Dowwe noordelike kraag het verskyn en die suidelike kraag het feitlik onsigbaar geword. Die windprofiel was egter effens asimmetries, met noordewinde wat 'n bietjie stadiger as suidewinde was.<ref name="Sromovsky Fry et al. 2009" /> Die meganisme van dié fisieke veranderings is nog nie duidelik nie.<ref name="Hammel2007" /> Naby die somer- en wintersonstilstand lê Uranus se halfrondes óf ten volle in die sonlig óf in die skadu. Die verheldering van die verligte halfrond is vermoedelik vanweë die plaaslike verdikking van die metaanwolke en mislae in die troposfeer.<ref name="Rages Hammel et al. 2004" /> Die helder kraag by 'n breedtegraad van {{nowrap|-45°}} word ook met metaanwolke verbind.<ref name="Rages Hammel et al. 2004" /> Ander veranderings in die suidpoolstreek kan verduidelik word aan die hand van veranderings in die laer wolklae.<ref name="Rages Hammel et al. 2004" /> ==Mane== {{Hoofartikel|Uranus se natuurlike satelliete}} [[Beeld:Uranian_moon_montage.png|thumb|300px|Die grootste mane van Uranus, in volgorde van toenemende afstand van die planeet af, met hulle werklike relatiewe groottes en [[Albedo|albedo's]] ('n collage van Voyager&nbsp;2-foto's).]] Uranus het 27 bekende [[natuurlike satelliet]]e.<ref name="Sheppard Jewitt Kleyna 2006" /> Hulle name word gekies uit werke van [[William Shakespeare]] en [[Alexander Pope]].<ref name="Faure2007" /><ref name="Nineplanets" /> Die vyf grootste mane is [[Miranda (maan)|Miranda]], [[Ariel (maan)|Ariel]], [[Umbriel (maan)|Umbriel]], [[Titania (maan)|Titania]] en [[Oberon (maan)|Oberon]].<ref name="Faure2007" /> Uranus het die mane met die kleinste massa van al die reuseplanete; die gesamentlike massa van die vyf grootste mane is omtrent die helfte van [[Triton (maan)|Triton]] (die grootste maan van [[Neptunus]]) alleen.<ref name="Jacobson Campbell et al. 1992" /> Die grootste van Uranus se mane, Titania, het 'n radius van net 788,9&nbsp;km, of minder as die helfte van die [[Maan]] s'n, maar effens groter as dié van [[Rea (maan)|Rea]], die tweede grootste maan van Saturnus – Titania is dus die agtste grootste maan in die Sonnestelsel. Uranus se mane het relatief lae [[Albedo|albedo's]]: van 0,20 vir Umbriel tot 0,35 vir Ariel (in groen lig).<ref name="Smith Soderblom et al. 1986" /> Hulle is samestellings van omtrent ewe veel rots en ys. Die ys kan [[ammoniak]] en [[koolstofdioksied]] insluit.<ref name="summary" /><ref name="Hussmann2006" /> Dit lyk of Ariel die jongste oppervlak van Uranus se mane het (dit het die minste [[slagkrater]]s) en Umbriel die oudste.<ref name="Smith Soderblom et al. 1986" /><ref name="summary" /> Miranda het [[canyon]]s van tot 20&nbsp;km diep, lae wat terrasse vorm en 'n chaotiese wisseling van oppervlakverskynsels en {{nowrap|-ouderdomme}}.<ref name="Smith Soderblom et al. 1986" /> Miranda se geologiese aktiwiteit van die verlede is vermoedelik veroorsaak deur getyverwarming op 'n tyd toe sy wentelbaan eksentrieker was as nou, moontlik vanweë 'n vorige [[baanresonansie]] van 3:1 met Umbriel.<ref name="Tittemore Wisdom 1990" /> Ariel was vermoedelik voorheen in 'n baanresonansie van 4:1 met Titania.<ref name="Tittemore 1990" /> Uranus het minstens een meereisende satelliet met die naam 83982 Crantor by dié planeet en die Son se [[Lagrange-punt]] L3 – 'n gravitasioneel onstabiele streek by 180° van sy wentelbaan.<ref name="coorbital1">{{cite journal |last=Gallardo |first=T. |title=Atlas of the mean motion resonances in the Solar System |journal=Icarus |volume=184 |issue=1 |pages=29–38 |date=2006 |doi=10.1016/j.icarus.2006.04.001 |bibcode=2006Icar..184...29G}}</ref><ref name="coorbital2">{{cite journal |last1=de la Fuente Marcos |first1=C. |last2=de la Fuente Marcos |first2=R. |title=Crantor, a short-lived horseshoe companion to Uranus |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=551 |pages=A114 |date=2013 |doi=10.1051/0004-6361/201220646 |url=http://www.aanda.org/index.php?option=com_article&access=standard&Itemid=129&url=/articles/aa/abs/2013/03/aa20646-12/aa20646-12.html |bibcode=2013A&A...551A.114D |arxiv=1301.0770 |s2cid=118531188 |access-date=29 September 2021 |archive-date=30 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210830233403/https://www.aanda.org/index.php?option=com_article&access=standard&Itemid=129&url=%2Farticles%2Faa%2Fabs%2F2013%2F03%2Faa20646-12%2Faa20646-12.html |url-status=live }}</ref> Crantor het 'n ingewikkelde wentelbaan. Ook {{mp|2010 EU|65}} is 'n moontlike [[Trojaan (sterrekunde)|trojaan]].<ref name="coorbital2" /> [[Beeld:Annotated JWST image of Uranus moons.png|thumb|220px|Uranus en ses van sy mane, afgeneem deur die [[James Webb-ruimteteleskoop]] se NIRCam.]] {| class="wikitable" |- ! colspan="6" | Die grootste mane van Uranus<br />(in vergelyking met die [[Maan]]) |- |- ! Naam <br /> ! Deursnee<br />(km) ! Massa<br />({{e|16}}&nbsp;[[Kilogram|kg]]) ! Wentelradius<br />(km) ! Wentelperiode<br />(d) |- align="center" | '''[[Miranda (maan)|Miranda]]''' || 470<br />(14%) || 0,7<br />(0,1%) || 129&nbsp;000<br />(35%) || 1,4<br />(5%) |- align="center" | '''[[Ariel (maan)|Ariel]]''' || 1&nbsp;160<br />(33%) || 14<br />(1,8%) || 191&nbsp;000<br />(50%) || 2,5<br />(10%) |- align="center" | '''[[Umbriel (maan)|Umbriel]]''' || 1&nbsp;170<br />(34%) || 12<br />(1,6%) || 266&nbsp;000<br />(70%) || 4,1<br />(15%) |- align="center" | '''[[Titania (maan)|Titania]]''' || 1&nbsp;580<br />(45%) || 35<br />(4,8%) || 436&nbsp;000<br />(115%) || 8,7<br />(30%) |- align="center" | '''[[Oberon (maan)|Oberon]]''' || 1&nbsp;520<br />(44%) || 30<br />(4,1%) || 584&nbsp;000<br />(150%) || 13,5<br />(50%) |} ==Ringe== {{Hoofartikel|Uranus se ringe}} [[Beeld:STScI-Uranus-NIRCam.png|thumb|links|220px|Uranus se ringe en atmosfeer, soos afgeneem deur die [[James Webb-ruimteteleskoop]] se NIRCam-naby-infrarooikamera.]] Uranus se ringe bestaan uit uiers donker deeltjies, wat in grootte wissel van mikrometers tot 'n deel van 'n meter.<ref name="Smith Soderblom et al. 1986" /> Altesaam 13 aparte ringe is tans bekend, waarvan die helderste een die ε-ring is. Almal is uiters smal – hulle is gewoonlik net 'n paar kilometer breed. Die ringe is waarskynlik baie jonk en het nie saam met die planeet gevorm nie. Die materie in die ringe was dalk deel van 'n maan (of mane) wat deur botsings opgebreek is.<ref name="summary" /><ref name="Esposito2002" /> [[William Herschel]] het in 1789 'n moontlike ring om Uranus beskryf. Dit word gewoonlik in twyfel getrek, want die ringe is baie dof en in die volgende twee eeue is geen ander ringe waargeneem nie. Tog het Herschel die epsilonring akkuraat beskryf: sy grootte, sy hoek relatief tot die Aarde, sy rooi kleur en sy skynbare veranderings terwyl Uranus om die Son wentel.<ref>{{cite news |title=Uranus rings 'were seen in 1700s' |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6569849.stm |date=19 April 2007 |access-date=19 April 2007 |archive-date=3 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120803104312/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6569849.stm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Did William Herschel Discover The Rings of Uranus in the 18th Century? |work=Physorg.com |url=http://www.physorg.com/news95949762.html |date=2007 |access-date=20 June 2007 |archive-date=11 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120211075055/http://www.physorg.com/news95949762.html |url-status=live }}</ref> Die ringstelsel is definitief op 10 Maart 1977 deur James L. Elliot, Edward W. Dunham en Jessica Mink ontdek terwyl hulle die Kuiper Airborne Observatory gebruik het. Die ontdekking was toevallig; hulle wou na die verduistering van die ster SAO&nbsp;158687 (ook bekend as HD&nbsp;128598) by Uranus kyk om sy atmosfeer te bestudeer. Toe hulle waarnemings ontleed word, is gevind die ster het vyf keer vir kort rukkies verdwyn voor en nadat dit agter Uranus verdwyn het. Hulle het afgelei Uranus moet 'n ringstelsel hê. <ref name="Elliot1977" /> Later het hulle nog vier ringe ontdek.<ref name="Elliot1977" /> Die ringe is regstreeks afgeneem toe Voyager&nbsp;2 in 1986 verby Uranus gevlieg het.<ref name="Smith Soderblom et al. 1986" /> Voyager&nbsp;2 het ook nog twee dowwe ringe ontdek, wat die totaal op 11 te staan gebring het.<ref name="Smith Soderblom et al. 1986" /> In Desember 2005 het die Hubble-ruimteteleskoop nog twee voorheen onbekende ringe ontdek. Die grootste een is twee keer so ver van die planeet af as die voriges. Die twee ringe is so ver van Uranus af dat hulle die "buitenste" ringstelsel genoem word. Hubble het ook twee klein mane opgespoor. Die een, [[Mab (maan)|Mab]], deel 'n wentelbaan met die buitenste nuutontdekte ring. Dit beteken Uranus het 13 bekende ringe.<ref>{{cite web |title=NASA's Hubble Discovers New Rings and Moons Around Uranus |work=Hubblesite |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2005/33/ |date=2005 |access-date=9 June 2007 |archive-date=5 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120305175554/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2005/33/ |url-status=live }}</ref> In April 2006 het foto's van die nuwe ringe van die Keck-sterrewag die kleure van die buitenste ringe onthul: Die buitenste een is blou en die ander een rooi.<ref name="dePater2006" /><ref>{{cite web |title=Blue ring discovered around Uranus |publisher=UC Berkeley News |last=Sanders |first=Robert |url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/04/06_bluering.shtml |date=6 April 2006 |access-date=3 October 2006 |archive-date=6 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306060105/http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/04/06_bluering.shtml |url-status=live }}</ref> Een hipotese vir die buitenste ring se blou kleur is dat dit uit baie klein deeltjies waterys van die oppervlak van Mab bestaan wat klein genoeg is om blou lig te verstrooi.<ref name="dePater2006" /><ref>{{cite web |title=Blue ring of Uranus linked to sparkling ice |author=Battersby, Stephen |work=New Scientist |url=https://www.newscientist.com/article/dn8960-blue-ring-of-uranus-linked-to-sparkling-ice.html |date=April 2006 |access-date=9 June 2007 |archive-date=4 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604035019/http://www.newscientist.com/article/dn8960-blue-ring-of-uranus-linked-to-sparkling-ice.html |url-status=live }}</ref> In teenstelling lyk Uranus se binneste ringe grys.<ref name="dePater2006" /> ==Verkenning== [[Beeld:Uranus seen from Saturn by Cassini.jpg|thumb|200px|Uranus, soos gesien deur die [[Cassini–Huygens|Cassini-ruimtetuig]] by [[Saturnus]].]] Voyager&nbsp;2 is in 1977 gelanseer en het die naaste afstand van Uranus op 24 Januarie 1986 bereik; dit het binne 81&nbsp;500&nbsp;km van die boonste wolke gekom voordat dit na [[Neptunus]] aanbeweeg het. Die tuig het die struktuur en chemiese samestelling van Uranus se atmosfeer bestudeer,<ref name="Tyler 1986" /> insluitende sy unieke [[weer]], wat deur sy [[ashelling]] van 97,77° veroorsaak word. Die tuig het die eerste gedetailleerde ondersoek van die planeet se grootste vyf mane gedoen en 10 nuwes ontdek. Voyager 2 het al nege die destyds bekende ringe ondersoek en twee nuwes ontdek.<ref name="Smith Soderblom et al. 1986" /><ref name="summary" /><ref>{{cite web |title=Voyager: The Interstellar Mission: Uranus |work=JPL |url=http://voyager.jpl.nasa.gov/science/uranus.html |date=2004 |access-date=9 June 2007 |archive-date=7 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807215103/http://voyager.jpl.nasa.gov/science/uranus.html |url-status=live }}</ref> Dit het ook Uranus se [[magneetveld]], onreëlmatige struktuur en [[ashelling]] ondersoek, asook sy unieke spiraalvormige magnetostert wat deur sy skewe oriëntasie veroorsaak word.<ref name="Ness Acuña et al. 1986" /> Geen ander ruimtetuig het sedertdien by Uranus verbygevlieg nie, hoewel baie sendings al voorgestel is om die Uranusstelsel se besoek. Die moontlikheid om Cassini van Saturnus na Uranus te stuur is in 2009 oorweeg, maar eindelik is besluit om die tuig eerder in Saturnus se atmosfeer te vernietig.<ref name="spilker" /> Dit sou sowat 20 jaar geduur het om Uranus van Saturnus af te bereik.<ref name="spilker" /> ==Verwysings== {{Verwysings|3 |verwysings= <ref name="Ref-1">Journal of the Royal Society and Royal Astronomical Society 1, 30, quoted in [[#Miner|Miner]], p. 8.</ref> <ref name="lexell"> {{cite journal |date=1783 |author=Lexell, A. J. |title=Recherches sur la nouvelle Planète, découverte par Mr.&nbsp;''Herschel'' et nommé [''sic''] ''Georgium'' Sidus (part 1) |journal=Acta Academiae Scientiarum Imperialis Petropolitanae |pages=303–329}} </ref> <ref name="Dreyer"> {{cite book |author=Dreyer, J. L. E. |date=1912 |title=The Scientific Papers of Sir William Herschel |publisher=Royal Society and Royal Astronomical Society |volume=1 |page=100 |isbn=978-1-84371-022-6}} </ref> <ref name="Miner12">[[#Miner|Miner]], p. 12 </ref> <ref name="Francisca"> {{cite journal |title=The meaning of the symbol H+o for the planet Uranus |author=Herschel, Francisca |date=1917 |bibcode=1917Obs....40..306H |volume=40 |page=306 |journal=The Observatory}} </ref> <ref name="planetsbeyond"> {{cite book |title=Planets Beyond: Discovering the Outer Solar System |url=https://archive.org/details/planetsbeyonddis00mlit |url-access=limited |isbn=978-0-486-43602-9 |last=Littmann |first=Mark |publisher=Courier Dover Publications |date=2004 |pages=[https://archive.org/details/planetsbeyonddis00mlit/page/n13 10]–11}} </ref> <ref name="Thommes1999">{{cite journal |last=Thommes |first=Edward W. |author2=Duncan, Martin J. |author3=Levison, Harold F. |title=The formation of Uranus and Neptune in the Jupiter-Saturn region of the Solar System |journal=Nature |volume=402 |pages=635–638 |url=http://www.boulder.swri.edu/~hal/PDF/un-scat_nature.pdf |date=1999 |doi=10.1038/45185 |pmid=10604469 |issue=6762 |bibcode=1999Natur.402..635T |s2cid=4368864 |access-date=10 August 2007 |archive-date=21 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190521143056/https://www.boulder.swri.edu/~hal/PDF/un-scat_nature.pdf |url-status=live }}</ref> <ref name="Brunini1999"> {{cite journal |last=Brunini |first=Adrian |author2=Fernandez, Julio A. |title=Numerical simulations of the accretion of Uranus and Neptune |journal=Planet. Space Sci. |volume=47 |pages=591–605 |date=1999 |doi=10.1016/S0032-0633(98)00140-8 |bibcode=1999P&SS...47..591B |issue=5}} </ref> <ref name="Sheppard Jewitt Kleyna 2006"> {{Cite journal |last1=Sheppard |first1=S. S. |last2=Jewitt |first2=D. |last3=Kleyna |first3=J. |title=An Ultradeep Survey for Irregular Satellites of Uranus: Limits to Completeness |doi=10.1086/426329 |journal=The Astronomical Journal |volume=129 |issue=1 |pages=518 |year=2005 |arxiv=astro-ph/0410059 |bibcode=2005AJ....129..518S|s2cid=18688556 }} </ref> <ref name="Jacobson Campbell et al. 1992"> {{cite journal| doi = 10.1086/116211| last1 = Jacobson| first1 = R. A.| last2 = Campbell| first2 = J. K.| last3 = Taylor| first3 = A. H.| last4 = Synnott| first4 = S. P.| date=June 1992 | title = The masses of Uranus and its major satellites from Voyager tracking data and earth-based Uranian satellite data| journal = The Astronomical Journal| volume = 103| issue = 6| pages = 2068–2078| bibcode = 1992AJ....103.2068J| ref = {{sfnRef|Jacobson Campbell et al.|1992}}}} </ref> <ref name="Lunine 1993"> {{cite journal |doi=10.1146/annurev.aa.31.090193.001245 |last=Lunine |first=Jonathan I. |date=September 1993 |title=The Atmospheres of Uranus and Neptune |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=31 |pages=217–263 |bibcode=1993ARA&A..31..217L }} </ref> <ref name="Lindal Lyons et al. 1987"> {{cite journal| doi = 10.1029/JA092iA13p14987| last1 = Lindal| first1 = G. F.| last2 = Lyons| first2 = J. R.| last3 = Sweetnam| first3 = D. N.| last4 = Eshleman| first4 = V. R.| last5 = Hinson| first5 = D. P.| last6 = Tyler| first6 = G. L.| date = 30 December 1987| title = The Atmosphere of Uranus: Results of Radio Occultation Measurements with Voyager&nbsp;2| journal = Journal of Geophysical Research| issn = 0148-0227| volume = 92| issue = A13| pages = 14,987–15,001| bibcode = 1987JGR....9214987L| ref = {{sfnRef|Lindal Lyons et al.|1987}}}} </ref> <ref name="Smith Soderblom et al. 1986">{{cite journal| doi = 10.1126/science.233.4759.43| last1 = Smith| first1 = B. A.| last2 = Soderblom| first2 = L. A.| last3 = Beebe| first3 = A.| last4 = Bliss| first4 = D.| last5 = Boyce| first5 = J. M.| last6 = Brahic| first6 = A.| last7 = Briggs| first7 = G. A.| last8 = Brown| first8 = R. H.| last9 = Collins| first9 = S. A.| date = 4 July 1986| title = Voyager&nbsp;2 in the Uranian System: Imaging Science Results| journal = Science| volume = 233| issue = 4759| pages = 43–64| pmid = 17812889| bibcode = 1986Sci...233...43S| s2cid = 5895824| ref = {{sfnRef|Smith Soderblom et al.|1986}}| url = https://zenodo.org/record/1230972| access-date = 23 October 2018| archive-date = 23 October 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20181023120045/https://zenodo.org/record/1230972| url-status = live}}</ref> <ref name="weather">{{cite web |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2006/10/061001211630.htm |title=Hubble Discovers Dark Cloud in the Atmosphere of Uranus |website=Science Daily |access-date=16 April 2007 |archive-date=22 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190622162157/https://www.sciencedaily.com/releases/2006/10/061001211630.htm |url-status=live }}</ref> <ref name="Hanel Conrath et al. 1986"> {{cite journal| doi = 10.1126/science.233.4759.70| last1 = Hanel| first1 = R.| last2 = Conrath| first2 = B.| last3 = Flasar| first3 = F. M.| last4 = Kunde| first4 = V.| last5 = Maguire| first5 = W.| last6 = Pearl| first6 = J.| last7 = Pirraglia| first7 = J.| last8 = Samuelson| first8 = R.| last9 = Cruikshank| first9 = D.| date = 4 July 1986| title = Infrared Observations of the Uranian System| journal = Science| volume = 233| issue = 4759| pages = 70–74| pmid = 17812891| bibcode = 1986Sci...233...70H| s2cid = 29994902| ref = {{sfnRef|Hanel Conrath et al.|1986}}}} </ref> <ref name="Pearl Conrath et al. 1990"> {{cite journal| doi = 10.1016/0019-1035(90)90155-3| last1 = Pearl| first1 = J. C.| last2 = Conrath| first2 = B. J.| last3 = Hanel| first3 = R. A.| last4 = Pirraglia| first4 = J. A.| last5 = Coustenis| first5 = A.| date=March 1990 | title = The albedo, effective temperature, and energy balance of Uranus, as determined from Voyager IRIS data| journal = Icarus| issn = 0019-1035| volume = 84| issue = 1| pages = 12–28| bibcode = 1990Icar...84...12P| ref = {{sfnRef|Pearl Conrath et al.|1990}}}} </ref> <ref name="de Pater Romani et al. 1991">{{cite journal| doi = 10.1016/0019-1035(91)90020-T| last1 = de Pater| first1 = Imke| last2 = Romani| first2 = Paul N.| last3 = Atreya| first3 = Sushil K.| date = June 1991| title = Possible microwave absorption by H₂S gas in Uranus' and Neptune's atmospheres| journal = Icarus| issn = 0019-1035| volume = 91| issue = 2| pages = 220–233| bibcode = 1991Icar...91..220D| hdl = 2027.42/29299| url = http://www-personal.umich.edu/~atreya/Articles/1991_Microwave_Absorption.pdf| ref = {{sfnRef|de Pater Romani et al.|1991}}| access-date = 7 August 2007| archive-date = 6 June 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20110606122929/http://www-personal.umich.edu/~atreya/Articles/1991_Microwave_Absorption.pdf| url-status = live}}</ref> <ref name="Herbert Sandel et al. 1987">{{cite journal| doi = 10.1029/JA092iA13p15093| last1 = Herbert| first1 = F.| last2 = Sandel| first2 = B. R.| last3 = Yelle| first3 = R. V.| last4 = Holberg| first4 = J. B.| last5 = Broadfoot| first5 = A. L.| last6 = Shemansky| first6 = D. E.| last7 = Atreya| first7 = S. K.| last8 = Romani| first8 = P. N.| date = 30 December 1987| title = The Upper Atmosphere of Uranus: EUV Occultations Observed by Voyager&nbsp;2| journal = Journal of Geophysical Research| volume = 92| issue = A13| pages = 15,093–15,109| url = http://www-personal.umich.edu/~atreya/Articles/1987_Upper_Atm_Uranus.pdf| bibcode = 1987JGR....9215093H| ref = {{sfnRef|Herbert Sandel et al.|1987}}| access-date = 7 August 2007| archive-date = 6 June 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20110606135734/http://www-personal.umich.edu/~atreya/Articles/1987_Upper_Atm_Uranus.pdf| url-status = live}}</ref> <ref name="Tyler 1986"> {{cite journal |last1=Tyler |first1=J.L. |last2=Sweetnam |first2=D.N. |last3=Anderson |first3=J.D. |last4=Campbell |first4=J. K. |last5=Eshleman |first5=V. R. |last6=Hinson |first6=D. P. |last7=Levy |first7=G. S. |last8=Lindal |first8=G. F. |last9=Marouf |first9=E. A. |title=Voyager 2 Radio Science Observations of the Uranian System: Atmosphere, Rings, and Satellites |journal=Science |volume=233 |pages=79–84 |date=1986 |bibcode=1986Sci...233...79T |doi=10.1126/science.233.4759.79 |pmid=17812893 |issue=4759|last10=Simpson|first10=R. A.|s2cid=1374796 }} </ref> <ref name="Bishop Atreya et al. 1990">{{cite journal| doi = 10.1016/0019-1035(90)90094-P| last1 = Bishop| first1 = J.| last2 = Atreya| first2 = S. K.| last3 = Herbert| first3 = F.| last4 = Romani| first4 = P.| date = December 1990| title = Reanalysis of voyager&nbsp;2 UVS occultations at Uranus: Hydrocarbon mixing ratios in the equatorial stratosphere| journal = Icarus| volume = 88| issue = 2| pages = 448–464| url = http://www-personal.umich.edu/~atreya/Articles/1990_Reanalysis.pdf| bibcode = 1990Icar...88..448B| ref = {{sfnRef|Bishop Atreya et al.|1990}}| hdl = 2027.42/28293| access-date = 7 August 2007| archive-date = 18 September 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20190918194519/http://www-personal.umich.edu/~atreya/Articles/1990_Reanalysis.pdf| url-status = live}}</ref> <ref name="de Pater Romani et al. 1989">{{cite journal| doi = 10.1016/0019-1035(89)90040-7| last1 = de Pater| first1 = I.| last2 = Romani| first2 = P. N.| last3 = Atreya| first3 = S. K.| title = Uranius Deep Atmosphere Revealed| date = December 1989| journal = Icarus| issn = 0019-1035| volume = 82| issue = 2| pages = 288–313| bibcode = 1989Icar...82..288D| hdl = 2027.42/27655| url = http://www-personal.umich.edu/~atreya/Articles/1989_Uranus_Deep_Atm.pdf| ref = {{sfnRef|de Pater Romani et al.|1989}}| citeseerx = 10.1.1.504.149| access-date = 7 August 2007| archive-date = 6 June 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20110606123255/http://www-personal.umich.edu/~atreya/Articles/1989_Uranus_Deep_Atm.pdf| url-status = live}}</ref> <ref name="Summers & Strobel 1989"> {{cite journal |doi=10.1086/168031 |last1=Summers |first1=M. E. |last2=Strobel |first2=D. F. |date=1 November 1989 |title=Photochemistry of the atmosphere of Uranus |journal=The Astrophysical Journal |issn=0004-637X |volume=346 |pages=495–508 |bibcode=1989ApJ...346..495S |doi-access=free }} </ref> <ref name="Burgdorf Orton et al. 2006"> {{cite journal| doi = 10.1016/j.icarus.2006.06.006| last1 = Burgdorf | first1 = M.| last2 = Orton | first2 = G.| last3 = Vancleve | first3 = J.| last4 = Meadows | first4 = V.| last5 = Houck | first5 = J.| date=October 2006 | title = Detection of new hydrocarbons in Uranus' atmosphere by infrared spectroscopy| journal = Icarus| volume = 184| issue = 2| pages = 634–637| bibcode = 2006Icar..184..634B| ref = {{sfnRef|Burgdorf Orton et al.|2006}}}} </ref> <ref name="Encrenaz 2003"> {{cite journal |doi=10.1016/S0032-0633(02)00145-9 |last1=Encrenaz |first1=Thérèse |date=February 2003 |title=ISO observations of the giant planets and Titan: what have we learnt? |journal=Planetary and Space Science |volume=51 |issue=2 |pages=89–103 |bibcode=2003P&SS...51...89E }} </ref> <ref name="Encrenaz Lellouch et al. 2004">{{cite journal| doi = 10.1051/0004-6361:20034637| last1 = Encrenaz| first1 = T.| last2 = Lellouch| first2 = E.| last3 = Drossart| first3 = P.| last4 = Feuchtgruber| first4 = H.| last5 = Orton| first5 = G. S.| last6 = Atreya| first6 = S. K.| date = January 2004| title = First detection of CO in Uranus| journal = Astronomy and Astrophysics| volume = 413| issue = 2| pages = L5–L9| url = http://www-personal.umich.edu/~atreya/Articles/2004_First_Detection.pdf| bibcode = 2004A&A...413L...5E| ref = {{sfnRef|Encrenaz Lellouch et al.|2004}}| access-date = 28 August 2007| archive-date = 23 September 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20110923193402/http://www-personal.umich.edu/~atreya/Articles/2004_First_Detection.pdf| url-status = live}}</ref> <ref name="Atreya Wong 2005">{{cite journal |doi=10.1007/s11214-005-1951-5 |last1=Atreya |first1=Sushil K. |last2=Wong |first2=Ah-San |year=2005 |title=Coupled Clouds and Chemistry of the Giant Planets&nbsp;– A Case for Multiprobes |journal=Space Science Reviews |issn=0032-0633 |volume=116 |issue=1–2 |pages=121–136 |url=http://www-personal.umich.edu/~atreya/Chapters/2005_JovianCloud_Multiprobes.pdf |bibcode=2005SSRv..116..121A |hdl=2027.42/43766 |s2cid=31037195 |access-date=1 September 2015 |archive-date=22 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722074717/http://www-personal.umich.edu/~atreya/Chapters/2005_JovianCloud_Multiprobes.pdf |url-status=live }}</ref> <ref name="Young et al. 2001">{{cite journal |last1=Young |first1=Leslie A. |last2=Bosh |first2=Amanda S. |last3=Buie |first3=Marc |last4=Elliot |first4=J. L. |last5=Wasserman |first5=Lawrence H. |date=2001 |title=Uranus after Solstice: Results from the 1998&nbsp;November&nbsp;6 Occultation |journal=Icarus |volume=153 |issue=2 |pages=236–247 |doi=10.1006/icar.2001.6698 |url=http://www.boulder.swri.edu/~layoung/eprint/ur149/Young2001Uranus.pdf |bibcode=2001Icar..153..236Y |citeseerx=10.1.1.8.164 |access-date=7 August 2007 |archive-date=10 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191010062144/https://www.boulder.swri.edu/~layoung/eprint/ur149/Young2001Uranus.pdf |url-status=live }}</ref> <ref name="Herbert & Sandel 1999"> {{cite journal |doi=10.1016/S0032-0633(98)00142-1 |last1=Herbert |first1=Floyd |last2=Sandel |first2=Bill R. |date=August–September 1999 |title=Ultraviolet observations of Uranus and Neptune |journal=Planetary and Space Science |volume=47 |issue=8–9 |pages=1,119–1,139 |bibcode=1999P&SS...47.1119H }} </ref> <ref name="Trafton Miller et al. 1999"> {{cite journal| doi = 10.1086/307838| last1 = Trafton | first1 = L. M.| last2 = Miller | first2 = S.| last3 = Geballe | first3 = T. R.| last4 = Tennyson | first4 = J.| last5 = Ballester | first5 = G. E.| date=October 1999 | title = H₂ Quadrupole and H₃⁺ Emission from Uranus: The Uranian Thermosphere, Ionosphere, and Aurora| journal = The Astrophysical Journal| volume = 524| issue = 2| pages = 1,059–1,083| bibcode = 1999ApJ...524.1059T| ref = {{sfnRef|Trafton Miller et al.|1999}}| doi-access = free}} </ref> <ref name="Encrenaz Drossart et al. 2003">{{cite journal| doi = 10.1016/j.pss.2003.05.010| last1 = Encrenaz| first1 = T.| last2 = Drossart| first2 = P.| last3 = Orton| first3 = G.| last4 = Feuchtgruber| first4 = H.| last5 = Lellouch| first5 = E.| last6 = Atreya| first6 = S. K.| date = December 2003| title = The rotational temperature and column density of H₃⁺ in Uranus| journal = Planetary and Space Science| volume = 51| issue = 14–15| pages = 1013–1016| url = http://www-personal.umich.edu/~atreya/Articles/2003_Rotational_Temperature.pdf| bibcode = 2003P&SS...51.1013E| ref = {{sfnRef|Encrenaz Drossart et al.|2003}}| access-date = 7 August 2007| archive-date = 29 October 2015| archive-url = https://web.archive.org/web/20151029194458/http://www-personal.umich.edu/~atreya/Articles/2003_Rotational_Temperature.pdf| url-status = live}}</ref> <ref name="Lam Miller et al. 1997">{{cite journal| doi = 10.1086/310424| last1 = Lam| first1 = H. A.| last2 = Miller| first2 = S.| last3 = Joseph| first3 = R. D.| last4 = Geballe| first4 = T. R.| last5 = Trafton| first5 = L. M.| last6 = Tennyson| first6 = J.| last7 = Ballester| first7 = G. E.| date = 1 January 1997| title = Variation in the H₃⁺ Emission of Uranus| journal = The Astrophysical Journal| volume = 474| issue = 1| pages = L73–L76| url = http://www.ucl.ac.uk/phys/amopp/people/jonathan_tennyson/papers/192.pdf| bibcode = 1997ApJ...474L..73L| ref = {{sfnRef|Lam Miller et al.|1997}}| access-date = 1 September 2015| archive-date = 3 March 2016| archive-url = https://web.archive.org/web/20160303231005/http://www.ucl.ac.uk/phys/amopp/people/jonathan_tennyson/papers/192.pdf| url-status = live}}</ref> <ref name="Esposito2002"> {{Cite book |last=Esposito |first=L.W. |title=Planetary rings |journal=Reports on Progress in Physics |date=2002 |volume=65 |pages=[https://archive.org/details/planetaryrings0000espo/page/1741 1741–1783] |doi=10.1088/0034-4885/65/12/201 |isbn=978-0-521-36222-1 |bibcode=2002RPPh...65.1741E |issue=12 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/planetaryrings0000espo/page/1741 }} </ref> <ref name="summary">{{cite web |title=Voyager Uranus Science Summary |work=NASA/JPL |url=http://www.solarviews.com/eng/vgrur.htm |date=1988 |access-date=9 June 2007 |archive-date=26 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726164339/http://www.solarviews.com/eng/vgrur.htm |url-status=live }}</ref> <ref name="Elliot1977"> {{cite journal |title=The rings of Uranus |author1=Elliot, J. L. |author2=Dunham, E. |author3=Mink, D. |journal=Nature |date=1977 |volume=267 |issue=5609 |doi=10.1038/267328a0 |pages=328–330 |bibcode=1977Natur.267..328E|s2cid=4194104 }} </ref> <ref name="dePater2006"> {{cite journal |last=dePater |first=Imke |author2=Hammel, Heidi B. |author3=Gibbard, Seran G. |author4=Showalter Mark R. |title=New Dust Belts of Uranus: Two Ring, red Ring, Blue Ring |journal=Science |volume=312 |pages=92–94 |date=2006 |doi=10.1126/science.1125110 |bibcode=2006Sci...312...92D |pmid=16601188 |issue=5770|osti=957162 |s2cid=32250745 |url=http://pdfs.semanticscholar.org/b08c/0a14223369fac2d119727aeed26a0a7f7347.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190303170242/http://pdfs.semanticscholar.org/b08c/0a14223369fac2d119727aeed26a0a7f7347.pdf |url-status=dead |archive-date=2019-03-03 }} </ref> <ref name="Ness Acuña et al. 1986"> {{cite journal| doi = 10.1126/science.233.4759.85| last1 = Ness| first1 = Norman F.| last2 = Acuña| first2 = Mario H.| last3 = Behannon| first3 = Kenneth W.| last4 = Burlaga| first4 = Leonard F.| last5 = Connerney| first5 = John E. P.| last6 = Lepping| first6 = Ronald P.| last7 = Neubauer| first7 = Fritz M.| date=July 1986 | title = Magnetic Fields at Uranus| journal = Science| volume = 233| issue = 4759| pages = 85–89| pmid = 17812894| bibcode = 1986Sci...233...85N| s2cid = 43471184| ref = {{sfnRef|Ness Acuña et al.|1986}}}} </ref> <ref name="planetary"> {{cite web |title=No Longer Boring: 'Fireworks' and Other Surprises at Uranus Spotted Through Adaptive Optics |author=Lakdawalla, Emily |work=The Planetary Society |url=http://www.planetary.org/news/2004/1111_No_Longer_Boring_Fireworks_and_Other.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120212093821/http://www.planetary.org/news/2004/1111_No_Longer_Boring_Fireworks_and_Other.html |archive-date=12 February 2012 |date=2004 |access-date=13 June 2007}} </ref> <ref name="Hammel de Pater et al. Uranus in 2003, 2005">{{cite journal| doi = 10.1016/j.icarus.2004.11.012| last1 = Hammel| first1 = H. B.| last2 = De Pater| first2 = I.| last3 = Gibbard| first3 = S. G.| last4 = Lockwood| first4 = G. W.| last5 = Rages| first5 = K.| date = June 2005| title = Uranus in 2003: Zonal winds, banded structure, and discrete features| journal = Icarus| volume = 175| issue = 2| pages = 534–545| url = http://www.llnl.gov/tid/lof/documents/pdf/316112.pdf| bibcode = 2005Icar..175..534H| ref = {{sfnRef|Hammel de Pater et al. ("Uranus in 2003")|2005}}| access-date = 16 August 2007| archive-date = 25 October 2007| archive-url = https://web.archive.org/web/20071025031013/http://www.llnl.gov/tid/lof/documents/pdf/316112.pdf| url-status = dead}}</ref> <ref name="Rages Hammel et al. 2004"> {{cite journal| doi = 10.1016/j.icarus.2004.07.009| last1 = Rages| first1 = K. A.| last2 = Hammel| first2 = H. B.| last3 = Friedson| first3 = A. J.| date = 11 September 2004| title = Evidence for temporal change at Uranus' south pole| journal = Icarus| volume = 172| issue = 2| pages = 548–554| bibcode = 2004Icar..172..548R| ref = {{sfnRef|Rages Hammel et al.|2004}}}} </ref> <ref name="Sromovsky Fry et al. 2009"> {{cite journal| doi = 10.1016/j.icarus.2009.04.015| last1 = Sromovsky | first1 = L. A.| last2 = Fry | first2 = P. M.| last3 = Hammel | first3 = H. B.| last4 = Ahue | first4 = W. M.| last5 = de Pater | first5 = I.| last6 = Rages | first6 = K. A.| last7 = Showalter | first7 = M. R.| last8 = van Dam | first8 = M. A.| date=September 2009 | title = Uranus at equinox: Cloud morphology and dynamics| journal = Icarus| volume = 203| issue = 1| pages = 265–286 |arxiv = 1503.01957 | bibcode = 2009Icar..203..265S| s2cid = 119107838 | ref = {{sfnRef|Sromovsky Fry et al.|2009}}}} </ref> <ref name="Karkoschka ('Uranus') 2001"> {{cite journal| doi = 10.1006/icar.2001.6599| last1 = Karkoschka| first1 = Erich| date=May 2001 | title = Uranus' Apparent Seasonal Variability in 25 HST Filters| journal = Icarus| volume = 151| issue = 1| pages = 84–92| bibcode = 2001Icar..151...84K| ref = {{sfnRef|Karkoschka ("Uranus")|2001}}}} </ref> <ref name="Hammel de Pater et al. Uranus in 2004, 2005">{{cite journal| doi = 10.1016/j.icarus.2004.11.016| last1 = Hammel| first1 = H. B.| last2 = Depater| first2 = I.| last3 = Gibbard| first3 = S. G.| last4 = Lockwood| first4 = G. W.| last5 = Rages| first5 = K.| date = May 2005| title = New cloud activity on Uranus in 2004: First detection of a southern feature at 2.2 µm| journal = Icarus| volume = 175| issue = 1| pages = 284–288| url = http://www.llnl.gov/tid/lof/documents/pdf/316113.pdf| bibcode = 2005Icar..175..284H| osti = 15016781| ref = {{sfnRef|Hammel de Pater et al. ("Uranus in 2004")|2005}}| access-date = 10 August 2007| archive-date = 27 November 2007| archive-url = https://web.archive.org/web/20071127082700/http://www.llnl.gov/tid/lof/documents/pdf/316113.pdf| url-status = dead}}</ref> <ref name="DarkSpot">{{cite web |url=http://www.physorg.com/pdf78676690.pdf |title=Hubble Discovers a Dark Cloud in the Atmosphere of Uranus |author1=Sromovsky, L. |author2=Fry, P. |author3=Hammel, H. |author4=Rages, K |publisher=physorg.com |access-date=22 August 2007 |archive-date=6 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606053911/http://www.physorg.com/pdf78676690.pdf |url-status=live }}</ref> <ref name="Hammel2007"> {{cite journal |last=Hammel |first=H.B. |author2=Lockwood, G.W. |title=Long-term atmospheric variability on Uranus and Neptune |journal=Icarus |date=2007 |volume=186 |issue=1 |pages=291–301 |doi=10.1016/j.icarus.2006.08.027 |bibcode=2007Icar..186..291H}} </ref> <ref name="Lockwood & Jerzykiewicz 2006"> {{cite journal |doi=10.1016/j.icarus.2005.09.009 |last1=Lockwood |first1=G. W. |last2=Jerzykiewicz |first2=M. A. A. |date=February 2006 |title=Photometric variability of Uranus and Neptune, 1950–2004 |journal=Icarus |volume=180 |issue=2 |pages=442–452 |bibcode=2006Icar..180..442L }} </ref> <ref name="Klein & Hofstadter 2006">{{cite journal |doi=10.1016/j.icarus.2006.04.012 |last1=Klein |first1=M. J. |last2=Hofstadter |first2=M. D. |date=September 2006 |title=Long-term variations in the microwave brightness temperature of the Uranus atmosphere |journal=Icarus |volume=184 |issue=1 |pages=170–180 |bibcode=2006Icar..184..170K |url=https://trs.jpl.nasa.gov/bitstream/2014/10021/1/02-2103.pdf |access-date=4 November 2018 |archive-date=29 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929075610/https://trs.jpl.nasa.gov/bitstream/handle/2014/10021/02-2103.pdf;jsessionid=E7AE0B82FC6F6417FB03DBE7FD783B0E?sequence=1 |url-status=live }}</ref> <ref name="Nineplanets">{{cite web |title=Uranus |url=http://www.nineplanets.org/uranus.html |publisher=nineplanets.org |access-date=3 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811232656/http://nineplanets.org/uranus.html |archive-date=11 August 2011 |url-status=dead }}</ref> <ref name="Hussmann2006"> {{cite journal |last=Hussmann |first=Hauke |author2=Sohl, Frank |author3=Spohn, Tilman |title=Subsurface oceans and deep interiors of medium-sized outer planet satellites and large trans-neptunian objects |journal=Icarus |volume=185 |issue=1 |pages=258–273 |date=2006 |doi=10.1016/j.icarus.2006.06.005 |bibcode=2006Icar..185..258H}} </ref> <ref name="Tittemore Wisdom 1990">{{cite journal |doi=10.1016/0019-1035(90)90125-S |last1=Tittemore |first1=William C. |last2=Wisdom |first2=Jack |date=June 1990 |title=Tidal evolution of the Uranian satellites: III. Evolution through the Miranda-Umbriel 3:1, Miranda-Ariel 5:3, and Ariel-Umbriel 2:1 mean-motion commensurabilities |journal=Icarus |volume=85 |issue=2 |pages=394–443 |bibcode=1990Icar...85..394T |hdl=1721.1/57632 |url=https://dspace.mit.edu/bitstream/1721.1/57632/2/19834233-MIT.pdf |access-date=25 August 2019 |archive-date=29 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929075616/https://dspace.mit.edu/bitstream/handle/1721.1/57632/19834233-MIT.pdf;jsessionid=9DEF250A8DE16E7C9D3D8BD7DE10CEE5?sequence=2 |url-status=live }}</ref> <ref name="Tittemore 1990"> {{cite journal |doi=10.1016/0019-1035(90)90024-4 |last=Tittemore |first=W. C. |date=September 1990 |title=Tidal heating of Ariel |journal=Icarus |volume=87 |issue=1 |pages=110–139 |bibcode=1990Icar...87..110T }} </ref> <ref name="spilker">{{cite web |url=https://www.lpi.usra.edu/opag/meetings/march08/presentations/spilker.pdf |title=Cassini Extended Missions |last=Spilker |first=Linda |publisher=Lunar and Planetary Institute |date=1 April 2008 |access-date=7 May 2021 |archive-date=30 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210830232453/https://www.lpi.usra.edu/opag/meetings/march08/presentations/spilker.pdf |url-status=live }}</ref> }} ==Nog leesstof== {{refbegin}} * {{cite web |title=Stinky 'mushball' hailstones on Uranus may explain an atmospheric anomaly there (and on Neptune, too) |author=Tereza Pultarova |date=1 Oct 2021 |website=Space.com |url=https://www.space.com/uranus-mushballs-hailstones-stinky-gas-neptune-atmosphere-anomaly}} * {{cite book |ref=Miner |last=Miner |first=Ellis D. |date=1998 |title=Uranus: The Planet, Rings and Satellites |location=New York |publisher=John Wiley and Sons |isbn=978-0-471-97398-0}} * {{cite magazine |title=Uranus: Voyager Visits a Dark Planet |first=Rick |last=Gore |magazine=National Geographic |pages=178–194 |volume=170 |issue=2 |date=August 1986 |issn=0027-9358 |oclc=643483454}} * {{cite book |author=Alexander, Arthur Francis O'Donel |date=1965 |title=The Planet Uranus: A History of Observation, Theory and Discovery|publisher=New York, American Elsevier Pub. Co. |url=https://archive.org/details/planeturanushist0000alex }} * {{cite book |first=Johann Elert |last=Bode|title=Von dem neu entdeckten Planeten |url=https://archive.org/details/bub_gb_ZqA5AAAAcAAJ |year=1784 |bibcode=1784vdne.book.....B |doi=10.3931/e-rara-1454 |publisher=bey dem Verfasser [etc.] }} {{refend}} ==Skakels== * [http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=35653 Uranus] by die [[Europese Ruimteagentskap]] * [https://solarsystem.nasa.gov/planets/uranus/overview/ Uranus] by [[Nasa]] se Solar System Exploration-webtuiste * [http://photojournal.jpl.nasa.gov/targetFamily/Uranus Uranus] by [[Jet Propulsion Laboratory]] se planetêre fotojoernaal * [http://www.ciclops.org/ir_index/81/Voyager_at_Uranus "Voyager at Uranus"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150104173418/http://www.ciclops.org/ir_index/81/Voyager_at_Uranus |date=4 January 2015 }} (foto's) * {{cite web |last=Gray |first=Meghan |title=Uranus |url=http://www.sixtysymbols.com/videos/uranus.htm |work=Sixty Symbols |publisher=Brady Haran vir die Universiteit van Nottingham |author2=Merrifield, Michael |date=2010}} * [https://gravitysimulator.org/solar-system/uranus-and-its-rings-and-major-moons Interaktiewe 3D-swaartekragsimulasie van die Uranusstelsel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611221238/https://gravitysimulator.org/solar-system/the-uranian-system/ |date=11 June 2020 }} {{Commons-kategorie inlyn|Uranus}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Uranus|Engelse Wikipedia]] {{PlaneteSon}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Uranus| ]] ny2vuf4l6nr24dkz7c7zwvq2qwr3l3s 3 28416 2890250 2890112 2026-04-05T19:34:56Z SpesBona 2720 /* Galileo Galilei */ nuwe afdeling 2890250 wikitext text/x-wiki {{The Rosetta Barnstar|1=Omdat ek so vertaal en vertaal en vertaal :)}} {| class="infobox" style="float:right;" width=140px | |- !align="center"|[[Lêer:Dresser.svg|138px|Archive]]<br/>Argiewe: ---- |- | *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2008|Argief 2008]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2009|Argief 2009]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2010|Argief 2010]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2011|Argief 2011]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2012|Argief 2012]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2013|Argief 2013]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2014|Argief 2014]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2015|Argief 2015]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2016|Argief 2016]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2017|Argief 2017]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2018|Argief 2018]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2019|Argief 2019]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2020|Argief 2020]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2021|Argief 2021]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2022|Argief 2022]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2023|Argief 2023]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2024|Argief 2024]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2025|Argief 2025]] |} == [[101955 Benoe]] == Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ons eerste een vir 2026! Iets wat ek jou lankal wou gevra het, aangesien ons twee deesdae die meeste voorbladartikels benoem: Wat dink jy van my voorbladartikels? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 28 Desember 2025 (UTC) :{{ping|SpesBona}} Ek was eintlik bang jy vra my ooit, want soos jy weet, hou ek niks van sport nie. Om jou te kan antwoord, het ek egter [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] gaan lees, en ek is werklik beïndruk. Jou Afrikaans is beter as die meeste Afrikaanssprekendes s'n, en ek het vir jou artikel gaan stem. Doen so voort! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] {{stapel|[[Lêer:Editor_-_bufonite_star.jpg|duimnael|[[:en:Wikipedia:Service_awards#Master_Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Meesterredakteur III]]<br />(18 jaar, 74 000+)<br /><small>Toegeken deur Aliwal2012</small>]]}} :Baie dankie Burgert, hoe bly is ek nou om dit van jou te hoor! Dié vraag het lankal in my kop gedraai en ek het ook stemme begin tel (waarmee ek as 't ware slegs myself verneder het). Die T20I-vrouewêreldbeker 2024 wat tot dusver ook die moeilikste artikel in my reeks, aangesien dit een van die kleiner toernooie met redelik min spanne was. Ek nomineer toernooie slegs wanneer die artikel bo 100&nbsp;grepe is en dit meer as 'n 100 verwysings het. Tans is daar nie nuwe sportartikels vir ons voorblad beskikbaar nie, eers vanaf 2026 kan ek toekomstige toernooie tot voorbladartikels uitbrei. Só daar gaan nie meer baie nuwe sportvoorbladartikels wees nie. :) Afrikaans en Suid-Afrikaanse sport is die twee hoofredes hoekom ek Radio Sonder Grense bo enige Duitse radiostasie verkies en ek luister elke dag (ek verkies beide krieket en rugby bo sokker). Ek is ook 'n bietjie bang dat my Afrikaans agteruitgaan hier in Duitsland en volgens my gevoel is dit nie meer op die vlak soos enkele jaar gelede nie (soms ontbreek die een of ander woord). Maar ek probeer steeds my bes en om van jou artikels te lees help ook baie! Nogmaals baie dankie, opreg bedoel! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:30, 28 Desember 2025 (UTC) ::Geluk en dankie, Burgert! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:02, 28 Desember 2025 (UTC) :::Geluk! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:12, 9 Januarie 2026 (UTC) {{Gebruikervoorblad|101955 Benoe}} == [[Grootvorstedom Moskou]] == {{Gebruikervoorblad|Grootvorstedom Moskou}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. As ons nou hier is: Het jy nog 'n wenk vir die deur my benoemde [[Paraguay]]? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 18 Januarie 2026 (UTC) :Nogmaals geluk Burgert! Jy rol hulle nou mooi uit! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:08, 19 Januarie 2026 (UTC) == Taalvraag == Goeiemiddag Burgert, ek het 'n nuwe taalvraag. Aangesien dit [[Turkiese tale]] is, vermoed ek dat dit ook [[Turkiese volke]] is pleks van "Turkse volke". As dit wel die geval is, sal ek dit natuurlik aanpas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 15:10, 30 Januarie 2026 (UTC) :{{ping|SpesBona}} Ek kry nie die woord "Turkies" of enige vertaling vir dié vorm van die woord in enige Afrikaanse woordeboek nie. Ek het "Turkische talen" as wisselvorm op die Nederlandse Wikipedia gekry en dit toe begin gebruik om dit te onderskei van die tale van Turkye. Maar as 'n mens aanneem dis reg, sou "Turkiese volke" seker verkieslik wees. Ek dink ons moet maar die woord skep, want dit het 'n breër betekenis as "van Turkye". [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:52, 30 Januarie 2026 (UTC) ::Dit sal net konsekwent wees en ja, die Turkiese volke in Sentraal-Asië is nie "van Turkye" nie. Lyk my my gevoel was korrek en ek sal die artikels aanpas. Baie dankie! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:15, 30 Januarie 2026 (UTC) == [[Helios]] == {{Gebruikervoorblad|Helios}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dit is altyd lekker om voorbladartikels oor die Griekse mitologie te plaas! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:34, 1 Februarie 2026 (UTC) :Baie geluk Burgert! Ons reën sopnat hier in Limpopo! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 04:47, 2 Februarie 2026 (UTC) == [[Plesiosauria]] == {{Gebruikervoorblad|Plesiosauria}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dit pas mooi by jou vorige voorbladartikels [[Dinosourus]] en [[Pterosauria]]. Terloops, dit is ons 700ste voorbladartikel! Dalk stel jy ook belang in ons nuwe voorbladbeeld oor die Sh 2-113-newel in die sterrebeeld [[Swaan (sterrebeeld)|Swaan]]? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 15 Februarie 2026 (UTC) :{{Ping|SpesBona}} Baie dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:49, 15 Februarie 2026 (UTC) :: Geluk en dankie Burgert! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:13, 15 Februarie 2026 (UTC) == [[Iwan die Verskriklike]] == {{Gebruikervoorblad|Iwan die Verskriklike}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ná [[Pieter I van Rusland]] en [[Nikolaas II van Rusland]] nog 'n tsaar op ons voorblad. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:36, 1 Maart 2026 (UTC) :Geluk en dankie! Groete![[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:53, 1 Maart 2026 (UTC) == [[Ruimtebotsing]] == {{Gebruikervoorblad|Ruimtebotsing}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Met elke nuwe voorbladpoging van my kant af verstaan ek al jou harde werk aan nuwe voorbladartikels al hoe beter! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 15 Maart 2026 (UTC) == [[Speelkaart]] == {{Gebruikervoorblad|Speelkaart}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 22 Maart 2026 (UTC) == [[Rockwell B-1 Lancer]] is herroep? == Hi Burgert, by Oesjaar se artikel [[Rockwell B-1 Lancer]] staan daar (2de para.) "die program is deur die Reagan-administrasie '''herroep'''". Dis veronderstel om te meen Amerika het voortgegaan daarmee. Beteken '''herroep''' nie soos in ''Mbeki is herroep (afgedank) nie''? Jou mening asb! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:15, 1 April 2026 (UTC) :{{ping|Aliwal2012}} Ja, ek sou sê die program is hervat. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 10:48, 5 April 2026 (UTC) == [[Galileo Galilei]] == {{Gebruikervoorblad|Galileo Galilei}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. 'n Geseënde Paasfees vir jy en jou geliefdes! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 5 April 2026 (UTC) 9uxk7jhm7vrde3xnrsus3yug79mjy3v 2890255 2890250 2026-04-05T19:39:05Z Oesjaar 7467 /* Galileo Galilei */ Dankie. 2890255 wikitext text/x-wiki {{The Rosetta Barnstar|1=Omdat ek so vertaal en vertaal en vertaal :)}} {| class="infobox" style="float:right;" width=140px | |- !align="center"|[[Lêer:Dresser.svg|138px|Archive]]<br/>Argiewe: ---- |- | *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2008|Argief 2008]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2009|Argief 2009]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2010|Argief 2010]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2011|Argief 2011]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2012|Argief 2012]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2013|Argief 2013]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2014|Argief 2014]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2015|Argief 2015]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2016|Argief 2016]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2017|Argief 2017]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2018|Argief 2018]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2019|Argief 2019]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2020|Argief 2020]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2021|Argief 2021]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2022|Argief 2022]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2023|Argief 2023]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2024|Argief 2024]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2025|Argief 2025]] |} == [[101955 Benoe]] == Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ons eerste een vir 2026! Iets wat ek jou lankal wou gevra het, aangesien ons twee deesdae die meeste voorbladartikels benoem: Wat dink jy van my voorbladartikels? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 28 Desember 2025 (UTC) :{{ping|SpesBona}} Ek was eintlik bang jy vra my ooit, want soos jy weet, hou ek niks van sport nie. Om jou te kan antwoord, het ek egter [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] gaan lees, en ek is werklik beïndruk. Jou Afrikaans is beter as die meeste Afrikaanssprekendes s'n, en ek het vir jou artikel gaan stem. Doen so voort! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] {{stapel|[[Lêer:Editor_-_bufonite_star.jpg|duimnael|[[:en:Wikipedia:Service_awards#Master_Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Meesterredakteur III]]<br />(18 jaar, 74 000+)<br /><small>Toegeken deur Aliwal2012</small>]]}} :Baie dankie Burgert, hoe bly is ek nou om dit van jou te hoor! Dié vraag het lankal in my kop gedraai en ek het ook stemme begin tel (waarmee ek as 't ware slegs myself verneder het). Die T20I-vrouewêreldbeker 2024 wat tot dusver ook die moeilikste artikel in my reeks, aangesien dit een van die kleiner toernooie met redelik min spanne was. Ek nomineer toernooie slegs wanneer die artikel bo 100&nbsp;grepe is en dit meer as 'n 100 verwysings het. Tans is daar nie nuwe sportartikels vir ons voorblad beskikbaar nie, eers vanaf 2026 kan ek toekomstige toernooie tot voorbladartikels uitbrei. Só daar gaan nie meer baie nuwe sportvoorbladartikels wees nie. :) Afrikaans en Suid-Afrikaanse sport is die twee hoofredes hoekom ek Radio Sonder Grense bo enige Duitse radiostasie verkies en ek luister elke dag (ek verkies beide krieket en rugby bo sokker). Ek is ook 'n bietjie bang dat my Afrikaans agteruitgaan hier in Duitsland en volgens my gevoel is dit nie meer op die vlak soos enkele jaar gelede nie (soms ontbreek die een of ander woord). Maar ek probeer steeds my bes en om van jou artikels te lees help ook baie! Nogmaals baie dankie, opreg bedoel! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:30, 28 Desember 2025 (UTC) ::Geluk en dankie, Burgert! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:02, 28 Desember 2025 (UTC) :::Geluk! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:12, 9 Januarie 2026 (UTC) {{Gebruikervoorblad|101955 Benoe}} == [[Grootvorstedom Moskou]] == {{Gebruikervoorblad|Grootvorstedom Moskou}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. As ons nou hier is: Het jy nog 'n wenk vir die deur my benoemde [[Paraguay]]? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 18 Januarie 2026 (UTC) :Nogmaals geluk Burgert! Jy rol hulle nou mooi uit! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:08, 19 Januarie 2026 (UTC) == Taalvraag == Goeiemiddag Burgert, ek het 'n nuwe taalvraag. Aangesien dit [[Turkiese tale]] is, vermoed ek dat dit ook [[Turkiese volke]] is pleks van "Turkse volke". As dit wel die geval is, sal ek dit natuurlik aanpas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 15:10, 30 Januarie 2026 (UTC) :{{ping|SpesBona}} Ek kry nie die woord "Turkies" of enige vertaling vir dié vorm van die woord in enige Afrikaanse woordeboek nie. Ek het "Turkische talen" as wisselvorm op die Nederlandse Wikipedia gekry en dit toe begin gebruik om dit te onderskei van die tale van Turkye. Maar as 'n mens aanneem dis reg, sou "Turkiese volke" seker verkieslik wees. Ek dink ons moet maar die woord skep, want dit het 'n breër betekenis as "van Turkye". [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:52, 30 Januarie 2026 (UTC) ::Dit sal net konsekwent wees en ja, die Turkiese volke in Sentraal-Asië is nie "van Turkye" nie. Lyk my my gevoel was korrek en ek sal die artikels aanpas. Baie dankie! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:15, 30 Januarie 2026 (UTC) == [[Helios]] == {{Gebruikervoorblad|Helios}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dit is altyd lekker om voorbladartikels oor die Griekse mitologie te plaas! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:34, 1 Februarie 2026 (UTC) :Baie geluk Burgert! Ons reën sopnat hier in Limpopo! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 04:47, 2 Februarie 2026 (UTC) == [[Plesiosauria]] == {{Gebruikervoorblad|Plesiosauria}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dit pas mooi by jou vorige voorbladartikels [[Dinosourus]] en [[Pterosauria]]. Terloops, dit is ons 700ste voorbladartikel! Dalk stel jy ook belang in ons nuwe voorbladbeeld oor die Sh 2-113-newel in die sterrebeeld [[Swaan (sterrebeeld)|Swaan]]? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 15 Februarie 2026 (UTC) :{{Ping|SpesBona}} Baie dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:49, 15 Februarie 2026 (UTC) :: Geluk en dankie Burgert! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:13, 15 Februarie 2026 (UTC) == [[Iwan die Verskriklike]] == {{Gebruikervoorblad|Iwan die Verskriklike}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ná [[Pieter I van Rusland]] en [[Nikolaas II van Rusland]] nog 'n tsaar op ons voorblad. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:36, 1 Maart 2026 (UTC) :Geluk en dankie! Groete![[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:53, 1 Maart 2026 (UTC) == [[Ruimtebotsing]] == {{Gebruikervoorblad|Ruimtebotsing}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Met elke nuwe voorbladpoging van my kant af verstaan ek al jou harde werk aan nuwe voorbladartikels al hoe beter! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 15 Maart 2026 (UTC) == [[Speelkaart]] == {{Gebruikervoorblad|Speelkaart}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 22 Maart 2026 (UTC) == [[Rockwell B-1 Lancer]] is herroep? == Hi Burgert, by Oesjaar se artikel [[Rockwell B-1 Lancer]] staan daar (2de para.) "die program is deur die Reagan-administrasie '''herroep'''". Dis veronderstel om te meen Amerika het voortgegaan daarmee. Beteken '''herroep''' nie soos in ''Mbeki is herroep (afgedank) nie''? Jou mening asb! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:15, 1 April 2026 (UTC) :{{ping|Aliwal2012}} Ja, ek sou sê die program is hervat. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 10:48, 5 April 2026 (UTC) == [[Galileo Galilei]] == {{Gebruikervoorblad|Galileo Galilei}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. 'n Geseënde Paasfees vir jy en jou geliefdes! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 5 April 2026 (UTC) :: Dankie, goed gedoen! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:39, 5 April 2026 (UTC) aufm0k7iyh1fy2318pizsoe7yem4ysn 0 30606 2890494 2846158 2026-04-06T09:55:58Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890494 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas3 |lyfstyl = width:40em; |titel = ATKV |titelstyl = |kopstyl = |etiketstyl = width:33% |datastyl = |kop1 = |etiket1 = Tipe |data1 = Nie-winsgewende organisasie |etiket2 = Gestig |data2 = [[19 Augustus]] [[1930]], [[Kaapstad]], [[Suid-Afrika]] |etiket3 = Hoofkantoor |data3 = [[Randburg]],[[Suid-Afrika]] |etiket4 = Webwerf |data4 = [http://www.atkv.org.za/ http://www.atkv.org.za/] |data5=Sonél Brits|etiket5=Besturende direkteur ATKV-MSW}} Die '''Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging''' (ATKV) is 'n vereniging wat daarna streef om op ’n volhoubare wyse om te sien na die diverse Afrikaanssprekende gemeenskap se taal- en kultuurbehoeftes in Suid-Afrika. Die ATKV is op [[19 Augustus]] [[1930]] in [[Kaapstad]] gestig. Die ATKV het ongeveer 70&nbsp;000 hooflede en bedryf ongeveer 30 kultuurprojekte per jaar wat bykans 55&nbsp;000 inskrywings genereer en meer as 220&nbsp;000 mense regstreeks betrek.<ref>[http://www.atkv.org.za/?page_id=5889 Die ATKV se webtuiste], besoek op 21 Junie 2013</ref> Die ATKV deel jaarliks talle pryse uit, en is ook bekend vir sy sewe vakansieoorde.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> == Geskiedenis<ref>Kok, F.J. Die taak van kultuurorganisasies in minderheidskultuurgroepe met besondere verwysing na die ATKV</ref><ref>Van Rensburg, A.P.J. Monumentaal die bouwerke ... ’n halfeeu op die voorpos – die verhaal van die ontstaan, groei en prestasies van die ATKV (SAS en H)</ref> == Afrikaners het hulle heil op groot skaal by die destydse [[Suid-Afrikaanse Spoorweë]] gevind en teen 1930 was ongeveer 50% van spoorweg-personeel Afrikaanssprekend. Die bedryfstaal was egter steeds Engels. Afrikaans word in 1925 as amptelike landstaal erken. Onder die leiding van Sybie van der Spuy word die aanvoorwerk gedoen wat uiteindelik op die stigting van die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging uitloop. Die stigters wou nie net Afrikaners leer om beter Afrikaans te praat nie, maar ook hulle Engelse kollegas in die spoorwegdiens. Die sing van “[[God Save the King]]” ter afsluiting van die stigtingsvergadering was volgens Sybie juis bedoel om Engelssprekendes welkom te laat voel. Die eerste statute van die organisasie stel sy doelstellings onder meer soos volg: “Om die gebruik van Afrikaans binne sowel as buite die spoorwegdiens te bevorder en ’n lewendige belangstelling in Afrikaanse kuns en kultuur aan te kweek.” ATKV-takke het van die begin ’n belangrike rol gespeel om die organisasie se doelstellings te help bereik. Dit het van meet af aan ’n verskeidenheid projekte ingesluit wat die Afrikanerkultuur weerspieël. Die Vrou-en-moederbeweging (VMB), die vrouevleuel van die ATKV, is in 1943 amptelik tot stand gebring met die leuse “Ek sien haar win” en sou deur nasionale projekte ’n belangrike sosio-maatskaplike rol speel. Die jaar 1990 was ’n waterskeiding in die Suid-Afrikaanse politiek nadat pres. [[F.W. de Klerk]] die dramatiese veranderinge aangekondig het wat tot die 1994-verkiesing en ’n nuwe demokratiese bestel vir alle Suid-Afrikaners gelei het. Die ATKV besluit in 1991 om sy lidmaatskap vir alle rasse oop te stel. Die destydse presidente [[Nelson Mandela]] (1995) en [[Thabo Mbeki]] (1998) het ook as openingsprekers by ATKV-kongresse opgetree. In 1993 amalgameer die Afrikaanse Taal- en Kultuurbond van die Poskantoor met die ATKV en projekte soos Applous en die nasionale redenaarskompetisie vir hoër- en laerskole en vir studente word deel van die ATKV se kultuurproduk-aanbod. In 2000 sou ook die Suid-Afrikaanse Polisiediens se kultuurorganisasie, Akpol, met die ATKV amalgameer. Die ATKV verdeel van 1 Maart 2016 in twee afsonderlike maatskappye, ’n houermaatskappy bekend as ATKV-MSW (maatskappy sonder winsbejag) en ’n 100%-sakefiliaal bekend as ATKV-Sake. === Taalgenoot === {{Hoofartikel|Taalgenoot}} Die stigting van Taalgenoot in Desember 1931 as amptelike maandblad van die vereniging het verdere momentum aan taalbevordering gegee. Die eerste redakteur, Kosie Jacobs, noem destyds een van hulle doelstellings is om ook aan Engelssprekendes die geleentheid te gee om hulle kennis van Afrikaans uit te brei. Taalgenoot verskyn tans vier keer per jaar: ’n Somer-, Herfs-, Winter en Lenteuitgawe. Die ATKV publiseer ook tot 2016 maandeliks die tydskrif ''Hoezit!'' vir kinders tussen die ouderdomme van 8 en 14. === Lapa Uitgewers === In 1993 koop die ATKV J.P. van der Walt Uitgewers en dit staan sedert 2000 bekend as LAPA (Lees Afrikaans, praat Afrikaans) Uitgewers. [[LAPA Uitgewers]] word in 2020 aan Penguin Random House verkoop. === Kultuurprojekte === Die ATKV bied oor die jare verskeie projekte aan: * ATKV-Crescendo, ’n platform vir alle voornemende liedjieskrywer-sangers * ATKV-Muziq, ’n kompetisie vir jong instrumentaliste * ATKV-Muziqanto, ’n klassiekesangkompetisie * ATKV-Applous, ’n koorkompetisie vir skole * ATKV-Komposisiekompetisie vir nuwe koorwerke * ATKV-Koorleierswerkswinkels * ATKV-Mediaveertjies en -Woordveertjies * ATKV-Tienertoneelkompetisie * ATKV-Rieldans * ATKV-Filmverse, ’n digkuns-animasieprojek * ATKV-Postmatriek * ATKV-Jeugberaad vir hoëprofieldenkers in graad 10 en 11. * ATKV-Jeugleiersimposiums vir verkose leiers van skole * ATKV-Tjokkertoneel * ATKV-Redenaars * ATKV-Debat * ATKV-Entrepreneurs * ATKV-Handevat Die afdeling Projekte organiseer byvoorbeeld in die laat 1980's en begin 1990's Kampustoneel in Pretoria, waaraan al die dramadepartemente deelneem het. Dit kan as die voorloper van vandag se Afrikaanse Kunstefeeste beskou word. Dramaturge soos [[Reza de Wet]] en [[Deon Opperman]] debuteer hier. Met die koms van die kunstefeeste het die aandag na hoërskole en die jaarlikse landwye ATKV-Tienertoneel verskuif.<ref name="HAT Taal-en-feitegids" /> ===== ATKV-Digiprojekte ===== Die ATKV word in 2020 weens die Covid-19-pandemie genoodsaak om sy produkaanbod aan te pas en stel ATKV-DigiProjekte bekend: * ATKV-DigiSpel waar deelnemers aanlyn aan ’n spelkompetisie kan deelneem * ATKV-DigiTaal waar deelnemers aanlyn hulle kennis oor die Afrikaanse taal kan toets * ATKV-DigiGroei is ’n reeks webinare deur topsprekers in die politiek, ekonomie, onderwys en tegnologie * ATKV-DigiSkryf, ’n skryfkompetisie * ATKV-DigiKuns, ’n platform waar deelnemers hul gunsteling- Afrikaanse gedig kan kies – of hul eie gedig – en ’n visuele interpretasie daarvan in die vorm van ’n oorspronklike kunswerk kan skep. * ATKV-DigiKaptein vir jong leiers * ATKV-DigiPraat en ATKV-DigiSpanpraat om te redeneer oor aktuele onderwerpe === Taalprojekte === Die taalafdeling se projekte is daarop gerig om die Afrikaanse taal as onderrigmedium in skole te ondersteun en as vak uit te brei as verlengstuk met die oog op taalbevordering in gemeenskappe. Die taalafdeling bevorder Afrikaanse taalverwerwing deur middel van verskeie projekte in ’n meertalige konteks. Die taalprojekte sluit in: * ’n Leesprojek * Leeskringe * Kinderboektoekennings * Skitter in Afrikaans-werkswinkels * ’n Afrikaanse Olimpiade * ATKV-Spelathon * [[Moedertaalonderrig]]: #MyTaal * Afrikaans vir Almal * ’n Talethon * ’n Taalerfenisprojek === Vriende van Afrikaans (VVA) === Die Vriende van Afrikaans is ’n divisie van die ATKV. ’n Klein groepie Afrikaanssprekendes het hierdie vereniging op 8 Februarie 1994 in Stellenbosch gestig onder die leiding van mnr. Willem Dempsey (dosent, senator, burgemeester en oud-ambassadeur) en prof. Johan Combrink, ’n bekende taalkundige en ’n vurige kampvegter vir Afrikaans. Johan het die VVA se hoofkantoor in Stellenbosch gevestig. Ná sy dood op 25 Julie 1999 is sy werk deur sy vrou, dr. Louise Combrink, voortgesit tot en met die insluiting by die ATKV in September 2014. Die VVA fokus hoofsaaklik om ’n liefde vir lees by kinders te kweek, asook om die waarde van voorlees te onderstreep. === Vakansieoorde === Hartenbos was die eerste vakansieoord wat die ATKV aangekoop het. Nog oorde sou volg: Natalia, aan die Suidkus, in 1956; Klein-Kariba, naby die destydse Warmbad, in 1973; Goudini, in die Breederiviervallei naby Rawsonville, en Buffelspoort, naby Rustenburg, albei in 1993; Drakensville in die Drakensberggebied in 2006 en Eiland Spa, oos van Tzaneen, in 2009. * ATKV Buffelspoort (naby [[Rustenburg]]). * ATKV [[Drakensville]] (naby [[Bergville]]/[[Harrismith]]) * [[ATKV Eiland Spa]] (in die Hans Merensky-natuurreservaat, [[Limpopo]]). * ATKV [[Goudini Spa]] (naby [[Worcester]]). * ATKV [[Hartenbos]] (naby [[Mosselbaai]]). * ATKV [[Klein-Kariba]] (naby [[Warmbad]]/[[Bela-Bela]]). * [[ATKV Natalia]] (naby [[Winkelspruit]]). == Sien ook == * [[Crescendo]], jaarlikse sangkompetisie. * [[ATKV-Prosaprys]], letterkunde prys wat jaarliks aan 'n Afrikaanse skrywer toegeken word. * [[ATKV-Universiteitedebat]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.atkv.org.za/ ATKV se webwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:ATKV| ]] [[Kategorie:Afrikaans]] [[Kategorie:Afrikanernasionalisme]] hedo8hfxykvpfwmaaergeze4mey5n3s 2890495 2890494 2026-04-06T09:57:30Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890495 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas3 |lyfstyl = width:40em; |titel = ATKV |titelstyl = |kopstyl = |etiketstyl = width:33% |datastyl = |kop1 = |etiket1 = Tipe |data1 = Nie-winsgewende organisasie |etiket2 = Gestig |data2 = [[19 Augustus]] [[1930]], [[Kaapstad]], [[Suid-Afrika]] |etiket3 = Hoofkantoor |data3 = [[Randburg]],[[Suid-Afrika]] |etiket4 = Webwerf |data4 = [http://www.atkv.org.za/ http://www.atkv.org.za/] |data5=Sonél Brits|etiket5=Besturende direkteur ATKV-MSW}} Die '''Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging''' (ATKV) is 'n vereniging wat daarna streef om op ’n volhoubare wyse om te sien na die diverse Afrikaanssprekende gemeenskap se taal- en kultuurbehoeftes in Suid-Afrika. Die ATKV is op [[19 Augustus]] [[1930]] in [[Kaapstad]] gestig. Die ATKV het ongeveer 70&nbsp;000 hooflede en bedryf ongeveer 30 kultuurprojekte per jaar wat bykans 55&nbsp;000 inskrywings genereer en meer as 220&nbsp;000 mense regstreeks betrek.<ref>[http://www.atkv.org.za/?page_id=5889 Die ATKV se webtuiste], besoek op 21 Junie 2013</ref> Die ATKV deel jaarliks talle pryse uit, en is ook bekend vir sy sewe vakansieoorde.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> == Geskiedenis<ref>Kok, F.J. Die taak van kultuurorganisasies in minderheidskultuurgroepe met besondere verwysing na die ATKV</ref><ref>Van Rensburg, A.P.J. Monumentaal die bouwerke ... ’n halfeeu op die voorpos – die verhaal van die ontstaan, groei en prestasies van die ATKV (SAS en H)</ref> == Afrikaners het hulle heil op groot skaal by die destydse [[Suid-Afrikaanse Spoorweë]] gevind en teen 1930 was ongeveer 50% van spoorweg-personeel Afrikaanssprekend. Die bedryfstaal was egter steeds Engels. Afrikaans word in 1925 as amptelike landstaal erken. Onder die leiding van Sybie van der Spuy word die aanvoorwerk gedoen wat uiteindelik op die stigting van die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging uitloop. Die stigters wou nie net Afrikaners leer om beter Afrikaans te praat nie, maar ook hulle Engelse kollegas in die spoorwegdiens. Die sing van “[[God Save the King]]” ter afsluiting van die stigtingsvergadering was volgens Sybie juis bedoel om Engelssprekendes welkom te laat voel. Die eerste statute van die organisasie stel sy doelstellings onder meer soos volg: “Om die gebruik van Afrikaans binne sowel as buite die spoorwegdiens te bevorder en ’n lewendige belangstelling in Afrikaanse kuns en kultuur aan te kweek.” ATKV-takke het van die begin ’n belangrike rol gespeel om die organisasie se doelstellings te help bereik. Dit het van meet af aan ’n verskeidenheid projekte ingesluit wat die Afrikanerkultuur weerspieël. Die Vrou-en-moederbeweging (VMB), die vrouevleuel van die ATKV, is in 1943 amptelik tot stand gebring met die leuse “Ek sien haar win” en sou deur nasionale projekte ’n belangrike sosio-maatskaplike rol speel. Die jaar 1990 was ’n waterskeiding in die Suid-Afrikaanse politiek nadat pres. [[F.W. de Klerk]] die dramatiese veranderinge aangekondig het wat tot die 1994-verkiesing en ’n nuwe demokratiese bestel vir alle Suid-Afrikaners gelei het. Die ATKV besluit in 1991 om sy lidmaatskap vir alle rasse oop te stel. Die destydse presidente [[Nelson Mandela]] (1995) en [[Thabo Mbeki]] (1998) het ook as openingsprekers by ATKV-kongresse opgetree. In 1993 amalgameer die Afrikaanse Taal- en Kultuurbond van die Poskantoor met die ATKV en projekte soos Applous en die nasionale redenaarskompetisie vir hoër- en laerskole en vir studente word deel van die ATKV se kultuurproduk-aanbod. In 2000 sou ook die Suid-Afrikaanse Polisiediens se kultuurorganisasie, Akpol, met die ATKV amalgameer. Die ATKV verdeel van 1 Maart 2016 in twee afsonderlike maatskappye, ’n houermaatskappy bekend as ATKV-MSW (maatskappy sonder winsbejag) en ’n 100%-sakefiliaal bekend as ATKV-Sake. == Taalgenoot == {{Hoofartikel|Taalgenoot}} Die stigting van Taalgenoot in Desember 1931 as amptelike maandblad van die vereniging het verdere momentum aan taalbevordering gegee. Die eerste redakteur, Kosie Jacobs, noem destyds een van hulle doelstellings is om ook aan Engelssprekendes die geleentheid te gee om hulle kennis van Afrikaans uit te brei. Taalgenoot verskyn tans vier keer per jaar: ’n Somer-, Herfs-, Winter en Lenteuitgawe. Die ATKV publiseer ook tot 2016 maandeliks die tydskrif ''Hoezit!'' vir kinders tussen die ouderdomme van 8 en 14. == Lapa Uitgewers == In 1993 koop die ATKV J.P. van der Walt Uitgewers en dit staan sedert 2000 bekend as LAPA (Lees Afrikaans, praat Afrikaans) Uitgewers. [[LAPA Uitgewers]] word in 2020 aan Penguin Random House verkoop. == Kultuurprojekte == Die ATKV bied oor die jare verskeie projekte aan: * ATKV-Crescendo, ’n platform vir alle voornemende liedjieskrywer-sangers * ATKV-Muziq, ’n kompetisie vir jong instrumentaliste * ATKV-Muziqanto, ’n klassiekesangkompetisie * ATKV-Applous, ’n koorkompetisie vir skole * ATKV-Komposisiekompetisie vir nuwe koorwerke * ATKV-Koorleierswerkswinkels * ATKV-Mediaveertjies en -Woordveertjies * ATKV-Tienertoneelkompetisie * ATKV-Rieldans * ATKV-Filmverse, ’n digkuns-animasieprojek * ATKV-Postmatriek * ATKV-Jeugberaad vir hoëprofieldenkers in graad 10 en 11. * ATKV-Jeugleiersimposiums vir verkose leiers van skole * ATKV-Tjokkertoneel * ATKV-Redenaars * ATKV-Debat * ATKV-Entrepreneurs * ATKV-Handevat Die afdeling Projekte organiseer byvoorbeeld in die laat 1980's en begin 1990's Kampustoneel in Pretoria, waaraan al die dramadepartemente deelneem het. Dit kan as die voorloper van vandag se Afrikaanse Kunstefeeste beskou word. Dramaturge soos [[Reza de Wet]] en [[Deon Opperman]] debuteer hier. Met die koms van die kunstefeeste het die aandag na hoërskole en die jaarlikse landwye ATKV-Tienertoneel verskuif.<ref name="HAT Taal-en-feitegids" /> === ATKV-Digiprojekte === Die ATKV word in 2020 weens die Covid-19-pandemie genoodsaak om sy produkaanbod aan te pas en stel ATKV-DigiProjekte bekend: * ATKV-DigiSpel waar deelnemers aanlyn aan ’n spelkompetisie kan deelneem * ATKV-DigiTaal waar deelnemers aanlyn hulle kennis oor die Afrikaanse taal kan toets * ATKV-DigiGroei is ’n reeks webinare deur topsprekers in die politiek, ekonomie, onderwys en tegnologie * ATKV-DigiSkryf, ’n skryfkompetisie * ATKV-DigiKuns, ’n platform waar deelnemers hul gunsteling- Afrikaanse gedig kan kies – of hul eie gedig – en ’n visuele interpretasie daarvan in die vorm van ’n oorspronklike kunswerk kan skep. * ATKV-DigiKaptein vir jong leiers * ATKV-DigiPraat en ATKV-DigiSpanpraat om te redeneer oor aktuele onderwerpe == Taalprojekte == Die taalafdeling se projekte is daarop gerig om die Afrikaanse taal as onderrigmedium in skole te ondersteun en as vak uit te brei as verlengstuk met die oog op taalbevordering in gemeenskappe. Die taalafdeling bevorder Afrikaanse taalverwerwing deur middel van verskeie projekte in ’n meertalige konteks. Die taalprojekte sluit in: * ’n Leesprojek * Leeskringe * Kinderboektoekennings * Skitter in Afrikaans-werkswinkels * ’n Afrikaanse Olimpiade * ATKV-Spelathon * [[Moedertaalonderrig]]: #MyTaal * Afrikaans vir Almal * ’n Talethon * ’n Taalerfenisprojek == Vriende van Afrikaans (VVA) == Die Vriende van Afrikaans is ’n divisie van die ATKV. ’n Klein groepie Afrikaanssprekendes het hierdie vereniging op 8 Februarie 1994 in Stellenbosch gestig onder die leiding van mnr. Willem Dempsey (dosent, senator, burgemeester en oud-ambassadeur) en prof. Johan Combrink, ’n bekende taalkundige en ’n vurige kampvegter vir Afrikaans. Johan het die VVA se hoofkantoor in Stellenbosch gevestig. Ná sy dood op 25 Julie 1999 is sy werk deur sy vrou, dr. Louise Combrink, voortgesit tot en met die insluiting by die ATKV in September 2014. Die VVA fokus hoofsaaklik om ’n liefde vir lees by kinders te kweek, asook om die waarde van voorlees te onderstreep. == Vakansieoorde == Hartenbos was die eerste vakansieoord wat die ATKV aangekoop het. Nog oorde sou volg: Natalia, aan die Suidkus, in 1956; Klein-Kariba, naby die destydse Warmbad, in 1973; Goudini, in die Breederiviervallei naby Rawsonville, en Buffelspoort, naby Rustenburg, albei in 1993; Drakensville in die Drakensberggebied in 2006 en Eiland Spa, oos van Tzaneen, in 2009. * ATKV Buffelspoort (naby [[Rustenburg]]). * ATKV [[Drakensville]] (naby [[Bergville]]/[[Harrismith]]) * [[ATKV Eiland Spa]] (in die Hans Merensky-natuurreservaat, [[Limpopo]]). * ATKV [[Goudini Spa]] (naby [[Worcester]]). * ATKV [[Hartenbos]] (naby [[Mosselbaai]]). * ATKV [[Klein-Kariba]] (naby [[Warmbad]]/[[Bela-Bela]]). * [[ATKV Natalia]] (naby [[Winkelspruit]]). == Sien ook == * [[Crescendo]], jaarlikse sangkompetisie. * [[ATKV-Prosaprys]], letterkunde prys wat jaarliks aan 'n Afrikaanse skrywer toegeken word. * [[ATKV-Universiteitedebat]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.atkv.org.za/ ATKV se webwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:ATKV| ]] [[Kategorie:Afrikaans]] [[Kategorie:Afrikanernasionalisme]] d8mg9x8dmx7jcttc4k5oh8wr0t25922 0 30733 2890451 2859582 2026-04-06T07:44:00Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890451 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Sonja Herholdt | beeld = | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = Sonja Herholdt by die 2019 Aitsa-toekennings. | agtergrondkleur = solo | geboortenaam = | alias = | geboortedatum = {{GDEO|1952|12|1}} | geboorteplek = [[Nigel]], [[Suid-Afrika]] | oorsprong = <!-- Let wel: nie vir individue. Uitsondering as geboortedatum nie beskikbaar --> | sterfdatum = | sterfplek = | genre = | beroep = Sangeres, aktrise | instrument = | jare_aktief = [[1976]] – nou | etiket = BMG-rekords, Marantha-rekords, Son Music | assosiasies = | webwerf = {{URL|http://www.sonjaherholdt.co.za}} | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''Sonja Herholdt''' (gebore 1 Desember 1952) is 'n [[Suid-Afrika]]anse [[aktrise]] en [[sangeres]] wat bekend geword het vir liedjies soos ''Ek verlang na jou'', ''Harlekyn'', ''Waterblommetjies'', ''[[Skipskop]]'' en ''Jantjie''. == Jeug en uitbeelding == Herholdt is op 1 Desember 1952 in [[Nigel]] gebore. Sy was hoofmeisie van die Laerskool Tienie Vorster in Nigel en later hoofmeisie van die Hoërskool John Vorster waar sy ere-kleure vir akademiese- en dramaprestasies ontvang het. Sy het aan die [[Goudstadse Onderwyskollege]] studeer waar sy haar onderwysdiploma cum laude behaal het en die [[Voortrekkerpers]]-trofee as student van die jaar in haar finale jaar verower het. == Loopbaan == Tydens haar studies het sy 'n dosent, FC Hamman, by 'n nabygeleë kunskollege ontmoet. Hy het vryskut rolprentwerk gedoen en was vir ses weke in die [[Kalahari]] om aan die rolprent ''Sarah'' te skiet. Met sy terugkoms het Sonja die lied ''Ek verlang na jou'' gesing en hy het besluit om dit te verwerk en te gebruik vir die rolprent. Anton Goosen word haar liedjieskrywer en tussen 1976 en 1980 het sy landwye sukses met treffers soos Jantjie, Waterblommetjies Ta' Mossie se sakkie-sakkie Boeredans, Harlekyn, Trein na Matjiesfontein, Umfaan ens. In [[1989]] word Sonja genooi om tydens ‘n Gebedsontbyt van die ''National Religious Broadcasting Corporation'' in [[Washington, D.C.|Washington]] op te tree. Dié optrede, wat saam met die uitreiking van haar Gospel plaat ''The Warrior is a Child'' plaasvind, is op televisie uitgesaai. Sonja tree vir meer as ‘n halfuur as enigste gaskunstenaar op voor onder andere die vise-president van [[Amerika]]. In [[1993]] word haar jongste, Timothy, op die ouderdom van 2 jaar doof na ‘n siekte. Sy begin ‘n klas vir gehoor- en taalgestremde kleuters ter wille van hom, omdat daar nie soortgelyke skole is vir Afrikaanssprekende kinders in [[Johannesburg]] nie. Die klassie word gehuisves by die pre-primêre afdeling van die Laerskool Bryanston en sy het vir vyf jaar daar skool gehou. In [[1995]] teken sy ‘n kontrak met ''BMG-Records'' en in 1996 met ''Maranatha Records'' vir ‘n geestelike album, ''Môre sal die Son weer Skyn''. ''Skipskop'' is ‘n kompilasie-album van ''BMG'' wat in dié tyd baie goed verkoop as gevolg van die treffertitelsnit. Met al haar verantwoordelikhede en optredes naweke, kom haar lewe tot stilstand wanneer sy in ‘n ernstige motorongeluk is en haar forseer om haar lewe in oënskou te neem. Nadat haar huwelik met FC ontbind is, het sy weer die verhoog betree. In [[2002]] stig sy haar eie platemaatskappy, ''Son Musiek'', wat ook die album ''Sonjare'' vrygestel het. In [[2007]] publiseer Sonja haar biografie, ''Sonja, meisie van Nige''l, in samewerking met haar vriend Carel Cronjé. Tussendeur haar CD-opnames toer sy ook landswyd met haar motiveringspraatjies, waar sy haar lewenservaring kombineer met sang. == Persoonlike lewe == Herholdt skenk geboorte aan vier kinders. Hulle is tussen 1982 en 1991 gebore en hul name is Claudia, Simeon, Jesse en Timothy. [[Simeon Hamman|Simeon]] is self 'n noemenswaardige musikant. == Toekennings == Sonja Herholdt ontvang die volgende toekennings: {| class="wikitable" |- ! Jaar ! Kategorie ! Instansie ! Resultaat |- | 1975–1980 | Beste Sangeres van die Jaar | [[SAMA|Sarie]] | '''Wenner''' |- | 1976 | Beste Langspeler van die jaar | [[SAMA|Sarie]] | '''Wenner''' |- | rowspan="2"| 1980 | Rapport Oscar, Beste Nuweling Aktrise | Rapport | '''Wenner''' |- | Beste Langspeler van die Jaar | [[SAMA|Sarie]] | '''Wenner''' |- | 1991 | Erkentlikheidstoekening | Afrikaanse Sakekamer | '''Wenner''' |- | - | Junior Rapportryers-toekenning | Junior Rapportryers | '''Wenner''' |- | - | Rising Star Award | Papillon | '''Wenner''' |} == Diskografie == === Albums === *''Sonja'' (1976) *''Sonja Herholdt'' (1977) *''Waterblommetjies'' (1978) *''On stage/in die kalklig'' (1978) *''Harlekyn'' (1979) *''<nowiki/>'n Lied vir kersfees'' (1979) *''Waarom daarom'' (1981) *''Grootste treffers'' (1980) *''Reflections'' (1982) *''Liefdeslig'' (1984) *''Lofsang'' – Sonja Herholdt en [[Jan de Wet]] (1985) *''Sonja Herholdt sing die jeugbundel'' (1987) *''Dis net vir jou'' (1987) *''Tuiskoms'' (1988) *''Sonja sing die jeugbundel no. 2'' (1988) *''The warrior is a child'' (1989) *''Die klokkespel "vrede"'' (1989) *''Gunsteling treffers'' (1992) *''Sê die engele moet na my kyk'' (1994) *''Pêrels'' (2010) *''Ons eie Sonja Herholdt'' *''<nowiki/>'n Ster vanaand'' *''Die mense wat ek liefhet'' *''Sonja Herholdt skipskop'' *''<nowiki/>'n Ritsel innie rietbos'' *''Dis kersfees'' *''Môre sal die son weer skyn'' *''20 Gunsteling Treffers'' *''Reconstructing Alice'' *''Sonjare'' *''She'' *''Sonja en Tjokker sing kinderliedjies'' == Filmografie == *''[[Sing vir die harlekyn]]'', waar sy die hoofrol teenoor [[André Swiegers]] speel. * [[Liefling (rolprent)|''Liefling'']], 2010 == Sien ook == * [[Afrikaanse musiek]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse musikale kunstenaars]] == Eksterne skakels == * [http://www.sonjaherholdt.co.za/ Sonja Herholdt se amptelike tuisblad] * {{YouTube|NkD_2li2ARE|Pêrels}} * {{YouTube|Ygq0tkkluO0|Ons vlieg saam}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Herholdt, Sonja}} [[Kategorie:Geboortes in 1952]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Afrikaanse sangers]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse musici]] tnps6110jtggy5jm3y29wo8kx9owpbl 0 31462 2890563 2749730 2026-04-06T10:29:47Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890563 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Damaskus |ander_naam=Damas |inheemse_naam=دمشق |nedersetting_tipe=Stad |bynaam=Stad van Jasmyn (مدينة الياسمين‎) |slagspreuk= |beeld_stadsilhoeët=Damascus montage.png |beeldgrootte=240px |beeldbyskrif= |beeld_vlag=Flag of Damascus (until 2024).svg |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël=Damascus-Seal.jpg |seëlskakel= |seëlgrootte= |duimdrukkerkaart=Sirië |duimdrukkeretiketposisie= |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlag|Sirië}} |onderafdelingtipe1= |onderafdelingtipe2= |onderafdelingtipe3= |onderafdelingnaam1= |onderafdelingnaam2= |onderafdelingnaam3= |regeringvoetnotas= |regeringstipe= |leiertitel=Goewerneur |leiernaam=Bishr Al Sabban |oppervlak_totaal_km2=105 |oppervlak_land_km2=77 |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2=40,5 |oppervlak_land_myl2=29,7 |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|33|30|47|N|36|17|31|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2010 |bevolkingnotas= |bevolking_totaal=1834741 |bevolkingsdigtheid_km2=6605 |bevolkingnota= |tydsone=[[EET]] |utcafset=+2 |tydsone_DST=[[EEST]] |uctafset_DST=+3 |poskodetipe= |poskode= |skakelkode= |voetnotas= |webwerf=[http://www.damascus.gov.sy damascus.gov.sy] }} '''Damaskus''' ([[Arabies]]: دمشق ''Dimashq'', [[Frans]]: ''Damas'') is die [[hoofstad]] en die grootste stad van [[Sirië‎]] met 'n bevolking van sowat 1&nbsp;834&nbsp;750 in 2010 en 'n oppervlakte van 105&nbsp;[[vierkante kilometer|km²]]. Damaskus is die oudste steedsbewoonde hoofstad ter wêreld en word as [[Wêrelderfenisgebied|UNECSO-Wêrelderfenisgebied]] gelys.<ref>[http://whc.unesco.org/en/list/20 unesco.org]</ref><ref>Moore, A.M.T. ''The Neolithic of the Levant''. Oxford, UK: Oxford University, 1978. 192–198. Print.</ref><ref name="Burns2">{{Harvnb|Burns|2005|p=2}}</ref><ref name="Burns5">{{Harvnb|Burns|2005|pp=5–6}}</ref> Die stad vorm sy eie plaaslike regering en is ook die hoofstad van Rif Dimashq distrik. Die stad is die tuiste van 1,8 miljoen mense, wat dit Sirië se tweede grootste stad maak ná [[Aleppo]]. Ongeveer 2,8 miljoen mense woon hier in 2010. Die stad word in die volksmond ''Sham'' genoem. Damaskus beteken bevogtigde huis of - klooster in [[Aramees]]. == Geskiedenis == Die eerste opgrawings in Damaskus dateer van ongeveer 2500 v.Chr. Die eerste vermelding van Damaskus in geskrifte dateer van ongeveer 1500 v.C. Damaskus was van die laat 12de eeu vC. die hoofstad van 'n magtige ryk van die [[Arameërs]], bekend onder die naam Aram-Damaskus. Later het die stad oorgegaan na die [[Nieu-Babiloniese Ryk]] en later na die [[Achaemenidiese Ryk|Achaemenidiese Ryk van Persië]]. In 332 v.C. het [[Alexander die Grote]] se leër die stad verower. Hierna het Damaskus vir ongeveer duisend jaar onder die invloed van die [[Hellenistiese Griekeland|Hellenistiese]] en later [[Romeinse Ryk|Romeinse]] kulture gebly.<ref>[http://whc.unesco.org/en/list/20 unesco.org]</ref><ref>Moore, A.M.T. ''The Neolithic of the Levant''. Oxford, UK: Oxford University, 1978. 192–198. Print.</ref> In 635 is die stad na 'n jaar lange beleg deur die Arabiere verower. Onder die Umayyad -dinastie het Damaskus van 661 tot 750 die hoofstad van die Arabiese Ryk geword. Die kalief, wat uit dieselfde dinastie gekom het, het ook sy setel hier gehad. Hierdie tydperk word as 'n bloeitydperk vir die stad beskou en verskeie groot [[Moskee|moskees]] is gebou, waarvan die Umayyad-moskee verreweg die belangrikste is. In 750 is die Umayyads deur die Abbaside verslaan en Damaskus het sy funksie as die ryk se hoofstad aan [[Bagdad]] verloor. Dit was vir 'n lang tyd die hoofstad van die Emiraat Damaskus en, langs Aleppo, was dit een van die sentrums van weerstand teen die [[Kruisvaarders]]. Die kruisvaarders het Damaskus tydens die [[Kruistog|Tweede Kruistog]] beleër, maar kon nie die stad inneem nie, deels weens honger en dors. In 1260 het die Mamluks die stad verower. Damaskus was eens bekend vir sy handewerk van swaardmakers. Die [[Mongoolse Ryk|Mongoolse]] leier wat die stad in die 15de eeu binnegeval het, het dit ook geweet en alle swaardmakers na [[Samarkand]] gedwing om hul vaartuie in diens van die Mongoolse oorlogsmasjien te stel. Iets van die ou smeekuns talm vandag nog in Damaskus. In 1516 het die [[Ottomaanse Ryk]] die stad verower en dit tot en met die [[Eerste Wêreldoorlog]] onder beheer gehou. In die Eerste Wêreldoorlog het generaal Edmund Allenby, namens die [[Verenigde Koninkryk]], ondersteun deur Arabiese troepe (Arabiese Opstand), die stad van die Ottomane ingeneem. Damaskus het later die hoofstad van die Franse mandaat van Sirië geword. Op 5 Augustus 1949 is 'n hewige aanval op die Menarsha-sinagoge van die stad gepleeg. Twaalf Siriese Jode is vermoor, insluitend agt kinders. Ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] het Sirië onafhanklik geword en Damaskus die hoofstad. == Topografie == Damaskus is sowat 80 km vanaf die [[Middellandse See]] geleë op 'n plato met 'n hoogte van 680 meter bo seevlak in 'n vrugbare gebied genaamd die Ghouta. Die klein riviertjie Barada vloei deur die stad en ontspring wes van die stad in die Anti-Libanon. Die [[Arabiese woestyn|Groot Arabiese Woestyn]] strek suidoos van Damaskus. Die stad is 31 km oos van die [[Libanon|Libanese]] grens geleë, 60 km noordoos van die 1967 Israelies-besette Golanhoogte, en sowat 90 km noord van die grens met [[Jordanië]]. == Klimaat == Damaskus het 'n droë klimaat as gevolg van die reënskadu van die Anti-Libanon. Die somers is droog met amper geen neerslag nie. Winters is sag met relatief hoë neerslae en af ​​en toe sneeuval. == Demografie == Die bevolking van Damaskus het veral in die tweede helfte van die [[20ste eeu|twintigste eeu]] sterk gegroei as gevolg van die migrasie van die Siriese platteland na die stad. In 1943 het die stad nog 286 000 inwoners gehad, in 1960 was daar reeds 'n halfmiljoen. Omstreeks 2010 het die stad sowat 1,8 miljoen inwoners gehad. 2,8 miljoen mense woon in die agglomerasie. Die meerderheid van Damaskus se bevolking is [[Arabiere]]. Die tweede grootste bevolkingsgroep is die [[Koerde]], maar hul presiese getal is nie bekend nie omdat hulle hoofsaaklik vlugtelinge uit [[Turkye]] en [[Irak]] is. Verder vorm die [[Armene|Armeniërs]], [[Assiriërs]], Arameërs en [[Staat Palestina|Palestynse]] vlugtelinge beduidende minderhede.<ref>[http://whc.unesco.org/en/list/20 unesco.org]</ref><ref>Moore, A.M.T. ''The Neolithic of the Levant''. Oxford, UK: Oxford University, 1978. 192–198. Print.</ref> Die meerderheid van Damaskus se bevolking is Soennitiese Moslems. Ongeveer 10% is Christene, terwyl daar nog 'n klein Joodse gemeenskap is. == Geografie == === Ligging === Damaskus is 15 kilometer oos van die Siries-Libanese grens geleë. Die Golanhoogtes, wat in die [[Sesdaagse Oorlog]] in 1967 deur [[Israel]] beset is, is 45 kilometer suidwes van Damaskus geleë. 100 kilometer suid van die stad loop die grens met [[Jordanië]]. Die stadsgebied is in die Baradavallei, 690 meter bo [[seevlak]] teen die voet van die Qasyunbergpiek, geleë. Die Ghuta-oase is van ouds die lewensaar van Damaskus. Dit kry sy water uit die Barada, 'n rivier sonder monding wat in die westelike gebergtes van die Anti-Libanon ontspring en dwarsdeur die jaar water het. Oos van Damaskus strek die [[Siriese woestyn]] suidwaarts tot by die [[Arabiese Skiereiland]]. == Besienswaardighede == === Plekke van belang sluit in === * Die Citadel van Damaskus * Nasionale Museum van Damaskus * Die ontelbare fonteine ​​in die stad * Die baie geboue met Ottomaanse argitektuur * Die baie grafte/begraafplase van belangrike figure uit die Islam en Christendom (byvoorbeeld: [[Johannes die Doper]], Imam Hussein). === Kerke in die ou stad === * Kapel van Sint Paulus * Die kapel van Saint Paul * Die Huiskapel van Ananias, moontlik die oudste huiskerk ter wêreld. * Die Mariamitiese katedraal van Damaskus * Die Rooms-Katolieke katedraal in Zaitoon (Olive) Alley * Die Saint John de Damascene kerk * Sint George se Siriese Ortodokse katedraal * Islamitiese landmerke in die ou stad * Die Groot Moskee van Damaskus (ook genoem Ommajjaden Moskee) * De Sayyidah Ruqayya-moskee * Die Bab Saghir- begraafplaas * [[Saladin]] se Mausoleum * Die Nabi Habeel-moskee * Oorblyfsels van die tempel van Jupiter == Gebore in Damaskus == * Apollodorus van Damaskus (65-130), argitek * Damascius (462-538), filosoof * Johannes Damascenus (676-749), kerkvader * Abd al-Rahman I (731-788), eerste emir van Córdoba * Soraya Tarzi (1899-1968), Koningin van [[Afghanistan]] * Michel Aflaq (1910-1989), een van die stigters van die Baath-party * Salah Tarazi (1917-1980), diplomaat en regter * Abdallah el-Khani (1925), diplomaat, minister en regter * Haitham al-Maleh (1931), menseregteverdediger, prokureur en voormalige regter * Sadiq Jalal al-Azm (1934-2016), filosoof * Walid Muallem (1941-2020), politikus (minister van buitelandse sake) * Bassam Tibi (1944), Duitse politieke wetenskaplike * Abbas al-Noury ​​(1954), akteur * Yasser Seirawan (1960), Amerikaanse skaakspeler * Bashar al-Assad (1965), president van Sirië (2000 – hede) * Diana El Jeiroudi (1977), filmregisseur en vervaardiger * Noura Ghazi (1981), prokureur en menseregte-aktivis * Yusra Mardini (1998), swemmer == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Damascus}} {{Hoofstede in Asië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Sirië]] [[Kategorie:Wêrelderfenisgebiede in Sirië]] [[Kategorie:Hoofstede in Asië]] jkj00sl3kcdeyq9w618fxzx7ac3ok4h 0 39531 2890248 2857091 2026-04-05T19:32:51Z SpesBona 2720 + [[Sjabloon:Voorbladster]] 2890248 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Galileo Galilei | beeld = Justus Sustermans - Portrait of Galileo Galilei, 1636.jpg | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = 'n Portret van Galileo Galilei deur Giusto Sustermans in 1636. | geboortenaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum|1564|2|15}} | geboorteplek = [[Pisa]], Hertogdom Florence, [[Italië]] | sterftedatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1564|2|15|1642|1|8}} | sterfteplek = Arcetri, Groothertogdom Toskane, Italië | plek van graf = | blyplek = Groothertogdom Toskane, Italië | burgerskap = | nasionaliteit = Italië | vakgebied = [[Sterrekunde]], [[fisika]], natuurfilosofie en [[wiskunde]] | werkplek = Universiteit van Pisa<br />Universiteit van Padua | alma mater = Universiteit van Pisa | doktorale promotor = Ostilio Ricci | akademiese adviseurs = | doktorale studente = Benedetto Castelli, Mario Guiducci, Vincenzo Viviani | ander studente = | bekend vir = Kinematika, dinamika, teleskopiese waarnemingsterrekunde, heliosentrisme | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = Galileo Galilei Signature 2.svg | webblad = | voetnotas = }} '''Galileo di Vincenzo Bonaiuti de' Galilei''' (15 Februarie 1564 - 8 Januarie 1642), algemeen bekend as '''Galileo Galilei''' of slegs '''Galileo''', was 'n [[Italië|Italiaanse]] [[sterrekundige]], [[fisikus]] en [[ingenieur]], en word soms beskryf as 'n alweter. Hy is gebore in die stad [[Pisa]], toe deel van die Hertogdom Florence.<ref>{{Cite book |last=Modinos |first=A. |title=From Aristotle to Schrödinger: The Curiosity of Physics, Undergraduate Lecture Notes in Physics |year=2013 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-00750-2 |edition=Illustrated |page=43}}</ref> Galileo is al genoem die vader van waarnemingsterrekunde,<ref>{{Cite book |last=Singer |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=mPIgAAAAMAAJ |title=A Short History of Science to the Nineteenth Century |year=1941 |publisher=Clarendon |page=217}}</ref> moderne klassieke fisika,<ref>{{Cite book |last=Whitehouse |first=D. |url=https://archive.org/details/renaissancegeniu0000whit |title=Renaissance Genius: Galileo Galilei & His Legacy to Modern Science |year=2009 |publisher=Sterling |isbn=978-1-4027-6977-1 |page=[https://archive.org/details/renaissancegeniu0000whit/page/219 219]}}</ref> die wetenskaplike metode<ref>''Thomas Hobbes: Critical Assessments'', Volume 1. Preston King. 1993. p. 59</ref> en moderne [[wetenskap]].<ref>{{Cite book |last=Disraeli |first=I. |title=Curiosities of Literature |year=1835 |publisher=W. Pearson & Co. |page=371}}</ref> [[Beeld:Galileo Galilei01.jpg|thumb|180px|links|'n Standbeeld van Galileo buite die kunsmuseum Uffizi in [[Florence]].]] Galileo het [[spoed]] en [[snelheid]], [[swaartekrag]] en vrye val bestudeer, asook die beginsel van relatiwiteit, [[Inersiestelsel|inersie]] en voortdrywende beweging. Hy was een van die vroegste Renaissance-ontwikkelaars van die [[Termometer|termoskoop]]<ref>{{cite book |last1=Valleriani |first1=Matteo |title=Galileo Engineer |year=2010 |publisher=Springer |location=Dordrecht Heidelberg; London; New York |isbn=978-90-481-8644-0 |page=160}}</ref> en die uitvinder van verskeie militêre [[kompas]]se. Met 'n verbeterde [[teleskoop]] wat hy gebou het, het hy die [[ster]]re van die [[Melkweg]] waargeneem, asook die fases van [[Venus]], die [[Mane van Galilei|vier grootste mane van Jupiter]], [[Saturnus se ringe]], [[Slagkrater|maankraters]] en [[sonvlek]]ke. Hy het ook 'n vroeë [[mikroskoop]] gebou. Galileo se ondersteuning van [[Nicolaas Copernicus|Copernikus]] se [[heliosentrisme]] (die teorie dat die Son in die middel van die [[Sonnestelsel]] is en nie die Aarde, soos destyds geglo is, nie) het teenstand van die [[Katolieke Kerk]] en sommige sterrekundiges ontlok. Die saak is in 1615 deur die [[Inkwisisie|Romeinse Inkwisisie]] ondersoek en hulle het tot die gevolgtrekking gekom sy opinies weerspreek aanvaarde [[Bybel]]se vertolkings.{{sfn|Hannam|2009|pp=329–344}}{{sfn|Sharratt|1994|pp=127–131}}{{sfn|Finocchiaro|2010|p=74}} Galileo het later sy sienings verdedig in ''Dialoog oor die Twee Belangrikste Wêreldstelsels'' (1632), wat dit laat lyk het of hy [[pous Urbanus VIII]] aanval en bespot, en dit het die pous en die [[Jesuïet]]e, wat Galileo almal voorheen ondersteun het, vervreem.{{sfn|Hannam|2009|pp=329–344}} Hy is deur die Inkwisisie verhoor en hulle het hom "sterk verdink van kettery". Hy is gedwing om sy dwaling te erken. Hy het die res van sy lewe onder huisarres deurgebring. ==Vroeë lewe en familie== Galileo is op 15 Februarie 1564 in [[Pisa]] (toe deel van die Hertogdom Florence) gebore.<ref name="Galileo Galilei">{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E .F. |title=Galileo Galilei |url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Galileo.html |access-date=24 July 2007 |website=The MacTutor History of Mathematics archive |publisher=University of St Andrews, Scotland}}</ref> Hy was die oudste van die ses kinders van Vincenzo Galilei, 'n leidende luitspeler, [[komponis]] en [[musiek]]teoretikus; en Giulia Ammannati, die dogter van 'n vooraanstaande handelaar. Galileo het later self 'n ervare luitspeler geword en het vroeg van sy pa geleer om skepties te wees oor gevestigde gesag.{{sfn|Gribbin|2008|p=26}} Drie van Galileo se vyf sibbes het hulle babadae oorleef. Die jongste een, Michelagnolo, het ook 'n luitspeler en komponis geword en het vir die res van Galileo se lewe tot sy finansiële laste bygedra.{{sfn|Gribbin|2008|p=30}} Michelangelo het soms geld by Galileo geleen vir sy musiekondernemings. Dié finansiële laste kon bygedra het tot Galileo se vroeë begeerte om uitvindings te ontwikkel wat hom 'n bykomende inkomste kon gee.{{sfn|Gribbin|2008|p=31}} Toe Galileo Galilei agt jaar oud was, het sy gesin na [[Florence]] verhuis, maar hy is vir twee jaar in die sorg van Muzio Tedaldi gelaat. Toe hy 10 jaar oud was, het hy by sy gesin in Florence aangesluit, waar Jacopo Borghini sy onderwyser geword het.<ref name="Galileo Galilei" /> ===Naam=== Galileo het geneig om net onder sy eerste naam na homself te verwys. In dié tyd was vanne opsioneel in [[Italië]], en sy eerste naam het dieselfde oorsprong gehad as sy van, Galilei. Beide sy naam en van is dalk afgelei van 'n voorouer, Galileo Bonaiuti, 'n belangrike dokter, professor en politikus in die 15de eeu in Florence.{{sfn|Sobel|2000|p=16}} Dit was egter ook algemeen vir 16de-eeuse Toskaanse families om die oudste seun na die ouers se van te noem.{{sfn|Sobel|2000|p=13}} Die Italiaanse naam Galileo en van Galilei verwys albei na die [[Latyn]]se "Galilaeus", wat beteken "van [[Galilea]]".<ref>{{Cite encyclopedia |title=Galilean |encyclopedia=The Century Dictionary and Encyclopedia |publisher=The Century Co. |location=New York |date=1903 |orig-date=1889 |volume=III |page=2436}}</ref>{{sfn|Sobel|2000|p=16}} [[Beeld:A nun, traditionally identified as Suor Maria Celeste, daugh Wellcome L0031890.jpg|thumb|180px|'n Portret van wat geglo word Galileo se oudste dogter, Virginia, was. Sy was besonder toegewy aan haar pa.]] ===Kinders=== Al was hy 'n ware vroom Katoliek,{{sfn|Sharratt|1994|pp=17, 213}} het Galileo drie buite-egtelike kinders by Marina Gamba gehad. Hulle het twee dogters, Virginia (gebore 1600) en Livia (gebore 1601), en 'n seun, Vincenzo (gebore 1606), gehad.<ref name="RosenGothard2009">{{Cite book |last1=Rosen |first1=J. |url=https://archive.org/details/encyclopediaofph0001rose |title=Encyclopedia of Physical Science |last2=Gothard |first2=L. Q. |date=2009 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-0-8160-7011-4 |location=New York |page=[https://archive.org/details/encyclopediaofph0001rose/page/268 268]}}</ref> Albei dogters is vir die res van hulle lewe na die Klooster van San Matteo in Arcetri.{{sfn|Sobel|2000|p=5}} Virginia het die naam Maria Celeste aangeneem toe sy na die klooster is. Sy is op 2 April 1634 oorlede en is saam met Galileo in Florence begrawe. Livia het bekend geword as suster Arcangela en was vir die grootste deel van haar lewe siek. Vincenzo is later gelegitimiseer as die wettige erfgenaam van Galileo en het met Sestilia Bocchineri getrou.<ref>{{Cite book |last=Pedersen |first=O. |title=The Galileo Affair: A Meeting of Faith and Science |date=1985 |publisher=Specola Vaticana |editor-last=Coyne |editor-first=G. |location=Vatican City |pages=75–102 |chapter=Galileo's Religion |bibcode=1985gamf.conf...75P |oclc=16831024 |editor-last2=Heller |editor-first2=M. |editor-last3=Życiński |editor-first3=J.}}</ref> ==Loopbaan en wetenskaplike bydraes== Hoewel Galileo dit ernstig oorweeg het om 'n [[priester]] te word, het hy in 1580 op aanbeveling van sy pa by die Universiteit van Pisa ingeskryf vir 'n mediese graad.{{sfn|Reston|2000|pp=3–14}} In 1581, terwyl hy medies studeer het, het hy 'n swaaiende kandelaar gesien wat deur lugstrome in kleiner en groter sirkels laat swaai is. Dit het vir hom gelyk of die kandelaar, in vergelyking met sy hartklop, dieselfde tyd geneem het om heen en weer te swaai, ongeag die grootte van die sirkels. Tuis het hy twee [[pendulum]]s van dieselfde lengte laat swaai, een met 'n klein en die ander met 'n groot boog. Hy het gevind hulle hou saam tyd. Dit was eers met die werk van [[Christiaan Huygens]], feitlik 100 jaar later, dat die toutochroon-aard (die kurwe waarop ’n bewegende voorwerp deur gravitasie vanaf enige beginpunt ’n vaste punt op dieselfde tydstip sal bereik)<ref name="WAT">{{cite web | url=https://viva-afrikaans.org | title='''Toutochroon''' | publisher=viva-afrikaans.org | work=WAT| accessdate= 30 Januarie 2025 | author=<!-- Geen --> | format=Internetwoordeboek | url-access=subscription }}</ref> van 'n swaaiende pendulum gebruik is om 'n akkurate uurwerk te skep.<ref name="Asimov">Asimov, Isaac (1964). ''Asimov's Biographical Encyclopedia of Science and Technology''. {{ISBN|978-0-385-17771-9}}</ref> Tot in dié stadium het Galileo met opset weggebly van [[wiskunde]], omdat 'n dokter meer as 'n wiskundige verdien het. Nadat hy per ongeluk 'n lesing oor geometrie bygewoon het, het hy egter sy pa oorreed om hom wiskunde en [[natuurfilosofie]] te laat studeer in plaas van medies.<ref name="Asimov" /> Hy het 'n termoskoop, 'n voorloper van 'n [[termometer]], geskep en in 1586 'n klein boek gepubliseer oor die ontwerp van 'n hidrostatiese weegskaal wat hy uitgevind het. Dit het hom die eerste keer onder die aandag van geleerdes gebring. Galileo het ook ''disegno'' studeer, 'n term wat [[beeldende kuns]]te omvat, en is in 1588 aangestel as 'n instrukteur in die Accademia delle Arti del Disegno in Florence. In dieselfde jaar het hy op uitnodiging van die Florentynse Akademie twee lesings aangebied met die titel ''Oor die Vorm, Ligging en Grootte van Dante se Inferno'', in 'n poging om 'n streng kosmologiese model voor te stel van [[Inferno (Dante)|Dante se hel]].<ref>{{Cite web |last=Len Fisher |date=16 February 2016 |title=Galileo, Dante Alighieri, and how to calculate the dimensions of hell |url=https://www.abc.net.au/radionational/programs/ockhamsrazor/galileo-mapped-dimensions-dante-inferno-hell/7164468 |access-date=9 January 2022 |publisher=Australian Broadcasting Corporation}}</ref> In 1589 is Galileo aangestel in die leerstoel van wiskunde in Pisa. In 1591 is sy pa oorlede en sy jongste broer, Michelagnolo, is in sy sorg gelaat. In 1592 is hy na die Universiteit van [[Padua]], waar hy tot in 1610 geometrie, meganika en sterrekunde doseer het.{{sfn|Sharratt|1994|pp=45–66}} In dié tyd het Galileo belangrike ontdekkings gedoen in beide basiese wetenskap (byvoorbeeld [[kinematika]] van beweging en sterrekunde) en toegepaste wetenskap (byvoorbeeld die sterkte van materiale en die voorloper van die teleskoop). Sy talle belangstellings het [[astrologie]] ingesluit, wat in dié tyd 'n dissipline was wat verbind is met wiskunde, sterrekunde en medisyne.<ref>{{Cite web |last=Rutkin |first=H. D. |title=Galileo, Astrology, and the Scientific Revolution: Another Look |url=http://www.stanford.edu/dept/HPST/colloquia0405.html |access-date=15 April 2007 |publisher=Program in History & Philosophy of Science & Technology, Stanford University |archive-date=28 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028102003/http://www.stanford.edu/dept/HPST/colloquia0405.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Battistini |first=Andrea |year=2018 |title=Galileo as Practising Astrologer |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0021828618793218 |journal=Journal for the History of Astronomy |publisher=Journal of the History Of Astronomy, Sage |volume=49 |issue=3 |pages=388–391 |bibcode=2018JHA....49..345. |doi=10.1177/0021828618793218 |s2cid=220119861 |access-date=30 December 2020}}</ref> [[Beeld:Bertini fresco of Galileo Galilei and Doge of Venice.jpg|thumb|links|240px|Galileo wys vir die doge van Venesië hoe om die teleskoop te gebruik ([[fresko]] deur Giuseppe Bertini, 1858).]] ===Sterrekunde=== ====Kepler se supernova==== [[Tycho Brahe]] en ander het die [[SN 1572|supernova van 1572]] waargeneem. Ottavio Brenzoni se brief van 15 Januarie 1605 aan Galileo het die supernova en die dowwer nova van 1601 onder sy aandag gebring. Galileo het [[SN 1604|Kepler se Supernova]] in 1604 waargeneem en bespreek. Omdat hierdie "nuwe sterre" geen waarneembare [[Parallaks|dagparallaks]] getoon het nie, het Galileo afgelei hulle is verafgeleë sterre en het hy dus die Aristoteliaanse geloof in die onveranderlikheid van die ruimte verkeerd bewys.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Kollerstrom |first=N. |date=October 2004 |title=Galileo and the new star |url=http://www.dioi.org/kn/NewStar.pdf |journal=Astronomy Now |volume=18 |issue=10 |pages=58–59 |bibcode=2004AsNow..18j..58K |issn=0951-9726 |access-date=20 February 2017 |archive-date= 9 Augustus 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170809111449/http://www.dioi.org/kn/NewStar.pdf |url-status=dead }}</ref> ====Refraktorteleskoop==== [[Beeld:Galileo telescope replica.jpg|thumb|240px|'n Replika van die oudste bewaarde teleskoop wat aan Galileo Galilei toegeskryf word, in die Griffith-sterrewag in [[Los Angeles]].]] Miskien net gebaseer op beskrywings van die eerste praktiese teleskoop wat Hans Lippershey in 1608 in [[Nederland]] probeer patenteer het,{{sfn|King|2003|pp=30–32}} het Galileo in die volgende jaar 'n teleskoop gemaak met 'n vergroting van sowat 3×. Hy het later verbeterde modelle gemaak met 'n vergroting van tot omtrent 30×.{{sfn|Drake|1990|pp=133–134}} Op 25 Augustus 1609 het hy een van sy eerste teleskope, met 'n vergroting van sowat 8× of 9×, aan [[Venesië|Venesiese]] regslui gedemonstreer. Die teleskope het vir 'n inkomste gesorg, want Galileo het hulle aan handelaars verkoop wat hulle nuttig op see gevind het, asook as handelsitems. Hy het sy aanvanklike teleskopiese sterrekundige waarnemings in Maart 1610 gepubliseer in 'n kort verhandeling met die titel ''Sidereus Nuncius'' ("Sterreboodskapper").{{sfn|Sharratt|1994|pp=1–2}} ====Maan==== [[Beeld:Sidereus, nuncius magna longeqve admirabilia spectacula... Wellcome L0072633.jpg|thumb|170px|'n Illustrasie van die [[Maan]] uit ''Sidereus Nuncius''.{{sfn|Edgerton|2009|p=159}}]] Hoewel hy nie die eerste mens was wat deur 'n teleskoop na die [[Maan]] gekyk het nie (die Engelse wiskundige Thomas Harriot het dit vier maande vroeër gedoen, maar net 'n "vreemde vlekkerigheid" gesien),{{sfn|Edgerton|2009|p=155}} was Galileo die eerste een wat afgelei het die oneweredige lig op die Maan word deur [[berg]]e en [[Slagkrater|kraters]] veroorsaak. Hy het ook topografiese kaarte geteken en die hoogte van die berge geraam. Die Maan was nie 'n deurskynenede en perfekte sfeer, soos [[Aristoteles]] beweer het en lank geglo is, nie en ook nie die eerste "[[planeet]]", soos [[Dante]] geglo het, nie. Die skilder Cigoli, 'n vriend van Galileo, het 'n realistiese uitbeelding van die Maan op een van sy skilderye weergegee; hy het waarskynlik sy eie teleskoop gebruik om die waarneming te maak.<ref name=":0">{{Cite web |last=Ostrow |first=Steven F. |date=June 1996 |title=Cigoli's Immacolata and Galileo's Moon: Astronomy and the Virgin in early seicento Rome |url=https://www.mutualart.com/Article/Cigoli-s-Immacolata-and-Galileo-s-Moon--/0F2C437DF2829CF5 |access-date=27 September 2020 |website=MutualArt |language=en}}</ref> ====Jupiter se mane==== Op 7 Januarie 1610 het Galileo met sy teleskoop waargeneem wat hy toe beskryf het as "drie vaste sterre, heeltemal onsigbaar <ref name=maan group="nota">Onsigbaar met die blote oog</ref> omdat hulle so klein is". Hulle het almal naby [[Jupiter]] gelê, in 'n reguit lyn.{{sfn|Drake|1978|p=146}} Waarnemings op daaropvolgende nagte het getoon die posisie van die "sterre" verander met betrekking tot Jupiter, op 'n manier wat onmoontlik sou gewees het as hulle werklik vaste sterre was. Op 10 Januarie het Galileo opgemerk dat een van hulle verdwyn het, en hy het afgelei dit lê nou agter Jupiter. Binne 'n paar dae het hy tot die gevolgtrekking gekom dat hulle om Jupiter [[Wentelbaan|wentel]]: Hy het [[Jupiter se natuurlike satelliete|drie van Jupiter se grootste vier mane]] ontdek.{{sfn|Drake|1978|p=152}} Hy het die vierde een op 13 Januarie waargeneem. Latere sterrekundiges het hulle die "[[Mane van Galilei]]" genoem ter ere van hulle ontdekker. Dié [[natuurlike satelliet]]e is op 8 Januarie 1610 onafhanklik deur die Duitse sterrekundige Simon Marius ontdek. Hulle word nou genoem [[Io (maan)|Io]], [[Europa (maan)|Europa]], [[Ganumedes (maan)|Ganumedes]] en [[Kallisto (maan)|Kallisto]]. Dit is die name wat Marius aan hulle gegee het in sy ''Mundus Iovialis'', wat in 1614 gepubliseer is.<ref>{{Cite journal |last=Pasachoff |first=J. M. |date=May 2015 |title=Simon Marius's Mundus Iovialis: 400th Anniversary in Galileo's Shadow |journal=Journal for the History of Astronomy |volume=46 |issue=2 |pages=218–234 |bibcode=2015JHA....46..218P |doi=10.1177/0021828615585493 |s2cid=120470649}}</ref> [[Beeld:Carte de France corrigée par ordre du Roy.jpg|thumb|220px|'n Kaart van [[Frankryk]] uit 1684, wat die (ligte) buitelyne van 'n vroeëre kaart wys saam met die donker buitelyne wat bepaal is met die gebruik van die mane van Jupiter.]] Galileo se waarneming van Jupiter se satelliete het 'n opskudding in sterrekunde veroorsaak: 'n Planeet met kleiner planete wat daarom wentel, het nie ingepas by die beginsels van [[Aristoteles|Aristoteliaanse]] [[kosmologie]] nie. Daarvolgens behoort alle hemelliggame om die Aarde te wentel.{{sfn|Linton|2004|pp=98, 205}}{{sfn|Drake|1978|p=157}} Baie sterrekundiges en filosowe het aanvanklik geweier om te glo Galileo kon so iets ontdek het.{{sfn|Drake|1978|pp=158–168}}{{sfn|Sharratt|1994|pp=18–19}} Daarbenewens het ander sterrekundiges gesukkel om Galileo se waarnemings te bevestig. Toe hy sy teleskoop in [[Bologna]] demonstreer, het die teenwoordiges gesukkel om die mane te sien. Een van hulle het opgemerk sommige vaste sterre, soos [[Spica|Spica Virginis]], lyk dubbel deur die teleskoop. Hy het aanvaar dit is 'n bewys dat die instrument foutief is en dit het twyfel op die bestaan van die mane gewerp.{{sfn|Feyerabend|1975|pp=88–89}}{{sfn|Naess|2004|p=57}} Die [[sterrewag]] in [[Rome]] het die waarnemings bevestig en, hoewel getwyfel is oor hoe om hulle te vertolk, het Galileo 'n heldeontvangs gekry toe hy die volgende jaar 'n besoek daar aflê.{{sfn|Hannam|2009|p=313}} Galileo het aangehou om die mane oor die volgende 18 maande waar te neem en teen middel 1611 het hy merkwaardig akkurate ramings gedoen van hulle wentelperiodes, iets wat [[Johannes Kepler]] gedink het onmoontlik is.{{sfn|Drake|1978|p=168}}{{sfn|Sharratt|1994|p=93}} Galileo het 'n praktiese gebruik vir die ontdekking gesien. Om die oos-wes-posisie van skepe op see te bepaal, het vereis dat hulle klokke gesinchroniseer word met klokke by die nulmeridiaan. Die verduisterings van die mane wat hy ontdek het, was relatief gereeld en hulle tye kon met groot akkuraatheid voorspel word. Om die mane van 'n skip af te sien het te moeilik blyk te wees, maar dié metodes is vir landopnames gebruik, insluitende die [[Kaart|herkartering]] van [[Frankryk]].<ref name="danson-wtw">{{Cite book |last=Edwin Danson |title=Weighing the World |date=2006 |publisher=Qxford University Press |isbn=0-19-518169-7}}</ref>{{rp|15–16}}<ref name="rgm">{{Cite web |date=16 October 2014 |title=Solving Longitude: Jupiter's Moons |url=https://www.rmg.co.uk/stories/blog/solving-longitude-jupiters-moons |publisher=Royal Museums Greenwich}}</ref> ====Fases van Venus==== {{Multibeeld | align = right | direction = horizontal | background color = | voetskrif = Galileo het waargeneem dat [[Venus]] fases het, al bly dit naby die Son soos van die Aarde af gesien (eerste beeld). Dit bewys Venus wentel om die Son en nie die Aarde nie, soos voorspel deur [[Copernicus]] se [[Heliosentrisme|heliosentriese model]]. Dit weerspreek die destyds konvensionele [[Geosentrisme|geosentriese model]] (tweede beeld). | beeld1 = The_Phases_of_Venus.jpg | width1 = 213 | beeld2 = Phases-of-Venus-Geocentric.svg | width2 = 200 }} Van September 1610 af het Galileo waargeneem dat [[Venus]] fases het, nes [[Maanfase|dié van die Maan]]. Die [[Heliosentrisme|heliosentriese model]] van die Sonnestelsel wat deur [[Nicolaas Copernicus]] ontwikkel is, voorspel al die fases sal sigbaar wees omdat die wentelbaan van Venus om die Son sal veroorsaak dat sy verligte halfrond na die Aarde gedraai sal wees wanneer dit aan die ander kant van die Son is, en dat dit weg van die Aarde gedraai sal wees wanneer dit aan die Aarde se kant van die Son is. In [[Ptolemeus]] se [[Geosentrisme|geosentriese model]] sou nie een van die planete deur die Son se sfeer beweeg het nie. Venus se wentelbaan is tradisioneel aan die nabykant van die Son geplaas, waar dit net sekel- en donkerfases sou vertoon. Aan die ander kant van die Son sou dit net bol- en volle fases vertoon. Ná Galileo se teleskopiese waarnemings van die sekel-, bol- en volle fase van Venus, het Ptolemeus se model onverdedigbaar geword. In die vroeë 17de eeu het die meeste sterrekundiges danksy dié ontdekking een van die verskeie geo-heliosentriese modelle gesteun.{{sfn|Thoren|1989|p=8}}{{sfn|Hoskin|1999|p=117}} soos die Tychoniese, Capellaanse en Uitgebreide Capellaanse model,<ref name=prob group="nota">In die Capellaanse model van die Latynse skrywer Martianus Capella wentel net [[Mercurius]] en Venus om die Son, terwyl [[Mars]] ook in die uitgebreide weergawe om die Son wentel, en Jupiter en [[Saturnus]] om die Aarde wentel.</ref> Hulle verduidelik almal die fases van Venus sonder om 'n volle heliosentriese model te steun. Galileo se ontdekking van Venus se fases was dus sy grootste praktiese bydrae tot die oorgang van die volle geosentriese na die volle heliosentriese model. ====Saturnus en Neptunus==== In 1610 het Galileo ook die planeet [[Saturnus]] waargeneem. Hy het aanvanklik die [[Saturnus se ringe|ringe]] vir planete aangesien,<ref name=":2">{{Cite news |last=Cain |first=Fraser |date=3 July 2008 |title=History of Saturn |work=Universe Today |url=http://www.universetoday.com/15390/history-of-saturn/ |url-status=live |access-date=5 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126005747/http://www.universetoday.com/15390/history-of-saturn/ |archive-date=26 January 2012}}</ref> en gedink dit is 'n stelsel met drie liggame. Toe hy later na die planeet kyk, was Saturnus se ringe direk na die Aarde gedraai en hy het gedink twee van die liggame het verdwyn. Die ringe het weer verskyn toe hy die planeet in 1616 waarneem, en dit het hom verder verwar.<ref>Baalke, Ron. [http://www2.jpl.nasa.gov/saturn/back.html Historical Background of Saturn's Rings.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090321071339/http://www2.jpl.nasa.gov/saturn/back.html|date=21 March 2009}} Jet Propulsion Laboratory, California Institute of Technology, NASA. Besoek op 11 Maart 2007</ref> Galileo het die planeet [[Neptunus]] in 1612 waargeneem. Dit lyk uit sy aantekeningboek asof hy gedink het dit is 'n onmerkwaardige, dowwe ster. Hy het nie besef dit is 'n planeet nie, maar het sy beweging ten opsigte van die sterre aangeteken voordat hy die spoor daarvan verloor het.{{sfn|Drake|Kowal|1980}} ====Sonvlekke==== Galileo het met die blote oog en met die teleskoop na [[sonvlek]]ke gekyk.<ref name=":3">{{Cite book |last1=Vaquero |first1=J. M. |title=The Sun Recorded Through History |last2=Vázquez |first2=M. |date=2010 |publisher=Springer}} </ref> Hulle bestaan het nog 'n probleem geskep wat betref die onveranderlike perfeksie van die hemele soos in ortodokse Aristoteliaanse fisika geglo is. 'n Skynbare jaarlikse variasie in hulle bane, soos in 1612-'13 deur Francesco Sizzi en ander waargeneem,{{sfn|Drake|1978|p=209}} was ook 'n sterk teenargument teen die stelsel van Ptolemeus en die geo-heliosentriese stelsel van Brahe. 'n Dispuut oor die beweerde prioriteit in die ontdekking van sonvlekke en in die vertolking daarvan, het gelei tot 'n bitter vete tussen Galileo en die Jesuïet Christoph Scheiner. Albei was onbewus van Johannes Fabricius se vroeëre waarneming van en publikasie oor sonvlekke.{{sfn|Gribbin|2008|p=40}} ====Melkweg en sterre==== [[Beeld:Peter Paul Rubens - Self-Portrait in a Circle of Friends at Mantua.jpg|thumb|240px|links|''Selfportret in 'n kring vriende van Mantua'', deur [[Peter Paul Rubens|Rubens]], 1602-'06. Galileo is die derde man van links. In die verte is die [[Aurora (astronomie)|Aurora Borealis]].]] Galileo het deur sy teleskoop gekyk na die [[Melkweg]], wat voorheen as [[newel]]agtige beskou is. Hy het ontdek dit is 'n magdom sterre wat so dig opmekaar lê dat dit van die Aarde af soos wolke lyk. Hy het baie ander sterre ontdek wat nie met die blote oog sigbaar is nie omdat hulle te ver van die Aarde af is. Hy het onder andere die ster Mizar in die [[Groot Beer]] in 1617 waargeneem.{{sfn|Ondra|2004|pp=72–73}} In ''Sidereus Nuncius'' het Galileo berig sterre lyk soos vlamme lig, waarvan die voorkoms nie deur die teleskoop verander word nie, en hulle vergelyk met planete, wat deur die teleskoop soos skywe lyk. Later het hy egter gesê die vorm van sterre en planete is "taamlik rond". Van toe af het hy telkens gesê die teleskoop wys die rondheid van sterre.{{sfn|Graney|2010|p=455}}{{sfn|Graney|Grayson|2011|p=353}} Hy het ook 'n manier gevind om die skynbare deursnee van 'n ster te meet. In sy ''Dialoog oor die Twee Belangrikste Wêreldstelsels'' het hy berig hy het uitgevind die skynbare deursnee van 'n ster van die [[Magnitude|eerste magnitude]] is nie meer as 5&nbsp;[[boogsekonde]]s nie, en dié van 'n ster van die sesde magnitude omtrent ⁵/₆&nbsp;boogsekonde. Nes ander sterrekundiges van destyds het hy nie besef die skynbare grootte van sterre is vals en dat dit deur ligbuiging en atmosferiese verwringing beïnvloed word, en dus nie die ware deursnee van die sterre verteenwoordig nie. Galileo se waardes was egter baie kleiner as vorige ramings van die helderste sterre, soos dié wat deur Brahe gemaak is, en dit het hom in staat gestel om anti-Copernicus-argumente te weerspreek soos dié wat deur Brahe gemaak is dat dié sterre ontsaglik groot moes gewees het sodat hulle jaarlikse [[parallaks]]e onwaarneembaar was.{{sfn|Finocchiaro|1989|pp=167–176}}{{sfn|Galilei|1953|pp=359–360}}{{sfn|Ondra|2004|pp=74–75}} Ander sterrekundiges soos Simon Marius, Giovanni Battista Riccioli en Martinus Hortensius het soortgelyke metings van sterre gedoen, en Marius en Riccioli het tot die gevolgtrekking gekom die kleiner groottes is nie klein genoeg om Brahe se argument op te los nie.{{sfn|Graney|2010|pp=454–462}}{{sfn|Graney|Grayson|2011|pp=352–355}} ===Polemiek oor komete=== In 1619 het Galileo betrokke geraak in 'n polemiek met vader Orazio Grassi, wiskundeprofessor by die Jesuïetekollege Collegio Romano. Dit het begin as 'n dispuut oor die aard van [[komete]], maar teen die tyd dat Galileo ''Il Saggiatore'' ("Die Keurmeester") in 1623 gepubliseer het, wat die laaste salvo in die polemiek was, het dit in 'n veel groter omstredenheid ontaard oor die aard van wetenskap self. Die titelblad van die boek beskryf Galileo as 'n filosoof en "Matematico Primario" van die groothertog van Toskane.<ref>{{Cite web |title=Career as a Scientist {{!}} Galileo Galilei (1564-1642) {{!}} Stories Preschool |url=https://www.storiespreschool.com/galileo_galilei1.html |access-date=31 August 2023 |website=www.storiespreschool.com}}</ref> Omdat ''Il Saggiatore'' so 'n groot aantal idees van Galileo bevat het oor hoe wetenskap beoefen behoort te word, is dit al beskryf as sy wetenskaplike manifesto.{{sfn|Drake|1960|pp=vii, xxiii–xxiv}}{{sfn|Sharratt|1994|pp=139–140}} Vader Grassi het vroeg in 1619 anoniem 'n pamflet gepubliseer met die titel'' 'n Sterrekundige Dispuut oor die Drie Komete van die Jaar 1618'',{{sfn|Grassi|1960a|p=}} waarin die aard van 'n komeet bespreek is. Dit het laat in November die vorige jaar verskyn. Grassi het tot die gevolgtrekking gekom dat 'n komeet 'n vuuragtige liggaam is wat al met 'n segment van 'n groot sirkel langs beweeg teen 'n konstante afstand van die Aarde af,{{sfn|Drake|1978|p=268}}{{sfn|Grassi|1960a|p=16)}} en omdat dit stadiger as die Maan in die lug beweeg, moet dit verder weg as die Maan wees. Grassi se argumente is gekritiseer in 'n artikel met die titel ''Gesprek oor Komete'',{{sfn|Galilei|Guiducci|1960|p=}} wat gepubliseer is onder die naam van een van Galileo se dissipels, 'n Florentynse regsgeleerde met die naam Mario Guiducci, hoewel Galileo diie grootste deel self geskryf het.{{sfn|Drake|1960|p=xvi}} Galileo en Guiducci het met geen teorie van hulle eie oor die aard van komete vorendag gekom nie,{{sfn|Drake|1957|p=222}}{{sfn|Drake|1960|p=xvii}} hoewel hulle 'n paar tentatiewe veronderstellings gemaak het wat nou bekend is verkeerd was. (Die regte benadering tot die studie van komete is in dié tyd deur Tycho Brahe voorgestel.) In die openingsparagraaf beledig Galileo en Guiducci se ''Gesprek'' die Jesuïet Christoph Scheiner,{{sfn|Sharratt|1994|p=135}}{{sfn|Drake|1960|p=xii}}{{sfn|Galilei|Guiducci|1960|p=24}} en verskeie neerhalende opmerkings oor die professore van Collegio Romano word in die werk aangetref.{{sfn|Sharratt|1994|p=135}} Die Jesuïete was beledig,{{sfn|Sharratt|1994|p=135}}{{sfn|Drake|1960|p=xvii}} en Grassi het gou geantwoord met 'n polemiese traktaat van sy eie, ''Die Sterrekundige en Filosofiese Balans''.{{sfn|Grassi|1960b|p=}} Dit is gepubliseer onder die skuilnaam Lothario Sarsio Sigensano,{{sfn|Drake|1978|p=494}} wat veranderstel was om een van sy eie studente te wees. ''Die Leermeester'' was Galileo se vernietigende antwoord op ''Sterrekundige Balans''.{{sfn|Galilei|Guiducci|1960}} Dit is wyd erken as 'n meesterstuk van polemiese letterkunde,{{sfn|Sharratt|1994|p=137}}{{sfn|Drake|1957|p=227}} en "Sarsi" se argumente is uitmekaargetrek.{{sfn|Sharratt|1994|pp=138–142}} Dit is met groot lof begroet en het veral in die smaak geval van die nuwe pous, [[Pous Urbanus VIII|Urbanus VIII]], aan wie dit opgedra is.{{sfn|Drake|1960|p=xix}} In die vorige dekade in Rome het Barberini, die toekomstige Urbanus VIII, Galileo gesteun.<ref>{{Cite book |last=Alexander |first=A. |url=https://archive.org/details/infinitesimalhow0000alex |title=Infinitesimal: How a Dangerous Mathematical Theory Shaped the Modern World |date=2014 |publisher=Scientific American / Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-17681-5 |page=[https://archive.org/details/infinitesimalhow0000alex/page/131 131] }}</ref> Galileo se dispuut met Grassi het baie Jesuïete permanent vervreem,{{sfn|Drake|1960|p=vii}} en Galileo en sy vriende was oortuig daarvan hulle was verantwoordelik vir sy latere veroordeling,{{sfn|Sharratt|1994|p=175}} hoewel die bewyse daarvoor onoortuigend is.{{sfn|Sharratt|1994|pp=175–178}}{{sfn|Blackwell|2006|p=30}} ===Omstredenheid oor heliosentrisme=== [[Beeld:Galileo facing the Roman Inquisition.jpg|thumb|260px|Cristiano Banti se skildery van 1857 oor Galileo voor die [[Inkwisisie]].'']] Teen die tyd van Galileo se konflik met die kerk, het die meeste opgevoede mense [[Aristoteles]] se [[Geosentrisme|geosentriese model]] aangehang: dat die Aarde die middelpunt van die heelal is en alle hemelliggame daaromheen wentel. Ander was ten gunste van Tycho Brahe se nuwe model wat geosentrisme en heliosentrisme meng.{{sfn|Hannam|2009|pp=303–316}}<ref>{{Cite book |last=Blackwell |first=R. |url=https://books.google.com/books?id=MHnwAAAAMAAJ |title=Galileo, Bellarmine, and the Bible |date=1991 |publisher=University of Notre Dame Press |isbn=978-0-268-01024-9 |location=Notre Dame |page=25}}</ref> Uit kerklike en wetenskaplike kringe is heliosentrisme en Galileo se ondersteuning daarvan gekritiseer. Die kerk se besware teen heliosentrisme het ontstaan vanweë [[Bybel]]verse oor die vaste aard van die Aarde.<ref name=bybel group="nota">Sulke verse sluit in [[Psalms|Psalm]] 93:1, Psalm 96:10 en [[1 Kronieke]] 16:30, wat die stelling insluit: "Die wêreld staan vas, dit wankel nie." Op dieselfde manier sê Psalm 104:5: "U wat die aarde stewig gevestig het, sodat dit nooit sal wankel nie." In [[Prediker]] 1:5 staan: "Die son kom op, die son gaan onder, en dan haas hy hom weer na waar hy opkom.", en [[Josua]] 10:14 lui: "Son, staan stil in Gibeon . . ."</ref> Wetenskaplike teenstand het gekom van Brahe, wat geredeneer het dat as heliosentrisme waar is, 'n jaarlikse sterreparallaks waargeneem sal moet kan word, maar dit is nog nie destyds nie.<ref name=parallaks group="nota">Die ontdekking van die aberrasie (afwyking) van lig in Januarie 1729 deur die Engelse sterrekundige James Bradley was die eerste klinkklare bewys van die beweging van die Aarde, en dus van die teorieë van [[Aristarchos van Samos|Aristarchos]], Copernicus en Kepler; dit is in Januarie 1729 aangekondig. Die tweede bewys is in 1838 deur die Duitse sterrekundige Friedrich Bessel gelewer.</ref> Galileo het heliosentrisme verdedig gabaseer op sy waarnemings van 1609. In 1611, dieselfde jaar as waarin Galileo se teleskopiese waarnemings deur Jesuïte van die Collegio Romano erken is, het 'n kommissie van kardinale begin om Galileo te ondersoek. Hulle het hom gevra of hy betrokke was by die verhoor van die filosoof Cesare Cremonini, wat saam met Galileo by die Universiteit van Padua doseer het en aangekla is van kettery. Dit was die eerste keer dat Galileo se naam deur die [[Inkwisisie|Romeinse Inkwisisie]] genoem is.<ref>{{Cite book |last=Bucciantini |first=Massimo |title=Galileo’s Telescope |last2=Camerota |first2=Michele |last3=Giudice |first3=Franco |date=2015 |publisher=Harvard University Press |year=2015 |isbn=978-0-674-73691-7 |location=Cambridge, Massachusetts |pages=4 |language=English |trans-title=Il telescopia di Galileo: Una storia europea}}</ref> In Desember 1613 het groothertogin Christina van Florence een van Galileo se vriende en volgelinge, Benedetto Castelli, gekonfronteer met besware oor die beweging van die Aarde.{{sfn|Finocchiaro|1989|pp=27–28}} As gevolg hiervan het Galileo 'n brief aan Castelli geskryf waarin hy geredeneer het dat heliosentrisme nie werklik die Bybel weerspreek nie en dat die Bybel 'n gesag oor moraal en geloof is, nie wetenskap nie. Die brief is nie gepubliseer nie, maar wyd gesirkuleer.{{sfn|Finocchiaro|1989|pp=27–28}} [[Beeld:Justus Sustermans - Portrait of Galileo Galilei (Uffizi).jpg|links|thumb|200px|''Portret van Galilei'', deur Justus Sustermans (1635).]] Teen 1615 is Galileo se skryfwerk oor heliosentrisme aan die Inkwisisie voorgelê deur vader Niccolò Lorini, wat beweer het Galileo en sy volgelinge probeer om die Bybel te hervertolk,<ref name=bybel group="nota"/> wat 'n oortreding van die Konsilie van [[Trente]] was en gevaarlik baie na [[Protestantisme]] gelyk het.{{sfn|Langford|1998|pp=56–57}} Lorini het spesifiek Galileo se brief aan Castelli genoem.{{sfn|Finocchiaro|1989|pp=28, 134}} Galileo is na Rome om hom en sy idees te verdedig. In begin 1616 het Francesco Ingoli 'n debat met Galileo oor heliosentrisme begin en vir hom 'n essay gestuur waarin die stelsel van Copernicus ontken word. Galileo het later gesê hy glo die essay was instrumenteel in die aksie teen Copernicanisme wat gevolg het.{{sfn|Graney|2015|pp=68–69}} Die essay het gefokus op 18 fisiese en wetenskaplike argumente teen heliosentrisme. Dit het hoofsaaklik gesteun op Tycho Brahe se argumente, veral dat heliosentrisme sou verg dat die sterre soos hulle lyk veel groter as die Son behoort te wees. In Februarie 1616 het 'n kommissie van die Inkwisisie verklaar heliosentrisme is dwaasagtig en absurd in filosofie, en amptelik 'n kettery "omdat dit die betekenis van die Heilige Skrif op baie plekke weerspreek". Die Inkwisisie het bevind die idee van die Aarde se beweging is minstens foutief wat geloof betref.<ref name="wcumf">{{Cite web |last=Finocchiaro |first=M. |title=West Chester University – History of Astronomy; Lecture notes: Texts from The Galileo Affair: A Documentary History |url=http://astro.wcupa.edu/mgagne/ess362/resources/finocchiaro.html#conreport |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930013053/http://astro.wcupa.edu/mgagne/ess362/resources/finocchiaro.html#conreport |archive-date=30 September 2007 |access-date=18 February 2014 |publisher=West Chester University |id=ESS 362 / 562}}</ref> Op 26 Februarie is 'n beroep op Galileo gedoen "om geheel en al afstand te doen van die mening dat die Son stilstaan in die middel van die wêreld en die Aarde beweeg, en om dit in die vervolg nie te glo, leer of verdedig nie – nie mondelings of skriftelik nie."{{sfn|Heilbron|2010|p=218}} Vir die volgende dekade het Galileo enige omstredenheid vermy. Hy het sy projek hervat om 'n boek oor die onderwerp te skryf, en is aangemoedig deur die verkiesing van kardinaal Maffeo Barberini as [[pous Urbanus VIII]] in 1623. Barberini was 'n vriend en bewonderaar van Galileo en het sy teregwysing in 1616 teengestaan. Galileo se daaropvolgende boek, ''Dialoog oor die Twee Belangrikste Wêreldstelsels'', is in 1632 gepubliseer, met die amptelike toestemming van die pous en die Inkwisisie.<ref name="Pope Urban VIII">{{Cite web |title=Pope Urban VIII Biography |url=http://galileo.rice.edu/gal/urban.html |website=Galileo Project}}</ref> Pous Urbanus VIII het Galileo persoonlik gevra om argumente vir en teen heliosentrisme in die boek te gee en versigtig te wees om nie heliosentrisme op te hemel nie. Dis onseker of dit met opset of per ongeluk was, maar Simplicio, die verdediger van die geosentriese standpunt in die boek, is dikwels uitgevang dat hy foute maak en hy klink soms soos 'n dwaas. Verder, hoewel Galileo in die voorwoord sê die karakter is na 'n beroemde Aristoteliaanse filosoof, "Simplicius" in [[Latyn]], "Simplicio" in [[Italiaans]], genoem, het die naam "Simplicio" in Italiaans ook die konnotasie van "dwaas".{{sfn|Finocchiaro|1997|p=82}}{{sfn|Moss|Wallace|2003|p=11}} [[Beeld:E pur si muove.jpg|thumb|200px|'n Portret wat aanvanklik aan Murillo toegeskryf is, van Galileo wat staar na die woorde ''[[E pur si muove]]'' ("En tog beweeg dit"; nie sigbaar op dié foto nie) wat teen die muur van sy tronksel uitgekrap is.]] Baie historici stem saam dat Galileo dit nie met opset gedoen het nie. Volgens Drake het die opdrag om die pous se argument in ''Dialoog'' in te sluit, hom met geen ander keuse gelaat as om hom deur Simplicio te laat praat nie.{{sfn|Drake|1953|p=491}} Die pous het egter gemeen dit is met opset gedoen om hom soos 'n dwaas te laat lyk en het dit (en die voorspraak vir heliosentrisme) nie ligtelik opgeneem nie. Galileo het die pous, een van sy grootste ondersteuners, vervreem en is in September 1632 na Rome ontbied om sy boek te verdedig.<ref>{{Cite web |last=Lindberg |first=D. |title=Beyond War and Peace: A Reappraisal of the Encounter between Christianity and Science |url=http://www.asa3.org/ASA/PSCF/1987/PSCF9-87Lindberg.html}}</ref> Hy het eindelik in Februarie 1633 in Rome aangekom en is voor die Inkwisisie gedaag op aanklag van 'n kriminele oortreding. Selfs nadat hy met marteling gedreig is as hy nie die waarheid praat nie, het Galileo voet by stuk gehou dat hy sy belofte sedert 1616 nagekom het om nie enige veroordeelde menings te handhaaf nie. Hy is egter oorreed om te erken hy, wat sy ware bedoelings ook al was, lesers van ''Dialoog'' die indruk kon gegee het dat hy Copernicanisme verdedig.{{sfn|Sharratt|1994|pp=171–175}}{{sfn|Heilbron|2010|pp=308–317}}{{sfn|Gingerich|1992|pp=117–118}} Die Inkwisisie het bevind hulle "verdink hom sterk van kettery". Hy is nooit amptelik van kettery aangekla nie,<ref>Numbers, Ronald L., ed. Galileo goes to jail and other myths about science and religion. No. 74. Harvard University Press, 2009, 77</ref> maar dat hy geglo het die Son lê bewegingloos in die middel van die heelal, dat die Aarde nie die middel van die heelal is nie en beweeg, en dat iemand 'n mening kan hê en verdedig wat verklaar is as dat dit die Heilige Skrif weerspreek. Hy is gedwing om dié menings terug te trek, te vervloek en te minag.{{sfn|Fantoli|2005|p=139}}{{sfn|Finocchiaro|1989|pp=288–293}}{{sfn|Fantoli|2005|p=140}}{{sfn|Heilbron|2005|pp=282–284}} Galileo is eers tot tronkstraf gevonnis, maar dit is die volgende dag versag tot huisarres vir die res van sy lewe.<ref>[https://plato.stanford.edu/entries/galileo/ Galileo Galileo], ''Stanford Encyclopedia of Philosophy'', Brief Biography.</ref> Sy ''Dialoog'' en die publikasie van enige toekomstige werk deur hom is verbied.{{sfn|Drake|1978|p=367}}{{sfn|Sharratt|1994|p=184}} Terwyl hy onder huisarres was, het Galileo een van sy beste werke geskryf: ''Twee Nuwe Wetenskappe''. Dit was 'n opsomming van werk wat hy 40 jaar tevore gedoen het en handel oor [[kinematika]] en die sterkte van materiale. Dit is in [[Nederland]] gepubliseer om die sensor vry te spring. [[Albert Einstein]] het die boek hoog geprys.<ref>"Galileo&nbsp;... is the father of modern physics—indeed of modern science"&nbsp;—[[Albert Einstein]], aangehaal in [[Stephen Hawking]], red. p. 398, ''On the Shoulders of Giants''.</ref> Galileo het in 1638 heeltemal blind geword.<ref name="JoCarney">{{cite book |last=Carney |first=J. E. |title=Renaissance and Reformation, 1500–1620 |year=2000}}</ref> ==Dood== [[Beeld:Tomb of Galileo Galilei.JPG|thumb|links|240px|Die grafkelder van Galileo in Florence.]] Galileo het besoekers ontvang tot met sy dood op 8&nbsp;Januarie 1642 op 77-jarige ouderdom ná koors en hartkloppings.<ref name="JoCarney" /> Die groothertog van Toskane, Ferdinando&nbsp;II, wou hom in die hoofkerk van die Basilica di Santa Croce di Firenze laat begrawe, langs die grafkelders van sy vader en ander voorouers, en om 'n marmermausoleum vir hom op te rig.{{sfn|Shea|Artigas|2003|p=199}}{{sfn|Sobel|2000|p=378}} Dié planne is egter laat vaar nadat pous Urbanus VIII en sy nefie, kardinaal Francesco Barberini, protes aangeteken het{{sfn|Shea|Artigas|2003|p=199}}{{sfn|Sobel|2000|p=378}}{{sfn|Sharratt|1994|p=207}} omdat Galileo deur die Katolieke Kerk verdoem is weens "sterk verdenking van kettery".<ref>[http://webarchive.loc.gov/all/20100805135633/http://brunelleschi.imss.fi.it/museum/esim.asp?c=100359 Monumental tomb of Galileo]. Institute and Museum of the History of Science, Florence, Italy. Besoek op 15 Februarie 2010.</ref> In plaas daarvan is hy in klein kamer begrawe.{{sfn|Shea|Artigas|2003|p=199}}{{sfn|Sobel|2000|p=380}} Hy is in 1737 in die hoofkerk begrawe nadat 'n monument daar ter ere van hom opgerig is.{{sfn|Shea|Artigas|2003|p=200}}{{sfn|Sobel|2000|pp=380–384}} Tydens dié skuiwery is drie vingers en 'n tand van sy oorblyfsels verwyder.<ref>[http://catalogue.museogalileo.it/section/GalileanIconographyRelics.html Section of Room VII Galilean iconography and relics], Museo Galileo. Accessed on line 27 May 2011.</ref> Een van die vingers word tans in die Museo Galileo in Florence uitgestal.<ref>[http://catalogue.museogalileo.it/object/MiddleFingerGalileosRightHand.html Middle finger of Galileo's right hand], Museo Galileo. Besoek op 27 Mei 2011.</ref> ==Notas== {{Reflist|group=nota}} == Sien ook == * [[E pur si muove]] * [[Galileo se paradoks]] * [[Galileo se eksperiment met die Skewe Toring van Pisa]] * [[Galileo se skip]] * [[Robert Hooke]] * [[Antonie van Leeuwenhoek]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} ===Bronne=== {{refbegin|3}} * {{Cite book |last=Blackwell |first=R. J. |url=https://archive.org/details/behindscenesatga0000blac |title=Behind the Scenes at Galileo's Trial |date=2006 |publisher=University of Notre Dame Press |isbn=978-0-268-02201-3 |location=Notre Dame}} * {{Cite book |last=Drake |first=S. |title=Notes to English translation of Galileo's Dialogue |date=1953 |pages=467–491 }} * {{Cite book |last=Drake |first=S. |title=Discoveries and Opinions of Galileo |date=1957 |publisher=Doubleday & Company |isbn=978-0-385-09239-5 |location=New York}} * {{Cite book |last=Drake |first=S. |title=Controversy on the Comets of 1618 |date=1960 |pages=vii–xxv |chapter=Introduction}} * {{Cite book |last=Drake |first=S. |title=Galileo at Work |date=1978 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-16226-3 |location=Chicago}} * {{Cite book |last=Drake |first=S. |title=Galileo: Pioneer Scientist |date=1990 |publisher=The University of Toronto Press |isbn=978-0-8020-2725-2 |location=Toronto}} * {{Cite journal |last1=Drake |first1=S. |last2=Kowal |first2=C. T. |date=1980 |title=Galileo's Sighting of Neptune |journal=Scientific American |volume=243 |issue=6 |pages=74–81 |bibcode=1980SciAm.243f..74D |doi=10.1038/scientificamerican1280-74}} * {{Cite book |last=Edgerton |first=Samuel Y. |title=The Mirror, the Window, and the Telescope: How Renaissance Linear Perspective Changed Our Vision of the Universe |date=2009 |publisher=Cornell University Press |isbn=978-0-8014-7480-4 |location=Ithaca}} * {{Cite book |last=Fantoli |first=A. |title=The Disputed Injunction and its Role in Galileo's Trial |date=2005 |pages=117–149}} * {{Cite book |last=Feyerabend |first=P. |title=Killing Time: The Autobiography of Paul Feyerabend |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-24531-7 |location=Chicago }} * {{Cite book |last=Finocchiaro |first=M. A. |title=Defending Copernicus and Galileo: Critical Reasoning in the two Affairs |date=2010 |publisher=Springer |isbn=978-90-481-3200-3}} * {{Cite book |last=Finocchiaro |first=M. A. |title=The Galileo Affair: A Documentary History |date=1989 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-06662-5 |location=Berkeley}} * {{Cite book |last=Galilei |first=G. |title=Dialogue Concerning the Two Chief World Systems |date=1953 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-00449-8 |location=Berkeley |translator-last=Drake |translator-first=S. |orig-year=1632}} * {{Cite book |last1=Galilei |first1=G. |title=The Controversy on the Comets of 1618 |last2=Guiducci |first2=M. |date=1960 |publisher=University of Pennsylvania Press |pages=21–65 |translator-last=Drake |translator-first=Stillman |chapter=Discourse on the Comets |translator-last2=O'Malley |translator-first2=C. D. |name-list-style=amp |orig-year=1619}} * {{Cite book |last=Gingerich |first=O. |title=The Great Copernican Chase and other adventures in astronomical history |date=1992 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-32688-9 |location=Cambridge }} * {{Cite book |last=Graney |first=C. |title=Setting Aside All Authority: Giovanni Battista Riccioli and the Science against Copernicus in the Age of Galileo |date=2015 |publisher=University of Notre Dame Press |isbn=978-0-268-02988-3 |location=Notre Dame}} * {{Cite journal |last=Graney |first=C. M. |date=2010 |title=The Telescope Against Copernicus: Star Observations by Riccioli Supporting a Geocentric Universe |journal=Journal for the History of Astronomy |volume=41 |issue=4 |pages=453–467 |bibcode=2010JHA....41..453G |doi=10.1177/002182861004100402 |s2cid=117782745}} * {{Cite journal |last1=Graney |first1=C. M. |last2=Grayson |first2=T. P. |date=2011 |title=On the Telescopic Disks of Stars: A Review and Analysis of Stellar Observations from the Early Seventeenth through the Middle Nineteenth Centuries |journal=Annals of Science |volume=68 |issue=3 |pages=351–373 |arxiv=1003.4918 |doi=10.1080/00033790.2010.507472 |s2cid=118007707}} * {{Cite book |last=Grassi |first=H. |title=Introduction to the Controversy on the Comets of 1618 |date=1960a |pages=3–19 |translator-last=O'Malley |translator-first=C. D. |chapter=On the Three Comets of the Year MDCXIII |orig-year=1619}} * {{Cite book |last=Gribbin |first=J. |url=https://archive.org/details/fellowshipgilber0000grib |title=The Fellowship: Gilbert, Bacon, Harvey, Wren, Newton and the Story of the Scientific Revolution |date=2008 |publisher=Overlook Press |isbn=978-1-59020-026-1 |location=Woodstock}} * {{Cite book |last=Hannam |first=J. |title=God's philosophers: how the medieval world laid the foundations of modern science |date=2009 |publisher=Icon Books Ltd. |isbn=978-1-84831-158-9}} * {{Cite book |title=The Cambridge concise history of astronomy Cambridge University Press |date=1999 |editor-last=Hoskin |editor-first=M.}} * {{Cite book |last=Heilbron |first=J. L. |title=Censorship of Astronomy in Italy after Galileo |date=2005 |pages=279–322}} * {{Cite book |last=King |first=C. C. |title=The History of the Telescope |date=2003 |publisher=Dover Publications |isbn=978-0-486-43265-6}} * {{Cite book |last1=Moss |first1=J. D. |title=Rhetoric & dialectic in the time of Galileo |last2=Wallace |first2=W. |date=2003 |publisher=CUA Press |isbn=978-0-8132-1331-6 |location=Washington}} * {{Cite book |last=Naess |first=A. |title=Galileo Galilei: When the World Stood Still |date=2004 |publisher=Springer Science+Business Media|Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-27054-6 }} * {{Cite journal |last=Ondra |first=L. |date=July 2004 |title=A New View of Mizar |journal=Sky & Telescope |volume=108 |issue=1 |pages=72–75 |bibcode=2004S&T...108a..72O}} * {{Cite book |last=Reston |first=J. |title=Galileo: A Life |date=2000 |publisher=Beard Books |isbn=978-1-893122-62-8 }} * {{Cite book |last=Sharratt |first=M. |title=Galileo: Decisive Innovator |date=1994 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-56671-1 |location=Cambridge}} * {{Cite book |last1=Shea |first1=W. R. |title=Galileo in Rome: The Rise and Fall of a Troublesome Genius |last2=Artigas |first2=M. |date=2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-516598-2 |location=Oxford |name-list-style=amp}} * {{Cite book |last=Sobel |first=D. |title=Galileo's Daughter |date=2000 |publisher=Fourth Estate |isbn=978-1-85702-712-9 |location=Londen |orig-year=1999}} * {{Cite book |last=Thoren |first=V. E. |title=Planetary astronomy from the Renaissance to the rise of astrophysics Part A: Tycho Brahe to Newton |date=1989 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-35158-4 |editor-last=Taton |editor-first=R. |pages=3–21 |chapter=Tycho Brahe |editor-last2=Wilson |editor-first2=C.}} {{Refend}} ==Nog leesstof== {{Refbegin|3}} * {{Cite book |last=Biagioli |first=M. |title=Galileo, Courtier: The Practice of Science in the Culture of Absolutism |date=1993 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-04559-7 |ref=Reference-Biagioli-1993}} * {{Cite book |last=Clavelin |first=M. |title=The Natural Philosophy of Galileo |date=1974 |publisher=MIT Press}} * {{Cite EB1911|wstitle= Galileo Galilei | volume= 12 |last1= Clerke |first1= Agnes Mary | pages = 406–410 |short=1}} * {{Cite journal |last=Coffa |first=J. |date=1968 |title=Galileo's Concept of Inertia |journal=Physis Riv. Internaz. Storia Sci. |volume=10 |pages=261–281}} * {{Cite book |last1=Consolmagno |first1=G. |title=Worlds Apart, A Textbook in Planetary Science |last2=Schaefer |first2=M. |date=1994 |publisher=Prentice-Hall |isbn=978-0-13-964131-2 |location=Englewood |bibcode=1994watp.book.....C}} * {{Cite book |title=On Motion and On Mechanics |date=1960 |publisher=University of Wisconsin Press |isbn=978-0-299-02030-9 |editor-last=Drabkin |editor-first=I. |editor-last2=Drake |editor-first2=S.}} * Drake, Stillman. ''Galileo'' (University of Toronto Press, 2017). * Drake, Stillman. ''Essays on Galileo and the History and Philosophy of Science'' (U of Toronto Press, 2019). * Drake, Stillman. ''Galileo and the First Mechanical Computing Device'' (U of Toronto Press, 2019). * {{Cite book |last=Dugas |first=R. |title=A History of Mechanics |date=1988 |publisher=Dover Publications |isbn=978-0-486-65632-8 |orig-year=1955}} * {{Cite book |last=Fantoli |first=A. |title=Galileo: For Copernicanism and the Church |date=2003 |publisher=Vatican Observatory Publications |isbn=978-88-209-7427-5 |edition=3rd}} * {{Cite book |last=Feyerabend |first=P. |title=Against Method |date=1975 |publisher=Verso}} * {{Cite book |last=Galilei |first=G. |title=The Controversy on the Comets of 1618 |date=1960 |isbn=978-1-158-34578-6 |pages=151–336 |translator-last=Drake |translator-first=S. |chapter=The Assayer |orig-year=1623}} * {{Cite book |last1=Galilei |first1=G. |title=On Sunspots |last2=Scheiner |first2=C. |date=2010 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-70715-0 |location=Chicago |translator-last=Reeves |translator-first=E. |translator-last2=Van Helden |translator-first2=A.}} * {{Cite book |last=Geymonat |first=L. |title=Galileo Galilei, A biography and inquiry into his philosophy and science |date=1965 |publisher=McGraw-Hill |translator-last=Drake |translator-first=S. |bibcode=1965ggbi.book.....G }} * Gilbert, Neal Ward. "Galileo and the School of Padua." ''Journal of the History of Philosophy '' 1.2 (1963): 223–231. [https://muse.jhu.edu/article/229899/summary online] * {{Cite journal |last=Grant |first=E. |date=1965–1967 |title=Aristotle, Philoponus, Avempace, and Galileo's Pisan Dynamics |journal=Centaurus (journal)|Centaurus |volume=11 |issue=2 |pages=79–95 |bibcode=1966Cent...11...79G |doi=10.1111/j.1600-0498.1966.tb00051.x}} * {{Cite book |last=Hall |first=A. R. |title=From Galileo to Newton, 1630–1720 |date=1963 |publisher=Collins}} * {{Cite journal |last=Hall |first=A. R. |date=1964–1965 |title=Galileo and the Science of Motion |journal=British Journal for the History of Science |volume=2 |issue=3 |page=185 |doi=10.1017/s0007087400002193 |s2cid=145683472}} * {{Cite journal |last=Humphreys |first=W. C. |date=1967 |title=Galileo, Falling Bodies and Inclined Planes. An Attempt at Reconstructing Galileo's Discovery of the Law of Squares |journal=British Journal for the History of Science |volume=3 |issue=3 |pages=225–244 |doi=10.1017/S0007087400002673 |s2cid=145468106}} * Koyré, Alexandre. "Galileo and Plato." ''Journal of the History of Ideas'' 4.4 (1943): 400–428. [https://www.hyperdream.net/wp-content/uploads/2020/09/Galileo__Plato.pdf online] (PDF) * Koyré, Alexandre. "Galileo and the scientific revolution of the seventeenth century." ''Philosophical Review'' 52.4 (1943): 333–348. [http://cbbp.thep.lu.se/~henrik/fyta13/litteratur/Koyre1943.pdf online] (PDF) * {{cite web | last=Wu | first=Katherine J. | title=Newly Discovered Letter Catches Galileo in a 400-Year-Old Lie | website=Smithsonian Magazine | date=25 Sep 2018 | url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/newly-discovered-letter-catches-galileo-400-year-lie-180970392/ | access-date=9 Dec 2024}} {{Refend}} ==Skakels== {{Commons-kategorie inlyn}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Galileo Galilei}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Galilei, Galileo}} [[Kategorie:Galileo Galilei| ]] [[Kategorie:Geboortes in 1564]] [[Kategorie:Sterftes in 1642]] eyhhd7ol9oetn8m7vju5nxnh3wdi0cp 0 39709 2890548 2681062 2026-04-06T10:19:53Z Oesjaar 7467 /* N.G. KERK LIDMATE BRACKENFELL */ verbeter 2890548 wikitext text/x-wiki Die NG gemeente Brackenfell-Proteahoogte is van vier gemeentes van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] in die noordelike [[Kaapstad|Kaapse]] stadsgebied [[Brackenfell]]. Die gemeente is op [[4 Maart]] [[1987]] gestig en kon dus op 4 Maart 2012 sy kwarteeufees vier. == Die NG Kerk in Brackenfell == Die geskiedenis van hierdie gemeente is nou verweef met die geskiedenis van die gemeentes Heidekoppie, Brackenfell-moedergemeente, [[NG gemeente Kuilsrivier|Kuilsrivier]] en [[NG gemeente Durbanville|Durbanville]]. Ná die afstigting van [[NG gemeente Stellenbosch|Stellenbosch]] in 1686 van [[NG gemeente Kaapstad|Kaapstad]] sou dit 140 jaar duur voor die volgende gemeente in hierdie omgewing gestig word, die huidige Durbanville. Die gemeente Tijgerberg, soos Durbanville aanvanklik genoem is, was slegs die 17de gemeente in [[Suid-Afrika]] toe dit op [[6 Augustus]] [[1826]] van Kaapstad, [[NG gemeente Swartland|Swartland]] en [[NG gemeente Paarl|Paarl]] afstig. Die dorp Durbanville het nog tot 1836 as Pampoenkraal bekendgestaan. Later was die gemeente as D’Urban bekend en eindelik Durbanville. Die plase in die omgewing van Kruispad en Stellenberg het onder die nuwe gemeente geressorteer. Op [[20 Januarie]] [[1903]] stig Kuilsrivier van Durbanville af en weer verwissel die lidmate van gemeente: Brackenfell word 'n wyk van die NG gemeente Kuilsrivier. Kraaifontein bly egter 'n wyk van Durbanville. Op 12 April 1944 is 'n stigtingsvergadering in die CJV-saal in Brackenfell gehou met die oog op afstigting sodat hierdie twee afgeleë wyke (Brackenfell en Kraaifontein) beter bearbei kon word. So is dan die NG gemeente Kruispad in 1944 gestig. Die nuwe gemeente het sowat 500 lidmate getel en dit was duidelik dat daar 'n moeilike finansiële opdraand voorlê. Die eerste leraar, ds. S.P. Malan, is vanaf Kuruman beroep. Die gemeente was amper 'n jaar oud toe hulle ds. Malan in Maart 1945 langs die Ou Paarlpad ontmoet. Die twee aparte wyke het die werk in die gemeente baie bemoeilik, want alles moes in duplikaat gedoen word. Daarom is die Ring van Stellenbosch gevra om die twee wyke in afsonderlike gemeentes af te stig aangesien die snelle groei dit moontlik gemaak het. Op 5 Junie 1948 het die kerkraad besluit dat die NG gemeente Kraaifontein sal afstig. Brackenfell het die naam Kruispad behou. Albei gemeentes het spoedig weer om en by 500 lidmate getel. Gedurende 1978 is die NG gemeente Kruispad se naam verander na die NG gemeente Brackenfell. Die saal wat die gemeente van die CJV present gekry het, is tot 'n netjiese en gerieflike plek van aanbidding verbou en verfraai. Die ywerige jong mense het 'n orrel en klavier aan die gemeente geskenk. Deur hartlike samewerking en 'n jaarlikse toelae uit die Fonds vir Hulpbehoewende Gemeentes kon die gemeente kop bo water hou en nog skuld afbetaal. Hulle het met 'n bruidskat van £1 000 van Kuilsrivier begin en in 1949 besit hulle 'n [[pastorie]] op 1½ [[morg]] en 'n doeltreffende kerksaal waarop £2 500 skuld rus. Maar die gemeente wou 'n kerk hê. Die gewone inkomste was nie toereikend om dadelik een te bou nie. Op 'n gemeentevergadering word eenparig besluit om geld te leen en 27½ morg van die ou plaas Kruispad aan te koop en dit as 'n dorp aan te lê. Die hoeksteen van die kerk is op [[3 Mei]] [[1969]] deur ds. Malan gelê. ([[1 Petrus]] 2:4). Op 16 Julie 1970 is ds. Malan skielik oorlede. Hy was 18 jaar lank, van November 1949 tot November 1967, voorsitter van die skoolkomitee en het hom beywer vir beter onderwysgeriewe op Brackenfell. Jare lank was hy ook een van Brackenfell se verteenwoordigers in die Skoolraad van Stellenbosch en het daarin gedien tot sy dood. Die gemeente Heidekoppie (die Afrikaanse vertaling van die dorp se naam) het in 1981 van Brackenfell afgestig. Aanvanklik sou die gemeente as Brackenfell-Suid bekendgestaan het, maar daar is daarteen besluit en die naam Heidekoppie is aanvaar. Die gemeente het aanvanklik in 'n sentrum vergader. Hierdie gebou is geleidelik omskep om meer soos 'n tradisionele kerkgebou te lyk deur byvoorbeeld 'n klok by te voeg. Die eerste predikant was ds. H.H. Vollgraaff. In 1985 is 'n tweede predikantspos geskep wat deur ds. J. van der Merwe gevul is. In 1987 het 'n gedeelte van Heidekoppie afgestig om die nuwe gemeente Proteahoogte te vorm en ds. Van der Merwe het die nuwe gemeente se eerste predikant geword, terwyl ds. Vollgraaff by Heidekoppie gebly het. In 1992 het Heidekoppie weer 'n tweede predikantspos geskep wat deur ds. F.J. Preiss gevul is. Ds. Vollgraaff het in Mei 1997 afgetree en sy plek is deur ds. J. Hendricks van Vredendal-Wes gevul. Die aanvanklike NG gemeente Kruispad met slegs 500 lidmate het nou (2000) na 56 jaar gegroei tot vier gemeentes met nege leraars en bykans 12 000 lidmate. Die huidige stand van lidmate per gemeente is as volg : === N.G. Kerk Lidmate Brackenfell === {| border="1" align="left" class="wikitable sortable" !Gemeente!!Doop!!Belydend!!Totaal |- |MOEDERGEMEENTE|| 1 246|| 3 655|| 4 901 |- |BRACKENFELL-WES|| 771|| 1 766|| 2 537 |- |PROTEAHOOGTE|| 711|| 1 528|| 2 239 |- |HEIDEKOPPIE|| 701|| 1 322|| 2 023 |- |TOTAAL|| 3 429|| 8 271|| 11 700 |} {{clear}} == Die NG gemeente Brackenfell-Proteahoogte 4 Maart 1987 – 4 Maart 2012 == Op 4 Maart 1987 kom die lidmate van wyk B van Heidekoppie in die saal van die Laerskool Bastion bymekaar en besluit om af te stig as die gemeente Brackenfell-Proteahoogte. Die eerste erediens word op Sondag 8 Maart 1987 in die saal van die Laerskool Bastion gehou. Dieselfde aand word ds Jos van der Merwe van Heidekoppie as die eerste leraar van die gemeente beroep. Op 22 Maart 1987 word hy ontvang en bevestig. Op 29 Julie 1987 ontvang die gemeente sy bruidskat naamlik 'n erf in Heuwelstraat van tienduisend vierkante meter met 'n verband van R100 000. Hulle ontvang ook R15 000 kontant om die gemeente aan die gang te kry. Op 26 Februarie 1989 word die eerste sooi gespit vir die kerksentrum en op 29 April 1990 word die gemeentesentrum ingewy. == Bylae == Die woongebied Proteahoogte was deur die jare deel van die volgende gemeentes en is gevolglik deur die onderskeie gemeents se leraars bedien. #Deel van Kaapstad vanaf 23 08 1665 [[Joan van Arckel|Johannes van Arckel]] 23 08 1665 - 1666 [[Johannes de Voogh]]t 26 02 1666 - 23 11 1666 Johannes Petrus Wachtendorp 1666 - 1667 [[Adriaan de Vooght]] 1667 - 1674 [[Rudolphus Meerlandt]] 1674 - 1675 [[Petrus Hulsenaar]] 1679 - 1677 [[Johannes Overney]] 1678 - 1687 #Deel van Stellenbosch vanaf 13 10 1686 #Deel van Tijgerberg (later D’Urban tans Durbanville) vanaf 06 08 1826 J Edgar 26 05 1828 - 1930 J J Beck 1834 - 1886 [[Anton Daniël Lückhoff|A D Lückhoff]] 1886 - 1904 #Deel van Kuilsrivier vanaf 20 01 1903 [[Herman van Broekhuizen]] 13 08 1903 - 27 12 1906 H J Pienaar 11 03 1907 - 16 10 1911 [[A.J. van Wijk]] 16 02 1912 - 16 06 1919 [[Johann Koch|J.A. Koch]] 02 02 1920 - 29 11 1923 J P Kriel 11 12 1924 - 01 06 1937 P W J van Jaarsveld 30 10 1937 - 24 05 1943 J H Lange 02 10 1943 - 12 07 1948 #Deel van Kruispad vanaf 12 04 1944 (Brackenfell Moedergemeente sedert 1978) S P Malan 24 03 1945 - 16 07 1970 C J Prins 19 01 1971 - 28 04 1974 H B Heymans 20 10 1973 - 11 05 1977 W F Vermaak 22 11 1974 - 31 03 1983 D J Warnich 10 1977 - 31 03 1989 #Deel van Heidekoppie vanaf 1981 H H Vollgraaff 1981 - 06 05 1997 J van der Merwe 1985 - 04 03 1987 #Brackenfell-Proteahoogte gemeente vanaf 04 03 1987 J van der Merwe 22 03 1987 - 01 1993 L Neethling (Polisiekapelaan) 1990 - 1991 H J G van Heerden (do.) 06 1991 - T Nel 1992 - H F Prins 25 07 1993 - H J Strydom 07 03 1997 - 31 12 2000 S W Louw (proponent) T Germishuys 01 08 2001 - 30 04 2009 S W Louw 01 08 2009 - {{DEFAULTSORT:Brackenfell-Proteahoogte, NG gemeente}} [[Kategorie:Nederduitse Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika]] 3arttqlsxxr1v4nuvglfh0t2k094nz6 0 47080 2890394 2721483 2026-04-06T06:57:11Z Oesjaar 7467 /* Sien ook */ Verbeter 2890394 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Qatar, power lines (6).jpg|duimnael|regs|https://af.wikipedia.org/wiki/Kraggeleiding#/editor/all|Kraggeleiding in [[Qatar]]]] '''Kraggeleiding''' of "elektriese geleiding van hoogspanning" is die grootmaat-vervoer van elektriese energie vanaf opwekkingsaanlegte (histories [[hidroëlektrisiteit]], [[kernkrag]], met [[aardgas]] of [[steenkool]], maar nou ook vanaf [[windkrag]], [[sonkrag]], [[geotermiese krag]] en ander vorme van [[hernubare energie]]) na [[substasie]]s naby die verbruikers geleë, soos bevolkingspunte. Dit verskil van [[elektrisiteitsverpreiding]] wat tipies verwys na die plaaslike bedrading tussen hoogspanning substasies en die finale verbruiker. == Sien ook == * [[Elektriese geleier|Elektriese geleiers]] * [[Elektriese kragtransmissie]] * [[Elektrisiteitsvoorsiening|Elektrisiteitsvoorsieners]] {{Saadjie}} {{Versmelt|Elektriese kragtransmissie|of Kragoorbrenging; konsensus nodig}} [[Kategorie:Elektrisiteit]] rimuqbv2vpkhbkc69ijz7nfrjsoyqhr 0 47094 2890368 2653557 2026-04-06T06:28:20Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Verbeter 2890368 wikitext text/x-wiki :''Hierdie artikel handel oor die Afrikaner Broederbond. Vir sy latere inkarnasie, sien [[Afrikanerbond (vereniging)]]. Vir die politieke party wat in 1881 deur [[S.J. du Toit]] gestig is, sien [[Afrikanerbond (party)]].'' [[Lêer:Broederbond.jpg|duimnael|300px|Die leiers van die Afrikaner Broederbond in 1918: Agter (vanaf links tot regs): [[Daniël du Plessis|Daniel H.C. du Plessis]], J. Combrink, H. le R. Jooste.<br />Voor: L.J. Erasmus, Henning J. Klopper, ds. [[William Nicol]], J. E. Reeler]] [[Beeld:Ds JF Naudé.jpg|duimnael|170px|regs|Ds. [[Jozua Francois Naudé|J.F. Naudé]] het die Bond help stig.]] [[Lêer:Wicus du Plessis.jpg|duimnael|regs|170px|Prof. [[Wicus du Plessis]], voorsitter van 1930 (toe hy sowat 33 jaar oud was) tot 1932.]] [[Beeld:Joon van Rooy.jpg|regs|170px|duimnael|Prof. [[Joon van Rooy]], voorsitter van 1932 tot 1938.]] [[Beeld:Prof HB Thom.jpg|duimnael|regs|170px|Prof. [[Hendrik Bernardus Thom|H.B. Thom]], voorsitter van 1952 tot 1960.]] [[Beeld:Dr Piet Meyer.jpg|duimnael|regs|170px|Dr. [[Piet Meyer]], voorsitter van 1960 tot 1970.]] Die '''Afrikaner-Broederbond''' (AB) was tussen 1918<ref name=oldname>{{cite web |url=http://africanhistory.about.com/library/glossary/bldef-broederbond.htm |title=Jong Suid Afrika – gestig in Junie 1918 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090427000519/http://africanhistory.about.com/library/glossary/bldef-broederbond.htm |archive-date=27 April 2009 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=14 Julie 2010 }}</ref> en 1994 ’n geheime, eksklusief wit en manlike [[Protestant]]se kultuurorganisasie in [[Suid-Afrika]]. Die oogmerke was om vooruitstrewende eensgesindheid onder Afrikaners te skep en Afrikanertradisies en die Afrikanerkultuur op alle lewensterreine te bevorder. Die organisasie is in 1918 deur [[Henning Klopper|H.J. Klopper]], [[H.W. van der Merwe]], [[Daniël du Plessis|D.H.C. du Plessis]] en ds. [[Jozua Francois Naudé|J.F. Naudé]], vader van ds. [[Beyers Naudé]].<ref name=BeyersNaude>{{cite web |url=http://www.mvgcontact.org/MVG%20in%20English%20Beyers%20Naude.htm |title=Mormonen voor vrede en gerechtigheid – Robert Poort – April 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120304124347/http://www.mvgcontact.org/MVG%20in%20English%20Beyers%20Naude.htm |archive-date=4 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> gestig. Die organisasie het tot 1920 as ''Jong Zuid Afrika'' bekend gestaan, waarna dit amptelik na die Afrikaner Broederbond hernoem is.<ref name =Wilkins-etal>{{Citation | last =Wilkins | first =Ivor | last2 =Strydom | first2 =Hans | title =The Super-Afrikaners. Inside the Afrikaner Broederbond | place=Braamfontein, Johannesburg | publisher =Jonathan Ball | year =1980 | edition =Paperback }}</ref> Die Broederbond was lank ’n politieke twisappel nadat genl. [[J.B.M. Hertzog]] dit in die jare dertig as eerste minister aangeval het en die volgende eerste minister, genl. [[J.C. Smuts]], dit in die jare veertig gedoen het. In Desember 1944 is staatsamptenare verbied om lid te wees en die verbod het bly staan tot na die Nasionale Party in 1948 die bewind oorgeneem het.<ref name="EvdW">Ensiklopedie van die Wêreld. 1971. Broederbond.</ref> Gedurende die [[apartheid]]sjare was meeste regeringsministers, asook invloedryke kerkleiers, akademici, professionele, militêre en polisiebeamptes lede van die vereniging. Dit was gereeld aangetyg en altyd ontken dat die belangrike besluite van die [[Suid-Afrika]]anse staat deur die toe baie geheimsinnige Broederbond gemaak is. In Julie 1968 het appèlregter D.H. Botha in opdrag van die regering die sake van die Broederbond (saam met ander geheime organisasies) ondersoek. Hy het die Broederbond van alle blaam onthef.<ref name="EvdW" /> In 1979 het die boek [[Broederbond: The Super-Afrikaners]], deur [[Ivor Wilkins]] en [[Hans Strydom (verslaggewer)|Hans Strydom]], groot opslae gemaak omdat dit nie net ’n exposé van die Broederbond was nie, maar ook ’n bylaag van 139 bladsye gehad het waarin die naam, beroep en ander inligting van elke lid van die Broederbond verskyn het. == Leiers == Die voorsitters van die Broederbond was:<ref name =Wilkins-etal>{{Citation | last =Wilkins | first =Ivor | last2 =Strydom | first2 =Hans | title =The Super-Afrikaners. Inside the Afrikaner Broederbond | place=Braamfontein, Johannesburg | publisher =Jonathan Ball | year =1980 | edition =Paperback }}</ref> {| class="wikitable" class="sortable wikitable" ! align=center | Naam ! align=center | Titel ! align=center | Van ! align=center | Tot |- | [[HJ Klopper|Klopper, HJ]] | | 1918 | 1924 |- | [[William Nicol|Nicol, W]] | Ds. | 1924 | 1925 |- | [[JH Greybe|Greybe, JH]] | | 1925 | 1928 |- | [[JW Potgieter|Potgieter, JW]] | | 1928 | 1930 |- | [[Wicus du Plessis|du Plessis, LJ]] | Prof. | 1930 | 1932 |- | [[Joon van Rooy|van Rooy, JC]] | Prof. | 1932 | 1938 |- | [[Nicolaas Diederichs|Diederichs, N]] | Dr. | 1938 | 1942 |- | [[Joon van Rooy|van Rooy, JC]] | Prof. | 1942 | 1952 |- | [[HB Thom|Thom, HB]] | Prof. | 1952 | 1960 |- {Dr JS Gericke]Kosie | [[PJ Meyer|Meyer, PJ]] | Dr. | 1960 | 1972 |- | [[Andries Treurnicht|Treurnicht, AP]] | Dr. | 1972 | 1974 |- | [[Gerrit Viljoen|Viljoen, G]] | Prof. | 1974 | 1980 |- | [[Carel Boshoff|Boshoff, CWH]]<ref name =vanWyk>{{cite paper | author =van Wyk, AH | title =Die rol van die verligtes in die Nasionale Party in die politieke ontmagtiging van die Afrikaner, 1966–1994 (Afrikaans) | publisher =University of Pretoria | year =2005 | url =http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-10182005-112939/ | format =pdf | accessdate =2007-06-09}}</ref> | Prof. | 1980 | 1983 |- | [[JP de Lange|de Lange, JP]]<ref name=vanWyk /> | Prof. | 1983 | 1993 |- | [[Tom de Beer|de Beer, TL]]<ref>{{Citation | title =Die Nuwe Afrikaner-Broederbond | newspaper =Beeld | pages =13 | date =30 November 1993 | url =http://152.111.1.251/argief/berigte/beeld/1993/11/30/13/4.html | format ={{dead link|date=April 2009}} – ^{[http://scholar.google.co.uk/scholar?hl=en&lr=&q=intitle%3ADie+Nuwe+Afrikaner-Broederbond&as_publication=&as_ylo=&as_yhi=&btnG=Search Scholar search]} | access-date =14 Julie 2010 | archivedate =27 September 2007 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20070927224047/http://152.111.1.251/argief/berigte/beeld/1993/11/30/13/4.html }}</ref> | | 1993 | 1994 |} == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Politieke organisasies in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Afrikanernasionalisme]] [[Kategorie:Geheime organisasies]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse samelewing]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse organisasies]] rcbt0rzghbjj710j9zqx9cji2j33wc7 0 47425 2890430 2868970 2026-04-06T07:31:30Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890430 wikitext text/x-wiki {{jare}} Die '''jaar 2029''' sal 'n [[gewone jaar]] wees wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Maandag]] sal begin. Dis sal die 29ste jaar van die [[21ste eeu]] n.C. wees. Dit sal ook die laaste jaar van die dekade 2020's wees. Soos ander gewone jare sal die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae hê. == Gebeure == * [[13 April]] – Die [[asteroïde]] [[Apophis (planetoïde)|Apophis]] sal langs die [[Aarde (planeet)|Aarde]] verby skraap. Daar is 'n kans van 1 tot 45&nbsp;000 dat hy die Aarde sal raak. * [[10 Mei]] – [[Hemelvaartsdag]]. * Oktober – Die [[Kampioenetrofee 2029|10de Kampioenetrofee]] word in [[Indië]] aangebied. * Die [[Vrouerugbywêreldbeker 2029|11de Vrouerugbywêreldbeker]] word in [[Australië]] aangebied. * Die musiek van [[Buddy Holly]] se kopiereg verval en geag as in die [[publieke domein]] te wees. * Die [[Federal Bureau of Investigation|FBI]] kan vertroulike ondersoekverslae met betrekking op die Moord op president [[John F. Kennedy]] openbaar maak. [[Kategorie:2029| ]] [[Kategorie:21ste eeu]] == Voorspelde en geskeduleerde gebeurtenisse == * [[10 Maart|10]]–[[17 Maart|17]] Maart – Die [[Spesiale Olimpiese Wêreldwinterspele 2029|Spesiale Olimpiese Wêreldwinterspele van 2029]] word in Switserland gehou. * [[25 Maart]] – Indien dit nie vroeër geaktiveer word nie, sal die [[volgende Duitse federale verkiesing]] nie later as hierdie datum plaasvind nie. * [[13 April]] – Asteroïde [[99942 Apofis|99942 Apophis]], met 'n breedte van 335 meter (1 100 voet), sal die Aarde minder as 32 000 kilometer (20 000 myl) van die Aarde se oppervlak verbybeweeg: nader as [[geosinchrone satelliete]]. Toe dit ontdek is, is dit as 'n ernstige bedreiging vir die Aarde beskou, maar sedertdien het verfynte voorspellings enige impakrisiko vir die volgende 100 jaar uitgesluit. Dit sal die naaste benadering van 'n asteroïde van hierdie grootte wees wat wetenskaplikes voorspel het.<ref>{{Cite web|url=https://science.nasa.gov/solar-system/asteroids/apophis/|title=Apophis|date=June 18, 2020|publisher=NASA}}</ref> * [[11 Julie]]–[[22 Julie]] – Die [[2029 Somerwêrelduniversiteitspele]] word in [[Noord-Carolina]], Verenigde State, gehou.<ref>{{Cite news|date=2023-01-10|title=North Carolina awarded 2029 FISU Summer World University Games|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1132350/north-carolina-fisu-2029|archive-url=https://web.archive.org/web/20240222142409/https://www.insidethegames.biz/articles/1132350/north-carolina-fisu-2029|archive-date=2024-02-22|access-date=2025-12-02|url-status=live}}</ref> * [[17 September]] – Indien dit nie vroeër geaktiveer word nie, sal die [[Noorse parlementsverkiesing 2029|Noorse parlementsverkiesing van 2029]] nie later as hierdie datum plaasvind nie. * [[15 Augustus]] – Indien dit nie vroeër geaktiveer word nie, sal die [[Volgende algemene verkiesing in die Verenigde Koninkryk|volgende algemene verkiesing van die Verenigde Koninkryk]] nie later as hierdie datum plaasvind nie. * * == Verwysings == {{verwysings}} ex66cbmpj3wgv8cakpj4ps7zl8gxh5m 0 50282 2890551 2732366 2026-04-06T10:20:44Z Alexphangia 139790 ([[c:GR|GR]]) [[File:Flag of Oost-Vlaanderen.svg]] → [[File:Vlag van Oost-Vlaanderen.svg]] 2890551 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam = Oos-Vlaandere |ander_naam = |inheemse_naam = Oost-Vlaanderen |nedersetting_tipe = Provinsie |bynaam = |slagspreuk = |translit_taal1 = |translit_taal1_tipe = |translit_taal1_inligting = |translit_taal2 = |translit_taal2_tipe = |translit_taal2_inligting = |beeld_stadsilhoeët = 5662lovendegem.jpg |beeldgrootte = |beeldbyskrif = [[Lovendegem]] |beeld_vlag = Vlag van Oost-Vlaanderen.svg |vlaggrootte = 100px |vlagskakel = |beeld_seël = |seëlskakel = |seëlgrootte = |beeld_skild = Wapen van Oost-Vlaanderen.svg |skildskakel = |skildgrootte = 80px |beeld_leë_embleem = |leë_embleemtipe = |leë_embleemgrootte = |leë_embleemskakel = |beeld_kaart = Province of East Flanders (Belgium) location.svg |kaartgrootte = 220px |kaartbyskrif = Ligging van die provinsie Oos-Vlaandere in België |beeld_kaart1 = Reliefkarte Provinz Ostflandern 2025.png |kaartgrootte1 = |kaartbyskrif1 = Kaart van die provinsie Oos-Vlaandere |beeld_punt_kaart = |puntkaartgrootte = |puntkaartbyskrif = |punt-x = |punt-y = |duimdrukkerkaart = |duimdrukkeretiketposisie = |duimdrukkerkaartgrootte = |duimdrukkerkaartbyskrif = |onderafdelingtipe = [[Land]] |onderafdelingnaam = {{vlag|België}} |onderafdelingtipe1 = Gewes |onderafdelingtipe2 = Hoofstad |onderafdelingtipe3 = |onderafdelingtipe4 = |onderafdelingnaam1 = [[Lêer:Flag of Flanders.svg|23px]] [[Vlaamse Gewes|Vlaandere]] |onderafdelingnaam2 = [[Gent]] |onderafdelingnaam3 = |onderafdelingnaam4 = |regeringvoetnotas = |regeringstipe = |leiertitel = Goewerneur |leiernaam = Carina Van Cauter (Open Vld) |leiertitel1 = |leiertitel2 = |leiertitel3 = |leiertitel4 = |leiernaam1 = |leiernaam2 = |leiernaam3 = |leiernaam4 = |stigtingstitel = |stigtingsdatum = |stigtingstitel2 = |stigtingsdatum2 = |stigtingstitel3 = |stigtingsdatum3 = |eenheidvoorkeur = |oppervlakvoetnotas = <ref>[https://statbel.fgov.be/nl/themas/bouwen-wonen/bodembezetting-volgens-het-kadasterregister Statbel]</ref> |oppervlakgroottes = |oppervlak_totaal_km2 = 3007,05 |oppervlak_land_km2 = |oppervlak_water_km2 = |oppervlak_totaal_myl2 = |oppervlak_land_myl2 = |oppervlak_water_myl2 = |oppervlak_water_persent = |oppervlak_stedelik_km2 = |oppervlak_stedelik_myl2 = |oppervlak_metro_km2 = |oppervlak_metro_myl2 = |oppervlak_leeg1_titel = |oppervlak_leeg1_km2 = |oppervlak_leeg1_myl2 = |oppervlak_leeg2_titel = |oppervlak_leeg2_km2 = |oppervlak_leeg2_myl2 = |hoogtevoetnotas = |hoogte_m = |hoogte_voet = |koördinaattipe = |koördinate = {{Koördinate|51|0|N|3|45|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op = |bevolkingnotas = <ref>[https://statbel.fgov.be/nl/themas/bevolking/loop-van-de-bevolking Statbel]</ref> |bevolking_totaal = 1561316 |bevolkingsdigtheid_km2 = 519 |bevolkingsdigtheid_myl2 = |bevolking_metro = |bevolkingsdigtheid_metro_km2 = |bevolkingsdigtheid_metro_myl2 = |bevolking_stedelik = |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2 = |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2 = |bevolking_leeg1_titel = |bevolking_leeg1 = |bevolkingsdigtheid_leeg1_km2 = |bevolkingsdigtheid_leeg1_myl2 = |bevolking_leeg2_titel = |bevolking_leeg2 = |bevolkingsdigtheid_leeg2_km2 = |bevolkingsdigtheid_leeg2_myl2 = |bevolkingnota = 1 Januarie 2023 |tydsone = MET |utcafset = +01:00 |tydsone_DST = MEST |uctafset_DST = +02:00 |poskodetipe = |poskode = |skakelkode = |leë_naam = |leë_inligting = |leë1_naam = |leë1_inligting = |leë2_naam = |leë2_inligting = |leë3_naam = |leë3_inligting = |leë4_naam = |leë4_inligting = |leë5_naam = |leë5_inligting = |voetnotas = |webwerf = [https://www.oost-vlaanderen.be/ www.oost-vlaanderen.be] }} '''Oos-Vlaandere''' ([[Nederlands]]: ''Oost-Vlaanderen'', [[Frans]]: ''Flandre-Orientale'', [[Duits]]: ''Ostflandern'') is 'n [[België|Belgiese]] [[Provinsies van België|provinsie]] in [[Vlaamse Gewes|Vlaandere]]. Die provinsie het 'n bevolking van sowat 1&nbsp;561&nbsp;000 in 2023 gehad en beslaan 'n oppervlakte van 3&nbsp;007&nbsp;km² met 'n [[bevolkingsdigtheid]] van 519 per km². Die hoofstad is [[Gent]]. Oos-Vlaandere lê in die noordweste van België en grens aan die [[Nederland]]se provinsie [[Zeeland]]. In die provinsie word [[Nederlands]] gepraat. Daar is twee dialekte in die provinsie: [[Oos-Vlaams]]e en [[Brabants]] (in die Denderstreek). In die suide lê die [[Vlaamse Ardenne]]. Deur die provinsie vloei die [[Schelde]]rivier (Skelde), die [[Leie]] en die [[Dender]]. Die hoogste punt is die Hotondberg (150&nbsp;m) in die Vlaamse Ardenne ('n groene en heuwelachtige landskap) op die grens van die munisipaliteite [[Ronse]] en [[Kluisbergen]]. == Administratiewe indeling == Oos-Vlaandere is in administratiewe opsig in ses [[arrondissement]]e verdeel: * [[Arrondissement Aalst]] * [[Arrondissement Dendermonde]] * [[Arrondissement Eeklo]] * [[Arrondissement Gent]] * [[Arrondissement Oudenaarde]] * [[Arrondissement Sint-Niklaas]] Die arrondissimente is in 55 munisipaliteite verdeel. [[Lêer:Gemeinden Provinz Ostflandern 2025.png|links|duimnael|Kaart van die arrondissemente en munisipaliteite]] {{Clear}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|East Flanders}} * {{nl}} [https://www.oost-vlaanderen.be/ Amptelike webwerf van die provinsie Oos-Vlaandere] {{Saadjie}} {{Provinsies van België}} {{Normdata}} [[Kategorie:Oos-Vlaandere| ]] r03q5p2wq3jkfilt17xxrze9hx778ao 0 50292 2890552 2731274 2026-04-06T10:20:45Z Alexphangia 139790 ([[c:GR|GR]]) [[File:Flag of Oost-Vlaanderen.svg]] → [[File:Vlag van Oost-Vlaanderen.svg]] 2890552 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Belgische provincies.png|250px|duimnael|Die Belgiese provinsies (in die Nederlandse taal)]] '''[[België]] het tien [[provinsie]]s''': vyf in die [[Vlaamse Gewes]] en vyf in die [[Waalse Gewes]]. Die [[Brusselse Hoofstedelike Gewes]] het nie provinsies nie. == Statistiese gegewens == Gegewens oor die bevolking (afgerond), oppervlakte en [[bevolkingsdigtheid]] van die provinsies. {| | valign="top" | {| class="wikitable sortable" |-class="hintergrundfarbe8" ! !Gewes !Provinsie !Kaart !Vlag !Wapen !Hoofstad !Inwoners<br />(begin<br/ >2023) <ref>[https://statbel.fgov.be/nl/themas/bevolking/loop-van-de-bevolking Statbel]</ref> !Oppervlakte<br />(km²) <ref>[https://statbel.fgov.be/nl/themas/bouwen-wonen/bodembezetting-volgens-het-kadasterregister Statbel]</ref> !Inwoners<br />per km² !Munisi-<br />paliteite<br />(2025) |- | 1 | [[Vlaamse Gewes|Vlaandere]] | [[Antwerpen (provinsie)|Antwerpen]] | [[Lêer:Province of Antwerp (Belgium) location.svg|75px]] | [[Lêer:Flag of Antwerp.svg|75px]] | [[Lêer:Wapen van de provincie Antwerpen.svg|65px]] | [[Antwerpen]] | 1&nbsp;911&nbsp;000 | 2&nbsp;876 | 664 | 67 |- | 2 | [[Vlaamse Gewes|Vlaandere]] | [[Limburg, België|Limburg]] | [[Lêer:Province of Limburg (Belgium) location.svg|75px]] | [[Lêer:Flag of Limburg (Belgium).svg|75px]] | [[Lêer:Wapen van Limburg (België).svg|65px]] | [[Hasselt, België|Hasselt]] | {{0}}895&nbsp;000 | 2&nbsp;427 | 369 | 38 |- | 3 | [[Vlaamse Gewes|Vlaandere]] | [[Oos-Vlaandere]] | [[Lêer:Province of East Flanders (Belgium) location.svg|75px]] | [[Lêer:Vlag van Oost-Vlaanderen.svg|75px]] | [[Lêer:Wapen van Oost-Vlaanderen.svg|65px]] | [[Gent]] | 1&nbsp;561&nbsp;000 | 3&nbsp;007 | 519 | 55 |- | 4 | [[Vlaamse Gewes|Vlaandere]] | [[Vlaams-Brabant]] | [[Lêer:Province of Flemish Brabant (Belgium) location.svg|75px]] | [[Lêer:Flag of Flemish Brabant.svg|75px]] | [[Lêer:Wapen van Vlaams-Brabant.svg|65px]] | [[Leuven]] | 1&nbsp;187&nbsp;000 | 2&nbsp;118 | 561 | 63 |- | 5 | [[Vlaamse Gewes|Vlaandere]] | [[Wes-Vlaandere]] | [[Lêer:Province of West Flanders (Belgium) location.svg|75px]] | [[Lêer:Flag of West Flanders.svg|75px]] | [[Lêer:Wapen van West-Vlaanderen.svg|65px]] | [[Brugge]] | 1&nbsp;220&nbsp;000 | 3&nbsp;197 | 382 | 62 |- | 6 | [[Waalse Gewes|Wallonië]] | [[Waals-Brabant|Brabant wallon]]<br/ >(Waals-Brabant) | [[Lêer:Province of Walloon Brabant (Belgium) location.svg|75px]] | [[Lêer:Drapeau Province BE Brabant Wallon.svg|75px]] | [[Lêer:Wapen van Waals-Brabant.svg|65px]] | [[Wavre]]<br/ >(Waver) | {{0}}413&nbsp;000 | 1&nbsp;097 | 376 | 27 |- | 7 | [[Waalse Gewes|Wallonië]] | [[Hainaut]]<br/ >(Henegouwe) | [[Lêer:Province of Hainaut (Belgium) location.svg|75px]] | [[Lêer:Flag of Hainaut.svg|75px]] | [[Lêer:Hainaut Modern Arms.svg|65px]] | [[Mons]]<br/ >(Bergen) | 1&nbsp;357&nbsp;000 | 3&nbsp;813 | 356 | 69 |- | 8 | [[Waalse Gewes|Wallonië]] | [[Luik (provinsie)|Liège / Lüttich]]<br/ >(Luik) | [[Lêer:Province of Liege (Belgium) location.svg|75px]] | [[Lêer:Flag of the Province of Liège.svg|75px]] | [[Lêer:Blason liege prov.svg|65px]] | [[Liège (stad)|Liège]]<br/ >(Luik) | 1&nbsp;116&nbsp;000 | 3&nbsp;857 | 289 | 84 |- | 9 | [[Waalse Gewes|Wallonië]] | [[Luxemburg (provinsie)|Luxembourg]]<br/ >(Luxemburg) | [[Lêer:Province of Luxembourg (Belgium) location.svg|75px]] | [[Lêer:Flag of the province of Luxembourg.svg|75px]] | [[Lêer:Coat of arms of the Province of Luxembourg.svg|65px]] | [[Arlon]]<br/ >(Aarlen) | {{0}}294&nbsp;000 | 4&nbsp;459 | {{0}}66 | 43 |- | 10 | [[Waalse Gewes|Wallonië]] | [[Namur (provinsie)|Namur]]<br/ >(Namen) | [[Lêer:Province of Namur (Belgium) location.svg|75px]] | [[Lêer:Flag province namur.svg|75px]] | [[Lêer:Blason namur prov.svg|65px]] | [[Namur (stad)|Namur]]<br/ >(Namen) | {{0}}502&nbsp;000 | 3&nbsp;675 | 137 | 38 |- |-class="sortbottom" | | ''Totaal'' | ''Vlaamse'' | ''provinsies'' | | | | ''6&nbsp;775&nbsp;000'' | ''13&nbsp;626'' | ''497'' | ''285'' |- |-class="sortbottom" | | ''Totaal'' | ''Waalse'' | ''provinsies'' | | | | ''3&nbsp;682&nbsp;000'' | ''16&nbsp;901'' | ''218'' | ''261'' |- |-class="sortbottom" | | ''Totaal'' | ''Belgiese'' | ''provinsies'' | | | | ''10&nbsp;456&nbsp;000'' | ''30&nbsp;527'' | ''343'' | ''546'' |} |} == Sien ook == * [[België#Gemeenskappe, geweste en provinsies|België - Gemeenskappe, geweste en provinsies]] * [[Gemeenskap (België)]] * [[Gewes (België)]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Provinces of Belgium}} * {{nl}} [https://www.belgium.be/nl/over_belgie/overheid/provincies Provincies], belgium.be {{Saadjie}} {{Provinsies van België}} {{Provinsiehoofstede van België}} [[Kategorie:Provinsies van België| ]] hl2o4g5uzsdyv3mm752yjabru48gcz8 0 50390 2890209 1567870 2026-04-05T18:14:19Z JMK 649 +hoofprent, sny prent 2890209 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Umkomaas | inheemse_naam = | ander_naam = | beeld_stadsilhoeët = Umkomaas by air.jpg | beeldbyskrif = Gesig op die dorp, strand en Mkomazirivier | duimdrukkeretiketposisie= regs | latd = 30 |latm = 12 |lats = | longd = 30 |longm = 48 |longs = | provinsie = KwaZulu-Natal | distrik = | munisipaliteit = eThekwini | stigtingsdatum = c. 1861 | regeringstipe = | leier_party = | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = | hoogte_m = | bevolking_totaal = | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 19.3% | persent_kleurling = 1.9% | persent_asiër = 14.0% | persent_wit = 64.2% | persent_ander = 0.6% | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Engels]] | demografie2_info1 = 61.5% | demografie2_titel2 = [[Afrikaans]] | demografie2_info2 = 22.6% | demografie2_titel3 = [[Zoeloe]] | demografie2_info3 = 11.9% | demografie2_titel4 = | demografie2_info4 = | demografie2_titel5 = Ander | demografie2_info5 = 4.0% | poskode = 4170 | poskode2 = | skakelkode = 039 | sensuskode = 599196 | webwerf = }} [[Lêer:Arch at Cathedral DSC05788a.jpg|duimnael|links|Onderwater-boog by die ''Cathedra''-duikplek naby Umkomaas]] [[Lêer:Umkomaas, crop.jpg|duimnael|links|Branders by die monding van die Mkomazi-rivier]] '''Umkomaas''' is 'n klein kusdorp in die suide van [[KwaZulu-Natal]], [[Suid-Afrika]]. Die dorp het in 2011 'n bevolking van 2&nbsp;716 gehad.<ref name="census2011"/> Dit is 'n gewilde bestemming vir [[skubaduik]]ers en diepsee-[[hengel]]aars. == Sien ook == * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] * [[Aliwal-bank]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{KwaZulu-Natal saadjie}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|ETH}} [[Kategorie:Nedersettings in KwaZulu-Natal]] 2e8l22xbft7bvvj0whcg7n8ik94so1b 0 52341 2890426 2626179 2026-04-06T07:29:17Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890426 wikitext text/x-wiki {{Jaarboks|jaar=-123|beeld=Majorca, Spain - NASA Earth Observatory.jpg|teks=Mallorca}} == Gebeure == * Quintus Caecilius Metellus verower die [[Baleariese Eilande]] vir [[Romeinse Republiek|Rome]],en verkry so die familienaam ''Balearicus''. Hy gebruik 3000 setlaars om die stede [[Palma de Mallorca]] en Pollentia op die eilande te stig. * [[Arles|Arelate]] word deur die Romeine ingeneem. *Mithridates V Euergetes van Pontus word vermoor. *Die Romeine misbruik die geleentheid van Mithridates se dood om Groter Frigië weer terug te neem.<ref>{{cite book|authors=Saprykin, Sergey. |title="The Pontic Kingdom and the Seleucids". New Perspectives in Seleucid History, Archaeology and Numismatics: Studies in Honor of Getzel M. Cohen|editors= Roland Oetjen|place= Berlin, Boston|publisher= De Gruyter|year=2020|pages= 225-240|doi=10.1515/9783110283846-014}}</ref> == Sterftes == * Alexander II Zabinas, heerser van die [[Seleukidiese Ryk|Seleukiede]] * Mithridates V Euergetes van Pontus == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:123 v.C.| ]] rasblm09yao6tj88uqo6ulg8wnxxbr4 0 55611 2890463 2535796 2026-04-06T08:06:18Z Aliwal2012 39067 2890463 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Zack du Plessis | Beeld = | Beeldbeskrywing = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = [[28 November]] [[1949]] | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Suid-Afrika]]ner | Sterftedatum = {{SDEO|1949|11|28|2011|6|15|df=yes}} | Sterfteplek = [[Pretoria]] | Lewensmaat = [[Magda van Biljon]] | Beroep = [[Akteur]] | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | imdb = 1795285 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Zack du Plessis''' (* [[28 November]] [[1949]] – † [[15 Junie]] [[2011]]) was 'n [[Afrikaans]]e akteur, aanbieder, grapmaker, storieverteller en rolprentvervaardiger. Hy was veral bekend vir sy rolle in gewilde TV-programme soos ''[[imdbtitle:8458916|Vetkoekpaleis]]'' en ''[[Orkney Snork Nie]]''.<ref>[http://afrikaans.news24.com/Vermaak/Nuus/Zack-du-Plessis-sterf-20110616-2 Zack du Plessis sterf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110617191356/http://afrikaans.news24.com/Vermaak/Nuus/Zack-du-Plessis-sterf-20110616-2 |date=17 Junie 2011 }}, [[Nuus24]], 16 Junie 2011.</ref> == Biografie == Du Plessis het ’n [[drama]]graad aan die [[Universiteit van Pretoria]] verwerf en by die destydse streekskunsteraad [[Truk]] gewerk. Met die koms van [[televisie]] in [[1976]] het hy homself hoofsaaklik op TV-werk toegespits. Hy het ook sy eie fliekmaatskappy gehad, wat onder meer die fliek [[Bosveldhotel (Die Moewie)]] en kinderprogramme vervaardig het. Du Plessis was met die aktrise en TV-aanbieder, [[Magda van Biljon]], getroud. Hy is op [[15 Junie]] [[2011]] by sy huis in sy slaap aan longkanker oorlede. Hy word oorleef deur sy vrou, seun (Wénèf) en dogter (Bernice du Toiten).<ref>[http://www.dieburger.com/Suid-Afrika/Nuus/Saggeaarde-akteur-Zack-du-Plessis-sterf-tuis-by-gesin-20110617 ‘Saggeaarde akteur’ Zack du Plessis sterf tuis by gesin], [[Die Burger]], 17 Junie 2011.</ref><ref>[http://www.rapport.co.za/Suid-Afrika/Nuus/Gatslag-maar-ek-sal-wen-20110618 ‘Gatslag, maar ek sal wen’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110622221018/http://www.rapport.co.za/Suid-Afrika/Nuus/Gatslag-maar-ek-sal-wen-20110618 |date=22 Junie 2011 }}, [[Rapport]], 18 Junie 2011.</ref> == TV-programme == Van die TV-programme waarin hy verskyn het: * [[imdbtitle:6239908|Arsenaal]], 2002 * [[imdbtitle:7551738|Onder Draai die Duiwel Rond,]] 1997 (as Sersant Kriek) * [https://www.imdb.com/title/tt7606042/fullcredits Triptiek II], 1997 (as Laetitia se buurman) * [[imdbtitle:8458916|Vetkoekpaleis]] as ''Frikkadel'' of ''Oom Vetkoek'' (1996) * [https://www.imdb.com/title/tt6298232/fullcredits Torings], 1994 (as Zack du Plessis) * [[imdbtitle:8436198|Simon en Sandra]], 1990 (as Bossie Bosman) * [[imdbtitle:7543544|Vleuels]], 1989 (as Oom Buks Botha) * [[Orkney Snork Nie]] as ''Hendrik van Tonder'' (1989) * [[imdbtitle:8440440|Dot en Kie]], 1988 (as Rugby kommentator) * [[imdbtitle:7527518|Die Seders van Lebanon]], 1987 (as Dr Jan Viljoen) * [[imdbtitle:8894572|Koos Kluitjies]], 1987 (as Dominee) * [[imdbtitle:8963346|Hoekie vir Eensames]], 1986 (as Sporie Struwig) * [https://www.imdb.com/title/tt7743548/fullcredits Konflikhantering], 1986 * [[imdbtitle:10351118|Die Jare Daarna]]..., 1986 (Hors) * [[imdbtitle:6239974|Transkaroo]], 1984 (as Doep) * [[Koöperasiestories]] as ''Soon Pieterse'' (1983-1985) * [https://www.imdb.com/title/tt9867036/fullcredits Roep van die Visarend], 1982 (as Boel Bredenkamp) * [https://www.imdb.com/title/tt9325580/fullcredits Harmonie], 1982 (as Frik Vermeulen) * Maak 'n Las (as gaskunstenaar en aanbieder) * [[imdbtitle:8898604|Die Siel van die Mier]], 1979 * [https://www.imdb.com/title/tt7994124/fullcredits TJ 7], 1978 (as Zak du Plessis) * [https://www.imdb.com/title/tt7551268/fullcredits Net 'n bietjie liefde], 1977 (as Zach du Plessis) * [[imdbtitle:7993994|Dokter, Dokter]], 1976 * [[imdbtitle:6112900|Willem]], 1976 (as Dirk) en andere. == Rolprente == Van die rolprente waarin hy te siene was: * Mr Bones, 2001 (as die boer) * [[Orkney Snork Nie 2]], 1992 * [[Orkney Snork Nie (Die Moewie)]], 1993 * [[Kaalgat tussen die Daisies]], 1997 * [[Lipstiek Dipstiek]], 1994 (as Frikkadel Fourie) * Tough Luck, 1992 * Die Hartseerwals, 1985 (Sagrys van Deventer) * [[Bosveldhotel, die moevie]], 1985 * Gideon Scheepers, 1982 (as Luitenant Schalk Pypers) * Gazette, 1981 (as Hofmeyer) * Blink Stefaans, 1981 (JP De Villiers) * Kiepie & Kandas, 1981 (Prof) * Oom Kaspas en Nefie, 1980 (as Oom Kaspaas) * Skelms, 1980 (as Generaal Hamilton Lurie) * Die Eensame Vlug, 1979 (as Ghoofy) *[[Pretoria O Pretoria!]], 1979 (as Fourie) * Weerskant die Nag, 1979 (as Sas Brink) * The Fifth Season, 1978 (as Joe van Altena) * Billy Boy (Thug) * Sonja, 1978 (Dup du Pisanie) * Diamant en die Dief, 1978 (as Vlok) * Die Winter van 14 Julie, 1977 (Korporaal) * Thaba, 1977 (as Bertus Grobbelaar) * 'n Sondag in September, 1976 (as Polisie Sersant) * Springbok, 1976 (as Nic) * Die Rebel, 1976 (as Jan 'Boelie' Huysma * Funny People, 1976 (Sekuriteitswag) * [[Kiepie en Kandas]] (as die kwaai dosent op Tuks) * Jakkalsdraai se mense, 1975 (as Cronjé) * Liefste Veertjie, 1975 (as Biel Bruwer) * Afspraak in die Kalahari, 1973 (as Andries du Toit) == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Youtube|_8TaNk08ZWU|Uittreksel uit Vetkoekpaleis waarin Zack te siene is}} * https://www.rooirose.co.za/die-lewe-na-zack/ {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Du Plessis, Zack}} [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse akteurs]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse rolprentvervaardigers]] [[Kategorie:Geboortes in 1949]] [[Kategorie:Sterftes in 2011]] ik7xo7z7mgcxn0kaqok1vorqofpwm2y 2890464 2890463 2026-04-06T08:12:45Z Aliwal2012 39067 /* TV-programme */ 2890464 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Zack du Plessis | Beeld = | Beeldbeskrywing = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = [[28 November]] [[1949]] | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Suid-Afrika]]ner | Sterftedatum = {{SDEO|1949|11|28|2011|6|15|df=yes}} | Sterfteplek = [[Pretoria]] | Lewensmaat = [[Magda van Biljon]] | Beroep = [[Akteur]] | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | imdb = 1795285 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Zack du Plessis''' (* [[28 November]] [[1949]] – † [[15 Junie]] [[2011]]) was 'n [[Afrikaans]]e akteur, aanbieder, grapmaker, storieverteller en rolprentvervaardiger. Hy was veral bekend vir sy rolle in gewilde TV-programme soos ''[[imdbtitle:8458916|Vetkoekpaleis]]'' en ''[[Orkney Snork Nie]]''.<ref>[http://afrikaans.news24.com/Vermaak/Nuus/Zack-du-Plessis-sterf-20110616-2 Zack du Plessis sterf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110617191356/http://afrikaans.news24.com/Vermaak/Nuus/Zack-du-Plessis-sterf-20110616-2 |date=17 Junie 2011 }}, [[Nuus24]], 16 Junie 2011.</ref> == Biografie == Du Plessis het ’n [[drama]]graad aan die [[Universiteit van Pretoria]] verwerf en by die destydse streekskunsteraad [[Truk]] gewerk. Met die koms van [[televisie]] in [[1976]] het hy homself hoofsaaklik op TV-werk toegespits. Hy het ook sy eie fliekmaatskappy gehad, wat onder meer die fliek [[Bosveldhotel (Die Moewie)]] en kinderprogramme vervaardig het. Du Plessis was met die aktrise en TV-aanbieder, [[Magda van Biljon]], getroud. Hy is op [[15 Junie]] [[2011]] by sy huis in sy slaap aan longkanker oorlede. Hy word oorleef deur sy vrou, seun (Wénèf) en dogter (Bernice du Toiten).<ref>[http://www.dieburger.com/Suid-Afrika/Nuus/Saggeaarde-akteur-Zack-du-Plessis-sterf-tuis-by-gesin-20110617 ‘Saggeaarde akteur’ Zack du Plessis sterf tuis by gesin], [[Die Burger]], 17 Junie 2011.</ref><ref>[http://www.rapport.co.za/Suid-Afrika/Nuus/Gatslag-maar-ek-sal-wen-20110618 ‘Gatslag, maar ek sal wen’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110622221018/http://www.rapport.co.za/Suid-Afrika/Nuus/Gatslag-maar-ek-sal-wen-20110618 |date=22 Junie 2011 }}, [[Rapport]], 18 Junie 2011.</ref> == TV-programme == Van die TV-programme waarin hy verskyn het: * [[imdbtitle:6239908|Arsenaal]], 2002 * [[imdbtitle:7551738|Onder Draai die Duiwel Rond,]] 1997 (as Sersant Kriek) * [https://www.imdb.com/title/tt7606042/fullcredits Triptiek II], 1997 (as Laetitia se buurman) * [[imdbtitle:8458916|Vetkoekpaleis]], 1996 (as ''Frikkadel'' of ''Oom Vetkoek)'' * [https://www.imdb.com/title/tt6298232/fullcredits Torings], 1994 (as Zack du Plessis) * [[imdbtitle:8436198|Simon en Sandra]], 1990 (as Bossie Bosman) * [[imdbtitle:7543544|Vleuels]], 1989 (as Oom Buks Botha) * [[Orkney Snork Nie]], 1989 (as Hendrik van Tonder) * [[imdbtitle:8440440|Dot en Kie]], 1988 (as rugbykommentator) * [[imdbtitle:7527518|Die Seders van Lebanon]], 1987 (as Dr Jan Viljoen) * [[imdbtitle:8894572|Koos Kluitjies]], 1987 (as Dominee) * [[imdbtitle:8963346|Hoekie vir Eensames]], 1986 (as Sporie Struwig) * [https://www.imdb.com/title/tt7743548/fullcredits Konflikhantering], 1986 * [[imdbtitle:10351118|Die Jare Daarna]]..., 1986 (as Hors) * [[imdbtitle:6239974|Transkaroo]], 1984 (as Doep) * [[Koöperasiestories]], 1983-1985 (as Soon Pieterse) * [https://www.imdb.com/title/tt9867036/fullcredits Roep van die Visarend], 1982 (as Boel Bredenkamp) * [https://www.imdb.com/title/tt9325580/fullcredits Harmonie], 1982 (as Frik Vermeulen) * Maak 'n Las (gaskunstenaar en aanbieder) * [[imdbtitle:8898604|Die Siel van die Mier]], 1979 * [https://www.imdb.com/title/tt7994124/fullcredits TJ 7], 1978 (as Zak du Plessis) * [https://www.imdb.com/title/tt7551268/fullcredits Net 'n bietjie liefde], 1977 (as Zach du Plessis) * [[imdbtitle:7993994|Dokter, Dokter]], 1976 * [[imdbtitle:6112900|Willem]], 1976 (as Dirk) en andere. == Rolprente == Van die rolprente waarin hy te siene was: * Mr Bones, 2001 (as die boer) * [[Orkney Snork Nie 2]], 1992 * [[Orkney Snork Nie (Die Moewie)]], 1993 * [[Kaalgat tussen die Daisies]], 1997 * [[Lipstiek Dipstiek]], 1994 (as Frikkadel Fourie) * Tough Luck, 1992 * Die Hartseerwals, 1985 (Sagrys van Deventer) * [[Bosveldhotel, die moevie]], 1985 * Gideon Scheepers, 1982 (as Luitenant Schalk Pypers) * Gazette, 1981 (as Hofmeyer) * Blink Stefaans, 1981 (JP De Villiers) * Kiepie & Kandas, 1981 (Prof) * Oom Kaspas en Nefie, 1980 (as Oom Kaspaas) * Skelms, 1980 (as Generaal Hamilton Lurie) * Die Eensame Vlug, 1979 (as Ghoofy) *[[Pretoria O Pretoria!]], 1979 (as Fourie) * Weerskant die Nag, 1979 (as Sas Brink) * The Fifth Season, 1978 (as Joe van Altena) * Billy Boy (Thug) * Sonja, 1978 (Dup du Pisanie) * Diamant en die Dief, 1978 (as Vlok) * Die Winter van 14 Julie, 1977 (Korporaal) * Thaba, 1977 (as Bertus Grobbelaar) * 'n Sondag in September, 1976 (as Polisie Sersant) * Springbok, 1976 (as Nic) * Die Rebel, 1976 (as Jan 'Boelie' Huysma * Funny People, 1976 (Sekuriteitswag) * [[Kiepie en Kandas]] (as die kwaai dosent op Tuks) * Jakkalsdraai se mense, 1975 (as Cronjé) * Liefste Veertjie, 1975 (as Biel Bruwer) * Afspraak in die Kalahari, 1973 (as Andries du Toit) == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Youtube|_8TaNk08ZWU|Uittreksel uit Vetkoekpaleis waarin Zack te siene is}} * https://www.rooirose.co.za/die-lewe-na-zack/ {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Du Plessis, Zack}} [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse akteurs]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse rolprentvervaardigers]] [[Kategorie:Geboortes in 1949]] [[Kategorie:Sterftes in 2011]] 1jp0cb0c7fiw7cmjl3861que5zyyqlo 2890465 2890464 2026-04-06T08:24:46Z Aliwal2012 39067 /* Rolprente */ 2890465 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Zack du Plessis | Beeld = | Beeldbeskrywing = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = [[28 November]] [[1949]] | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Suid-Afrika]]ner | Sterftedatum = {{SDEO|1949|11|28|2011|6|15|df=yes}} | Sterfteplek = [[Pretoria]] | Lewensmaat = [[Magda van Biljon]] | Beroep = [[Akteur]] | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | imdb = 1795285 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Zack du Plessis''' (* [[28 November]] [[1949]] – † [[15 Junie]] [[2011]]) was 'n [[Afrikaans]]e akteur, aanbieder, grapmaker, storieverteller en rolprentvervaardiger. Hy was veral bekend vir sy rolle in gewilde TV-programme soos ''[[imdbtitle:8458916|Vetkoekpaleis]]'' en ''[[Orkney Snork Nie]]''.<ref>[http://afrikaans.news24.com/Vermaak/Nuus/Zack-du-Plessis-sterf-20110616-2 Zack du Plessis sterf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110617191356/http://afrikaans.news24.com/Vermaak/Nuus/Zack-du-Plessis-sterf-20110616-2 |date=17 Junie 2011 }}, [[Nuus24]], 16 Junie 2011.</ref> == Biografie == Du Plessis het ’n [[drama]]graad aan die [[Universiteit van Pretoria]] verwerf en by die destydse streekskunsteraad [[Truk]] gewerk. Met die koms van [[televisie]] in [[1976]] het hy homself hoofsaaklik op TV-werk toegespits. Hy het ook sy eie fliekmaatskappy gehad, wat onder meer die fliek [[Bosveldhotel (Die Moewie)]] en kinderprogramme vervaardig het. Du Plessis was met die aktrise en TV-aanbieder, [[Magda van Biljon]], getroud. Hy is op [[15 Junie]] [[2011]] by sy huis in sy slaap aan longkanker oorlede. Hy word oorleef deur sy vrou, seun (Wénèf) en dogter (Bernice du Toiten).<ref>[http://www.dieburger.com/Suid-Afrika/Nuus/Saggeaarde-akteur-Zack-du-Plessis-sterf-tuis-by-gesin-20110617 ‘Saggeaarde akteur’ Zack du Plessis sterf tuis by gesin], [[Die Burger]], 17 Junie 2011.</ref><ref>[http://www.rapport.co.za/Suid-Afrika/Nuus/Gatslag-maar-ek-sal-wen-20110618 ‘Gatslag, maar ek sal wen’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110622221018/http://www.rapport.co.za/Suid-Afrika/Nuus/Gatslag-maar-ek-sal-wen-20110618 |date=22 Junie 2011 }}, [[Rapport]], 18 Junie 2011.</ref> == TV-programme == Van die TV-programme waarin hy verskyn het: * [[imdbtitle:6239908|Arsenaal]], 2002 * [[imdbtitle:7551738|Onder Draai die Duiwel Rond,]] 1997 (as Sersant Kriek) * [https://www.imdb.com/title/tt7606042/fullcredits Triptiek II], 1997 (as Laetitia se buurman) * [[imdbtitle:8458916|Vetkoekpaleis]], 1996 (as ''Frikkadel'' of ''Oom Vetkoek)'' * [https://www.imdb.com/title/tt6298232/fullcredits Torings], 1994 (as Zack du Plessis) * [[imdbtitle:8436198|Simon en Sandra]], 1990 (as Bossie Bosman) * [[imdbtitle:7543544|Vleuels]], 1989 (as Oom Buks Botha) * [[Orkney Snork Nie]], 1989 (as Hendrik van Tonder) * [[imdbtitle:8440440|Dot en Kie]], 1988 (as rugbykommentator) * [[imdbtitle:7527518|Die Seders van Lebanon]], 1987 (as Dr Jan Viljoen) * [[imdbtitle:8894572|Koos Kluitjies]], 1987 (as Dominee) * [[imdbtitle:8963346|Hoekie vir Eensames]], 1986 (as Sporie Struwig) * [https://www.imdb.com/title/tt7743548/fullcredits Konflikhantering], 1986 * [[imdbtitle:10351118|Die Jare Daarna]]..., 1986 (as Hors) * [[imdbtitle:6239974|Transkaroo]], 1984 (as Doep) * [[Koöperasiestories]], 1983-1985 (as Soon Pieterse) * [https://www.imdb.com/title/tt9867036/fullcredits Roep van die Visarend], 1982 (as Boel Bredenkamp) * [https://www.imdb.com/title/tt9325580/fullcredits Harmonie], 1982 (as Frik Vermeulen) * Maak 'n Las (gaskunstenaar en aanbieder) * [[imdbtitle:8898604|Die Siel van die Mier]], 1979 * [https://www.imdb.com/title/tt7994124/fullcredits TJ 7], 1978 (as Zak du Plessis) * [https://www.imdb.com/title/tt7551268/fullcredits Net 'n bietjie liefde], 1977 (as Zach du Plessis) * [[imdbtitle:7993994|Dokter, Dokter]], 1976 * [[imdbtitle:6112900|Willem]], 1976 (as Dirk) en andere. == Rolprente == Van die rolprente waarin hy te siene was: * Mr Bones, 2001 (as die boer) * [[Orkney Snork Nie 2]], 1992 * [[Orkney Snork Nie (Die Moewie)]], 1993 * [[Kaalgat tussen die Daisies]], 1997 (as Neef) * [[Lipstiek Dipstiek]], 1994 (as Frikkadel Fourie) * Tough Luck, 1992 * Die Hartseerwals, 1985 (Sagrys van Deventer) * [[Bosveld Hotel (Die Moewie)]], 1985 * Gideon Scheepers, 1982 (as Luitenant Schalk Pypers) * Gazette, 1981 (as Hofmeyer) * Blink Stefaans, 1981 (JP De Villiers) * Kiepie & Kandas, 1981 (Prof) * Oom Kaspaas en Nefie, 1980 (as Oom Kaspaas) * Skelms, 1980 (as Generaal Hamilton Lurie) * Die Eensame Vlug, 1979 (as Goofy) * [[Pretoria o Pretoria!]], 1979 (as Fourie) * Weerskant die Nag, 1979 (as Sas Brink) * The Fifth Season, 1978 (as Joe van Altena) * Billy Boy (Thug) * Sonja, 1978 (Dup du Pisanie) * Diamant en die Dief, 1978 (as Vlok) * Die Winter van 14 Julie, 1977 (Korporaal) * Thaba, 1977 (as Bertus Grobbelaar) * 'n Sondag in September, 1976 (as Polisie Sersant) * Springbok, 1976 (as Nic) * Die Rebel, 1976 (as Jan 'Boelie' Huysma * Funny People, 1976 (Sekuriteitswag) * [[Kiepie en Kandas]] (as die kwaai dosent op Tuks) * Jakkalsdraai se mense, 1975 (as Cronjé) * Liefste Veertjie, 1975 (as Biel Bruwer) * Afspraak in die Kalahari, 1973 (as Andries du Toit) == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Youtube|_8TaNk08ZWU|Uittreksel uit Vetkoekpaleis waarin Zack te siene is}} * https://www.rooirose.co.za/die-lewe-na-zack/ {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Du Plessis, Zack}} [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse akteurs]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse rolprentvervaardigers]] [[Kategorie:Geboortes in 1949]] [[Kategorie:Sterftes in 2011]] 20199qhiw256ub1zgrj2w2vpggukn5x 2890482 2890465 2026-04-06T09:38:25Z Aliwal2012 39067 /* Rolprente */ 2890482 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Zack du Plessis | Beeld = | Beeldbeskrywing = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = [[28 November]] [[1949]] | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Suid-Afrika]]ner | Sterftedatum = {{SDEO|1949|11|28|2011|6|15|df=yes}} | Sterfteplek = [[Pretoria]] | Lewensmaat = [[Magda van Biljon]] | Beroep = [[Akteur]] | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | imdb = 1795285 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Zack du Plessis''' (* [[28 November]] [[1949]] – † [[15 Junie]] [[2011]]) was 'n [[Afrikaans]]e akteur, aanbieder, grapmaker, storieverteller en rolprentvervaardiger. Hy was veral bekend vir sy rolle in gewilde TV-programme soos ''[[imdbtitle:8458916|Vetkoekpaleis]]'' en ''[[Orkney Snork Nie]]''.<ref>[http://afrikaans.news24.com/Vermaak/Nuus/Zack-du-Plessis-sterf-20110616-2 Zack du Plessis sterf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110617191356/http://afrikaans.news24.com/Vermaak/Nuus/Zack-du-Plessis-sterf-20110616-2 |date=17 Junie 2011 }}, [[Nuus24]], 16 Junie 2011.</ref> == Biografie == Du Plessis het ’n [[drama]]graad aan die [[Universiteit van Pretoria]] verwerf en by die destydse streekskunsteraad [[Truk]] gewerk. Met die koms van [[televisie]] in [[1976]] het hy homself hoofsaaklik op TV-werk toegespits. Hy het ook sy eie fliekmaatskappy gehad, wat onder meer die fliek [[Bosveldhotel (Die Moewie)]] en kinderprogramme vervaardig het. Du Plessis was met die aktrise en TV-aanbieder, [[Magda van Biljon]], getroud. Hy is op [[15 Junie]] [[2011]] by sy huis in sy slaap aan longkanker oorlede. Hy word oorleef deur sy vrou, seun (Wénèf) en dogter (Bernice du Toiten).<ref>[http://www.dieburger.com/Suid-Afrika/Nuus/Saggeaarde-akteur-Zack-du-Plessis-sterf-tuis-by-gesin-20110617 ‘Saggeaarde akteur’ Zack du Plessis sterf tuis by gesin], [[Die Burger]], 17 Junie 2011.</ref><ref>[http://www.rapport.co.za/Suid-Afrika/Nuus/Gatslag-maar-ek-sal-wen-20110618 ‘Gatslag, maar ek sal wen’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110622221018/http://www.rapport.co.za/Suid-Afrika/Nuus/Gatslag-maar-ek-sal-wen-20110618 |date=22 Junie 2011 }}, [[Rapport]], 18 Junie 2011.</ref> == TV-programme == Van die TV-programme waarin hy verskyn het: * [[imdbtitle:6239908|Arsenaal]], 2002 * [[imdbtitle:7551738|Onder Draai die Duiwel Rond,]] 1997 (as Sersant Kriek) * [https://www.imdb.com/title/tt7606042/fullcredits Triptiek II], 1997 (as Laetitia se buurman) * [[imdbtitle:8458916|Vetkoekpaleis]], 1996 (as ''Frikkadel'' of ''Oom Vetkoek)'' * [https://www.imdb.com/title/tt6298232/fullcredits Torings], 1994 (as Zack du Plessis) * [[imdbtitle:8436198|Simon en Sandra]], 1990 (as Bossie Bosman) * [[imdbtitle:7543544|Vleuels]], 1989 (as Oom Buks Botha) * [[Orkney Snork Nie]], 1989 (as Hendrik van Tonder) * [[imdbtitle:8440440|Dot en Kie]], 1988 (as rugbykommentator) * [[imdbtitle:7527518|Die Seders van Lebanon]], 1987 (as Dr Jan Viljoen) * [[imdbtitle:8894572|Koos Kluitjies]], 1987 (as Dominee) * [[imdbtitle:8963346|Hoekie vir Eensames]], 1986 (as Sporie Struwig) * [https://www.imdb.com/title/tt7743548/fullcredits Konflikhantering], 1986 * [[imdbtitle:10351118|Die Jare Daarna]]..., 1986 (as Hors) * [[imdbtitle:6239974|Transkaroo]], 1984 (as Doep) * [[Koöperasiestories]], 1983-1985 (as Soon Pieterse) * [https://www.imdb.com/title/tt9867036/fullcredits Roep van die Visarend], 1982 (as Boel Bredenkamp) * [https://www.imdb.com/title/tt9325580/fullcredits Harmonie], 1982 (as Frik Vermeulen) * Maak 'n Las (gaskunstenaar en aanbieder) * [[imdbtitle:8898604|Die Siel van die Mier]], 1979 * [https://www.imdb.com/title/tt7994124/fullcredits TJ 7], 1978 (as Zak du Plessis) * [https://www.imdb.com/title/tt7551268/fullcredits Net 'n bietjie liefde], 1977 (as Zach du Plessis) * [[imdbtitle:7993994|Dokter, Dokter]], 1976 * [[imdbtitle:6112900|Willem]], 1976 (as Dirk) en andere. == Rolprente == Van die rolprente waarin hy te siene was: * [[Mr Bones]], 2001 (as die aanstaande skoonpa) * [[Orkney Snork Nie 2]], 1992 * [[Orkney Snork Nie (Die Moewie)]], 1993 * [[Kaalgat tussen die Daisies]], 1997 (as Neef) * [[Lipstiek Dipstiek]], 1994 (as Frikkadel Fourie) * Tough Luck, 1992 * Die Hartseerwals, 1985 (Sagrys van Deventer) * [[Bosveld Hotel (Die Moewie)]], 1985 * Gideon Scheepers, 1982 (as Luitenant Schalk Pypers) * Gazette, 1981 (as Hofmeyer) * Blink Stefaans, 1981 (JP De Villiers) * Kiepie & Kandas, 1981 (Prof) * Oom Kaspaas en Nefie, 1980 (as Oom Kaspaas) * Skelms, 1980 (as Generaal Hamilton Lurie) * Die Eensame Vlug, 1979 (as Goofy) * [[Pretoria o Pretoria!]], 1979 (as Fourie) * Weerskant die Nag, 1979 (as Sas Brink) * The Fifth Season, 1978 (as Joe van Altena) * Billy Boy (Thug) * Sonja, 1978 (Dup du Pisanie) * Diamant en die Dief, 1978 (as Vlok) * Die Winter van 14 Julie, 1977 (Korporaal) * Thaba, 1977 (as Bertus Grobbelaar) * 'n Sondag in September, 1976 (as Polisie Sersant) * Springbok, 1976 (as Nic) * Die Rebel, 1976 (as Jan 'Boelie' Huysma * Funny People, 1976 (Sekuriteitswag) * [[Kiepie en Kandas]] (as die kwaai dosent op Tuks) * Jakkalsdraai se mense, 1975 (as Cronjé) * Liefste Veertjie, 1975 (as Biel Bruwer) * Afspraak in die Kalahari, 1973 (as Andries du Toit) == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Youtube|_8TaNk08ZWU|Uittreksel uit Vetkoekpaleis waarin Zack te siene is}} * https://www.rooirose.co.za/die-lewe-na-zack/ {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Du Plessis, Zack}} [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse akteurs]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse rolprentvervaardigers]] [[Kategorie:Geboortes in 1949]] [[Kategorie:Sterftes in 2011]] cgg3ujwgnsnsu9rtbajrpee4c7gkytp 0 59435 2890402 2869655 2026-04-06T07:03:31Z Aliwal2012 39067 2890402 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rugbyspeler | naam = Francois Hougaard | beeld = | byskrif = Francois Hougaard | vollenaam = | bynaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1988|4|6}} | geboorteplek = [[Paarl]], [[Suid-Afrika]] | sterftedatum = | sterfteplek = | lengte = 1,81 m | gewig = 94 kg | ru_posisies = [[Skrumskakel]], [[vleuel]] | springbokid = 807 | sarugbyno = 37353 | ru_amateurjare = | ru_amateurklubs = | ru_amklubwedstryde = | ru_amklubpunte = | ru_amopdatering = | ru_klubjare = 2016–2017 | ru_proklubs = {{nowrap|Worcester Warriors}} | ru_klubwedstryde = 19 | ru_klubpunte = (20) | ru_klubopdatering = 10 Junie 2017 | super14 = {{Rut Bulls}} | super14jare = 2008–2015 | super14wedstryde = 88 | super14punte = (130) | ru_currentclub = | super14opdatering = 10 Junie 2017 | ru_provinsie = {{Rut Blou Bulle}} | ru_provinsiejare = 2008–2015 | ru_provinsiewedstryde = 48 | ru_provinsiepunte = (80) | ru_provinsieopdatering = 10 Junie 2017 | ru_sewesnasionalejare = | ru_sewesnasionalespan = | ru_sewesnasionalekomp = | ru_sewesopdatering = | ru_nasionalespan = {{RSAru}} | ru_nasionalejare = 2009-2017 | ru_nasionalewedstryde = 46 | ru_nasionalepunte = (25) | ru_nsopdatering = 19 September 2017 | ru_afrigtingklubs = | ru_afrigtingjare = | ru_afrigtingopdatering = | ander = Ja | beroep = Professionele rugbyspeler | eggenote = | kinders = | skool = | universiteit = [[Universiteit Stellenbosch]] | url = }} '''Francois Hougaard''' (gebore [[6 April]] [[1988]]) is 'n professionele [[Suid-Afrika]]anse [[rugby]]speler. Hy speel hoofsaaklik as skrumskakel, maar het meer onlangs in 'n vleuel vir die [[Blou Bulle]] ontwikkel. Hy is in die [[Paarl]] in Suid-Afrika gebore en het op skool vir [[Paul Roos Gimnasium]] uitgedraf. Sy eerste toer vir die [[Springbokke]] was na [[Frankryk]], [[Italië]], [[Ierland]] en [[Engeland]] in laat 2009 waar hy een toets teen [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]] op 21 November 2009 en in twee toerwedstryde gespeel het. Sy span wen die [[Curriebeker]] in 2009 en die [[Superrugby]]-titel in 2011. Hy het tydens beide die eindstryde [[Drie (sport)|drieë]] vir sy span gedruk. Tydens die [[2011 Superrugbyseisoen]] het hy goed vertoon en as [[skrumskakel]] tydens [[Fourie du Preez]] se afwesigheid waargeneem, wat hom later 'n plek in die Springbokspan vir die [[Rugbywêreldbeker 2011|2011-wêreldbeker]] verseker het. == Eksterne skakels == * {{Springbokke|id=37353|name=Francois Hougaard}} * {{Genslin-bokke|id=750|naam=Francois Hougaard}} * [http://www.itsrugby.co.uk/player_8620.html Francois Hougaard] by itsrugby.co.uk {{Navbox |name = Francois Hougaard |state = collapsed |title = Springbokspanne gehaal |list1 = {{Springbokke (2010)}} {{Springbokke (2011 Rugbywêreldbekergroep)}} {{Springbokke (2013)}} {{Springbokke (2014)}} {{Springbokke (2017)}} }} {{DEFAULTSORT:Hougaard, Francois}} [[Kategorie:Bulls rugbyspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1988]] [[Kategorie:Springbokrugbyspelers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse rugbyspelers]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Alumni van Paul Roos-gimnasium]] [[Kategorie:Olimpiese sewesrugbyspelers]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit Stellenbosch]] 6masi6l1sgppkpgehttgfrvkizrs29f 0 60416 2890307 2881093 2026-04-05T20:37:46Z Jcb 223 2890307 wikitext text/x-wiki '''Olympiacós Sýndesmos Filáthlon Peiraiós''' ([[Grieks]]:Ολυμπιακός Σύνδεσμος Φιλάθλων Πειραιώς},<ref>{{cite web | url=https://www.gavros.gr/article/spor/366955-thryle-moy-ypoklinomaste-sto-megaleio-soy-o-koryfaios-polyathlhtikos-syllogos-ths-eyrwphs-photos | title=Θρύλε μου, υποκλινόμαστε στο μεγαλείο σου! Ο κορυφαίος πολυαθλητικός σύλλογος της Ευρώπης! (Photos) }}</ref> <small>letterlike:</small> Olimpiese Vereniging van Sportvriende van Piraeus) is ’n groot multi-sportklub gebaseer in [[Piraeus]], [[Griekeland]].<ref>{{cite web | url=https://www.gavros.gr/article/athlhtikh-diaplokh/360138-analysh-toy-epoys-oi-336-titloi-toy-olympiakoy-sta-omadika-athlhmata-pao-179-paok-69-aek-61-pinakes | title=Ανάλυση του έπους: Οι 323 τίτλοι του Ολυμπιακού στα ομαδικά αθλήματα-ΠΑΟ:186, ΠΑΟΚ:69, ΑΕΚ:61 (πίνακες) }}</ref> Olympiacos is die moederorganisasie van verskeie mededingende afdelings wat deelneem aan [[sokker]], [[basketbal]], [[vlugbal]], [[waterpolo]], [[handbal]], [[atletiek]], [[swem]], [[tafeltennis]] en [[boks]], onder andere, en het oor die klub se geskiedenis talle Europese en nasionale titels gewen.<ref name="Olympiacos clinch 40th Greek title">{{cite web |url=http://www.uefa.com/memberassociations/association=gre/news/newsid=1928771.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130313062045/http://www.uefa.com/memberassociations/association=gre/news/newsid=1928771.html|url-status=dead|archive-date=March 13, 2013|title=Olympiacos clinch 40th Greek title|publisher=[[UEFA]]|access-date=27 May 2013}}</ref> Met die byname ''Thrylos'' (Legende) en ''Gavros''<ref>{{Cite web |date=2024-09-24 |title=Ο «γαβριάς», ο «γαύρος» και ο Ολυμπιακός: Η άγνωστη ιστορία ενός ψευδωνύμου |url=https://www.metrosport.gr/o-gavrias-o-gayros-kai-o-olympiakos-i-agnosti-istoria-enos-pseydonymoy-1048047 |access-date=2025-09-19 |website=www.metrosport.gr |language=el}}</ref> (Ansjovis), is Olympiacos SFP die mees suksesvolle en mees bekroonde multi-sportklub in [[Europa]],<ref name="gavros.gr">{{cite web|url=https://www.gavros.gr/article/polo/259056-oi-15-diethneis-titloi-toy-olympiakoy|title=Οι 15 διεθνείς τίτλοι του Ολυμπιακού|access-date=2018-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612143030/https://www.gavros.gr/article/polo/259056-oi-15-diethneis-titloi-toy-olympiakoy|archive-date=2018-06-12|url-status=dead}}</ref> nadat dit in 2024 [[FC Barcelona|Barcelona]] verbygesteek het in totale internasionale trofeë.<ref>{{Cite web |date=2024-05-12 |title=Ολυμπιακός: Ξεπέρασε την Μπαρτσελόνα σε τρόπαια στην Ευρωπαϊκή λίστα |url=https://www.cna.gr/sports-plus/olympiakos-xeperase-tin-mpartselona-se-tropaia-stin-eyropaiki-lista/ |access-date=2024-09-11 |website=cna.gr |language=el}}</ref> Die klub is die enigste Griekse multi-sportklub wat altesaam 23 internasionale titels gewen het – insluitend 21 groot Europese titels, 1 interkontinentale titel en 1 Balkantitel – in ses sportsoorte (sokker), basketbal, vlugbal, waterpolo, stoei, tafeltennis). In totaal het Olympiacos-afdelings 50 keer die eindronde van groot Europese of wêreldkompetisies bereik (23 keer kampioene en 27 keer naaswenners), ’n rekord vir ’n Griekse multi-sportklub. Spesifiek het [[Olympiacos FC|Olympiacos se manssokkerspan]] die [[UEFA Conference League]] (2023/24) en die Balkan-beker (Balkans Cup 1961/63) gewen, terwyl die jeugsokkerspan die UEFA Youth League (2024) verower het. Die mansbasketbalspan het drie EuroLeague-titels (1997, 2012, 2013) en een FIBA Intercontinental Cup (2013) gewen. Die klub het ook verskeie “Triple Crown”- en “Quadruple Crown”-prestasies behaal in basketbal en waterpolo. Olympiacos het talle Olimpiese medaljewenners, wêreld- en Europese kampioene opgelewer en beskik oor moderne akademies waar duisende jong atlete opgelei word. Die klub is die gewildste in Griekeland, met miljoene ondersteuners plaaslik en in die Griekse diaspora wêreldwyd. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Sport in Griekeland]] 40ucy2onm22xnn3qufgniseukv9ir6m 0 62585 2890568 2878910 2026-04-06T10:35:01Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890568 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Republiek Artsach |volle_naam = <small>Արցախի Հանրապետություն<br />''Artsakhi Hanrapetut'jun'' ([[Armeens]])</small> |algemene_naam = die Republiek Artsach |beeld_vlag = Flag of Artsakh.svg |beeld_wapen = Emblem of the Republic of Artsakh.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Nagorno-Karabakh Republic (orthographic projection).svg |leuse = |volkslied = [[Azat u Ankakh Artsakh|Ազատ ու Անկախ Արցախ]]<br /><small>([[Transliterasie|tr.]]: ''Azat u Ankakh Artsakh'')</small><br /><small>''([[Armeens]] vir: "Vrye en onafhanklike Artsach")''</small> |amptelike_tale = [[Armeens]]{{smallsup|a}} |hoofstad = [[Stepanakert]] {{Koördinate|39|52|N|46|43|O}} |latd = 39 |latm = 52 |latNS = N |longd = 46 |longm = 43 |longEW = O |grootste_stad = [[Stepanakert]] |regeringsvorm = Unitêre presidensiële<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• [[Staatsminister]] |leiername = [[Samwel Sjahramanjan]] (laaste)<br />[[Artur Harutjunjan]] (laaste) |oppervlak_rang = |oppervlak_grootte = |oppervlak = 3&nbsp;170<ref>{{ru}} {{cite web |url=https://www.kavkaz-uzel.eu/blogs/83781/posts/45972 |title=Территориальные потери Арцаха в результате второй Карабахской войны (статистика и карты)}}</ref> |oppervlakmi² = 1&nbsp;220 |persent_water = feitlik geen |bevolking_skatting = 120&nbsp;000<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.primeminister.am/en/press-release/item/2021/03/25/Nikol-Pashinyan-meeting/ |title=Nikol Pashinyan, Arayik Harutyunyan chair meeting on ongoing and upcoming programs to be implemented in Artsakh |publisher=Eerste Minister van die Republiek Artsach |date=25 Maart 2021 |accessdate=13 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210513113421/https://www.primeminister.am/en/press-release/item/2021/03/25/Nikol-Pashinyan-meeting/ |archive-date=13 Mei 2021 |url-status=dead}}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2021 |bevolking_rang = – |bevolking_sensus = 145&nbsp;053<ref>{{ru}} {{cite web |url=http://stat-nkr.am/files/publications/2016/Mardahamar_2015_rus/MAS_2/5_2-1_189_190.pdf |title=Таблица 5.2-1 Население (городское, сельское) по национальности, полу |publisher=Nasionale Statistiekdiens van die Republiek Artsach |accessdate=31 Julie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153437/http://stat-nkr.am/files/publications/2016/Mardahamar_2015_rus/MAS_2/5_2-1_189_190.pdf |archive-date=31 Julie 2018 |url-status=dead}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2015 |bevolkingsdigtheid = |bevolkingsdigtheidmi² = |bevolkingsdigtheidrang = |BBP_PPP = $713&nbsp;miljoen |BBP_PPP_rang = |BBP_PPP_jaar = 2018 |BBP_PPP_per_kapita = $4&nbsp;803 |BBP_PPP_per_kapita_rang = |BBP = |BBP_rang = |BBP_jaar = |BBP_per_kapita = |BBP_per_kapita_rang = |onafhanklikheidstipe = Onafhanklikheid |onafhanklikheidsgebeure = • Eerste Nagorno-<br />Karabach-oorlog<br />• Outonomie<br />• Onafhanklikheid<br />• Tweede Nagorno-<br />Karabach-oorlog<br />• Azerbeidjanse blokkering<br />• Azerbeidjanse offensief<br />• Oorgawe<br />• Ingelyf by Azerbeidjan |onafhanklikheidsdatums = <br />van die [[Sowjetunie]]<br />[[20 Februarie]] [[1988]]–<br />[[12 Mei]] [[1994]]<br />[[2 September]] [[1991]]<ref>{{en}} {{cite book|last=Zürcher|first=Christoph|title=The Post-Soviet Wars: Rebellion, Ethnic Conflict, and Nationhood in the Caucasus|year=2007|publisher=New York University Press|location=New York|isbn=978-0-8147-9709-9|page=168|edition=[Online-Ausgabe]}}</ref><br />[[10 Desember]] [[1991]]<br />[[27 September]]–<br />[[10 November]] [[2020]]<br />[[12 Desember]] [[2022]]<br />[[19 September|19]]–[[20 September]] [[2023]]<br />[[28 September]] [[2023]]<br />[[1 Januarie]] [[2024]] |MOI = |MOI_rang = |MOI_jaar = |MOI_kategorie = |Gini = |Gini_rang = |Gini_jaar = |Gini_kategorie = |geldeenheid = [[Armeense dram]] ''([[de facto]])''{{smallsup|b}} |geldeenheid_kode = AMD |land_kode = NKD |tydsone = MSK |utc_afwyking = [[UTC+04:00|+4]]<ref name=TimeandDate>{{en}} {{cite web |url=http://www.timeanddate.com/news/time/nagorno-karabakh-dst-2012.html |title=Nagorno-Karabakh Rejects Daylight Saving Time |publisher=Timeanddate.com |accessdate=14 Augustus 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009114108/https://www.timeanddate.com/news/time/nagorno-karabakh-dst-2012.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+04:00|+4]] |internet_domein = ''geen''{{smallsup|e}} |skakelkode = 374 47{{smallsup|d}} |voetskrif = a. Die Grondwet waarborg "die vrye gebruik van andere tale deur die bevolking".<br />b. Artsach dram verkoop as aandenkings.<br />c. +374 97 vir selfone.<br />d. [[.am]] is dikwels gebruik. }} Die '''Republiek Artsach''' ([[Armeens]]: Արցախի Հանրապետություն, ''Artsakhi Hanrapetut'jun''<ref>{{en}} [http://www.nkr.am/en/constitution/9/ ''Constitution of the Nagorno-Karabakh Republic. Chapter 1, article 1.2''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130129122520/http://www.nkr.am/en/constitution/9/ |date=29 Januarie 2013}}</ref>), tussen 1991 en 2017 '''Republiek Nagorno-Karabach''' ([[Armeens]]: Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն, ''Lernajin Gharabaghi Hanrapetut'jun''), was 'n ''[[de facto]]''-onafhanklike republiek in die suidelike [[Kaukasus]]-streek van [[Eurasië]], wat internasionaal as deel van [[Azerbeidjan]] beskou is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://2001-2009.state.gov/p/eur/rls/or/13508.htm |title=1993 UN Security Council Resolutions on Nagorno-Karabakh |last=Department Of State. The Office of Electronic Information |first=Bureau of Public Affairs |website=2001-2009.state.gov |accessdate=11 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200122150300/https://2001-2009.state.gov/p/eur/rls/or/13508.htm |archive-date=22 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Artsach het die meeste van die voormalige Outonome Nagorno-Karabach-oblast se gebied en sommige van die omliggende gebied beheer, waarvolgens dit aan [[Armenië]] in die weste en [[Iran]] in die suide gegrens het. Die [[hoofstad]] en grootste stad was [[Stepanakert]]. In September 2023 het Azerbeidjan 'n nuwe offensief geloods teen die Republiek Artsach wat tot die ontbinding en inlywing van Artsach op 1 Januarie 2024 en die vlug van amper die hele etniese Armeense bevolking na Armenië gelei het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://apnews.com/article/nagorno-karabakh-azerbaijan-armenia-separatist-government-5f7b940643a3d6e63a6f3d512158e51a |title=More than 80% of Nagorno-Karabakh’s population flees as future uncertain for those who remain |publisher=Associated Press |author=Avet Demourian |date=29 September 2023 |accessdate=1 Februarie 2024}}</ref> == Bakermat van die Armeense beskawing == [[Armene]] beskou Artsach as die bakermat van hul beskawing. Hier is die [[Armeense alfabet]] as een van die oudstes ter wêreld ontwikkel en vir die eerste keer in 'n skool gebruik, hier het die eerste gedrukte dokumente en werke in Armeens ontstaan, en hier het die Armeense kultuur en beskawing reeds 'n bloeitydperk beleef toe die huidige hoofstad [[Jerewan]] en ander nedersettings in die huidige [[Armenië|Republiek Armenië]] nog onbeduidende plekke was.<ref>{{de}} [http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-13687666.html ''Der Spiegel'' 13/1992, 23 Maart 1992: ''Wir werden euch ausrotten. Kampf um Berg-Karabach und der Völkermord an den Armeniern'']</ref> == Historiese en politieke agtergrond == [[Lêer:Tank memorial Stepanakert.jpg|duimnael|links|Armeense Tenkgedenkteken vir die Nagorno-Karabach-oorlog van 1988]] [[Lêer:Karabach-Kaart.jpg|duimnael|links|'n Kaart van Artsach]] [[Lêer:2014 Szuszi, Katedra Chrystusa Zbawiciela (01).jpg|duimnael|links|Christus-die-Verlosser-katedraal in Sjoesji]] Die republiek het die grootste deel beheer van die vroeëre Outonome Nagorno-Karabach-oblast en 'n aantal [[Azerbeidjan]]se distrikte wat aan Armenië in die weste en [[Iran]] in die suide grens en 'n landkorridor tussen Artsach en die Republiek Armenië gevorm het.<ref name="President">{{en}} [http://www.president.nkr.am/en/nkr/generalInformation/ Amptelike webwerf van die President van Nagorno-Karabach: ''Algemene Inligting oor Nagorno-Karabach'']</ref> Die gebied van Artsach, wat merendeels deur etniese Armene bewoon is, was 'n omstrede streek tussen Armenië en Azerbeidjan toe dié twee lande in 1918 van die [[Russiese Ryk]] onafhanklik geword het. Nadat die [[Sowjetunie]] in beheer van die gebied was, is in 1923 die Outonome Nagorno-Karabach-oblast gevorm wat in administratiewe opsig deel van die [[Azerbeidjanse Sosialistiese Sowjetrepubliek|Azerbeidjanse SSR]] uitgemaak het. Die etniese konflik tussen Armene en [[Azerbeidjanners]] het in die laaste jare van die Sowjetunie weer opgevlam en aanleiding tot die Eerste Nagorno-Karabach-oorlog gegee wat tussen 1991 en 1994 gevoer is. Toe die [[Ontbinding van die Sowjetunie]] reeds aan die gang was, is op 10 Desember 1991 'n referendum in Nagorno-Karabach en die naburige Sjahoemian-streek gehou wat tot die onafhanklikheidsverklaring van die Republiek Nagorno-Karabach gelei het. Die republiek is nie deur enige lidstaat van die [[Verenigde Nasies]] amptelik erken nie, insluitende Armenië. Dit is egter deur drie nielidlande van die VN erken wat hulself eweneens eensydig onafhanklik verklaar het: [[Transnistrië]], [[Suid-Ossetië]] en [[Abchasië]].<ref>{{ru}} [http://www.abhazia.info/property/48-2010-12-28-07-06-44/76-abkhazia-istoria.html ''About Abkhazia – Abkhazia.info''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721183523/http://www.abhazia.info/property/48-2010-12-28-07-06-44/76-abkhazia-istoria.html |date=21 Julie 2011}}</ref> Van die 1994-wapenstilstand af was die grootste deel van Artsach en 'n aantal aangrensende Azerbeidjanse gebiede onder die gemeenskaplike militêre beheer van die Armeense weermag en dié van Artsach. Verteenwoordigers van die Armeense en Azerbeidjanse regerings het sedertdien aan vredesonderhandelinge deelgeneem wat deur die sogenaamde Minsk-groep van die [[OVSE|Organisasie vir Veiligheid en Samewerking in Europa]] bemiddel is. Armeense onderhandelaars het hierby ook namens die Republiek Artsach opgetree. Artsach het noue ekonomiese en politieke bande met Armenië gehandhaaf. Die Armeense dram was die wetlike betaalmiddel in die land, en wette, wat deur die Armeense parlement in Jerewan aanvaar word, is gewoonlik ook in Artsach oorgeneem.<ref>{{de}} [http://www.abendblatt.de/politik/article122621847/Der-eingefrorene-Krieg-in-Berg-Karabach.html ''www.abendblatt.de, 6 Desember 2013: Der eingefrorene Krieg in Berg-Karabach. Besoek op 9 April 2014'']</ref> Vroeg in April 2016 het die konflik oor Artsach opnuut opgevlam. Volgens nuusberigte het die hewigste grofgeskutgevegte in dertig jaar gewoed waarin 18 Armeense en twaalf Azerbeidjanse soldate dood is. Een Azerbeidjanse helikopter is neergeskiet. Die Verenigde Nasies, die [[Verenigde State]], [[Rusland]] en die [[Europese Unie]] het 'n beroep aan die twee konflikpartye gedoen om die gevegte te staak. Azerbeidjan het 'n eensydige skietstilstand afgekondig.<ref>{{de}} [http://www.msn.com/de-de/nachrichten/politik/der-konflikt-der-den-kalten-krieg-%c3%bcberdauert-hat/ar-BBrhwN1?ocid=spartandhp ''MSN Nuus, 3 April 2016: Der Konflikt, der den kalten Krieg überdauert hat. Besoek op 3 April 2016'']</ref><ref>{{en}} [http://www.panorama.am/en/news/2016/04/02/Azerbaijani-offensive/1556219 ''www.panorama.am: NKR Defense Ministry publishes first footages of the Azerbaijani offensive. Besoek op 3 April 2016'']</ref> Hernude [[Nagorno-Karabach-konflik van 2020|botsings]] het op die oggend van 27 September 2020 langs die Nagorno-Karabach-kontaklyn begin. Ná 14 dae se konflik is 'n wapenstilstand aangekondig sonder om die duur daarvan te bepaal. Die partye het dit onderhandel ná 'n besoek aan [[Moskou]] waar die Armeense, Azerbeidjanse en Russiese ministers van Buitelandse Sake tien uur lank beraadslaag het. Die wapenstilstand het dit moontlik gemaak om krygsgevangenes en die lyke van die gesneuweldes uit te ruil. Die partye het ook onderneem om weer te begin onderhandel om hul territoriale geskil op te los.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.lefigaro.fr/international/nagorny-karabakh-l-azerbaidjan-et-l-armenie-s-accordent-sur-un-cessez-le-feu-20201010 |title=Nagorny Karabakh : l'Azerbaïdjan et l'Arménie s'accordent sur un cessez-le-feu |publisher=lefigaro.fr |date=10 Oktober 2020 |accessdate=10 Oktober 2020}}</ref> In September 2023 het Azerbeidjan 'n nuwe militêre offensief geloods. Die regering van Artsach het ingestem om sy troepe te ontwapen en in onderhandelinge met Azerbeidjan te tree, wat etniese Armene genoop het om uit die gebied te vlug. Op 28 September 2023 het die president van Artsach 'n dekree onderteken, waarvolgens die republiek se instellings teen 1 Januarie 2024 ontbind sou word,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nagorno-karabakh-republic-will-cease-exist-jan-1-2024-nagorno-karabakh-2023-09-28/ |title=Nagorno-Karabakh Republic will cease to exist from Jan 1 2024 – Nagorno-Karabakh authorities |publisher=[[Reuters]] |date=28 September 2023 |accessdate=1 Februarie 2024}}</ref> hoewel die president later dié dekreet probeer nietig verklaar het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.barrons.com/news/karabakh-dissolution-not-valid-says-separatist-leader-52082a77 |title=Karabakh Dissolution Not Valid, Says Separatist Leader |publisher=Barrons |date=22 Desember 2023 |accessdate=1 Februarie 2024}}</ref> Teen 1 Oktober 2023 het amper die hele bevolking na Armenië gevlug.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rfi.fr/en/europe/20230930-nagorno-karabakh-almost-empty-as-most-of-population-flees-to-armenia |title=Nagorno-Karabakh almost empty as most of population flees to Armenia |publisher=Radio France Internationale |date=30 September 2023 |accessdate=1 Februarie 2024}}</ref> == Etimologie == [[Lêer:Protection of Wildlife.jpg|duimnael|links|[[Posseël]]s, wat deur Artsach se posdiens uitgereik is, het die opskrif ''Republic of Mountainous Karabakh'' as [[Engels]]e vertaling van die amptelike landsnaam gedra]] Die tradisionele Armeense landsnaam Artsach is afgelei van die Urarteïese provinsie Artechini (of Urtechini). Die gebied van die latere Karabach het in die 8ste eeu v.C. onder Urarteïese heerskappy gestaan. Latere Armeense benamings vir die gebied is Gardar, Chatsjenk (afgelei van Chatsjen, een van die vyf vorstedomme van Artsach), Klein-Sioenik (afgelei van die Oud-Armeense provinsie Sioenik in Suidoos-Armenië), en ''Sew Ajgi'' ("Swart Tuin"). Die laasgenoemde vorm ook die basis vir die [[Turks]]-[[Russies]]e toponiem ''Karabach'' (afgelei van Turks ''kara'' "swart" en ''bachtsje'' "tuin"; in Armeens uitgespreek as ''Rarabach'') wat egter eers vanaf die 14de eeu geleidelik gebruiklik geword het en as leenvertaling van die [[Persies]]e naam ''Bach-i siah'' beskou word (in teenstelling tot die "Wit Tuin" of ''Bach-i safid'' waarmee na Neder-Karabakh verwys is). Die "Wit Tuin" kom ooreen met die Oud-Armeense grensprovinsie Utik. ''Nagorno'' is aan Russies ontleen en beteken "bergagtig". [[Lêer:Levonaget01.JPG|duimnael|links|Die vallei van die Levonaget-rivier, distrik Sjahoemjan]] Karabakh bestaan in geologiese opsig uit 'n vlakte met 'n sagte helling (Armeens ''Artsachi hartawajr'' – "Vlakte van Artsach"; Dasjtajin Arzach/Rarabach – "Neder-Karabach") en 'n bergagtige gedeelte (Lernajin Artsach/Rarabach – "Berg-" of "Bo-Karabach"). 'n Armeense aardrykskundige werk uit die 7de eeu verwys na die provinsies Artsach en Utik in die uiterste noordooste van die Armeense gebied. Die [[Koera]] het destyds as grensrvier gedien, met Aran ('n gebied wat deur 'n Kaukasiese volk bewoon is) aan sy linkeroewer. Die Armene het hierdie gebied Arwank genoem, terwyl die [[Rome]]ine daarna as Albania verwys het. Toe die [[Perse]] in 428 die hele oostelike Kaukasus oorheers het, het hulle sowat een eeu lank Artsach, Utik en Albania as gemeenskaplike administratiewe eenheid saamgesmelt. In hierdie periode is Artsach-Utik dikwels met Albania verwar. Die historiese Bo- of Berg-Karabach beslaan ongeveer 12&nbsp;000&nbsp;km² en is in teenstelling met ander streke in die Armeense Hoogland ryk aan water. Sy riviervalleie is bebos en het moontlik die aanleiding tot die benaming "Swart Tuin" gegee. Terwyl die voormalige onafhanklike republiek dié naam gevoer het wat sedert die 19de eeu merendeels gebruik is, hou die Armeens-Apostoliese Kerk aan die tradisionele Armeense naam Artsach vas. In 2017 het die republiek egter 'n nuwe [[grondwet]] goedgekeur, waarvolgens die naam na Republiek Artsach verander is.<ref>{{en}} {{cite news |title=Artsakh Votes for New Constitution, Officially Renames the Republic |url=https://armenianweekly.com/2017/02/21/artsakh-votes-for-new-constitution-officially-renames-the-republic/ |work=Armenian Weekly |date=21 Februarie 2017 |accessdate=11 Maart 2019 }}</ref> == Geografie en klimaat == [[Lêer:Вагуас2.jpg|duimnael|Die Mrav-bergreeks in die Klein Kaukasus-gebergte vorm die natuurlike noordelike grens tussen die Republiek Artsach en Azerbeidjan]] Die Republiek Artsach is bergagtig met Mrav (3&nbsp;540 meter bo seevlak) en Kirs (2&nbsp;725&nbsp;m) as sy hoogste bergpieke. Groot dele van die land word deur 'n plato met hellings in die ooste en suidooste beslaan. Die gemiddelde hoogte van die land is 1&nbsp;097&nbsp;m. Terter en Chatsjen is die belangrikste riviere. Die meeste riviere vloei na die Artsach-vallei. Die grootste waterliggaam is die Sarsang-dam wat in 1976 hoofsaaklik vir [[besproeiing]]sdoeleindes opgerig is. Artsach het 'n droë en gematigde subtropiese klimaat met 'n jaarlikse gemiddeld van 11&nbsp;°C. Die koudste maand is Januarie met 'n gemiddeld van -1&nbsp;°C, terwyl daar in Julie 'n gemiddeld van 22&nbsp;°C gemeet word. Die hoogste somertemperature word in die laer geleë streke van Martoeni en Martakert gemeet. Jaarlikse neerslae beloop in sommige dele van die land meer as 700&nbsp;mm per jaar, maar kan in droër streke soos vlaktes ietwat minder as 500&nbsp;mm wees. Die meeste reën val tussen Mei en Junie. Mis kom op meer as 100 dae per jaar voor. Bergwinde waai orals in die land, terwyl swaar storms gewoonlik net in die lente en somer voorkom. Meer as 'n derde van Artsach is bebos. Die land is die natuurlike habitat van meer as 2&nbsp;000 plantspesies, waarby die plantegroei van tipiese halfwoestyn-spesies in die steppegebiede tot Alpynse en toendra-plante bo die boomgrens in die hooglande en berggebiede wissel. == Ekonomie en infrastruktuur == === Energiebedryf === [[Lêer:NKRSarsang.jpg|duimnael|Die Sarsang-dam is in 1976 voltooi]] Die Sarsang-waterkragsentrale by die gelyknamige dam met 'n kapasiteit van 50 MW was die belangrikste bron van energie in die Republiek Artsach. Hier word jaarliks tussen 90 en 100 miljoen kilowatt-ure krag opgewek. Danksy die voldoende plaaslike watervoorrade kan klein waterkragsentrales in feitlik elke streek van die voormalige republiek opgerig word. 'n Program vir die ontwikkeling van toekomstige energiebronne het voorsiening gemaak vir die bou van agttien kleiner waterkragsentrales met 'n totale kapasiteit van sowat 140 MW. Sodra hulle voltooi is, sal Artsach oor 'n maksimale opwekkingsvermoë van 460 miljoen kilowatt-ure beskik en moontlik ook elektrisiteit na die buiteland kan uitvoer. == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Republic of Artsakh|Republiek Artsach}} * {{en}} {{Wikivoyage|Karabakh|Republiek Artsach}} ; Media * {{en}} {{hy}} [http://www.youtube.com/watch?v=qX4b4eyEwI8 ''youtube.com: Video oor Artsakh, met musiek van Ara Gevorgjan''] * {{en}} [https://www.bbc.co.uk/programmes/w3csy93x Onderhoud met Zohrab Mnatsakanyan, Minister van Buitelandse Sake van Armenië]. [[BBC]], 2019. ; Amptelike webtuistes * {{en}} {{hy}} {{ru}} [http://www.nkr.am/ ''Departement van Buitelandse Sake''] * {{en}} [http://www.nkrusa.org/ ''Kantoor van die Republiek Artsach in Washington, D.C.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130618042646/http://nkrusa.org/ |date=18 Junie 2013}} {{Lande van Asië}} {{Lande van Europa}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lande in Asië]] [[Kategorie:Lande in Europa]] [[Kategorie:Republiek Artsach| ]] [[Kategorie:Omstrede gebiede]] 1ypl0b4vv11vqwjjl5vlr7eoq21rsvr 2890569 2890568 2026-04-06T10:35:29Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890569 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Republiek Artsach |volle_naam = <small>Արցախի Հանրապետություն<br />''Artsakhi Hanrapetut'jun'' ([[Armeens]])</small> |algemene_naam = die Republiek Artsach |beeld_vlag = Flag of Artsakh.svg |beeld_wapen = Emblem of the Republic of Artsakh.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Nagorno-Karabakh Republic (orthographic projection).svg |leuse = |volkslied = [[Azat u Ankakh Artsakh|Ազատ ու Անկախ Արցախ]]<br /><small>([[Transliterasie|tr.]]: ''Azat u Ankakh Artsakh'')</small><br /><small>''([[Armeens]] vir: "Vrye en onafhanklike Artsach")''</small> |amptelike_tale = [[Armeens]] |hoofstad = [[Stepanakert]] {{Koördinate|39|52|N|46|43|O}} |latd = 39 |latm = 52 |latNS = N |longd = 46 |longm = 43 |longEW = O |grootste_stad = [[Stepanakert]] |regeringsvorm = Unitêre presidensiële<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• [[Staatsminister]] |leiername = [[Samwel Sjahramanjan]] (laaste)<br />[[Artur Harutjunjan]] (laaste) |oppervlak_rang = |oppervlak_grootte = |oppervlak = 3&nbsp;170<ref>{{ru}} {{cite web |url=https://www.kavkaz-uzel.eu/blogs/83781/posts/45972 |title=Территориальные потери Арцаха в результате второй Карабахской войны (статистика и карты)}}</ref> |oppervlakmi² = 1&nbsp;220 |persent_water = feitlik geen |bevolking_skatting = 120&nbsp;000<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.primeminister.am/en/press-release/item/2021/03/25/Nikol-Pashinyan-meeting/ |title=Nikol Pashinyan, Arayik Harutyunyan chair meeting on ongoing and upcoming programs to be implemented in Artsakh |publisher=Eerste Minister van die Republiek Artsach |date=25 Maart 2021 |accessdate=13 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210513113421/https://www.primeminister.am/en/press-release/item/2021/03/25/Nikol-Pashinyan-meeting/ |archive-date=13 Mei 2021 |url-status=dead}}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2021 |bevolking_rang = – |bevolking_sensus = 145&nbsp;053<ref>{{ru}} {{cite web |url=http://stat-nkr.am/files/publications/2016/Mardahamar_2015_rus/MAS_2/5_2-1_189_190.pdf |title=Таблица 5.2-1 Население (городское, сельское) по национальности, полу |publisher=Nasionale Statistiekdiens van die Republiek Artsach |accessdate=31 Julie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153437/http://stat-nkr.am/files/publications/2016/Mardahamar_2015_rus/MAS_2/5_2-1_189_190.pdf |archive-date=31 Julie 2018 |url-status=dead}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2015 |bevolkingsdigtheid = |bevolkingsdigtheidmi² = |bevolkingsdigtheidrang = |BBP_PPP = $713&nbsp;miljoen |BBP_PPP_rang = |BBP_PPP_jaar = 2018 |BBP_PPP_per_kapita = $4&nbsp;803 |BBP_PPP_per_kapita_rang = |BBP = |BBP_rang = |BBP_jaar = |BBP_per_kapita = |BBP_per_kapita_rang = |onafhanklikheidstipe = Onafhanklikheid |onafhanklikheidsgebeure = • Eerste Nagorno-<br />Karabach-oorlog<br />• Outonomie<br />• Onafhanklikheid<br />• Tweede Nagorno-<br />Karabach-oorlog<br />• Azerbeidjanse blokkering<br />• Azerbeidjanse offensief<br />• Oorgawe<br />• Ingelyf by Azerbeidjan |onafhanklikheidsdatums = <br />van die [[Sowjetunie]]<br />[[20 Februarie]] [[1988]]–<br />[[12 Mei]] [[1994]]<br />[[2 September]] [[1991]]<ref>{{en}} {{cite book|last=Zürcher|first=Christoph|title=The Post-Soviet Wars: Rebellion, Ethnic Conflict, and Nationhood in the Caucasus|year=2007|publisher=New York University Press|location=New York|isbn=978-0-8147-9709-9|page=168|edition=[Online-Ausgabe]}}</ref><br />[[10 Desember]] [[1991]]<br />[[27 September]]–<br />[[10 November]] [[2020]]<br />[[12 Desember]] [[2022]]<br />[[19 September|19]]–[[20 September]] [[2023]]<br />[[28 September]] [[2023]]<br />[[1 Januarie]] [[2024]] |MOI = |MOI_rang = |MOI_jaar = |MOI_kategorie = |Gini = |Gini_rang = |Gini_jaar = |Gini_kategorie = |geldeenheid = [[Armeense dram]] ''([[de facto]])''{{smallsup|b}} |geldeenheid_kode = AMD |land_kode = NKD |tydsone = MSK |utc_afwyking = [[UTC+04:00|+4]]<ref name=TimeandDate>{{en}} {{cite web |url=http://www.timeanddate.com/news/time/nagorno-karabakh-dst-2012.html |title=Nagorno-Karabakh Rejects Daylight Saving Time |publisher=Timeanddate.com |accessdate=14 Augustus 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009114108/https://www.timeanddate.com/news/time/nagorno-karabakh-dst-2012.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+04:00|+4]] |internet_domein = ''geen''{{smallsup|e}} |skakelkode = 374 47{{smallsup|d}} |voetskrif = a. Die Grondwet waarborg "die vrye gebruik van andere tale deur die bevolking".<br />b. Artsach dram verkoop as aandenkings.<br />c. +374 97 vir selfone.<br />d. [[.am]] is dikwels gebruik. }} Die '''Republiek Artsach''' ([[Armeens]]: Արցախի Հանրապետություն, ''Artsakhi Hanrapetut'jun''<ref>{{en}} [http://www.nkr.am/en/constitution/9/ ''Constitution of the Nagorno-Karabakh Republic. Chapter 1, article 1.2''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130129122520/http://www.nkr.am/en/constitution/9/ |date=29 Januarie 2013}}</ref>), tussen 1991 en 2017 '''Republiek Nagorno-Karabach''' ([[Armeens]]: Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն, ''Lernajin Gharabaghi Hanrapetut'jun''), was 'n ''[[de facto]]''-onafhanklike republiek in die suidelike [[Kaukasus]]-streek van [[Eurasië]], wat internasionaal as deel van [[Azerbeidjan]] beskou is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://2001-2009.state.gov/p/eur/rls/or/13508.htm |title=1993 UN Security Council Resolutions on Nagorno-Karabakh |last=Department Of State. The Office of Electronic Information |first=Bureau of Public Affairs |website=2001-2009.state.gov |accessdate=11 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200122150300/https://2001-2009.state.gov/p/eur/rls/or/13508.htm |archive-date=22 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Artsach het die meeste van die voormalige Outonome Nagorno-Karabach-oblast se gebied en sommige van die omliggende gebied beheer, waarvolgens dit aan [[Armenië]] in die weste en [[Iran]] in die suide gegrens het. Die [[hoofstad]] en grootste stad was [[Stepanakert]]. In September 2023 het Azerbeidjan 'n nuwe offensief geloods teen die Republiek Artsach wat tot die ontbinding en inlywing van Artsach op 1 Januarie 2024 en die vlug van amper die hele etniese Armeense bevolking na Armenië gelei het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://apnews.com/article/nagorno-karabakh-azerbaijan-armenia-separatist-government-5f7b940643a3d6e63a6f3d512158e51a |title=More than 80% of Nagorno-Karabakh’s population flees as future uncertain for those who remain |publisher=Associated Press |author=Avet Demourian |date=29 September 2023 |accessdate=1 Februarie 2024}}</ref> == Bakermat van die Armeense beskawing == [[Armene]] beskou Artsach as die bakermat van hul beskawing. Hier is die [[Armeense alfabet]] as een van die oudstes ter wêreld ontwikkel en vir die eerste keer in 'n skool gebruik, hier het die eerste gedrukte dokumente en werke in Armeens ontstaan, en hier het die Armeense kultuur en beskawing reeds 'n bloeitydperk beleef toe die huidige hoofstad [[Jerewan]] en ander nedersettings in die huidige [[Armenië|Republiek Armenië]] nog onbeduidende plekke was.<ref>{{de}} [http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-13687666.html ''Der Spiegel'' 13/1992, 23 Maart 1992: ''Wir werden euch ausrotten. Kampf um Berg-Karabach und der Völkermord an den Armeniern'']</ref> == Historiese en politieke agtergrond == [[Lêer:Tank memorial Stepanakert.jpg|duimnael|links|Armeense Tenkgedenkteken vir die Nagorno-Karabach-oorlog van 1988]] [[Lêer:Karabach-Kaart.jpg|duimnael|links|'n Kaart van Artsach]] [[Lêer:2014 Szuszi, Katedra Chrystusa Zbawiciela (01).jpg|duimnael|links|Christus-die-Verlosser-katedraal in Sjoesji]] Die republiek het die grootste deel beheer van die vroeëre Outonome Nagorno-Karabach-oblast en 'n aantal [[Azerbeidjan]]se distrikte wat aan Armenië in die weste en [[Iran]] in die suide grens en 'n landkorridor tussen Artsach en die Republiek Armenië gevorm het.<ref name="President">{{en}} [http://www.president.nkr.am/en/nkr/generalInformation/ Amptelike webwerf van die President van Nagorno-Karabach: ''Algemene Inligting oor Nagorno-Karabach'']</ref> Die gebied van Artsach, wat merendeels deur etniese Armene bewoon is, was 'n omstrede streek tussen Armenië en Azerbeidjan toe dié twee lande in 1918 van die [[Russiese Ryk]] onafhanklik geword het. Nadat die [[Sowjetunie]] in beheer van die gebied was, is in 1923 die Outonome Nagorno-Karabach-oblast gevorm wat in administratiewe opsig deel van die [[Azerbeidjanse Sosialistiese Sowjetrepubliek|Azerbeidjanse SSR]] uitgemaak het. Die etniese konflik tussen Armene en [[Azerbeidjanners]] het in die laaste jare van die Sowjetunie weer opgevlam en aanleiding tot die Eerste Nagorno-Karabach-oorlog gegee wat tussen 1991 en 1994 gevoer is. Toe die [[Ontbinding van die Sowjetunie]] reeds aan die gang was, is op 10 Desember 1991 'n referendum in Nagorno-Karabach en die naburige Sjahoemian-streek gehou wat tot die onafhanklikheidsverklaring van die Republiek Nagorno-Karabach gelei het. Die republiek is nie deur enige lidstaat van die [[Verenigde Nasies]] amptelik erken nie, insluitende Armenië. Dit is egter deur drie nielidlande van die VN erken wat hulself eweneens eensydig onafhanklik verklaar het: [[Transnistrië]], [[Suid-Ossetië]] en [[Abchasië]].<ref>{{ru}} [http://www.abhazia.info/property/48-2010-12-28-07-06-44/76-abkhazia-istoria.html ''About Abkhazia – Abkhazia.info''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721183523/http://www.abhazia.info/property/48-2010-12-28-07-06-44/76-abkhazia-istoria.html |date=21 Julie 2011}}</ref> Van die 1994-wapenstilstand af was die grootste deel van Artsach en 'n aantal aangrensende Azerbeidjanse gebiede onder die gemeenskaplike militêre beheer van die Armeense weermag en dié van Artsach. Verteenwoordigers van die Armeense en Azerbeidjanse regerings het sedertdien aan vredesonderhandelinge deelgeneem wat deur die sogenaamde Minsk-groep van die [[OVSE|Organisasie vir Veiligheid en Samewerking in Europa]] bemiddel is. Armeense onderhandelaars het hierby ook namens die Republiek Artsach opgetree. Artsach het noue ekonomiese en politieke bande met Armenië gehandhaaf. Die Armeense dram was die wetlike betaalmiddel in die land, en wette, wat deur die Armeense parlement in Jerewan aanvaar word, is gewoonlik ook in Artsach oorgeneem.<ref>{{de}} [http://www.abendblatt.de/politik/article122621847/Der-eingefrorene-Krieg-in-Berg-Karabach.html ''www.abendblatt.de, 6 Desember 2013: Der eingefrorene Krieg in Berg-Karabach. Besoek op 9 April 2014'']</ref> Vroeg in April 2016 het die konflik oor Artsach opnuut opgevlam. Volgens nuusberigte het die hewigste grofgeskutgevegte in dertig jaar gewoed waarin 18 Armeense en twaalf Azerbeidjanse soldate dood is. Een Azerbeidjanse helikopter is neergeskiet. Die Verenigde Nasies, die [[Verenigde State]], [[Rusland]] en die [[Europese Unie]] het 'n beroep aan die twee konflikpartye gedoen om die gevegte te staak. Azerbeidjan het 'n eensydige skietstilstand afgekondig.<ref>{{de}} [http://www.msn.com/de-de/nachrichten/politik/der-konflikt-der-den-kalten-krieg-%c3%bcberdauert-hat/ar-BBrhwN1?ocid=spartandhp ''MSN Nuus, 3 April 2016: Der Konflikt, der den kalten Krieg überdauert hat. Besoek op 3 April 2016'']</ref><ref>{{en}} [http://www.panorama.am/en/news/2016/04/02/Azerbaijani-offensive/1556219 ''www.panorama.am: NKR Defense Ministry publishes first footages of the Azerbaijani offensive. Besoek op 3 April 2016'']</ref> Hernude [[Nagorno-Karabach-konflik van 2020|botsings]] het op die oggend van 27 September 2020 langs die Nagorno-Karabach-kontaklyn begin. Ná 14 dae se konflik is 'n wapenstilstand aangekondig sonder om die duur daarvan te bepaal. Die partye het dit onderhandel ná 'n besoek aan [[Moskou]] waar die Armeense, Azerbeidjanse en Russiese ministers van Buitelandse Sake tien uur lank beraadslaag het. Die wapenstilstand het dit moontlik gemaak om krygsgevangenes en die lyke van die gesneuweldes uit te ruil. Die partye het ook onderneem om weer te begin onderhandel om hul territoriale geskil op te los.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.lefigaro.fr/international/nagorny-karabakh-l-azerbaidjan-et-l-armenie-s-accordent-sur-un-cessez-le-feu-20201010 |title=Nagorny Karabakh : l'Azerbaïdjan et l'Arménie s'accordent sur un cessez-le-feu |publisher=lefigaro.fr |date=10 Oktober 2020 |accessdate=10 Oktober 2020}}</ref> In September 2023 het Azerbeidjan 'n nuwe militêre offensief geloods. Die regering van Artsach het ingestem om sy troepe te ontwapen en in onderhandelinge met Azerbeidjan te tree, wat etniese Armene genoop het om uit die gebied te vlug. Op 28 September 2023 het die president van Artsach 'n dekree onderteken, waarvolgens die republiek se instellings teen 1 Januarie 2024 ontbind sou word,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nagorno-karabakh-republic-will-cease-exist-jan-1-2024-nagorno-karabakh-2023-09-28/ |title=Nagorno-Karabakh Republic will cease to exist from Jan 1 2024 – Nagorno-Karabakh authorities |publisher=[[Reuters]] |date=28 September 2023 |accessdate=1 Februarie 2024}}</ref> hoewel die president later dié dekreet probeer nietig verklaar het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.barrons.com/news/karabakh-dissolution-not-valid-says-separatist-leader-52082a77 |title=Karabakh Dissolution Not Valid, Says Separatist Leader |publisher=Barrons |date=22 Desember 2023 |accessdate=1 Februarie 2024}}</ref> Teen 1 Oktober 2023 het amper die hele bevolking na Armenië gevlug.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rfi.fr/en/europe/20230930-nagorno-karabakh-almost-empty-as-most-of-population-flees-to-armenia |title=Nagorno-Karabakh almost empty as most of population flees to Armenia |publisher=Radio France Internationale |date=30 September 2023 |accessdate=1 Februarie 2024}}</ref> == Etimologie == [[Lêer:Protection of Wildlife.jpg|duimnael|links|[[Posseël]]s, wat deur Artsach se posdiens uitgereik is, het die opskrif ''Republic of Mountainous Karabakh'' as [[Engels]]e vertaling van die amptelike landsnaam gedra]] Die tradisionele Armeense landsnaam Artsach is afgelei van die Urarteïese provinsie Artechini (of Urtechini). Die gebied van die latere Karabach het in die 8ste eeu v.C. onder Urarteïese heerskappy gestaan. Latere Armeense benamings vir die gebied is Gardar, Chatsjenk (afgelei van Chatsjen, een van die vyf vorstedomme van Artsach), Klein-Sioenik (afgelei van die Oud-Armeense provinsie Sioenik in Suidoos-Armenië), en ''Sew Ajgi'' ("Swart Tuin"). Die laasgenoemde vorm ook die basis vir die [[Turks]]-[[Russies]]e toponiem ''Karabach'' (afgelei van Turks ''kara'' "swart" en ''bachtsje'' "tuin"; in Armeens uitgespreek as ''Rarabach'') wat egter eers vanaf die 14de eeu geleidelik gebruiklik geword het en as leenvertaling van die [[Persies]]e naam ''Bach-i siah'' beskou word (in teenstelling tot die "Wit Tuin" of ''Bach-i safid'' waarmee na Neder-Karabakh verwys is). Die "Wit Tuin" kom ooreen met die Oud-Armeense grensprovinsie Utik. ''Nagorno'' is aan Russies ontleen en beteken "bergagtig". [[Lêer:Levonaget01.JPG|duimnael|links|Die vallei van die Levonaget-rivier, distrik Sjahoemjan]] Karabakh bestaan in geologiese opsig uit 'n vlakte met 'n sagte helling (Armeens ''Artsachi hartawajr'' – "Vlakte van Artsach"; Dasjtajin Arzach/Rarabach – "Neder-Karabach") en 'n bergagtige gedeelte (Lernajin Artsach/Rarabach – "Berg-" of "Bo-Karabach"). 'n Armeense aardrykskundige werk uit die 7de eeu verwys na die provinsies Artsach en Utik in die uiterste noordooste van die Armeense gebied. Die [[Koera]] het destyds as grensrvier gedien, met Aran ('n gebied wat deur 'n Kaukasiese volk bewoon is) aan sy linkeroewer. Die Armene het hierdie gebied Arwank genoem, terwyl die [[Rome]]ine daarna as Albania verwys het. Toe die [[Perse]] in 428 die hele oostelike Kaukasus oorheers het, het hulle sowat een eeu lank Artsach, Utik en Albania as gemeenskaplike administratiewe eenheid saamgesmelt. In hierdie periode is Artsach-Utik dikwels met Albania verwar. Die historiese Bo- of Berg-Karabach beslaan ongeveer 12&nbsp;000&nbsp;km² en is in teenstelling met ander streke in die Armeense Hoogland ryk aan water. Sy riviervalleie is bebos en het moontlik die aanleiding tot die benaming "Swart Tuin" gegee. Terwyl die voormalige onafhanklike republiek dié naam gevoer het wat sedert die 19de eeu merendeels gebruik is, hou die Armeens-Apostoliese Kerk aan die tradisionele Armeense naam Artsach vas. In 2017 het die republiek egter 'n nuwe [[grondwet]] goedgekeur, waarvolgens die naam na Republiek Artsach verander is.<ref>{{en}} {{cite news |title=Artsakh Votes for New Constitution, Officially Renames the Republic |url=https://armenianweekly.com/2017/02/21/artsakh-votes-for-new-constitution-officially-renames-the-republic/ |work=Armenian Weekly |date=21 Februarie 2017 |accessdate=11 Maart 2019 }}</ref> == Geografie en klimaat == [[Lêer:Вагуас2.jpg|duimnael|Die Mrav-bergreeks in die Klein Kaukasus-gebergte vorm die natuurlike noordelike grens tussen die Republiek Artsach en Azerbeidjan]] Die Republiek Artsach is bergagtig met Mrav (3&nbsp;540 meter bo seevlak) en Kirs (2&nbsp;725&nbsp;m) as sy hoogste bergpieke. Groot dele van die land word deur 'n plato met hellings in die ooste en suidooste beslaan. Die gemiddelde hoogte van die land is 1&nbsp;097&nbsp;m. Terter en Chatsjen is die belangrikste riviere. Die meeste riviere vloei na die Artsach-vallei. Die grootste waterliggaam is die Sarsang-dam wat in 1976 hoofsaaklik vir [[besproeiing]]sdoeleindes opgerig is. Artsach het 'n droë en gematigde subtropiese klimaat met 'n jaarlikse gemiddeld van 11&nbsp;°C. Die koudste maand is Januarie met 'n gemiddeld van -1&nbsp;°C, terwyl daar in Julie 'n gemiddeld van 22&nbsp;°C gemeet word. Die hoogste somertemperature word in die laer geleë streke van Martoeni en Martakert gemeet. Jaarlikse neerslae beloop in sommige dele van die land meer as 700&nbsp;mm per jaar, maar kan in droër streke soos vlaktes ietwat minder as 500&nbsp;mm wees. Die meeste reën val tussen Mei en Junie. Mis kom op meer as 100 dae per jaar voor. Bergwinde waai orals in die land, terwyl swaar storms gewoonlik net in die lente en somer voorkom. Meer as 'n derde van Artsach is bebos. Die land is die natuurlike habitat van meer as 2&nbsp;000 plantspesies, waarby die plantegroei van tipiese halfwoestyn-spesies in die steppegebiede tot Alpynse en toendra-plante bo die boomgrens in die hooglande en berggebiede wissel. == Ekonomie en infrastruktuur == === Energiebedryf === [[Lêer:NKRSarsang.jpg|duimnael|Die Sarsang-dam is in 1976 voltooi]] Die Sarsang-waterkragsentrale by die gelyknamige dam met 'n kapasiteit van 50 MW was die belangrikste bron van energie in die Republiek Artsach. Hier word jaarliks tussen 90 en 100 miljoen kilowatt-ure krag opgewek. Danksy die voldoende plaaslike watervoorrade kan klein waterkragsentrales in feitlik elke streek van die voormalige republiek opgerig word. 'n Program vir die ontwikkeling van toekomstige energiebronne het voorsiening gemaak vir die bou van agttien kleiner waterkragsentrales met 'n totale kapasiteit van sowat 140 MW. Sodra hulle voltooi is, sal Artsach oor 'n maksimale opwekkingsvermoë van 460 miljoen kilowatt-ure beskik en moontlik ook elektrisiteit na die buiteland kan uitvoer. == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Republic of Artsakh|Republiek Artsach}} * {{en}} {{Wikivoyage|Karabakh|Republiek Artsach}} ; Media * {{en}} {{hy}} [http://www.youtube.com/watch?v=qX4b4eyEwI8 ''youtube.com: Video oor Artsakh, met musiek van Ara Gevorgjan''] * {{en}} [https://www.bbc.co.uk/programmes/w3csy93x Onderhoud met Zohrab Mnatsakanyan, Minister van Buitelandse Sake van Armenië]. [[BBC]], 2019. ; Amptelike webtuistes * {{en}} {{hy}} {{ru}} [http://www.nkr.am/ ''Departement van Buitelandse Sake''] * {{en}} [http://www.nkrusa.org/ ''Kantoor van die Republiek Artsach in Washington, D.C.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130618042646/http://nkrusa.org/ |date=18 Junie 2013}} {{Lande van Asië}} {{Lande van Europa}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lande in Asië]] [[Kategorie:Lande in Europa]] [[Kategorie:Republiek Artsach| ]] [[Kategorie:Omstrede gebiede]] d6ffqmw3s0qk4a2wrfiss0v0hugg0z7 0 64076 2890409 2859119 2026-04-06T07:11:57Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890409 wikitext text/x-wiki {{alfabet}} Verskeie teorieë bestaan oor die '''geskiedenis van die alfabet''', hoewel die presiese oorsprong daarvan onbekend is. Een van die gewildstes, die Proto-Sinaïtiese teorie,<ref>{{cite journal | last = Goldwasser | first = Orly | authorlink = Orly Goldwasser | title = How the Alphabet Was Born from Hieroglyphs | journal = Biblical Archaeology Review | volume = 36 | issue = 1 | pages = | publisher = Biblical Archaeology Society | location = Washington, DC | date = Mrt./Apr. 2010 | url = http://www.bib-arch.org/bar/article.asp?PubID=BSBA&Volume=36&Issue=02&ArticleID=06 | issn = 0098-9444 | accessdate = 06-11-2011 | archive-date = 6 Junie 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120606160512/http://www.bib-arch.org/bar/article.asp?PubID=BSBA&Volume=36&Issue=02&ArticleID=06 | url-status = dead }}</ref> is dat die geskiedenis in [[Antieke Egipte]] begin het, meer as ’n millennium nadat mense begin skryf het. Volgens dié teorie is die alfabet ontwikkel vir die taal van [[Semitiese taalfamilie|Semitiese]] werkers op die [[Sinai|Sinai-skiereiland]] en was dit beïnvloed deur die alfabetiese beginsels van die Egiptiese heilige skrif, ’n latere ontwikkeling van die [[Egiptiese hiërogliewe]]. As dit reg is, stam feitlik alle hedendaagse alfabette in die wêreld direk van hierdie alfabet, [[Proto-Sinaïtiese skrif|Proto-Sinaïties]], af of is dit geïnspireer deur die ontwerp daarvan.<ref name="Himelfarb, Elizabeth J 2000">Himelfarb, Elizabeth J. "First Alphabet Found in Egypt", ''Archaeology'' 53, Uitg. 1 (Jan./Feb. 2000): 21.</ref> Die alfabet wat vandag die meeste gebruik word, is die [[Latynse alfabet]].<ref>{{harvnb|Haarmann|2004|p=96}}</ref> Dit is afgelei van die [[Griekse alfabet]], die eerste ware alfabet omdat dit beide [[konsonant]]e en [[klinker]]s bevat.<ref name="Blackwell">{{cite book|last=Coulmas|first=Florian|title=The Blackwell Encyclopedia of Writing Systems|year=1996|publisher=Blackwell Publishers Ltd.|location=Oxford|isbn=0-631-21481-X}}</ref> Die Griekse alfabet is weer afgelei van die [[Fenisiese alfabet]], waarvan die meeste letters dieselfde is. Albei se letters is ook in dieselfde volgorde. Anders as by Grieks, bevat Fenisies geen klinkers nie en daarom is dit ’n [[abjad]] – ’n [[skryfstelsel]] waarin alle simbole konsonante voorstel. == Voorlopers van die alfabet == Twee skrifte het wyd voorgekom van voor die einde van die 4de millennium v.C.: die [[Wigskrif|Mesopotamiese wigskrif]] en [[Egiptiese hiërogliewe]]. Daar is tekens dat wigskrif [[alfabet]]iese eienskappe aangeneem het in sekere tale waarvoor dit gebruik is, soos weer later gesien in die Ou Persiese wigskrif, maar dit lyk nou of hierdie ontwikkeling apart plaasgevind het en nie deel was van die ontwikkeling van die alfabet nie. Daar is ook 'n moontlikheid dat skrif reeds teen 6000 v.C. in [[Oos-Europa]] voorgekom het in die vorm van die sogenaamde [[Donau-skrif]], maar dit is onseker of hierdie simbole 'n skrif verteenwoordig. Teen 2700 v.C. het die antieke Egiptenare bo en behalwe hul [[Logogram|logografiese]] hiërogliewe ’n stelsel van 22 hiërogliewe ontwikkel om die individuele [[Lettergreep|lettergrepe]] van hul taal voor te stel, plus ’n 23ste een wat lyk of dit klinkers voor- en agteraan woorde voorstel. Hierdie gliewe is gebruik as hulpmiddels vir die uitspreek van logogramme, om verbuigings in die taal te skryf en later om leenwoorde en buitelandse name te [[Transkripsie|transkribeer]]. Ondanks die alfabetiese aard daarvan is die stelsel nie andersins gebruik vir ware alfabetiese skryfwerk nie. Dit kon dus dien as ’n soort alfabet, maar is altyd gebruik met ’n sterk logografiese komponent, waarskynlik vanweë die sterk kulturele belangrikheid van die ingewikkelde hiëroglifiese stelsel. == Konsonantale alfabette == === Eerste alfabetiese skrif === Daar word geglo dat die eerste suiwer alfabetiese skrif omstreeks 1850 v.C. ontstaan het onder Semitiese werkers in [[Sinai]]. Dié skrif het Egiptiese hiërogliewe aangepas om konsonante te skryf. Hul simbole het die eerste letter van die vertaalde vorm van die hiëroglief voorgestel.<ref>Hooker, J.T., C.B.F. Walker, W.V. Davies, John Chadwick, John F. Healey, B.F. Cook en Larissa Bonfante, (1990). ''Reading the Past: Ancient Writing from Cuneiform to the Alphabet''. Berkeley: University of California Press. ble. 211–213.</ref> So is die hiëroglief ''per'' (Egipties vir "huis") gebruik om ’n /b/ in [[Semitiese taalfamilie|Semities]] te skryf omdat "huis" in Semities ''bayt'' is.<ref>McCarter, P. Kyle. “The Early Diffusion of the Alphabet.” ''The Biblical Archaeologist'' 37, No. 3 (Sep., 1974): 54-68. bl. 57.</ref> Oor die volgende vyf eeue het dié [[Proto-Sinaïtiese skrif]] noordwaarts versprei, en alle daaropvolgende alfabette in die wêreld is óf daarvan afgelei óf is geïnspireer deur een van die uitlopers daarvan, met die [[Meroïtiese alfabet]] as ’n moontlike uitsondering. Dié was ’n aanpassing in die 3de eeu v.C. van hiërogliewe in [[Nubië]] suid van Egipte. Dit is onduidelik of dit ook deur die eerste alfabet beïnvloed is. Proto-Sinaïties is nog nie ten volle ontsyfer nie. Die skrif is net sporadies gebruik en het sy piktografiese aard vir ’n halwe millennium behou, totdat dit vir gebruik deur die regering in [[Kanaän]] ingespan is. Die eerste Kanaänitiese gebied wat die alfabet op groot skaal gebruik het, was die [[Fenisië|Fenisiese]] [[stadstaat]]. Daarom word die skrif wat ná dié tyd voorkom die [[Fenisiese alfabet]] genoem. Die Fenisiese stede was hawestede midde-in ’n uitgebreide handelsnetwerk en gou is die Fenisiese alfabet regdeur die [[Middellandse See|Mediterreense]] gebied versprei. Twee variante van dié alfabet het ’n groot invloed op die geskiedenis van skryf gehad: die [[Aramese alfabet|Aramese]] en die [[Griekse alfabet]]. === Afstammelinge van die Aramese abjad === {{skrifte}} [[Lêer:Phönizisch-5Sprachen.svg|duimnael|links|Dié tabel toon besonderhede van die vier alfabette wat van Fenisies afstam. Van links is die Latynse, Griekse, oorspronklike Fenisiese, Hebreeuse en Arabiese alfabet.]] Die Fenisiese en die Aramese alfabet stel net konsonante voor, nes hul Egiptiese voorloper. So ’n skryfstelsel word ’n [[abjad]] genoem. Dit lyk of die Aramese abjad, wat in die 7de eeu v.C. uit Fenisies ontwikkel het as die amptelike skrif van die [[Persiese Ryk]], die voorloper was van byna alle hedendaagse alfabette in [[Asië]]: * Die moderne [[Hebreeuse alfabet]] het ontstaan as ’n plaaslike variant van [[Aramese alfabet|Keiserlike Aramees]]. (Die oorspronklike Hebreeuse alfabet is behou deur die [[Samaritane]].)<ref>Hooker, J.T., C.B.F. Walker, W.V. Davies, John Chadwick, John F. Healey, B.F. Cook en Larissa Bonfante, (1990). ''Reading the Past: Ancient Writing from Cuneiform to the Alphabet'', Berkeley: University of California Press. bl. 222.</ref><ref>Robinson, Andrew, (1995). ''The Story of Writing: Alphabets, Hieroglyphs & Pictograms'', New York: Thames & Hudson Ltd. bl. 172.</ref> * Die [[Arabiese alfabet]] stam af van Aramees deur die [[Nabatese alfabet]] van wat nou Suid-[[Jordanië]] is. * Die [[Siriese alfabet]] wat ná die 3de eeu n.C. gebruik is, het deur die [[Pahlewi-skrif]] en [[Sogdiese alfabet]] ontwikkel in die alfabette van Noord-Asië, soos [[Orchon-skrif|Orchon]] (moontlik), [[Oud-Oeigoerse alfabet|Oeigoers]], [[Mongoolse skrif|Mongools]] en [[Mantsjoe]]. * Die [[Georgiese alfabet]] is van onsekere herkoms, maar dit lyk of dit deel is van die Persies-Aramese (of dalk die Griekse) familie. == Ware alfabette == === Griekse alfabet === ; Ontstaan [[Lêer:NAMA Alphabet grec.jpg|duimnael|180px|Griekse alfabet op ’n antieke pot.]] [[Lêer:Venn diagram showing Greek, Latin and Cyrillic letters.svg|duimnael|180px|Die Venn-diagram toon die ooreenkomste en verskille tussen die Griekse, Latynse en Cyrilliese hoofletters.]] Teen minstens die 8ste eeu v.C. het die [[Griekeland|Grieke]] die Fenisiese alfabet aangeneem en by [[Grieks]] aangepas.<ref>McCarter, P. Kyle. “The Early Diffusion of the Alphabet.” ''The Biblical Archaeologist'' 37, No. 3 (Sep., 1974): 54-68. bl. 62.</ref> In die proses het hulle die eerste "ware" alfabet geskep – ’n skryfstelsel waarin beide konsonante en klinkers gebruik word. Die letters van die [[Griekse alfabet]] is dieselfde as dié van Fenisies en die volgorde is dieselfde.<ref>McCarter, P. Kyle. “The Early Diffusion of the Alphabet.” ''The Biblical Archaeologist'' 37, No. 3 (Sep., 1974): 54-68. bl. 62.</ref> Waar aparte letters vir die klinkers die leesbaarheid van Egipties, Fenisies en Hebreeus eintlik sou bemoeilik het, was die gebrek daaraan egter ’n probleem vir die Grieke, vir wie klinkers ’n belangrike rol speel. Die Grieke het toe van die Fenisiese konsonante waarvoor daar nie klanke in Grieks is nie, gebruik as klinkers. So het die Fenisiese letters'' ’alep'' en ''he'' byvoorbeeld die Griekse ''alfa'' en ''e'' (later ''epsilon'' genoem) geword vir die klinkers /a/ en /e/, eerder as die konsonante /ʔ/ en /h/. Daar was egter nie genoeg letters vir Grieks se twaalf klinkers nie, en dubbelletters en ander aanpassings is toe ingespan soos ''ei'', ''ou'' en <u>''o''</u> (wat ''omega'' geword het). In sommige gevalle is die gebrek net geïgnoreer, soos in die lang ''a, i, u''.<ref>Robinson, Andrew, (1995). ''The Story of Writing: Alphabets, Hieroglyphs & Pictograms'', New York: Thames & Hudson Ltd. bl. 170.</ref> Verskeie weergawes van die Griekse alfabet het ontstaan. Een daarvan, bekend as Wes-Grieks, is wes van [[Athene]] in Suid-[[Italië]] gebruik. Oos-Grieks is in [[Klein-Asië]] gebruik. Die Atheners het laasgenoemde omstreeks 400 v.C. aanvaar en die res van die Griekssprekende wêreld het eindelik hul voorbeeld gevolg. Nadat hulle aanvanklik soos die Fenisiërs van regs na links geskryf het, het die Grieke later besluit om eerder van links na regs te skryf. Baie Griekse letters lyk soos die Fenisiese letters, hoewel die rigting omgekeer of verander is – moontlik ’n gevolg van die veranderde skryfrigting. ; Afstammelinge Grieks was op sy beurt die bron van alle moderne alfabette van [[Europa]]. Uit die alfabet van die vroeë Wes-Griekse dialekte, waar die letter ''eta'' ’n ''h'' gebly het, het die [[Oud-Italiese alfabet|Oud-Italiese]] en die [[Latynse alfabet|Romeinse alfabet]] ontstaan. In die Oos-Griekse dialekte, wat nie ’n h-klank gehad het nie, was ''eta'' ’n klinker; dit het ’n klinker in Grieks gebly, asook in alle alfabette wat van die oostelike variante afgelei is: die [[Glagolitiese alfabet|Glagolitiese]], [[Cyrilliese alfabet|Cyrilliese]], [[Armeense alfabet|Armeense]], [[Gotiese alfabet|Gotiese]] en moontlik die [[Georgiese alfabet]].<ref>Robinson, Andrew. The Story of Writing: Alphabets, Hieroglyphs & Pictograms. New York: Thames & Hudson Ltd., 1995.</ref> Hoewel dié beskrywing die ontwikkeling van skrifte op ’n lineêre manier weergee, is dit ’n vereenvoudiging. Die Mantsjoe-alfabet, wat van die [[abjad]]s van [[Wes-Asië]] afstam, is byvoorbeeld ook beïnvloed deur die [[Korea]]anse Hangoel, wat óf ’n onafhanklike skrif was óf van die [[abugida]]s van Suid-Asië afgelei is. Georgies is oënskynlik van die Aramese familie afgelei, maar is sterk beïnvloed deur Grieks. ’n Aangepaste weergawe van die Griekse alfabet, met ’n paar bykomende heilige hiërogliewe, word gebruik vir [[Koptiese alfabet|Koptiese]] Egipties. === Latynse alfabet === [[Lêer:Latin alphabet world distribution.png|duimnael|regs|300px|Dele van die wêreld waar die Latynse alfabet gebruik word – donkergroen waar dit die enigste skryfstelsel is en liggroen waar dit saam met ander alfabette gebruik word.]] ’n Stam wat as die Latyne en later die Romeine bekend was, het ook nes die Wes-Grieke op die Italiaanse Skiereiland gewoon. Die Latyne het in die 5de eeu die skrif aangeneem van die [[Etruskers|Etruriërs]], ’n stam wat in die 1ste millennium v.C. in Sentraal-[[Italië]] gewoon het, en die Wes-Grieke. Hulle het vier karakters van die Wes-Griekse alfabet uitgelaat en die Etruriese letters [[F]] en [[S]] aangeneem. Om die [[G]]-klank in Grieks en die [[K]]-klank in Etruries weer te gee, is ''gamma'' gebruik. Dié veranderinge het die moderne alfabet tot gevolg gehad sonder die letters [[G]], [[J]], [[U]], [[W]], [[Y]] en [[Z]], sowel as met ander verskille. In die paar eeue nadat [[Alexander die Grote]] die Oos-Mediterreense en ander gebiede in die 3de eeu v.C. verower het, het die Romeine Griekse leenwoorde begin gebruik en hulle het toe weer die alfabet aangepas om dié woorde te kan skryf. Hulle het [[Y]] en [[Z]] van die Oos-Griekse alfabet aangeneem en hulle aan die einde van hul alfabet geplaas omdat hulle net vir Griekse woorde gebruik is. Die [[Angel-Saksers]] het Romeinse letters begin gebruik om [[Oud-Engels]] mee te skryf toe hulle hulle tot die [[Christendom]] bekeer. Hulle het verskeie veranderings aan die alfabet aangebring, soos die [[W]] wat geskep is uit twee [[U]]'s en die [[J]] wat eers as ’n variasie van [[I]] gebruik is en later ’n konsonant geword het. == Lettername en -volgorde == Die volgorde van die letters van die alfabet het reeds in die 14de eeu v.C. bestaan in ’n plek met die naam [[Oegarit]] aan die [[Sirië|Siriese]] noordkus.<ref>Robinson, Andrew, (1995). ''The Story of Writing: Alphabets, Hieroglyphs & Pictograms'', New York: Thames & Hudson Ltd. bl. 162.</ref> Op kleitablette wat daar gevind is, kom twee volgordes van die [[Oegaritiese alfabet|Oegaritiese]] letters voor. Een volgorde (''ABGDE'') was feitlik identies aan die volgorde in die Hebreeuse, Griekse en Latynse alfabet, en die ander (''HMĦLQ'') het behoue gebly in die [[Ge'ez-skrif]] van [[Ethiopië]].<ref>Millard, A.R. "The Infancy of the Alphabet", ''World Archaeology'' 17, No. 3, Early Writing Systems (Feb., 1986): 390-398. bl. 395.</ref> Die name van die letters kom ooreen in die afstammelinge van Fenisies, onder meer die Samaritaanse, Aramese, Siriese, Hebreeuse en Griekse alfabet. Die onderstaande tabel is ’n skematiese voorstelling van die Fenisiese alfabet en sy afstammelinge. {| class="wikitable" style="border-collapse:collapse; text-align:center;" |- ! nr. ! Rekonstruksie ! [[IFA]] ! Waarde ! [[Oegaritiese alfabet|Oegarities]] ! [[Fenisiese alfabet|Fenisies]] ! [[Hebreeuse alfabet|Hebreeus]] ! [[Arabiese alfabet|Arabies]] ! [[Griekse alfabet|Grieks]] ! [[Latynse alfabet|Latyns]] ! [[Cyrilliese alfabet|Cyrillies]] |- | 1 | ʾāleph "os" | /ʔ/ | 1 | 𐎀 ʔalpa | [[Lêer:phoenician aleph.svg|15px|Aleph]] ʔālep | א | ﺍ alif | Α | A | А |- | 2 | bēth "huis" | /b/ | 2 | 𐎁 beta | [[Lêer:phoenician beth.svg|15px|Beth]] bēt | ב | ﺏ bā | Β | B | В, Б |- |3 | gīmel "kameel" | /ɡ/ | 3 | 𐎂 gamla | [[Lêer:phoenician gimel.svg|15px|Gimel]] gīmel | ג | ﺝ jīm | Γ | C, G | Г |- | 4 | dāleth "deur" |/d/ | 4 | 𐎄 delta | [[Lêer:phoenician daleth.svg|15px|Daleth]] dālet | ד | ﺩ dāl | Δ | D | Д |- | 5 | hē "venster" | /h/ | 5 | 𐎅 ho | [[Lêer:phoenician he.svg|15px|He]] hē | ה | ﻫ hā | Ε | E | Е, Є |- | 6 | wāw "haak" | /β/ | 6 | 𐎆 wo | [[Lêer:phoenician waw.svg|15px|Waw]] wāw | ו | و wāw | Ϝ, Υ | F, V, Y | У |- | 7 | zayin "wapen" (heraldiek) | /z/ | 7 | 𐎇 zeta |[[Lêer:phoenician zayin.svg|15px|Zayin]] zayin | ז | ز zayn of zāy | Ζ | Z | З |- | 8 | ḥēth "hek" | /ħ/ / /x/ | 8 | 𐎈 ḥota | [[Lêer:phoenician heth.svg|15px|Heth]] ḥēt | ח | ح ḥā | Η | H | И |- | 9 | ṭēth "wiel" | /tˤ/ | 9 | 𐎉 ṭeta | [[Lêer:phoenician teth.svg|15px|Teth]] ṭēt | ט | ط ṭā | Θ | | Ѳ |- | 10 | yōdh "arm" | /j/ | 10 | 𐎊 yoda |[[Lêer:phoenician yodh.svg|15px|Yodh]] yōd | י | ي yā | Ι | I | І |- | 11 | kaph "palm" | /k/ | 20 | 𐎋 kapa | [[Lêer:phoenician kaph.svg|15px|Kaph]] kap | כ ך | ك kāf | Κ | K | К |- | 12 | lāmedh "doring" | /l/ | 30 | 𐎍 lamda | [[Lêer:phoenician lamedh.svg|15px|Lamedh]] lāmed | ל | ل lām | Λ | L | Л |- | 13 | mēm "water" | /m/ | 40 | 𐎎 mem |[[Lêer:phoenician mem.svg|15px|Mem]] mēm | מ ם | م mīm | Μ | M | М |- | 14 | nun "slang" | /n/ | 50 | 𐎐 nuna | [[Lêer:phoenician nun.svg|15px|Nun]] nun | נ ן | ن nūn "vis" | Ν | N | Н |- | 15 | sāmekh "vis" | /s/ | 60 |𐎒 samka | [[Lêer:phoenician samekh.svg|15px|Samek]] sāmek | ס | – | Ξ, (Χ) | (X) | Ѯ, (Х) |- | 16 | ʿayin "oog" | /ʕ/ | 70 |𐎓 ʕena | [[Lêer:phoenician ayin.svg|15px|Ayin]] ʻayin | ע | ع `ayn "oog" | Ο | O | О |- | 17 | pē "mond" | /p/ | 80 | 𐎔 pu |[[Lêer:phoenician pe.svg|15px|Pe]] pē | פ ף | ف fā | Π | P | П |- | 18 | ṣādē "papirus" | /sˤ/ | 90 |𐎕 ṣade |[[Lêer:phoenician sade.svg|15px|Sade]] ṣādē | צ ץ | ص ṣād | Ϻ, (Ϡ) | | Ц, Ч |- | 19 | qōph "aap" | /kˤ/ | 100 |𐎖 qopa |[[Lêer:phoenician qoph.svg|15px|Qoph]] qōph | ק | ق qāf | Ϙ | Q | Ҁ |- | 20 | rēš "kop" | /r/ / /ɾ/ | 200 |𐎗 raʔša | [[Lêer:phoenician res.svg|15px|Res]] rēš | ר | ر rā | Ρ | R | Р |- | 21 | šin "tand" | /ʃ/ | 300 |𐎌 šina | [[Lêer:phoenician sin.svg|15px|Sin]] šin | ש | س sīn | Σ | S | С, Ш |- | 22 | tāw "teken" | /t/ | 400 | 𐎚 to | [[Lêer:phoenician taw.svg|15px|Taw]] tāw | ת | ت tā | Τ | T | Т |- |} == Grafies onafhanklike alfabette == Die enigste moderne nasionale alfabet waarvan die oorsprong nie teruggevoer kan word na die Kanaänitiese alfabet nie, is die [[Tana-alfabet]] van [[Maledive]]. Dit is uniek, want hoewel dit duidelik geskoei is op Arabies en dalk ander bestaande alfabette, is die lettervorms afgelei van syfers. Ander skrifte, wat nie meer gebruik word nie en nie ooreenstemming toon met ander alfabette nie, is die [[Somalië|Somaliese]] skrif wat in die 1920's geskep is en tot in 1972 saam met die Latynse alfabet gebruik is; [[Zhuyin]], ’n fonetiese alfabet wat van [[Chinese karakter]]s afgelei is; die [[Santali-alfabet]] van Oos-[[Indië]], wat oënskynlik gebaseer is op tradisionele simbole en piktogramme wat die skeppers self uitgedink het; die vroeë [[Middeleeue|Middeleeuse]] [[Ierland|Ierse]] [[Ogham]], wat uit kerfstokmerke bestaan; en die monument-inskripsies van die Ou Persiese Ryk waarvoor wigskrifvorms oënskynlik vir dié doel geskep is. == Verwysings == {{Verwysings}} == Verdere leesstof == * Peter T. Daniels, William Bright (eds.), 1996. ''The World's Writing Systems'', {{ISBN|0-19-507993-0}}. * Diringer, David. ''History of the Alphabet'', 1977, {{ISBN|0-905418-12-3}}. * Stephen R. Fischer, ''A History of Writing'' 2005 Reaktion Books CN 136481 * {{Citation | last = Haarmann | first = Harald | title = Geschichte der Schrift | publisher = C. H. Beck | location = München | edition = 2de | year = 2004 | isbn = 3-406-47998-7 }} * {{Citation | last = Millard | first = A. R. | year = 1986 | title = The Infancy of the Alphabet | journal = World Archaeology | volume = 17 | issue = 3 | pages = 390–398 }} * Joseph Naveh, ''Early History of the Alphabet: an Introduction to West Semitic Epigraphy and Palaeography'' (Magnes Press – Hebreeuse Universiteit, Jerusalem, 1982) * B.L. Ullman, "The Origin and Development of the Alphabet," ''American Journal of Archaeology'' 31, No. 3 (Jul., 1927): 311-328. == Eksterne skakels == * [http://www.wam.umd.edu/~rfradkin/alphapage.html Geanimeerde voorbeelde hoe die Latynse alfabet ontstaan het] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517075022/http://www.wam.umd.edu/~rfradkin/alphapage.html |date=17 Mei 2008 }} deur Robert Fradkin, Universiteit van Maryland * [http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A2451890 Die ontwikkeling van die Westerse alfabet] op h2g2 {{Commons-kategorie inlyn|Alphabets|Alfabette}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:History of the alphabet|Engelse Wikipedia]] * [https://skydrive.live.com/view.aspx?cid=E39B50D7D9EA3235&resid=E39B50D7D9EA3235%21126&app=WordPdf An Early, Hellenic Alphabet for The Common, Ikonogrammaton & Paleogrammikon, System Writing and Reading of the Ancient Speech] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131210205747/https://skydrive.live.com/view.aspx?cid=E39B50D7D9EA3235&resid=E39B50D7D9EA3235%21126&app=WordPdf |date=10 Desember 2013 }} * [https://onedrive.live.com/view.aspx?cid=e39b50d7d9ea3235&page=view&resid=E39B50D7D9EA3235!223&parId=E39B50D7D9EA3235!105&app=WordPdf&wacqt=undefined “The CoMMon of WRiTiNG-ReaDiNG SySTeM of aNCieNT SPeeCH” A step towards understanding the reading-writing code of old drivers – teachers of Humanity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151005135819/https://onedrive.live.com/view.aspx?cid=e39b50d7d9ea3235&page=view&resid=E39B50D7D9EA3235!223&parId=E39B50D7D9EA3235!105&app=WordPdf&wacqt=undefined |date= 5 Oktober 2015 }} [[Kategorie:Kulturele geskiedenis|Alfabet]] [[Kategorie:Skryfstelsels]] j71scppt3uw7h8ok7d8fdgupharkkce 0 64975 2890458 2867469 2026-04-06T07:52:01Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890458 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Toshiro Mifune | Beeld = Toshiro Mifune 1954 Scan10003 160913.jpg | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = Toshiro Mifune in 1954 | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = [[1 April]] [[1920]] | Geboorteplek = [[Qingdao]] ([[Volksrepubliek Sjina|Sjina]]) | Nasionaliteit = [[Japan|Japannees]] | Sterftedatum = [[24 Desember]] [[1997]] | Sterfteplek = Mitaka, [[Tokio]] ([[Japan]]) | Beroep = [[Akteur]] | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | imdb = 0001536 | Toekennings = }} '''Toshiro Mifune''' ([[Japannees]]: 三船 敏郎 ''Mifune Toshirō'', gebore [[1 April]] [[1920]] in [[Qingdao]], [[Volksrepubliek Sjina|Sjina]], oorlede [[24 Desember]] [[1997]] in [[Tokio]], [[Japan]]) was 'n Japannese akteur wat in ongeveer 170 rolprente verskyn het. Hy is veral bekend vir sy samewerking van 16 rolprente (1948–1965) met [[Akira Kurosawa]]. Hy het onder meer Miyamoto Musashi vertolk in Hiroshi Inagaki se Samurai-trilogie, sowel as in 'n vroeëre Inagaki-rolprent; Lord Toranaga in die minireeks Shōgun; en Admiraal [[Isoroku Yamamoto]] in drie verskillende rolprente. == Vroeë lewe == [[Lêer:Actor Mifune Toshiro.jpg|duimnael|170px|links|Toshiro Mifune（1930-40's）]] Toshiro Mifune is gebore op 1 April 1920 in [[Qingdao]], [[Shandong]], [[Volksrepubliek Sjina|Sjina]], wat destyds nog onder Japannese besetting was na die oorname van die stad uit die Duitse koloniale bewind tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]]. In die hoop om hul beheer oor die streek te behou, het die Japannese regering 'n groot garnisoen gehandhaaf en Japannese burgers aangemoedig om daarheen te trek met beloftes van belangrike en lonende werk. Onder die Japannese wat daar gewoon het voordat die Republiek Sjina die stad in 1922 oorgeneem het, was Toshiro se ouers, wat as metodiste-[[Sendeling|sendelinge]] gewerk het.<ref name="akirakurosawa.info" /><ref name="newsfinder" />Mifune het grootgeword met sy ouers en twee jonger broers en susters in [[Dalian]], [[Liaoning|Fengtian]], en, van 4 tot 19 jaar oud, in [[Mantsjoekwo]].<ref name="Wise" /> In sy jeugjare het Mifune in die fotografiewinkel van sy vader Tokuzo gewerk, 'n kommersiële fotograaf en invoerder wat uit die noorde van Japan geëmigreer het. Nadat hy as Japannese burger die eerste 19 jaar van sy lewe in Sjina deurgebring het, is hy opgeneem in die Japannese Keiserlike leër se lugvaartafdeling, waar hy tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] in die lugfoto-eenheid gedien het.<ref name="jasper sharp" /> == Vroeë werk == [[Lêer:Shubun poster Toshiro Mifune.jpg|duimnael|links|Toshirō Mifune]] In 1947 het een van Mifune se vriende wat vir die fotografieafdeling van Toho Productions gewerk het, voorgestel dat Mifune aansoek moet doen om ook daar te werk. Hy is aanvaar vir 'n pos as assistent-kameraman. Rondom hierdie tyd het 'n groot aantal Toho-akteurs, na 'n uitgerekte staking, vertrek om hul eie maatskappy, Shin Toho, te stig. Toho reël daarna 'n "nuwe gesigte" -wedstryd om nuwe talent te vind. Mifune se vriende het sonder sy medewete namens hom 'n aansoek en 'n foto ingedien. Hy is aanvaar, saam met 48 ander (uit ongeveer 4000 aansoekers), en is toegelaat om 'n skermtoets vir Kajirō Yamamoto af te lê. Hy is opdrag gegee om [[woede]] na te boots, en hy het uit sy oorlogstydse ervarings geput. Yamamoto het van Mifune gehou en hom aanbeveel aan die regisseur Senkichi Taniguchi. Dit het gelei tot Mifune se eerste rol in ''Shin Baka Jidai''. Mifune het die bekende regisseur [[Akira Kurosawa]] die eerste keer teëgekom toe Toho Studios, die grootste filmproduksiemaatskappy in Japan, 'n massiewe talentondersoek gedoen het, waartydens honderde voornemende akteurs oudisies afgelê het voor 'n span beoordelaars. Kurosawa sou die geleentheid oorspronklik oorslaan, maar het opgedaag toe Hideko Takamine hom vertel van een akteur wat veral belowend gelyk het. Kurosawa skryf later dat hy die oudisie betree het om "'n jong man vasgevang in 'n gewelddadige waansin in die kamer te sien draai&nbsp;... dit was net so skrikwekkend soos om na 'n gewonde dier te kyk wat probeer loskom. Ek was betower." Toe Mifune, uitgeput, sy toneel klaarmaak, gaan sit hy en gee die beoordelaars 'n onheilspellende blik. Hy het die kompetisie verloor, maar Kurosawa was beïndruk. "Ek is 'n persoon wat selde deur akteurs beïndruk is," het hy later gesê. "Maar in die geval van Mifune was ek heeltemal oorweldig."<ref name="tcm" /> == Einde van sy lewe == [[Lêer:三船敏郎の墓・神奈川県川崎市・春秋苑.JPG|duimnael|regs|Die Mifune-graftombe in Kawasaki, Kanagawa]] In 1992 het die stadige agteruitgang van sy gesondheid begin. In 1995 het hy in sy laaste rolprent verskyn. In dieselfde jaar is hy met [[kanker|pankreaskanker]] gediagnoseer. Daarna het sy fisiese en geestelike gesondheid vinnig agteruitgaan. Hy sterf in 1997 in [[Tokio]], [[Japan]], na verskeie van sy organe ingee. Mifune was 77 jaar oud. == Filmografie == Mifune het in ongeveer 170 rolprente verskyn.<ref>{{Cite web |date=25 Junie 2015 |title=Mifune to Receive Star on Walk of Fame in 2016 |url=http://rafu.com/2015/06/mifune-to-receive-star-on-walk-of-fame-in-2016/ |access-date=24 April 2023 |website=Rafu Shimpo |language=en-US}}</ref> In 2015 het Steven Okazaki ''Mifune: The Last Samurai'', 'n dokumentêre program oor Mifune se lewe en loopbaan, vrygestel.<ref>{{cite web|url=http://nerdreactor.com/2016/10/19/trailer-for-seven-samurais-toshiro-mifune-documentary-released/|title=Trailer for Seven Samurai's Toshiro Mifune documentary released - Nerd Reactor|date=19 Oktober 2016|access-date=29 November 2018|archive-date=28 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928073820/https://nerdreactor.com/2016/10/19/trailer-for-seven-samurais-toshiro-mifune-documentary-released/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://www.ew.com/article/2016/09/22/magnificent-seven-original-seven-samurai|title='Seven Samurai' is So Much More Than the Original 'Magnificent Seven'|magazine=Entertainment Weekly |access-date=29 November 2018}}</ref> As gevolg van onder andere variasies in vertalings uit die [[Japannees]], verskil baie van die rolprenttitels. Die titels hieronder is diè wat die algemeenste voorkom in die Verenigde State, met die oorspronklike Japannese titel wat daaronder in hakies aangetoon word. Mifune se filmografie bestaan grootliks uit Japannese vervaardigings, tensy anders vermeld (sien Notas-kolom). === Rolprente === {| class="wikitable sortable" |- ! Jaar ! Titel ! Rol ! Regisseur ! Notas |- | rowspan=3|1947 || ''Snow Trail''<br>(銀嶺の果て) ||Ejima<br>(江島) || Senkichi Taniguchi<br>(谷口 千吉) || |- | ''These Foolish Times''<br>([[:ja:新馬鹿時代|新馬鹿時代]] 前篇) || Genzaburō Ōno<br>(大野源三郎) || Kajirō Yamamoto<br>(山本 嘉次郎) || |- | ''These Foolish Times Part 2''<br>(新馬鹿時代 後篇) || Genzaburō Ōno<br>(大野源三郎) || Kajirō Yamamoto<br>(山本 嘉次郎) || |- | 1948 || ''Drunken Angel''<br>(醉いどれ天使) || Matsunaga<br>(松永) || [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- | rowspan=3|1949 || ''The Quiet Duel''<br>(静かなる決闘) ||Kyōji Fujisaki<br>(藤崎恭二) || [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- | ''Jakoman and Tetsu''<br>([[:ja:ジャコ万と鉄#1949年版|ジャコ萬と鉄]]) || Tetsu<br>(鐵) || Senkichi Taniguchi<br>(谷口 千吉) || |- | ''Stray Dog''<br>(野良犬) || Speurder Murakami<br>(村上刑事) || [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- |rowspan=5|1950 || ''Conduct Report on Professor Ishinaka''<br>(石中先生行状記) || Teisaku Nagasawa<br>(長沢貞作) || Mikio Naruse<br>(成瀬 巳喜男) || |- |''Scandal''<br>(醜聞) || Ichirō Aoe<br>(青江一郎)|| [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- |''Engagement Ring''<br>([[:ja:婚約指環|婚約指環]]) || Takeshi Ema<br>(江間猛) || Keisuke Kinoshita<br>(木下 惠介) || |- |''Rashomon''<br>(羅生門) || Tajōmaru<br>(多襄丸) || [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- | ''Escape from Prison''<br>([[:ja:脱獄 (映画)|脱獄]]) ||Shinkichi<br>(新吉) || Kajirō Yamamoto<br>(山本 嘉次郎) || |- | rowspan=8|1951 || ''Beyond Love and Hate''<br>([[:ja:愛と憎しみの彼方へ|愛と憎しみの彼方へ]]) ||Gorō Sakata<br>(坂田五郎) || Senkichi Taniguchi<br>(谷口 千吉) || |- | ''Elegy''<br>([[:ja:悲歌 (映画)|悲歌]]) || Aanklaer Daisuke Toki<br>(土岐大輔検事) || Kajirō Yamamoto<br>(山本 嘉次郎) || |- | ''The Idiot''<br>(白痴) || Denkichi Akama<br>(赤間伝吉) || [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- | ''Pirates''<br>(海賊船) || Tora<br>(虎) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- |''Meeting of the Ghost Après-Guerre''<br>([[:ja:戦後派お化け大会|戦後派お化け大会]]) ||Kenji Kawakami<br>(川上謙二) || Kiyoshi Saeki<br>(佐伯清) || Spesiale verskyning |- | ''Conclusion of Kojiro Sasaki:<br>Duel at Ganryu Island''<br>(完結 佐々木小次郎 巌流島決闘) ||Musashi Miyamoto<br>(宮本武蔵) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | ''The Life of a Horsetrader''<br>(馬喰一代) || Yonetarō Katayama<br>(片山米太郎) || Keigo Kimura || |- | ''Who Knows a Woman's Heart''<br>(女ごころ誰が知る) || Mizuno<br>(水野) || Kajirō Yamamoto<br>(山本 嘉次郎) || |- | rowspan=8|1952 || ''Vendetta for a Samurai''<br>(荒木又右衛門 決闘鍵屋の辻) || Mataemon Araki<br>(荒木又右衛門) || Kazuo Mori<br>(森 一生) || |- | ''Foghorn''<br>(霧笛) || Chiyokichi<br>(千代吉) || Senkichi Taniguchi<br>(谷口 千吉) || |- | ''The Life of Oharu''<br>(西鶴一代女) || Katsunosuke<br>(勝之介) ||Kenji Mizoguchi<br>(溝口 健二) || |- | ''Golden Girl''<br>(金の卵) || || Yasuki Chiba<br>(千葉泰樹) ||Ondersteunende rol |- | ''Sword for Hire''<br>(戦国無頼) || Hayatenosuke Sasa<br>(佐々疾風之介) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | ''Tokyo Sweetheart''<br>([[:ja:東京の恋人 (1952年の映画)|東京の恋人]]) || Kurokawa<br>(黒川) || Yasuki Chiba<br>(千葉泰樹) || |- | ''Swift Current''<br>(激流) || Shunsuke Kosugi<br>(小杉俊介) || Senkichi Taniguchi<br>(谷口 千吉) || |- | ''The Man Who Came to Port''<br>(港へ来た男) || Gorō Niinuma<br>(新沼五郎) || Ishirō Honda<br>(本多 猪四郎) || |- | rowspan=4|1953 || ''My Wonderful Yellow Car''<br>([[:ja:吹けよ春風|吹けよ春風]]) || Matsumura<br>(松村) || Senkichi Taniguchi<br>(谷口 千吉) || |- | ''The Last Embrace''<br>(抱擁) || Shinkichi/Hayakawa<br>(伸吉 / 早川) || Masahiro Makino<br>(マキノ 雅弘) || |- | ''Sunflower Girl''<br>(ひまわり娘) || Ippei Hitachi<br>(日立一平) || Yasuki Chiba<br>(千葉泰樹) || Oorspronklik oorsee vrygestel as ''Love in a Teacup''<ref name=TohoStory>{{cite book|title=The Toho Studios Story: A History and Complete Filmography|last1=Galbraith|first1=Stuart IV|publisher=Scarecrow Press|date=May 16, 2008|isbn=978-0810860049|page=92}}</ref> |- | ''Eagle of the Pacific''<br>(太平洋の鷲) ||1ste Luitenant Jōichi Tomonaga<br>([[:ja:友永丈市|友永丈市]]大尉) || Ishirō Honda<br>(本多 猪四郎) || |- | rowspan=4|1954 || ''Seven Samurai''<br>(七人の侍) || Kikuchiyo<br>(菊千代) || [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- | ''The Sound of Waves''<br>([[:ja:潮騒 (1954年の映画)|潮騒]]) || Skipper of the Utashima-maru<br>(歌島丸の船長) || Senkichi Taniguchi<br>(谷口 千吉) || |- | ''Samurai I : Musashi Miyamoto''<br>(宮本武蔵) || Musashi Miyamoto (Takezō Shinmen)<br>(宮本武蔵 (新免武蔵)) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | ''The Black Fury''<br>(密輸船) || Eiichi Tsuda<br>(津田栄一) || Toshio Sugie<br>(杉江敏男) || |- | rowspan=6|1955 || ''The Merciless Boss: A Man Among Men''<br>(顔役無用 男性No．1) || "Buick" Maki<br>(ビュイックの牧) || Kajirō Yamamoto<br>(山本 嘉次郎) || |- | ''All Is Well''<br>(天下泰平) || Daikichi Risshun<br>(立春大吉) || Toshio Sugie<br>(杉江敏男) || |- | ''All Is Well Part 2''<br>(続天下泰平) || Daikichi Risshun<br>(立春大吉) || Toshio Sugie<br>(杉江敏男) || |- | ''No Time for Tears''<br>(男ありて) ||Mitsuo Yano<br>(矢野光男) || Seiji Maruyama<br>(丸山誠治) || |- | ''Samurai II: Duel at Ichijoji Temple''<br>(続宮本武蔵 一乗寺の決斗) || Musashi Miyamoto<br>(宮本武蔵) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | ''I Live in Fear''<br>(生きものの記録) || Kiichi Nakajima<br>(中島喜一) || [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- | rowspan=7|1956 || ''Samurai III: Duel at Ganryu Island''<br>(宮本武蔵 完結篇 決闘巌流島) || Musashi Miyamoto<br>(宮本武蔵) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | ''Rainy Night Duel''<br>(黒帯三国志) || Masahiko Koseki<br>(小関昌彦) || Senkichi Taniguchi<br>(谷口 千吉) || |- | ''The Underworld''<br>(暗黒街) || Hoofinspekteur Kumada<br>(熊田捜査主任) || Kajirō Yamamoto<br>(山本 嘉次郎) || |- | ''Settlement of Love''<br>(愛情の決算) || Shuntarō Ōhira<br>(大平俊太郎) || Shin Saburi<br>(佐分利 信) || |- | ''A Wife's Heart''<br>(妻の心) || Kenkichi Takemura<br>(竹村健吉) || Mikio Naruse<br>(成瀬 巳喜男) || |- | ''Scoundrel''<br>(ならず者) || Kanji<br>(寛次) || Nobuo Aoyagi (青柳信雄) || |- | ''Rebels on the High Seas''<br>(囚人船) || Tokuzō Matsuo<br>(松尾徳造) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | rowspan=7|1957 || ''Throne of Blood''<br>(蜘蛛巣城) || Taketoki Washizu<br>(鷲津武時) || [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- | ''A Man in the Storm''<br>(嵐の中の男) || Saburō Watari<br>(渡三郎) || Senkichi Taniguchi<br>(谷口 千吉) || |- | ''Be Happy, These Two Lovers''<br>(この二人に幸あれ) || Toshio Maruyama<br>(丸山俊夫) || Ishirō Honda<br>(本多 猪四郎) || |- | ''Yagyu Secret Scrolls Part 1''<br>(柳生武芸帳) || Tasaburō Kasumi<br>(霞の多三郎) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | ''A Dangerous Hero''<br>(危険な英雄) || Atleet Kawada<br>(川田選手) || Hideo Suzuki || |- | ''The Lower Depths''<br>(どん底) || Sutekichi (die dief)<br>(捨吉 (泥棒)) || [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- | ''Downtown''<br>(下町) || Yoshio Tsuruishi<br>(鶴石芳雄) || Yasuki Chiba<br>(千葉泰樹) || |- | rowspan=7|1958 || ''Yagyu Secret Scrolls Part 2''<br>(柳生武芸帳 双龍秘剣) || Tasaburō Ōtsuki<br>(大月多三郎) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | ''Holiday in Tokyo''<br>([[:ja:東京の休日 (1958年の映画)|東京の休日]]) || Tenkai's nephew Jirō<br>(天海の甥·二郎) || Kajirō Yamamoto<br>(山本 嘉次郎) || |- |'' Muhomatsu, The Rikshaw Man''<br>(無法松の一生) || Matsugorō Tomishima<br>(富島松五郎) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | ''Yaji and Kita on the Road''<br>(弥次喜多道中記) || Toshinoshin Taya<br>(田谷敏之進) || Yasuki Chiba<br>(千葉泰樹) || |- | ''All About Marriage''<br>(結婚のすべて) || Onderwyser <br>(演出家) || Kihachi Okamoto<br>(岡本 喜八) ||Kamee |- | ''Theater of Life''<br>([[:ja:人生劇場 青春篇#東宝·杉江敏男監督版|人生劇場 青春篇]]) || Hishakaku<br>(飛車角) || Toshio Sugie<br>(杉江敏男) || |- |''The Hidden Fortress''<br>(隠し砦の三悪人) || Generaal Rokurota Makabe<br>(真壁六郎太) || [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- | rowspan=5|1959 || ''Boss of the Underworld''<br>([[:ja:暗黒街の顔役 (1959年の映画)|暗黒街の顔役]]) || Daisuke Kashimura<br>(樫村大助) || Kihachi Okamoto<br>(岡本 喜八) || |- | ''Samurai Saga''<br>(或る剣豪の生涯) || Heihachirō Komaki<br>(駒木兵八郎) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | ''The Saga of the Vagabonds''<br>(戦国群盗伝) || Rokurō Kai<br>(甲斐六郎) || Toshio Sugie<br>(杉江敏男) || |- |''Desperado Outpost''<br>([[:ja:独立愚連隊|独立愚連隊]]) ||Battalion Commander Kodama<br>(児玉大尉) || Kihachi Okamoto<br>(岡本 喜八) || |- | ''The Three Treasures''<br>(日本誕生) || Prins Takeru Yamato/Prins Susano'o<br>(日本武尊/須佐之男命) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | rowspan=6|1960 || ''The Last Gunfight''<br>([[:ja:暗黒街の対決|暗黒街の対決]]) || Detective Saburō Fujioka<br>(藤丘三郎刑事) || Kihachi Okamoto<br>(岡本 喜八) || |- | ''The Gambling Samurai''<br>(国定忠治) || Chūji Kunisada<br>(国定忠治) || Senkichi Taniguchi<br>(谷口 千吉) || |- | ''Storm Over the Pacific''<br>(ハワイ·ミッドウェイ大海空戦 太平洋の嵐) || Tamon Yamaguchi<br>(山口多聞) || Shūe Matsubayashi<br>(松林 宗恵) || |- | ''Man Against Man''<br>([[:ja:男対男|男対男]]) || Kaji<br>(梶) || Senkichi Taniguchi<br>(谷口 千吉) || |- | ''The Bad Sleep Well''<br>(悪い奴ほどよく眠る) || Kōichi Nishi<br>(西幸一) || [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- | ''Salaryman Chushingura Part 1''<br>([[:ja:サラリーマン忠臣蔵|サラリーマン忠臣蔵]]) || Kazuo Momoi<br>(桃井和雄) || Toshio Sugie<br>(杉江敏男) || |- | rowspan=5|1961 || ''The Story of Osaka Castle''<br>(大坂城物語) || Mohei<ref>{{cite book|author=Stuart Galbraith IV|title=The Toho Studios Story: A History and Complete Filmography|url=https://books.google.com/books?id=f7o8pq6G_dYC&pg=PA168|date=16 Mei 2008|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-1-4616-7374-3|page=177}}</ref><br>(茂兵衛) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | ''Salaryman Chushingura Part 2''<br>([[:ja:続サラリーマン忠臣蔵|続サラリーマン忠臣蔵]]) || Kazuo Momoi<br>(桃井和雄) || Toshio Sugie<br>(杉江敏男) || |- | ''Yojimbo''<br>(用心棒) || Sanjūrō Kuwabata<br>(桑畑三十郎) || [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- |''The Youth and his Amulet''<br>([[:ja:ゲンと不動明王#映画版|ゲンと不動明王]]) || Fudō Myō-ō<br>(不動明王) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | ''Ánimas Trujano''|| Ánimas Trujano || Ismael Rodríguez || Meksikaanse vervaardiging |- | rowspan=4|1962 || ''Sanjuro''<br>(椿三十郎) || Sanjūrō Tsubaki<br>(椿三十郎) || [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- | ''Tatsu''<br>(どぶろくの辰) || Tatsu<br>(辰) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | ''Three Gentlemen Return from Hong Kong''<br>([[:ja:続·社長洋行記|続·社長洋行記]]) || Cho Chishō (Zhang Zhizhang)<br>(張知章 <small>(カメオ出演)</small>) || Toshio Sugie<br>(杉江敏男) || Kamee |- | ''Chushingura: Hana no Maki, Yuki no Maki'' (''Chushingura: Story of Flower, Story of Snow'')<br>(忠臣蔵 花の巻·雪の巻) || Genba Tawaraboshi<br>(俵星玄蕃) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | rowspan=4|1963 || ''Attack Squadron!''<br>(太平洋の翼) ||Lt. Colonel Senda<br>(千田中佐) || Shūe Matsubayashi<br>(松林 宗恵) || |- | ''High and Low''<br>(天国と地獄) || Kingo Gondō<br>(権藤金吾) || [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- | ''Legacy of the 500,000''<br>([[:ja:五十万人の遺産|五十万人の遺産]]) ||Takeichi Matsuo<br>(松尾武市 兼 製作 兼 監督) || Toshiro Mifune<br>(三船 敏郎) || Ook regisseur en vervaardiger |- | ''The Lost World of Sinbad''<br>(大盗賊) || Sukezaemon Naya (Sukezaemon Luzon)<br>(菜屋助左衛門 (呂宋助左衛門)) || Senkichi Taniguchi<br>(谷口 千吉) || |- | 1964 || ''Whirlwind''<br>(士魂魔道 大龍巻) || Morishige Akashi<br>([[:ja:明石全登|明石守重]]) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | rowspan=5|1965 || ''Samurai Assassin''<br>(侍) || Tsuruchiyo Niiro<br>(新納鶴千代) || Kihachi Okamoto<br>(岡本 喜八) || |- | ''Red Beard''<br>(赤ひげ) || Dr. Kyojō Niide (Red Beard)<br>(新出去定医師 (赤ひげ)) || [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- |''Sanshiro Sugata''<br>([[:ja:姿三四郎 (映画)#1965年版|姿三四郎]]) || Shōgorō Yano<br>(矢野正五郎) || Seiichirô Uchikawa<br>(内川清一郎) || |- | ''The Retreat from Kiska''<br>([[:ja:太平洋奇跡の作戦 キスカ|太平洋奇跡の作戦 キスカ]]) || Majoor General Omura<br>(大村少将) || Seiji Maruyama<br>(丸山誠治) || |- | ''Fort Graveyard''<br>([[:ja:血と砂 (1965年の映画)|血と砂]]) || Sersant Kosugi<br>(小杉曹長) || Kihachi Okamoto<br>(岡本 喜八) || ook vervaardiger |- | rowspan=5|1966 || ''Rise Against the Sword''<br>([[:ja:暴れ豪右衛門|暴れ豪右衛門]]) || Shinobu no Gōemon<br>(信夫の豪右衛門) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | ''The Sword of Doom''<br>(大菩薩峠) || Toranosuke Shimada<ref>{{cite book|author=Stuart Galbraith IV|title=The Toho Studios Story: A History and Complete Filmography|url=https://books.google.com/books?id=f7o8pq6G_dYC&pg=PA168|date=16 Mei 2008|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-1-4616-7374-3|page=227}}</ref><br>(島田虎之助) || Kihachi Okamoto<br>(岡本 喜八) || |- | ''The Adventure of Kigan Castle''<br>([[:ja:奇巌城の冒険|奇巌城の冒険]]) || Ōsumi<br>(大角) || Senkichi Taniguchi<br>(谷口 千吉) || ook vervaardiger |- | ''The Mad Atlantic''<br>([[:ja:怒涛一万浬|怒涛一万浬]]) || Heihachirō Murakami<br>(村上平八郎) || Jun Fukuda<br>(福田 純) || ook uitvoerende vervaardiger |- | ''Grand Prix'' || Izō Yamura<br>(矢村以蔵) || John Frankenheimer ||VSA vervaardiging |- | rowspan=2|1967 || ''Samurai Rebellion''<br>(上意討ち 拝領妻始末) || Isaburō Sasahara<br>(笹原伊三郎) || Masaki Kobayashi<br>(岡本 喜八) || ook vervaardiger |- | ''Japan's Longest Day''<br>(日本のいちばん長い日) || Korechika Anami<br>(阿南惟幾) || Kihachi Okamoto<br>(岡本 喜八) || |- | rowspan=4|1968 || ''The Sands of Kurobe''<br>(黒部の太陽) || Satoshi Kitagawa<br>(北川覚) || Kei Kumai<br>(熊井 啓) || |- | ''Admiral Yamamoto''<br>([[:ja: 連合艦隊司令長官 山本五十六|連合艦隊司令長官 山本五十六]]) || Isoroku Yamamoto<br>(山本五十六) || Seiji Maruyama<br>(丸山誠治) || |- | ''The Day the Sun Rose''<br>([[:ja:祇園祭 (1968年の映画)|祇園祭]]) || Kumaza<br>(熊左) || Daisuke Itō<br>(伊藤 大輔) en Tetsuya Yamanouchi (山内鉄也) || |- | ''Hell in the Pacific'' ||Kaptein Tsuruhiko Kuroda<br>(黒田鶴彦大尉) || John Boorman ||VSA vervaardiging |- | rowspan=5|1969 || ''Samurai Banners''<br>(風林火山) || Kansuke Yamamoto<br>(山本勘助) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || ook vervaardiger |- | ''Safari 5000''<br>([[:ja:栄光への5000キロ|栄光への5000キロ]]) || Yūichirō Takase<br>(高瀬雄一郎) || Koreyoshi Kurahara<br>(蔵原惟繕) || |- | ''The Battle of the Japan Sea''<br>([[:ja:日本海大海戦|日本海大海戦]]) || Heihachirō Tōgō<br>(東郷平八郎) || Seiji Maruyama<br>(丸山誠治) || |- | ''Red Lion''<br>(赤毛) || Akage no Gonzō<br>(赤毛の権三 兼 製作) || Kihachi Okamoto<br>(岡本 喜八) || ook vervaardiger |- | ''Shinsengumi''<br>(新選組) || Isami Kondō<br>(近藤勇 兼 製作) || Tadashi Sawashima<br>(沢島 忠) || ook vervaardiger |- | rowspan=5|1970 || ''Zatoichi Meets Yojimbo''<br>(座頭市と用心棒) || Daisaku Sasa<br>(佐々大作) || Kihachi Okamoto<br>(岡本 喜八) || |- | ''Bakumatsu''<br>([[:ja:幕末 (映画)|幕末]]) || Shōjirō Gotō<br>(後藤象二郎) || Daisuke Itō (伊藤 大輔) || |- | ''Machibuse'' (''Incident at Blood Pass'')<br>(待ち伏せ) || Tōzaburō Shinogi <br>(鎬刀三郎 兼 製作) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || ook vervaardiger |- | ''The Walking Major''<br>([[:ja:ある兵士の賭け|ある兵士の賭け]]) || Tadao Kinugasa<br>(衣笠忠夫) || Keith Larsen || |- | ''The Militarists''<br>(激動の昭和史 軍閥) || Isoroku Yamamoto<br>(山本五十六) || Hiromichi Horikawa (堀川 弘通) || |- | rowspan="2"|1971 || ''Red Sun'' ||Jūbei Kuroda<br>(黒田重兵衛) || Terence Young ||Franse, Italiaanse en Spaanse vervaardiging |- | ''Morning for Two''<br>二人だけの朝 || geen || Takeshi Matsumori || slegs vervaardiger |- | rowspan=2|1975 || ''Paper Tiger'' || Ambassadeur Kagoyama<br>(カゴヤマ大使) || Ken Annakin ||Britse vervaardiging |- | ''The New Spartans'' || Tweede Wêreldoorlog-veteraan|| Jack Starrett ||Britse en Wes-Duitse vervaardiging; onvoltooid |- | 1976 || ''Midway'' || Isoroku Yamamoto<br>(山本五十六) || Jack Smight ||VSA vervaardiging (Engelse stem deur Paul Frees) |- | rowspan=2|1977 || ''Proof of the Man''<br>(人間の証明) || Yōhei Kōri<br>(郡陽平) || Junya Satō<br>(佐藤 純彌) || Spesiale verskyning |- | ''Japanese Godfather: Ambition''<br>([[:ja:日本の首領#日本の首領 野望篇|日本の首領 野望篇]]) || Kōsuke Ōishi<br>(大石剛介) || Sadao Nakajima<br>(中島貞夫) || |- | rowspan=6|1978 || ''Shogun's Samurai''<br>(柳生一族の陰謀) || Yoshinao Tokugawa<br>(徳川義直) || Kinji Fukasaku<br>(深作 欣二) || |- | ''Shag''<br>([[:ja:犬笛 (小説)#映画|犬笛]]) || Kaptein Takeo Murata<br>(村田武雄船長) || Sadao Nakajima<br>(中島貞夫) || ook uitvoerende vervaardiger |- | ''Ogin-sama''<br>([[:ja:お吟さま (1978年の映画)|お吟さま]]) || Hideyoshi Toyotomi<br>(豊臣秀吉) || Kei Kumai<br>(熊井 啓) || |- | ''The Fall of Ako Castle''<br>(赤穂城断絶) || Chikara Tsuchiya<br>([[:ja:土屋逵直|土屋主税]])|| Kinji Fukasaku<br>(深作 欣二) || |- | ''Japanese Godfather: Conclusion''<br>([[:ja:日本の首領#日本の首領 完結篇|日本の首領 完結篇]]) || Kōsuke Ōishi<br>(大石剛介) || Sadao Nakajima<br>(中島貞夫) || |- | ''Lord Incognito''<br>([[:ja:水戸黄門 (1978年の映画)|水戸黄門]]) || Sakuzaemon Okumura<br>(奥村作左衛門) || Tetsuya Yamanouchi (山内鉄也) || |- | rowspan=4|1979 || ''Winter Kills'' || Keith (sekretaris)<br>(キース (秘書)) || William Richert ||VSA vervaardiging |- | ''The Adventures of Kosuke Kindaichi''<br>([[:ja:金田一耕助の冒険|金田一耕助の冒険]]) || Kōsuke Kindaichi XI<br>(11代目[[:ja:金田一耕助|金田一耕助]]) || Nobuhiko Obayashi<br>(大林 宣彦) || |- | ''Onmitsu Doshin: The Edo Secret Police<br>([[:ja:大江戸捜査網#映画『隠密同心·大江戸捜査網』|隠密同心·大江戸捜査網]])'' || Sadanobu Matsudaira<br>(松平定信) || Akinori Matsuo<br>(松尾昭典) ||ook vervaardiger |- | ''1941'' || [[Kommandeur]] Akiro Mitamura<br>(アキロー·ミタムラ中佐) || [[Steven Spielberg]] ||VSA vervaardiging |- | rowspan=2|1980 || ''The Battle of Port Arthur''<br>([[:ja:二百三高地#映画|二百三高地]]) || [[Meiji|Keiser Meiji]]<br>(明治天皇) || Toshio Masuda<br>(舛田 利雄) || |- | ''Shogun''<br>(将軍 SHOGUN) || Toranaga Yoshii<br>(吉井虎長) || Jerry London || Mede-vervaardiging tussen die Verenigde State en Japan; verkorte rolprent van die minireeks |- | rowspan=2|1981 || ''Inchon!'' || Saitō-san<br>(斉藤さん) || Terence Young ||VSA vervaardiging |- | ''The Bushido Blade'' ||[[Kommandeur]] Fukusai Hayashi<br>(江戸幕府の特命全権大使·林復斎) || Tsugunobu Kotani<br>(小谷承靖) ||Mede-vervaardiging tussen Japan, die Verenigde State en die Verenigde Koninkryk |- | rowspan=2|1982 || ''The Challenge'' || Toru Yoshida<br>(吉田徹) || John Frankenheimer ||VSA vervaardiging |- | ''Conquest''<br>([[:ja:制覇|制覇]]) ||Masao Tadokoro<br>(田所政雄) || Sadao Nakajima<br>(中島貞夫) || |- | rowspan=2|1983 || ''Battle Anthem''<br>([[:ja:日本海大海戦 海ゆかば|日本海大海戦 海ゆかば]]) || Heihachirō Tōgō<br>(東郷平八郎) || Toshio Masuda<br>(舛田 利雄) || |- | ''Theater of Life''<br>(人生劇場) || Hyōtarō Aonari<br>(青成瓢太郎)|| Junya Satō<br>(佐藤 純彌)<br>Sadao Nakajima<br>(中島貞夫)<br>en Kinji Fukasaku<br>(深作 欣二)||Spesiale verskyning |- | 1984 || ''The Miracle of Joe Petrel''<br>(海燕ジョーの奇跡) || Visserman<br>(漁師) || Toshiya Fujita<br>(藤田 敏八) || |- | 1985 || ''Legend of the Holy Woman''<br>([[:ja:聖女伝説|聖女伝説]]) || Kōzō Kanzaki<br>(神崎弘造) || Tōru Murakawa<br>(村川透) ||Spesiale verskyning |- | 1986 || ''Song of the Genkai Sea''<br>([[:ja:玄海つれづれ節|玄海つれづれ節]]) || Kyūbei Matsufuji<br>(松藤九兵衛) || Masanobu Deme<br>(出目昌伸) || |- | rowspan=3|1987 || ''Shatterer''|| Murai<br>(村井) || Tonino Valerii ||Italiaanse en Japannese mede-vervaardiging |- | ''Tora-san Goes North''<br>(男はつらいよ 知床慕情) || Junkichi Ueno<br>(上野順吉) || Yoji Yamada<br>(山田 洋次) || |- | ''Princess from the Moon''<br>(竹取物語) || Taketori-no-Miyatsuko<br>(竹取の造) || Kon Ichikawa<br>(市川 崑) || |- | rowspan=3|1989 || ''Death of a Tea Master''<br>(千利休 本覺坊遺文) || Sen no Rikyū<br>(千利休) || Kei Kumai<br>(熊井 啓) || |- | ''The Demon Comes in Spring''<br>([[:ja:春来る鬼|春来る鬼]]) || Kukkune no jî<br>(くっくねの爺) || Akira Kobayashi<br>(小林 旭) || |- | ''CF Girl''<br>(CFガール) || Shūichirō Hase<br>(長谷周一郎) || Izo Hashimoto<br>(橋本 以蔵) || |- | rowspan=2|1991 || ''Strawberry Road''<br>([[:ja:ストロベリーロード#映画|ストロベリーロード]]) || Taoka<br>(田岡) || Koreyoshi Kurahara<br>(蔵原惟繕) || |- | ''Journey of Honor''<br>([[:ja:兜 KABUTO|兜 KABUTO]]) || Ieyasu Tokugawa<br>(徳川家康) || Gordon Hessler || Mede-vervaardiging tussen Japan, die Verenigde State en die Verenigde Koninkryk |- | 1992 || ''Shadow of the Wolf''<br>(AGAGUK) || Kroomak || Jacques Dorfmann en Pierre Magny ||Mede-vervaardiging tussen Kanada en Frankryk |- | 1994 || ''Picture Bride'' || Kayo Hatta || The Benshi<br>(弁士) ||VSA vervaardiging |- | 1995 || ''Deep River''<br>(深い河) || Tsukada<br>(塚田) || Kei Kumai<br>(熊井 啓) || Finale filmrol |} Die Deense rolprent ''Mifune'' (uit 1999) is vernoem na die akteur. === Televisie === Alle programme is oorspronklik uitgesaai in Japan, met die uitsondering van ''Shōgun'', wat in September 1980 uitgesaai is in die Verenigde State, voordat dit van 30 Maart tot 6 April 1981 uitgesaai is in Japan deur TV Asahi. {| class="wikitable sortable" |- ! Datum(s) ! Titel ! Rol ! Notas |- | 1967.05.11 || ''He of the Sun'' <br /> ([[:ja:太陽のあいつ|太陽のあいつ]])|| Hyself||1 episode |- | 1968–1969 || ''Five Freelance Samurai'' <br /> ([[:ja:五人の野武士|五人の野武士]]) || Jirō Yoshikage Funayama <br/> ([[:ja:五人の野武士|五人の野武士]])||6 episodes <br /> {{small|[Ep. 1,2,14,15,17,26]}} |- | 1971 || ''Daichūshingura'' <br /> (大忠臣蔵)|| Kuranosuke Ōishi <br/> (大石内蔵助)||Al 52 episodes |- | 1972–1974 || ''Ronin of the Wilderness'' <br /> (荒野の素浪人) || Kujūrō Tōge <br /> (峠九十郎)||Al 104 episodes, oor twee seisoene; ook vervaardiger |- | 1973 || ''Yojimbo of the Wilderness'' <br /> ([[:ja:荒野の用心棒 (テレビドラマ)|荒野の用心棒]])|| Kujūrō Tōge <br /> (峠九十郎)||5 episodes |- | 1975 || ''The Sword, the Wind, and the Lullaby'' <br /> ([[:ja:剣と風と子守唄|剣と風と子守唄]])|| Jūzaburō Toride <br /> (砦十三郎)||Al 27 episodes |- | 1976 || ''The Secret Inspectors'' <br /> ([[:ja:隠し目付参上|隠し目付参上]]) || Naizen-no-shō Tsukumo/Izu-no-kami Nobuakira Matsudaira {{small|(tweeledige rolle)}} <br /> (九十九内膳正 / [[:ja:松平信明 (三河吉田藩主)|松平伊豆守信明]] {{small|(二役)}} || 10 episodes <br /> {{small|[Ep. 1,2,3,4,7,10,11,18,22,26]}} |- | 1976 || ''Ronin in a Lawless Town'' <br /> ([[:ja:人魚亭異聞 無法街の素浪人|人魚亭異聞 無法街の素浪人]]) || Mister Danna <br /> (ミスターの旦那)||Al 23 episodes |- | 1977.07.16 || ''Ōedo Sōsamō'' <br /> (大江戸捜査網) || Yūgen Ōtaki <br /> (大滝幽玄)||1 episode |- | 1978|| ''Falcons of Edo'' <br /> ([[:ja:江戸の鷹 御用部屋犯科帖|江戸の鷹 御用部屋犯科帖]]) || Kanbei Uchiyama <br /> (内山勘兵衛) ||Al 38 episodes |- | 1979.04.02 || ''Edo o Kiru IV'' <br /> (江戸を斬るIV) || Shūsaku Chiba <br /> (千葉周作) ||1 episode, tydens 'n spesiale verskyning <br /> {{small|[Ep. 8]}} |- | 1979 || ''Prosecutor Saburo Kirishima'' <br /> ([[:ja:検事霧島三郎#MBS版|検事霧島三郎]]) ||Hoofaanklaer Mori <br /> (森検事正) || |- | 1979 || ''Akō Rōshi'' <br /> (赤穂浪士) || Sakon Tachibana <br /> (立花左近) ||1 episode |- | 1979–1980 || ''Fangs of Edo'' <br /> ([[:ja:江戸の牙|江戸の牙]]) || Gunbei Asahina <br /> (朝比奈軍兵衛) ||3 episodes <br/ > {{small|[Ep. 1, 17, 26]}} |- | 1979 || ''Hideout in Room 7'' <br /> ([[:ja:駆け込みビル7号室|駆け込みビル7号室]]) || Gōsuke Saegusa <br /> (三枝剛介) || |- | 1980 || ''Shōgun'' || Toranaga Yoshii||Al 5 dele |- | 1980.12.27 || ''It's 8 O'Clock! Everybody Gather 'Round'' <br /> ([[:ja:8時だョ!全員集合|8時だョ!全員集合]]) ||Hyself || 1 episode |- | 1981 || ''Sekigahara'' <br/ > ([[:ja:関ヶ原 (テレビドラマ)|関ヶ原]]) || Sakon Shima <br /> (島左近) ||Al 3 dele |- | 1981–1982 || ''Ten Duels of Young Shingo'' <br /> ([[:ja:新吾十番勝負#1981年-1982年フジテレビ版|新吾十番勝負]]) || Tamon Umei <br /> (梅井多聞)||Twee van drie dele <br />{{small|[Dele 1 en 2]}} |- | 1981.07.09 || ''My Daughter! Fly on the Wings of Love and Tears'' <br /> (娘よ！ 愛と涙の翼で翔べ)|| || TV-film |- | 1981.09.29 || ''Tuesday Suspense Theater: The Spherical Wilderness'' <br /> ([[:ja:火曜サスペンス劇場|火曜サスペンス劇場]] [[:ja:球形の荒野#1981年版|球形の荒野]]) || Kenichirō Nogami <br /> (野上顕一郎) ||TV-film |- | 1981–1982 || ''Bungo Detective Story'' <br /> ([[:ja:文吾捕物帳|文吾捕物帳]]) || Shūsaku Chiba <br /> (千葉周作) ||5 episodes <br /> {{small|[Ep. 5,10,13,18,26]}} |- | 1981–1983 || ''The Lowly Ronin'' <br /> ([[:ja:素浪人罷り通る|素浪人罷り通る]]) || Lowly Ronin Shūtō Shunka <br /> (素浪人 春夏秋冬)||TV-film reeks, al 6 dele |- | 1982.09.19 || ''The Happy Yellow Handkerchief'' <br /> ([[:ja:幸福の黄色いハンカチ#TBSドラマ版|幸福の黄色いハンカチ]]) || Kenzō Shima <br /> (島謙造) ||1 episode <br /> {{small|[Ep. 4]}} |- | 1983 || ''The Brave Man Says Little'' <br /> ([[:ja:勇者は語らず いま、日米自動車戦争は|勇者は語らず いま、日米自動車戦争は]]) || Ryūzō Kawana <br /> (川奈龍三) ||Al 4 episodes |- | 1983.11.03 || ''The Women of Osaka Castle'' <br />([[:ja:女たちの大坂城|女たちの大坂城]]) || Tokugawa Ieyasu <br /> (徳川家康) || TV-film |- | 1983.11.10 || ''The Secret of Cruel Valley'' <br /> (魔境 殺生谷の秘密) || [[Rōnin]] || TV-film |- | 1984 || ''Sanga Moyu'' (''The Burning Mountain River'') <br /> ([[:ja:山河燃ゆ|山河燃ゆ]]) || Otoshichi Amō <br /> (天羽乙七) || |- | 1984.04.02 || ''Okita Soji: Swordsman of Fire'' <br /> (燃えて、散る 炎の剣士 沖田総司) || Shūsai Kondō <br /> ([[:ja:近藤周助|近藤周斎]]) ||TV-film |- | 1984.08.26 || ''Toshiba Sunday Theater #1442: Summer Encounter'' <br /> ([[:ja:東芝日曜劇場|東芝日曜劇場]] 第1442回 夏の出逢い) || Takeya Ōnuki <br /> (大貫剛也) ||TV-film |- | 1987.09.10 || ''Masterpiece Jidaigeki:<br>National Advisor Breakthrough! Hikozaemon Geki'' <br /> ([[:ja:傑作時代劇|傑作時代劇]] 天下の御意見番罷り通る！彦左衛門外記) || Hikozaemon Ōkubo <br /> (大久保彦左衛門) || 1 episode <br /> {{small|[Ep. 21]}} |- | 1990.04.20 || ''Heaven and Earth: Dawn Episode'' <br /> ([[:ja:天と地と#日本テレビ版|天と地と～黎明編]]) ||Nagao Tamekage <br /> (長尾為景) ||TV-film |} == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="akirakurosawa.info">{{Cite web|title = 95 years ago today: Actor Toshiro Mifune born|url = http://akirakurosawa.info/2015/04/01/95-years-ago-today-actor-toshiro-mifune-born/ |website = Akira Kurosawa info|accessdate = 2015-11-05}}</ref> <ref name="newsfinder">{{Cite web|title = Toshiro Mifune presented in Arts section|url = http://www.newsfinder.org/site/more/toshiro_mifune/|website = News finder|accessdate = 2015-11-05|archive-date = 2016-03-04|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304123327/http://www.newsfinder.org/site/more/toshiro_mifune/|url-status = dead}}</ref> <ref name="Wise">{{cite book|title= International Stars at War| first1 = James E. | last1 = Wise Jr.| first2 = Scott | last2 = Baron|page=132}}</ref> <ref name="jasper sharp">{{cite book|last1=Sharp|first1= Jasper |title=Historical Dictionary of Japanese Cinema|date=2011|publisher= Scarecrow Press|location= Lanham, MD |isbn= 978-0-81085795-7 |pages= 162–65 |url= https://books.google.com/books?id=oAYsyZRRqzcC |accessdate=19 Julie 2015}}</ref> <ref name="tcm">{{cite web|url=http://www.tcm.com/thismonth/article.jsp?cid=136021&mainArticleId=160926|title=Rashomon|author=|date=|website=Turner Classic Movies|accessdate=29 November 2018}}</ref> }} == Eksterne skakels == {{Commonscat|Toshirō Mifune}} * [https://web.archive.org/web/20110605223258/http://www.bfi.org.uk/features/kurosawa/mifune.html Toshiro Mifune: Biografiese besonderhede en geselekteerde filmografie] by die Britse Filminstituut * {{IMDb name|id=0001536|name=Toshirô Mifune}} * [http://www.geraldpeary.com/interviews/mno/mifune.html Toshiro Mifune onderhoud] deur Gerald Peary op ''The Globe and Mail'', 6 Junie 1986 * {{official website|http://www.mifuneproductions.co.jp}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mifune, Toshiro}} [[Kategorie:Geboortes in 1920]] [[Kategorie:Sterftes in 1997]] [[Kategorie:Japannese akteurs]] oca9pebqqb5yzr9dkucfzddtm5y2mnk 0 65009 2890215 2872943 2026-04-05T18:21:24Z Aliwal2012 39067 spel Rooikruisverenigings: Een begrip--een woord 2890215 wikitext text/x-wiki [[Lêer:RedCross MagenDavid RedCresent.svg|duimnael|Verspreiding van onderafdelings van die Rooi Kruis: {{legend|#FF0000|Lande met die Rooi Kruis}} {{legend|#008000|Lande met die Rooi Halfmaan}} {{legend|#0000FF|Lande met die Rooi Kristal - Israel, Magen David Adom, saam met die Rooi Davidster}} {{legend||Lande met die Rooi Leeu met Son - vroeër in die Iran}}]] Die '''Rooikruis''' is 'n wêreldwye hulpverleningsorganisasie waarvan die werking op sewe basisbeginsels gegrond is: mensliewendheid, neutraliteit, onpartydigheid, onafhanklikheid, vrywilligheid, eenheid en algemeenheid (ook universaliteit genoem). Hierdie beginsels vorm die grondslag vir alles wat die Rooikruis doen en word weerspieël in alle aksies van die vrywilligers van die Rooikruis. Die Rooikruis is met ongeveer 97 miljoen vrywilligers in 186 lande die grootste humanitêre organisasie ter wêreld. Die gedagte aan 'n beweging soos die Rooikruis het op 24 Junie 1859 tydens die rumoer van die Slag van Solferino ontstaan. In hierdie slag het 400 000 soldate teenoor mekaar gestaan - Italianers, Sardiniërs en Franse aan die een kant, en Oostenrykers aan die ander kant. Destyds was die Geneefse sakeman [[Henri Dunant]] op reis deur Italië, en hy het 'n verbysterde getuie geword van die lyding van die gewondes aan weerskante. Dunant het spontaan ingegryp. Hy het die lydendes vertroos, die gewondes verbind en ʼn laaste sluk water aan die sterwendes gegee. Bowenal het hy helpers uit die dorp Solferino gehaal, en aan hulle opdrag gegee om die gewonde vyand net soos hul eie gewondes te behandel. Die ongekunstelde Lombardiese vroue het hierdie boodskap van menslikheid begryp en geantwoord: ''“Siamo tutti fratelli"'' (Ons is almal broers). Nadat hy in Genève teruggekeer het, het Dunant ''Un souvenir de Solférino'' ('n Herinnering aan Solferino) geskryf en dit aan alle Europese regerings gestuur. Hierdie boek het die beskaafde wêreld geskok en die mensdom tot nadenke aangespoor. Die meeste regerings het die betekenis van hierdie boodskap gesnap, en afgevaardigdes gestuur na 'n konferensie wat op [[8 Augustus]] [[1863]] in [[Genève]], [[Switserland]], plaasgevind het. Die konferensie is deur 26 afgevaardigdes uit 16 lande bygewoon. Reeds voor die sameroeping van die eerste Geneefse Konferensie het Dunant geesgenote gevind in vier Geneefse medeburgers: die regsgeleerde dr. Moynier, genl. Dufour en twee geneeshere, drs. Appia en Maunoir. Hulle het die “Komitee van Vyf" gestig, ʼn “komitee vir hulp aan gewondes" – die voorloper van die Internasionale Rooikruiskomitee. == Organisasie == [[Lêer:2june2006_149.jpg|duimnael|220px|Parade van vrywilligers in Rome.]] Die Internasionale Rooikruisbeweging bestaan uit drie afdelings: * Nasionale Rooikruis- en Rooihalfmaanverenigings (slegs een per land) * Internasionale Komitee van die Rooikruis (ICRC) * Internasionale Federasie van Rooikruis- en Rooihalfmaanverenigings (IFRC) Binne elke land kan een nasionale Rooikruis- of Rooihalfmaanvereniging gestig word. Hierdie vereniging vervul humanitêre take. <br /> == Embleme == <gallery> Lêer:Emblem of the IFRC.svg|Embleem van die Internasionale Federasie van die Rooi-Kruis en die Rooi-Halfmaan Lêer:Emblem of the ICRC.svg|Embleem van die Internasionale Komitee van die Rooi-Kruis Lêer:Flag of the Red Cross.svg|Vlag van die Rooi-Kruis Lêer:Flag of the Red Crescent.svg|Vlag van die Rooi-Halfmaan Lêer:Flag of the Red Crystal.svg|Vlag van die Rooi Kristal Lêer:Red Lion with Sun.svg|Vlag van die Rooi Leeu met Son - vroeër in Iran gebruik Lêer:Red Star of David.svg|Vlag van die Rooi Davidster - Israel </gallery><br /> == Grondbeginsels == Die Rooikruis put sy krag uit die gelykenis van die barmhartige Samaritaan. Dit is liefde wat in die daad omgesit word oral waar die mensdom hulpeloos, swak, bedreig, beseer en gevange of verontreg is. Die Rooikruis se werk is gegrond op agting vir menswaardigheid, en berus op vyf grondbeginsels: dit moet neutraal en onpartydig, in die diepste sin van die woord mensliewend wees, en ook vrywillig en onafhanklik verrig word. Waar een van hierdie grondbeginsels ontbreek, kan daar nie meer sprake wees van Rooikruis-werk in die ware sin van die woord nie. Dit is besonder belangrik dat krygsgewondes of gevangenes wat die wapen neerlê, nie meer as vyande beskou word nie; voorts, dat by die behandeling van gewondes en gevangenes geen onderskeid gemaak word op grond van nasionaliteit, godsdienstige oortuiging of ras nie. Die grondbeginsels is in 1866 vir die eerste maal toegepas in die Pruisies-Oostenrykse oorlog. == Voorbeelde == Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die grootste adressentrale in die wêreld in [[Genève]] ontstaan, met 7 miljoen kaarte waarop die naam, rang en kamp van die krygsgevangenes aangedui was. Slegs op hierdie manier was dit moontlik om hul naasbestaandes te verwittig van hul verblyf, pakkies aan hulle te besorg, en hulle later met die tuiskeer by te staan. Gedurende die Eerste Wêreldoorlog het honderde Rooikruis-treine met swaar gewondes snags oor die grense gestoom om gevangenes uit te ruil. Treine het ook uit die noorde na die suide gestoom om ondervoede kinders uit Duitsland na Switserland te vervoer, en uit Switserland weer noordooswaarts met lewensmiddele vir die hongerlydendes in Wenen. == Die bond van Rooikruisverenigings == Stap vir stap is die aantal take van die Rooikruis - wat aanvanklik net gemoeid was met die “verbetering van die lot van gewondes en siekes in oorlog op land" - uitgebrei deur nuwe konvensies. Ander soorte oorlogvoering en die beskerming van die burgerlike bevolking is in die verdrae opgeneem. Gewondes en siekes moet versorg word, skipbreukelinge gered, krygsgevangenes en geïnterneerdes mensliewend behandel en die burgerlike bevolking beskerm word. 'n Mylpaal was die verbod op gas- en bakteriologiese oorlogvoering. Die Bond van Rooikruisverenigings is op [[5 Mei]] [[1919]] in [[Parys]] gestig deur afgevaardigdes van 26 nasionale Rooi Kruis-Verenigings. Die oprigting van hierdie wêreldbond van Rooikruisverenigings is te danke aan die versterking van die Rooikruis-gedagte tydens die Eerste Wêreldoorlog. == Die Suid-Afrikaanse Rooikruisvereniging == Die eerste Rooikruisvereniging in Suid-Afrika is in [[1896]] deur die Volksraad van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] ingestel, en die volgende jaar het die organisasie in die destydse [[Oranje-Vrystaat (provinsie)|Oranje-Vrystaat]] tot stand gekom. Die S.A. Rooikruisvereniging word deur die Internasionale Rooikruiskomitee erken as die Nasionale Rooikruisvereniging wat in Suid-Afrika en Namibië funksioneer. Dit is lid van die Bond van Rooikruisverenigings in [[Genève]]. Die hoofdoelstellings van die S.A. Rooikruisvereniging is die aanmoediging en bevordering van beter gesondheid, die voorkoming van siekte en die versagting van lyding. Die Vereniging verlig nood in geval van landswye en ander ernstige rampe, bevorder noodhulpvoorligting, tuisverpleging en ambulanswerk en maak voorsiening vir gesondheidsonderwys, -onderrig en -dienste. Die Rooikruisvereniging organiseer en lei 'n vrywillige hulpkorps op met ambulans- en verpleeg afdelings van mans en vrouens, en het 'n verpligting teenoor die Regering om 200 opgeleide mans en 200 opgeleide vrouens te lewer indien nodig; ook word Junior Rooikruis-skakels onder skoolkinders georganiseer. == Hulp aan Angoliese vlugtelinge == Die vlugtelingprobleem wat in [[1975]] in die noorde van [[Namibië]] ontstaan het na die onafhanklikwording van Angola, het die Suid-Afrikaanse Rooikruisvereniging voor een van die grootste uitdagings in sy geskiedenis te staan gebring. Duisende vlugtelinge, blank en swart, het as gevolg van die burgeroorlog in [[Angola]] na [[Namibië]] gevlug, waar die owerheid inderhaas noodkampe moes inrig om die mense te huisves. Met die volle steun van die owerheid het die Rooikruis ingespring om die nood van hierdie mense te help verlig. 'n Groot insamelingsveldtog is in Suid-Afrika en Namibië van stapel gestuur, waartoe alle bevolkingsgroepe mildelik bygedra het. Danksy hierdie insameling en hulp van onder meer die [[Meterkonvensie|Internasionale Komitee]] van die Rooikruis kon hulp ter waarde van minstens R 500 000 aan die vlugtelinge verskaf word. == Vrywillige Hulpkorps == Die Vrywillige Hulpkorps is nog 'n vername onderafdeling van die Rooikruis. Tesame met die ambulansafdeling, wat uit mans bestaan, vorm die Rooikruis-Verplegingsdiens in Suid-Afrika die Vrywillige Hulpkorps. 'n Rooikruis-verpleegster moet ten volle opgelei wees in Rooikruis-metodes en -beginsels. Kragtens die Verdedigingswet het die S.A. Rooikruis 'n ooreenkoms met die Regering om opgeleide personeel in noodhulp en tuisverpleging in stand te hou, wat in enige noodtoestand beskikbaar sal wees om die militêre geneeskundige dienste aan te vul. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|International Red Cross and Red Crescent Movement|Rooi Kruis}} * [http://www.redcross.int Internasionale Rooi Kruis- en Rooi Halfmaanbeweging] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070812092039/http://www.redcross.int/ |date=12 Augustus 2007 }} {{en}} {{fr}} {{es}} * [http://www.icrc.org Internasionale Rooi Kruis] (ICRC) {{en}} {{fr}} {{es}} * [http://www.ifrc.org Internasionale Federasie van die Rooi Kruis- en die Rooi Halfmaanvereniging] (IFRC) {{en}} {{fr}} {{es}} * [http://www.ourworld-yourmove.org/ Our world. Your move.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221150927/http://www.ourworld-yourmove.org/ |date=21 Februarie 2009 }} (ICRC-IFRC) {{en}} == Bronnelys == * Dannhauser, Diana: Menslikheid bring vrede. In: Suid-Afrikaanse Panorama. Jaargang 34, nr. 2, Februarie 1989. ISSN 0491-4783 * KENNIS, 1980, {{ISBN|079810824X}}, volume 2, bl. 368, 369 {{Normdata}} [[Kategorie:Internasionale organisasies]] [[Kategorie:Organisasies sonder winsoogmerk]] [[Kategorie:Wenners van die Nobelprys vir Vrede]] [[Kategorie:Genève]] jt9b0ar29ms4hwfdrqkis15wzsi2ir8 2890216 2890215 2026-04-05T18:22:38Z Aliwal2012 39067 Aliwal2012 het bladsy [[Rooi Kruis]] na [[Rooikruis]] geskuif: Spelling: Een begrip benodig een woord 2890215 wikitext text/x-wiki [[Lêer:RedCross MagenDavid RedCresent.svg|duimnael|Verspreiding van onderafdelings van die Rooi Kruis: {{legend|#FF0000|Lande met die Rooi Kruis}} {{legend|#008000|Lande met die Rooi Halfmaan}} {{legend|#0000FF|Lande met die Rooi Kristal - Israel, Magen David Adom, saam met die Rooi Davidster}} {{legend||Lande met die Rooi Leeu met Son - vroeër in die Iran}}]] Die '''Rooikruis''' is 'n wêreldwye hulpverleningsorganisasie waarvan die werking op sewe basisbeginsels gegrond is: mensliewendheid, neutraliteit, onpartydigheid, onafhanklikheid, vrywilligheid, eenheid en algemeenheid (ook universaliteit genoem). Hierdie beginsels vorm die grondslag vir alles wat die Rooikruis doen en word weerspieël in alle aksies van die vrywilligers van die Rooikruis. Die Rooikruis is met ongeveer 97 miljoen vrywilligers in 186 lande die grootste humanitêre organisasie ter wêreld. Die gedagte aan 'n beweging soos die Rooikruis het op 24 Junie 1859 tydens die rumoer van die Slag van Solferino ontstaan. In hierdie slag het 400 000 soldate teenoor mekaar gestaan - Italianers, Sardiniërs en Franse aan die een kant, en Oostenrykers aan die ander kant. Destyds was die Geneefse sakeman [[Henri Dunant]] op reis deur Italië, en hy het 'n verbysterde getuie geword van die lyding van die gewondes aan weerskante. Dunant het spontaan ingegryp. Hy het die lydendes vertroos, die gewondes verbind en ʼn laaste sluk water aan die sterwendes gegee. Bowenal het hy helpers uit die dorp Solferino gehaal, en aan hulle opdrag gegee om die gewonde vyand net soos hul eie gewondes te behandel. Die ongekunstelde Lombardiese vroue het hierdie boodskap van menslikheid begryp en geantwoord: ''“Siamo tutti fratelli"'' (Ons is almal broers). Nadat hy in Genève teruggekeer het, het Dunant ''Un souvenir de Solférino'' ('n Herinnering aan Solferino) geskryf en dit aan alle Europese regerings gestuur. Hierdie boek het die beskaafde wêreld geskok en die mensdom tot nadenke aangespoor. Die meeste regerings het die betekenis van hierdie boodskap gesnap, en afgevaardigdes gestuur na 'n konferensie wat op [[8 Augustus]] [[1863]] in [[Genève]], [[Switserland]], plaasgevind het. Die konferensie is deur 26 afgevaardigdes uit 16 lande bygewoon. Reeds voor die sameroeping van die eerste Geneefse Konferensie het Dunant geesgenote gevind in vier Geneefse medeburgers: die regsgeleerde dr. Moynier, genl. Dufour en twee geneeshere, drs. Appia en Maunoir. Hulle het die “Komitee van Vyf" gestig, ʼn “komitee vir hulp aan gewondes" – die voorloper van die Internasionale Rooikruiskomitee. == Organisasie == [[Lêer:2june2006_149.jpg|duimnael|220px|Parade van vrywilligers in Rome.]] Die Internasionale Rooikruisbeweging bestaan uit drie afdelings: * Nasionale Rooikruis- en Rooihalfmaanverenigings (slegs een per land) * Internasionale Komitee van die Rooikruis (ICRC) * Internasionale Federasie van Rooikruis- en Rooihalfmaanverenigings (IFRC) Binne elke land kan een nasionale Rooikruis- of Rooihalfmaanvereniging gestig word. Hierdie vereniging vervul humanitêre take. <br /> == Embleme == <gallery> Lêer:Emblem of the IFRC.svg|Embleem van die Internasionale Federasie van die Rooi-Kruis en die Rooi-Halfmaan Lêer:Emblem of the ICRC.svg|Embleem van die Internasionale Komitee van die Rooi-Kruis Lêer:Flag of the Red Cross.svg|Vlag van die Rooi-Kruis Lêer:Flag of the Red Crescent.svg|Vlag van die Rooi-Halfmaan Lêer:Flag of the Red Crystal.svg|Vlag van die Rooi Kristal Lêer:Red Lion with Sun.svg|Vlag van die Rooi Leeu met Son - vroeër in Iran gebruik Lêer:Red Star of David.svg|Vlag van die Rooi Davidster - Israel </gallery><br /> == Grondbeginsels == Die Rooikruis put sy krag uit die gelykenis van die barmhartige Samaritaan. Dit is liefde wat in die daad omgesit word oral waar die mensdom hulpeloos, swak, bedreig, beseer en gevange of verontreg is. Die Rooikruis se werk is gegrond op agting vir menswaardigheid, en berus op vyf grondbeginsels: dit moet neutraal en onpartydig, in die diepste sin van die woord mensliewend wees, en ook vrywillig en onafhanklik verrig word. Waar een van hierdie grondbeginsels ontbreek, kan daar nie meer sprake wees van Rooikruis-werk in die ware sin van die woord nie. Dit is besonder belangrik dat krygsgewondes of gevangenes wat die wapen neerlê, nie meer as vyande beskou word nie; voorts, dat by die behandeling van gewondes en gevangenes geen onderskeid gemaak word op grond van nasionaliteit, godsdienstige oortuiging of ras nie. Die grondbeginsels is in 1866 vir die eerste maal toegepas in die Pruisies-Oostenrykse oorlog. == Voorbeelde == Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die grootste adressentrale in die wêreld in [[Genève]] ontstaan, met 7 miljoen kaarte waarop die naam, rang en kamp van die krygsgevangenes aangedui was. Slegs op hierdie manier was dit moontlik om hul naasbestaandes te verwittig van hul verblyf, pakkies aan hulle te besorg, en hulle later met die tuiskeer by te staan. Gedurende die Eerste Wêreldoorlog het honderde Rooikruis-treine met swaar gewondes snags oor die grense gestoom om gevangenes uit te ruil. Treine het ook uit die noorde na die suide gestoom om ondervoede kinders uit Duitsland na Switserland te vervoer, en uit Switserland weer noordooswaarts met lewensmiddele vir die hongerlydendes in Wenen. == Die bond van Rooikruisverenigings == Stap vir stap is die aantal take van die Rooikruis - wat aanvanklik net gemoeid was met die “verbetering van die lot van gewondes en siekes in oorlog op land" - uitgebrei deur nuwe konvensies. Ander soorte oorlogvoering en die beskerming van die burgerlike bevolking is in die verdrae opgeneem. Gewondes en siekes moet versorg word, skipbreukelinge gered, krygsgevangenes en geïnterneerdes mensliewend behandel en die burgerlike bevolking beskerm word. 'n Mylpaal was die verbod op gas- en bakteriologiese oorlogvoering. Die Bond van Rooikruisverenigings is op [[5 Mei]] [[1919]] in [[Parys]] gestig deur afgevaardigdes van 26 nasionale Rooi Kruis-Verenigings. Die oprigting van hierdie wêreldbond van Rooikruisverenigings is te danke aan die versterking van die Rooikruis-gedagte tydens die Eerste Wêreldoorlog. == Die Suid-Afrikaanse Rooikruisvereniging == Die eerste Rooikruisvereniging in Suid-Afrika is in [[1896]] deur die Volksraad van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] ingestel, en die volgende jaar het die organisasie in die destydse [[Oranje-Vrystaat (provinsie)|Oranje-Vrystaat]] tot stand gekom. Die S.A. Rooikruisvereniging word deur die Internasionale Rooikruiskomitee erken as die Nasionale Rooikruisvereniging wat in Suid-Afrika en Namibië funksioneer. Dit is lid van die Bond van Rooikruisverenigings in [[Genève]]. Die hoofdoelstellings van die S.A. Rooikruisvereniging is die aanmoediging en bevordering van beter gesondheid, die voorkoming van siekte en die versagting van lyding. Die Vereniging verlig nood in geval van landswye en ander ernstige rampe, bevorder noodhulpvoorligting, tuisverpleging en ambulanswerk en maak voorsiening vir gesondheidsonderwys, -onderrig en -dienste. Die Rooikruisvereniging organiseer en lei 'n vrywillige hulpkorps op met ambulans- en verpleeg afdelings van mans en vrouens, en het 'n verpligting teenoor die Regering om 200 opgeleide mans en 200 opgeleide vrouens te lewer indien nodig; ook word Junior Rooikruis-skakels onder skoolkinders georganiseer. == Hulp aan Angoliese vlugtelinge == Die vlugtelingprobleem wat in [[1975]] in die noorde van [[Namibië]] ontstaan het na die onafhanklikwording van Angola, het die Suid-Afrikaanse Rooikruisvereniging voor een van die grootste uitdagings in sy geskiedenis te staan gebring. Duisende vlugtelinge, blank en swart, het as gevolg van die burgeroorlog in [[Angola]] na [[Namibië]] gevlug, waar die owerheid inderhaas noodkampe moes inrig om die mense te huisves. Met die volle steun van die owerheid het die Rooikruis ingespring om die nood van hierdie mense te help verlig. 'n Groot insamelingsveldtog is in Suid-Afrika en Namibië van stapel gestuur, waartoe alle bevolkingsgroepe mildelik bygedra het. Danksy hierdie insameling en hulp van onder meer die [[Meterkonvensie|Internasionale Komitee]] van die Rooikruis kon hulp ter waarde van minstens R 500 000 aan die vlugtelinge verskaf word. == Vrywillige Hulpkorps == Die Vrywillige Hulpkorps is nog 'n vername onderafdeling van die Rooikruis. Tesame met die ambulansafdeling, wat uit mans bestaan, vorm die Rooikruis-Verplegingsdiens in Suid-Afrika die Vrywillige Hulpkorps. 'n Rooikruis-verpleegster moet ten volle opgelei wees in Rooikruis-metodes en -beginsels. Kragtens die Verdedigingswet het die S.A. Rooikruis 'n ooreenkoms met die Regering om opgeleide personeel in noodhulp en tuisverpleging in stand te hou, wat in enige noodtoestand beskikbaar sal wees om die militêre geneeskundige dienste aan te vul. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|International Red Cross and Red Crescent Movement|Rooi Kruis}} * [http://www.redcross.int Internasionale Rooi Kruis- en Rooi Halfmaanbeweging] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070812092039/http://www.redcross.int/ |date=12 Augustus 2007 }} {{en}} {{fr}} {{es}} * [http://www.icrc.org Internasionale Rooi Kruis] (ICRC) {{en}} {{fr}} {{es}} * [http://www.ifrc.org Internasionale Federasie van die Rooi Kruis- en die Rooi Halfmaanvereniging] (IFRC) {{en}} {{fr}} {{es}} * [http://www.ourworld-yourmove.org/ Our world. Your move.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221150927/http://www.ourworld-yourmove.org/ |date=21 Februarie 2009 }} (ICRC-IFRC) {{en}} == Bronnelys == * Dannhauser, Diana: Menslikheid bring vrede. In: Suid-Afrikaanse Panorama. Jaargang 34, nr. 2, Februarie 1989. ISSN 0491-4783 * KENNIS, 1980, {{ISBN|079810824X}}, volume 2, bl. 368, 369 {{Normdata}} [[Kategorie:Internasionale organisasies]] [[Kategorie:Organisasies sonder winsoogmerk]] [[Kategorie:Wenners van die Nobelprys vir Vrede]] [[Kategorie:Genève]] jt9b0ar29ms4hwfdrqkis15wzsi2ir8 2890220 2890216 2026-04-05T18:27:09Z Aliwal2012 39067 /* Eksterne skakels */ 2890220 wikitext text/x-wiki [[Lêer:RedCross MagenDavid RedCresent.svg|duimnael|Verspreiding van onderafdelings van die Rooi Kruis: {{legend|#FF0000|Lande met die Rooi Kruis}} {{legend|#008000|Lande met die Rooi Halfmaan}} {{legend|#0000FF|Lande met die Rooi Kristal - Israel, Magen David Adom, saam met die Rooi Davidster}} {{legend||Lande met die Rooi Leeu met Son - vroeër in die Iran}}]] Die '''Rooikruis''' is 'n wêreldwye hulpverleningsorganisasie waarvan die werking op sewe basisbeginsels gegrond is: mensliewendheid, neutraliteit, onpartydigheid, onafhanklikheid, vrywilligheid, eenheid en algemeenheid (ook universaliteit genoem). Hierdie beginsels vorm die grondslag vir alles wat die Rooikruis doen en word weerspieël in alle aksies van die vrywilligers van die Rooikruis. Die Rooikruis is met ongeveer 97 miljoen vrywilligers in 186 lande die grootste humanitêre organisasie ter wêreld. Die gedagte aan 'n beweging soos die Rooikruis het op 24 Junie 1859 tydens die rumoer van die Slag van Solferino ontstaan. In hierdie slag het 400 000 soldate teenoor mekaar gestaan - Italianers, Sardiniërs en Franse aan die een kant, en Oostenrykers aan die ander kant. Destyds was die Geneefse sakeman [[Henri Dunant]] op reis deur Italië, en hy het 'n verbysterde getuie geword van die lyding van die gewondes aan weerskante. Dunant het spontaan ingegryp. Hy het die lydendes vertroos, die gewondes verbind en ʼn laaste sluk water aan die sterwendes gegee. Bowenal het hy helpers uit die dorp Solferino gehaal, en aan hulle opdrag gegee om die gewonde vyand net soos hul eie gewondes te behandel. Die ongekunstelde Lombardiese vroue het hierdie boodskap van menslikheid begryp en geantwoord: ''“Siamo tutti fratelli"'' (Ons is almal broers). Nadat hy in Genève teruggekeer het, het Dunant ''Un souvenir de Solférino'' ('n Herinnering aan Solferino) geskryf en dit aan alle Europese regerings gestuur. Hierdie boek het die beskaafde wêreld geskok en die mensdom tot nadenke aangespoor. Die meeste regerings het die betekenis van hierdie boodskap gesnap, en afgevaardigdes gestuur na 'n konferensie wat op [[8 Augustus]] [[1863]] in [[Genève]], [[Switserland]], plaasgevind het. Die konferensie is deur 26 afgevaardigdes uit 16 lande bygewoon. Reeds voor die sameroeping van die eerste Geneefse Konferensie het Dunant geesgenote gevind in vier Geneefse medeburgers: die regsgeleerde dr. Moynier, genl. Dufour en twee geneeshere, drs. Appia en Maunoir. Hulle het die “Komitee van Vyf" gestig, ʼn “komitee vir hulp aan gewondes" – die voorloper van die Internasionale Rooikruiskomitee. == Organisasie == [[Lêer:2june2006_149.jpg|duimnael|220px|Parade van vrywilligers in Rome.]] Die Internasionale Rooikruisbeweging bestaan uit drie afdelings: * Nasionale Rooikruis- en Rooihalfmaanverenigings (slegs een per land) * Internasionale Komitee van die Rooikruis (ICRC) * Internasionale Federasie van Rooikruis- en Rooihalfmaanverenigings (IFRC) Binne elke land kan een nasionale Rooikruis- of Rooihalfmaanvereniging gestig word. Hierdie vereniging vervul humanitêre take. <br /> == Embleme == <gallery> Lêer:Emblem of the IFRC.svg|Embleem van die Internasionale Federasie van die Rooi-Kruis en die Rooi-Halfmaan Lêer:Emblem of the ICRC.svg|Embleem van die Internasionale Komitee van die Rooi-Kruis Lêer:Flag of the Red Cross.svg|Vlag van die Rooi-Kruis Lêer:Flag of the Red Crescent.svg|Vlag van die Rooi-Halfmaan Lêer:Flag of the Red Crystal.svg|Vlag van die Rooi Kristal Lêer:Red Lion with Sun.svg|Vlag van die Rooi Leeu met Son - vroeër in Iran gebruik Lêer:Red Star of David.svg|Vlag van die Rooi Davidster - Israel </gallery><br /> == Grondbeginsels == Die Rooikruis put sy krag uit die gelykenis van die barmhartige Samaritaan. Dit is liefde wat in die daad omgesit word oral waar die mensdom hulpeloos, swak, bedreig, beseer en gevange of verontreg is. Die Rooikruis se werk is gegrond op agting vir menswaardigheid, en berus op vyf grondbeginsels: dit moet neutraal en onpartydig, in die diepste sin van die woord mensliewend wees, en ook vrywillig en onafhanklik verrig word. Waar een van hierdie grondbeginsels ontbreek, kan daar nie meer sprake wees van Rooikruis-werk in die ware sin van die woord nie. Dit is besonder belangrik dat krygsgewondes of gevangenes wat die wapen neerlê, nie meer as vyande beskou word nie; voorts, dat by die behandeling van gewondes en gevangenes geen onderskeid gemaak word op grond van nasionaliteit, godsdienstige oortuiging of ras nie. Die grondbeginsels is in 1866 vir die eerste maal toegepas in die Pruisies-Oostenrykse oorlog. == Voorbeelde == Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die grootste adressentrale in die wêreld in [[Genève]] ontstaan, met 7 miljoen kaarte waarop die naam, rang en kamp van die krygsgevangenes aangedui was. Slegs op hierdie manier was dit moontlik om hul naasbestaandes te verwittig van hul verblyf, pakkies aan hulle te besorg, en hulle later met die tuiskeer by te staan. Gedurende die Eerste Wêreldoorlog het honderde Rooikruis-treine met swaar gewondes snags oor die grense gestoom om gevangenes uit te ruil. Treine het ook uit die noorde na die suide gestoom om ondervoede kinders uit Duitsland na Switserland te vervoer, en uit Switserland weer noordooswaarts met lewensmiddele vir die hongerlydendes in Wenen. == Die bond van Rooikruisverenigings == Stap vir stap is die aantal take van die Rooikruis - wat aanvanklik net gemoeid was met die “verbetering van die lot van gewondes en siekes in oorlog op land" - uitgebrei deur nuwe konvensies. Ander soorte oorlogvoering en die beskerming van die burgerlike bevolking is in die verdrae opgeneem. Gewondes en siekes moet versorg word, skipbreukelinge gered, krygsgevangenes en geïnterneerdes mensliewend behandel en die burgerlike bevolking beskerm word. 'n Mylpaal was die verbod op gas- en bakteriologiese oorlogvoering. Die Bond van Rooikruisverenigings is op [[5 Mei]] [[1919]] in [[Parys]] gestig deur afgevaardigdes van 26 nasionale Rooi Kruis-Verenigings. Die oprigting van hierdie wêreldbond van Rooikruisverenigings is te danke aan die versterking van die Rooikruis-gedagte tydens die Eerste Wêreldoorlog. == Die Suid-Afrikaanse Rooikruisvereniging == Die eerste Rooikruisvereniging in Suid-Afrika is in [[1896]] deur die Volksraad van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] ingestel, en die volgende jaar het die organisasie in die destydse [[Oranje-Vrystaat (provinsie)|Oranje-Vrystaat]] tot stand gekom. Die S.A. Rooikruisvereniging word deur die Internasionale Rooikruiskomitee erken as die Nasionale Rooikruisvereniging wat in Suid-Afrika en Namibië funksioneer. Dit is lid van die Bond van Rooikruisverenigings in [[Genève]]. Die hoofdoelstellings van die S.A. Rooikruisvereniging is die aanmoediging en bevordering van beter gesondheid, die voorkoming van siekte en die versagting van lyding. Die Vereniging verlig nood in geval van landswye en ander ernstige rampe, bevorder noodhulpvoorligting, tuisverpleging en ambulanswerk en maak voorsiening vir gesondheidsonderwys, -onderrig en -dienste. Die Rooikruisvereniging organiseer en lei 'n vrywillige hulpkorps op met ambulans- en verpleeg afdelings van mans en vrouens, en het 'n verpligting teenoor die Regering om 200 opgeleide mans en 200 opgeleide vrouens te lewer indien nodig; ook word Junior Rooikruis-skakels onder skoolkinders georganiseer. == Hulp aan Angoliese vlugtelinge == Die vlugtelingprobleem wat in [[1975]] in die noorde van [[Namibië]] ontstaan het na die onafhanklikwording van Angola, het die Suid-Afrikaanse Rooikruisvereniging voor een van die grootste uitdagings in sy geskiedenis te staan gebring. Duisende vlugtelinge, blank en swart, het as gevolg van die burgeroorlog in [[Angola]] na [[Namibië]] gevlug, waar die owerheid inderhaas noodkampe moes inrig om die mense te huisves. Met die volle steun van die owerheid het die Rooikruis ingespring om die nood van hierdie mense te help verlig. 'n Groot insamelingsveldtog is in Suid-Afrika en Namibië van stapel gestuur, waartoe alle bevolkingsgroepe mildelik bygedra het. Danksy hierdie insameling en hulp van onder meer die [[Meterkonvensie|Internasionale Komitee]] van die Rooikruis kon hulp ter waarde van minstens R 500 000 aan die vlugtelinge verskaf word. == Vrywillige Hulpkorps == Die Vrywillige Hulpkorps is nog 'n vername onderafdeling van die Rooikruis. Tesame met die ambulansafdeling, wat uit mans bestaan, vorm die Rooikruis-Verplegingsdiens in Suid-Afrika die Vrywillige Hulpkorps. 'n Rooikruis-verpleegster moet ten volle opgelei wees in Rooikruis-metodes en -beginsels. Kragtens die Verdedigingswet het die S.A. Rooikruis 'n ooreenkoms met die Regering om opgeleide personeel in noodhulp en tuisverpleging in stand te hou, wat in enige noodtoestand beskikbaar sal wees om die militêre geneeskundige dienste aan te vul. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|International Red Cross and Red Crescent Movement|Rooikruis}} * [http://www.redcross.int Internasionale Rooikruis- en Rooihalfmaanbeweging] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070812092039/http://www.redcross.int/ |date=12 Augustus 2007 }} {{en}} {{fr}} {{es}} * [http://www.icrc.org Internasionale Rooikruis] (ICRC) {{en}} {{fr}} {{es}} * [http://www.ifrc.org Internasionale Federasie van die Rooikruis- en die Rooihalfmaanvereniging] (IFRC) {{en}} {{fr}} {{es}} * [http://www.ourworld-yourmove.org/ Our world. Your move.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221150927/http://www.ourworld-yourmove.org/ |date=21 Februarie 2009 }} (ICRC-IFRC) {{en}} == Bronnelys == * Dannhauser, Diana: Menslikheid bring vrede. In: Suid-Afrikaanse Panorama. Jaargang 34, nr. 2, Februarie 1989. ISSN 0491-4783 * KENNIS, 1980, {{ISBN|079810824X}}, volume 2, bl. 368, 369 {{Normdata}} [[Kategorie:Internasionale organisasies]] [[Kategorie:Organisasies sonder winsoogmerk]] [[Kategorie:Wenners van die Nobelprys vir Vrede]] [[Kategorie:Genève]] j3dudbyfh89sy0t3vn3hukx6re086bc 2890223 2890220 2026-04-05T18:42:38Z Aliwal2012 39067 2890223 wikitext text/x-wiki [[Lêer:RedCross MagenDavid RedCresent.svg|duimnael|Verspreiding van onderafdelings van die Rooikruis: {{legend|#FF0000|Lande met die Rooikruis}} {{legend|#008000|Lande met die Rooihalfmaan}} {{legend|#0000FF|Lande met die Rooikristal - Israel, Magen David Adom, saam met die Rooi Davidster}} {{legend||Lande met die Rooi Leeu met Son - vroeër in Iran}}]] Die '''Rooikruis''' is 'n wêreldwye hulpverleningsorganisasie waarvan die werking op sewe basisbeginsels gegrond is: mensliewendheid, neutraliteit, onpartydigheid, onafhanklikheid, vrywilligheid, eenheid en algemeenheid (ook universaliteit genoem). Hierdie beginsels vorm die grondslag vir alles wat die Rooikruis doen en word weerspieël in alle aksies van die vrywilligers van die Rooikruis. Die Rooikruis is met ongeveer 97 miljoen vrywilligers in 186 lande die grootste humanitêre organisasie ter wêreld. Die gedagte aan 'n beweging soos die Rooikruis het op 24 Junie 1859 tydens die rumoer van die Slag van Solferino ontstaan. In hierdie slag het 400 000 soldate teenoor mekaar gestaan - Italianers, Sardiniërs en Franse aan die een kant, en Oostenrykers aan die ander kant. Destyds was die Geneefse sakeman [[Henri Dunant]] op reis deur Italië, en hy het 'n verbysterde getuie geword van die lyding van die gewondes aan weerskante. Dunant het spontaan ingegryp. Hy het die lydendes vertroos, die gewondes verbind en ʼn laaste sluk water aan die sterwendes gegee. Bowenal het hy helpers uit die dorp Solferino gehaal, en aan hulle opdrag gegee om die gewonde vyand net soos hul eie gewondes te behandel. Die ongekunstelde Lombardiese vroue het hierdie boodskap van menslikheid begryp en geantwoord: ''“Siamo tutti fratelli"'' (Ons is almal broers). Nadat hy in Genève teruggekeer het, het Dunant ''Un souvenir de Solférino'' ('n Herinnering aan Solferino) geskryf en dit aan alle Europese regerings gestuur. Hierdie boek het die beskaafde wêreld geskok en die mensdom tot nadenke aangespoor. Die meeste regerings het die betekenis van hierdie boodskap gesnap, en afgevaardigdes gestuur na 'n konferensie wat op [[8 Augustus]] [[1863]] in [[Genève]], [[Switserland]], plaasgevind het. Die konferensie is deur 26 afgevaardigdes uit 16 lande bygewoon. Reeds voor die sameroeping van die eerste Geneefse Konferensie het Dunant geesgenote gevind in vier Geneefse medeburgers: die regsgeleerde dr. Moynier, genl. Dufour en twee geneeshere, drs. Appia en Maunoir. Hulle het die “Komitee van Vyf" gestig, ʼn “komitee vir hulp aan gewondes" – die voorloper van die Internasionale Rooikruiskomitee. == Organisasie == [[Lêer:2june2006_149.jpg|duimnael|220px|Parade van vrywilligers in Rome.]] Die Internasionale Rooikruisbeweging bestaan uit drie afdelings: * Nasionale Rooikruis- en Rooihalfmaanverenigings (slegs een per land) * Internasionale Komitee van die Rooikruis (ICRC) * Internasionale Federasie van Rooikruis- en Rooihalfmaanverenigings (IFRC) Binne elke land kan een nasionale Rooikruis- of Rooihalfmaanvereniging gestig word. Hierdie vereniging vervul humanitêre take. == Embleme == <gallery> Lêer:Emblem of the IFRC.svg|Embleem van die Internasionale Federasie van die Rooikruis en die Rooihalfmaan Lêer:Emblem of the ICRC.svg|Embleem van die Internasionale Komitee van die Rooikruis Lêer:Flag of the Red Cross.svg|Vlag van die Rooikruis Lêer:Flag of the Red Crescent.svg|Vlag van die Rooihalfmaan Lêer:Flag of the Red Crystal.svg|Vlag van die Rooikristal Lêer:Red Lion with Sun.svg|Vlag van die Rooi Leeu met Son - vroeër in Iran gebruik Lêer:Red Star of David.svg|Vlag van die Rooi Davidster - Israel </gallery> == Grondbeginsels == Die Rooikruis put sy krag uit die gelykenis van die barmhartige Samaritaan. Dit is liefde wat in die daad omgesit word oral waar die mensdom hulpeloos, swak, bedreig, beseer en gevange of verontreg is. Die Rooikruis se werk is gegrond op agting vir menswaardigheid, en berus op vyf grondbeginsels: dit moet neutraal en onpartydig, in die diepste sin van die woord mensliewend wees, en ook vrywillig en onafhanklik verrig word. Waar een van hierdie grondbeginsels ontbreek, kan daar nie meer sprake wees van Rooikruis-werk in die ware sin van die woord nie. Dit is besonder belangrik dat krygsgewondes of gevangenes wat die wapen neerlê, nie meer as vyande beskou word nie; voorts, dat by die behandeling van gewondes en gevangenes geen onderskeid gemaak word op grond van nasionaliteit, godsdienstige oortuiging of ras nie. Die grondbeginsels is in 1866 vir die eerste maal toegepas in die Pruisies-Oostenrykse oorlog. == Voorbeelde == Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die grootste adressentrale in die wêreld in [[Genève]] ontstaan, met 7 miljoen kaarte waarop die naam, rang en kamp van die krygsgevangenes aangedui was. Slegs op hierdie manier was dit moontlik om hul naasbestaandes te verwittig van hul verblyf, pakkies aan hulle te besorg, en hulle later met die tuiskeer by te staan. Gedurende die Eerste Wêreldoorlog het honderde Rooikruis-treine met swaar gewondes snags oor die grense gestoom om gevangenes uit te ruil. Treine het ook uit die noorde na die suide gestoom om ondervoede kinders uit Duitsland na Switserland te vervoer, en uit Switserland weer noordooswaarts met lewensmiddele vir die hongerlydendes in Wenen. == Die bond van Rooikruisverenigings == Stap vir stap is die aantal take van die Rooikruis - wat aanvanklik net gemoeid was met die “verbetering van die lot van gewondes en siekes in oorlog op land" - uitgebrei deur nuwe konvensies. Ander soorte oorlogvoering en die beskerming van die burgerlike bevolking is in die verdrae opgeneem. Gewondes en siekes moet versorg word, skipbreukelinge gered, krygsgevangenes en geïnterneerdes mensliewend behandel en die burgerlike bevolking beskerm word. 'n Mylpaal was die verbod op gas- en bakteriologiese oorlogvoering. Die Bond van Rooikruisverenigings is op [[5 Mei]] [[1919]] in [[Parys]] gestig deur afgevaardigdes van 26 nasionale Rooi Kruis-Verenigings. Die oprigting van hierdie wêreldbond van Rooikruisverenigings is te danke aan die versterking van die Rooikruis-gedagte tydens die Eerste Wêreldoorlog. == Die Suid-Afrikaanse Rooikruisvereniging == Die eerste Rooikruisvereniging in Suid-Afrika is in [[1896]] deur die Volksraad van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] ingestel, en die volgende jaar het die organisasie in die destydse [[Oranje-Vrystaat (provinsie)|Oranje-Vrystaat]] tot stand gekom. Die S.A. Rooikruisvereniging word deur die Internasionale Rooikruiskomitee erken as die Nasionale Rooikruisvereniging wat in Suid-Afrika en Namibië funksioneer. Dit is lid van die Bond van Rooikruisverenigings in [[Genève]]. Die hoofdoelstellings van die S.A. Rooikruisvereniging is die aanmoediging en bevordering van beter gesondheid, die voorkoming van siekte en die versagting van lyding. Die Vereniging verlig nood in geval van landswye en ander ernstige rampe, bevorder noodhulpvoorligting, tuisverpleging en ambulanswerk en maak voorsiening vir gesondheidsonderwys, -onderrig en -dienste. Die Rooikruisvereniging organiseer en lei 'n vrywillige hulpkorps op met ambulans- en verpleeg afdelings van mans en vrouens, en het 'n verpligting teenoor die Regering om 200 opgeleide mans en 200 opgeleide vrouens te lewer indien nodig; ook word Junior Rooikruis-skakels onder skoolkinders georganiseer. == Hulp aan Angoliese vlugtelinge == Die vlugtelingprobleem wat in [[1975]] in die noorde van [[Namibië]] ontstaan het na die onafhanklikwording van Angola, het die Suid-Afrikaanse Rooikruisvereniging voor een van die grootste uitdagings in sy geskiedenis te staan gebring. Duisende vlugtelinge, blank en swart, het as gevolg van die burgeroorlog in [[Angola]] na [[Namibië]] gevlug, waar die owerheid inderhaas noodkampe moes inrig om die mense te huisves. Met die volle steun van die owerheid het die Rooikruis ingespring om die nood van hierdie mense te help verlig. 'n Groot insamelingsveldtog is in Suid-Afrika en Namibië van stapel gestuur, waartoe alle bevolkingsgroepe mildelik bygedra het. Danksy hierdie insameling en hulp van onder meer die [[Meterkonvensie|Internasionale Komitee]] van die Rooikruis kon hulp ter waarde van minstens R 500 000 aan die vlugtelinge verskaf word. == Vrywillige Hulpkorps == Die Vrywillige Hulpkorps is nog 'n vername onderafdeling van die Rooikruis. Tesame met die ambulansafdeling, wat uit mans bestaan, vorm die Rooikruis-Verplegingsdiens in Suid-Afrika die Vrywillige Hulpkorps. 'n Rooikruis-verpleegster moet ten volle opgelei wees in Rooikruis-metodes en -beginsels. Kragtens die Verdedigingswet het die S.A. Rooikruis 'n ooreenkoms met die Regering om opgeleide personeel in noodhulp en tuisverpleging in stand te hou, wat in enige noodtoestand beskikbaar sal wees om die militêre geneeskundige dienste aan te vul. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|International Red Cross and Red Crescent Movement|Rooikruis}} * [http://www.redcross.int Internasionale Rooikruis- en Rooihalfmaanbeweging] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070812092039/http://www.redcross.int/ |date=12 Augustus 2007 }} {{en}} {{fr}} {{es}} * [http://www.icrc.org Internasionale Rooikruis] (ICRC) {{en}} {{fr}} {{es}} * [http://www.ifrc.org Internasionale Federasie van die Rooikruis- en die Rooihalfmaanvereniging] (IFRC) {{en}} {{fr}} {{es}} * [http://www.ourworld-yourmove.org/ Our world. Your move.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221150927/http://www.ourworld-yourmove.org/ |date=21 Februarie 2009 }} (ICRC-IFRC) {{en}} == Bronnelys == * Dannhauser, Diana: Menslikheid bring vrede. In: Suid-Afrikaanse Panorama. Jaargang 34, nr. 2, Februarie 1989. ISSN 0491-4783 * KENNIS, 1980, {{ISBN|079810824X}}, volume 2, bl. 368, 369 {{Normdata}} [[Kategorie:Internasionale organisasies]] [[Kategorie:Organisasies sonder winsoogmerk]] [[Kategorie:Wenners van die Nobelprys vir Vrede]] [[Kategorie:Genève]] jxq2eb5a1yu5n0hnnqcq5ao499bnqdh 0 65284 2890558 2379557 2026-04-06T10:24:03Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890558 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Morgan-Keenan spectral classification.svg|duimnael|280px|Die verskil in grootte tussen die verskillende spektraaltipes.]] Onder die term '''dwergster''' word gewoonlik ’n [[hoofreeks]]ster verstaan. Dit is verreweg die talrykste soort sterre en het ’n groot genoeg [[massa]] om [[kernfusie]] te ondergaan. Die hoofreekssterre wat tans onder die Morgan-Keenan-stelsel in verskillende spektraaltipes geklassifiseer word, gebruik die letters O, B, A, F, G, K en M, wat strek van warm tot koud. {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Klas ! Voorbeeld ! Temperatuur ! Massa ! Radius ! Ligsterkte |- style="background:#9db4ff;" | '''O''' |style="text-align:left"| [[Zeta Ophiuchi]] | 30 000&nbsp;K&nbsp;of&nbsp;meer | 8&nbsp;''M''_☉ | 5,4&nbsp;''R''_☉ | 1 630&nbsp;''L''_☉ |- style="background:#ABCDEF;" | '''B''' |style="text-align:left"| [[Regulus|Regulus&nbsp;A]] | 10 000–30 000&nbsp;K | 3,5&nbsp;''M''_☉ | 4&nbsp;''R''_☉ | 150&nbsp;''L''_☉ |- style="background:#DCF0FF;" | '''A''' |style="text-align:left"| [[Delta Leonis]] | 7 500–10 000&nbsp;K | 2,2&nbsp;''M''_☉ | 2,4&nbsp;''R''_☉ | 25&nbsp;''L''_☉ |- style="background:#fbf8ff;" | '''F''' |style="text-align:left"| [[Theta Bootis]] | 6 000–7 500&nbsp;K | 1,5&nbsp;''M''_☉ | 1,8&nbsp;''R''_☉ | 4,4&nbsp;''L''_☉ |- style="background:{{Sterkleur|G}};" | '''G''' |style="text-align:left"| [[Son]] | 5 500–6 000&nbsp;K | 1&nbsp;''M''_☉ | 1&nbsp;''R''_☉ | 1&nbsp;''L''_☉ |- style="background:{{Sterkleur|K}};" | '''K''' |style="text-align:left"| [[Epsilon Eridani]] | 4 000–5 500&nbsp;K | 0,8&nbsp;''M''_☉ | 0,8&nbsp;''R''_☉ | 0,3&nbsp;''L''_☉ |- style="background:{{Sterkleur|M}};" | '''M''' |style="text-align:left"| [[Gliese 581]] | 2 500–5 500&nbsp;K | 0,3&nbsp;''M''_☉ | 0,4&nbsp;''R''_☉ | 0,002&nbsp;''L''_☉ |} Daarteenoor is niehoofreekssterre dié wat al gevorderd is en waarvan die waterstofvoorraad uitgeput is. Hulle het daarom uitgesit en het ’n groter [[ligsterkte]]. Die term "dwergster" is oorspronklik in 1906 uitgedink deur die [[Denemarke|Deense]] [[sterrekundige]] Ejnar Hertzsprung, wat opgemerk het die rooiste sterre, wat as Klas K en M in die [[Sterreklassifikasie#Harvard-klassifikasie|Harvardstelsel]] geklassifiseer word, kan in twee groepe ingedeel word: dié wat helderder as die [[Son]] is en dié wat dowwer is. Om ’n onderskeid te tref, het hy hulle onderskeidelik "reusesterre" en "dwergsterre" genoem.<ref name=brown>{{cite book | editor1-first=Laurie M. | editor1-last=Brown | editor2-first=Abraham | editor2-last=Pais | editor3-first=A.B. | editor3-last=Pippard | page=1696 | year=1995 | title=Twentieth Century Physics | publisher=Institute of Physics, American Institute of Physics | location=Bristol; New York | isbn=0-7503-0310-7 |oclc=33102501 }}</ref> Vandag word feitlik alle hoofreekssterre dwergsterre genoem. Ander stellêre en substellêre voorwerpe het ook "dwergster" in hul naam, maar is nie hoofreekssterre nie en dus nie werklik dwergsterre nie: * ’n [[Witdwerg]] is die kern van ’n mediumgrootte-ster wat oorgebly het nadat die ster uitgesit en die kern sy buitenste lae weggestoot het. * ’n [[Swartdwerg]] is ’n witdwerg wat genoegsaam afgekoel het dat dit nie meer sigbare lig uitstraal nie. Dié voorwerpe is tans nog net hipoteties, aangesien geen van hulle nog waargeneem is nie. * ’n [[Bruindwerg]] is ’n substellêre voorwerp waarvan die massa nie groot genoeg is vir kernfusie om [[waterstof]] in [[helium]] om te sit nie; minder as sowat 0,08&nbsp;[[sonmassa]]s en meer as sowat 13&nbsp;[[Jupiter-massa]]s. == Eienskappe == Tydens 90% van ’n dwergster se bestaan sit hy waterstof in helium om vanweë [[kernfusie]]. Die hoeveelheid helium in ’n ster se kern sal mettertyd toeneem, so ook die tempo van kernfusie, die temperatuur en die ligsterkte.<ref>{{cite journal | display-authors=1 | last1=Mengel | first1=J. G. | last2=Demarque | first2=P. | last3=Sweigart | first3=A. V. | last4=Gross | first4=P. G. | title=Stellar evolution from the zero-age main sequence | journal=Astrophysical Journal Supplement Series | year=1979 | volume=40 | pages=733–791 | bibcode=1979ApJS...40..733M | doi = 10.1086/190603 }}</ref> Daar word byvoorbeeld geraam dat die Son se ligsterkte met sowat 40% toegeneem het sedert dit 4,6&nbsp;miljard (4,6&nbsp;×&nbsp;10⁹) jaar gelede ’n hoofreeksster geword het.<ref name="sun_future">{{cite journal | last1=Sackmann | first1=I.J. | last2=Boothroyd | first2=A.I. | last3=Kraemer | first3=K.E. | title=Our Sun. III. Present and Future | page=457 | journal=Astrophysical Journal | year=1993 | volume=418 | bibcode=1993ApJ...418..457S | doi = 10.1086/173407}}</ref> Elke ster ontwikkel ’n [[sterwind]] van deeltjies wat veroorsaak dat gas voortdurend na die ruimte uitvloei. Vir die meeste sterre is die hoeveelheid massa wat hulle so verloor nietig. Die Son verloor jaarliks 10⁻¹⁴&nbsp;sonmassas,<ref>{{cite journal | display-authors=1 | last1=Wood | first1=B. E. | last2=Müller | first2=H.-R. | last3=Zank | first3=G. P. | last4=Linsky | first4=J. L. | title=Measured Mass-Loss Rates of Solar-like Stars as a Function of Age and Activity | journal=The Astrophysical Journal | year=2002 | volume=574 | issue=1 | pages=412–425 | doi = 10.1086/340797 | bibcode=2002ApJ...574..412W |arxiv = astro-ph/0203437 }}</ref> of sowat 0,01% van sy totale massa oor sy hele bestaan. Baie swaar sterre kan egter 10⁻⁷ tot 10⁻⁵&nbsp;sonmassas per jaar verloor, en dit beïnvloed hul evolusie in ’n groot mate.<ref>{{cite journal | last1=de Loore | first1=C. | last2=de Greve | first2=J. P. | last3=Lamers | first3=H. J. G. L. M. | title=Evolution of massive stars with mass loss by stellar wind | journal=Astronomy and Astrophysics | year=1977 | volume=61 | issue=2 | pages=251–259 | bibcode=1977A&A....61..251D }}</ref> Hoe lank ’n ster in die hoofreeks bly, hang grootliks af van die hoeveelheid gas wat dit vir kernfusie het en die tempo waarteen dit die gas opgebruik, dus sy aanvanklike massa en ligsterkte. Die Son se leeftyd word op sowat 10&nbsp;miljard jaar gereken. Swaar sterre gebruik hul gas vinniger op en hul leeftyd is dus korter. Kleiner sterre van minder as 0,25&nbsp;sonmassas ([[rooidwerg]]e) kan feitlik hul hele massa as brandstof gebruik, terwyl sterre van sowat 1&nbsp;sonmassa net sowat 10% van hul massa kan gebruik. Daarom kan sterre van sowat 0,25&nbsp;sonmassa sowat ’n biljoen (10¹²) jaar lank bestaan volgens berekeninge vir ster-evolusie, terwyl sterre van 0,08&nbsp;sonmassas se leeftyd sowat 12&nbsp;biljoen jaar is.<ref name=adams>{{cite conference | last=Adams | first=Fred C. | coauthors=Laughlin, Gregory; Graves, Genevieve J. M | title=Red Dwarfs and the End of the Main Sequence | booktitle=Gravitational Collapse: From Massive Stars to Planets | pages=46–49 | publisher=Revista Mexicana de Astronomía y Astrofísica | url=http://www.astroscu.unam.mx/rmaa/RMxAC..22/PDF/RMxAC..22_adams.pdf | accessdate = 2008-06-24 }}</ref> == Sien ook == *[[Sterreklassifikasie]] *[[Hoofreeks]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * {{Wikt-inlyn|dwergster}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is hoofsaaklik vertaal uit die [[:de:Zwergstern|Duitse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Stertipes]] [[Kategorie:Hoofreekssterre| ]] 3a4lw38r1h047c6w0fprlu71k2bozu3 0 65769 2890448 2884115 2026-04-06T07:42:55Z Oesjaar 7467 Verwyder duplikaat 2890448 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Wonderboomvy | other_names = {{en}} Wonderboom fig <ref name="Van Wyk">{{cite book | last = Van Wyk | first = Piet | title=Field guide to the TREES of the Kruger National Park|publisher=Struik | location = Kaapstad | date = 2008 | page = 30 | isbn = 978-1-77007-759-1}}</ref> | image = Wonderboom wiki.jpg | image_caption = Die [[Wonderboom]] in Pretoria. | status = LC | status_system = iucn3.1 | taxon = Ficus salicifolia | authority = Vahl, (1790) | synonyms = * ''Ficus cordata subsp. salicifolia'' <small>(Vahl) C.C.Berg</small> * ''Ficus eucalyptoides'' <small>Batt. & Trab.</small> * ''Ficus indica'' <small>Forssk.</small> * ''Ficus neriifolia'' <small>A.Rich.</small> * ''Ficus pretoriae'' <small>Burtt Davy</small> * ''Ficus taab'' <small>Forssk.</small> * ''Ficus teloukat'' <small>Batt. & Trab.</small> * ''Urostigma salicifolium'' <small>(Vahl) Miq.</small> }} Die '''Wonderboomvy''' (''Ficus salicifolia'') is 'n mediumgroot [[boom]] (tot 10&nbsp;m hoog) wat wydverspreid in [[Gauteng]], [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo (provinsie)|Limpopo]], [[Mpumalanga]] en [[Noordwes]] voorkom. Die [[spesie]] se vrugte is klein, 6&nbsp;mm in deursnee. Hulle is aanvanklik groenerig-wit maar word pienk wanneer dit ryp is. Hierdie spesie is die bekende [[Wonderboom]] in [[Pretoria]]. Die boom se FSA-nommer is 60.<ref>https://www.treetags.co.za/national-list-of-indigenous-trees/</ref> Die boom kom ook in die volgende lande voor: [[Algerië]], [[Botswana]], [[Demokratiese Republiek die Kongo|DR Kongo]], [[Djiboeti]], [[Egipte]], [[Eritrea]], [[Eswatini]], [[Ethiopië]], [[Jemen]], [[Katar]], [[Kenia]], [[Koeweit]], [[Libië]], [[Malawi]], [[Mosambiek]], [[Niger]], [[Oman]], [[Saoedi-Arabië]], [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]], [[Sokotra]], [[Soedan]], [[Somalië]], [[Tanzanië]], [[Tsjad]], [[Uganda]], [[Verenigde Arabiese Emirate]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. == Nelspruit == Hierdie boom het die nuusvoorblad gehaal nadat 'n spesie van tussen 215 en 265 jaar oud uitgehaal sou word, omrede dit in die pad van die [[N4]] nasionale pad was. Nadat die gemeenskap kapsie gemaak het, is die pad herbeplan en die boom behou.<ref>{{Cite web |url=http://www.beeld.com/Suid-Afrika/Nuus/R1-m-red-ou-boom-20121121 |title=argiefkopie |access-date=21 November 2012 |archive-date=27 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121127200405/http://www.beeld.com/Suid-Afrika/Nuus/R1-m-red-ou-boom-20121121 |url-status=dead }}</ref> == Fotogalery == <gallery> Ficus salicifolia, blaarbearing, Universiteit van Pretoria.jpg|Geronde basis van 'n blaar Ficus salicifolia, blare, Universiteit van Pretoria.jpg|Tak met blare Ficus salicifolia00.jpg|Vrugte Bonsai at Society of the Four Arts.jpg|Bonsai Ficus salicifolia, blaarbearing, Universiteit van Pretoria.jpg|Blaar Ficus salicifolia, vye, Wonderboom NR, a.jpg|Vye </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Algemene gids tot BOME. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. {{ISBN|1-86872-527-8}} * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=1906-38 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:853634-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Ficus|salicifolia]] [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Flora van Algerië]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van die Demokratiese Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Djiboeti]] [[Kategorie:Flora van Egipte]] [[Kategorie:Flora van Eritrea]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van Jemen]] [[Kategorie:Flora van Katar]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Koeweit]] [[Kategorie:Flora van Libië]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Niger]] [[Kategorie:Flora van Oman]] [[Kategorie:Flora van Saoedi-Arabië]] [[Kategorie:Flora van die Sentraal-Afrikaanse Republiek]] [[Kategorie:Flora van Sokotra]] [[Kategorie:Flora van Soedan]] [[Kategorie:Flora van Somalië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Tsjad]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] [[Kategorie:Flora van die Verenigde Arabiese Emirate]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] 2lrxr8e66an6jt1pjd1yujyqql6s0gh 0 66085 2890445 2875095 2026-04-06T07:41:29Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890445 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Sekelbos | other_names = Kleinblaarsekelbos<ref name=PvanWyk /> | image = Dichrostachys cinerea (Sickle Bush) W IMG 9447.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | taxon = Dichrostachys cinerea | authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) Wight & Arn., (1834) | synonyms = * ''Cailliea dichrostachys'' <small>Guill. et Perrot.</small> * ''Dichrostachys glomerata'' <small>Chiov.</small> * ''Dichrostachys nutans'' <small>([[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]]) Benth.</small> * ''Mimosa cinerea'' <small>[[Carolus Linnaeus|L.]]</small> }} '''Sekelbos''' (''Dichrostachys cinerea'') – ook bekend as die '''kleinblaarsekelbos''' (''Dichrostachys cinerea'' subsp. ''africana'') – is 'n klein [[boom]]pie (hoogstens 5&nbsp;m hoog) in die [[Fabaceae]] [[Familie (biologie)|familie]]. Die FSA-nommer van die boom is 190.<ref>https://www.treetags.co.za/national-list-of-indigenous-trees/</ref><ref name=PvanWyk>{{cite book |last = Van Wyk |first = Piet |title = Field guide to the TREES of the Kruger National Park|publisher = Struik |location = Kaapstad |date = 2008 |page = 78 |isbn = 978-1-77007-759-1}}</ref> == Beskrywing == Die 4&nbsp;cm lange [[blom|blom-aar]] se pienk gedeelte bestaan uit onvrugbare blomme en die geel gedeelte uit vrugbare tweeslagtige blomme. Die plat, donkerbruin peule kan tot 7&nbsp;cm lank en 1&nbsp;cm breed word. Hulle bars nie oop nie en val in trosse af. Die peule word deur grootvee en wild gevreet. == Verspreiding == Die spesie kom voor in [[Australië]], deur [[Mianmar]] en [[Indië]] tot in [[Afrika]]. In [[Suid-Afrika]] word dit aangetref in [[Gauteng]], [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]], [[Noordwes]], [[Noord-Kaap]] en die [[Oos-Kaap]]. Dit is volop in grasryke [[bosveld]]. In die res van Afrika is die plant [[inheems]] in [[Angola]], [[Benin]], [[Botswana]], [[Burkina Faso]], [[Burundi]], [[Eritrea]], [[Eswatini]], [[Ethiopië]], [[Demokratiese Republiek die Kongo]], [[Gaboen]], [[Gambië]], [[Ghana]], [[Guinee]], [[Guinee-Bissau]], [[Ivoorkus]], [[Kaap Verde]], [[Kameroen]], [[Kenia]], [[Liberië]], [[Malawi]], [[Mali]], [[Mauritanië]], [[Mosambiek]], [[Namibië]], [[Niger]], [[Nigerië]], [[Republiek die Kongo]], [[Rwanda]], [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]], [[Senegal]], [[Somalië]], [[Soedan]], [[Tanzanië]], [[Togo]], [[Tsjad]], [[Uganda]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. Buite Afrika is die spesie ook inheems in [[Indië]], [[Java]], [[Jemen]], [[Klein-Soenda-eilande]], [[Mianmar]], [[Noordelike Gebied]], [[Oman]], [[Saoedi-Arabië]], [[Sierra Leone]], [[Soematra]] en [[Sri Lanka]]. == Subspesies == {{div col|colwidth=26em}} * ''Dichrostachys cinerea subsp. africana'' <small>Brenan & Brummitt</small> * ''Dichrostachys cinerea subsp. argillicola'' <small>Brenan & Brummitt</small> * ''Dichrostachys cinerea subsp. burmana'' <small>Brenan & Brummitt</small> * ''Dichrostachys cinerea subsp. cinerea'' * ''Dichrostachys cinerea subsp. forbesii'' <small>(Benth.) Brenan & Brummitt</small> * ''Dichrostachys cinerea var. hirtipes'' <small>Brenan & Brummitt</small> * ''Dichrostachys cinerea var. indica'' <small>Brenan & Brummitt</small> * ''Dichrostachys cinerea var. karamojensis'' <small>Brenan & Brummitt</small> * ''Dichrostachys cinerea subsp. keniensis'' <small>Brenan & Brummitt</small> * ''Dichrostachys cinerea var. lugardiae'' <small>(N.E.Br.) Brenan & Brummitt</small> * ''Dichrostachys cinerea subsp. malesiana'' <small>Brenan & Brummitt</small> * ''[[Dichrostachys cinerea subsp. nyassana]]'' <small>(Taub.) Brenan</small> * ''Dichrostachys cinerea var. occidentalis'' <small>Brenan & Brummitt</small> * ''Dichrostachys cinerea var. paucijuga'' <small>Miq.</small> * ''Dichrostachys cinerea subsp. platycarpa'' <small>(Welw. ex W.Bull) Brenan & Brummitt</small> * ''Dichrostachys cinerea var. pubescensvBrenan & Brummitt</small> * ''Dichrostachys cinerea var. setulosa'' <small>(Welw. ex Oliv.) Brenan & Brummitt</small> * ''Dichrostachys cinerea var. tanganyikensis'' <small>Brenan & Brummitt</small> {{div col end}} == Fotogalery == <gallery mode=packed heights=130 style="font-size:100%; line-height:130%"> Lêer:Dichrostachys cinerea 20D 2950.jpg|Groeivorm Lêer:Dichrostachys cinerea 1DS-II 3-3527.jpg|Sekelbos-brandhout Lêer:Dichrostachys cinerea (8444618244).jpg|Blomknoppe (links) en oop blomme (regs) Lêer:Dichrostachys cinerea 1DS-II 3-2149.jpg|Bloeiwyses met geel vrugbare blomme Lêer:Dichrostachys cinerea 1DS-II 1-7448.jpg|Groen peule in 'n vrugstadium-bloeiwyse Lêer:Dichrostachys cinerea 1DS-II 4-5873.jpg|Droë peule <!--Lêer:Dichrostachys cinerea, vrugstadiumbloeiwyse, naby Marnitz, Limpopo, a.jpg|Droë peule in vrugstadium-bloeiwyse--> Lêer:Dichrostachys cinerea seeds.JPG|Sekelbossade Lêer:Dichrostachys cinerea 1DS-II 2658.jpg|Doring met blare Lêer:Tinga 2012 05 20 1037 (7407636414).jpg|'n Olifant wat voed op sekelbos </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * Algemene gids tot BOME. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. {{ISBN|1-86872-527-8}} * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=448-4002 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:492423-1 Plants of the World Online] == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Dichrostachys cinerea}} {{Wikispecies-inlyn|Dichrostachys cinerea}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Australië]] [[Kategorie:Flora van Benin]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Burkina Faso]] [[Kategorie:Flora van Burundi]] [[Kategorie:Flora van Eritrea]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van die Demokratiese Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Gaboen]] [[Kategorie:Flora van Gambië]] [[Kategorie:Flora van Ghana]] [[Kategorie:Flora van Guinee]] [[Kategorie:Flora van Guinee-Bissau]] [[Kategorie:Flora van Indië]] [[Kategorie:Flora van Ivoorkus]] [[Kategorie:Flora van Java]] [[Kategorie:Flora van Jemen]] [[Kategorie:Flora van Kaap Verde]] [[Kategorie:Flora van die Klein-Soenda-eilande]] [[Kategorie:Flora van Kameroen]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Liberië]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Mali]] [[Kategorie:Flora van Mauritanië]] [[Kategorie:Flora van Mianmar]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Niger]] [[Kategorie:Flora van Nigerië]] [[Kategorie:Flora van Oman]] [[Kategorie:Flora van die Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Rwanda]] [[Kategorie:Flora van Saoedi-Arabië]] [[Kategorie:Flora van die Sentraal-Afrikaanse Republiek]] [[Kategorie:Flora van Senegal]] [[Kategorie:Flora van Sierra Leone]] [[Kategorie:Flora van Soematra]] [[Kategorie:Flora van Somalië]] [[Kategorie:Flora van Soedan]] [[Kategorie:Flora van Sri Lanka]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Togo]] [[Kategorie:Flora van Tsjad]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] sywxwlad4epmbutr9uo77dilgx23qeu 0 67788 2890326 2860593 2026-04-05T21:10:06Z Dumbassman 62009 2890326 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Krieketspeler | naam = Sunette Viljoen | beeld = [[Lêer:Sunette Viljoen 2010.jpg|240px]] | byskrif = Sunette Viljoen in Zürich, 2010 | land = Suid-Afrika | vollenaam = Sunette Stella Viljoen | lewe = waar | vroulik = waar | geboortedag = 6 | geboortemaand = 10 | geboortejaar = 1983 | geboorteplek = [[Rustenburg]] | geboorteland = [[Suid-Afrika]] | sterfdag = | sterfmaand = | sterfjaar = | sterfplek = | sterfland = | bynaam = | lengte = | kolf = Regshandig | boul = Regterarm mediumvinnig | rol = Veelsydig | familie = | internasionaal = ja | eentoets = true | toetsdebuutdatum = 19 Maart | toetsdebuutjaar = 2002 | toetsdebuutvir = Suid-Afrika | toetsdebuutteen = Indië | toetsno = 36 | laastetoetsdatum = | laastetoetsjaar = | laastetoetsvir = | laastetoetsteen = | toetshemp = | edidebuutdatum = 20 Junie | edidebuutjaar = 2000 | edidebuutvir = Suid-Afrika | edidebuutteen = Engeland | edino = 26 | laasteedidatum = 16 Maart | laasteedijaar = 2002 | laasteedivir = Suid-Afrika | laasteediteen = Indië | edihemp = | T20Idebuutdatum = | T20Idebuutjaar = | T20Idebuutvir = | T20Idebuutteen = | T20Ino = | laasteT20Idatum = | laasteT20Ijaar = | laasteT20Ivir = | laasteT20Iteen = | T20Ihemp = | klub1 = | jaar1 = | klubnommer1 = | klub2 = | jaar2 = | klub3 = | jaar3 = | klub4 = | jaar4 = | klub5 = | jaar5 = | klub6 = | jaar6 = | columns = 2 | column1 = [[Toetskrieket|Toets]] | wedstryde1 = 1 | lopies1 = 88 | kolfgem1 = 44.00 | 100s/50s1 = 0/1 | hoogtelling1 = 71 | aflewerings1 = – | paaltjies1 = – | boulgem1 = – | vyfin1 = – | tienin1 = – | besteboul1 = –/– | vang/stonk1 = 0/– | column2 = [[Internasionale eendagwedstryd|EDI]] | wedstryde2 = 17 | lopies2 = 198 | kolfgem2 = 16.50 | 100s/50s2 = 0/1 | hoogtelling2 = 54* | aflewerings2 = 228 | paaltjies2 = 5 | boulgem2 = 33.20 | vyfin2 = 0 | tienin2 = n/a | besteboul2 = 3/27 | vang/stonk2 = 3/– | column3 = | wedstryde3 = | lopies3 = | kolfgem3 = | 100s/50s3 = | hoogtelling3 = | aflewerings3 = | paaltjies3 = | boulgem3 = | vyfin3 = | tienin3 = | besteboul3 = | vang/stonk3 = | datum = 31 Mei | jaar = 2020 | bron = https://www.espncricinfo.com/southafrica/content/player/54597.html Cricinfo }} '''Sunette Stella Viljoen''' ([[Rustenburg]], [[6 Oktober]] [[1983]]) is 'n [[Suid-Afrika]]anse [[atleet]] wat in [[spiesgooi]] spesialiseer. Sy het ook vanaf 2000 tot 2002 in internasionale [[krieket]] vir die [[Proteas]] se vrouespan gespeel. Sy verteenwoordig haar vaderland tydens die [[Olimpiese Somerspele 2004|Olimpiese Speles van 2004]] in [[Athene]], [[Olimpiese Somerspele 2008|2008]] in [[Beijing]], [[Olimpiese Somerspele 2012|2012]] in [[Londen]] en [[Olimpiese Somerspele 2016|2016]] in [[Rio de Janeiro]]. == Atletiek loopbaan == Viljoen het goud gewen by die 2009 Summer Universiade byeenkoms in [[Belgrado]] met 'n afstand van 62,52 meter in die spiesgooi vir vroue. Tydens die kwalifiseringsronde het sy 'n nuwe Afrikarekord van 65,46 meter opgestel, wat haar landgenoot Justine Robbeson se rekord van 63,49 m, wat in Februarie 2008 in Potchefstroom opgestel is, oorskry. Op 14 Junie 2010 verbeter Viljoen haar eie rekord deur 66,38 m by die Josef Odložil gedenkbyeenkoms in [[Praag]] te gooi. Viljoen verower 'n silwermedalje tydens die IAAF Wêreldkampioenskappe in [[Daegu]], [[Korea]] op 2 September 2011. Met 'n gooi van 68,38 m verbeter sy die Afrikarekord. Later verbeter sy weer die Afrikarekord na 69,35 m tydens die Adidas Grand Prix byeenkoms in [[New York]] in Junie 2012. Tydens die Olimpiese Spele 2012 behaal sy 'n vierde plek. By die 2013 Wêreldatletiekkampioenskap in [[Moskou]] het Viljoen die sesde plek behaal met 'n afstand van 63,58 meter. In 2014 was sy tweede op die Statebondspele. Later in dieselfde jaar wen sy die Afrikakampioenskappe met 'n afstand van 65,32 m. Tydens die Olimpiese Spele van 2016 in Rio wen sy die silwermedalje in die spiesgooi vir vroue.<ref>IAAF, 8 July 2009: [http://www.iaaf.org/news/kind=100/newsid=51625.html 65.46m African record in the Javelin Throw for Viljoen in Belgrade – World University Games Day 1]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|title=Viljoen breaks African record|url=http://www.sport24.co.za/OtherSport/Athletics/Viljoen-breaks-African-record-20100614|publisher=www.sport24.co.za|date=14 June 2010|access-date=2010-06-14}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.diamondleague-newyork.com/Live-StartlistsResults/Overview/Womens-Javelin-Throw/|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20120611023412/http://www.diamondleague-newyork.com/Live-StartlistsResults/Overview/Womens-Javelin-Throw/|archive-date=11 June 2012|access-date=2012-07-20|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/vi/sunette-viljoen-1.html|title=Sunette Viljoen Bio, Stats, and Results|website=Olympics at Sports-Reference.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200417163213/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/vi/sunette-viljoen-1.html|archive-date=2020-04-17|access-date=2015-07-03|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.olympic.org/olympic-results/london-2012/athletics/javelin-throw-w|title=javelin throw women results - Athletics - London 2012 Olympics|website=www.olympic.org|access-date=2015-07-03}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.iaaf.org/news/feature/marharyta-dorozhon-javelin-israel|title=Dorozhon cautiously optimistic of her medal chances in Beijing|author=Mike Rowbottom|date=13 June 2015|work=iaaf.org}}</ref><ref name="Rio">{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/southafrica/content/story/1047719.html|title=Former cricketer Sunnette Viljoen bags silver in javelin at Olympics|work=ESPN Cricinfo|access-date=19 August 2016}}</ref> == Titels == * Afrika Kampioenskappe: Spiesgooi – 2004, 2008, 2010 * Statebondspele: Spiesgooi – 2006, 2010 * [[Universiade]] Kampioenskappe: Spiesgooi – 2009, 2011 * Suid-Afrikaanse Kampioenskappe: Spiesgooi – 2003, 2004, 2006, 2009 == Persoonlike rekords == {| class="wikitable" !Item !Afstand !Datum !Plek |- |Spiesgooi |69,35&nbsp;m (AR) |9 Junie 2012 |[[New York]] |} ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} [https://www.iaaf.org/athletes/south-africa/sunette-viljoen-187418 Sunette Viljoen] se IAAF-profiel * {{en}} [http://www.cricketarchive.com/Archive/Players/10/10940/10940.html Sunette Viljoen] by CricketArchive * {{en}} [http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/54597.html Sunette Viljoen] by ESPNcricinfo {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Viljoen, Sunette}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse atlete]] [[Kategorie:Geboortes in 1983]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse vrouekrieketspelers]] [[Kategorie:Olimpiese deelnemers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse sportvroue]] teitw43yb8nz5586asbkf4nqvo0115e 0 68969 2890450 2831114 2026-04-06T07:43:34Z Aliwal2012 39067 Beskerming van "[[Sias Odendaal]]" opgehef 2831114 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Sias Odendaal | Beeld = | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = ca. [[1943]] | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | Sterftedatum = [[2010]] | Sterfteplek = | Beroep = Regisseur | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | imdb = 4577549 | Toekennings = }} '''Sias Odendaal''' (ca. 1943 - 2010) was 'n [[Suid-Afrika]]anse regisseur wat rolprente en TV-reekse gemaak het. Odendaal was verantwoordelik vir die opname van televisie reekse soos ''Patrys-hulle'' en ''Supersnuiters'' en die rolprente [[Vyfster: Die Slot|''Vyfster: die slot'']] en ''Nukie''. Hy is op 67 jarige ouderdom oorlede nadat hy [[selfmoord]] gepleeg het.<ref>[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2010/06/06/B2/6/teysias.html Bekende TV-man Sias Odendaal pleeg selfmoord]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[Beeld]], 6 Junie 2010</ref> == Filmografie == Rolprente waarvan hy die regisseur was: * ''Pikkie'', 1972 * '''n Sonneblom uit Parys'', 1974 * ''Somer'', 1975 * ''[[Vyfster: die slot]]'', 1985 * ''Nukie'' TV-reekse: * ''Patrys-hulle'' * ''Supersnuiters'' * ''Jackpot'' * ''Vyfster'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Imdb naam|4577549}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Odendaal, Sias}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse rolprentregisseurs]] [[Kategorie:Geboortes in 1943]] [[Kategorie:Sterftes in 2010]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse dade van selfmoord]] 6ut8mt16z6mz69jzfmo5qtqa946j8ra 2890456 2890450 2026-04-06T07:49:11Z Aliwal2012 39067 2890456 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Sias Odendaal | Beeld = | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = ca. [[1943]] | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | Sterftedatum = ca. 6 Junie [[2010]] | Sterfteplek = | Beroep = Regisseur | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | imdb = 4577549 | Toekennings = }} '''Sias Odendaal''' (ca. 1943 - Junie 2010) was 'n [[Suid-Afrika]]anse regisseur wat rolprente en TV-reekse vervaardig het. Odendaal was verantwoordelik vir die opname van televisiereekse soos ''Patrys-hulle'' en ''Supersnuiters'' en die rolprente ''[[Vyfster: Die Slot]]'' en ''Nukie''. Hy het op 67 jarige ouderdom [[selfmoord]] gepleeg.<ref>[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2010/06/06/B2/6/teysias.html Bekende TV-man Sias Odendaal pleeg selfmoord]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[Beeld]], 6 Junie 2010</ref> == Filmografie == Rolprente waarvan hy die regisseur was: * ''Pikkie'', 1972 * ''[[Sonneblom uit Parys]]'', 1974 * ''Somer'', 1975 * ''[[Vyfster: die slot]]'', 1986 * ''Nukie'', 1987 TV-reekse: * ''Patrys-hulle'' * ''Supersnuiters'' * ''Jackpot'' * ''Vyfster'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Imdb naam|4577549}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Odendaal, Sias}} [[Kategorie:Geboortes in 1943]] [[Kategorie:Sterftes in 2010]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse rolprentregisseurs]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse dade van selfmoord]] 5such9s8xqcvumtmszwdouqf8d3worg 1 70244 2890473 2157443 2026-04-06T08:57:34Z Aliwal2012 39067 tikfoute 2890473 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Rooi skakel == Ek stem saam, hou dit eerder 'n rooi skakel totdat dit iemand so irriteer dat hul maar die artikel skryf! Hulle noem dit Chinese marteling... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:27, 6 November 2012 (UTC) == Geboortedatum == Hierdie artikel gee sy geboortedatum as 28 November 1949, [https://peoplepill.com/people/zack-du-plessis/] as 1 Junie 1949, die Engelse Wiki as 1950, [[https://esat.sun.ac.za/index.php/Zack_du_Plessis]] ook as 1950... Ai! Kan enige persoon help hier? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:38, 31 Maart 2020 (UTC) 0qwss2fjujb34vwh3hu5ci0x4mq0sx3 0 70497 2890467 2883886 2026-04-06T08:38:28Z Aliwal2012 39067 /* Storielyn */ rolle van wie 2890467 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas rolprent | naam = Kaalgat tussen die Daisies | beeld = | regisseur = [[Koos Roets]] | produksieleier = | geskryf_deur = | verteller = | met = [[Gys de Villiers]]<br />[[Zack du Plessis]]<br />[[Frank Opperman]] | musiek = | kinematografie = | redigeerder = | ateljee = | verspreider = | vrygestel = [[1997]] | speeltyd = 94 minute | land = [[Suid-Afrika]] | taal = [[Afrikaans]] | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 2158575 }} '''Kaalgat tussen die Daisies''' is 'n [[Afrikaans]]e [[rolprent]] wat in [[1997]] uitgereik is. == Genre == Die rolprent is 'n [[komedie]]. Dit het 'n ouderdomsperk van 13 (vir swak taal). == Rolverdeling == * [[Gys de Villiers]] as diepdekkings polisieman * [[Zack du Plessis]] * [[Frank Opperman]] * [[Soli Philander]] * Tolla van der Merwe * Willie Esterhuizen == Storielyn == 'n Ongelukkige voorval met die [[Weskus]] se dronkgat tandarts (Tolla van der Merwe) veroorsaak dat ds. Izak Meiring (Frank Opperman) uit die kerk geskop word. Wat doen 'n mens as jy afgedank word, veral as hy nog 'n wit Afrikaanse man is? Jy vat maar die werkie wat jou aangebied word. In dié geval, bestuurder van 'n mansklub waar daar gedobbel, gestrip en gedrink word. "'n Paradys vir 'n predikant" sê Sakkie se assistent, klein Kareltjie Rautenbach (Soli Philander). "Waar anders kry jy so ´n konsentrasie van siele wat gered moet word?" Kareltjie maak vir die predikant 'n toga met 'n ou testamentiese tema sodat hy soos Potiphar van ouds kan lyk. Die rede? Sodat se gemeente hom nie sal herken nie. Neef (Zack du Plessis), die aardskurk wat die Klub Kafee Paradys besit, sien hier 'n goudmyn en betrek Kareltjie (erg teen sy sin) ook as 'n stripper. == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse rolprente]] {{Saadjie}} [[Kategorie:Afrikaanse rolprente]] [[Kategorie:Komedierolprente]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse rolprente]] a6dgq7iemnvhat613mb86mvkxo65oz3 2890468 2890467 2026-04-06T08:40:33Z Aliwal2012 39067 /* Rolverdeling */ 2890468 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas rolprent | naam = Kaalgat tussen die Daisies | beeld = | regisseur = [[Koos Roets]] | produksieleier = | geskryf_deur = | verteller = | met = [[Gys de Villiers]]<br />[[Zack du Plessis]]<br />[[Frank Opperman]] | musiek = | kinematografie = | redigeerder = | ateljee = | verspreider = | vrygestel = [[1997]] | speeltyd = 94 minute | land = [[Suid-Afrika]] | taal = [[Afrikaans]] | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 2158575 }} '''Kaalgat tussen die Daisies''' is 'n [[Afrikaans]]e [[rolprent]] wat in [[1997]] uitgereik is. == Genre == Die rolprent is 'n [[komedie]]. Dit het 'n ouderdomsperk van 13 (vir swak taal). == Rolverdeling == * [[Gys de Villiers]] as diepdekkings polisieman * [[Zack du Plessis]] * [[Frank Opperman]] * [[Soli Philander]] * [[Tolla van der Merwe]] * [[Willie Esterhuizen]] == Storielyn == 'n Ongelukkige voorval met die [[Weskus]] se dronkgat tandarts (Tolla van der Merwe) veroorsaak dat ds. Izak Meiring (Frank Opperman) uit die kerk geskop word. Wat doen 'n mens as jy afgedank word, veral as hy nog 'n wit Afrikaanse man is? Jy vat maar die werkie wat jou aangebied word. In dié geval, bestuurder van 'n mansklub waar daar gedobbel, gestrip en gedrink word. "'n Paradys vir 'n predikant" sê Sakkie se assistent, klein Kareltjie Rautenbach (Soli Philander). "Waar anders kry jy so ´n konsentrasie van siele wat gered moet word?" Kareltjie maak vir die predikant 'n toga met 'n ou testamentiese tema sodat hy soos Potiphar van ouds kan lyk. Die rede? Sodat se gemeente hom nie sal herken nie. Neef (Zack du Plessis), die aardskurk wat die Klub Kafee Paradys besit, sien hier 'n goudmyn en betrek Kareltjie (erg teen sy sin) ook as 'n stripper. == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse rolprente]] {{Saadjie}} [[Kategorie:Afrikaanse rolprente]] [[Kategorie:Komedierolprente]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse rolprente]] oc2frmj54fja0es2duitgp4sk9h1n7w 0 72428 2890562 2868034 2026-04-06T10:29:19Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890562 wikitext text/x-wiki {{geen bronnelys}} {{Kort beskrywing|Brasiliaanse sokkerklub}} {{Sokkerklub infoboks | beeld = [[Lêer:Coritiba Foot Ball Club logo.svg]] | klubnaam = Coritiba | vollenaam = Coritiba Foot Ball Club | stigting = [[1909]] | stadion = [[Major Antônio Couto Pereira]] | kapasiteit = 40.502 | voorsitter = {{vlagikoon|BRA}} Glenn Stenger | afrigter = {{vlagikoon|BRA}} Fernando Seabra | liga = {{vlagikoon|BRA}} [[Série B]] (2025) | patroon_la1 = _coxa23h | patroon_b1 = _coxa23h | patroon_ra1 = _coxa23h | linkerarm1 = FFFFFF | liggaam1 = FFFFFF | regterarm1 = FFFFFF | broek1 = 000000 | kouse1 = FFFFFF | patroon_la2 = _coxa23a | patroon_b2 = _coxa23a | patroon_ra2 = _coxa23a | linkerarm2 = 004020 | liggaam2 = 004020 | regterarm2 = 004020 | broek2 = FFFFFF | kouse2 = 004020 |}} '''Coritiba Foot Ball Club''' is 'n sportklub in die [[Brasilië|Brasiliaanse]] stad [[Curitiba]] in die staat [[Paraná]]. Die klub staan algemeen bekend as "Coxa". Dit is in 1909 deur die Duitse immigrante gestig.<ref name="Fundação">{{cite web |url= https://www.coritiba.com.br/artigo/11/fundacao|title= Fundação|trans-title=Stigting|author=<!--Not stated--> |date= January 28, 2013 |website=Coritiba.com.br|publisher=Coritiba |access-date= April 3, 2024 | language=pt}}</ref> Coritiba is ook aktief in [[Amerikaanse voetbal]]. Die klub het sterk mededinging met stadsgenoot Atlético PR. Hierdie derby staan bekend as die '''AtleTiba'''. Hulle tuisstadion is die ''[[Major Antônio Couto Pereira|Estádio Major Antônio Couto Pereira]]'', wat ook as ''Couto Pereira'' bekend staan, met 'n kapasiteit van 37&nbsp;182 sitplekke. Die span speel in die Primeira Divisão (die hoogste afdeling). Dit was die eerste klub in die Paraná-sokker wat die Brasiliaanse Kampioenskap in 1985 gewen het, en die hegemonie van [[São Paulo]]-, [[Rio de Janeiro]]-, [[Rio Grande do Sul]]- en [[Minas Gerais]]-spanne gebreek het wat sedert 1960 geduur het. Benewens hierdie titel het Coritiba 39 Paraná-kampioenskappe gewen, meer as albei sy mededingers saam, en is dit die huidige rekordhouer van trofeë in die geskiedenis van die hoofstaatskompetisie en die houer van 'n hexa-kampioenskap in die staat, van 1971 tot 1976, naaswenner in 1977, sou hy weer kampioen word in 1978 en 1979, en in hierdie nege jaar periode ook die Torneio do Povo van 1973 gewen, altesaam nege titels. Hy het ook twee naaswenners in die [[Copa do Brasil]], in 2011 en 2012, asook twee Brasiliaanse Serie B-kampioenskappe, gewen in 2007 en 2010. Die Coritiba was ook die eerste span van Paraná wat aan die Copa Libertadores da América deelgeneem het, 'n baanbrekende prestasie wat in 1986 plaasgevind het. Die klub hou ook die rekord vir die meeste agtereenvolgende oorwinnings, 24 (vier-en-twintig), in amptelike kompetisies, en die langste reeks onder Brasiliaanse spanne, nadat hy meer as 4 800 wedstryde in sy geskiedenis gespeel het. == Geskiedenis == [[Lêer:Fundador do coritiba.jpg|right|300px|thumb|Frederico "Fritz" Essenfelder]] In 1909 het 'n groep jongmense by die Teuto-Brasiliaanse Turnverein Gimnasiumklub bymekaargekom, waar die Duitse immigrantegemeenskap van Curitiba bymekaargekom het om 'n verskeidenheid sporte te speel. In Julie van daardie jaar het 'n klublid, Frederico "Fritz" Essenfelder, met 'n leerbal in sy hand opgedaag. Hy het aan sy vriende verduidelik dat dit 'n sokkerbal is en die reëls van hierdie nuwe speletjie verduidelik. Fritz en sy klubmaats het begin om wedstryde op die veld van die Staatsmagkwartier te organiseer. Later het die uitnodiging gekom om 'n wedstryd te speel teen 'n werkersklub, baie van hulle Engelsmanne, van die Ponta Grossa-spoorweg. Op 12 Oktober 1909 het Fritz 'n vergadering in die ou Hauer-teater (Hauer Theatre) belê om die eerste wedstryd te organiseer. Daar is besluit om 'n sokkerklub te stig, wat hy Teuto-Brasileiro sou noem. Teuto-Brasileiro sou die eerste sokkerklub in die staat Paraná. Op 22 Junie 2023 het Coritiba die verkoop van 90% van die Sociedade Anônima do Futebol (SAF) aan die '''Treecorp Investimentos'''-maatskappy aangekondig vir R$ 1,1 miljard ([[Suid-Afrikaanse rand|R]]4,2 miljard). Die transaksie is deur die hof goedgekeur ná goedkeuring deur die openbare ministerie. Die oorblywende 10% van die SAF bly onder die verantwoordelikheid van die Associação Civil do Clube. == Stadion == [[Lêer:Imperio alviverde 2.jpg|right|links|300px|thumb|Stadion Couto Pereira is Coritiba se tuisstadion.]] Die Major Antônio Couto Pereira-stadion is in 1932 gestig en het het tans 'n kapasiteit van 40.502 mense. Dit word deur ondersteuners en die media die Couto Pereira of Alto da Glória genoem. Die grond vir die stadion is deur Nicolau Scheffer geskenk, of teen 'n simboliese prys verkoop, weens belasting. In daardie stadium was dit 'n afgeleë plek, en dit was algemeen om te sê dat dit nie haalbaar sou wees nie, vanweë die afstand. In 'n opknapping wat in 2005 plaasgevind het, is die afmetings van die grasveld vergroot en is die beskermingshekkies verwyder, wat dit makliker gemaak het om die wedstryd in alle dele van die stadion te sien. Daarbenewens is toerusting soos plaasvervangersbanke en doelpaal gemoderniseer, asook die hele grasveld vervang en is opknappingswerk aan die binne-installasies (kleedkamers en kamers) gedoen. Oorspronklik getiteld '''Estádio Belfort Duarte''' (Stadion '''Belfort Duarte'''), is die naam in 1977 na opknappings vir uitbreiding gewysig na die huidige naam, as 'n huldeblyk aan een van die grootste verantwoordelikes vir die feit dat die stadion van die tekenbord af 'n realiteit geword het. * '''Naam''': Stadion Major Antônio Couto Pereira * '''Kapasiteit''': 40.502 * '''Adres''': Rua Ubaldino do Amaral, 37 * '''Veld Dimensies''': 109,00&nbsp;m x 72,00m * '''Open''': 1932 == Voormalige sokkerspelers == * '''10's''': [[Frederico "Fritz" Essenfelder]] – [[José Bermudes|Maxambomba]] * '''20's''': [[Ninho (sokkerspelers)|Ninho]] – [[Esteliano Pizzatto|Pizzatto]] – [[Stanislau Delles|Staco]] * '''30's''': [[Teodorico Pizzato|Pizzattinho]] – [[Emílio Izidro Merlin|Emílio]] – [[José Fontana (sokkerspeler)|Rei]] * '''40's''': [[Florisval Lanzoni|Neno]] – [[Ayrton Merlin|Merlin]] – [[Antônio da Mota Espezim|Tonico]] – [[Hans Egon Breyer|Breyer]] * '''50's''': [[Hamilton Guerra|Miltinho]] – [[Duílio Dias|Duílio]] – [[Aroldo Fedato|Fedato]] – [[João Lanzone Neto|Lanzoninho]] * '''60's''': [[Dirceu Krüger|Krüger]] – [[Livadir Toaldo|Nico]] – [[Darcy Becker|Bequinha]] – [[Oberdan Nazareno Vilain|Oberdan]] – [[Edemir Cláudio Marques|Cláudio]] – [[Nilo Roberto Neves|Nilo]] – [[Dirceu José Guimarães|Dirceu]] – [[Paulo Roberto Vecchio|Paulo Vecchio]] * '''70's''': [[Jairo do Nascimento|Jairo]] – [[Sebastião José Ferri|Tião Abatiá]] – [[José Hidalgo Neto|Hidalgo]] – [[Aladim Luciano|Aladim]] – [[Pedro Rocha]] – [[José Roberto Marques|Zé Roberto]] – [[José Martins Manso|Paquito]] – [[Hermes da Rocha Freitas|Hermes]] – [[Nélson Pescuma|Pescuma]] – [[Eduardo Francisco Dreyer|Dreyer]] – [[Duílio Dias Júnior|Duílio]] * '''80's''': [[Rafael Cammarota|Rafael]] – [[Marco Aurélio Morais dos Santos|Dida]] – [[Luís Antônio Fernandes|Tostão]] – [[Reinaldo Felisbino|Lela]] – [[André Aparecido Ranzani|André]] – [[Valdevino José da Silva|Índio]] – [[Dorival Mateus da Costa|Toby]] – [[Heraldo Gonçalves|Heraldo]] – [[Almir]] – [[Marildo Mendes|Marildo]] – [[Francisco Carlos Martins Vidal|Chicão]] – [[Ademir Bernardes de Alcântara|Ademir Alcântara]]- Milton- [[Edwald Yurk|Vavá]] * '''90's''': [[Alexsandro de Souza|Alex]] – [[Eriélton Carlos Pacheco|Pachequinho]] – [[Ronaldo Batista dos Santos|Ronaldo Lobisomem]] – [[Reginaldo Inácio do Nascimento|Reginaldo Nascimento]] – [[Cléber Eduardo Arado|Cléber]] – [[Valdeci Basílio da Silva|Basílio]] – [[Auri Dias Faustino|Auri]] – [[Paulo Sérgio da Silva|Paulo Sérgio]] – [[Ildebrando Dalosto|Brandão]] – [[Claudiomiro Salenave Santiago|Claudiomiro]] * '''00's''': [[Keirrison de Souza Carneiro|Keirrison]] – [[Anderson Simas Luciano|Tcheco]] – [[Marcio Rafael Ferreira de Souza|Rafinha]] – [[Adriano Correia Claro|Adriano]] – [[Emerson dos Santos da Silva|Emerson]]- [[Edson Bastos Barreto|Edson Bastos]] – [[Leandro Donizete Gonçalves da Silva|Leandro Donizete]] – [[Rafael da Silva Francisco|Rafinha]]. == Huidige sokkerspelers == * [[Wilson Rodrigues de Moura Júnior|Wilson]] (doelwagter) * [[Keirrison de Souza Carneiro|Keirrison]] (aanvaller) == Spanuitrusting (2024) == {| style="width:50%;text-align:center;" |align=left bg color=#ffffff|{{Sokkeruitrusting | patroon_la = _coxa23h | patroon_b = _coxa23h | patroon_ra = _coxa23h | linkerarm = FFFFFF | liggaam = FFFFFF | regterarm = FFFFFF | broek = 000000 | kouse = FFFFFF | titel = Tuiskleure }} | {{ Sokkeruitrusting | patroon_la = _coxa23a | patroon_b = _coxa23a | patroon_ra = _coxa23a | linkerarm = 004020 | liggaam = 004020 | regterarm = 004020 | broek = FFFFFF | kouse = 004020 | titel = Wegkleure }} | {{ Sokkeruitrusting | patroon_la = | patroon_b = _coxa23t | patroon_ra = | linkerarm = 000000 | liggaam = 000000 | regterarm = 000000 | broek = 000000 | kouse = 000000 | titel = Alternatiewe Uitrusting }} |} == Erelys == * '''Kampioen van Brasilië (1)''' ** 1985 * '''Kampioen van Paraná (39)''' ** 1916, 1927, 1931, 1933, 1935, 1939, 1941, 1942, 1946, 1947, 1951, 1952, 1954, 1956, 1957, 1959, 1960, 1968, 1969, 1971, 1972, 1973, 1974, 1975, 1976, 1978, 1979, 1986, 1989, 1999, 2003, 2004, 2008, 2010, 2011, 2012, 2013, 2017 en 2022 * '''Torneio do Povo (1)''' ** 1973 == Spelersskader == {{Spelersskader Coritiba Foot Ball Club}} == Beroemde sokkerspelers en afrigters == === Spelers === * [[Lêer:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Alexsandro de Souza|Alex]] * [[Lêer:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Adriano Correia Claro|Adriano]] * [[Lêer:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Marcio Rafael Ferreira de Souza|Rafinha]] * [[Lêer:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Rafael da Silva Francisco|Rafinha]] === Afrigters === * [[Lêer:Flag of Uruguay.svg|20px]] [[Felix Magno]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://coritiba.com.br Amptelike webwerf] == Verdere besonderhede == * {{Instagram|coritiba}} {{Coritiba sokkerspelers}} [[Kategorie:Coritiba Foot Ball Club| ]] 74bmz1asyxfxld5eky8howmit13wwog 0 72813 2890425 2870885 2026-04-06T07:29:09Z Aliwal2012 39067 en rooi word blou! 2890425 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Kristo Pienaar | Beeld = | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = 4 Julie 1922 | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | Sterftedatum = {{SDEO|1922|7|4|1996|4|6|df=y}} | Sterfteplek = | Beroep = Botanis, skrywer, akteur | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = ''sien lys in teksdeel'' | Webwerf = | imdb = 4863779 | Toekennings = }} (Prof.) '''Kristo Johannes Pienaar''' (4 Julie 1922 – 6 April 1996) was 'n [[Suid-Afrikaanse]] plantkundige, skrywer, akteur en TV-aanbieder. Hy was die aanbieder van die gewilde TV-joernaalprogram, ''50/50'' en het in verskeie teaterproduksies en rolprente opgetree. Hy was in die sewentigerjare nou betrokke by die amateurtoneelvereniging op sy tuisdorp, [[Bellville]]. Hy was ook op sy tyd die burgemeester van Bellville gewees.(1981-1983 en 1987-1989)<ref>[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1996/04/16/10/7.html 'Kristo met 'n K' die nederige akteur], [[Beeld]], 16 April 1996</ref> == Filmografie == Rolprente waarin hy 'n akteur was: * Die Groen Faktor, 1984 * [[Broer Matie]], 1984 as Broederbonder * [[’n Seder val in Waterkloof]], 1978 as Prof. Vredenburg * [[Sonneblom uit Parys]], 1974 as Charl Roux * [[Met liefde van Adéle]], 1974 as die skoolhoof * [[Afspraak in die Kalahari]], 1973 as Barend Bester * Next Stop Makouvlei, 1972 * [[Rip van Wyk]], 1959 as Dr. Venter * [[Fratse in die Vloot]], 1958 as die diamantdief * [[Dis lekker om te lewe]], 1957 as 'n dokter == Bibliografie == Van die boeke wat hy geskryf het: * Inseketende Plante; HAUM, 1986, {{ISBN|0798616016}} * Suid-Afrikaanse watter blom is dit?; Struik, 2000, {{ISBN|1868724425}} * Plant inheems; Struik, 1985; {{ISBN|0869778382}}, * Plantkunde in Suid-Afrika: verlede, hede en toekoms; Universiteit van Wes-Kaapland; {{ISBN|0909075182}} * Grondbeginsels van tuinmaak: vra vir Kristo; Struik, 1993, {{ISBN|1868252507}} * Grondbeginsels van bome en struike; Struik, 1993, {{ISBN|1868252973}} * Grondbeginsels van aldag-tuinmaak; Struik, 1992, {{ISBN|1868252523}} * Die Suid-Afrikaanse watter blom is dit?: 'n onontbeerlike gids tot tuinplante; Struik, 2011, {{ISBN|1770078746}} * 'n Anatomiese en ontogenetiese studie van die wortels van Suid-Afrikaanse liliaceae; Universiteit van Stellenbosch, 1965 * Die blomplant; Perskor, 1982, {{ISBN|0628022700}} * Goue gedagtes; Perskor, 1981, {{ISBN|0628020473}} * Die organografie van stingels, Perskor, 1982, {{ISBN|0628019696}} * Organografie van wortels; Perskor, 1982, {{ISBN|0628021313}}, * Grondbeginsels van tuinmaak maand vir maand; Struik, 1992, {{ISBN|1868252930}} * Elke tuinier se gids tot tuinmaak: 'n gids vir aldag-tuinmaak in Suid-Afrika; Struik, 2002, {{ISBN|186872798X}} * Naaksadige plante van Suid-Afrika, Perskor, 1978, {{ISBN|0628012349}} * Tuinmaak in Suider-Afrika; Struik, 1993, {{ISBN|1868254232}} * Inheemse plante vir die tuin; Struik Timmins, 1991, {{ISBN|0869785710}} * Een- en tweesaadlobbige plante; Perskor, 1978, {{ISBN|0628013582}} * A-Z van tuinblomme in Suid-Afrika; Struik, 1987, {{ISBN|0869775723}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Pienaar, Kristo}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse akteurs]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse bioloë]] [[Kategorie:Geboortes in 1922]] [[Kategorie:Sterftes in 1996]] sed0udxshfhal1of7rabmru9zu8i9ha 1 75533 2890249 2737294 2026-04-05T19:33:39Z SpesBona 2720 + [[Sjabloon:Voorbladartikel]] 2890249 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} {{voorbladartikel |week = 15 |jaar = 2026 }} 8lvcr1u18onmx1mpt9ef2ijm9rlgq9v 0 76933 2890561 2508456 2026-04-06T10:27:34Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890561 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Drehspiegelmethode.svg|duimnael|280px|Proefneming van [[Léon Foucault]] om die ligsnelheid met 'n draaiende spieël te meet.]] Die '''ligsnelheid''', of '''spoed van lig''', is 3{{e|8}} [[meter per sekonde|m·s^-1]] of 299&nbsp;792&nbsp;458 meter per sekonde in 'n [[vakuum]] en word uitgedruk as ''c''. Wanneer lig deur 'n digter medium beweeg, byvoorbeeld glas of [[optiese vesel]], verlaag die ligsnelheid en die verskynsel veroorsaak [[ligbreking]] of refraksie. == Geskiedenis == Tot die vroeë moderne tyd was dit onbekend of lig 'n snelheid het. Die algemene konsensus was dat lig terstond van een punt na 'n ander beweeg. Maar namate tegnologie en tegnieke ontwikkel het, is bevestig dat lig wel 'n snelheid het. === Die bevinding van ligsnelheid === [[Lêer:Illustration from 1676 article on Ole Rømer's measurement of the speed of light.jpg|duimnael|180px|Romer het die tydsduur van Io se omwentelinge vergelyk - soos wat die Aarde nader beweeg aan Jupiter (F tot G) en soos wat die Aarde wegbeweeg van Jupiter.]] Die eerste persoon wat bevestig het dat lig wel 'n snelheid het, was Ole Rømer, 'n Deense [[sterrekundige]] wat in die [[Observatoire de Paris]] gewerk het. Sy eksperiment is gebaseer op die verduistering van [[Io (maan)|Io]], die binneste maan van [[Jupiter]]. Rømer het begin met 'n demonstrasie van [[grootteorde]] waarin hy gedemonstreer het dat lig se snelheid so groot is dat dit in minder as 'n sekonde so ver kan beweeg as wat die deursnee van die Aarde is. Punt L op die diagram verteenwoordig die tweede kwartêr van Jupiter - wanneer die hoek tussen Jupiter en die Son (van die Aarde af gesien) 90° is. Die eerste kwartêr is gebruik as gevolg van die wegbeweging van Jupiter deur die Aarde - en sou dus 'n meer doeltreffende effek hê. Rømer neem aan dat die waarnemer Io kan sien op die tweede kwartêr ('''L'''), en die opkoming wat plaasvind na een omwenteling van Jupiter (wanneer die Aarde op punt '''K''' is; die diagram is nie op skaal nie), 42½ uur later is. In dié tyd beweeg die Aarde weg van Jupiter - in 'n afstand gelykstaande aan 210 maal die Aarde se deursnee en word verteenwoordig deur '''LK'''. As lig met 'n snelheid van een aardse deursnee 'n sekonde beweeg, sal dit 3½ minute duur om die afstand van '''LK''' te beweeg. En as die onveranderlike periode van Io se omwenteling om Jupiter as bewysstuk gebruik word - sal die tydsverskil tussen die waarneminge van L en die waarneming van K, verskil met die waarde van 3½ minute. == Sien ook == * [[Elektromagnetiese spektrum]] * [[Elektromagnetiese straling]] * [[Radiogolfvoortplanting]] * [[Ligjaar]] {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Eenhede]] [[Kategorie:Fisiese groothede]] [[Kategorie:Lig]] fz8fp9929mtt3djj9ifs8uf005oaq7g 0 83329 2890537 2880435 2026-04-06T10:13:25Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890537 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Delagoadoring | image = Delagoa Thorn (Acacia welwitschii) (11451399583).jpg | image2 = Delagoa Thorn (Acacia welwitschii) (11451465826).jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | taxon = Senegalia welwitschii | authority = (Oliv.) Kyal. & Boatwr., (2013) }} Die '''Delagoadoring''' (''Senegalia welwitschii'', voorheen bekend as ''Acacia welwitschii'') is 'n [[boom|doringboom]] wat [[inheems]] is aan [[Suid-Afrika]] en voorkom in die provinsies [[Mpumalanga]] en [[Limpopo (provinsie)|Limpopo]]. Die [[spesie]] is ook inheems in [[Angola]], [[Malawi]], [[Mosambiek]] en [[Zimbabwe]]. Op die [[SANBI-rooilys]] is dit as 'veilig' (LC) gelys.<ref>{{cite web |url= http://redlist.sanbi.org/species.php?species=15469-20 |title=SANBI-rooilys |language=en |archive-url= https://web.archive.org/web/20160414223827/http://redlist.sanbi.org/species.php?species=15469-20 |archive-date=14 April 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die boom is gewoonlik groot en regop met 'n platterige kroon. Dit vorm digte stande op die noordelike vloedvlaktes soos in die [[Orpenruskamp|Orpen]]-gebied van die [[Krugerwildtuin]]. In die suide van die wildtuin vorm dit ook 'n belangrike element van die Delagoa-ruigtes.<ref name="gra1">{{cite book |last1=Grant |first1=Rina |last2=Van Gogh |first2=Joan |title=Sappi Tree Spotting: Lowveld, Including Kruger National Park |date=2006 |publisher=Jacana Media |isbn=1770092374 |page=41 |url=https://books.google.co.za/books?id=4YhqnA60jUEC&pg=PA41&lpg=PA41#v=onepage&q&f=false |access-date=2 Augustus 2022}}</ref> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * ''Watter Boom is dit?'' Eugene Moll 2013 {{ISBN|978 1 77007 832 1}} * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77131669-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Senegalia|welwitschii]] [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] te54fl8xmsqrjus799nbn2dgkutm3eg 0 84417 2890454 2880862 2026-04-06T07:47:58Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890454 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Valsbruidsbos | image = | taxon = Tarenna pavettoides | authority = (Harv.) Sim, 1907 | synonyms =* ''Kraussia pavettoides'' <small>Harv.</small> * ''Tricalysia pavettoides'' <small>(Harv.) K.Schum. ex Burtt Davy</small> * ''Webera pavettoides'' <small>(Harv.) Benth. & Hook.f.</small> }} Die '''valsbruidsbos''' (''Tarenna pavettoides'') is 'n klein tot middelgroot [[boom]] wat deel van die Rubiaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] in [[Burkina Faso]], [[Burundi]], [[Demokratiese Republiek die Kongo]], [[Eswatini]], [[Ghana]], [[Guinee]], [[Ivoorkus]], [[Kameroen]], [[Kenia]], [[Liberië]], [[Malawi]], [[Mosambiek]], [[Nigerië]], [[Rwanda]], die [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]], [[Sierra Leone]], [[Soedan]], [[Suid-Afrika]], [[Suid-Soedan]], [[Tanzanië]], [[Uganda]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die plant voor vanaf [[Port St. Johns]] en noordwaart tot in eSwatini en [[Mosambiek]]. Dit groei onder die kruin van [[woud]]e en in [[moeras]]woude. == Galery == <gallery> Tarenna pavettoides 1DS-II 4-4808.jpg Tarenna pavettoides subsp pavettoides, loof en vrugte, Krantzkloof NR.jpg|Loof en vrugte, [[Krantzkloof-natuurreservaat]] </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bronnelys == * ''Watter Boom is dit?'' Eugene Moll 2013 {{ISBN|978 1 77007 832 1}} * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1415-6 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:767565-1 Plants of the World Online] == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Tarenna pavettoides}} * {{Wikispecies-inlyn|Tarenna pavettoides}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Flora van Burkina Faso]] [[Kategorie:Flora van Burundi]] [[Kategorie:Flora van die Demokratiese Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Ghana]] [[Kategorie:Flora van Guinee]] [[Kategorie:Flora van Ivoorkus]] [[Kategorie:Flora van Kameroen]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Liberië]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Nigerië]] [[Kategorie:Flora van Rwanda]] [[Kategorie:Flora van die Sentraal-Afrikaanse Republiek]] [[Kategorie:Flora van Sierra Leone]] [[Kategorie:Flora van Soedan]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Suid-Soedan]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] 2hhmvyuij9d9tdrqhulpxhh447g4kmp 0 84488 2890327 2820266 2026-04-05T21:10:29Z Dumbassman 62009 2890327 wikitext text/x-wiki {{album | kunstenaar = [[The Doors]] | titel = The Doors | vrystelling = 4 Januarie 1967 | etiket = Elektra | formate = langspeelplaat | musiekstyl = Psychedelic rock, acid rock | aantal_snitte = 11 | speeltyd = 44:28 | besetting = Jim Morrison, Robby Krieger, Ray Manzarek, John Densmore | produsent = Paul A. Rothchild | ateljee = | vorige = | volgende = ''[[Strange Days (The Doors)|Strange Days]]'' (1967) }} '''''The Doors''''' is die debuutalbum van die Amerikaanse rockgroep [[The Doors]], vrygestel op 4 Januarie 1967. Die [[Musiekalbum|album]] bevat hul deurbraak enkelsnit " ''Light My Fire'' " en die lang liedjie " ''The End'' " met sy Oidipus-kompleks gesproke woorddeel. The Doors was sentraal tot die ontwikkeling van psigedeliese rock en word krities bekroon. In 2012 was dit nommer 42 in die ''Rolling Stone-tydskrif'' se 500 beste albums van alle tye. Die oorspronklike album het 20 miljoen eksemplare verkoop, en is in die Grammy Hall of Fame ingesluit. ''Light My Fire'' is ook in die Grammy Hall of Fame ingesluit. Dit is verskeie kere heruitgegee op [[CD]], insluitende 'n 2007-''remaster'' en 'n 2017 "50ste verjaarsdag Deluxe-uitgawe." In 2015 het die Library of Congress The Doors gekies vir insluiting in die nasionale-opnameregister gebaseer op die kulturele, artistieke of historiese betekenis van die album.<ref>[https://www.loc.gov/today/pr/2015/15-041.html New Entries to National Recording Registry | News Releases - Library of Congress<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304081256/http://www.acclaimedmusic.net/Current/Radiohead.htm |date=Maart 4, 2016 }}</ref> ==Agtergrond== The Doors se finale lid is in die middel van 1965 aangestel nadat Ray Manzarek se twee broers die groep verlaat het en Robby Krieger by hulle aangesluit het. Krieger het op daardie staduim maar slegs ses maande lank die elektriese kitaar gespeel, toe hy genooi is om 'n lid van die groep te word. Die groep het ook [[jazz]]-beïnvloed dromspeler John Densmore en die charismatiese, en later ikoniese [[Jim Morrison]] as hoofsanger. Die groep is aanvanklik geteken deur Columbia Records vir 'n kontrak van ses maande, maar het ingestem om hul te laat gaan nadat die platemaatskappy nie 'n produsent vir die album kon kry nie. Nadat hulle van die kontrak vrygestel is, het The Doors klubs, waaronder die London Fog en die Whiskey A Go Go, gespeel totdat hulle geteken is deur [[Elektra Records]] deur Jac Holzman. ==Opname== Die album is opgeneem deur produsent Paul A. Rothchild en klankingenieur Bruce Botnick by die Sunset Sound Studios in [[Hollywood]], [[Kalifornië]] in minder as een maand in Augustus en September 1966.<ref>{{Cite web|url=http://mildequator.com/recordinghistory/studioinfo.html|title=The Doors Studio Dates & Info|website=mildequator.com|access-date=2018-08-12}}</ref>. 'n Vier-kanaal-bandmasjien is gebruik vir opname, met hoofsaaklik drie bande: [[bas]] en [[Trom|dromme]] op een, [[kitaar]] en [[orrel]] op 'n ander, en Morrison se sang op die derde. Die vierde band is gebruik vir oordrag. Kreiger en sessiemusikant Larry Knechtel het elektriese bas op verskeie liedjies gespeel om die inpak van die klank van Manzarek se Fender Rhodes-elektriese-orrel se bas te versterk.<ref>{{cite book |page=139 |title=Jim Morrison: LIfe, Death, Legend |first=Stephen |last=Davis |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-1-101-21827-3 |url=https://books.google.com/books?id=fLzRXcFh4aQC&pg=PA139 |accessdate=Desember 20, 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161221061345/https://books.google.com/books?id=fLzRXcFh4aQC&pg=PA139 |archivedate=December 21, 2016 |df=mdy-all }}</ref><ref>{{cite book |first=Steve |last=Sullivan |title=Encyclopedia of Great Popular Song Recordings |year=2013 |volume=2 |publisher=Scarecrow Press |pages=484–5 |isbn=978-0-8108-8296-6 |url=https://books.google.com/books?id=QWBPAQAAQBAJ&pg=PA485 |accessdate=December 20, 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161221063005/https://books.google.com/books?id=QWBPAQAAQBAJ&pg=PA485 |archivedate=Desember 21, 2016 |df=mdy-all }}</ref><ref>{{cite book |last=Hartman |first=Kent |title=The Wrecking Crew: The Inside Story of Rock and Roll's Best-Kept Secret |publisher=Macmillan |year=2012 |page=2 |isbn=978-0-312-61974-9 |url=https://books.google.com/books?id=-ne73TRP1FQC&pg=PA2 |accessdate=Desember 20, 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161221081707/https://books.google.com/books?id=-ne73TRP1FQC&pg=PA2 |archivedate=Desember 21, 2016 |df=mdy-all }}</ref> Vir ''The End'' is twee opnames saam geredigeer om die finale opname te kry. == Ontvangs en nalatenskap == In 'n kontemporêre resensie vir ''Crawdaddy!''-tydskrif, het Paul Williams The Doors as 'n "album van 'n grootteorde" beskou terwyl die groep vergelyk word met Brian Wilson en die [[Rolling Stones]] as skeppers van "moderne musiek", waarmee "kontemporêre jazz" en "klassieke" komponiste probeer meeding ". Williams het bygevoeg: "Die geboorte van die groep is in hierdie album, en dit is so goed soos enigiets in rock. Die wonderlike feit oor the Doors is dat hulle sal verbeter."<ref>{{cite web |url=https://www.thedoors.com/news/doors-review-crawdaddy-1184 |last=Williams |first=Paul |date=May 5, 1967 |title=The Doors Review – Crawdaddy! |publisher=thedoors.com |accessdate=Augustus 31, 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150910111602/https://www.thedoors.com/news/doors-review-crawdaddy-1184 |archivedate=September 10, 2015 |df=mdy-all }}</ref> Robert Christgau was minder entoesiasties in sy kolom vir ''Esquire'', hy beveel die album aan maar met voorbehoud. Hy het van Manzarek se orrelspel en Morrison se "buigsame, maar soms vae" sang gehou. Terwyl die teenwoordigheid van 'n "oorspronklike grootse harde rock " in ''Break on Through'' en slim liedjies soos ''Twentieth Century Fox'' beklemtoon, maar was hy krities op meer " esoteriese " materiaal soos die "lang, duistere treurlied ''The End''".<ref>{{cite journal|last=Christgau|first=Robert|date=Junie 1967|url=http://www.robertchristgau.com/xg/bk-aow/columns.php|title=Columns|journal=Esquire (magazine)|accessdate=April 23, 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160428110900/http://www.robertchristgau.com/xg/bk-aow/columns.php|archivedate=April 28, 2016|df=mdy-all}}</ref> Hy het ook Morrison se [[liriek]]e dikwels selfsugtig gevind, veral lirieke soos "ons liefde word 'n begrafnis brandstapel", wat hy gesê het bederf ''Light My Fire'', en "die mistigheid wat as diepte aanvaar word van soveel liefhebbers van rockgedigte" in ''The End''.<ref>{{cite journal|journal=Cheetah|date=December 1967|url=http://www.robertchristgau.com/xg/music/lyrics-che.php|title=Rock Lyrics Are Poetry (Maybe)|last=Christgau|first=Robert|accessdate=April 23, 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160412032721/http://www.robertchristgau.com/xg/music/lyrics-che.php|archivedate=April 12, 2016|df=mdy-all}}</ref> The Doors is sedertdien gereeld deur kritici as een van die grootste albums van alle tye beskou. Volgens ''Acclaimed Music'' is dit die 27ste mees gesogte opname op altyd lyste. In 2003 het Parke Puterbaugh van ''Rolling Stone'' die album; "...die LA-viertal se suksesvolste huwelik van rockdigte met klassiek geharde harde rock - 'n beskonke, onberispelike klassieke" genoem.<ref name="Puterbaugh">{{cite journal|last=Puterbaugh |first=Parke |date=April 8, 2003 |url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/the-doors-20030408 |title=The Doors by The Doors |journal=[[Rolling Stone]] |location=New York |accessdate=April 23, 2016 |deadurl=unfit |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110807113218/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/the-doors-20030408 |archivedate=August 7, 2011 }}</ref> Sean Egan van ''BBC Music'' verklaar, "Die [[eponiem]] debuut van The Doors het populêre musiek in gebiede geneem wat voorheen onmoontlik gedink is; die aanmoediging om die [[bewussyn]] van die eerste snit ''Break Through Through'' uit te brei, was net die begin van sy brandende agenda."<ref>[https://www.bbc.co.uk/music/reviews/xnwx BBC Music review] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160321151340/http://www.bbc.co.uk/music/reviews/xnwx |date=March 21, 2016 }}</ref> The Doors is nommer 42 op ''Rolling Stone'' se lys van die 500 grootste albums van alle tye en ook in die Rolling Stone Hall of Fame.<ref>{{cite web |url=http://www.acclaimedmusic.net/Current/The%20Doors.htm |title=The Doors |publisher=Acclaimed Music |access-date=23 April 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180130060324/http://www.acclaimedmusic.net/Current/The%20Doors.htm |archive-date=30 Januarie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Dit is nommer 75 op die tydskrif ''Q'' se 100 grootste albums ooit<ref>{{cite web |title=Q Magazine 100 Greatest Albums Ever |url=http://www.discogs.com/lists/Q-Magazine-100-Greatest-Albums-Ever/118720?page=2 |publisher=Discogs |access-date=7 Februarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170810091954/https://www.discogs.com/lists/Q-Magazine-100-Greatest-Albums-Ever/118720?page=2 |archive-date=10 Augustus 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>, en nommer 226 in ''NME'' - tydskrif se 500 grootste albums van alle tye.<ref>{{cite web |title=The 500 Greatest Albums of All Time |url=http://www.nme.com/photos/the-500-greatest-albums-of-all-time-300-201/324403 |publisher=NME |access-date=7 Februarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161004170835/http://www.nme.com/photos/the-500-greatest-albums-of-all-time-300-201/324403/ |archive-date= 4 Oktober 2016 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> In 2007 het ''Rolling Stone'' dit op hul lys van die 40 noodsaaklike albums van 1967 geplaas.<ref>{{cite web |url=https://www.rollingstone.com/photos/gallery/15327933/the_40_essential_albums_of_1967/photo/1/large |title=Rolling Stone : Photos : The 40 Essential Albums of 1967 : |date=2007 |website=[[Rolling Stone]] |access-date=Desember 20, 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615013232/http://www.rollingstone.com/photos/gallery/15327933/the_40_essential_albums_of_1967/photo/1/large/ |archive-date=15 Junie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> == Snitte en snitlengtes == # ''Break on Through'' ''(Morrison, Krieger, Manzarek, Densmore)'' - 2:29<br /> # ''Soul Kitchen'' ''(Morrison, Krieger, Manzarek, Densmore)'' - 3:35<br /> # ''The Crystal Ship'' ''(Morrison, Krieger, Manzarek, Densmore)'' - 2:34<br /> # ''20th Century Fox'' ''(Morrison, Krieger, Manzarek, Densmore)'' - 2:33<br /> # ''Alabama Song (Whiskey Bar)'' ''(Bertolt Brecht, Kurt Weill)'' - 3:20<br /> # ''Light My Fire'' ''(Morrison, Krieger, Manzarek, Densmore)'' - 7:06<br /> # ''Back Door Man'' ''(Dixon)'' - 3:34<br /> # ''I Looked at You'' ''(Morrison, Krieger, Manzarek, Densmore)'' - 2:22<br /> # ''End of the Night'' ''(Morrison, Krieger, Manzarek, Densmore)'' - 2:52<br /> # ''Take It as It Comes'' ''(Morrison, Krieger, Manzarek, Densmore)'' - 2:53<br /> # ''The End'' ''(Morrison, Krieger, Manzarek, Densmore)'' - 11:41 ==Verwysings== {{Verwysings}} [[Kategorie:Engelse albums]] 2m9g4hvpbihme0zqp5ozph4t9qnh5f6 0 86534 2890556 2489170 2026-04-06T10:22:51Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890556 wikitext text/x-wiki Die '''ampere''' (simbool: '''A'''), dikwels verkort tot '''amp''', <ref name="BIPM2006">{{Cite web|url=https://www.bipm.org/utils/common/pdf/si_brochure_8_en.pdf|title=Bureau International des Poids et Mesures|year=2006|page=130|archive-url=https://web.archive.org/web/20170814094625/http://www.bipm.org/utils/common/pdf/si_brochure_8_en.pdf|archive-date=14 August 2017|access-date=21 November 2011}}</ref> is die SI-basiseenheid van [[elektriese stroom]],<ref name="MEP for amp">{{Cite web|url=https://www.bipm.org/documents/20126/41489676/SI-App2-ampere.pdf/0987a90e-051b-dd7f-827d-3f7b32751a61?version=1.5&t=1637237858322&download=false|title=Mise en pratique for the definition of the ampere in the SI|last=BIPM|date=20 May 2019|website=BIPM|access-date=18 February 2022}}</ref><ref name="BIPMdefinition">{{Verwysing|title=SI brochure|access-date=19 November 2011}}</ref> <ref>[http://physics.nist.gov/cuu/Units/ampere.html Base unit definitions: Ampere] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425134625/http://www.physics.nist.gov/cuu/Units/ampere.html}} Physics.nist.gov. Retrieved on 28 September 2010.</ref> vernoem na die [[Frankryk|Franse]] wiskundige en fisikus [[André-Marie Ampère]] (1775–1836), wat saam met die [[Denemarke|Deense]] fisikus [[Hans Christian Oersted]] as die vader van [[elektromagnetisme]] beskou word. Volgens die 2019-herdefinisie van die SI-basis-eenhede word die ampere gedefinieer deur die grootte van die elementêre lading te stel op {{Val|1.602176634|e=-19}},<ref name="MEP for amp">{{Cite web|url=https://www.bipm.org/documents/20126/41489676/SI-App2-ampere.pdf/0987a90e-051b-dd7f-827d-3f7b32751a61?version=1.5&t=1637237858322&download=false|title=Mise en pratique for the definition of the ampere in the SI|last=BIPM|date=20 May 2019|website=BIPM|access-date=18 February 2022}}</ref> wat beteken 'n ampere is 'n elektriese stroom gelykstaande aan {{Val|e=19}} elementêre ladings wat elke {{Val|1.602176634}} sekondes verbygaan. Voor die herdefinisie is die ampere gedefinieer as die stroom wat deur 2 parallelle drade 1 [[meter]] uitmekaar gevoer moet word om 'n magnetiese krag van {{Val|2|e=-7}} [[Newton (eenheid)|newton]] per meter te produseer. Die ampere is vernoem na die Franse fisikus en wiskundige [[André-Marie Ampère]] (1775–1836), wat [[elektromagnetisme]] bestudeer het en die grondslag van [[Elektromagnetisme|elektrodinamika]] gelê het. Ter erkenning van Ampère se bydraes tot die skepping van moderne elektriese wetenskap, het 'n internasionale konvensie, onderteken by die 1881 International Exposition of Electricity, die ampere as 'n standaardeenheid van elektriese meting vir elektriese stroom vasgestel. == Voormalige definisie in die SI == Tot 2019 het die SI die ampere soos volg gedefinieer:<blockquote>Die ampère is daardie konstante stroom wat, as dit in twee reguit parallelle geleiers van oneindige lengte, van weglaatbare sirkelvormige deursnee gehandhaaf word, en een [[meter]] van mekaar in vakuum geplaas word, tussen hierdie geleiers 'n krag gelykstaande aan {{Val|2|e=-7}} [[Newton (eenheid)|newton]] per meter lengte.<ref>{{Verwysing|first=Paul MS|last=Monk|title=Physical Chemistry: Understanding our Chemical World|publisher=John Wiley & Sons|year=2004|isbn=0-471-49180-2|url=https://books.google.com/books?id=LupAi35QjhoC&q=ampere+definition+si&pg=PA16}}</ref></blockquote> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://physics.nist.gov/cuu/ Die NIST-verwysing oor konstante, eenhede en onsekerheid] * [http://physics.nist.gov/cuu/Units/ampere.html NIST ''Definisie van ampere en μ ₀''] {{Normdata}} [[Kategorie:SI-basiseenhede]] lqol5b30m0y1yb291kixwzmpf5s1rjv 0 87313 2890496 2847915 2026-04-06T09:58:15Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890496 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Holy bible book.jpg|duimnael|292x292px|'n Foto van 'n Bybel.]] Die '''Apokriewe boeke''' (van die Griekse woord ἀπόκρυφος apókruphos, "om iets weg te steek") is die Joodse geskrifte wat nie in die [[Hebreeuse Bybel]] of in die meeste moderne [[Bybel]]s ingesluit is nie. Met die term "Apokriewe boeke" word dié geskrifte aangedui wat oënskynlik Bybels is omdat hulle aan die naam van 'n geïnspireerde skrywer gekoppel word of aanvullende mededelings doen oor Bybelse gegewens, maar nie amptelik as Bybelboeke aanvaar word nie. Apokrief beteken hier [[Bybelse kanon|niekanoniek]], oftewel nie deel van die Bybel nie. Onder Protestante word die Ou en Nuwe Testamentiese Appokriewe boeke beskou as boeke wat nie in die Bybel hoort nie omdat dit: * nie onder God se gesag geskryf is nie; * verkeerde idees bevat; * in teenstelling met die ander 66 boeke staan. Die [[Rooms-Katolieke Kerk]] se opinie daaroor verskil. In 1546 het die Kerk by die Sinode van Trente formeel bevestig dat die ekstra [[Ou Testament]]iese boeke, wat nie in die Hebreeuse Bybel is nie, volgens hulle as gesaghebbend aanvaar is. Die opvattings van die [[Protestantisme|Protestante]] en Rooms-Katolieke stem ooreen wat die [[Nuwe Testament]] betref: Al die legendariese verhale wat afsonderlik van die Nuwe Testament ontstaan het, soos die sogenaamde [[evangelie]]s oor die jeug van [[Jesus]] en "handelinge" van verskillende [[apostel]]s, is deur Protestante sowel as Rooms-Katolieke eenparig as deel van die Bybel verwerp. Wat die Ou Testament betref, bestaan daar wel 'n meningsverskil. By Protestante dui die benaming Apokriewe boeke in die algemeen op 'n bepaalde groep boeke waarvan die meeste wel as kanonieke boeke deur Rooms-Katolieke aanvaar word. Dit is hoofsaaklik 'n reeks geskrifte wat nie in die Hebreeuse Bybel voorkom nie, maar wel in die ou Griekse Bybelvertaling, die [[Septuagint]]. Die Rooms-Katolieke dui dié geskrifte aan met die tegniese term "deuterokanonieke boeke". Hulle is as ’n aanhangsel in ou uitgawes van die Nederlandse Statebybel opgeneem. Ook in die uitgawe van die nuwe Bybelvertaling van die Evangelies-Lutherse Kerk, kan 'n mens die meeste daarvan in 'n afsonderlike afdeling tussen die Ou en Nuwe Testament kry. == Ou Testamentiese Apokriewe boeke == Die Ou Testament bevat 39 boeke, wat in drie afdelings opgedeel kan word: * Die wet (as gesaghebbend aanvaar teen omstreeks 450&nbsp;v.C.) * Die profete (as gesaghebbend aanvaar teen omstreeks 200&nbsp;v.C.) * Die geskrifte (as gesaghebbend aanvaar teen omstreeks 100&nbsp;n.C.) Ná die ballingskap van die Jode was daar baie Jode buite Palestina wat nie [[Hebreeus]] of [[Aramees]] verstaan het nie, maar steeds daarin belanggestel het om die Ou Testament in 'n skrif en taal te lees wat hulle wel verstaan. In die 3de eeu het werk begin aan 'n Griekse vertaling van die Hebreeuse Bybel. Dit staan as die Septuagint (afgekort as LXX) bekend. In die vertaalproses het verskille egter tussen die twee weergawes ingesluip. Die Apokriewe boeke is in die proses gebore. Bekende kerkleiers deur die geskiedenis het die Apokriewe boeke as gesaghebbend beskou. Selfs [[Augustinus]] (omstreeks 354-430) het die Ou Testamentiese Apokriewe boeke as ’n volwaardige deel van die Ou Testament beskou: 'n duidelike aanduiding van die Septuagint se impak. [[Lêer:LostApocryphaOfTheOldTestamentMRJames.djvu|duimnael|348x348px|'n Weergawe van die Ou Testamentiese Apokriewe boeke in [[Engels]].]] === Die Ou Testamentiese Apokriewe boeke sluit in === * [[Boek van Tobit]] (in die Rooms-Katolieke, Griekse en [[Kerkslawies|Slawiese]] Bybels) *[[Judit]] (in die Rooms-Katolieke, Griekse en Slawiese Bybels) *[[Toevoegings tot die boek van Ester]] (in die Rooms-Katolieke, Griekse en Slawiese Bybels) *[[Wysheid van Salomo]] (in die Rooms-Katolieke, Griekse en Slawiese Bybels) *[[Wysheid van Ben Sirag]] (in die Rooms-Katolieke, Griekse en Slawiese Bybels) *[[Barug]] (in die Rooms-Katolieke, Griekse en Slawiese Bybels) *[[Brief van Jeremia]] (Barug 6 in sommige Bybels) (in die Rooms-Katolieke, Griekse en Slawiese Bybels) *[[Susanna]] (in die Griekse en Slawiese Bybels, en [[Daniël]] 13 in die Rooms-Katolieke Bybel) *[[Asarja se gebed en Die Lied van die drie jong manne|Asarja se gebed en die lied van die drie jong manne]] (in die Griekse en Slawiese Bybels) en tussen Daniël 3:23-24??? in die Rooms-Katolieke Bybel) *[[Bel en die draak]] (in die Griekse en Slawiese Bybels en Daniël 14 in die Rooms-Katolieke Bybel) *[[1 Makkabeërs]] (in die Rooms-Katolieke, Griekse en Slawiese Bybels) *[[2 Makkabeërs]] (in die Rooms-Katolieke, Griekse en Slawiese Bybels) *[[3 Makkabeërs]] (in die Griekse Bybel) *[[4 Makkabeërs]] (bylae tot die Griekse Bybel) *[[1 Esdras]] (in die [[Griekse Bybel]]) *[[2 Esdras]] (in die Slawiese Bybel en 'n bylae tot die [[Latynse Vulgata]]) *[[Gebed van Manasse]] (in die Griekse Bybel) *[[Psalm 151]] (in die Griekse Bybel) == Nuwe Testamentiese Apokriewe boeke == Daar is egter ’n verskil tussen die Ou en Nuwe Testament se Apokriewe boeke; dit is twee verskillende groepe boeke met 'n verskillende geskiedenis en waarde vir die kerk. Eers toe die kerk in die 4de eeu die staatskerk geword het, was daar amptelike openbare uitsprake oor watter boeke gesaghebbend is en watter nie. Die bepalende faktor in die beskouing van die Nuwe Testamentiese boeke is betroubaarheid - watter boeke hulle nog altyd gesien het as gesaghebbend. Geleerdes stem nie altyd ooreen oor watter boeke as Nuwe Testamentiese Apokriewe boeke beskou moet word nie. Voorbeelde van die Nuwe Testamentiese Apokriewe boeke is: === Evangelies === * Evangelie van die Ebioniete * Evangelie van die Hebreërs * [[Evangelie van Nikodemus]] * [[Evangelie van Petrus]] * [[Kindheidsevangelie van Tomas]] * [[Proto-Evangelie van Jakobus]] * [[Evangelie volgens Maria]] * [[Evangelie volgens Philippus]] * [[Evangelie volgens Tomas]] === Handelinge === * Handelinge van Andreas * Handelinge van Johannes * [[Handelinge van Paulus]] * Handelinge van Filippus * [[Handelinge van Petrus]] * Handelinge van Tomas === Briewe === * Die Abgarlegende * Briefwisseling tussen Paulus en Seneka * Pseudo-Titus * Paulus se [[Brief aan die Laodisense]] === Openbarings === * Openbaring aan Petrus * Openbaring aan Paulus * Openbaring aan Tomas == Bronnelys == * Apokriewe Ou en Nuwe Testament. Verlore boeke uit die Bybelse tyd. 2005. Jan van der Watt. Francois Tolmie. {{ISBN|1-77000-192-1}} * [[Wêreldspektrum]], Volume 2, bl.39, {{ISBN|0908409419}} {{Bybelboeke}} {{Normdata}} [[Kategorie:Apokriewe boeke| ]] [[Kategorie:Nuwe Testament]] [[Kategorie:Ou Testament]] m10luvepszk6u443vlctpbqlnywc48q 0 93706 2890127 2890126 2026-04-05T12:05:04Z BurgertB 2401 2890127 wikitext text/x-wiki {{Moordenaar | naam = Jack the Ripper | beeld = JacktheRipper1888.jpg | onderskrif=''"With the Vigilance Committee in the East End: A Suspicious Character" uit ''The Illustrated London News'', 13 Oktober 1888.'' | gebore = | oorlede = | doodsrede = | land = Brittanje | bynaam = "Jack the Ripper" <br>"Die Whitechapel-moordenaar" <br />"Leather Apron" | beroep = | misdaad = Reeksmoordenaar | plek = Whitechapel, [[Londen]] | datums = 1888-'91? <br /> 1888 – "kanonieke 5" | slagoffers = | gedood = Onbekend (5 of meer) | beseer = | metode = Verminking en moord | motief = | vonnis = | vonnisdatum = | vrygelaat = | other1 = }} '''Jack the Ripper''' is die bekendste van verskeie name wat aan ’n ongeïdentifiseerde [[reeksmoordenaar]] gegee is wat in 1888 hoofsaaklik in die arm [[Londen]]se gebied Whitechapel bedrywig was. Die naam het ontstaan nadat die polisie ’n brief van iemand gekry het waarin die skrywer homself so genoem en beweer het hy is die moordenaar. Daar word algemeen geglo die brief was ’n siek grap, of dat dit deur ’n joernalis geskryf kon gewees het om belangstelling in die storie te verhoog. In misdaadlêers en [[koerant]]e is hy aanvanklik "die Whitechapel-moordenaar" of "Leather Apron" genoem. Aanvalle wat met Jack the Ripper verbind word, was gewoonlik op vroulike [[Prostitusie|prostitute]] wat in die arm dele van Londen gewerk het. Hulle keel is afgesny voordat die onderlyf vermink is. Die feit dat inwendige [[Orgaan|organe]] uit minstens drie van die slagoffers verwyder is, het gelei tot voorstelle dat die moordenaar kennis van die menslike [[anatomie]] of [[chirurgie]] het. Vanweë die geweld van die moorde het die publiek dit al hoe meer verbind met een mens, wat hulle Jack the Ripper begin noem het. Die groot dekking van die moorde in koerante het daartoe gelei dat hy ’n internasionale legende geword het. Hoewel 11 gewelddadige moorde tot in 1891 in Whitechapel gepleeg is, kon die polisie nie almal met mekaar verbind nie. Vyf slagoffers is tussen 31 Augustus en 9 November 1888 vermoor; hulle word die "kanonieke vyf" genoem en daar word geglo hulle moorde hou verband met mekaar. Hulle is: Mary Ann Nichols, Annie Chapman, Elizabeth Stride, Catherine Eddowes en Mary Jane Kelly. Omdat die moorde nooit opgelos is nie, het die legendes oor Jack the Ripper ’n kombinasie geword van ware historiese navorsing, folklore en samesweringsteorieë. Daar is nou al meer as 100 teorieë oor die Ripper se identiteit en talle fiksiewerke oor die moorde. == Agtergrond == In die middel van die [[19de eeu]] was daar ’n groot toename in [[Ierland|Ierse]] immigrante in Engeland wat die bevolking in dele van baie stede, onder meer die East End van Londen, geweldig opgestoot het. Van 1882 het [[Jood]]se [[pogrom]]-vlugtelinge uit die [[Russiese Ryk]] en ander dele van [[Oos-Europa]] ook na dié gebied gestroom.<ref>Kershen, Anne J., "The Immigrant Community of Whitechapel at the Time of the Jack the Ripper Murders", in Werner, pp. 65–97; Vaughan, Laura, "Mapping the East End Labyrinth", in Werner, p. 225</ref> Werk- en behuisingstoestande het versleg en ’n groot ekonomiese subklas het ontwikkel.<ref>[http://booth.lse.ac.uk/ ''Life and Labour of the People in London'' (Londen: Macmillan, 1902–1903)] (Die Charles Booth aanlyn argief) besoek op 5 Augustus 2008</ref> Diefstal, geweld en alkoholmisbruik was algemeen en die armoede het baie vroue tot [[prostitusie]] gedryf. In Oktober 1888 is geskat dat daar 62 bordele en 1&nbsp;200 prostitute in Whitechapel was.<ref>Evans and Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', p. 1; Polisieverslag van 25 Oktober 1888, MEPO 3/141 ff. 158–163, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 283; Fido, p. 82; Rumbelow, p. 12</ref> Die ekonomiese probleme het gepaard gegaan met ’n toename in sosiale spanning. Tussen 1886 en 1889 het gereelde demonstrasies gelei tot polisieoptrede en verdere openbare onrus.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 131–149; Evans en Rumbelow, pp. 38–42; Rumbelow, pp. 21–22</ref> Antisemitisme, misdaad, rassisme en armoede het mense laat glo Whitechapel is ’n berugte, immorele plek.<ref>Marriott, John, "The Imaginative Geography of the Whitechapel murders", in Werner, pp. 31–63</ref> In 1888 is sulke idees versterk deur ’n reeks gewelddadige, groteske moorde wat toegeskryf is aan een man, wat Jack the Ripper genoem is, en dit het ongekende aandag in die media geniet.<ref>Haggard, Robert F. (1993), "Jack the Ripper As the Threat of Outcast London", ''Essays in History'', vol. 35, Corcoran Department of History at the University of Virginia</ref> == Moorde == [[Lêer:Whitechapel Spitalfields 7 murders.JPG|duimnael|links|280px|Die plekke waar die eerste sewe Whitechapel-moorde gepleeg is.]] Die groot getal aanvalle op vroue in dié tyd in die East End maak dit moeilik om te bepaal hoeveel van die moorde een persoon se werk was.<ref>Woods and Baddeley, p. 20</ref> Elf aparte moorde is tussen 3 April 1888 en 13 Februarie 1891 gepleeg, en hulle was saam in polisieverslae bekend as die Whitechapel-moorde.<ref name=met>{{Citation |url=http://content.met.police.uk/Article/The-Crimes/1400015321521/1400015321521|title=The Crimes|publisher=London Metropolitan Police|accessdate=1 Oktober 2014}}</ref><ref>Cook, pp. 33–34; Evans and Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 3</ref> Menings wissel oor hoeveel moorde die Ripper se werk was, maar vyf slagoffers, bekend as die "kanonieke vyf", se dood word in die algemeen aan hom toegeskryf.<ref>Cook, p. 151</ref> Die meeste kenners meen diep snymerke aan die keel, verminkings van die onderlyf, die verwydering van interne organe en al hoe erger gesigsverminkings was Jack the Ripper se modus operandi.<ref name=keppel /> Die twee eerste Whitechapel-slagoffers, Emma Elizabeth Smith en Martha Tabram, maak nie deel van die "kanonieke vyf" uit nie.<ref>Evans and Rumbelow, pp. 47–55</ref> Smith is op 3 April 1888 beroof en seksueel aangerand. ’n Stomp voorwerp is in haar [[vagina]] opgedruk en dit het haar [[buikvlies]] geskeur. Sy het buikvliesontsteking gekry en is die volgende dag in die hospitaal oorlede.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 27–28; Evans en Rumbelow, pp. 47–50; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 4–7</ref> Sy het gesê twee of drie mans het haar aangeval van wie een ’n tiener was.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 28; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 4–7</ref> Die pers het die aanval met die latere moorde verbind, maar die meeste kenners beskou dit as ’n bendevoorval wat niks met die Ripper-saak te doen het nie.<ref name=met /><ref name=odnb /><ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 29–31; Evans en Rumbelow, pp. 47–50; Marriott, pp. 5–7</ref> Tabram is op 7 Augustus 1888 vermoor; sy het 39 steekwonde gehad. Die geweld van die aanval, die gebrek aan ’n duidelike motief en die nabyheid aan die plek en datum van die ander moorde het daartoe gelei dat die polisie die moorde met mekaar verbind het.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 51–55</ref> Wat die aanval van die ander onderskei, is die feit dat sy gesteek is en nie keelaf gesny of in haar onderlyf vermink is nie. Baie kenners beskou dit dus as ’n afsonderlike geval.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 51–55; Marriott, p. 13</ref> === "Kanonieke vyf" === [[Beeld:CatherineEddowesJacktheRipperCanomicleVictimFourMitreSq.30091888a.jpg|thumb|220px|'n Destydse polisietekening van die liggaam van Catherine Eddowes, soos dit op Mitreplein ontdek is.]] Die sogenaamde kanonieke vyf van Ripper se slagoffers was Mary Ann Nichols, Annie Chapman, Elizabeth Stride, Catherine Eddowes en Mary Jane Kelly. Nichols se lyk is op Vrydag 31 Augustus 1888 omstreeks 03:40 ontdek. Haar keel is met twee hale afgesny en haar onderlyf is deur ’n groot sny oopgekloof. Dieselfde mes het ander wonde aan die onderlyf toegedien.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 60–61; Rumbelow, pp. 24–27</ref> Chapman se lyk is op 8 September omstreeks 06:00 naby ’n deur in ’n agterplaas ontdek. Sy is ook met twee hale keelaf gesny.<ref>Rumbelow, p. 42</ref> Haar onderlyf is heeltemal oopgekloof en later is ontdek haar [[baarmoeder]] is verwyder.<ref>Marriott, pp. 26–29; Rumbelow, p. 42</ref> By die nadoodse ondersoek het een getuie gesê hy het Chapman omstreeks 05:30 saam met ’n slordige, donkerharige man gesien.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 153; Cook, p. 163; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 98; Marriott, pp. 59–75</ref> Stride en Eddowes is vroeg die oggend van Sondag 30 September 1888 vermoor. Stride se lyk is omstreeks 01:00 ontdek. Die oorsaak van haar dood was ’n enkele sny wat die hoofslagaar aan die linkerkant van haar nek afgesny het. Dit is onseker of iemand anders haar vermoor het en of die Ripper versteur is terwyl hy die moord gepleeg het, want haar onderlyf is nie vermink nie.<ref>Cook, p. 157; Marriott, pp. 81–125</ref> Getuies wat gedink het hulle het haar vroeër die aand saam met ’n man gesien, se beskrywings verskil; volgens sommige was die man donker en volgens ander lig; volgens sommige slordig en volgens ander netjies aangetrek.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 176–184</ref> Eddowes se lyk is sowat ’n driekwartier later ontdek. Haar keel is afgesny en haar onderlyf oopgekloof. Haar linkernier en ’n groot deel van die baarmoeder is verwyder. ’n Plaaslike inwoner het iemand wat Eddowes kon gewees het, kort voor die moord saam met ’n slordige, ligte man gesien.<ref name=lawende /> Twee metgeselle kon nie sy beskrywing beaam nie.<ref name=lawende>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 193–194; Chief Inspector Swanson's report, 6 November 1888, HO 144/221/A49301C, aangehaal in Evans en Skinner, pp. 185–188</ref> ’n Deel van Eddowes se bebloede voorskoot is by die ingang van ’n perseel gevind, en bo dit was ’n graffito wat oënskynlik ’n Jood geïmpliseer het. Dit is egter onduidelik of dit toevallig is en of die moordenaar dit geskryf het.<ref>Cook, p. 143; Fido, pp. 47–52; Sugden, p. 254</ref> Die kommissaris van polisie was bang die graffito kon [[Antisemitisme|antisemitiese]] betogings tot gevolg hê en het gelas dat dit voor dagbreek afgewas word.<ref>Brief van die kommissaris van polisie aan Godfrey Lushington, onderminister, 6 November 1888, HO 144/221/A49301C, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 183–184</ref> [[Lêer:MaryJaneKelly Ripper.jpg|duimnael|220px|links|Die amptelike [[polisiefoto]] van Mary Jane Kelly se moordtoneel.]] Kelly se verminkte liggaam is op Vrydag 9 November 1888 omstreeks 10:45 gevind op die bed van die enkelkamer waar sy gewoon het. Haar keel was heeltemal afgesny en feitlik al die organe is uit haar onderlyf verwyder. Haar hart was weg.<ref>Dr. Thomas Bond se noras, MEPO 3/3153 ff. 12-14, aangehaal in Sugden, pp. 315, 319</ref> Die "kanonieke vyf" is in die nag vermoor, in of naby ’n naweek, en óf aan die einde van die maand óf binne ’n week daarna.<ref>''Daily Telegraph'', 10 November 1888, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 339–340</ref> Die lyke is mettertyd al hoe meer vermink, buiten dié van Stride, maar iemand kon die moordenaar versteur het.<ref>Macnaghten se notas, aangehaal deur Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 584–587; Fido, p. 98</ref> Nichols se organe was nie weg nie; Chapman se baarmoeder is verwyder; Eddowes se baarmoeder en ’n nier is verwyder en haar gesig is vermink; en Kelly se ingewande is verwyder en haar gesig weggekap, hoewel net haar hart nie op die toneel gevind is nie. Die idee dat dié vyf moorde deur dieselfde persoon gepleeg is, kom uit verslae van destyds wat die ander Whitechapel-moorde uitgesluit het.<ref>Cook, p. 151; Woods en Baddeley, p. 85</ref> In 1894 het die hoof van die misdaadondersoekdepartement van die metropolitaanse polisie, sir Melville Macnaghten, in ’n verslag geskryf: "Die Whitechapel-moordenaar het vyf slagoffers gehad – net vyf slagoffers."<ref>Macnaghten se notas soos aangehaal deur Cook, p. 151; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 584–587 en Rumbelow, p. 140</ref> ’n Polisiechirurg het op 10 November 1888 dieselfde mening gehuldig.<ref name=bond /> Hedendaagse navorsers verskil oor hoeveel van die moorde die Ripper se werk was. Die skrywers Stewart P. Evans en Donald Rumbelow beweer die "kanonieke vyf" is ’n [[mite]] en dat net drie moorde definitief deur die Ripper gepleeg is: dié van Nichols, Chapman en Eddowes; hulle is onseker oor Stride en Kelly, en nog meer oor Tabram.<ref>Evans en Rumbelow, p. 260</ref> Ander glo die ses moorde tussen Tabram en Kelly was die Ripper se werk.<ref name=keppel /> === Latere Whitechapel-moorde === Kelly word algemeen beskou as die Ripper se laaste slagoffer, en daar word aangeneem die moorde het opgehou vanweë die moordenaar se dood, arres, emigrasie of opname in ’n gestig.<ref name=odnb /> Die Whitechapel-dossier bevat egter nog vier moorde wat gepleeg is ná dié van die "kanonieke vyf": dié van Rose Mylett, Alice McKenzie, die Pinchinstraat-torso en Frances Coles. Mylett is verwurg en haar lyk is op 20 Desember 1888 gevind. Omdat daar geen tekens van ’n bakleiery was nie, het die polisie geglo sy het óf haar per ongeluk opgehang terwyl sy dronk was óf selfmoord gepleeg.<ref name=mylett /> Die ondersoekjurie het egter bevind sy is vermoor.<ref name=mylett>Evans en Rumbelow, pp. 245–246; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 422–439</ref> McKenzie is op 17 Julie 1889 vermoor deurdat ’n aar aan die linkerkant van haar nek afgesny is. Daar was verskeie klein kneusplekke en snye aan haar lyf. Een patoloog wat die lyk ondersoek het, het geglo dis die Ripper se werk, terwyl ’n ander een nie saamgestem het nie.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 208–209; Rumbelow, p. 131</ref> Latere skrywers is ook verdeel tussen dié wat glo die moordenaar het die Ripper se werk nageaap sodat hy nie verdink sou word nie<ref>Evans and Rumbelow, p. 209</ref> en dié wat dit aan die Ripper toeskryf.<ref>Marriott, p. 195</ref> [[Beeld:Frances Coles 1891.jpg|thumb|200px|Frances Coles is op 13 Februarie 1891 gevind met haar keel afgesny.]] Die Pinchinstraat-torso was die torso van ’n ongeïdentifiseerde vrou sonder kop of ledemate wat op 10 September 1889 gevind is. Dit lyk moontlik dat die moord elders gepleeg en die dele van die liggaam op die toneel gelaat is.<ref>Evans en Rumbelow, p. 210; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 480–515</ref> Coles is op 13 Februarie 1891 vermoor. Haar keel is afgesny, maar haar liggaam is nie vermink nie. James Thomas Sadler, wat vroeër saam met haar gesien is, is in hegtenis geneem en van die moord aangekla, en daar is vir ’n ruk geglo dat hy Jack the Ripper is.<ref name=coles /> Hy is egter op 3 Maart 1891 vrygelaat vanweë ’n gebrek aan getuienis.<ref name=coles>Evans en Rumbelow, pp. 218–222; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 551–568</ref> Ook verskeie ander moorde is met die Ripper verbind, onder meer dié van John Gill, ’n sewejarige seun wie se lyk op 29 Desember 1888 gevind is. Sy bene is afgesny en sy onderlyf oopgekloof, sy ingewande uitgetrek en sy hart en een oor verwyder. Die ooreenkomste tussen sy moord en dié van Mary Kelly het die pers laat gis dat die Ripper die seun vermoor het.<ref name=gill /> Die seun se werkgewer, die melkman William Barrett, is twee keer vir die moord in hegtenis geneem, maar telkens vrygelaat.<ref name=gill /> Niemand anders is ooit vervolg nie.<ref name=gill>Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', p. 136</ref> == Ondersoek == Die polisielêers oor die Whitechapel-moorde wat behoue gebly het, werp ’n gedetailleerde blik op ondersoekprosedures van die [[Victoriaanse tydperk]].<ref name=canter12 /> ’n Groot polisiespan het regdeur Whitechapel van huis tot huis navrae gedoen. Forensiese materiaal is versamel en ondersoek. Verdagtes is geïdentifiseer, opgespoor en óf ondersoek óf vrygelaat. Polisiewerk volg vandag dieselfde patroon.<ref name=canter12>Canter, David (1994), ''Criminal Shadows: Inside the Mind of the Serial Killer'', Londen: HarperCollins, pp. 12–13, {{ISBN|0-00-255215-9}}</ref> Meer as 2&nbsp;000 mense is ondervra, "tot 300" is ondersoek en 80 is aangehou.<ref>Inspekteur Donald Swanson se verslag aan die departement van binnelandse sake, 19 Oktober 1888, HO 144/221/A49301C, aangehaal in Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 205; Evans en Rumbelow, p. 113; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 125</ref> Deels vanweë die publiek se idee dat die polisie nie hulle werk ordentlik doen nie, het ’n groep vrywillige burgers van die East End die Whitechapel Vigilance Committee gestig en die strate gepatrolleer op soek na verdagte karakters. Hulle het ’n petisie aan die regering gestuur waarin hulle gevra het die beloning vir inligting oor die moordenaar moet verhoog word en hulle het privaat speurders gehuur om getuies te ondervra.<ref>e.g. Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 245–252</ref> Slagters, chirurge en dokters is verdink weens die manier waarop die lyke vermink is. Die alibi's van plaaslike slagters is ondersoek en hulle is eindelik uitgesluit van verdenking.<ref>Rumbelow, p. 274</ref> Altesaam 76 slagters is ondervra, asook al hulle werknemers van die vorige ses maande.<ref>Inspekteur Donald Swanson se verslag, 19 Oktober 1888, HO 144/221/A49301C, aangehaal in Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 206 en Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 125</ref> Sekere bekendes, onder andere [[Victoria van die Verenigde Koninkryk|koningin Victoria]], het geglo die patroon van die moorde dui daarop dat die skuldige ’n slagter of veedrywer op een van die veebote was wat tussen Engeland en [[Europa]] gevaar het. Whitechapel was naby die Londense dokke,<ref>Marriott, John, "The Imaginative Geography of the Whitechapel murders", in Werner, p. 48</ref> en sulke bote het gewoonlik op ’n Donderdag of Vrydag vasgemeer en weer op ’n Saterdag of Sondag vertrek.<ref>Rumbelow, p. 93; ''Daily Telegraph'', 10 November 1888, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 341</ref> Die veebote is ondersoek, maar die datums van die moorde het nie ooreengestem met ’n enkele boot se aankoms- of vertrekdatum nie, en die bemannings is eindelik ook uit die ondersoek uitgesluit.<ref>Robert Anderson se verslag, 10 Januarie 1889, 144/221/A49301C ff. 235–6, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 399</ref> === Misdadigerprofiel === Teen die einde van Oktober het Robert Anderson, die hoof van die misdaadondersoekdepartement, die polisiechirurg Thomas Bond gevra wat sy opinie is oor die moordenaar se kennis van chirurgie.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 186–187; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 359–360</ref> Bond se mening oor die Whitechapel-moordenaar is die oudste misdadigerprofiel wat bewaar gebly het.<ref name=canter5>Canter, pp. 5–6</ref> Hy het gemeen dieselfde persoon het al vyf moorde gepleeg. "In die eerste vier gevalle lyk dit of die keel van links na regs afgesny is; in die laaste geval is dit onmoontlik om te sê weens die manier waarop die liggaam vermink is, maar bloedspatsels is gevind op die muur naby aan die plek waar die vrou se kop moes gelê het. Al die omstandighede van die moorde laat my glo die vroue moes gelê het toe hulle vermoor is en dat die keel telkens eerste afgesny is."<ref name=bond /> Hy was sterk gekant teen die idee dat die moordenaar enige kennis van anatomie of die wetenskap gehad het, of selfs dié van ’n slagter.<ref name=bond>Brief van Thomas Bond aan Robert Anderson, 10 November 1888, HO 144/221/A49301C, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 360–362 en Rumbelow, pp. 145–147</ref> Hy het geglo die man was ’n enkeling "wat periodieke aanvalle van moorddadige of erotiese manie gekry het".<ref name=bond /> Volgens hom "kon die moorddadige impulse ontwikkel het uit ’n wraaksugtige of peinsende toestand van die brein, of godsdienstige manie kon die oorspronklike siekte gewees het", maar hy het nie gedink enige van dié hipoteses is waarskynlik nie.<ref name=bond /> Terwyl daar geen aanduiding is van [[seks]]uele aktiwiteit met enige van die slagoffers nie,<ref name=keppel /><ref>Woods en Baddeley, p. 38</ref> glo [[sielkundige]]s die [[penetrasie]] van die slagoffers met ’n mes en die feit dat hulle in seksueel vernederende posisies gelos is met die wonde oop en bloot, dui daarop die moordenaar het seksuele plesier uit die aanvalle geput.<ref name=keppel>Keppel, Robert D.; Weis, Joseph G.; Brown, Katherine M.; Welch, Kristen (2005), [http://dx.doi.org/10.1002/jip.22 "The Jack the Ripper Murders: A ''Modus Operandi'' and Signature Analysis of the 1888–1891 Whitechapel Murders"], ''Journal of Investigative Psychology and Offender Profiling'', vol. 2, pp. 1–21</ref> Ander verwerp egter dié veronderstelling as ongegrond.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 187–188, 261; Woods en Baddeley, pp. 121–122</ref> == Verdagtes == [[Lêer:JacktheRipperPuck.jpg|duimnael|200px|Gissings oor wie die Ripper was; die voorblad van die tydskrif ''Puck'' van 21&nbsp;September 1889 deur die spotprenttekenaar Tom Merry.]] Die konsentrasie van die moorde oor naweke en openbare vakansiedae, asook binne ’n paar blokke van mekaar af, het baie mense laat glo die Ripper het ’n vaste werk gehad en was ’n plaaslike inwoner.<ref>Marriott, p. 205; Rumbelow, p. 263; Sugden, p. 266</ref> Ander het gedink hy was ’n opgevoede man uit die hoër klas, moontlik ’n dokter of aristokraat, wat van ’n ryker gebied na Whitechapel gekom het.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 43</ref> Teorieë uit latere jare oor wie die moordenaar was, sluit in van enigiemand wat op enige moontlike manier met die saak te doen gehad het tot talle bekendes wat nie destyds deur die polisie verdink is nie. Omdat almal wat in dié tyd geleef het nou dood is, kan moderne skrywers basies die blaam op enigiemand plaas, sonder enige historiese bewyse.<ref>Evans en Rumbelow, p. 261</ref> Ondanks die talle en uiteenlopende teorieë oor die Ripper se identiteit stem kenners nie oor enige van hulle saam nie en die getal verdagtes trek al oor honderd.<ref name=whiteway>Whiteway, Ken (2004). "A Guide to the Literature of Jack the Ripper", ''Canadian Law Library Review'', vol. 29 pp. 219–229</ref><ref>Eddleston, pp. 195–244</ref> == Briewe == In die tyd waarin die moorde gepleeg is, het die polisie, koerante en ander honderde briewe oor die saak gekry. Van hulle was goed bedoelde briewe met raad oor hoe om die moordenaar vas te trek, maar die oorgrote meerderheid was nutteloos.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 165; Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', p. 105; Rumbelow, pp. 105–116</ref> In honderde van die briewe het die skrywers beweer hulle is die moordenaar, en drie van hulle staan uit: die ''Dear Boss''-brief, die ''Saucy Jacky''-poskaart en die ''From Hell''-brief.<ref>Fido, pp. 6–10; Marriott, pp. 219 ff.</ref> [[Lêer:FromHellLetter.jpg|duimnael|links|200px|Die ''From Hell''-brief.]] Die datum boaan die ''Dear Boss''-brief was 25 September, en die posstempel 27 September 1888. Dit is op dié dag deur die Central News Agency in Londen ontvang en is op 29 September na Scotland Yard aangestuur.<ref>Cook, pp. 76–77; Evans en Rumbelow, p. 137; Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', pp. 16–18; Woods en Baddeley, pp. 48–49</ref> Dit is aanvanklik as ’n poets beskou, maar toe Eddowes drie dae ná die posstempeldatum gevind is met ’n oor wat afgesny is, het die belofte in die brief "to clip the ladys (sic) ears off" nuwe betekenis gekry.<ref>Cook, pp. 78–79; Marriott, p. 221</ref>Dit het egter gelyk of Eddowes se oor per ongeluk deur die moordenaar afgesny is, en die dreigement in die brief om die ore na die polisie te stuur, is nooit uitgevoer nie.<ref>Cook, p. 79; Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', p. 179; Marriott, p. 221</ref> Die naam "Jack the Ripper" is die eerste keer in dié brief gebruik en het wêreldwyd berug geword nadat die brief gepubliseer is.<ref>Cook, pp. 77–78; Evans en Rumbelow, p. 140; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 193; Fido, p. 7</ref> Die meeste van die daaropvolgende briewe het dié brief nageaap. Die posstempel op die ''Saucy Jacky''-poskaart was 1 Oktober 1888 en is op dié dag deur die Central News Agency ontvang. Die handskrif was dieselfde as in die ''Dear Boss''-brief.<ref>Marriott, pp. 219–222</ref> Dit noem dat twee slagoffers kort ná mekaar vermoor sou word: "double event this time", en daar is geglo dit verwys na die moorde van Stride en Eddowes.<ref name=saucy /> Daar is geredeneer die poskaart is gepos voor die moorde bekend gemaak is en daarom kon niemand anders kennis daaroor gehad het nie.<ref>e.g. Cullen, Tom (1965), ''Autumn of Terror'', Londen: The Bodley Head, p. 103</ref> Die posstempel was egter 24 uur ná die moorde, lank nadat besonderhede daaroor in koerante verskyn en onder plaaslike inwoners bespreek is.<ref name=saucy>Cook, pp. 79–80; Fido, pp. 8–9; Marriott, pp. 219–222; Rumbelow, p. 123</ref><ref>Sugden p.269</ref> Die ''From Hell''-brief is op 16 Oktober 1888 ontvang deur George Lusk, leier van die Whitechapel Vigilance Committee. Die handskrif en styl verskil van die ''Dear Boss''-brief en die ''Saucy Jacky''-poskaart.<ref name=hell /> Die brief is afgelewer in ’n klein houer, waarin Lusk ook ’n halwe nier ontdek het.<ref name=hell>Evans en Rumbelow, p. 170; Fido, pp. 78–80</ref> Eddowes se linkernier is deur die moordenaar verwyder. Die skrywer het beweer hy het die ander helfte "gebraai en geëet". ’n Dokter het dit ondersoek en bevind dit is ’n menslike linkernier, maar hy kon geen ander eienskappe bepaal nie.<ref>Cook, p. 146; Fido, p. 78</ref> Scotland Yard het die briewe gepubliseer in die hoop dat iemand die handskrif sou herken. Op 7 Oktober 1888 het George R. Sims in die Sondagkoerant ''Referee'' geskimp dat die briewe deur ’n joernalis geskryf is om sy koerant se sirkulasie "die hoogte te laat inskiet".<ref>Aangehaal in Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', pp. 41, 52 en Woods en Baddeley, p. 54</ref> Die polisie het later beweer hulle het ’n spesifieke joernalis geïdentifiseer as die skrywer van beide die ''Dear Boss''-brief en die poskaart.<ref>Cook, pp. 94–95; Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters From Hell'', pp. 45–48; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 624–633; Marriott, pp. 219–222; Rumbelow, pp. 121–122</ref> Die joernalis is geïdentifiseer as Tom Bullen in ’n brief van hoofinspekteur John Littlechild op 23 September 1913.<ref>Aangehaal in Cook, pp. 96–97; Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', p. 49; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 193; en Marriott, p. 254</ref> ’n Joernalis met die naam Fred Best het glo in 1931 erken hy het die briewe geskryf wat deur die polisie gepubliseer is "om die besigheid aan die gang te hou".<ref>Professor Francis E. Camps, Augustus 1966, "More on Jack the Ripper", ''Crime and Detection'', aangehaal in Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', pp. 51–52</ref> == Media == [[Lêer:Wanted poster.jpg|duimnael|180px|’n Koerantberig wat na die moordenaar as "Leather Apron" verwys, September 1888.]] Die Ripper-moorde was ’n belangrike keerpunt in joernaliste se dekking van misdaad.<ref name=odnb /><ref name=w&b20 /> Hoewel Jack the Ripper nie die eerste reeksmoordenaar was nie, was die saak die eerste een wat ’n wêreldwye mediawaansin veroorsaak het.<ref name=odnb>Davenport-Hines, Richard (2004). [http://www.oxforddnb.com/view/article/38744 "Jack the Ripper (fl. 1888)"], ''Oxford Dictionary of National Biography''. Oxford University Press. Subskripsie nodig.</ref><ref name=w&b20>Woods en Baddeley, pp. 20, 52</ref> Belastinghervormings in die 1850's het die publikasie van goedkoper koerante met ’n groter sirkulasie moontlik gemaak.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 208</ref> Sulke publikasies het aan die einde van die Victoriaanse tydperk oral opgeskiet en sluit massasirkulasiekoerante in wat net ’n halwe pennie gekos het, asook gewilde tydskrifte soos ''The Illustrated Police News'', wat aan die Ripper ongekende publisiteit gegee het.<ref>Curtis, L. Perry jr. (2001). ''Jack the Ripper and the London Press''. Yale University Press. {{ISBN|0-300-08872-8}}</ref> Die moordenaar is aanvanklik in die media "Leather Apron" genoem. Ná die publikasie van die ''Dear Boss''-brief het die naam "Jack the Ripper" gewilder geword.<ref>Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', pp. 13, 86; Fido, p. 7</ref> Die naam "Jack" is toe reeds gebruik vir ’n vorige aanvaller in Londen: "Spring-heeled Jack", wat glo oor mure gespring het om sy slagoffers aan te val en dan op dieselfde manier ontsnap het.<ref>Ackroyd, Peter, "Introduction", in Werner, p. 10; Rivett en Whitehead, p. 11</ref> Die skepping en gebruik van ’n bynaam vir ’n spesifieke moordenaar het algemene praktyk geword, met voorbeelde soos die "Axeman of New Orleans", "Boston Strangler" en "Beltway Sniper". Voorbeelde van byname wat van Jack the Ripper afgelei is, sluit in die "French Ripper", "Düsseldorf Ripper", "Camden Ripper", "Jack the Stripper", die "Yorkshire Ripper" en die "[[Andrei Tsjikatilo|Rostov Ripper]]". Sensasionele berigte en die feit dat niemand ooit van die Ripper-moorde aangekla is nie, het objektiewe ontledings deur kenners onmoontlik gemaak en ’n legende geskep wat ’n skadu gooi oor latere reeksmoordenaars.<ref>Marriott, John, "The Imaginative Geography of the Whitechapel murders", in Werner, p. 54</ref> == Nalatenskap == [[Lêer:Jack-the-Ripper-The-Nemesis-of-Neglect-Punch-London-Charivari-cartoon-poem-1888-09-29.jpg|duimnael|180px|Die Ripper uitgebeeld as ’n skim wat deur Whitechapel sluip en maatskaplike versuim versinnebeeld in ''Punch'' van 1888.]] Die aard van die moorde en van die slagoffers het die kollig laat val op die benarde lewensomstandighede in Londen se East End<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 1–2; Rivett en Whitehead, p. 15</ref> en het die publiek tot aksie geskok.<ref>Cook, pp. 139–141; Vaughan, Laura, "Mapping the East End Labyrinth", in Werner, pp. 236–237</ref> In die twee dekades ná die moorde is die ergste krotbuurte afgebreek,<ref>Dennis, Richard, "Common Lodgings and 'Furnished Rooms': Housing in 1880s Whitechapel", in Werner, pp. 177–179</ref> maar die strate en van die geboue bestaan steeds en die legende van die Ripper word nog oorvertel op begeleide toere na die moordtonele.<ref>Rumbelow, p. xv; Woods en Baddeley, p. 136</ref> Die Ripper word dikwels oordrewe of selfs monsteragtig uitgebeeld. In rolprente uit die 1920's en 1930's was hy ’n man in alledaagse klere met ’n groot geheim wat op sy niksvermoedende slagoffers toesak; die atmosfeer en boosheid is dikwels gesuggereer deur spesiale effekte van lig en skadu.<ref name=bloom /> Teen die 1960's het die Ripper "die simbool van ’n roofsugtige [[aristokrasie]]" geword<ref name=bloom>Bloom, Clive, "Jack the Ripper – A Legacy in Pictures", in Werner, p. 251</ref> en is hy meer dikwels uitgebeeld in ’n hoed en klere van ’n gentleman. Die establishment as ’n geheel het die skurk geword, met die Ripper wat die verpersoonliking was van die uitbuiting deur die hoër klas.<ref>Woods en Baddeley, p. 150</ref> Vir die voorstelling van die Ripper is uit gruwelstories soos [[Dracula]] of [[Frankenstein]] geleen.<ref>Bloom, Clive, "Jack the Ripper – A Legacy in Pictures", in Werner, pp. 252–253</ref> Benewens die teenstrydighede en onbetroubaarheid van destydse weergawes van die gebeure, word moderne pogings om die regte moordenaar te identifiseer in die wiele gery deur die gebrek aan oorblywende forensiese getuienis.<ref>Cook, p. 31</ref> [[DNS]]-ontledings op die oorblywende briewe lewer niks op nie;<ref>Marks, Kathy (18 Mei 2006). [http://www.independent.co.uk/news/science/was-jack-the-ripper-a-woman-478597.html "Was Jack the Ripper a Woman?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110913124823/http://www.independent.co.uk/news/science/was-jack-the-ripper-a-woman-478597.html |date=13 September 2011 }} ''The Independent'', URL besoek op 5 Mei 2009</ref> die beskikbare materiaal is oor en oor hanteer en bewyse is so vernietig.<ref>Meikle, p. 197; Rumbelow, p. 246</ref> Daar was al twee bewerings dat DNS-toetse daarop dui die moordenaar was ’n sekere verdagte, maar die metodologie van albei toetse word bevraagteken.<ref>{{citation|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2515662/Is-Jack-Ripper-Crime-writer-Patricia-Cornwell-claims-cracked-mystery-new-evidence-linking-royal-family.html|title=Is this Jack the Ripper? Artist with links to the royal family is most likely suspect, claims crime writer Patricia Cornwell|author=Edmonds, Lizzie|date=29 November 2013|work=Mail Online}}</ref><ref>{{citation|url=http://www.independent.co.uk/news/science/has-jack-the-rippers-identity-really-been-revealed-using-dna-evidence-9717036.html|title=Jack the Ripper: Has notorious serial killer's identity been revealed by new DNA evidence?|author=Connor, Steve|date=7 September 2014|work=The Independent}}</ref> Jack the Ripper kom voor in honderde fiksiewerke wat wissel van romans, kortverhale, gedigte en strokiesboeke tot speletjies, liedjies, toneelstukke, operas, TV-programme en rolprente. Meer as 100 niefiksiewerke handel eksklusief oor die Ripper-moorde en dit is dus een van die ware misdaadsake waaroor nog die meeste geskryf is.<ref name=whiteway /> Die term "ripperology" is in die 1970's deur die Britse skrywer Colin Wilson uitgedink vir die bestudering van die saak deur professionele mense en amateurs.<ref>Woods en Baddeley, pp. 70, 124</ref><ref>Evans, Stewart P. (April 2003). "Ripperology, A Term Coined By&nbsp;...", ''Ripper Notes'', [http://www.rippernotes.com/ripperology-ripperphile.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080321211934/http://www.rippernotes.com/ripperology-ripperphile.html |date=21 Maart 2008 }}</ref> Die tydskrifte ''Ripperana'', ''Ripperologist'' en ''Ripper Notes'' publiseer hulle navorsing.<ref>Creaton, Heather (Mei 2003) [http://www.history.ac.uk/reviews/articles/creatonH.html "Recent Scholarship on Jack the Ripper and the Victorian Media"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060928185213/http://www.history.ac.uk/reviews/articles/creatonH.html |date=28 September 2006 }}, ''Reviews in History'', no. 333, Institute of Historical Research, URL besoek op 28 Januarie 2010</ref> In 2006 het die tydskrif ''BBC History'' en sy lesers Jack the Ripper gekies as die slegste Brit in die geskiedenis.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/4663280.stm "Jack the Ripper is 'worst Briton'"], 31 Januarie 2006, BBC, URL besoek op 4 Desember 2009</ref><ref>Woods and Baddeley, p. 176</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne == {{refbegin|3}} * Begg, Paul (2003). ''Jack the Ripper: The Definitive History''. London: Pearson Education. {{ISBN|0-582-50631-X}} * Begg, Paul (2006). ''Jack the Ripper: The Facts''. Anova Books. {{ISBN|1-86105-687-7}} * Cook, Andrew (2009). ''Jack the Ripper''. Stroud, Gloucestershire: Amberley Publishing. {{ISBN|978-1-84868-327-3}} * Curtis, Lewis Perry (2001). ''Jack The Ripper & The London Press''. Yale University Press. {{ISBN|0-300-08872-8}} * Eddleston, John J. (2002). ''Jack the Ripper: An Encyclopedia''. London: Metro Books. {{ISBN|1-84358-046-2}} * Evans, Stewart P.; Rumbelow, Donald (2006). ''Jack the Ripper: Scotland Yard Investigates''. Stroud, Gloucestershire: Sutton Publishing. {{ISBN|0-7509-4228-2}} * Evans, Stewart P.; Skinner, Keith (2000). ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook: An Illustrated Encyclopedia''. London: Constable and Robinson. {{ISBN|1-84119-225-2}} * Evans, Stewart P.; Skinner, Keith (2001). ''Jack the Ripper: Letters from Hell''. Stroud, Gloucestershire: Sutton Publishing. {{ISBN|0-7509-2549-3}} * Fido, Martin (1987), ''The Crimes, Detection and Death of Jack the Ripper'', London: Weidenfeld and Nicolson, {{ISBN|0-297-79136-2}} * Marriott, Trevor (2005). ''Jack the Ripper: The 21st Century Investigation''. London: John Blake. {{ISBN|1-84454-103-7}} * Meikle, Denis (2002). ''Jack the Ripper: The Murders and the Movies''. Richmond, Surrey: Reynolds and Hearn Ltd. {{ISBN|1-903111-32-3}} * Rivett, Miriam; Whitehead, Mark (2006). ''Jack the Ripper''. Harpenden, Hertfordshire: Pocket Essentials. {{ISBN|978-1-904048-69-5}} * Rumbelow, Donald (2004). ''The Complete Jack the Ripper. Fully Revised and Updated''. Penguin Books. {{ISBN|978-0-14-017395-6}} * Sugden, Philip (2002). ''The Complete History of Jack the Ripper''. Carroll & Graf Publishers. {{ISBN|0-7867-0276-1}} * Werner, Alex (editor, 2008). ''Jack the Ripper and the East End''. London: Chatto & Windus. {{ISBN|978-0-7011-8247-2}} * Woods, Paul; Baddeley, Gavin (2009). ''Saucy Jack: The Elusive Ripper''. Hersham, Surrey: Ian Allan Publishing. {{ISBN|978-0-7110-3410-5}} {{refend}} == Eksterne skakels == * [http://www.nationalarchives.gov.uk/museum/item.asp?item_id=39 The National Archives]: foto's en transkripsies van briewe. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/298729/Jack-the-Ripper Artikel oor Jack the Ripper] Encyclopaedia Britannica * [http://www.casebook.org/ Casebook: Jack the Ripper] * [http://www.jtrforums.com/ Jack The Ripper Forums] * [http://www.jack-the-ripper.org/ Jack the Ripper 1888]: n ondersoek na die moorde in maatskaplike konteks * {{Commons-kategorie inlyn|Jack the Ripper}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Jack the Ripper|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Engelse]] [[Kategorie:Britse reeksmoordenaars]] [[Kategorie:Ongeïdentifiseerde mense]] brhct5cu1adgmgvcvbikgwn3m1cvjof 2890129 2890127 2026-04-05T12:13:54Z BurgertB 2401 /* Verdagtes */ 2890129 wikitext text/x-wiki {{Moordenaar | naam = Jack the Ripper | beeld = JacktheRipper1888.jpg | onderskrif=''"With the Vigilance Committee in the East End: A Suspicious Character" uit ''The Illustrated London News'', 13 Oktober 1888.'' | gebore = | oorlede = | doodsrede = | land = Brittanje | bynaam = "Jack the Ripper" <br>"Die Whitechapel-moordenaar" <br />"Leather Apron" | beroep = | misdaad = Reeksmoordenaar | plek = Whitechapel, [[Londen]] | datums = 1888-'91? <br /> 1888 – "kanonieke 5" | slagoffers = | gedood = Onbekend (5 of meer) | beseer = | metode = Verminking en moord | motief = | vonnis = | vonnisdatum = | vrygelaat = | other1 = }} '''Jack the Ripper''' is die bekendste van verskeie name wat aan ’n ongeïdentifiseerde [[reeksmoordenaar]] gegee is wat in 1888 hoofsaaklik in die arm [[Londen]]se gebied Whitechapel bedrywig was. Die naam het ontstaan nadat die polisie ’n brief van iemand gekry het waarin die skrywer homself so genoem en beweer het hy is die moordenaar. Daar word algemeen geglo die brief was ’n siek grap, of dat dit deur ’n joernalis geskryf kon gewees het om belangstelling in die storie te verhoog. In misdaadlêers en [[koerant]]e is hy aanvanklik "die Whitechapel-moordenaar" of "Leather Apron" genoem. Aanvalle wat met Jack the Ripper verbind word, was gewoonlik op vroulike [[Prostitusie|prostitute]] wat in die arm dele van Londen gewerk het. Hulle keel is afgesny voordat die onderlyf vermink is. Die feit dat inwendige [[Orgaan|organe]] uit minstens drie van die slagoffers verwyder is, het gelei tot voorstelle dat die moordenaar kennis van die menslike [[anatomie]] of [[chirurgie]] het. Vanweë die geweld van die moorde het die publiek dit al hoe meer verbind met een mens, wat hulle Jack the Ripper begin noem het. Die groot dekking van die moorde in koerante het daartoe gelei dat hy ’n internasionale legende geword het. Hoewel 11 gewelddadige moorde tot in 1891 in Whitechapel gepleeg is, kon die polisie nie almal met mekaar verbind nie. Vyf slagoffers is tussen 31 Augustus en 9 November 1888 vermoor; hulle word die "kanonieke vyf" genoem en daar word geglo hulle moorde hou verband met mekaar. Hulle is: Mary Ann Nichols, Annie Chapman, Elizabeth Stride, Catherine Eddowes en Mary Jane Kelly. Omdat die moorde nooit opgelos is nie, het die legendes oor Jack the Ripper ’n kombinasie geword van ware historiese navorsing, folklore en samesweringsteorieë. Daar is nou al meer as 100 teorieë oor die Ripper se identiteit en talle fiksiewerke oor die moorde. == Agtergrond == In die middel van die [[19de eeu]] was daar ’n groot toename in [[Ierland|Ierse]] immigrante in Engeland wat die bevolking in dele van baie stede, onder meer die East End van Londen, geweldig opgestoot het. Van 1882 het [[Jood]]se [[pogrom]]-vlugtelinge uit die [[Russiese Ryk]] en ander dele van [[Oos-Europa]] ook na dié gebied gestroom.<ref>Kershen, Anne J., "The Immigrant Community of Whitechapel at the Time of the Jack the Ripper Murders", in Werner, pp. 65–97; Vaughan, Laura, "Mapping the East End Labyrinth", in Werner, p. 225</ref> Werk- en behuisingstoestande het versleg en ’n groot ekonomiese subklas het ontwikkel.<ref>[http://booth.lse.ac.uk/ ''Life and Labour of the People in London'' (Londen: Macmillan, 1902–1903)] (Die Charles Booth aanlyn argief) besoek op 5 Augustus 2008</ref> Diefstal, geweld en alkoholmisbruik was algemeen en die armoede het baie vroue tot [[prostitusie]] gedryf. In Oktober 1888 is geskat dat daar 62 bordele en 1&nbsp;200 prostitute in Whitechapel was.<ref>Evans and Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', p. 1; Polisieverslag van 25 Oktober 1888, MEPO 3/141 ff. 158–163, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 283; Fido, p. 82; Rumbelow, p. 12</ref> Die ekonomiese probleme het gepaard gegaan met ’n toename in sosiale spanning. Tussen 1886 en 1889 het gereelde demonstrasies gelei tot polisieoptrede en verdere openbare onrus.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 131–149; Evans en Rumbelow, pp. 38–42; Rumbelow, pp. 21–22</ref> Antisemitisme, misdaad, rassisme en armoede het mense laat glo Whitechapel is ’n berugte, immorele plek.<ref>Marriott, John, "The Imaginative Geography of the Whitechapel murders", in Werner, pp. 31–63</ref> In 1888 is sulke idees versterk deur ’n reeks gewelddadige, groteske moorde wat toegeskryf is aan een man, wat Jack the Ripper genoem is, en dit het ongekende aandag in die media geniet.<ref>Haggard, Robert F. (1993), "Jack the Ripper As the Threat of Outcast London", ''Essays in History'', vol. 35, Corcoran Department of History at the University of Virginia</ref> == Moorde == [[Lêer:Whitechapel Spitalfields 7 murders.JPG|duimnael|links|280px|Die plekke waar die eerste sewe Whitechapel-moorde gepleeg is.]] Die groot getal aanvalle op vroue in dié tyd in die East End maak dit moeilik om te bepaal hoeveel van die moorde een persoon se werk was.<ref>Woods and Baddeley, p. 20</ref> Elf aparte moorde is tussen 3 April 1888 en 13 Februarie 1891 gepleeg, en hulle was saam in polisieverslae bekend as die Whitechapel-moorde.<ref name=met>{{Citation |url=http://content.met.police.uk/Article/The-Crimes/1400015321521/1400015321521|title=The Crimes|publisher=London Metropolitan Police|accessdate=1 Oktober 2014}}</ref><ref>Cook, pp. 33–34; Evans and Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 3</ref> Menings wissel oor hoeveel moorde die Ripper se werk was, maar vyf slagoffers, bekend as die "kanonieke vyf", se dood word in die algemeen aan hom toegeskryf.<ref>Cook, p. 151</ref> Die meeste kenners meen diep snymerke aan die keel, verminkings van die onderlyf, die verwydering van interne organe en al hoe erger gesigsverminkings was Jack the Ripper se modus operandi.<ref name=keppel /> Die twee eerste Whitechapel-slagoffers, Emma Elizabeth Smith en Martha Tabram, maak nie deel van die "kanonieke vyf" uit nie.<ref>Evans and Rumbelow, pp. 47–55</ref> Smith is op 3 April 1888 beroof en seksueel aangerand. ’n Stomp voorwerp is in haar [[vagina]] opgedruk en dit het haar [[buikvlies]] geskeur. Sy het buikvliesontsteking gekry en is die volgende dag in die hospitaal oorlede.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 27–28; Evans en Rumbelow, pp. 47–50; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 4–7</ref> Sy het gesê twee of drie mans het haar aangeval van wie een ’n tiener was.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 28; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 4–7</ref> Die pers het die aanval met die latere moorde verbind, maar die meeste kenners beskou dit as ’n bendevoorval wat niks met die Ripper-saak te doen het nie.<ref name=met /><ref name=odnb /><ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 29–31; Evans en Rumbelow, pp. 47–50; Marriott, pp. 5–7</ref> Tabram is op 7 Augustus 1888 vermoor; sy het 39 steekwonde gehad. Die geweld van die aanval, die gebrek aan ’n duidelike motief en die nabyheid aan die plek en datum van die ander moorde het daartoe gelei dat die polisie die moorde met mekaar verbind het.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 51–55</ref> Wat die aanval van die ander onderskei, is die feit dat sy gesteek is en nie keelaf gesny of in haar onderlyf vermink is nie. Baie kenners beskou dit dus as ’n afsonderlike geval.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 51–55; Marriott, p. 13</ref> === "Kanonieke vyf" === [[Beeld:CatherineEddowesJacktheRipperCanomicleVictimFourMitreSq.30091888a.jpg|thumb|220px|'n Destydse polisietekening van die liggaam van Catherine Eddowes, soos dit op Mitreplein ontdek is.]] Die sogenaamde kanonieke vyf van Ripper se slagoffers was Mary Ann Nichols, Annie Chapman, Elizabeth Stride, Catherine Eddowes en Mary Jane Kelly. Nichols se lyk is op Vrydag 31 Augustus 1888 omstreeks 03:40 ontdek. Haar keel is met twee hale afgesny en haar onderlyf is deur ’n groot sny oopgekloof. Dieselfde mes het ander wonde aan die onderlyf toegedien.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 60–61; Rumbelow, pp. 24–27</ref> Chapman se lyk is op 8 September omstreeks 06:00 naby ’n deur in ’n agterplaas ontdek. Sy is ook met twee hale keelaf gesny.<ref>Rumbelow, p. 42</ref> Haar onderlyf is heeltemal oopgekloof en later is ontdek haar [[baarmoeder]] is verwyder.<ref>Marriott, pp. 26–29; Rumbelow, p. 42</ref> By die nadoodse ondersoek het een getuie gesê hy het Chapman omstreeks 05:30 saam met ’n slordige, donkerharige man gesien.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 153; Cook, p. 163; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 98; Marriott, pp. 59–75</ref> Stride en Eddowes is vroeg die oggend van Sondag 30 September 1888 vermoor. Stride se lyk is omstreeks 01:00 ontdek. Die oorsaak van haar dood was ’n enkele sny wat die hoofslagaar aan die linkerkant van haar nek afgesny het. Dit is onseker of iemand anders haar vermoor het en of die Ripper versteur is terwyl hy die moord gepleeg het, want haar onderlyf is nie vermink nie.<ref>Cook, p. 157; Marriott, pp. 81–125</ref> Getuies wat gedink het hulle het haar vroeër die aand saam met ’n man gesien, se beskrywings verskil; volgens sommige was die man donker en volgens ander lig; volgens sommige slordig en volgens ander netjies aangetrek.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 176–184</ref> Eddowes se lyk is sowat ’n driekwartier later ontdek. Haar keel is afgesny en haar onderlyf oopgekloof. Haar linkernier en ’n groot deel van die baarmoeder is verwyder. ’n Plaaslike inwoner het iemand wat Eddowes kon gewees het, kort voor die moord saam met ’n slordige, ligte man gesien.<ref name=lawende /> Twee metgeselle kon nie sy beskrywing beaam nie.<ref name=lawende>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 193–194; Chief Inspector Swanson's report, 6 November 1888, HO 144/221/A49301C, aangehaal in Evans en Skinner, pp. 185–188</ref> ’n Deel van Eddowes se bebloede voorskoot is by die ingang van ’n perseel gevind, en bo dit was ’n graffito wat oënskynlik ’n Jood geïmpliseer het. Dit is egter onduidelik of dit toevallig is en of die moordenaar dit geskryf het.<ref>Cook, p. 143; Fido, pp. 47–52; Sugden, p. 254</ref> Die kommissaris van polisie was bang die graffito kon [[Antisemitisme|antisemitiese]] betogings tot gevolg hê en het gelas dat dit voor dagbreek afgewas word.<ref>Brief van die kommissaris van polisie aan Godfrey Lushington, onderminister, 6 November 1888, HO 144/221/A49301C, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 183–184</ref> [[Lêer:MaryJaneKelly Ripper.jpg|duimnael|220px|links|Die amptelike [[polisiefoto]] van Mary Jane Kelly se moordtoneel.]] Kelly se verminkte liggaam is op Vrydag 9 November 1888 omstreeks 10:45 gevind op die bed van die enkelkamer waar sy gewoon het. Haar keel was heeltemal afgesny en feitlik al die organe is uit haar onderlyf verwyder. Haar hart was weg.<ref>Dr. Thomas Bond se noras, MEPO 3/3153 ff. 12-14, aangehaal in Sugden, pp. 315, 319</ref> Die "kanonieke vyf" is in die nag vermoor, in of naby ’n naweek, en óf aan die einde van die maand óf binne ’n week daarna.<ref>''Daily Telegraph'', 10 November 1888, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 339–340</ref> Die lyke is mettertyd al hoe meer vermink, buiten dié van Stride, maar iemand kon die moordenaar versteur het.<ref>Macnaghten se notas, aangehaal deur Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 584–587; Fido, p. 98</ref> Nichols se organe was nie weg nie; Chapman se baarmoeder is verwyder; Eddowes se baarmoeder en ’n nier is verwyder en haar gesig is vermink; en Kelly se ingewande is verwyder en haar gesig weggekap, hoewel net haar hart nie op die toneel gevind is nie. Die idee dat dié vyf moorde deur dieselfde persoon gepleeg is, kom uit verslae van destyds wat die ander Whitechapel-moorde uitgesluit het.<ref>Cook, p. 151; Woods en Baddeley, p. 85</ref> In 1894 het die hoof van die misdaadondersoekdepartement van die metropolitaanse polisie, sir Melville Macnaghten, in ’n verslag geskryf: "Die Whitechapel-moordenaar het vyf slagoffers gehad – net vyf slagoffers."<ref>Macnaghten se notas soos aangehaal deur Cook, p. 151; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 584–587 en Rumbelow, p. 140</ref> ’n Polisiechirurg het op 10 November 1888 dieselfde mening gehuldig.<ref name=bond /> Hedendaagse navorsers verskil oor hoeveel van die moorde die Ripper se werk was. Die skrywers Stewart P. Evans en Donald Rumbelow beweer die "kanonieke vyf" is ’n [[mite]] en dat net drie moorde definitief deur die Ripper gepleeg is: dié van Nichols, Chapman en Eddowes; hulle is onseker oor Stride en Kelly, en nog meer oor Tabram.<ref>Evans en Rumbelow, p. 260</ref> Ander glo die ses moorde tussen Tabram en Kelly was die Ripper se werk.<ref name=keppel /> === Latere Whitechapel-moorde === Kelly word algemeen beskou as die Ripper se laaste slagoffer, en daar word aangeneem die moorde het opgehou vanweë die moordenaar se dood, arres, emigrasie of opname in ’n gestig.<ref name=odnb /> Die Whitechapel-dossier bevat egter nog vier moorde wat gepleeg is ná dié van die "kanonieke vyf": dié van Rose Mylett, Alice McKenzie, die Pinchinstraat-torso en Frances Coles. Mylett is verwurg en haar lyk is op 20 Desember 1888 gevind. Omdat daar geen tekens van ’n bakleiery was nie, het die polisie geglo sy het óf haar per ongeluk opgehang terwyl sy dronk was óf selfmoord gepleeg.<ref name=mylett /> Die ondersoekjurie het egter bevind sy is vermoor.<ref name=mylett>Evans en Rumbelow, pp. 245–246; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 422–439</ref> McKenzie is op 17 Julie 1889 vermoor deurdat ’n aar aan die linkerkant van haar nek afgesny is. Daar was verskeie klein kneusplekke en snye aan haar lyf. Een patoloog wat die lyk ondersoek het, het geglo dis die Ripper se werk, terwyl ’n ander een nie saamgestem het nie.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 208–209; Rumbelow, p. 131</ref> Latere skrywers is ook verdeel tussen dié wat glo die moordenaar het die Ripper se werk nageaap sodat hy nie verdink sou word nie<ref>Evans and Rumbelow, p. 209</ref> en dié wat dit aan die Ripper toeskryf.<ref>Marriott, p. 195</ref> [[Beeld:Frances Coles 1891.jpg|thumb|200px|Frances Coles is op 13 Februarie 1891 gevind met haar keel afgesny.]] Die Pinchinstraat-torso was die torso van ’n ongeïdentifiseerde vrou sonder kop of ledemate wat op 10 September 1889 gevind is. Dit lyk moontlik dat die moord elders gepleeg en die dele van die liggaam op die toneel gelaat is.<ref>Evans en Rumbelow, p. 210; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 480–515</ref> Coles is op 13 Februarie 1891 vermoor. Haar keel is afgesny, maar haar liggaam is nie vermink nie. James Thomas Sadler, wat vroeër saam met haar gesien is, is in hegtenis geneem en van die moord aangekla, en daar is vir ’n ruk geglo dat hy Jack the Ripper is.<ref name=coles /> Hy is egter op 3 Maart 1891 vrygelaat vanweë ’n gebrek aan getuienis.<ref name=coles>Evans en Rumbelow, pp. 218–222; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 551–568</ref> Ook verskeie ander moorde is met die Ripper verbind, onder meer dié van John Gill, ’n sewejarige seun wie se lyk op 29 Desember 1888 gevind is. Sy bene is afgesny en sy onderlyf oopgekloof, sy ingewande uitgetrek en sy hart en een oor verwyder. Die ooreenkomste tussen sy moord en dié van Mary Kelly het die pers laat gis dat die Ripper die seun vermoor het.<ref name=gill /> Die seun se werkgewer, die melkman William Barrett, is twee keer vir die moord in hegtenis geneem, maar telkens vrygelaat.<ref name=gill /> Niemand anders is ooit vervolg nie.<ref name=gill>Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', p. 136</ref> == Ondersoek == Die polisielêers oor die Whitechapel-moorde wat behoue gebly het, werp ’n gedetailleerde blik op ondersoekprosedures van die [[Victoriaanse tydperk]].<ref name=canter12 /> ’n Groot polisiespan het regdeur Whitechapel van huis tot huis navrae gedoen. Forensiese materiaal is versamel en ondersoek. Verdagtes is geïdentifiseer, opgespoor en óf ondersoek óf vrygelaat. Polisiewerk volg vandag dieselfde patroon.<ref name=canter12>Canter, David (1994), ''Criminal Shadows: Inside the Mind of the Serial Killer'', Londen: HarperCollins, pp. 12–13, {{ISBN|0-00-255215-9}}</ref> Meer as 2&nbsp;000 mense is ondervra, "tot 300" is ondersoek en 80 is aangehou.<ref>Inspekteur Donald Swanson se verslag aan die departement van binnelandse sake, 19 Oktober 1888, HO 144/221/A49301C, aangehaal in Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 205; Evans en Rumbelow, p. 113; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 125</ref> Deels vanweë die publiek se idee dat die polisie nie hulle werk ordentlik doen nie, het ’n groep vrywillige burgers van die East End die Whitechapel Vigilance Committee gestig en die strate gepatrolleer op soek na verdagte karakters. Hulle het ’n petisie aan die regering gestuur waarin hulle gevra het die beloning vir inligting oor die moordenaar moet verhoog word en hulle het privaat speurders gehuur om getuies te ondervra.<ref>e.g. Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 245–252</ref> Slagters, chirurge en dokters is verdink weens die manier waarop die lyke vermink is. Die alibi's van plaaslike slagters is ondersoek en hulle is eindelik uitgesluit van verdenking.<ref>Rumbelow, p. 274</ref> Altesaam 76 slagters is ondervra, asook al hulle werknemers van die vorige ses maande.<ref>Inspekteur Donald Swanson se verslag, 19 Oktober 1888, HO 144/221/A49301C, aangehaal in Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 206 en Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 125</ref> Sekere bekendes, onder andere [[Victoria van die Verenigde Koninkryk|koningin Victoria]], het geglo die patroon van die moorde dui daarop dat die skuldige ’n slagter of veedrywer op een van die veebote was wat tussen Engeland en [[Europa]] gevaar het. Whitechapel was naby die Londense dokke,<ref>Marriott, John, "The Imaginative Geography of the Whitechapel murders", in Werner, p. 48</ref> en sulke bote het gewoonlik op ’n Donderdag of Vrydag vasgemeer en weer op ’n Saterdag of Sondag vertrek.<ref>Rumbelow, p. 93; ''Daily Telegraph'', 10 November 1888, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 341</ref> Die veebote is ondersoek, maar die datums van die moorde het nie ooreengestem met ’n enkele boot se aankoms- of vertrekdatum nie, en die bemannings is eindelik ook uit die ondersoek uitgesluit.<ref>Robert Anderson se verslag, 10 Januarie 1889, 144/221/A49301C ff. 235–6, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 399</ref> === Misdadigerprofiel === Teen die einde van Oktober het Robert Anderson, die hoof van die misdaadondersoekdepartement, die polisiechirurg Thomas Bond gevra wat sy opinie is oor die moordenaar se kennis van chirurgie.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 186–187; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 359–360</ref> Bond se mening oor die Whitechapel-moordenaar is die oudste misdadigerprofiel wat bewaar gebly het.<ref name=canter5>Canter, pp. 5–6</ref> Hy het gemeen dieselfde persoon het al vyf moorde gepleeg. "In die eerste vier gevalle lyk dit of die keel van links na regs afgesny is; in die laaste geval is dit onmoontlik om te sê weens die manier waarop die liggaam vermink is, maar bloedspatsels is gevind op die muur naby aan die plek waar die vrou se kop moes gelê het. Al die omstandighede van die moorde laat my glo die vroue moes gelê het toe hulle vermoor is en dat die keel telkens eerste afgesny is."<ref name=bond /> Hy was sterk gekant teen die idee dat die moordenaar enige kennis van anatomie of die wetenskap gehad het, of selfs dié van ’n slagter.<ref name=bond>Brief van Thomas Bond aan Robert Anderson, 10 November 1888, HO 144/221/A49301C, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 360–362 en Rumbelow, pp. 145–147</ref> Hy het geglo die man was ’n enkeling "wat periodieke aanvalle van moorddadige of erotiese manie gekry het".<ref name=bond /> Volgens hom "kon die moorddadige impulse ontwikkel het uit ’n wraaksugtige of peinsende toestand van die brein, of godsdienstige manie kon die oorspronklike siekte gewees het", maar hy het nie gedink enige van dié hipoteses is waarskynlik nie.<ref name=bond /> Terwyl daar geen aanduiding is van [[seks]]uele aktiwiteit met enige van die slagoffers nie,<ref name=keppel /><ref>Woods en Baddeley, p. 38</ref> glo [[sielkundige]]s die [[penetrasie]] van die slagoffers met ’n mes en die feit dat hulle in seksueel vernederende posisies gelos is met die wonde oop en bloot, dui daarop die moordenaar het seksuele plesier uit die aanvalle geput.<ref name=keppel>Keppel, Robert D.; Weis, Joseph G.; Brown, Katherine M.; Welch, Kristen (2005), [http://dx.doi.org/10.1002/jip.22 "The Jack the Ripper Murders: A ''Modus Operandi'' and Signature Analysis of the 1888–1891 Whitechapel Murders"], ''Journal of Investigative Psychology and Offender Profiling'', vol. 2, pp. 1–21</ref> Ander verwerp egter dié veronderstelling as ongegrond.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 187–188, 261; Woods en Baddeley, pp. 121–122</ref> == Verdagtes == [[Lêer:JacktheRipperPuck.jpg|duimnael|200px|Gissings oor wie die Ripper was; die voorblad van die tydskrif ''Puck'' van 21&nbsp;September 1889 deur die spotprenttekenaar Tom Merry.]] Die konsentrasie van die moorde oor naweke en openbare vakansiedae, asook binne ’n paar blokke van mekaar af, het baie mense laat glo die Ripper het ’n vaste werk gehad en was ’n plaaslike inwoner.<ref>Marriott, p. 205; Rumbelow, p. 263; Sugden, p. 266</ref> Ander het gedink hy was ’n opgevoede man uit die hoër klas, moontlik ’n dokter of aristokraat, wat van ’n ryker gebied na Whitechapel gekom het.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 43</ref> Teorieë uit latere jare oor wie die moordenaar was, sluit in van enigiemand wat op enige moontlike manier met die saak te doen gehad het tot talle bekendes wat nie destyds deur die polisie verdink is nie. Omdat almal wat in dié tyd geleef het nou dood is, kan moderne skrywers basies die blaam op enigiemand plaas, sonder enige historiese bewyse.<ref>Evans en Rumbelow, p. 261</ref> Ondanks die talle en uiteenlopende teorieë oor die Ripper se identiteit stem kenners nie oor enige van hulle saam nie en die getal verdagtes trek al oor honderd.<ref name=whiteway>Whiteway, Ken (2004). "A Guide to the Literature of Jack the Ripper", ''Canadian Law Library Review'', vol. 29 pp. 219–229</ref><ref>Eddleston, pp. 195–244</ref> == Briewe == In die tyd waarin die moorde gepleeg is, het die polisie, koerante en ander honderde briewe oor die saak gekry. Van hulle was goed bedoelde briewe met raad oor hoe om die moordenaar vas te trek, maar die oorgrote meerderheid was nutteloos.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 165; Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', p. 105; Rumbelow, pp. 105–116</ref> In honderde van die briewe het die skrywers beweer hulle is die moordenaar, en drie van hulle staan uit: die ''Dear Boss''-brief, die ''Saucy Jacky''-poskaart en die ''From Hell''-brief.<ref>Fido, pp. 6–10; Marriott, pp. 219 ff.</ref> [[Lêer:FromHellLetter.jpg|duimnael|links|200px|Die ''From Hell''-brief.]] Die datum boaan die ''Dear Boss''-brief was 25 September, en die posstempel 27 September 1888. Dit is op dié dag deur die Central News Agency in Londen ontvang en is op 29 September na Scotland Yard aangestuur.<ref>Cook, pp. 76–77; Evans en Rumbelow, p. 137; Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', pp. 16–18; Woods en Baddeley, pp. 48–49</ref> Dit is aanvanklik as ’n poets beskou, maar toe Eddowes drie dae ná die posstempeldatum gevind is met ’n oor wat afgesny is, het die belofte in die brief "to clip the ladys (sic) ears off" nuwe betekenis gekry.<ref>Cook, pp. 78–79; Marriott, p. 221</ref>Dit het egter gelyk of Eddowes se oor per ongeluk deur die moordenaar afgesny is, en die dreigement in die brief om die ore na die polisie te stuur, is nooit uitgevoer nie.<ref>Cook, p. 79; Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', p. 179; Marriott, p. 221</ref> Die naam "Jack the Ripper" is die eerste keer in dié brief gebruik en het wêreldwyd berug geword nadat die brief gepubliseer is.<ref>Cook, pp. 77–78; Evans en Rumbelow, p. 140; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 193; Fido, p. 7</ref> Die meeste van die daaropvolgende briewe het dié brief nageaap. Die posstempel op die ''Saucy Jacky''-poskaart was 1 Oktober 1888 en is op dié dag deur die Central News Agency ontvang. Die handskrif was dieselfde as in die ''Dear Boss''-brief.<ref>Marriott, pp. 219–222</ref> Dit noem dat twee slagoffers kort ná mekaar vermoor sou word: "double event this time", en daar is geglo dit verwys na die moorde van Stride en Eddowes.<ref name=saucy /> Daar is geredeneer die poskaart is gepos voor die moorde bekend gemaak is en daarom kon niemand anders kennis daaroor gehad het nie.<ref>e.g. Cullen, Tom (1965), ''Autumn of Terror'', Londen: The Bodley Head, p. 103</ref> Die posstempel was egter 24 uur ná die moorde, lank nadat besonderhede daaroor in koerante verskyn en onder plaaslike inwoners bespreek is.<ref name=saucy>Cook, pp. 79–80; Fido, pp. 8–9; Marriott, pp. 219–222; Rumbelow, p. 123</ref><ref>Sugden p.269</ref> Die ''From Hell''-brief is op 16 Oktober 1888 ontvang deur George Lusk, leier van die Whitechapel Vigilance Committee. Die handskrif en styl verskil van die ''Dear Boss''-brief en die ''Saucy Jacky''-poskaart.<ref name=hell /> Die brief is afgelewer in ’n klein houer, waarin Lusk ook ’n halwe nier ontdek het.<ref name=hell>Evans en Rumbelow, p. 170; Fido, pp. 78–80</ref> Eddowes se linkernier is deur die moordenaar verwyder. Die skrywer het beweer hy het die ander helfte "gebraai en geëet". ’n Dokter het dit ondersoek en bevind dit is ’n menslike linkernier, maar hy kon geen ander eienskappe bepaal nie.<ref>Cook, p. 146; Fido, p. 78</ref> Scotland Yard het die briewe gepubliseer in die hoop dat iemand die handskrif sou herken. Op 7 Oktober 1888 het George R. Sims in die Sondagkoerant ''Referee'' geskimp dat die briewe deur ’n joernalis geskryf is om sy koerant se sirkulasie "die hoogte te laat inskiet".<ref>Aangehaal in Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', pp. 41, 52 en Woods en Baddeley, p. 54</ref> Die polisie het later beweer hulle het ’n spesifieke joernalis geïdentifiseer as die skrywer van beide die ''Dear Boss''-brief en die poskaart.<ref>Cook, pp. 94–95; Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters From Hell'', pp. 45–48; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 624–633; Marriott, pp. 219–222; Rumbelow, pp. 121–122</ref> Die joernalis is geïdentifiseer as Tom Bullen in ’n brief van hoofinspekteur John Littlechild op 23 September 1913.<ref>Aangehaal in Cook, pp. 96–97; Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', p. 49; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 193; en Marriott, p. 254</ref> ’n Joernalis met die naam Fred Best het glo in 1931 erken hy het die briewe geskryf wat deur die polisie gepubliseer is "om die besigheid aan die gang te hou".<ref>Professor Francis E. Camps, Augustus 1966, "More on Jack the Ripper", ''Crime and Detection'', aangehaal in Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', pp. 51–52</ref> == Media == [[Lêer:Wanted poster.jpg|duimnael|180px|’n Koerantberig wat na die moordenaar as "Leather Apron" verwys, September 1888.]] Die Ripper-moorde was ’n belangrike keerpunt in joernaliste se dekking van misdaad.<ref name=odnb /><ref name=w&b20 /> Hoewel Jack the Ripper nie die eerste reeksmoordenaar was nie, was die saak die eerste een wat ’n wêreldwye mediawaansin veroorsaak het.<ref name=odnb>Davenport-Hines, Richard (2004). [http://www.oxforddnb.com/view/article/38744 "Jack the Ripper (fl. 1888)"], ''Oxford Dictionary of National Biography''. Oxford University Press. Subskripsie nodig.</ref><ref name=w&b20>Woods en Baddeley, pp. 20, 52</ref> Belastinghervormings in die 1850's het die publikasie van goedkoper koerante met ’n groter sirkulasie moontlik gemaak.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 208</ref> Sulke publikasies het aan die einde van die Victoriaanse tydperk oral opgeskiet en sluit massasirkulasiekoerante in wat net ’n halwe pennie gekos het, asook gewilde tydskrifte soos ''The Illustrated Police News'', wat aan die Ripper ongekende publisiteit gegee het.<ref>Curtis, L. Perry jr. (2001). ''Jack the Ripper and the London Press''. Yale University Press. {{ISBN|0-300-08872-8}}</ref> Die moordenaar is aanvanklik in die media "Leather Apron" genoem. Ná die publikasie van die ''Dear Boss''-brief het die naam "Jack the Ripper" gewilder geword.<ref>Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', pp. 13, 86; Fido, p. 7</ref> Die naam "Jack" is toe reeds gebruik vir ’n vorige aanvaller in Londen: "Spring-heeled Jack", wat glo oor mure gespring het om sy slagoffers aan te val en dan op dieselfde manier ontsnap het.<ref>Ackroyd, Peter, "Introduction", in Werner, p. 10; Rivett en Whitehead, p. 11</ref> Die skepping en gebruik van ’n bynaam vir ’n spesifieke moordenaar het algemene praktyk geword, met voorbeelde soos die "Axeman of New Orleans", "Boston Strangler" en "Beltway Sniper". Voorbeelde van byname wat van Jack the Ripper afgelei is, sluit in die "French Ripper", "Düsseldorf Ripper", "Camden Ripper", "Jack the Stripper", die "Yorkshire Ripper" en die "[[Andrei Tsjikatilo|Rostov Ripper]]". Sensasionele berigte en die feit dat niemand ooit van die Ripper-moorde aangekla is nie, het objektiewe ontledings deur kenners onmoontlik gemaak en ’n legende geskep wat ’n skadu gooi oor latere reeksmoordenaars.<ref>Marriott, John, "The Imaginative Geography of the Whitechapel murders", in Werner, p. 54</ref> == Nalatenskap == [[Lêer:Jack-the-Ripper-The-Nemesis-of-Neglect-Punch-London-Charivari-cartoon-poem-1888-09-29.jpg|duimnael|180px|Die Ripper uitgebeeld as ’n skim wat deur Whitechapel sluip en maatskaplike versuim versinnebeeld in ''Punch'' van 1888.]] Die aard van die moorde en van die slagoffers het die kollig laat val op die benarde lewensomstandighede in Londen se East End<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 1–2; Rivett en Whitehead, p. 15</ref> en het die publiek tot aksie geskok.<ref>Cook, pp. 139–141; Vaughan, Laura, "Mapping the East End Labyrinth", in Werner, pp. 236–237</ref> In die twee dekades ná die moorde is die ergste krotbuurte afgebreek,<ref>Dennis, Richard, "Common Lodgings and 'Furnished Rooms': Housing in 1880s Whitechapel", in Werner, pp. 177–179</ref> maar die strate en van die geboue bestaan steeds en die legende van die Ripper word nog oorvertel op begeleide toere na die moordtonele.<ref>Rumbelow, p. xv; Woods en Baddeley, p. 136</ref> Die Ripper word dikwels oordrewe of selfs monsteragtig uitgebeeld. In rolprente uit die 1920's en 1930's was hy ’n man in alledaagse klere met ’n groot geheim wat op sy niksvermoedende slagoffers toesak; die atmosfeer en boosheid is dikwels gesuggereer deur spesiale effekte van lig en skadu.<ref name=bloom /> Teen die 1960's het die Ripper "die simbool van ’n roofsugtige [[aristokrasie]]" geword<ref name=bloom>Bloom, Clive, "Jack the Ripper – A Legacy in Pictures", in Werner, p. 251</ref> en is hy meer dikwels uitgebeeld in ’n hoed en klere van ’n gentleman. Die establishment as ’n geheel het die skurk geword, met die Ripper wat die verpersoonliking was van die uitbuiting deur die hoër klas.<ref>Woods en Baddeley, p. 150</ref> Vir die voorstelling van die Ripper is uit gruwelstories soos [[Dracula]] of [[Frankenstein]] geleen.<ref>Bloom, Clive, "Jack the Ripper – A Legacy in Pictures", in Werner, pp. 252–253</ref> Benewens die teenstrydighede en onbetroubaarheid van destydse weergawes van die gebeure, word moderne pogings om die regte moordenaar te identifiseer in die wiele gery deur die gebrek aan oorblywende forensiese getuienis.<ref>Cook, p. 31</ref> [[DNS]]-ontledings op die oorblywende briewe lewer niks op nie;<ref>Marks, Kathy (18 Mei 2006). [http://www.independent.co.uk/news/science/was-jack-the-ripper-a-woman-478597.html "Was Jack the Ripper a Woman?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110913124823/http://www.independent.co.uk/news/science/was-jack-the-ripper-a-woman-478597.html |date=13 September 2011 }} ''The Independent'', URL besoek op 5 Mei 2009</ref> die beskikbare materiaal is oor en oor hanteer en bewyse is so vernietig.<ref>Meikle, p. 197; Rumbelow, p. 246</ref> Daar was al twee bewerings dat DNS-toetse daarop dui die moordenaar was ’n sekere verdagte, maar die metodologie van albei toetse word bevraagteken.<ref>{{citation|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2515662/Is-Jack-Ripper-Crime-writer-Patricia-Cornwell-claims-cracked-mystery-new-evidence-linking-royal-family.html|title=Is this Jack the Ripper? Artist with links to the royal family is most likely suspect, claims crime writer Patricia Cornwell|author=Edmonds, Lizzie|date=29 November 2013|work=Mail Online}}</ref><ref>{{citation|url=http://www.independent.co.uk/news/science/has-jack-the-rippers-identity-really-been-revealed-using-dna-evidence-9717036.html|title=Jack the Ripper: Has notorious serial killer's identity been revealed by new DNA evidence?|author=Connor, Steve|date=7 September 2014|work=The Independent}}</ref> Jack the Ripper kom voor in honderde fiksiewerke wat wissel van romans, kortverhale, gedigte en strokiesboeke tot speletjies, liedjies, toneelstukke, operas, TV-programme en rolprente. Meer as 100 niefiksiewerke handel eksklusief oor die Ripper-moorde en dit is dus een van die ware misdaadsake waaroor nog die meeste geskryf is.<ref name=whiteway /> Die term "ripperology" is in die 1970's deur die Britse skrywer Colin Wilson uitgedink vir die bestudering van die saak deur professionele mense en amateurs.<ref>Woods en Baddeley, pp. 70, 124</ref><ref>Evans, Stewart P. (April 2003). "Ripperology, A Term Coined By&nbsp;...", ''Ripper Notes'', [http://www.rippernotes.com/ripperology-ripperphile.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080321211934/http://www.rippernotes.com/ripperology-ripperphile.html |date=21 Maart 2008 }}</ref> Die tydskrifte ''Ripperana'', ''Ripperologist'' en ''Ripper Notes'' publiseer hulle navorsing.<ref>Creaton, Heather (Mei 2003) [http://www.history.ac.uk/reviews/articles/creatonH.html "Recent Scholarship on Jack the Ripper and the Victorian Media"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060928185213/http://www.history.ac.uk/reviews/articles/creatonH.html |date=28 September 2006 }}, ''Reviews in History'', no. 333, Institute of Historical Research, URL besoek op 28 Januarie 2010</ref> In 2006 het die tydskrif ''BBC History'' en sy lesers Jack the Ripper gekies as die slegste Brit in die geskiedenis.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/4663280.stm "Jack the Ripper is 'worst Briton'"], 31 Januarie 2006, BBC, URL besoek op 4 Desember 2009</ref><ref>Woods and Baddeley, p. 176</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne == {{refbegin|3}} * Begg, Paul (2003). ''Jack the Ripper: The Definitive History''. London: Pearson Education. {{ISBN|0-582-50631-X}} * Begg, Paul (2006). ''Jack the Ripper: The Facts''. Anova Books. {{ISBN|1-86105-687-7}} * Cook, Andrew (2009). ''Jack the Ripper''. Stroud, Gloucestershire: Amberley Publishing. {{ISBN|978-1-84868-327-3}} * Curtis, Lewis Perry (2001). ''Jack The Ripper & The London Press''. Yale University Press. {{ISBN|0-300-08872-8}} * Eddleston, John J. (2002). ''Jack the Ripper: An Encyclopedia''. London: Metro Books. {{ISBN|1-84358-046-2}} * Evans, Stewart P.; Rumbelow, Donald (2006). ''Jack the Ripper: Scotland Yard Investigates''. Stroud, Gloucestershire: Sutton Publishing. {{ISBN|0-7509-4228-2}} * Evans, Stewart P.; Skinner, Keith (2000). ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook: An Illustrated Encyclopedia''. London: Constable and Robinson. {{ISBN|1-84119-225-2}} * Evans, Stewart P.; Skinner, Keith (2001). ''Jack the Ripper: Letters from Hell''. Stroud, Gloucestershire: Sutton Publishing. {{ISBN|0-7509-2549-3}} * Fido, Martin (1987), ''The Crimes, Detection and Death of Jack the Ripper'', London: Weidenfeld and Nicolson, {{ISBN|0-297-79136-2}} * Marriott, Trevor (2005). ''Jack the Ripper: The 21st Century Investigation''. London: John Blake. {{ISBN|1-84454-103-7}} * Meikle, Denis (2002). ''Jack the Ripper: The Murders and the Movies''. Richmond, Surrey: Reynolds and Hearn Ltd. {{ISBN|1-903111-32-3}} * Rivett, Miriam; Whitehead, Mark (2006). ''Jack the Ripper''. Harpenden, Hertfordshire: Pocket Essentials. {{ISBN|978-1-904048-69-5}} * Rumbelow, Donald (2004). ''The Complete Jack the Ripper. Fully Revised and Updated''. Penguin Books. {{ISBN|978-0-14-017395-6}} * Sugden, Philip (2002). ''The Complete History of Jack the Ripper''. Carroll & Graf Publishers. {{ISBN|0-7867-0276-1}} * Werner, Alex (editor, 2008). ''Jack the Ripper and the East End''. London: Chatto & Windus. {{ISBN|978-0-7011-8247-2}} * Woods, Paul; Baddeley, Gavin (2009). ''Saucy Jack: The Elusive Ripper''. Hersham, Surrey: Ian Allan Publishing. {{ISBN|978-0-7110-3410-5}} {{refend}} == Eksterne skakels == * [http://www.nationalarchives.gov.uk/museum/item.asp?item_id=39 The National Archives]: foto's en transkripsies van briewe. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/298729/Jack-the-Ripper Artikel oor Jack the Ripper] Encyclopaedia Britannica * [http://www.casebook.org/ Casebook: Jack the Ripper] * [http://www.jtrforums.com/ Jack The Ripper Forums] * [http://www.jack-the-ripper.org/ Jack the Ripper 1888]: n ondersoek na die moorde in maatskaplike konteks * {{Commons-kategorie inlyn|Jack the Ripper}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Jack the Ripper|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Engelse]] [[Kategorie:Britse reeksmoordenaars]] [[Kategorie:Ongeïdentifiseerde mense]] qhkmmylzo277y5iq7mqo28mo26z9tgp 2890130 2890129 2026-04-05T12:15:40Z BurgertB 2401 /* Media */ 2890130 wikitext text/x-wiki {{Moordenaar | naam = Jack the Ripper | beeld = JacktheRipper1888.jpg | onderskrif=''"With the Vigilance Committee in the East End: A Suspicious Character" uit ''The Illustrated London News'', 13 Oktober 1888.'' | gebore = | oorlede = | doodsrede = | land = Brittanje | bynaam = "Jack the Ripper" <br>"Die Whitechapel-moordenaar" <br />"Leather Apron" | beroep = | misdaad = Reeksmoordenaar | plek = Whitechapel, [[Londen]] | datums = 1888-'91? <br /> 1888 – "kanonieke 5" | slagoffers = | gedood = Onbekend (5 of meer) | beseer = | metode = Verminking en moord | motief = | vonnis = | vonnisdatum = | vrygelaat = | other1 = }} '''Jack the Ripper''' is die bekendste van verskeie name wat aan ’n ongeïdentifiseerde [[reeksmoordenaar]] gegee is wat in 1888 hoofsaaklik in die arm [[Londen]]se gebied Whitechapel bedrywig was. Die naam het ontstaan nadat die polisie ’n brief van iemand gekry het waarin die skrywer homself so genoem en beweer het hy is die moordenaar. Daar word algemeen geglo die brief was ’n siek grap, of dat dit deur ’n joernalis geskryf kon gewees het om belangstelling in die storie te verhoog. In misdaadlêers en [[koerant]]e is hy aanvanklik "die Whitechapel-moordenaar" of "Leather Apron" genoem. Aanvalle wat met Jack the Ripper verbind word, was gewoonlik op vroulike [[Prostitusie|prostitute]] wat in die arm dele van Londen gewerk het. Hulle keel is afgesny voordat die onderlyf vermink is. Die feit dat inwendige [[Orgaan|organe]] uit minstens drie van die slagoffers verwyder is, het gelei tot voorstelle dat die moordenaar kennis van die menslike [[anatomie]] of [[chirurgie]] het. Vanweë die geweld van die moorde het die publiek dit al hoe meer verbind met een mens, wat hulle Jack the Ripper begin noem het. Die groot dekking van die moorde in koerante het daartoe gelei dat hy ’n internasionale legende geword het. Hoewel 11 gewelddadige moorde tot in 1891 in Whitechapel gepleeg is, kon die polisie nie almal met mekaar verbind nie. Vyf slagoffers is tussen 31 Augustus en 9 November 1888 vermoor; hulle word die "kanonieke vyf" genoem en daar word geglo hulle moorde hou verband met mekaar. Hulle is: Mary Ann Nichols, Annie Chapman, Elizabeth Stride, Catherine Eddowes en Mary Jane Kelly. Omdat die moorde nooit opgelos is nie, het die legendes oor Jack the Ripper ’n kombinasie geword van ware historiese navorsing, folklore en samesweringsteorieë. Daar is nou al meer as 100 teorieë oor die Ripper se identiteit en talle fiksiewerke oor die moorde. == Agtergrond == In die middel van die [[19de eeu]] was daar ’n groot toename in [[Ierland|Ierse]] immigrante in Engeland wat die bevolking in dele van baie stede, onder meer die East End van Londen, geweldig opgestoot het. Van 1882 het [[Jood]]se [[pogrom]]-vlugtelinge uit die [[Russiese Ryk]] en ander dele van [[Oos-Europa]] ook na dié gebied gestroom.<ref>Kershen, Anne J., "The Immigrant Community of Whitechapel at the Time of the Jack the Ripper Murders", in Werner, pp. 65–97; Vaughan, Laura, "Mapping the East End Labyrinth", in Werner, p. 225</ref> Werk- en behuisingstoestande het versleg en ’n groot ekonomiese subklas het ontwikkel.<ref>[http://booth.lse.ac.uk/ ''Life and Labour of the People in London'' (Londen: Macmillan, 1902–1903)] (Die Charles Booth aanlyn argief) besoek op 5 Augustus 2008</ref> Diefstal, geweld en alkoholmisbruik was algemeen en die armoede het baie vroue tot [[prostitusie]] gedryf. In Oktober 1888 is geskat dat daar 62 bordele en 1&nbsp;200 prostitute in Whitechapel was.<ref>Evans and Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', p. 1; Polisieverslag van 25 Oktober 1888, MEPO 3/141 ff. 158–163, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 283; Fido, p. 82; Rumbelow, p. 12</ref> Die ekonomiese probleme het gepaard gegaan met ’n toename in sosiale spanning. Tussen 1886 en 1889 het gereelde demonstrasies gelei tot polisieoptrede en verdere openbare onrus.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 131–149; Evans en Rumbelow, pp. 38–42; Rumbelow, pp. 21–22</ref> Antisemitisme, misdaad, rassisme en armoede het mense laat glo Whitechapel is ’n berugte, immorele plek.<ref>Marriott, John, "The Imaginative Geography of the Whitechapel murders", in Werner, pp. 31–63</ref> In 1888 is sulke idees versterk deur ’n reeks gewelddadige, groteske moorde wat toegeskryf is aan een man, wat Jack the Ripper genoem is, en dit het ongekende aandag in die media geniet.<ref>Haggard, Robert F. (1993), "Jack the Ripper As the Threat of Outcast London", ''Essays in History'', vol. 35, Corcoran Department of History at the University of Virginia</ref> == Moorde == [[Lêer:Whitechapel Spitalfields 7 murders.JPG|duimnael|links|280px|Die plekke waar die eerste sewe Whitechapel-moorde gepleeg is.]] Die groot getal aanvalle op vroue in dié tyd in die East End maak dit moeilik om te bepaal hoeveel van die moorde een persoon se werk was.<ref>Woods and Baddeley, p. 20</ref> Elf aparte moorde is tussen 3 April 1888 en 13 Februarie 1891 gepleeg, en hulle was saam in polisieverslae bekend as die Whitechapel-moorde.<ref name=met>{{Citation |url=http://content.met.police.uk/Article/The-Crimes/1400015321521/1400015321521|title=The Crimes|publisher=London Metropolitan Police|accessdate=1 Oktober 2014}}</ref><ref>Cook, pp. 33–34; Evans and Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 3</ref> Menings wissel oor hoeveel moorde die Ripper se werk was, maar vyf slagoffers, bekend as die "kanonieke vyf", se dood word in die algemeen aan hom toegeskryf.<ref>Cook, p. 151</ref> Die meeste kenners meen diep snymerke aan die keel, verminkings van die onderlyf, die verwydering van interne organe en al hoe erger gesigsverminkings was Jack the Ripper se modus operandi.<ref name=keppel /> Die twee eerste Whitechapel-slagoffers, Emma Elizabeth Smith en Martha Tabram, maak nie deel van die "kanonieke vyf" uit nie.<ref>Evans and Rumbelow, pp. 47–55</ref> Smith is op 3 April 1888 beroof en seksueel aangerand. ’n Stomp voorwerp is in haar [[vagina]] opgedruk en dit het haar [[buikvlies]] geskeur. Sy het buikvliesontsteking gekry en is die volgende dag in die hospitaal oorlede.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 27–28; Evans en Rumbelow, pp. 47–50; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 4–7</ref> Sy het gesê twee of drie mans het haar aangeval van wie een ’n tiener was.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 28; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 4–7</ref> Die pers het die aanval met die latere moorde verbind, maar die meeste kenners beskou dit as ’n bendevoorval wat niks met die Ripper-saak te doen het nie.<ref name=met /><ref name=odnb /><ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 29–31; Evans en Rumbelow, pp. 47–50; Marriott, pp. 5–7</ref> Tabram is op 7 Augustus 1888 vermoor; sy het 39 steekwonde gehad. Die geweld van die aanval, die gebrek aan ’n duidelike motief en die nabyheid aan die plek en datum van die ander moorde het daartoe gelei dat die polisie die moorde met mekaar verbind het.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 51–55</ref> Wat die aanval van die ander onderskei, is die feit dat sy gesteek is en nie keelaf gesny of in haar onderlyf vermink is nie. Baie kenners beskou dit dus as ’n afsonderlike geval.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 51–55; Marriott, p. 13</ref> === "Kanonieke vyf" === [[Beeld:CatherineEddowesJacktheRipperCanomicleVictimFourMitreSq.30091888a.jpg|thumb|220px|'n Destydse polisietekening van die liggaam van Catherine Eddowes, soos dit op Mitreplein ontdek is.]] Die sogenaamde kanonieke vyf van Ripper se slagoffers was Mary Ann Nichols, Annie Chapman, Elizabeth Stride, Catherine Eddowes en Mary Jane Kelly. Nichols se lyk is op Vrydag 31 Augustus 1888 omstreeks 03:40 ontdek. Haar keel is met twee hale afgesny en haar onderlyf is deur ’n groot sny oopgekloof. Dieselfde mes het ander wonde aan die onderlyf toegedien.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 60–61; Rumbelow, pp. 24–27</ref> Chapman se lyk is op 8 September omstreeks 06:00 naby ’n deur in ’n agterplaas ontdek. Sy is ook met twee hale keelaf gesny.<ref>Rumbelow, p. 42</ref> Haar onderlyf is heeltemal oopgekloof en later is ontdek haar [[baarmoeder]] is verwyder.<ref>Marriott, pp. 26–29; Rumbelow, p. 42</ref> By die nadoodse ondersoek het een getuie gesê hy het Chapman omstreeks 05:30 saam met ’n slordige, donkerharige man gesien.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 153; Cook, p. 163; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 98; Marriott, pp. 59–75</ref> Stride en Eddowes is vroeg die oggend van Sondag 30 September 1888 vermoor. Stride se lyk is omstreeks 01:00 ontdek. Die oorsaak van haar dood was ’n enkele sny wat die hoofslagaar aan die linkerkant van haar nek afgesny het. Dit is onseker of iemand anders haar vermoor het en of die Ripper versteur is terwyl hy die moord gepleeg het, want haar onderlyf is nie vermink nie.<ref>Cook, p. 157; Marriott, pp. 81–125</ref> Getuies wat gedink het hulle het haar vroeër die aand saam met ’n man gesien, se beskrywings verskil; volgens sommige was die man donker en volgens ander lig; volgens sommige slordig en volgens ander netjies aangetrek.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 176–184</ref> Eddowes se lyk is sowat ’n driekwartier later ontdek. Haar keel is afgesny en haar onderlyf oopgekloof. Haar linkernier en ’n groot deel van die baarmoeder is verwyder. ’n Plaaslike inwoner het iemand wat Eddowes kon gewees het, kort voor die moord saam met ’n slordige, ligte man gesien.<ref name=lawende /> Twee metgeselle kon nie sy beskrywing beaam nie.<ref name=lawende>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 193–194; Chief Inspector Swanson's report, 6 November 1888, HO 144/221/A49301C, aangehaal in Evans en Skinner, pp. 185–188</ref> ’n Deel van Eddowes se bebloede voorskoot is by die ingang van ’n perseel gevind, en bo dit was ’n graffito wat oënskynlik ’n Jood geïmpliseer het. Dit is egter onduidelik of dit toevallig is en of die moordenaar dit geskryf het.<ref>Cook, p. 143; Fido, pp. 47–52; Sugden, p. 254</ref> Die kommissaris van polisie was bang die graffito kon [[Antisemitisme|antisemitiese]] betogings tot gevolg hê en het gelas dat dit voor dagbreek afgewas word.<ref>Brief van die kommissaris van polisie aan Godfrey Lushington, onderminister, 6 November 1888, HO 144/221/A49301C, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 183–184</ref> [[Lêer:MaryJaneKelly Ripper.jpg|duimnael|220px|links|Die amptelike [[polisiefoto]] van Mary Jane Kelly se moordtoneel.]] Kelly se verminkte liggaam is op Vrydag 9 November 1888 omstreeks 10:45 gevind op die bed van die enkelkamer waar sy gewoon het. Haar keel was heeltemal afgesny en feitlik al die organe is uit haar onderlyf verwyder. Haar hart was weg.<ref>Dr. Thomas Bond se noras, MEPO 3/3153 ff. 12-14, aangehaal in Sugden, pp. 315, 319</ref> Die "kanonieke vyf" is in die nag vermoor, in of naby ’n naweek, en óf aan die einde van die maand óf binne ’n week daarna.<ref>''Daily Telegraph'', 10 November 1888, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 339–340</ref> Die lyke is mettertyd al hoe meer vermink, buiten dié van Stride, maar iemand kon die moordenaar versteur het.<ref>Macnaghten se notas, aangehaal deur Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 584–587; Fido, p. 98</ref> Nichols se organe was nie weg nie; Chapman se baarmoeder is verwyder; Eddowes se baarmoeder en ’n nier is verwyder en haar gesig is vermink; en Kelly se ingewande is verwyder en haar gesig weggekap, hoewel net haar hart nie op die toneel gevind is nie. Die idee dat dié vyf moorde deur dieselfde persoon gepleeg is, kom uit verslae van destyds wat die ander Whitechapel-moorde uitgesluit het.<ref>Cook, p. 151; Woods en Baddeley, p. 85</ref> In 1894 het die hoof van die misdaadondersoekdepartement van die metropolitaanse polisie, sir Melville Macnaghten, in ’n verslag geskryf: "Die Whitechapel-moordenaar het vyf slagoffers gehad – net vyf slagoffers."<ref>Macnaghten se notas soos aangehaal deur Cook, p. 151; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 584–587 en Rumbelow, p. 140</ref> ’n Polisiechirurg het op 10 November 1888 dieselfde mening gehuldig.<ref name=bond /> Hedendaagse navorsers verskil oor hoeveel van die moorde die Ripper se werk was. Die skrywers Stewart P. Evans en Donald Rumbelow beweer die "kanonieke vyf" is ’n [[mite]] en dat net drie moorde definitief deur die Ripper gepleeg is: dié van Nichols, Chapman en Eddowes; hulle is onseker oor Stride en Kelly, en nog meer oor Tabram.<ref>Evans en Rumbelow, p. 260</ref> Ander glo die ses moorde tussen Tabram en Kelly was die Ripper se werk.<ref name=keppel /> === Latere Whitechapel-moorde === Kelly word algemeen beskou as die Ripper se laaste slagoffer, en daar word aangeneem die moorde het opgehou vanweë die moordenaar se dood, arres, emigrasie of opname in ’n gestig.<ref name=odnb /> Die Whitechapel-dossier bevat egter nog vier moorde wat gepleeg is ná dié van die "kanonieke vyf": dié van Rose Mylett, Alice McKenzie, die Pinchinstraat-torso en Frances Coles. Mylett is verwurg en haar lyk is op 20 Desember 1888 gevind. Omdat daar geen tekens van ’n bakleiery was nie, het die polisie geglo sy het óf haar per ongeluk opgehang terwyl sy dronk was óf selfmoord gepleeg.<ref name=mylett /> Die ondersoekjurie het egter bevind sy is vermoor.<ref name=mylett>Evans en Rumbelow, pp. 245–246; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 422–439</ref> McKenzie is op 17 Julie 1889 vermoor deurdat ’n aar aan die linkerkant van haar nek afgesny is. Daar was verskeie klein kneusplekke en snye aan haar lyf. Een patoloog wat die lyk ondersoek het, het geglo dis die Ripper se werk, terwyl ’n ander een nie saamgestem het nie.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 208–209; Rumbelow, p. 131</ref> Latere skrywers is ook verdeel tussen dié wat glo die moordenaar het die Ripper se werk nageaap sodat hy nie verdink sou word nie<ref>Evans and Rumbelow, p. 209</ref> en dié wat dit aan die Ripper toeskryf.<ref>Marriott, p. 195</ref> [[Beeld:Frances Coles 1891.jpg|thumb|200px|Frances Coles is op 13 Februarie 1891 gevind met haar keel afgesny.]] Die Pinchinstraat-torso was die torso van ’n ongeïdentifiseerde vrou sonder kop of ledemate wat op 10 September 1889 gevind is. Dit lyk moontlik dat die moord elders gepleeg en die dele van die liggaam op die toneel gelaat is.<ref>Evans en Rumbelow, p. 210; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 480–515</ref> Coles is op 13 Februarie 1891 vermoor. Haar keel is afgesny, maar haar liggaam is nie vermink nie. James Thomas Sadler, wat vroeër saam met haar gesien is, is in hegtenis geneem en van die moord aangekla, en daar is vir ’n ruk geglo dat hy Jack the Ripper is.<ref name=coles /> Hy is egter op 3 Maart 1891 vrygelaat vanweë ’n gebrek aan getuienis.<ref name=coles>Evans en Rumbelow, pp. 218–222; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 551–568</ref> Ook verskeie ander moorde is met die Ripper verbind, onder meer dié van John Gill, ’n sewejarige seun wie se lyk op 29 Desember 1888 gevind is. Sy bene is afgesny en sy onderlyf oopgekloof, sy ingewande uitgetrek en sy hart en een oor verwyder. Die ooreenkomste tussen sy moord en dié van Mary Kelly het die pers laat gis dat die Ripper die seun vermoor het.<ref name=gill /> Die seun se werkgewer, die melkman William Barrett, is twee keer vir die moord in hegtenis geneem, maar telkens vrygelaat.<ref name=gill /> Niemand anders is ooit vervolg nie.<ref name=gill>Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', p. 136</ref> == Ondersoek == Die polisielêers oor die Whitechapel-moorde wat behoue gebly het, werp ’n gedetailleerde blik op ondersoekprosedures van die [[Victoriaanse tydperk]].<ref name=canter12 /> ’n Groot polisiespan het regdeur Whitechapel van huis tot huis navrae gedoen. Forensiese materiaal is versamel en ondersoek. Verdagtes is geïdentifiseer, opgespoor en óf ondersoek óf vrygelaat. Polisiewerk volg vandag dieselfde patroon.<ref name=canter12>Canter, David (1994), ''Criminal Shadows: Inside the Mind of the Serial Killer'', Londen: HarperCollins, pp. 12–13, {{ISBN|0-00-255215-9}}</ref> Meer as 2&nbsp;000 mense is ondervra, "tot 300" is ondersoek en 80 is aangehou.<ref>Inspekteur Donald Swanson se verslag aan die departement van binnelandse sake, 19 Oktober 1888, HO 144/221/A49301C, aangehaal in Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 205; Evans en Rumbelow, p. 113; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 125</ref> Deels vanweë die publiek se idee dat die polisie nie hulle werk ordentlik doen nie, het ’n groep vrywillige burgers van die East End die Whitechapel Vigilance Committee gestig en die strate gepatrolleer op soek na verdagte karakters. Hulle het ’n petisie aan die regering gestuur waarin hulle gevra het die beloning vir inligting oor die moordenaar moet verhoog word en hulle het privaat speurders gehuur om getuies te ondervra.<ref>e.g. Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 245–252</ref> Slagters, chirurge en dokters is verdink weens die manier waarop die lyke vermink is. Die alibi's van plaaslike slagters is ondersoek en hulle is eindelik uitgesluit van verdenking.<ref>Rumbelow, p. 274</ref> Altesaam 76 slagters is ondervra, asook al hulle werknemers van die vorige ses maande.<ref>Inspekteur Donald Swanson se verslag, 19 Oktober 1888, HO 144/221/A49301C, aangehaal in Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 206 en Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 125</ref> Sekere bekendes, onder andere [[Victoria van die Verenigde Koninkryk|koningin Victoria]], het geglo die patroon van die moorde dui daarop dat die skuldige ’n slagter of veedrywer op een van die veebote was wat tussen Engeland en [[Europa]] gevaar het. Whitechapel was naby die Londense dokke,<ref>Marriott, John, "The Imaginative Geography of the Whitechapel murders", in Werner, p. 48</ref> en sulke bote het gewoonlik op ’n Donderdag of Vrydag vasgemeer en weer op ’n Saterdag of Sondag vertrek.<ref>Rumbelow, p. 93; ''Daily Telegraph'', 10 November 1888, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 341</ref> Die veebote is ondersoek, maar die datums van die moorde het nie ooreengestem met ’n enkele boot se aankoms- of vertrekdatum nie, en die bemannings is eindelik ook uit die ondersoek uitgesluit.<ref>Robert Anderson se verslag, 10 Januarie 1889, 144/221/A49301C ff. 235–6, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 399</ref> === Misdadigerprofiel === Teen die einde van Oktober het Robert Anderson, die hoof van die misdaadondersoekdepartement, die polisiechirurg Thomas Bond gevra wat sy opinie is oor die moordenaar se kennis van chirurgie.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 186–187; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 359–360</ref> Bond se mening oor die Whitechapel-moordenaar is die oudste misdadigerprofiel wat bewaar gebly het.<ref name=canter5>Canter, pp. 5–6</ref> Hy het gemeen dieselfde persoon het al vyf moorde gepleeg. "In die eerste vier gevalle lyk dit of die keel van links na regs afgesny is; in die laaste geval is dit onmoontlik om te sê weens die manier waarop die liggaam vermink is, maar bloedspatsels is gevind op die muur naby aan die plek waar die vrou se kop moes gelê het. Al die omstandighede van die moorde laat my glo die vroue moes gelê het toe hulle vermoor is en dat die keel telkens eerste afgesny is."<ref name=bond /> Hy was sterk gekant teen die idee dat die moordenaar enige kennis van anatomie of die wetenskap gehad het, of selfs dié van ’n slagter.<ref name=bond>Brief van Thomas Bond aan Robert Anderson, 10 November 1888, HO 144/221/A49301C, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 360–362 en Rumbelow, pp. 145–147</ref> Hy het geglo die man was ’n enkeling "wat periodieke aanvalle van moorddadige of erotiese manie gekry het".<ref name=bond /> Volgens hom "kon die moorddadige impulse ontwikkel het uit ’n wraaksugtige of peinsende toestand van die brein, of godsdienstige manie kon die oorspronklike siekte gewees het", maar hy het nie gedink enige van dié hipoteses is waarskynlik nie.<ref name=bond /> Terwyl daar geen aanduiding is van [[seks]]uele aktiwiteit met enige van die slagoffers nie,<ref name=keppel /><ref>Woods en Baddeley, p. 38</ref> glo [[sielkundige]]s die [[penetrasie]] van die slagoffers met ’n mes en die feit dat hulle in seksueel vernederende posisies gelos is met die wonde oop en bloot, dui daarop die moordenaar het seksuele plesier uit die aanvalle geput.<ref name=keppel>Keppel, Robert D.; Weis, Joseph G.; Brown, Katherine M.; Welch, Kristen (2005), [http://dx.doi.org/10.1002/jip.22 "The Jack the Ripper Murders: A ''Modus Operandi'' and Signature Analysis of the 1888–1891 Whitechapel Murders"], ''Journal of Investigative Psychology and Offender Profiling'', vol. 2, pp. 1–21</ref> Ander verwerp egter dié veronderstelling as ongegrond.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 187–188, 261; Woods en Baddeley, pp. 121–122</ref> == Verdagtes == [[Lêer:JacktheRipperPuck.jpg|duimnael|200px|Gissings oor wie die Ripper was; die voorblad van die tydskrif ''Puck'' van 21&nbsp;September 1889 deur die spotprenttekenaar Tom Merry.]] Die konsentrasie van die moorde oor naweke en openbare vakansiedae, asook binne ’n paar blokke van mekaar af, het baie mense laat glo die Ripper het ’n vaste werk gehad en was ’n plaaslike inwoner.<ref>Marriott, p. 205; Rumbelow, p. 263; Sugden, p. 266</ref> Ander het gedink hy was ’n opgevoede man uit die hoër klas, moontlik ’n dokter of aristokraat, wat van ’n ryker gebied na Whitechapel gekom het.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 43</ref> Teorieë uit latere jare oor wie die moordenaar was, sluit in van enigiemand wat op enige moontlike manier met die saak te doen gehad het tot talle bekendes wat nie destyds deur die polisie verdink is nie. Omdat almal wat in dié tyd geleef het nou dood is, kan moderne skrywers basies die blaam op enigiemand plaas, sonder enige historiese bewyse.<ref>Evans en Rumbelow, p. 261</ref> Ondanks die talle en uiteenlopende teorieë oor die Ripper se identiteit stem kenners nie oor enige van hulle saam nie en die getal verdagtes trek al oor honderd.<ref name=whiteway>Whiteway, Ken (2004). "A Guide to the Literature of Jack the Ripper", ''Canadian Law Library Review'', vol. 29 pp. 219–229</ref><ref>Eddleston, pp. 195–244</ref> == Briewe == In die tyd waarin die moorde gepleeg is, het die polisie, koerante en ander honderde briewe oor die saak gekry. Van hulle was goed bedoelde briewe met raad oor hoe om die moordenaar vas te trek, maar die oorgrote meerderheid was nutteloos.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 165; Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', p. 105; Rumbelow, pp. 105–116</ref> In honderde van die briewe het die skrywers beweer hulle is die moordenaar, en drie van hulle staan uit: die ''Dear Boss''-brief, die ''Saucy Jacky''-poskaart en die ''From Hell''-brief.<ref>Fido, pp. 6–10; Marriott, pp. 219 ff.</ref> [[Lêer:FromHellLetter.jpg|duimnael|links|200px|Die ''From Hell''-brief.]] Die datum boaan die ''Dear Boss''-brief was 25 September, en die posstempel 27 September 1888. Dit is op dié dag deur die Central News Agency in Londen ontvang en is op 29 September na Scotland Yard aangestuur.<ref>Cook, pp. 76–77; Evans en Rumbelow, p. 137; Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', pp. 16–18; Woods en Baddeley, pp. 48–49</ref> Dit is aanvanklik as ’n poets beskou, maar toe Eddowes drie dae ná die posstempeldatum gevind is met ’n oor wat afgesny is, het die belofte in die brief "to clip the ladys (sic) ears off" nuwe betekenis gekry.<ref>Cook, pp. 78–79; Marriott, p. 221</ref>Dit het egter gelyk of Eddowes se oor per ongeluk deur die moordenaar afgesny is, en die dreigement in die brief om die ore na die polisie te stuur, is nooit uitgevoer nie.<ref>Cook, p. 79; Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', p. 179; Marriott, p. 221</ref> Die naam "Jack the Ripper" is die eerste keer in dié brief gebruik en het wêreldwyd berug geword nadat die brief gepubliseer is.<ref>Cook, pp. 77–78; Evans en Rumbelow, p. 140; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 193; Fido, p. 7</ref> Die meeste van die daaropvolgende briewe het dié brief nageaap. Die posstempel op die ''Saucy Jacky''-poskaart was 1 Oktober 1888 en is op dié dag deur die Central News Agency ontvang. Die handskrif was dieselfde as in die ''Dear Boss''-brief.<ref>Marriott, pp. 219–222</ref> Dit noem dat twee slagoffers kort ná mekaar vermoor sou word: "double event this time", en daar is geglo dit verwys na die moorde van Stride en Eddowes.<ref name=saucy /> Daar is geredeneer die poskaart is gepos voor die moorde bekend gemaak is en daarom kon niemand anders kennis daaroor gehad het nie.<ref>e.g. Cullen, Tom (1965), ''Autumn of Terror'', Londen: The Bodley Head, p. 103</ref> Die posstempel was egter 24 uur ná die moorde, lank nadat besonderhede daaroor in koerante verskyn en onder plaaslike inwoners bespreek is.<ref name=saucy>Cook, pp. 79–80; Fido, pp. 8–9; Marriott, pp. 219–222; Rumbelow, p. 123</ref><ref>Sugden p.269</ref> Die ''From Hell''-brief is op 16 Oktober 1888 ontvang deur George Lusk, leier van die Whitechapel Vigilance Committee. Die handskrif en styl verskil van die ''Dear Boss''-brief en die ''Saucy Jacky''-poskaart.<ref name=hell /> Die brief is afgelewer in ’n klein houer, waarin Lusk ook ’n halwe nier ontdek het.<ref name=hell>Evans en Rumbelow, p. 170; Fido, pp. 78–80</ref> Eddowes se linkernier is deur die moordenaar verwyder. Die skrywer het beweer hy het die ander helfte "gebraai en geëet". ’n Dokter het dit ondersoek en bevind dit is ’n menslike linkernier, maar hy kon geen ander eienskappe bepaal nie.<ref>Cook, p. 146; Fido, p. 78</ref> Scotland Yard het die briewe gepubliseer in die hoop dat iemand die handskrif sou herken. Op 7 Oktober 1888 het George R. Sims in die Sondagkoerant ''Referee'' geskimp dat die briewe deur ’n joernalis geskryf is om sy koerant se sirkulasie "die hoogte te laat inskiet".<ref>Aangehaal in Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', pp. 41, 52 en Woods en Baddeley, p. 54</ref> Die polisie het later beweer hulle het ’n spesifieke joernalis geïdentifiseer as die skrywer van beide die ''Dear Boss''-brief en die poskaart.<ref>Cook, pp. 94–95; Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters From Hell'', pp. 45–48; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 624–633; Marriott, pp. 219–222; Rumbelow, pp. 121–122</ref> Die joernalis is geïdentifiseer as Tom Bullen in ’n brief van hoofinspekteur John Littlechild op 23 September 1913.<ref>Aangehaal in Cook, pp. 96–97; Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', p. 49; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 193; en Marriott, p. 254</ref> ’n Joernalis met die naam Fred Best het glo in 1931 erken hy het die briewe geskryf wat deur die polisie gepubliseer is "om die besigheid aan die gang te hou".<ref>Professor Francis E. Camps, Augustus 1966, "More on Jack the Ripper", ''Crime and Detection'', aangehaal in Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', pp. 51–52</ref> == Media == [[Lêer:Wanted poster.jpg|duimnael|180px|’n Koerantberig wat na die moordenaar as "Leather Apron" verwys, September 1888.]] Die Ripper-moorde was ’n belangrike keerpunt in joernaliste se dekking van misdaad.<ref name=odnb /><ref name=w&b20 /> Hoewel Jack the Ripper nie die eerste reeksmoordenaar was nie, was die saak die eerste een wat ’n wêreldwye mediawaansin veroorsaak het.<ref name=odnb>Davenport-Hines, Richard (2004). [http://www.oxforddnb.com/view/article/38744 "Jack the Ripper (fl. 1888)"], ''Oxford Dictionary of National Biography''. Oxford University Press. Subskripsie nodig.</ref><ref name=w&b20>Woods en Baddeley, pp. 20, 52</ref> Belastinghervormings in die 1850's het die publikasie van goedkoper koerante met ’n groter sirkulasie moontlik gemaak.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 208</ref> Sulke publikasies het aan die einde van die Victoriaanse tydperk oral opgeskiet en sluit massasirkulasiekoerante in wat net ’n halwe pennie gekos het, asook gewilde tydskrifte soos ''The Illustrated Police News'', wat aan die Ripper ongekende publisiteit gegee het.<ref>Curtis, L. Perry jr. (2001). ''Jack the Ripper and the London Press''. Yale University Press. {{ISBN|0-300-08872-8}}</ref> Die moordenaar is aanvanklik in die media "Leather Apron" genoem. Ná die publikasie van die ''Dear Boss''-brief het die naam "Jack the Ripper" gewilder geword.<ref>Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', pp. 13, 86; Fido, p. 7</ref> Die naam "Jack" is toe reeds gebruik vir ’n vorige aanvaller in Londen: "Spring-heeled Jack", wat glo oor mure gespring het om sy slagoffers aan te val en dan op dieselfde manier ontsnap het.<ref>Ackroyd, Peter, "Introduction", in Werner, p. 10; Rivett en Whitehead, p. 11</ref> Die skepping en gebruik van ’n bynaam vir ’n spesifieke moordenaar het algemene praktyk geword, met voorbeelde soos die "Axeman of New Orleans", "Boston Strangler" en "Beltway Sniper". Voorbeelde van byname wat van Jack the Ripper afgelei is, sluit in die "French Ripper", "Düsseldorf Ripper", "Camden Ripper", "Jack the Stripper", die "Yorkshire Ripper" en die "[[Andrei Tsjikatilo|Rostov Ripper]]". Sensasionele berigte en die feit dat niemand ooit van die Ripper-moorde aangekla is nie, het objektiewe ontledings deur kenners onmoontlik gemaak en ’n legende geskep wat ’n skadu gooi oor latere reeksmoordenaars.<ref>Marriott, John, "The Imaginative Geography of the Whitechapel murders", in Werner, p. 54</ref> == Nalatenskap == [[Lêer:Jack-the-Ripper-The-Nemesis-of-Neglect-Punch-London-Charivari-cartoon-poem-1888-09-29.jpg|duimnael|180px|Die Ripper uitgebeeld as ’n skim wat deur Whitechapel sluip en maatskaplike versuim versinnebeeld in ''Punch'' van 1888.]] Die aard van die moorde en van die slagoffers het die kollig laat val op die benarde lewensomstandighede in Londen se East End<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 1–2; Rivett en Whitehead, p. 15</ref> en het die publiek tot aksie geskok.<ref>Cook, pp. 139–141; Vaughan, Laura, "Mapping the East End Labyrinth", in Werner, pp. 236–237</ref> In die twee dekades ná die moorde is die ergste krotbuurte afgebreek,<ref>Dennis, Richard, "Common Lodgings and 'Furnished Rooms': Housing in 1880s Whitechapel", in Werner, pp. 177–179</ref> maar die strate en van die geboue bestaan steeds en die legende van die Ripper word nog oorvertel op begeleide toere na die moordtonele.<ref>Rumbelow, p. xv; Woods en Baddeley, p. 136</ref> Die Ripper word dikwels oordrewe of selfs monsteragtig uitgebeeld. In rolprente uit die 1920's en 1930's was hy ’n man in alledaagse klere met ’n groot geheim wat op sy niksvermoedende slagoffers toesak; die atmosfeer en boosheid is dikwels gesuggereer deur spesiale effekte van lig en skadu.<ref name=bloom /> Teen die 1960's het die Ripper "die simbool van ’n roofsugtige [[aristokrasie]]" geword<ref name=bloom>Bloom, Clive, "Jack the Ripper – A Legacy in Pictures", in Werner, p. 251</ref> en is hy meer dikwels uitgebeeld in ’n hoed en klere van ’n gentleman. Die establishment as ’n geheel het die skurk geword, met die Ripper wat die verpersoonliking was van die uitbuiting deur die hoër klas.<ref>Woods en Baddeley, p. 150</ref> Vir die voorstelling van die Ripper is uit gruwelstories soos [[Dracula]] of [[Frankenstein]] geleen.<ref>Bloom, Clive, "Jack the Ripper – A Legacy in Pictures", in Werner, pp. 252–253</ref> Benewens die teenstrydighede en onbetroubaarheid van destydse weergawes van die gebeure, word moderne pogings om die regte moordenaar te identifiseer in die wiele gery deur die gebrek aan oorblywende forensiese getuienis.<ref>Cook, p. 31</ref> [[DNS]]-ontledings op die oorblywende briewe lewer niks op nie;<ref>Marks, Kathy (18 Mei 2006). [http://www.independent.co.uk/news/science/was-jack-the-ripper-a-woman-478597.html "Was Jack the Ripper a Woman?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110913124823/http://www.independent.co.uk/news/science/was-jack-the-ripper-a-woman-478597.html |date=13 September 2011 }} ''The Independent'', URL besoek op 5 Mei 2009</ref> die beskikbare materiaal is oor en oor hanteer en bewyse is so vernietig.<ref>Meikle, p. 197; Rumbelow, p. 246</ref> Daar was al twee bewerings dat DNS-toetse daarop dui die moordenaar was ’n sekere verdagte, maar die metodologie van albei toetse word bevraagteken.<ref>{{citation|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2515662/Is-Jack-Ripper-Crime-writer-Patricia-Cornwell-claims-cracked-mystery-new-evidence-linking-royal-family.html|title=Is this Jack the Ripper? Artist with links to the royal family is most likely suspect, claims crime writer Patricia Cornwell|author=Edmonds, Lizzie|date=29 November 2013|work=Mail Online}}</ref><ref>{{citation|url=http://www.independent.co.uk/news/science/has-jack-the-rippers-identity-really-been-revealed-using-dna-evidence-9717036.html|title=Jack the Ripper: Has notorious serial killer's identity been revealed by new DNA evidence?|author=Connor, Steve|date=7 September 2014|work=The Independent}}</ref> Jack the Ripper kom voor in honderde fiksiewerke wat wissel van romans, kortverhale, gedigte en strokiesboeke tot speletjies, liedjies, toneelstukke, operas, TV-programme en rolprente. Meer as 100 niefiksiewerke handel eksklusief oor die Ripper-moorde en dit is dus een van die ware misdaadsake waaroor nog die meeste geskryf is.<ref name=whiteway /> Die term "ripperology" is in die 1970's deur die Britse skrywer Colin Wilson uitgedink vir die bestudering van die saak deur professionele mense en amateurs.<ref>Woods en Baddeley, pp. 70, 124</ref><ref>Evans, Stewart P. (April 2003). "Ripperology, A Term Coined By&nbsp;...", ''Ripper Notes'', [http://www.rippernotes.com/ripperology-ripperphile.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080321211934/http://www.rippernotes.com/ripperology-ripperphile.html |date=21 Maart 2008 }}</ref> Die tydskrifte ''Ripperana'', ''Ripperologist'' en ''Ripper Notes'' publiseer hulle navorsing.<ref>Creaton, Heather (Mei 2003) [http://www.history.ac.uk/reviews/articles/creatonH.html "Recent Scholarship on Jack the Ripper and the Victorian Media"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060928185213/http://www.history.ac.uk/reviews/articles/creatonH.html |date=28 September 2006 }}, ''Reviews in History'', no. 333, Institute of Historical Research, URL besoek op 28 Januarie 2010</ref> In 2006 het die tydskrif ''BBC History'' en sy lesers Jack the Ripper gekies as die slegste Brit in die geskiedenis.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/4663280.stm "Jack the Ripper is 'worst Briton'"], 31 Januarie 2006, BBC, URL besoek op 4 Desember 2009</ref><ref>Woods and Baddeley, p. 176</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne == {{refbegin|3}} * Begg, Paul (2003). ''Jack the Ripper: The Definitive History''. London: Pearson Education. {{ISBN|0-582-50631-X}} * Begg, Paul (2006). ''Jack the Ripper: The Facts''. Anova Books. {{ISBN|1-86105-687-7}} * Cook, Andrew (2009). ''Jack the Ripper''. Stroud, Gloucestershire: Amberley Publishing. {{ISBN|978-1-84868-327-3}} * Curtis, Lewis Perry (2001). ''Jack The Ripper & The London Press''. Yale University Press. {{ISBN|0-300-08872-8}} * Eddleston, John J. (2002). ''Jack the Ripper: An Encyclopedia''. London: Metro Books. {{ISBN|1-84358-046-2}} * Evans, Stewart P.; Rumbelow, Donald (2006). ''Jack the Ripper: Scotland Yard Investigates''. Stroud, Gloucestershire: Sutton Publishing. {{ISBN|0-7509-4228-2}} * Evans, Stewart P.; Skinner, Keith (2000). ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook: An Illustrated Encyclopedia''. London: Constable and Robinson. {{ISBN|1-84119-225-2}} * Evans, Stewart P.; Skinner, Keith (2001). ''Jack the Ripper: Letters from Hell''. Stroud, Gloucestershire: Sutton Publishing. {{ISBN|0-7509-2549-3}} * Fido, Martin (1987), ''The Crimes, Detection and Death of Jack the Ripper'', London: Weidenfeld and Nicolson, {{ISBN|0-297-79136-2}} * Marriott, Trevor (2005). ''Jack the Ripper: The 21st Century Investigation''. London: John Blake. {{ISBN|1-84454-103-7}} * Meikle, Denis (2002). ''Jack the Ripper: The Murders and the Movies''. Richmond, Surrey: Reynolds and Hearn Ltd. {{ISBN|1-903111-32-3}} * Rivett, Miriam; Whitehead, Mark (2006). ''Jack the Ripper''. Harpenden, Hertfordshire: Pocket Essentials. {{ISBN|978-1-904048-69-5}} * Rumbelow, Donald (2004). ''The Complete Jack the Ripper. Fully Revised and Updated''. Penguin Books. {{ISBN|978-0-14-017395-6}} * Sugden, Philip (2002). ''The Complete History of Jack the Ripper''. Carroll & Graf Publishers. {{ISBN|0-7867-0276-1}} * Werner, Alex (editor, 2008). ''Jack the Ripper and the East End''. London: Chatto & Windus. {{ISBN|978-0-7011-8247-2}} * Woods, Paul; Baddeley, Gavin (2009). ''Saucy Jack: The Elusive Ripper''. Hersham, Surrey: Ian Allan Publishing. {{ISBN|978-0-7110-3410-5}} {{refend}} == Eksterne skakels == * [http://www.nationalarchives.gov.uk/museum/item.asp?item_id=39 The National Archives]: foto's en transkripsies van briewe. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/298729/Jack-the-Ripper Artikel oor Jack the Ripper] Encyclopaedia Britannica * [http://www.casebook.org/ Casebook: Jack the Ripper] * [http://www.jtrforums.com/ Jack The Ripper Forums] * [http://www.jack-the-ripper.org/ Jack the Ripper 1888]: n ondersoek na die moorde in maatskaplike konteks * {{Commons-kategorie inlyn|Jack the Ripper}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Jack the Ripper|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Engelse]] [[Kategorie:Britse reeksmoordenaars]] [[Kategorie:Ongeïdentifiseerde mense]] 4rjgyep0o0w67r2td2pzpab7k5i29c3 0 94258 2890364 2634942 2026-04-06T06:26:24Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Verbeter 2890364 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Critical carbon dioxide.jpg|duimnael|200px|Koolstofdioksied gee ’n damp af terwyl dit afkoel van ’n superkritieke tot ’n kritieke temperatuur.]] ’n '''Kritieke punt''' of '''kritieke toestand''' in [[fisiese chemie]], [[termodinamika]] en [[chemie]] vind plaas in toestande (soos ’n spesifieke waarde van temperatuur, druk of samestelling) waarin [[Fase (materie)|fase]]grense ophou om te bestaan. Daar is verskeie soorte kritieke punte, insluitende damp-vloeistof- en vloeistof-vloeistof-punte. ==Nie-ideale gasse; die damp-vloeistof-punt== Die [[idealegaswet]] voorspel dat gasse eindeloos saamgedruk en afgekoel kan word sonder daarby 'n vloeistof te vorm. Maar gasse is nooit heeltemal ideaal nie om twee redes: #die molekules waaruit hulle bestaan ondergaan intermolekulêre aantrekking. Hierdie effek word gewoonlik deur die parameter '''a''' weergegee. #die molekules is nie puntvormig nie maar het 'n eindige volume. Hierdie effek word deur '''b''' weergegee. Daar is verskeie korreksies op die [[idealegaswet]]: :: <math>P = \frac{RT}{\bar{V}}</math> Een daarvan is die [[Vanderwaalsvergelyking]]: :: <math>P = \frac{RT}{\bar{V}-b}- \frac{a}{{\bar{V}}^{2}}</math> Hierdie formule kan herskryf word as 'n volume wat 'n funksie van die druk is, maar dit is 'n derdegraads polinoom wat drie wortels het. Teen hoë temperature het dit nogtans net een reële wortel. Die ander twee is kompleks en nie fisies reëel nie. [[Lêer:Real Gas Isotherms.svg|duimnael|Vanderwaalsisoterme]] Die idealgaswet voorspel dat by een temperatuur (isoterm) die druk 'n resproke funksie (hiperbool) van die volume is (P~!/V). Teen hoër temperature lyk die Vanderwaalsvergelyking nog baie eenders. Teen laer temperature word die drie wortels van die polinoom reëel. Die kritieke punt is dié punt waar die drie wortels saamval en dit punt kan bepaal word deur die twee afgeleides <math>\frac{\partial P}{\partial \bar{V}},\ \frac{\partial^2 P}{\partial \bar{V}^2}</math> gelyk aan nul te stel. Dit lewer: ::<math>-\frac{RT}{(\bar{V}-b)^2}+\frac{2a}{\bar{V}^3}=0</math> en: ::<math>\frac{2RT}{(\bar{V}-b)^3}-\frac{6a}{\bar{V}^4}=0</math> En daaruit kan die kritieke (molêre) volume, temperatuur en druk in '''a''' en '''b''' uitgedruk word:<ref>{{cite web|url=https://phys.libretexts.org/Bookshelves/Thermodynamics_and_Statistical_Mechanics/Book%3A_Heat_and_Thermodynamics_(Tatum)/06%3A_Properties_of_Gases/6.03%3A_Van_der_Waals_and_Other_Gases|publisher=Libre Text|title=6.3: Van der Waals and Other Gases}}</ref> ::<math>\bar{V}_k=3b</math> ::<math>T_k=\frac{8a}{27Rb}</math> ::<math>P_k=\frac{a}{27b^2}</math> Onder hierdie punt bestaan daar twee fases: 'n dampfase wat 'n groter molêre volume (punt F) het as die vloeistoffase (punt G). Op aarde sal die swaartekrag hierdie fase skei en die dampfase sal bo die vloeistoffase aangetref word. Hulle is geskei deur 'n oppervlak (die meniskus) By die kritieke punt K, waar punt F en G saamval, word die digtheid van die twee fases dieselfde, en die meniskus sal verdwyn. (Die punt B het geen fisiese betekenis nie.) ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Saadjie}} [[Kategorie:Chemie]] [[Kategorie:Termodinamika]] 1en9yz4unze6dmazbx8s7papop5s2m4 0 95530 2890510 2620622 2026-04-06T10:05:45Z ~2026-21243-92 205813 2890510 wikitext text/x-wiki Die '''Toyota Prius''' is 'n volle hibriede elektriese middel-grootte luikrug, voorheen 'n kompakte sedan ontwikkel en vervaardig deur Toyota. Die Kaliforniese Air Resources Board reken die Prius as een van die skoonste voertuie in die Verenigde State van Amerika gebaseer op rookmisvormende uitset.<ref>{{cite web |url=http://www.hybridcar.com/index.php?option=com_content&task=view&id=521&Itemid=103 |title=2008 Toyota Prius |publisher=Hybridcar.com |date=2007-10-21 |accessdate=2011-11-30 |archive-date=2010-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100926191928/http://hybridcar.com/index.php?option=com_content&task=view&id=521&Itemid=103 |url-status=dead }}</ref> Die Prius is eerste verkoop in Japan in 1997, en was beskikbaar by al vier Toyota Japan handelaars, wat dit die eerste massa-geproduseerde hibriedvoertuig maak. Dit is daarna wêreldwyd vrygestel in 2000.<ref name=TMC4mi>{{cite web |url=http://www.greencarcongress.com/2012/05/tmc-20120522.html |title=Worldwide sales of Toyota Motor hybrids top 4M units; Prius family accounts for almost 72% |author=Toyota Motor Corporation |publisher=Green Car Congress |date=22 Mei 2012 |access-date=22 Mei 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531205812/https://www.greencarcongress.com/2012/05/tmc-20120522.html |archive-date=31 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Prius word in byna 80 lande en streke verkoop, met sy grootste mark dié van Japan en die Verenigde State van Amerika.<ref name=GCC100710>{{cite web |title=Worldwide Prius Cumulative Sales Top 2M Mark; Toyota Reportedly Plans Two New Prius Variants for the US By End of 2012 |url=http://www.greencarcongress.com/2010/10/worldwide-prius-cumulative-sales-top-2m-mark-toyota-reportedly-plans-two-new-prius-variants-for-the-.html#more |publisher=Green Car Congress |date=7 Oktober 2010 |access-date=7 Oktober 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181109070825/https://www.greencarcongress.com/2010/10/worldwide-prius-cumulative-sales-top-2m-mark-toyota-reportedly-plans-two-new-prius-variants-for-the-.html |archive-date=9 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Wêreldwye gesamentlike Prius verkope bereik die 1 miljoenmerk in Mei 2008,<ref name=Toyota0909>{{cite web |url=http://green.autoblog.com/2009/09/04/toyota-tops-2-million-hybrid-sales-worldwide/ |title=Toyota tops 2 million hybrid sales worldwide |publisher=AutobloGreen |date=4 September 2009 |access-date=24 Oktober 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190705172705/http://green.autoblog.com/2009/09/04/toyota-tops-2-million-hybrid-sales-worldwide/ |archive-date=5 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 2 000 000 in September 2010, en die 3 miljoen kerf in Junie 2013. <ref name=Prius3mi>{{cite web |url=http://www.greencarcongress.com/2013/07/prius-20130703.html |title=Worldwide Prius sales top 3-million mark; Prius family sales at 3.4 million |author=Toyota Europe News |publisher=Green Car Congress |date=3 Julie 2013 |access-date=3 Julie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190613065220/https://www.greencarcongress.com/2013/07/prius-20130703.html |archive-date=13 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In Japan bereik dit die 1 miljoen-merk in Augustus 2011.<ref name=JP1million>{{cite web|url=http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/business/archive/news/2011/09/13/20110913p2g00m0bu051000c.html|title=Toyota Prius' cumulative domestic sales top 1 million|work=Mainichi Daily News|date=2011-09-13|accessdate=2011-09-15}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{en-vertaal|Toyota Prius}} {{Toyotamodelle}} [[Kategorie:Toyota|Prius]] 0uygt4vri6jg6c1dmks76luwmmwoi7z 2890511 2890510 2026-04-06T10:05:47Z OutoModerator 183924 Wysiging deur [[Special:Contributions/~2026-21243-92|~2026-21243-92]] ([[User talk:~2026-21243-92|bespreking]]) teruggerol na laaste weergawe deur [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] 2620622 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Motorvoertuig | name = Toyota Prius | image = [[Lêer:Toyota Prius 2.0 HEV Limited (V) – f 18112022.jpg|280px]] | manufacturer = [[Toyota]] | class = Kompakte sedan (1997–2003)<br />Medium luikrug (2003–huidig) | body_style = 4-deursedan (1997–2003)<br /> 5-deurluikrug (2003–huidig) | layout = Voorenjin, voorwielaangedrewe | production = 1997–huidig }} Die '''Toyota Prius''' is 'n volle hibriede elektriese middel-grootte luikrug, voorheen 'n kompakte sedan ontwikkel en vervaardig deur Toyota. Die Kaliforniese Air Resources Board reken die Prius as een van die skoonste voertuie in die Verenigde State van Amerika gebaseer op rookmisvormende uitset.<ref>{{cite web |url=http://www.hybridcar.com/index.php?option=com_content&task=view&id=521&Itemid=103 |title=2008 Toyota Prius |publisher=Hybridcar.com |date=2007-10-21 |accessdate=2011-11-30 |archive-date=2010-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100926191928/http://hybridcar.com/index.php?option=com_content&task=view&id=521&Itemid=103 |url-status=dead }}</ref> Die Prius is eerste verkoop in Japan in 1997, en was beskikbaar by al vier Toyota Japan handelaars, wat dit die eerste massa-geproduseerde hibriedvoertuig maak. Dit is daarna wêreldwyd vrygestel in 2000.<ref name=TMC4mi>{{cite web |url=http://www.greencarcongress.com/2012/05/tmc-20120522.html |title=Worldwide sales of Toyota Motor hybrids top 4M units; Prius family accounts for almost 72% |author=Toyota Motor Corporation |publisher=Green Car Congress |date=22 Mei 2012 |access-date=22 Mei 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531205812/https://www.greencarcongress.com/2012/05/tmc-20120522.html |archive-date=31 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Prius word in byna 80 lande en streke verkoop, met sy grootste mark dié van Japan en die Verenigde State van Amerika.<ref name=GCC100710>{{cite web |title=Worldwide Prius Cumulative Sales Top 2M Mark; Toyota Reportedly Plans Two New Prius Variants for the US By End of 2012 |url=http://www.greencarcongress.com/2010/10/worldwide-prius-cumulative-sales-top-2m-mark-toyota-reportedly-plans-two-new-prius-variants-for-the-.html#more |publisher=Green Car Congress |date=7 Oktober 2010 |access-date=7 Oktober 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181109070825/https://www.greencarcongress.com/2010/10/worldwide-prius-cumulative-sales-top-2m-mark-toyota-reportedly-plans-two-new-prius-variants-for-the-.html |archive-date=9 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Wêreldwye gesamentlike Prius verkope bereik die 1 miljoenmerk in Mei 2008,<ref name=Toyota0909>{{cite web |url=http://green.autoblog.com/2009/09/04/toyota-tops-2-million-hybrid-sales-worldwide/ |title=Toyota tops 2 million hybrid sales worldwide |publisher=AutobloGreen |date=4 September 2009 |access-date=24 Oktober 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190705172705/http://green.autoblog.com/2009/09/04/toyota-tops-2-million-hybrid-sales-worldwide/ |archive-date=5 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 2 000 000 in September 2010, en die 3 miljoen kerf in Junie 2013. <ref name=Prius3mi>{{cite web |url=http://www.greencarcongress.com/2013/07/prius-20130703.html |title=Worldwide Prius sales top 3-million mark; Prius family sales at 3.4 million |author=Toyota Europe News |publisher=Green Car Congress |date=3 Julie 2013 |access-date=3 Julie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190613065220/https://www.greencarcongress.com/2013/07/prius-20130703.html |archive-date=13 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In Japan bereik dit die 1 miljoen-merk in Augustus 2011.<ref name=JP1million>{{cite web|url=http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/business/archive/news/2011/09/13/20110913p2g00m0bu051000c.html|title=Toyota Prius' cumulative domestic sales top 1 million|work=Mainichi Daily News|date=2011-09-13|accessdate=2011-09-15}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{en-vertaal|Toyota Prius}} {{Toyotamodelle}} [[Kategorie:Toyota|Prius]] 6nfzwvjkkqllpnv06rzy7z7vfiavjkf 0 95747 2890152 2879432 2026-04-05T14:21:16Z Sobaka 328 /* Sien ook */ skakel 2890152 wikitext text/x-wiki [[Lêer:KI Wikipedia.jpg|duimnael|Voorstelling van KI geskep deur KI beeldskepper.]] {{Kunsmatige intelligensie}} '''Kunsmatige intelligensie''' (KI) is die [[intelligensie]] waarmee [[masjien|masjiene]] of [[sagteware]] vorendag sou kom, in teenstelling met die intelligensie van mense of diere. Dit is 'n akademiese studieveld waarin probeer word om menslike intelligensie kunsmatig te skep. KI-navorsers en {{nowrap|-handboeke}} definieer dit as "die studie en ontwerp van intelligente agente",<ref>Poole, David; Mackworth, Alan; Goebel, Randy (1998). Computational Intelligence: A Logical Approach. New York: Oxford University Press. {{ISBN|0-19-510270-3}}.</ref> waar 'n [[intelligente agent]] 'n stelsel is wat sy omgewing waarneem en aksies neem wat sy kanse op sukses vergroot. Voorbeeldtake waarin dit gedoen word, sluit in spraakherkenning, [[rekenaarvisie]], vertaling tussen (natuurlike) tale, asook ander kartering van insette. KI-toepassings sluit in gevorderde websoekenjins (bv. [[Google-soekenjin]]), aanbevelingstelsels (gebruik deur [[YouTube]], [[Amazon.com|Amazon]] en [[Netflix]]), verstaan van menslike spraak (soos Siri en Alexa), [[selfrymotor]]s (bv. Waymo), generatiewe of kreatiewe gereedskap ([[ChatGPT]] en KI-kuns), outomatiese besluitneming, en meeding op die hoogste vlak in strategiese spelstelsels (soos [[skaak]] en Go).{{sfnp|Google|2016}} John McCarthy, wat die term in 1955 geskep het, definieer dit as "die wetenskap van die skep van intelligente masjiene".<ref>[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0007681318301393 Andreas Kaplan; Michael Haenlein (2019) Siri, Siri in my Hand, who's the Fairest in the Land? On the Interpretations, Illustrations and Implications of Artificial Intelligence, Business Horizons, 62(1), 15-25]</ref> Meer in detail, definieer Andreas Kaplan en Michael Haenlein kunsmatige intelligensie as "die vermoë van 'n stelsel om eksterne data korrek te interpreteer, om uit hierdie data te leer en om hierdie lesse te gebruik om spesifieke doelstellings en take te bereik deur buigsame aanpassing."<ref>[https://web.archive.org/web/20181121191205/https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0007681318301393 Kaplan Andreas; Michael Haenlein (2018) Siri, Siri in my Hand, who's the Fairest in the Land? On the Interpretations, Illustrations and Implications of Artificial Intelligence, Business Horizons, 62(1)]</ref><ref>[https://www.routledge.com/Artificial-Intelligence-Business-and-Civilization-Our-Fate-Made-in-Machines/Kaplan/p/book/9781032155319 Andreas Kaplan; Artificial Intelligence, Business and Civilization - Our Fate Made in Machines, 2022, Routledge]</ref> KI-navorsing is hoogs tegnies en gespesialiseerd, en is diep in onderafdelings verdeel, wat dikwels nie met mekaar kommunikeer nie.<ref name="Fragmentation of AI">McCorduck, Pamela (2004), Machines Who Think (2nd ed.), Natick, MA: A. K. Peters, Ltd., {{ISBN|1-56881-205-1}}.</ref> In sommige gevalle kan die verdeeldheid aan sosiale en kulturele faktore toegeskryf word, soos werk wat by 'n bepaalde instelling of deur individuele navorsers gedoen word. KI-navorsing word ook deur verskeie tegniese kwessies geraak. Sekere subvelde fokus op die oplos van spesifieke probleme. Ander fokus weer op een van verskeie moontlike benaderings, of die gebruik van 'n bepaalde hulpmiddel, of ter vervulling van spesifieke toepassings. Die sentrale probleme (of doelwitte) van KI-navorsing sluit in: redenasie, kennis, beplanning, leer, [[natuurliketaalverwerking]] (kommunikasie), persepsie en die vermoë om te beweeg en voorwerpe te manipuleer.<ref>Russell, Stuart J.; Norvig, Peter (2003), [[Artificial Intelligence: A Modern Approach]] (2nd ed.), Upper Saddle River, New Jersey: Prentice Hall, {{ISBN|0-13-790395-2}}.</ref> algemene kunsmatige intelligensie word as een van die veld se langtermyn doelwitte beskou.<ref>Kurzweil, Ray (1999). The Age of Spiritual Machines. Penguin Books. {{ISBN|0-670-88217-8}}.</ref> 'n Redelik algemeen aanvaarde toets vir kunsmatige intelligensie is die [[turingtoets]], geformuleer deur die Engelse wiskundige [[Alan Turing]], een van die vaders van [[rekenaarwetenskap]]. Dit kom daarop neer dat as 'n [[rekenaar]] iemand kan mislei en laat glo dat hy 'n [[mens]] is, die rekenaar intelligent moet wees. Tegnieke soos [[neurale netwerk]]e en genetiese [[algoritme]]s toon dat die KI ook inspirasie put uit die [[biologie]]. Baie takke van wetenskap hou verband met die KI. Kunsmatige intelligensie kan dus ook gesien word as 'n brug tussen verskillende dissiplines. == Geskiedenis van KI == [[Lêer:Didrachm Phaistos obverse CdM.jpg|duimnael|[[Silwer]] didrachma van [[Kreta]] wat [[Talos]] uitbeeld, 'n antieke mitiese outomaat met kunsmatige intelligensie (ongeveer 300 vC)]] Kunsmatige wesens met intelligensie het in die oudheid as storieverteltoestelle verskyn,<ref name="AI in myth"> KI in [[mite]]s: * {{Harvtxt|McCorduck|2004|pp=4–5}} * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2003|p=939}} </ref> en was algemeen in [[fiksie]], soos in [[Mary Shelley]] se Frankenstein of [[Karel Čapek]] se R.U.R.{{sfnp|McCorduck|2004|pp=17–25}} Hierdie karakters en hul lotgevalle het baie van dieselfde kwessies geopper wat nou in die etiek van kunsmatige intelligensie bespreek word.{{sfnp|McCorduck|2004|pp=340–400}} Kunsmatige Intelligensie, het 'n ryk geskiedenis wat oor 'n paar dekades strek. Die oorsprong van KI kan teruggevoer word na die 1950's toe navorsers die idee begin ondersoek het om masjiene te skep wat menslike intelligensie kan simuleer. In 1956 is die veld van KI amptelik gevestig met die [[Dartmouth-werkswinkel]], waar pioniers in die veld bymekaargekom het om KI-navorsing te bespreek en te bevorder.<ref>Solomonoff, R.J.The Time Scale of Artificial Intelligence; Reflections on Social Effects, Human Systems Management, Vol 5 1985, bl 149-153</ref><ref>Moor, J., The Dartmouth College Artificial Intelligence Conference: The Next Fifty years, AI Magazine, Vol 27, No., 4, bl. 87-9, 2006</ref><ref name="auto"> Kline, Ronald R., Cybernetics, Automata Studies and the Dartmouth Conference on Artificial Intelligence, IEEE Annals of the History of Computing, Oktober–Desember, 2011, IEEE Computer Society</ref> Gedurende die vroeë jare het KI gefokus op simboliese of reëlgebaseerde benaderings, waar rekenaars met eksplisiete reëls en kennis geprogrammeer is om spesifieke take uit te voer. Vooruitgang was egter stadig, en KI het beduidende uitdagings in die gesig gestaar om komplekse werklike probleme te hanteer. In die 1980's het 'n nuwe benadering genaamd [[masjienleer]] ontstaan, wat daarop gemik was om rekenaars in staat te stel om uit data te leer en hul werkverrigting te verbeter sonder om uitdruklik geprogrammeer te word. Hierdie benadering het momentum gekry en gelei tot vooruitgang op gebiede soos patroonherkenning, natuurlike taalverwerking en rekenaarvisie. In die laat 1990's en vroeë 2000's het KI 'n herlewing van belangstelling en deurbrake gesien, grootliks as gevolg van die beskikbaarheid van groot datastelle en vooruitgang in rekenaarvermoë. [[Diepleer]], 'n subveld van masjienleer wat op kunsmatige [[neurale netwerk]]e fokus, het prominensie verwerf en merkwaardige sukses behaal in take soos beeld- en spraakherkenning. In onlangse jare het KI aansienlike vordering gemaak in verskeie domeine. Dit is toegepas op gebiede soos gesondheidsorg, finansies, vervoer en kliëntediens, wat nywerhede rewolusie en doeltreffendheid verbeter. KI-aangedrewe tegnologieë, soos virtuele assistente en outonome voertuie, het meer algemeen in die daaglikse lewens geword. == Turingtoets == {{Hoofartikel|Turingtoets}} Die Turingtoets beteken dat as 'n rekenaar iemand kan mislei en laat glo dat hy 'n mens is, die rekenaar intelligent moet wees. Vir so 'n toets moet die omstandighede sodanig gemaak word dat die proefpersoon nie kan sien met wie hy praat nie, byvoorbeeld deur met iemand in 'n ander vertrek via 'n toetsbord en netwerk te gesels. Volgens die John McCarthy-definisie van 1955 is dit "toelaat dat 'n masjien so optree dat ons intelligente gedrag sou noem as iemand sou optree" in sy "''Proposal for the Dartmouth Summer Research Project On Artificial Intelligence''" (1955), waarin die term kunsmatige intelligensie die eerste keer verskyn. === Die Chinese kamerargument === {{Hoofartikel|Chinese kamerargument}} Om 'n voorstelling te kan maak dat dit nie nodig is om 'n opdrag inhoudelik te begryp nie en tog so 'n taak wesenlik te kan uitvoer word deur [[John Searle]] en sy Chinese kamerdenkeksperiment voorgestel. Volgens die eksperiment moet jy jou voorstel dat jy in 'n afgeslote kamer is en dat jy volgens 'n formele instruksieprogram 'n uitset moet genereer aan die hand van 'n inset. Die feit dat jy nie die insette hiervoor hoef te verstaan nie, word bewys deur die feit dat hierdie insette en uitsette in die vorm van [[Chinese karakter]]s plaasvind, sonder dat jy enige kennis van [[Chinees]] het. Die feit dat die uitset danksy die program nog steeds korrek is, word aangetoon deur die feit dat die Chinese sprekers die inhoud betekenisvol vind. In die eksperiment word vrae wat in Chinees geskryf is, aangebied vir insette. Die antwoorde wat verkry word deur die instruksies blindelings te volg, is so goed dat die onderwerp nie besef dat die antwoorde wat gegee word gegenereer is deur iemand wat glad nie Chinees verstaan nie. Searle wil bewys dat dit nie intelligensie is nie: jy verstaan self niks van die uitset nie. Volgens Searle kan 'n rekenaar dus die turingstoets slaag, maar dit kan nog steeds nie intelligent wees nie. 'n Voor die hand liggende teenargument is dat dit in hierdie voorbeeld byna sielkundig onvermydelik is dat jy jouself identifiseer met die 'persoon' in die kamer wat nie Chinees verstaan nie, maar dat dit verkeerd is, getuig deur die feit dat die totale stelsel (die kamer plus inhoud, uitvoerende persoon plus program), wel Chinees verstaan. == Doelwitte == Die algemene probleem om intelligensie te simuleer (of te skep) is in subprobleme opgedeel. Dit bestaan uit spesifieke eienskappe of vermoëns wat navorsers verwag dat 'n intelligente stelsel moet vertoon. Die eienskappe wat hieronder beskryf word, het die meeste aandag gekry en dek die omvang van KI-navorsing.{{efn|name="Problems of AI"|This list of intelligent traits is based on the topics covered by the major AI textbooks, including: {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021}}, {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004}}, {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998}} and {{Harvtxt|Nilsson|1998}}}} === Redenering, probleemoplossing === Vroeë navorsers het algoritmes ontwikkel wat stap-vir-stap redenasies nageboots het wat mense gebruik wanneer hulle raaisels oplos of logiese afleidings maak.<ref> Problem solving, puzzle solving, game playing and deduction: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=chpt. 3–5}} * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=chpt. 6}} ([[constraint satisfaction]]) * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|loc=chpt. 2,3,7,9}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|loc=chpt. 3,4,6,8}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=chpt. 7–12}} </ref> Teen die laat 1980's en 1990's is metodes ontwikkel vir die hantering van [[onsekerheid|onseker]] of onvolledige inligting, deur konsepte uit [[waarskynlikheid]] en [[ekonomie]] te gebruik.<ref>Uncertain reasoning: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=chpt. 12–18}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=345–395}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=333–381}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=chpt. 7–12}} </ref> Baie van hierdie algoritmes is onvoldoende om groot redenasieprobleme op te los omdat hulle 'n "kombinatoriese ontploffing" ervaar: hulle het eksponensieel stadiger geword namate die probleme groter geword het.<ref name="Intractability">Intractability and efficiency and the combinatorial explosion: {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=21}}</ref> Selfs mense gebruik selde die stap-vir-stap afleiding wat vroeë KI-navorsing kon modelleer. Hulle los die meeste van hul probleme op deur vinnige, intuïtiewe oordeel te gebruik.<ref name="Psychological evidence of sub-symbolic reasoning"> Psychological evidence of the prevalence sub-symbolic reasoning and knowledge: * {{Harvtxt|Kahneman|2011}} * {{Harvtxt|Dreyfus|Dreyfus|1986}} * {{Harvtxt|Wason|Shapiro|1966}} * {{Harvtxt|Kahneman|Slovic|Tversky|1982}}</ref> Akkurate en doeltreffende redenering is 'n onopgeloste probleem. === Kennisvoorstelling === [[Lêer:General Formal Ontology.svg|duimnael|'n Ontologie verteenwoordig kennis as 'n stel konsepte binne 'n domein en die verwantskappe tussen daardie konsepte.]] [[Kennisvoorstelling en redenering|Kennisvoorstelling]] en [[kennis ingenieurswese]]<ref>Kennisvoorstelling en kennis ingenieurswese: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=chpt. 10}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=23–46, 69–81, 169–233, 235–277, 281–298, 319–345}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=227–243}}, * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=chpt. 17.1–17.4, 18}}</ref> laat KI-programme toe om vrae intelligent te beantwoord en afleidings te maak oor werklike feite. Formele kennisvoorstellings word gebruik in inhoudgebaseerde indeksering en herwinning,{{sfnp|Smoliar|Zhang|1994}} toneel interpretasie,{{sfnp|Neumann|Möller|2008}} kliniese besluitondersteuning,{{sfnp|Kuperman|Reichley|Bailey|2006}} kennisontdekking (ontginning van "interessante" en uitvoerbare afleidings van groot databasisse),{{sfnp|McGarry|2005}} en ander areas.{{sfnp|Bertini|Del Bimbo|Torniai|2006}} === Beplanning en besluitneming === 'n “Agent” is enigiets wat in die wêreld waarneem en aksies in die wêreld neem. 'n [[rasionele agent]] het doelwitte of voorkeure en neem aksies om dit te laat gebeur.{{efn| ""Rasionele agent" is 'n algemene term wat in [[ekonomie]], [[filosofie]] en teoretiese kunsmatige intelligensie gebruik word. Dit kan verwys na enigiets wat sy gedrag rig om doelwitte te bereik, soos 'n persoon, 'n dier, 'n korporasie, 'n nasie, of, in die geval van KI, 'n rekenaarprogram. }}{{sfnp|Russell|Norvig|2021|p=528}} In [[outomatiese beplanning en skedulering|outomatiese beplanning]] het die agent 'n spesifieke doelwit.<ref>Automated planning:* {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=chpt. 11}}</ref> In [[outomatiese besluitneming]] het die agent voorkeure – daar is sekere situasies waarin hy verkies om te wees, en sommige situasies wat hy probeer vermy. Die besluitnemingsagent ken 'n nommer aan elke situasie toe (genoem die "[[nut (ekonomie)|nut]]") wat meet hoeveel die agent dit verkies. Vir elke moontlike aksie kan dit die "verwagte nut" bereken: die nut van alle moontlike uitkomste van die aksie, geweeg deur die waarskynlikheid dat die uitkoms sal plaasvind. Dit kan dan die aksie kies met die maksimum verwagte nut.<ref>Automated decision making, Decision theory: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=chpt. 16–18}}</ref> === Leer === [[Masjienleer]] is die studie van programme wat hul prestasie op 'n gegewe taak outomaties kan verbeter.<ref name ="machine learning">[[Masjienleer|leer]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=chpt. 19–22}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=397–438}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=385–542}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=chpt. 3.3, 10.3, 17.5, 20}} </ref> Dit was van die begin af deel van KI.{{efn |[[Alan Turing]] het die sentraliteit van leer reeds in 1950 in sy klassieke artikel "[[Computing Machinery and Intelligence]]" bespreek.{{sfnp|Turing|1950}} In 1956, by die oorspronklike [[Dartmouth-werkswinkel|Dartmouth KI-somerkonferensie]], het Ray Solomonoff 'n verslag geskryf oor sonder toesig probabilistiese masjienleer: "An Inductive Inference Machine".{{sfnp|Solomonoff|1956}} }} === Natuurliketaalverwerking === {{Hoofartikel|Natuurliketaalverwerking}} [[Natuurliketaalverwerking]]<ref> [[Natuurliketaalverwerking]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=chpt. 23–24}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=91–104}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=591–632}} </ref> laat programme toe om te lees, skryf en kommunikeer in menslike tale soos [[Engels]]. Spesifieke probleme sluit in [[spraakherkenning]], [[spraaksintese]], [[masjienvertaling]], [[inligtingonttrekking]], [[inligtingherwinning]] en [[vraagbeantwoording]].<ref>Subprobleme van [[Natuurliketaalverwerking]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=849–850}} </ref> Vroeë werk, gebaseer op [[Noam Chomsky]] se [[generatiewe grammatika]] en [[semantiese netwerk]]e, het gesukkel met [[woord-sin ondubbelsinningheid]]{{efn|See {{section link|AI winter|Machine translation and the ALPAC report of 1966 }}}} tensy beperk tot klein domeine genaamd "mikro-wêrelde" (as gevolg van die gesonde verstand kennis probleem).<ref name="Breadth of commonsense knowledge" /> === Persepsie === [[Lêer:Ääretuvastuse näide.png|duimnael|upright=1.5|Kenmerkbespeuring (uitgebeeld: [[randbespeuring]]) help KI om insiggewende abstrakte strukture uit rou data saam te stel.]] [[Masjienpersepsie]] is die vermoë om insette van sensors (soos kameras, mikrofone, draadlose seine, aktiewe [[lidar]], sonar, radar en [[tasbare sensor]]s) te gebruik om aspekte van die wêreld af te lei. [[Rekenaarvisie]] is die vermoë om visuele insette te analiseer.<ref> [[Rekenaarvisie]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=chpt. 25}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=chpt. 6}} </ref> Die veld sluit in [[spraakherkenning]],{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=849–850}} [[beeld klassifikasie]],{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=895–899}} [[gesigherkenningstelsel|gesigherkenning]], [[voorwerpherkenning]],{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=899–901}} em [[robotiese waarneming|robotiese persepsie]].{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=931–938}} === Robotika === [[Robotika]] gebruik KI.<ref name="Robotics">[[Robotika]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=chpt. 26}} </ref> === Sosiale intelligensie === [[Lêer:Kismet robot at MIT Museum.jpg|duimnael|Kismet, 'n robot met rudimentêre sosiale vaardighede{{sfnp|MIT AIL|2014}}]] Affektiewe berekening is 'n interdissiplinêre sambreel wat stelsels bevat wat menslike gevoel, emosie en bui herken, interpreteer, verwerk of simuleer.<ref> [[Affective computing]]: * {{Harvtxt|Thro|1993}} * {{Harvtxt|Edelson|1991}} * {{Harvtxt|Tao|Tan|2005}} * {{Harvtxt|Scassellati|2002}} </ref> Sommige [[virtuele assistent]]e is byvoorbeeld geprogrammeer om meer gesellig te praat of selfs om humoristies te babbel; dit laat hulle meer sensitief lyk vir die emosionele dinamika van menslike interaksie, of om andersins [[mens-rekenaarinteraksie]] te fasiliteer. Dit is egter geneig om naïewe gebruikers 'n onrealistiese opvatting te gee van hoe intelligent bestaande rekenaaragente eintlik is.{{sfnp|Waddell|2018}} === Algemene intelligensie === 'n Masjien met [[kunsmatige algemene intelligensie]] moet 'n wye verskeidenheid probleme kan oplos met breedte en veelsydigheid soortgelyk aan menslike intelligensie.<ref name = "AGI" > [[Kunsmatige algemene intelligensie]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=32–33, 1020–1021}} Proposal for the modern version: * {{Harvtxt|Pennachin|Goertzel|2007}} Warnings of overspecialization in AI from leading researchers: * {{Harvtxt|Nilsson|1995}} * {{Harvtxt|McCarthy|2007}} * {{Harvtxt|Beal|Winston|2009}} </ref> == Gevolge vir die klimaat == Kunsmatige intelligensie vereis baie elektriese energie. Daar word geraam dat dit teen 2027 soveel energie as 'n land as Nederland gaan eis. Dit kan die klimaatprobleme baie vererger. <ref>{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2493605-ai-slurpt-energie-kan-over-vier-jaar-net-zoveel-stroom-als-nederland-gebruiken|publisher=NOS|title=AI slurpt energie}}</ref> ==Verskil tussen kunsmatige intelligensie en menslike intelligensie== Kunsmatige intelligensie word dikwels gemeet aan individuele menslike prestasie, soos die vermoë om tekste te skryf, eksamens te slaag of diagnoses te maak. Hierdie vergelyking is egter beperk, aangesien menslike intelligensie nie hoofsaaklik individueel funksioneer nie, maar sosiaal, liggaamlik en kollektief. Navorsing toon dat menslike kennis en insig ontstaan uit samewerking, gedeelde taal, kultuur en leerprosesse oor geslagte heen. Mense dink en leer binne sosiale netwerke en instellings, en hul intelligensie is diep gewortel in fisiese ervaring, emosie en interaksie met ander. KI-stelsels, daarenteen, verwerk inligting in isolasie op grond van statistiese patrone in data. Hulle beskik nie oor bewussyn, bedoeling, sosiale begrip of morele oordeel nie, en het geen toegang tot direkte lewenservaring nie. Verder is KI se opleiding gebaseer op beperkte en dikwels kultureel eensydige databronne, wat nie die volle diversiteit van menslike kennis weerspieël nie. Alhoewel KI nuttige instrumente kan wees, bly dit afhanklik van menslike insette en beheer. Die vergelyking tussen KI en menslike intelligensie is daarom ’n kategorie-fout, aangesien menslike intelligensie fundamenteel kollektief, beliggaam en kultureel ingebed is, terwyl KI hoofsaaklik tegnies en afgeleë funksioneer.<ref>Rodger, Jennifer, & Louro, Celeste Rodriguez, (6 Februarie 2026). Why comparisons between AI and human intelligence miss the point. ''The Conversation''. https://theconversation.com/why-comparisons-between-ai-and-human-intelligence-miss-the-point-274621 Besoek 7 Februarie 2026.</ref> == Sien ook == {{Div col}} * [[Auto-GPT]] * [[Breaking Rust]] * [[Diepfop]] * [[Diella (KI-stelsel)]] * [[ChatGPT]] * [[Matthew Gallagher]] * [[Groq]] * [[Globale Vennootskap oor Kunsmatige Intelligensie]] * [[Hallusinasie (kunsmatige intelligensie)]] * [[Kwantumberekening]] * [[Kunsmatige algemene intelligensie]] * [[Kunsmatige intelligensie en joernalistiek]] * [[Kunsmatige Intelligensie- Koue Oorlog]] * [[KI-slop|Kunsmatige intelligensie-slop]] * [[Kunsmatige-intelligensie-veiligheid]] * [[LaMDA]] * [[Matt Deitke]] * [[Moltbook]] * [[Moltcourt]] * [[OpenClaw]] * [[Xania Monet]] * [[Tilly Norwood]] * [[The Stargate Project]] * [[Seedance 2.0]] * ''[[Something Big Is Happening]]'' * [[Versterkingleer uit menslike terugvoer]] {{Div col end}} == Notas == {{Notas}} == Verwysings == {{Verwysings|2|verwysings= <ref name="Breadth of commonsense knowledge"> Breadth of commonsense knowledge: * {{Harvtxt|Lenat|Guha|1989|loc=Introduction}} * {{Harvtxt|Crevier|1993|pp=113–114}}, * {{Harvtxt|Moravec|1988|p=13}}, * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=241, 385, 982}} ([[qualification problem]]) </ref> }} == Bronnelys == * DH Author, ‘Why Are There Still So Many Jobs? The History and Future of Workplace Automation’ (2015) 29(3) Journal of Economic Perspectives 3. * Boden, Margaret, ''Mind As Machine'', [[Oxford University Press]], 2006. * Cukier, Kenneth, "Ready for Robots? How to Think about the Future of AI", ''Foreign Affairs'', vol. 98, no. 4 (July/August 2019), pp.&nbsp;192–98. * Domingos, Pedro, "Our Digital Doubles: AI will serve our species, not control it", ''Scientific American'', vol. 319, no. 3 (September 2018), bl.&nbsp;88–93. * Gopnik, Alison, "Making AI More Human: Artificial intelligence has staged a revival by starting to incorporate what we know about how children learn", ''Scientific American'', vol. 316, no. 6 (Junie 2017), bl.&nbsp;60–65. * Johnston, John (2008) ''The Allure of Machinic Life: Cybernetics, Artificial Life, and the New AI'', MIT Press. * Koch, Christof, "Proust among the Machines", ''Scientific American'', vol. 321, no. 6 (Desember 2019), bl. 46–49. * Marcus, Gary, "Am I Human?: Researchers need new ways to distinguish artificial intelligence from the natural kind", ''Scientific American'', vol. 316, no. 3 (Maart 2017), bl.&nbsp;58–63. * E McGaughey, 'Will Robots Automate Your Job Away? Full Employment, Basic Income, and Economic Democracy' (2018) [https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3044448 SSRN, part 2(3)]. * George Musser, "Artificial Imagination: How machines could learn creativity and common sense, among other human qualities", ''Scientific American'', vol. 320, no. 5 (May 2019), pp.&nbsp;58–63. * Myers, Courtney Boyd ed. (2009). [https://www.forbes.com/2009/06/22/singularity-robots-computers-opinions-contributors-artificial-intelligence-09_land.html "The AI Report"]. ''Forbes'' June 2009 * {{cite book |last=Raphael |first=Bertram |year=1976 |title=The Thinking Computer |publisher=W.H.Freeman and Company |isbn=978-0-7167-0723-3 |url=https://archive.org/details/thinkingcomputer00raph }} * Scharre, Paul, "Killer Apps: The Real Dangers of an AI Arms Race", ''Foreign Affairs'', vol. 98, no. 3 (Mei/Junie 2019), bl.&nbsp;135–44. * {{cite journal | last1 = Serenko | first1 = Alexander | year = 2010 | title = The development of an AI journal ranking based on the revealed preference approach | url = http://www.aserenko.com/papers/JOI_Serenko_AI_Journal_Ranking_Published.pdf | journal = Journal of Informetrics | volume = 4 | issue = 4| pages = 447–459 | doi = 10.1016/j.joi.2010.04.001}} * {{cite journal | last1 = Serenko | first1 = Alexander | author2=Michael Dohan | year = 2011 | title = Comparing the expert survey and citation impact journal ranking methods: Example from the field of Artificial Intelligence | url = http://www.aserenko.com/papers/JOI_AI_Journal_Ranking_Serenko.pdf | journal = Journal of Informetrics | volume = 5 | issue = 4| pages = 629–649 | doi = 10.1016/j.joi.2011.06.002}} * Sun, R. & Bookman, L. (eds.), ''Computational Architectures: Integrating Neural and Symbolic Processes''. Kluwer Academic Publishers, Needham, MA. 1994. * {{cite web |url=http://www.technologyreview.com/news/533686/2014-in-computing-breakthroughs-in-artificial-intelligence/ |title=2014 in Computing: Breakthroughs in Artificial Intelligence |author=Tom Simonite |date=29 December 2014 |work=MIT Technology Review |accessdate= }} * Tooze, Adam, "Democracy and Its Discontents", ''The New York Review of Books'', vol. LXVI, no. 10 (6 Junie 2019), bl.&nbsp;52–53, 56–57. == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Artificial intelligence}} * [https://www.youtube.com/watch?v=zRcqRme755I&embeds_referring_euri=https%3A%2F%2Fwww.litnet.co.za%2F&feature=emb_imp_woyt [[YouTube]] video waar [[Koos Kombuis]] lees oor KI en hy besin oor 'n [[Raka]] vir ons tyd.] {{Time-persone van die jaar|state=autocollapse}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie| ]] [[Kategorie:Formele wetenskappe]] 5w1s78oynimisw0etpxcay5mhdt8swy 0 102159 2890224 2868059 2026-04-05T18:53:35Z Sobaka 328 /* Sien 00k */ skakel 2890224 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas militêre eenheid | naam = 中国人民解放军 | beeld = China Emblem PLA.svg | beeld_byskrif = Embleem van die Chinese Weermag | gestig = [[1 Augustus]] [[1927]] | ontbind = | land = [[Volksrepubliek China]] | weermagdeel = | organisasie = | onderdeel van = | tipe = Weermag | spesialisasie = Grondoorlogvoering<br />Artilerie-oorlogvoering<br />Lugmag<br />Vloot | hoofkwartier = | opperbevelhebber = | hooftitel = Hoof van die generale staf | hoofnaam = Generaal Fang Fenghui | aantal = 2&nbsp;300&nbsp;000 (2015)<ref name="nuus">{{cite web |url=https://www.nrc.nl/nieuws/2015/09/03/china-gaat-in-leger-snijden-300-000-soldaten-minder-a1413470 |title=China gaat in leger snijden: 300.000 soldaten minder |publisher=NRC |date=3 September 2015 |language=Nederlands |archive-url=https://web.archive.org/web/20161007121301/http://www.nrc.nl/nieuws/2015/09/03/china-gaat-in-leger-snijden-300-000-soldaten-minder-a1413470 |archive-date= 7 Oktober 2016 |url-status=live |df=dmy-all |access-date= 3 Januarie 2020 }}</ref> | diensplig = Ja, maar word nie afgewing nie | reserwe = ~8 miljoen | kommandostruktuur = | paramilitêr = 660 000 | minouderdom = 18 jaar | motto = | mars = | kleur = | uitrusting = | veldslae = | aantal veldslae = | onderskeiding = | begroting = € 95,5 miljard<ref name="bn1">{{cite web |url=http://www.bloomberg.com/news/2013-03-05/china-boosts-defense-spending-as-military-modernizes-its-arsenal.html |title=China boosts defense spending as military modernizes arsenal |publisher=Bloomberg News |date=2 Maart 2013 |access-date=14 Desember 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150113122327/http://www.bloomberg.com/news/2013-03-05/china-boosts-defense-spending-as-military-modernizes-its-arsenal.html |archive-date=13 Januarie 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | persentbbp = 1,3%<ref name="bn1" /> | gegewensjaar = 2013 }} [[Lêer:People's Liberation Army Flag of the People's Republic of China.svg|links|100px]] Die '''Volksbevrydingsleër''' is die gewapende magte, of '''weermag''', van die [[Volksrepubliek China]]. Dit is die grootste weermag ter wêreld (volgens lede) met die tweede grootste begroting. Die Volksbevrydingsleër bestaan ​​uit vyf professionele dienstakke: *[[Grondmagte van die Volksbevrydingsleër]] (850 000 manskappe in 2013) **Spesiale eenhede van die Volksbevrydingsleër (geskat op 7 000 tot 14 000 manskappe in 2008) * [[Lugmag van die Volksbevrydingsleër]] (398 000 manskappe in 2013) * [[Vloot van die Volksbevrydingsleër]] (235 000 manskappe in 2013) * [[Vuurpylmag van die Volksbevrydingsleër]] * [[Strategiese Ondersteuningsmag van die Volksbevrydingsleër]] In oorlogstyd kan die weermag versterk word met manskappe van die: *'''Gewapende Volkspolisie''' wat as ligte [[infanterie]] sou ontplooi word. (Amptelik 660 000 manskappe in 2006) *'''Burgermag''' van die Volksbevrydingsleër wat as reserwe dien. (Volgens beraming ongeveer 8 000 000 manskappe in 2010) Eenhede word aan een van vyf teaterbevelstrukture toegedeel volgens hul geografiese ligging in die land. == Sien 00k == * [[Nantianmen-projek]] * [[Onbeperkte oorlogvoering (boek)]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{nl-vertaal|Volksbevrijdingsleger}} {{Normdata}} [[Kategorie:Volksrepubliek China]] [[Kategorie:Weermag]] [[Kategorie:Kulturele Rewolusie]] ex5i12tjltkf51ladxsy84vc89kv4fr 0 105281 2890324 2842997 2026-04-05T21:09:12Z Dumbassman 62009 2890324 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sagteware | naam = Microsoft PowerPoint | logo = Microsoft Office PowerPoint (2025–present).svg | logobewoording = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | skermkiekie = | skermkiekiebeskrywing = | skrywer = | ontwikkelaar = [[Microsoft]] | vrygestel = {{Begin datum en ouderdom|1990|5|22|df=yes}} | gestaak = | laaste weergawe = 2016 (16.0.4266.1003) | laaste vrystellingsdatum = {{Begin datum en ouderdom|2015|9|22|df=yes}} | laaste betaweergawe = | laaste betavrystellingsdatum = | programmeertaal = [[C++]]<ref>{{cite web |url=http://www.lextrait.com/Vincent/implementations.html |title=The Programming Languages Beacon, v10.0 |first=Vincent |last=Lextrait |date=Januarie 2010 |access-date=5 Januarie 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209011651/http://lextrait.com/vincent/implementations.html |archive-date= 9 Februarie 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> | bedryfstelsel = [[Microsoft Windows|Windows]] | grootte = | taal = | kategorie = Presentasiesagteware | lisensie = Trialware | webtuiste = [https://www.office.microsoft.com/powerpoint office.microsoft.com/powerpoint] }} {{Inligtingskas Sagteware | naam = Microsoft PowerPoint for Mac | logo = | logobewoording = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | skermkiekie = | skermkiekiebeskrywing = | skrywer = | ontwikkelaar = [[Microsoft]] | vrygestel = | gestaak = | laaste weergawe = 2016 (15.14.0) | laaste vrystellingsdatum = {{Begin datum en ouderdom|2015|9|15|df=yes}}<ref>{{cite web |url=https://support.microsoft.com/en-us/kb/3088502 |title=Description of the update for Office 2016 for Mac: September 15, 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428220606/https://support.microsoft.com/en-us/kb/3088502 |archive-date=28 April 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | laaste betaweergawe = | laaste betavrystellingsdatum = | programmeertaal = | bedryfstelsel = [[OS X]] | grootte = | taal = | kategorie = Presentasiesagteware | lisensie = Proprietary commercial software | webtuiste = [https://www.microsoft.com/mac/powerpoint microsoft.com/mac/powerpoint] }} '''Microsoft PowerPoint''' is 'n rekenaarpakket wat ontwikkel is om grafiese aanbiedings te maak. Dit voorsien gereedskap aan die gebruiker om professionele aanbiedings te doen. Dit verskaf onder andere woordverwerking, beklemtoning, teken en grafiese vermoë en aanbiedingbestuursgereedskap. Powerpoint word besit deur [[Microsoft]]. ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * [http://office.microsoft.com/home/default.aspx Amptelike webwerf vir PowerPoint vir Windows] * [http://www.microsoft.com/germany/mac/powerpoint Amptelike webwerf vir PowerPoint vir Macintosh] {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Microsoft]] [[Kategorie:Toepassingsagteware]] d71pj48v0nlmojfydxp7f5msnhocy8w 0 105532 2890233 2861583 2026-04-05T19:07:48Z Jcb 223 2890233 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Kerk | naam=Gereformeerde kerk Bloemburg | beeld=Embleem van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika.jpg | breedte=190px | onderskrif= | vorige_naam= | sluit_in=[[Bloemfontein]]<br />en omgewing | klassis=Suid-Vrystaat | huidige_predikant=Ds. M.D. Meijer | kombinasie= | belydende_lidmate=138 | dooplidmate=26 | adres=Boerneefstraat 3, Langenhovenpark<br />Bloemfontein | webtuiste= | stigting=2006 | afgestig=[[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]] | eerste_predikant=A.M. Stavast (2006–'07) | ontbind= | ingelyf= | ingelyf_by= | saamgesmelt_met=[[Gereformeerde kerk Vleuels|Vleuels]] }} [[Beeld:NG kerk Bloemheuwel, Francois van der Merwe.jpg|duimnael|links|240px|Die gemeente het eers sy erediens Sondae om 11:00 in die kerkgebou van die [[NG gemeente Bloemheuwel]] gehou, maar intussen oorgeskuif na die kerkkompleks van die [[Gereformeerde kerk Vleuels]].]] [[Beeld:Naambordjie van die Gereformeerde kerk Bloemburg by die NG kerk Bloemheuwel, Francois van der Merwe.jpg|duimnael|regs|270px|Bloemburg se bord aan die heining van die NG kerk Bloemheuwel.]] Die '''Gereformeerde kerk Bloemburg''' is die jongste gemeente van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] in die [[Vrystaat]] se hoofstad, [[Bloemfontein]]. Bloemburg het op [[19 November]] [[2006]] tot stand gekom toe dit afstig van die [[Gereformeerde kerk Ventersburg]]. Die lidmate was oorspronklik Bloemfonteinse lidmate wat per attestasie in 2004 na Ventersburg vertrek het. Aanvanklik het hulle byna elke Sondag die 160 km gereis om eredienste daar by te woon. Toe hulle vier wyke sterk geword het, het hulle in 2006 'n selfstandige gemeente gevorm. Lidmate woon oral in die Rosestad en voeg hulle onder meer by dié gemeente omdat dit hou by die gebruik van die gemeenskaplike Nagmaalbeker. Kort ná sy stigting was ’n derde van die lidmate studente. Einde 2011 het die belydende lidmate 45 getel en die dooplidmate 12. Einde 2014 was dit onderskeidelik 34 en agt. Ná die samesmelting met Vleuels, toe elf belydende en een dooplimaat oorgekom het, het die belydende lidmate sowat 138 getel en die dooplidmate 26. Aan die begin is die gemeente in kombinasie met [[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]]/[[Gereformeerde kerk Hennenman|Hennenman]]/[[Gereformeerde kerk Senekal|Senekal]] bedien, maar in Februarie 2009 het dit in kombinasie met [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] getree. In 2015 was albei dié gemeentes vakant ná die vertrek van ds. D.J. Dykstra. Bloemburg het eers sy eredienste gehou in die Engelse kerk op die hoek van Erns Jansen- en Oscar Hoexterstraat, Heuwelsig, maar later geskuif na Haarburgersingel, Westdene, die perseel van die [[NG gemeente Bloemheuwel]]. Daarna het hulle die kerkkompleks van die [[Gereformeerde kerk Vleuels]] in [[Langenhovenpark]] gebruik, en ná samesmelting in 2025 besit daarvan geneem. == Samesmelting met Vleuels == Op Donderdag [[20 November]] [[2025]] het die Gereformeerde kerke Bloemburg en Vleuels formeel tot een gemeente saamgesmelt, hoewel dit eintlik 'n geval was dat Vleuels opgeneem is in Bloemburg. Bloemburg het reeds geruime tyd die gebouekompleks van GK Vleuels in [[Langenhovenpark]] vir eredienste, Bybelstudies, kategese en ander geleenthede gebruik GK Vleuels se lidmaattal het die laaste jare sodanig afgeneem dat dié gemeente nie meer selfstandig kon voortbestaan nie. Ná die samesmelting het elf lidmate van Vleuels na Bloemburg oorgegaan, onder wie net een dooplidmaat, 'n 94-jarige, 'n 82-jarige, 'n 80-jarige, hul emeritus predikant ds. Gerrie Labuschagne (75), 'n 74-jarige, Labuschagne se eggenote, Alice (71), 'n 69-jarige, 'n 62-jarige tweeling en 'n 58-jarige. Bloemburg se kerkraad was ’n ruk lank in gesprek met Vleuels oor die voortgesette gebruik van die kerkgebou en ander middele. Eindelik het die gemeentes besluit om saam te smelt om te verseker dat ordelik voortgegaan word met die middele wat in hulle sorg is. Die predikant, ouderlinge en diakens van GK Bloemburg sou voorgaan as die kerkraad van die gemeente, en die versorging van Vleuels se emeritus egpaar het die verantwoordelikheid van Bloemburg geword. Die gebouekompleks het ook die verantwoordelikheid van Bloemburg geword. == Predikante == # Stavast, Arie Harm, 2006 – 2007 # Dykstra, Dirk Jacob, 2009 – 2013 # Britz, dr. Dolf, 2016 – 2019 # Meijer, Dirk, 2020 – hede == Bronne == * {{af}} Harris, C.T., Noëth, J.G., Sarkady, N.G., Schutte, F.M. en Van Tonder, J.M. 2010. ''Van seringboom tot kerkgebou: die argitektoniese erfenis van die Gereformeerde Kerke''. [[Potchefstroom]]: Administratiewe Buro. * {{af}} Schalekamp, ds. M.E. (voorsitter: redaksiekommissie). 2001. ''Die Almanak van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] vir die jaar 2002''. [[Potchefstroom]]: Administratiewe Buro. * {{af}} Vogel, Willem (red.). 2014. ''Die Almanak van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] vir die jaar 2015''. [[Potchefstroom]]: Administratiewe Buro. == Eksterme skakels == * {{af}} [http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2007/11/14/B1/4/tnjdoppers.html ''Verdelingslyne in Gereformeerde Kerke ál skerper getrek ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151129150344/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2007/11/14/B1/4/tnjdoppers.html |date=29 November 2015 }}, ''[[Beeld]]'', [[14 November]] [[2007]]. URL besoek op 19 Februarie 2015. * {{af}} [http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2010/09/26/B1/6/tnjvrystaat.html ''Beswaarde gemeente se optrede lei tot afskeiding ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151129150350/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2010/09/26/B1/6/tnjvrystaat.html |date=29 November 2015 }}, ''[[Beeld]]'', [[26 September]] [[2010]]. URL besoek op 20 Desember 2015. {{GKSA}} {{DEFAULTSORT:Bloemburg, Gereformeerde kerk}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Bloemburg]] [[Kategorie:Bloemfontein]] kgb0fb2lfap2odtjrrdtndl3suzz1hs 0 109709 2890359 2870211 2026-04-06T06:08:48Z ~2026-21190-83 205806 2890359 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Geen staatsbefondsing |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. Dirk Hermann<br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]], [[Paarl]] |stad = [[Pretoria]],[[Paarl]] |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaat verskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref> Dit vorm deel van die [[Solidariteit|Solidariteit Beweging]] en is in [[2011]] gestig. Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia en prof. Danie Goosen as akademiese hoof.<ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref>{{cite web |url=http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |title="Afrikaans must fall at Tuks – EFF" |access-date=17 Februarie 2016 |author=''IOL (Independent Online)'' |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod gekrimp in Suid-Afrika en Akademia poog om hierdie gaping te vul. Akademia se voertaal is dienooreenkomstig Afrikaans. Akademia is geakkrediteer deur die Hoër Onderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika. Studente aan Akademia het vanaf 2021 bedags begin klas draf op die Centurion-kampus, waar hulle op 'n tradisionele wyse onderrig word deur 'n dosent wat fisies in die klas teenwoordig is. Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoër sertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die voltydse kontakmodel of nauurse afstandmodel aanbied. == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied tans tien kwalifikasies aan en twee bykomende kwalifikasies, 'n honneursgraad in Ondernemingsbestuur en 'n meestersgraad in Besigheidsadministrasie, is in die pyplyn.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. Die volgende kwalifikasies word tans deur die fakulteit aangebied: ==== Voltydse kontakmodel ==== * BCom (Finansiële & Bestuursrekeningkunde) * BCom (Ekonomie & Regte) * BCom (Ondernemingsbestuur) ==== Nauurse afstandsmodel ==== * BCom (Bestuursrekeningkunde) * BCom (Ekonomie & Regte) * BCom (Finansiële Beplanning) * BCom (Ondernemingsbestuur) * Hoër Sertifikaat in Kantooradministrasie (Algemeen of Projekadministrasie) * Hoër Sertifikaat in Rekeningkunde * Nagraadse Diploma in Belasting * Nagraadse Diploma in Bestuursrekeningkunde * Gevorderde Diploma in Projekbestuur Benewens bogenoemde kwalifikasies wat via die nauurse afstandsmodel aangebied word, sal Akademia vanaf Maart 2023 sy eerste honneurskwalifikasie, BComHons (Ondernemingsbestuur), aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied tans drie kwalifikasies aan, en een ander kwalifikasies, BA (Kultuurwetenskappe), sal in die toekoms by die aanbod gevoeg word.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref> Prof. Pieter Duvenage is die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. Die volgende kwalifikasies word tans deur die fakulteit aangebied: ==== Voltydse kontakmodel ==== * BA (Kommunikasie en Joernalistiek) * BA (Tale)<ref>https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/ Opgespoor en besoek en 14 Maart 2024</ref> * BSocSci (Politiek, Filosofie & Ekonomie) * BAHons (Media en Kommunikasie) ==== Nauurse afstandmodel ==== * BSocSci (Politiek, Filosofie & Ekonomie) === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel en beplan om drie nuwe kwalifikasies in die toekoms aan te bied saam met die bestaande kwalifikasies naamlik: BSc (Fisiese Wetenskappe), BSc (Biologiese Wetenskappe) en BAgric (Landbou).<ref> https://www.landbou.com/landbou/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203 Besoek op 16 Maart 2024</ref> Prof. Hannes Rautenbach is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. Die volgende kwalifikasie word tans deur die fakulteit aangebied: ==== Nauurse afstandmodel ==== * BSc (Rekenaarwetenskappe) ==== Voltydse kontakmodel ==== * BSc (Wiskundige Wetenskappe) * BSc (Rekenaarwetenskappe)<ref>https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html Besoek op 16 Maart 2024</ref> === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied tans een kwalifikasie aan, Baccalaureus Legum (LLB), en daar word beplan om BA (Regte) by die aanbod te voeg. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. Die volgende kwalifikasie word tans deur die fakulteit aangebied: ==== Nauurse afstandmodel ==== * Baccalaureus Legum (LLB) ==== Voltydse kontakmodel ==== * Baccalaureus Legum (LLB) === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. Die volgende kwalifikasie word tans deur die fakulteit aangebied: ==== Nauurse afstandmodel ==== * Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys '''Voltydse kontakmodel''' * BEd (Grondslagfase-onderwys) * BEd (Intermediêre Fase-onderwys) === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | Bellville | Wes-Kaap | |- ! Bloemfontein | Bloemfontein | Vrystaat | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon. Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref>https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html Besoek op 16 Maart 2024.</ref> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/ Besoek op 2 November 2020</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoër Onderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit|Solidariteit Beweging]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] [[Kategorie:Akademie]] c0ex68z9aicddk4r2rb80dyadeuknfk 0 109825 2890407 2735369 2026-04-06T07:08:03Z Oesjaar 7467 /* Bekende Perseïdes */ En... 2890407 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Meteoorreën | naam = Perseïdes | beeld = Perseid meteor and Milky Way in 2009.jpg | breedte = 250px | onderskrif = ’n Lang, veelkleurige streep afkomstig van 2009 se Perseïdes, net links van die [[Melkweg]]. | ontdekking = 36 n.C. (eerste rekord)<ref name="NASA Chat">{{cite web |url=http://www.nasa.gov/pdf/677215main_Perseids2012.pdf |title=NASA Chat: Stay ‘Up All Night’ to Watch the Perseids! |publisher=Nasa |author=Dr. Bill Cooke |author2=Danielle Moser |author3=Rhiannon Blaauw |last-author-amp=yes |page=55 |date=2012-08-11 |accessdate=2013-08-16 |archive-date=2020-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201025030506/https://www.nasa.gov/pdf/677215main_Perseids2012.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="Kronk" /> | liggaam = Komeet Swift-Tuttle | sterrebeeld = [[Perseus (sterrebeeld)|Perseus]] | rk = {{RK|03|04}}<ref name="moore_rees2011" /> | dek = {{Dek|+58}}<ref name="moore_rees2011" /> | voorkoms = 23 Julie–20 Augustus<ref name="moore_rees2011" /> | hoogtepunt = 12 Augustus<ref name="moore_rees2011" /> | spoed = 58&nbsp;km/s<ref name="jimo37_5_161" /> | hoeveelheid = 80<ref name="moore_rees2011" /> | notas = }} Die '''Perseïdes''' is ’n aktiewe [[meteoorreën]] wat verbind word met [[Komeet Swift-Tuttle]]. Hulle word so genoem omdat dit lyk of hulle vanaf ’n sentrale punt in die [[sterrebeeld]] [[Perseus (sterrebeeld)|Perseus]] kom. == Etimologie == Die wolk van [[meteoroïde]]s wat die Perseïdes veroorsaak, strek oor die [[wentelbaan]] van Komeet Swift-Tuttle en word deur die komeet afgeskei terwyl dit in ’n wentelbaan van 133 jaar om die [[Son]] is.<ref>{{cite web |author=Dan Vergano |url=http://www.usatoday.com/story/tech/sciencefair/2013/08/08/perseids-2013-meteor/2628521/ |title=Perseid meteor shower to light up night sky this weekend |publisher=Usatoday.com |date=7 Augustus 2010 |access-date=12 Augustus 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627150114/https://www.usatoday.com/story/tech/sciencefair/2013/08/08/perseids-2013-meteor/2628521/ |archive-date=27 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die meeste deeltjies is al sowat duisend jaar deel van die wolk, maar daar is ’n ralatief jong filament van stof wat in 1865 afgeskei is en die dag voor die maksimum reën vir ’n mini-hoogtepunt kan sorg.<ref>{{cite web |title=The 2004 Perseid Meteor Shower |date=25 Junie 2004 |author=Dr. Tony Phillips |publisher=Science@NASA |access-date=12 Maart 2010 |url=http://science.nasa.gov/headlines/y2004/25jun_perseids2004.htm |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100320071509/http://science.nasa.gov/headlines/y2004/25jun_perseids2004.htm |archive-date=20 Maart 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die grootte van die wolk in die omgewing van die [[Aarde]] word geraam op sowat 0,1&nbsp;[[astronomiese eenheid|astronomiese eenhede]] (AE) breed en 0,8&nbsp;AE lank, en dit word uitgesprei deur sy jaarlikse wisselwerking met die Aarde se [[swaartekrag]].<ref>{{Cite book | title = The Cosmic Dust Connection | editor = J. Mayo Greenberg | date = 1996 | publisher = Springer Science & Business Media | article = Cometary Dust Loss: Meteoroid Streams and the Inner Solar System Dust Cloud | author= D.W. Hughes | page = 375 | accessdate = 2015-07-24 | url = https://books.google.com/books?id=5MH0CAAAQBAJ&lpg=PA373&ots=GgKojXHkNT&dq=perseid%20dust%20stream&pg=PA375#v=onepage&q=perseid%20dust%20stream&f=false }}</ref> Die meteoorreën is elke jaar van middel Julie af te sien en bereik sy hoogtepunt tussen 9 en 14&nbsp;Augustus, afhangend van die ligging van die wolk. Tydens die hoogtepunt is die tempo van die meteore sowat 60 of meer per uur. Hulle kan oor die hele lugruim gesien word; weens die meteoorreën se uitstralingspunt in die sterrebeeld Perseus kan dit egter hoofsaaklik in die [[Noordelike Halfrond]] gesien word. Soos met talle meteoorreëns bereik dit in die vroeë oggendure sy hoogtepunt omdat die Aarde dan in die rigting van die meteoroïdes inbeweeg.<ref>{{Cite web |url=http://meteorshowersonline.com/what_is.html |title=argiefkopie |access-date=13 April 2016 |archive-date=17 Augustus 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150817222301/http://meteorshowersonline.com/what_is.html |url-status=dead }}</ref> Hoewel die meeste meteore die Aarde se atmosfeer tussen sonsopkoms en die middag tref, is hulle weens die daglig nie sigbaar nie. Sommige is ook voor middernag sigbaar, en dan is [[Bolied|vuurballe]] soms te sien. Die meeste Perseïdes brand sowat 80&nbsp;km bo die Aarde se oppervlak uit.<ref name="Meteorwatch" /> == Bekende Perseïdes == [[Beeld:The 2010 Perseids over the VLT.jpg|duimnael|’n Perseïde in 2010 bo die [[ESO]] se Baie Groot Teleskoop.]] {| class="wikitable" ! width="10%" | Jaar ! width="25%" | Aktief ! width="50%" | Hoogtepunt |- |style="text-align:left;|2023 |style="text-align:left;|14 Julie - 1 September |13 Augustus 08:00 UT<ref name="AMS2023B">{{cite web |title = Viewing the Perseid Meteor Shower in 2023 |publisher = American Meteor Society (AMS) |author = Robert Lunsford |url = https://www.amsmeteors.org/2023/08/viewing-the-perseid-meteor-shower-in-2023/ |accessdate = 2023-08-06 }}</ref> (8% afnemende maan) |- |style="text-align:left;|2022 |style="text-align:left;|17 Julie - 24 Augustus |12-13 Augustus (volmaan op 12 Augustus) |- |style="text-align:left;|2021 |style="text-align:left;|17 Julie - 24 Augustus |11-12 Augustus |- |style="text-align:left;"|2020 |style="text-align:left;"|16 Julie - 23 Augustus<ref name=rmg>{{Cite web|date=2020-07-23|title=Perseid meteor shower 2020: When and where to see it in the UK|url=https://www.rmg.co.uk/discover/explore/space-stargazing/meteors-comets-asteroids/Perseid-meteor-shower|access-date=2020-08-02|website=Royal Museums Greenwich|language=en}}</ref> |12-13 Augustus (volmaan op 3 Augustus)<ref name=rmg/> |- |style="text-align:left;"|2019 |style="text-align:left;"|17 Julie - 24 Augustus |12-13 Augustus<ref>{{cite web|url=https://www.rmg.co.uk/discover/explore/space-stargazing/meteors-comets-asteroids/Perseid-meteor-shower|publisher=Royal Museums Greenwich|title=Perseid meteor shower 2019: When and where to see it in the UK|access-date=3 August 2019}}</ref> (volmaan op 15 Augustus) |- |style="text-align:left;"|2018 |style="text-align:left;"|Julie 17 - Augustus 24 |11-13 Augustus<ref>{{cite news|url=https://www.space.com/32868-perseid-meteor-shower-guide.html|work=Space.com|title=Perseid Meteor Shower 2018: When, Where & How to See It|author=Sarah Lewin|date=July 9, 2018|access-date=20 July 2018}}</ref> |- |style="text-align:left;"|2017 |style="text-align:left;"|17 Julie - Augustus |12 Augustus<ref>{{cite news|url=https://www.space.com/32868-perseid-meteor-shower-guide.html|work=Space.com|title=Perseid Meteor Shower 2017: When, Where & How to See It|author=Sarah Lewin|date=July 26, 2017|access-date=27 July 2017}}</ref> |- |style="text-align:left;"|2016 |style="text-align:left;"|17 Julie - 24 Augustus |11-12 Augustus <ref>{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/topics/solarsystem/features/watchtheskies/perseid-meteor-shower-aug11-12.html|title=Perseid Meteor Shower 2016: When, Where & How to See It|access-date=2016-07-18}}</ref> |- | style="text-align:left;"|2015 | style="text-align:left;"|17 Julie - 24 Augustus |12-13 Augustus<ref name="p2012-13">{{cite web |url=https://www.nasa.gov/jpl/asteroids/best-meteor-showers/ |title=Meteor Showers 2015 |publisher=nasa.gov |access-date=9 Augustus 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224031424/https://www.nasa.gov/jpl/asteroids/best-meteor-showers/ |archive-date=24 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> (maksimum per uur: 95) (nuwemaan 14 Aug.) |- | style="text-align:left;"|2014 | style="text-align:left;"|17 Julie - 24 Augustus |13 Augustus (68)<ref name="p2014">{{cite web |url=http://www.imo.net/live/perseids2014/ |title=Perseids 2014: visual data quicklook |publisher=Imo.net |date=13 Augustus 2014 |access-date=13 Augustus 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161024040047/http://www.imo.net/live/perseids2014/ |archive-date=24 Oktober 2016 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> (volmaan 10 Aug.) |- | style="text-align:left;"|2013 | style="text-align:left;"|17 Julie - 24 Augustus |12 Augustus (109)<ref name="p2013">{{cite web |url=http://www.imo.net/live/perseids2013/ |title=Perseids 2013: visual data quicklook |publisher=Imo.net |date=23 September 2013 |access-date=20 April 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161024034856/http://www.imo.net/live/perseids2013/ |archive-date=24 Oktober 2016 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> |- | style="text-align:left;"|2012 | style="text-align:left;"|17 Julie - 24 Augustus |12 Augustus (122)<ref name="p2012">{{cite web |url=http://www.imo.net/live/perseids2012/ |title=Perseids 2012: visual data quicklook |publisher=Imo.net |date=22 Oktober 2012 |access-date=20 April 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161018180359/http://www.imo.net/live/perseids2012/ |archive-date=18 Oktober 2016 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> |- | style="text-align:left;"|2011 | style="text-align:left;"|17 Julie - 24 Augustus |12 Augustus (58)<ref name="p2011">{{cite web |url=http://www.imo.net/live/perseids2011/ |title=Perseids 2011: visual data quicklook |publisher=Imo.net |date=6 Oktober 2011 |access-date=20 April 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161024035114/http://www.imo.net/live/perseids2011/ |archive-date=24 Oktober 2016 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> (volmaan 13 Aug.)<ref name="NASA2010-385">{{cite web |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2010-385 |title=How to See the Best Meteor Showers of the Year: Tools, Tips and 'Save the Dates' |publisher=nasa.gov |access-date=16 November 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120721000859/http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2010-385 |archive-date=21 Julie 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- | style="text-align:left;"|2010 | style="text-align:left;"|23 Julie - 24 Augustus |12 Augustus (142)<ref name="p2010">{{cite web |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2010-119 |title=How to See the Best Meteor Showers of the Year: Tools, Tips and 'Save the Dates' |publisher=nasa.gov |access-date=12 Augustus 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120721001352/http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2010-119 |archive-date=21 Julie 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- | style="text-align:left;"|2009 | style="text-align:left;"|Julie 14 - Augustus 24 |13 Augustus (173)<ref name="p2009">{{cite web |url=http://www.imo.net/live/perseids2009/ |title=Perseids 2009: visual data quicklook |publisher=Imo.net |date=26 April 2010 |access-date=11 Augustus 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161016083404/http://imo.net/live/perseids2009/ |archive-date=16 Oktober 2016 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> |- | style="text-align:left;"|2008 | style="text-align:left;"|25 Julie - 24 Augustus<ref name="p2008">{{cite web |url=http://www.imo.net/live/perseids2008/ |title=Perseids 2008: visual data quicklook |publisher=Imo.net |date=6 Junie 2009 |access-date=11 Augustus 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161024035510/http://www.imo.net/live/perseids2008/ |archive-date=24 Oktober 2016 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | 13 Augustus (116)<ref name="p2008" /> |- | style="text-align:left;"|2007 | style="text-align:left;"|19 Julie - 25 Augustus<ref name="p2007">{{Cite web |url=http://www.imo.net/live/perseids2007/ |title=Perseids 2007: first results<!-- Bot generated title --> |access-date=13 April 2016 |archive-date=27 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927041829/http://www.imo.net/live/perseids2007/ |url-status=dead }}</ref> | 13 Augustus (93)<ref name="p2007" /> |- | style="text-align:left;"|2006 | | 12/13 Augustus<ref>EAAS</ref> |- | style="text-align:left;"|2005 | | |- | style="text-align:left;"|2004 | style="text-align:left;"| | 12 Augustus (>200)<ref name="jimo37_5_161" /> |- | style="text-align:left;"|1994 | style="text-align:left;"| | (>200)<ref name="Kronk">{{cite web |url=http://meteorshowersonline.com/perseids.html |title=Observing the Perseids |publisher=Meteor Showers Online |author=Gary W. Kronk |access-date=12 Augustus 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180719001838/http://meteorshowersonline.com/perseids.html |archive-date=19 Julie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> |- | style="text-align:left;"|1993 | style="text-align:left;"| | (200-500)<ref name="Kronk" /> |- | style="text-align:left;"|1992 | style="text-align:left;"| | 11 Augustus-uitbarsting onder ’n volmaan van 13 Aug.<ref name=Brown1992>{{cite journal |last1=Brown |title=The Perseids 1992. New outburst announces return of P/Swift-Tuttle |bibcode=1992JIMO...20..192B}}</ref> |- | style="text-align:left;"|1864 | style="text-align:left;"| | (>100)<ref name="Kronk" /> |- | style="text-align:left;"|1863 | style="text-align:left;"| | (109-215)<ref name="Kronk" /> |- | style="text-align:left;"|1861 | style="text-align:left;"| | (78-102)<ref name="Kronk" /> |- | style="text-align:left;"|1858 | style="text-align:left;"| | (37-88)<ref name="Kronk" /> |- | style="text-align:left;"|1839 | style="text-align:left;"| | (165)<ref name="Kronk" /> |} == Bronne == * {{cite web|url=http://science.nasa.gov/headlines/y2009/31jul_perseids2009.htm|title=The Perseids are Coming|date=31 Julie 2009|work=[[NASA]]|last=Phillips|first=Tony|archive-url=https://web.archive.org/web/20100324085516/http://science.nasa.gov/headlines/y2009/31jul_perseids2009.htm|archive-date=24 Maart 2010|url-status=dead|access-date=13 April 2016}} == Verwysings == {{verwys | column-count = |3| | refs = <ref name=moore_rees2011>{{citation | first1=Patrick | last1=Moore | first2=Robin | last2=Rees | title=Patrick Moore's Data Book of Astronomy | edition=2nd | publisher=Cambridge University Press | date=2011 | isbn=0-521-89935-4 | page=275 | url=http://books.google.com/books?id=2FNfjWKBZx8C&pg=PA275 }}</ref> <ref name=jimo37_5_161>{{citation | display-authors=1 | last1=Żołądek | first1=P. | last2=Wiśniewski | first2=M. | last3=Olech | first3=A. | last4=Krasnowski | first4=M. | last5=Kwinta | first5=M. | last6=Fietkiewicz | first6=K. | last7=Złoczewski | first7=K. | last8=Mularczyk | first8=K. | last9=Jonderko | first9=W. | last10=Spaleniak | first10=I. | last11=Gruszka | first11=Ł. | title=The 2004 Perseid meteor shower – Polish Fireball Network double station preliminary results | journal=Journal of the International Meteor Organization | volume=37 | issue=5 | pages=161–163 |date=October 2009 | bibcode=2009JIMO...37..161Z }}</ref> <ref name="Meteorwatch">{{cite web |date=11 Augustus 2012 |title=NASA All Sky Fireball Network: Perseid End Height |publisher=NASA Meteor Watch on Facebook |url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=402054346520464 |access-date=19 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524015322/https://www.facebook.com/photo.php?fbid=402054346520464 |archive-date=24 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> }} {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.spacedex.com/perseids Wêreldwye tye om die 2016-Perseïdes te sien] * [http://meteorshowersonline.com/perseids.html Gary Kronk se meteoorbladsy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180719001838/http://meteorshowersonline.com/perseids.html |date=19 Julie 2018 }} * [http://www.realclearwx.com/Julie09.htm 2009 Perseïde-vuurbal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200415140747/http://www.realclearwx.com/Julie09.htm |date=15 April 2020 }} * [http://www.gmv.com/blog_gmv/what-are-the-perseids/ "What are the Perseids?"] * {{Commons-kategorie inlyn|Perseids}} {{Meteoorreëns}} [[Kategorie:Meteoorreëns]] [[Kategorie:Perseus (sterrebeeld)]] h6j90nnuaoxrubran1lt5sa8swaamie 0 111848 2890267 2878692 2026-04-05T19:47:27Z Jcb 223 2890267 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Kerrieboom | image = | taxon = Bergera koenigii | authority = ([[Carl Linnaeus|L.]]), (1767) | synonyms =* ''Bergera siamensis'' <small>(Craib) F.J.Mou</small> * ''Camunium koenigii'' <small>(L.) Kuntze</small> * ''Chalcas koenigii'' <small>(L.) Kurz</small> * ''Chalcas siamensis'' <small>(Craib) Tanaka</small> * ''Murraya foetidissima'' <small>Teijsm. & Binn.</small> * ''Murraya koenigii'' <small>(L.) Spreng.</small> * ''Murraya siamensis'' <small>Craib</small> * ''Nimbo melioides'' <small>Dennst.</small> }} Die '''kerrieboom''' (''Bergera koenigii'') is 'n tropiese tot sub-tropiese [[boom]] in die [[familie (biologie)|familie]] [[Rutaceae]], en is inheems aan [[Indië]] en [[Sri Lanka]]. == Galery == <gallery> নৰসিংহৰ আগ.jpg|Blare aan 'n kerrieboom in [[Assam]], [[Indië]]. Curry Tree flower.JPG|Die klein blommetjies is wit en geurig. CurryLeaf Fruits.jpg|Ryp en onryp vrugte Kadi Patta (Murraya koenigii) flowers & leaves at Jayanti, Duars W Picture 167.jpg|'n Plant in Jayanti, [[Wes-Bengale]], [[Indië]] Curry_Trees.jpg </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Kruie en speserye}} [[Kategorie:Flora van Indië]] [[Kategorie:Flora van Sri Lanka]] [[Kategorie:Kruie]] 5x68ekqnq6q4oyjopirtkwbtaq7o63x 0 113255 2890352 2858733 2026-04-06T00:17:42Z Surajr7 188325 2890352 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Kunstenaar | naam = Paul Gauguin | beeld = Paul Gauguin 1891.png | beeldgrootte = 220px | alt = | onderskrif = Gauguin, omstreeks 1891. | geboortenaam = Eugène Henri Paul Gauguin | geboortedatum = {{Geboortedatum|1848|6|7}} | geboorteplek = [[Parys]], [[Frankryk]] | sterfdatum = {{SDEO|1848|6|7|1903|5|8}} | sterfteplek = Atuona, [[Marquesaseilande]], [[Frans-Polinesië]] | laaste rusplek = | nasionaliteit = {{vlagland|Frankryk}} | gade = | veld = [[Skilderkuns]], beeldhouwerk, keramiek, gravering | opleiding = | beweging = [[Postimpressionisme]], [[primitivisme]] | werke = | beskermhere = | beïnvloed_deur = | beïnvloed = | toekenings = | verkies = | webwerf = | atergrondkleur = #BCD4E6 }} '''Eugène Henri Paul Gauguin''' ([[7 Junie]] [[1848]] – 8 Mei [[1903]]) was ’n [[Frankryk|Franse]] [[Postimpressionisme|postimpressionistiese]] [[kuns]]tenaar. Hy het nie werklik erkenning gekry tot ná sy dood nie, maar word nou geloof vir sy eksperimentele gebruik van [[kleur]] en die [[Sintetisme|sintetistiese styl]], wat onderskei kan word van [[impressionisme]]. Sy werk het dié van die Franse [[avant-garde]] en baie moderne kunstenaars beïnvloed, byvoorbeeld dié van [[Pablo Picasso]] en [[Henri Matisse]]. Gauguin se kuns het ná sy dood gewild geword, deels danksy die pogings van die kunshandelaar Ambroise Vollard, wat uitstallings van sy werk gereël of help reël het.<ref>{{cite web|url=https://archive.org/stream/cataloguedesouvr1903salo#page/68/mode/2up|title=Gauguin at the Salon d'Automne, 1903 – Catalogue des ouvrages de peinture, sculpture, dessin, gravure, architecture et art décoratif|publisher=}}</ref><ref>{{cite web|url=https://archive.org/stream/cataloguedesouvr1906salo#page/190/mode/2up|title=Gauguin retrospective at the Salon d'Automne, 1906 – Catalogue des ouvrages de peinture, sculpture, dessin, gravure, architecture et art décoratif|publisher=}}</ref> Baie van sy skilderye was in besit van die [[Russe|Rus]] Sergei Sjtsjoekin<ref>{{cite web |url=http://www.morozov-shchukin.com/html/Agau.html |title=Shchukin Gauguin |publisher=Morozov-shchukin.com |date= |accessdate=12 Julie 2013 |archive-date= 9 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130909011518/http://www.morozov-shchukin.com/html/Agau.html |url-status=dead }}</ref> en ander belangrike versamelaars. Hy was ’n belangrike figuur in die [[Simbolisme|simbolistiese]] beweging as 'n skilder, beeldhouer, keramiekkunstenaar en skrywer. Sy gebruik van kleur het regstreeks tot die sintetistiese styl in moderne kuns gelei, terwyl sy uitbeelding van die inherente bedoeling van die mense in sy skilderye die weg gebaan het na primitivisme en die terugkeer na die landelike. Hy was ook ’n belangrike voorstander van houtgraverings en houtsneewerk as kunsvorms.<ref>[http://rubens.anu.edu.au/htdocs/surveys/prints/bysubject/display00087.html "Prints by Paul Gauguin"], ArtServe: Australian National University.</ref><ref>[http://columbia.thefreedictionary.com/woodcut+and+wood+engraving "Woodcut and Wood Engraving"]. TheFreeDictionary.com.</ref> == Biografie == === Vroeë lewe === Gauguin is in [[Parys]], [[Frankryk]], gebore as die seun van die joernalis Clovis Gauguin en Alina Maria Chazal, wie se pa lid was van ’n invloedryke [[Peru]]viaanse familie. In 1850<ref>Januszczak, Waldemar, ''Gauguin: The Full Story'', BBC TV documentary.</ref> het die familie van Parys na Peru verhuis vanweë die politieke klimaat van destyds. Clovis is tydens die reis oorlede en die 18 maande oue Paul, sy ma en suster is alleen agtergelaat. Hulle het vier jaar lank in [[Lima]] gewoon, by sy ma se broer en dié se familie. Peruviaanse beelde sou later Gauguin se kuns beïnvloed. [[Lêer:Gauguin La mère de l'artiste.jpg|duimnael|180px|''Aline Marie Chazal Tristán, La mère de l'artiste ("Die Kunstenaar se Moeder")'', 1889, Staatsgalery, [[Stuttgart]].]] Dit was in Lima waar Gauguin die eerste keer met kuns kennis gemaak het. Sy ma het Pre-Colombiaanse pottebakkery bewonder en [[Inkas|Inkapotte]] versamel. Later in sy lewe sou sy betowering deur antieke Peruviaanse kulture lei tot meer as 20 kunswerke wat deur ’n pre-Inka-[[mummie]] geïnspireer is.<ref>{{cite web |title=La momia de un sarcófago de la cultura Chachapoyas en la obra de Paul Gauguin |url=https://www.researchgate.net/publication/279530616_La_momia_de_un_sarcofago_de_la_cultura_Chachapoyas_en_la_obra_de_Paul_Gauguin |website=ResearchGate |access-date=12 Januarie 2016 |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20190908211224/https://www.researchgate.net/publication/279530616_La_momia_de_un_sarcofago_de_la_cultura_Chachapoyas_en_la_obra_de_Paul_Gauguin |archive-date=8 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Toe Gauguin sewe jaar oud was, het hy en sy familie na Frankryk teruggekeer en by sy oupa aan vaderskant in [[Orléans]] gaan woon. Gauguin het hier [[Frans]] geleer, hoewel sy eerste en verkose taal Peruviaanse [[Spaans]] gebly het. === Opvoeding en eerste werk === Nadat hy ’n paar plaaslike skole bygewoon het, is Gauguin na die prestigeryke [[Rooms-Katolieke]] skool Petit Séminaire de La Chapelle-Saint-Mesmin gestuur.<ref>Gayford bl. 99–100</ref> Hy was drie jaar lank in dié skool en op 14 is hy na die Loriol-instituut in Parys, ’n vlootskool, gestuur voordat hy na Orléans teruggekeer en sy studie aan die Lycée Jeanne D'Arc voltooi het. Hy het hierna ’n vlieëniersassistent in die handelsvloot geword. Drie jaar later het hy vir twee jaar by die Franse vloot aangesluit.<ref>Mathews bl. 14</ref> Sy ma is op 7 Julie 1867 oorlede, maar hy het eers maande later daarvan uitgevind toe ’n brief van sy suster af hom in [[Indië]] bereik.<ref>Mathews bl. 18</ref><ref>Perruchot bl. 44</ref> In 1871 het Gauguin ’n aandelemakelaar in Parys geword en werk by die Paryse Beurs gekry. Hy het vir die volgende 11 jaar ’n suksesvolle sakeman geword. Hy het ’n goeie salaris verdien en ook in kuns handel gedryf.<ref>{{cite book|last1=Thompson|first1=Don|title=The $12 Million Stuffed Shark: The Curious Economics of Contemporary Art|date=2010|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-62059-9|page=49|url={{Google books|ORHdSqeDPlsC|title|page=49|plainurl=yes}}}}</ref><ref>{{cite web |title=The Business of Art: Evidence from the Art Market |url=http://www.getty.edu/art/exhibitions/business/ |website=getty.edu |publisher=J. Paul Getty Museum |date=2004 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191115093512/http://getty.edu/art/exhibitions/business/ |archive-date=15 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=17 Augustus 2016 }}</ref> In 1882 het die Paryse Beurs in duie gestort en die aanvraag na kuns het afgeneem. Gauguin se inkomste het skerp gedaal en hy het eindelik besluit om voltyds te skilder.<ref>Thomson bl. 27</ref><ref>Mathews bl. 48–9</ref> === Huwelik === In 1873 is Gauguin getroud met ’n [[Denemarke|Deense]] vrou, Mette-Sophie Gad (1850–1920). Oor die volgende 10 jaar het hulle vyf kinders gehad: Émile (1874–1955), Aline (1877–1897), Clovis (1879–1900), Jean René (1881–1961) en Paul Rollon (1883–1961). Teen 1884 het Gauguin en sy gesin na [[Kopenhagen]] in [[Denemarke]] verhuis waar hy weer ’n sakeman geword het deur dekseile te verkoop. Dit was nie ’n sukses nie en Mette het die broodwinner geword deur Franse lesse te gee.<ref>Januszczak, ''Full Story''.</ref> Sy middelklasgesin en huwelik het uitmekaargeval toe hy voltyds begin skilder. Hy het in 1885 na Parys teruggekeer en hy en Mette is in 1894 uitmekaar.<ref name="auto">Mathews bl. 194, 210</ref><ref>Thomson bl. 29, 182</ref> === Eerste skilderye === [[Lêer:Paul Gauguin 001.jpg|duimnael|upright|''Studie van ’n naakte vrou'', 1880.]] In 1873, min of meer die tyd dat hy ’n aandelemakelaar geword het, het Gauguin deeltyds begin skilder. Sy Paryse lewe was gesentreer om die 9de [[arrondissement]].<ref>{{cite web |last1=Bain-Smith |first1=Priscilla |title=Gauguin: Where he lived and loved |url=http://www.bonjourparis.com/story/gauguin-where-he-lived-and-loved/ |website=bonjourparis.com |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402115057/http://www.bonjourparis.com/story/gauguin-where-he-lived-and-loved/ |archive-date=2 April 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="Paris locations">Jean-François Staszak {{Google books|id_AUj-DycAC|Géographies de Gauguin|page=32|plainurl=}}</ref> Naby sy huis was die kafees wat deur die impressioniste besoek is. Gauguin het ook kunsgalerye besoek en werk van opkomende kunstenaars gekoop. Hy het die Deens-Franse kunstenaar [[Camille Pissarro]] bevriend<ref name="met">Cindy Kang, [http://www.metmuseum.org/toah/hd/gaug/hd_gaug.htm Gauguin Biography], Heilbrunn Timeline of Art History, New York: The Metropolitan Museum of Art, 2000.</ref> en hom Sondae besoek om in sy tuin te skilder. Pissarro het hom aan verskeie ander kunstenaars voorgestel. In 1877 het Gauguin oor die rivier na die armer, nuwer stedelike uitbreiding Vaugirard getrek. Hier het hy ’n ateljee gehad.<ref name="Paris locations" /> Hy het in 1881 en 1882 skilderye vertoon in impressionistiese uitstallings. Sy skilderye het nie goeie resensies gekry nie hoewel sommige van hulle, soos ''Die Marktuine van Vaugirard'', nou hoog aangeskryf word.<ref>Thomson bl. 22</ref><ref>Mathews bl. 38–40</ref> In die twee somers ná die ineenstorting van die Paryse Beurs het Gauguin saam met Pissarro en soms Paul Cézanne geskilder. In Oktober 1883 het hy besluit om ’n voltydse skilder te word en hy en sy gesin het na [[Rouen]] verhuis waar hulle goedkoper kon woon. Teen die einde van die jaar het Mette egter na Kopenhagen teruggekeer. Gauguin het haar in November 1884 gevolg en sy kunsversameling met hom saamgeneem (dit het daarna in Kopenhagen agtergebly).<ref>Thomson bl. 27–9</ref><ref>Mathews bl. 52–6</ref> Die lewe in Kopenhagen was egter nie makliker nie en Mette en haar familie het Gauguin gevra om na Parys terug te keer.<ref>Mathews bl. 56–62</ref> <gallery> Lêer:Paul Gauguin 064.jpg|''Die Marktuine van Vaugirard'', 1879, Smith College Museum of Art. Lêer:Paul Gauguin 059.jpg|''Winterlandskap'', 1879, Museum of Fine Arts in Budapest. Lêer:Paul Gauguin 097.jpg|''Portret van Madame Gauguin,'' omstreeks 1880–'81, Foundation E.G. Bührle, Zürich. Lêer:Paul Gauguin 060.jpg|''Tuin in Vaugirard'' (die skilder se gesin), 1881, Ny Carlsberg Glyptotek, Kopenhagen. </gallery> === Frankryk, 1885–'86 === Gauguin het in Junie 1885 saam met sy sesjarige seun, Clovis, na Parys teruggekeer terwyl die res van die gesin in Kopenhagen agtergebly het. Dit was aanvanklik vir hom moeilik om weer by die Paryse kunswêreld betrokke te raak en hy het die eerste winter in armoede deurgebring. Clovis het eindelik siek geword en is na ’n kosskool gestuur met geld van Gauguin se suster Marie.<ref>Thompson bl. 38</ref><ref>Mathews bl. 63–7</ref> In dié jaar het hy min geskilder. In Mei 1886 het hy 19 skilderye en ’n houtreliëfwerk op ’n impressionistiese uitstalling vertoon.<ref>{{cite web |last1=Gersh-Nesic |first1=Berth |title=The Eighth Impressionist Exhibition – 1886 |url=http://arthistory.about.com/od/first_eight_exhibitions/a/eighth_Impressionism_exhibition.htm |website=arthistory.about.com |publisher=About.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170428070408/http://arthistory.about.com/od/first_eight_exhibitions/a/eighth_Impressionism_exhibition.htm |archive-date=28 April 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die meeste was vroeëre werke van Rouen of Kopenhagen. Daar was ook niks nuuts in die paar nuwe skilderye nie, hoewel sy ''Baigneuses à Dieppe'' ("Swemmende Vroue") die bekendstelling was van wat later ’n herhalende motief sou word: vroue in die branders. [[Lêer:Paul Gauguin 036.jpg|duimnael|''Vier Bretonse Vroue'', 1886, Neue Pinakothek, München.]] Die uitstalling het [[Georges Seurat]] gevestig as leier van die avant-garde-beweging in Paris. Gauguin het sy neo-impressionistiese, pointillistiese tegniek verwerp en later in die jaar was sy vriendskap met Pissarro ook tot niet – dié was daarna taamlik vyandig teenoor Gauguin.<ref>Thomson bl. 39–41</ref><ref>Mathews bl. 67–8</ref> Gauguin het die somer van 1886 in die kunstenaarskolonie Pont-Aven in [[Bretagne]] deurgebring. Dit was nie net goedkoop om daar te woon nie, maar hy was ook gewild onder die jong kunsstudente wat elke somer daarheen gestroom het. Hy is in dié tyd onthou vir beide sy eksentrieke voorkoms en sy kuns. Onder sy nuwe kennisse was [[Charles Laval]], wat Gauguin die volgende jaar na [[Panama]] en [[Martinique]] vergesel het.<ref>Mathews bl. 70–3</ref><ref name=T42-9>Thomson bl. 42–49</ref> Daardie somer het hy ’n paar skilderye geskilder van naakte figure in die styl van Pissarro en Degas. Die meeste was landskappe soos ''La Bergère Bretonne (Die Bretonse Herderin)'', waarin die figuur ’n ondergeskikte rol speel. Sy ''Jeunes Bretons au bain (Jong Bretonse Seuns wat Swem)'', wat ’n tema bekendstel waarheen hy altyd teruggekeer het wanneer hy Pont-Aven besoek het, is duidelik onder invloed van Degas in die ontwerp en gebruik van kleur. Die naïewe tekeninge van die Engelse kunstenaar Randolph Caldecott, wat gebruik is om ’n gewilde gids oor Bretagne te illustreer, het die aandag getrek van die avant-garde-kunsstudente van Pont-Aven, wat gretig was om hulself te bevry van die konserwatisme van hul akademies, en Gauguin het hulle doelbewus nageboots in sy sketse van Bretonse meisies.<ref>Blackburn (1880)</ref> Hy het dié sketse later in sy Paryse ateljee in skilderye omskep. Die belangrikste een was ''Vier Bretonse Vroue'' – dit toon ’n duidelik wegbreek van sy vroeëre impressionistiese styl en bevat terselfdertyd iets van die naïwiteit van Caldecott se illustrasies, waarin eienskappe so oordrewe uitgebeeld word dat dit byna karikatuuragtig is.<ref name=T42-9 /><ref>Mathews bl. 74–5</ref> Gauguin het saam met Émile Bernard, Charles Laval, Émile Schuffenecker en baie ander na Pont-Aven teruggekeer ná sy reise in Panama en Martinique. Die gebruik van kleur en die simbolistiese keuse van voorwerpe onderskei dit wat nou bekend is as die Pont-Aven-skool. Gauguin was teleurgesteld deur impressionisme. Hy het gevoel die tradisionele [[Europa|Europese]] skildery was te nabootsend en dat dit simboliese diepte kortkom. Daarteenoor was die kuns van [[Afrika]] en [[Asië]] vir hom vol mistieke simbolisme en energie. Die kuns van ander kulture was in dié tyd gewild in Europa, veral dié van [[Japan]], en Gauguin is in 1889 genooi om aan ’n belangrike uitstalling deel te neem waar net genooide kunstenaars werke kon tentoonstel. <gallery> Lêer:Gauguin Women Bathing.jpg|''Swemmende Vroue'', 1885, Nasionale Museum van Westerse Kuns, Tokio. Lêer:Paul Gauguin - La bergère bretonne.jpg|''La Bergère Bretonne'', 1886, Laing-kunsgalery. Lêer:Gauguin - Bretonne.jpg|''Bretonse Meisie'', 1886, Burrell-versameling, Glasgow. Lêer:Paul Gauguin, 1886-87, Breton Bather, Art Institute of Chicago.jpg|''Bretonse Swemmer'', 1886, Chicago-kunsinstituut. </gallery> === Cloisonnisme en sintetisme === Onder die invloed van volkskuns en Japannese drukwerk het Gauguin se werk gevorder tot [[cloisonnisme]], ’n styl wat sy naam gekry het by die resensent Édouard Dujardin vanweë [[Émile Bernard]] se metode om plat beelde met sterk kleure en buitelyne te skilder. Dit het Dujardin herinner aan die [[Middeleeuse]] cloisonné-emaljetegniek. Gauguin was ’n aanhanger van Bernard se kuns en sy toepassing van ’n styl wat Gauguin gepas het in sy soeke daarna om die essensie van ’n voorwerp vas te vang.<ref name=twsJun10b>{{cite news |author=Staff |title=Gauguin, Paul |work=[[The New York Times]] |year=2004 |url=http://topics.nytimes.com/topics/reference/timestopics/people/g/paul_gauguin/index.html |access-date=10 Junie 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130524204722/http://topics.nytimes.com/topics/reference/timestopics/people/g/paul_gauguin/index.html |archive-date=24 Mei 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In ''Die Geel Christus'' (1889), wat dikwels beskryf word as ’n tipiese cloisonnistiese werk, is die beeld gedegradeer tot areas van suiwer kleur wat deur dik swart buitelyne geskei word. In sulke werke het Gauguin min aandag aan klassieke perspektief en subtiele veranderings van kleur gegee, en so die twee mees tipiese eienskappe van post-[[Renaissance]]-skilderwerk geïgnoreer. Sy werk het later ontwikkel in die rigting van [[sintetisme]], waarin nie vorm of kleur oorheers nie, maar ’n ewe groot rol speel. <gallery> Lêer:Gauguin Il Cristo giallo.jpg|''Die Geel Christus (Le Christ jaune)'', 1889, Albright-Knox-kunsgalery, Buffalo, NY. Lêer:Gauguin, Paul - Still Life with Profile of Laval - Google Art Project.jpg|''Stillewe met Profiel van Laval,'' 1886, Indianapolis-kunsmuseum. </gallery> === Martinique === [[Lêer:Tropical Vegetation.jpg|duimnael|upright|''Martinique-landskap'' 1887, Skotse Nasionale Galery.]] In 1887, nadat Gauguin [[Panama]] besoek het, het hy sowat ses maande naby Saint-Pierre in [[Martinique]] deurgebring saam met sy vriend die kunstenaar Charles Laval. Sy gedagtes en ondervindings van dié tyd is vasgevang in sy briewe aan sy vrou, Mette, en sy kunstenaarsvriend Emile Schuffenecker.<ref>"Gauguin and Martinique," Karen Kristine Reichnitzer Pope, 1981.</ref> In Panama was hy platsak en sonder werk. Frankryk het in dié tyd ’n beleid gehad dat iemand se bootreis terug betaal sou word as hulle in ’n Franse kolonie gestrand geraak het. Gauguin en Laval het van dié beleid gebruik gemaak om na Frankryk terug te vaar, maar by die Martinique-hawe Saint-Pierre besluit om van die boot af te klim. Kenners verskil daaroor of hy met voorbedagde rade of spontaan besluit het om op die eiland te bly. Op Martinique het hy in ’n hut gebly en daarvan gehou om die plaaslike mense dop te hou terwyl hulle met hul daaglikse bedrywighede besig was.<ref>Philip Vickers, "Martinique in Gauguin's Footsteps", ''Contemporary Review'', 1 Junie 1997.</ref> Die hut was egter warm in die somer en het gelek wanneer dit reën. Gauguin het ook siek geword. Terwyl hy daar was, het hy tussen 10 en 20 werke geskilder, gereis en blykbaar kontak gemaak met ’n klein gemeenskap Indiese immigrante. Dit het later sy werk beïnvloed deurdat hy Indiese simbole ingewerk het. Tydens sy verblyf was die skrywer [[Lafcadio Hearn]] ook op die eiland.<ref>[https://archive.org/details/twoyearsinfrench00hearrich Lafcadio Hearn, ''Two Years in the French West Indies'', Harper & brothers, New York, 1900]</ref> Sy vertellings verskaf ’n historiese vergelyking vir Gauguin se skilderye. Hy het sover bekend 11 skilderye voltooi. In sy briewe aan Schuffenecker is ’n opgewondenheid te bespeur oor die eksotiese ligging en eilandbewoners op sy skilderye. Die werke het oor die algemeen helder kleure en is van figure in die buitelug. Hoewel hy kort op die eiland was, het dit ’n groot invloed op sy werk gehad. Hy het later van die figure en sketse weer in skilderye gebruik, soos die motief in ''Tussen die Mango's''.<ref name="vangoghmuseum">{{cite web |url=http://www.vangoghmuseum.nl/nl/collectie/s0221V1962 |title=De mangobomen, Martinique |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009124632/https://www.vangoghmuseum.nl/nl/collectie/s0221V1962 |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Plattelandse en inheemse bevolkings het ’n gewilde onderwerp gebly in Gauguin se werk nadat hy die eiland verlaat het. <gallery widths="150px" heights="150px"> Lêer:Gauguin Huttes sous les arbres.jpg|''Huttes sous les arbres,'' 1887, private versameling, Washington. Lêer:Paul Gauguin 089.jpg|''Bord de Mer II,'' 1887, private versameling, Parys. Lêer:At The Pond.jpg|''By die Dam'', 1887, Van Gogh-museum, Amsterdam. Lêer:Gauguin Conversation Tropiques.jpg|''Conversation Tropiques (Négresses Causant)'', 1887, private versameling, Dallas. Lêer:Paul Gauguin 087.jpg|''Tussen die Mango's (La Cueillette des Fruits)'', 1887, Van Gogh-museum, Amsterdam.<ref name="vangoghmuseum" /> </gallery> === Gauguin en Van Gogh === [[Lêer:Vincent van Gogh - Paul Gauguin (Man in a Red Beret).jpg|duimnael|upright|Vincent van Gogh, ''Paul Gauguin (Man met ’n Rooi Baret)'', 1888, Van Gogh-museum, Amsterdam (F546).]] Gauguin se Martinique-skilderye is deur die handelaar Arsène Poitier uitgestal. Daar is hulle gesien en bewonder deur [[Vincent van Gogh]] en sy kunshandelaarbroer, [[Theo van Gogh]], wie se maatskappy Goupil & Cie sake met Portier gedoen het. Theo het drie van Gauguin se skilderye gekoop en hulle by Goupil uitgestal – so het hy Gauguin aan ryk klante bekend gestel. Terselfdertyd het Vincent en Gauguin goed bevriend geraak en hulle het oor kuns gekorrespondeer, iets wat instrumenteel was in Gauguin se formulering van sy filosofie oor kuns.<ref>Thomson bl. 52–4, 65</ref><ref>Mathews bl. 113–7</ref> Die reëling met Goupil het voortgeduur tot ná Theo's se dood in Januarie 1891. Gauguin en Vincent se verhouding het later gespanne geraak. In 1888, op voorstel van Theo, het Gauguin en Vincent nege weke lank saam geskilder by Vincent se "Geel Huis" in [[Arles]]. Hul verhouding het versuur en eindelik het Gauguin besluit om weg te gaan. Op die aand van 23 Desember 1888, volgens ’n baie latere weergawe van Gauguin, het Van Gogh hom met ’n skeermeslem gekonfronteer. Later die aand het Van Gogh die onderste deel van sy linker-oorlob afgesny. Van Gogh is die volgende dag in die hospitaal opgeneem en Gauguin het Arles verlaat.<ref>Gayford bl. 284</ref> Hulle het mekaar nooit weer gesien nie, maar steeds gekorrespondeer. In 1890 het Gauguin selfs voorgestel hulle stig ’n kunsateljee in [[Antwerpen]].<ref>Pickvance, Ronald. ''Van Gogh in Saint-Rémy and Auvers'' (exh. cat. Metropolitan Museum of Art, New York), Abrams, New York 1986. {{ISBN|0-87099-477-8}} bl. 62</ref> Gauguin het later beweer hy het ’n belangrike rol gespeel in Van Gogh se ontwikkeling as ’n skilder by Arles. Terwyl Van Gogh vir ’n kort ruk geëksperimenteer het met Gauguin se teorie van skilder uit die verbeelding in skilderye soos ''Gedagte aan die Tuin by Etten'', het dit hom nie geval nie en hy het gou teruggekeer na skilder van die natuur af.<ref>Thomson bl. 76–7</ref><ref name="Avant et après">{{cite web|url = https://archive.org/details/avanteta00gaug|title = Avant et après: avec les vingt-sept dessins du manuscrit original (1923)|publisher = Internet Archive|language = Frans}}</ref> === Eerste besoek aan Tahiti === Teen 1890 het Gauguin besluit om [[Tahiti]] sy volgende kunsbestemming te maak. Die verkoop van skilderye in Parys en ander gebeure het dit finansieel moontlik gemaak.<ref name=publicist>Thomson bl. 125</ref> Hy het die eerste drie maande in die kolonie se hoofstad, [[Papeete]], deurgebring wat reeds baie deur die Franse en Europese kultuur beïnvloed was. Sy biograaf Belinda Thomson meen hy was teleurgesteld deur die ondervinding. Hy kon nie die plesierlewe in Papeete bekostig nie en ’n vroeë skildery is nie goed ontvang nie.<ref>Thomson bl. 133</ref> Hy het besluit om by Mataiea, [[Papeari]], sowat 45&nbsp;km van Papeete af, in ’n bamboeshut te gaan woon. Hier het hy die Tahitiaanse lewe geskilder in werke soos ''Fatata te Miti (By die See)'' en ''Ia Orana Maria (Ave Maria)''. Laasgenoemde het sy mees gesogte Tahitiaanse skildery geword.<ref name="Thomson separation">Thomson bl. 182</ref> [[Lêer:Paul Gauguin 040.jpg|duimnael|upright|''Vahine no te tiare (Vrou met ’n Blom)'', 1891, Ny Carlsberg Glyptotek.]] Baie van sy beste skildery kom uit dié tydperk. Sy eerste skildery van ’n Tahitiaanse model is vermoedelik ''Vahine no te tiare (Vrou met ’n Blom)''. Die skildery is bekend vir die getroue uitbeelding van [[Polinesië|Polinesiese]] gelaatstrekke. Hy het die skildery na sy beskermheer George-Daniel de Monfreid gestuur, wat ’n vriend van Schuffenecker was en Gauguin se grootste aanhanger in Tahiti sou word. Teen die laatsomer van 1892 is die skildery in die Goupil-galery in Parys uitgestal.<ref>Thomson bl. 92, 136–8</ref> Die kunshistorikus Nancy Mowll Mathews glo Gauguin se kennismaking met eksotiese sensualiteit in Tahiti, wat so duidelik uit die skildery blyk, was verreweg die belangrikste aspek van sy verblyf op die eiland.<ref>Mathews bl. 187</ref> Gauguin het boeke geleen waarin die vergete kultuur en godsdiens van Tahiti beskryf word en hy was gefassineer deur die vertellings oor die geheime godsdiensorde Arioi en hul god, [[Oro]]. Omdat die boeke geen illustrasies bevat het nie, kon hy sy verbeelding vrye teuels gee. Hy het in die volgende jaar sowat 20 skilderye en ’n dosyn houtsneewerke voltooi. Die eerste was ''Te aa no Areois (Die Saad van die Areoi)'', wat Oro se aardvrou, Vairaumati, uitbeeld. Dit is nou in die Metropolitan-kunsmuseum in [[New York Stad|New York]]. Sy geïllustreerde notaboek uit dié tyd, ''Ancien Culte Mahorie'', is in die [[Louvre]].<ref>Danielsson (1969) bl. 24</ref><ref>Thomson bl. 156</ref><ref>Mathews bl. 174</ref> Gauguin het nege van sy skilderye na Monfreid in Parys gestuur. Hulle is eindelik in [[Kopenhagen]] uitgestal saam met werke van Vincent van Gogh. Berigte dat hulle goed ontvang is (hoewel net twee verkoop is) het Gauguin aangespoor om terug te keer met nog 70 ander skilderye wat hy voltooi het.<ref>Mathews bl. 193</ref><ref>Thomson bl. 166</ref> Sy geld was in elk geval teen dié tyd op en hy moes van ’n gratis bootreis huis toe gebruik maak. Hy het ook gesondheidsprobleme gehad wat die plaaslike dokter as hartprobleme gediagnoseer het, hoewel Mathews voorstel dit kon vroeë tekens van gevorderde [[sifilis]] gewees het.<ref name="Mathews syphilis">Mathews bl. 188</ref> Gauguin het later ’n reisverhaal geskryf (wat in 1901 die eerste keer gepubliseer is) met die naam ''Noa Noa''. Dit is aanvanklik beskou as kommentaar op sy skilderye en ’n beskrywing van sy ondervindings op Tahiti. Moderne resensente het voorgestel die inhoud van die boek was deels die produk van fantasie en plagiaat.<ref name="www.nytimes.com">{{cite news |first=Holland | title = The Self-Invented Artist| url = http://www.nytimes.com/2011/02/25/arts/design/25gaugin.html?pagewanted=1&_r=1 | date = | accessdate =9 Desember 2010 | work=[[The New York Times]] | last=Cotter}}</ref><ref>Solomon-Godeau bl. 326, 328</ref> Daarin onthul hy dat hy teen dié tyd ’n 13-jarige meisie as sy plaaslike vrou geneem het. Sy was Teha'amana (in sy reisverhaal Tehura genoem), en sy was teen die einde van die somer van 1892 swanger by hom.<ref>Mathews bl. 179–82</ref><ref>Gauguin (1903) [https://archive.org/stream/noanoatranslated00gauguoft#page/62/mode/2up ''Noa Noa'' pp 63–9]</ref><ref name='"Smart"'>{{cite news |last1=Smart |first1=Alastair |title=Is it wrong to admire Paul Gauguin's art? |url=http://www.telegraph.co.uk/culture/art/8011066/Is-it-wrong-to-admire-Paul-Gauguins-art.html |issue=[[The Daily Telegraph]] |publisher=telegraph.co.uk |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20191119133211/https://www.telegraph.co.uk/culture/art/8011066/Is-it-wrong-to-admire-Paul-Gauguins-art.html |archive-date=19 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Teha'amana was die onderwerp van verskeie van Gauguin se skilderye, onder meer ''Merahi metua no Tehamana'' en die bekende ''Doodsengel wat Waghou'', asook die houtsneewerk ''Tehura''.<ref>{{cite web |title=Tehura |url=http://www.musee-orsay.fr/fr/collections/catalogue-des-oeuvres/notice.html?nnumid=15289 |website=musee-orsay.fr |publisher=Musée d'Orsay |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017002209/http://www.musee-orsay.fr/fr/collections/catalogue-des-oeuvres/notice.html?nnumid=15289 |archive-date=17 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <gallery> Lêer:Gauguin - Die Gesandten der Oro.jpg|’n Bladsy uit Gauguin se notaboek, ''Ancien Culte Mahorie'', [[Louvre]]. Lêer:Paul Gauguin - Te aa no areois - Google Art Project.jpg|''Te aa no areois (Die Saad van die Areoi)'', 1892, Museum van Moderne Kuns, [[Manhattan]]. Lêer:Paul Gauguin- Manao tupapau (The Spirit of the Dead Keep Watch).JPG|''Doodsengel wat Waghou'', 1892, Albright-Knox-kunsgalery, Buffalo, NY. Lêer:Paul Gauguin, ca.1891-1893, Tehura (Teha'amana), polychromed pua wood, H. 22.2 cm. Realized during Gauguin's first voyage to Tahiti. Musée d'Orsay, Paris.jpg|''Tehura (Teha'amana)'', 1891-'93, Musée d'Orsay, Parys. </gallery> === Terugkeer na Frankryk === [[Lêer:Gauguin by Mucha.jpg|duimnael|upright|Gauguin speel die [[harmonium]] in Alphonse Mucha se ateljee, omstreeks 1895.]] [[Lêer:Paul Gauguin, 1894, Oviri (Sauvage), partially glazed stoneware, 75 x 19 x 27 cm, Musée d'Orsay, Paris.jpg|duimnael|upright|’n Keramiekbeeld, 1894, ''Oviri (Sauvage)'', Musée d'Orsay, Parys.]] Gauguin het in Augustus 1893 na Frankryk teruggekeer waar hy steeds Tahitiaanse onderwerpe geskilder het, soos ''Mahana no atua (Dag van die God)'' en ''Nave nave moe (Gewyde Lente, Soete Drome)''.<ref name="Examination">The Art Institute of Chicago. (2005). "Examination: Gauguin's Day of the God (Mahana No Atua)". Art Explorer. URL besoek op 10 April 2012.</ref><ref>Thomson bl. 181</ref> ’n Uitstalling by die Durand-Ruel-galery in November 1894 was ’n taamlike sukses en 11 van die 40 skilderye is teen goeie pryse verkoop. Hy het ’n woonstel gehuur by 6&nbsp;rue Vercingétorix aan die rand van [[Montparnasse]], wat deur baie kunstenaars besoek is, en ’n weeklikse ''salon'' begin hou. Hy het ’n eksotiese persona aangeneem; hy het Polinesiese klere aangetrek en ’n openlike verhouding aangeknoop met ’n tienermeisie wat "half-Indies, half-Maleis" was, bekend as Annah die Javaan.<ref>Mathews bl. 197–9</ref><ref>{{cite book|title=Gauguin's Faithless Javanese|book=Life|date=11 September 1950|url={{Google books|9U0EAAAAMBAJ|page=112|plainurl=yes}}}}</ref> Hierna het hy in onguns by Durand-Ruel geraak om redes wat nie duidelik is nie. Mathews meen dit was tragies vir Gauguin se loopbaan. Hy het onder meer die kans verloor om aan die Amerikaanse mark bekend gestel te word.<ref>Mathhews bl. 200</ref> Aan die begin van 1894 het hy houtsneewerke met ’n eksperimentele tegniek voorberei vir sy beplande reisverhaal, ''Noa Noa''. Hy het vir die somer na Pont-Aven teruggekeer. Die volgende jaar het hy ’n uitstalling in Parys gehou, maar dit was nie ’n sukses nie. Die handelaar Ambroise Vollard het egter wel van sy werk in Maart 1895 in sy galery vertoon.<ref>Mathews bl. 208</ref> Hy het ’n groot keramiekstandbeeld met die naam ''Oviri'' voorgelê vir die ''salon''-opening van die Société Nationale des Beaux-Arts in April 1895.<ref name="Orsay">{{cite web |title=Oviri |url=http://www.musee-orsay.fr/en/collections/works-in-focus/sculpture/commentaire_id/oviri-11308.html?cHash=f88883513c |website=musee-orsay.fr |publisher=Musée d'Orsay |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181221041911/https://www.musee-orsay.fr/en/collections/works-in-focus/sculpture/commentaire_id/oviri-11308.html?cHash=f88883513c |archive-date=21 Desember 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sy biograaf Charles Morice meen die werk is "letterlik uit die uitstalling gegooi", maar volgens Vollard is dit eers toegelaat nadat die kunstenaar Ernest Chaplet gedreig het om al sy eie werk te onttrek.<ref>Frèches-Thory bl. 372 n. 19</ref> Gauguin het die geleentheid gebruik om meer openbare blootstelling te kry deur ’n brief aan die koerant ''Le Soir'' te skryf waarin hy uitvaar oor die stand van moderne keramiekwerk.<ref>Mathews bl. 208–9</ref> Teen dié tyd was sy huwelik heeltemal op die rotse. Nadat Gauguin aanvanklik geweier het om 13&nbsp;000 frank wat hy by sy oom Isidore geërf het met sy vrou te deel, het hy haar eindelik 1&nbsp;500 frank gegee. Mette was woedend en het net deur Schuffenhecker met hom gekommunikeer.<ref name="auto" /><ref name="Thomson separation" /> <gallery> Lêer:Gauguin, Paul - Sacred Spring, Sweet Dreams (Nave nave moe).jpg|''Nave nave moe (Gewyde Lente, Soete Drome)'', 1894, [[Hermitage]]. Lêer:Paul Gauguin 004.jpg|''Annah die Javaan'', 1893, private versameling. Lêer:Annah la Javanaise by Mucha.jpg|Paul Gauguin, Alfons Mucha, Luděk Marold en Annah die Javaan in Mucha se ateljee, 1893. Lêer:Paul Gauguin - Nave Nave Fenua from the Noa Noa Series - Google Art Project.jpg|''Nave Nave Fenua (Verruklike Land)'', houtsnee in die ''Noa Noa''-reeks, 1894, Ontario-kunsgalery. </gallery> === Verblyf in Tahiti === Gauguin het op 28 Junie 1895 weer na Tahiti vertrek. Dit was volgens Thomson onder redelik negatiewe omstandighede – sy ontnugtering deur die Paryse kunstoneel is vererger deur twee aanvalle op hom in dieselfde uitgawe van die tydskrif ''Mercure de France''.<ref>{{cite journal|journal=Mercure de France|date=June 1895|author= Emile Bernard|title= Lettre ouverte à M. Camille Mauclair|pages=332–39}}</ref><ref>{{cite journal|journal=Mercure de France|date=Junie 1895|author= Camille Mauclair|title= Choses d'art|page=359}}</ref> Mathews beweer sy afsondering in Parys was so groot dat hy geen ander keuse gehad het as om sy plek in die Tahitiaanse gemeenskap te probeer terugwen nie.<ref>Thomson bl. 185–6</ref><ref>Mathews bl. 209–10</ref> [[Lêer:Agostini - Tahiti, plate page 0080.png|duimnael|links|Jules Agostini se foto in 1896 van Gauguin se huis in Punaauia.]] Hy het in September 1895 op die eiland aangekom en het die volgende ses jaar daar gewoon terwyl hy vir die grootste deel van dié tyd ’n skynbaar gerieflike lewe as ’n kunstenaar gelei het – naby, of soms in, Papeete. In dié tyd het hy geleef van ’n toenemend bestendige reeks verkope asook die steun van vriende en ondersteuners. Daar was egter ’n tydperk, van 1898 tot 1899, toe hy ’n kantoorwerk in Papeete moes doen. Hy het daarna ’n ruim huis van riete en dekgras gebou in ’n gegoede deel van [[Punaauia]], 16&nbsp;km oos van Papeete. Hy het ’n groot ateljee gehad en geen koste ontsien nie. Die amateurfotograaf Jules Agostini, ’n kennis van Gauguin, het in 1896 ’n foto van die huis geneem.<ref>Mathews bl. 215</ref><ref>{{cite web |title=Jules Agostini, fonctionnaire et photographe |url=http://histoire.assemblee.pf/articles.php?id=332 |website=histoire.assemblee.pf |publisher=Histoire de l'Assemblée de la Polynésie française |language=Frans |archive-url=https://web.archive.org/web/20191108132123/http://histoire.assemblee.pf/articles.php?id=332 |archive-date= 8 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=19 Augustus 2016 }}</ref><ref>{{Google books|geyMBgAAQBAJ|Antimodernism and Artistic Experience: Policing the Boundaries of Modernity|page=PT6}}</ref> Later het die verkoop van die grond hom genoop om ’n nuwe huis in dieselfde buurt te bou.<ref>Thomson bl. 188</ref><ref>Mathews bl. 212–3</ref> Hy het ’n perdekar gehad waarmee hy daagliks na Papeete kon reis om aan die kolonie se sosiale lewe deel te neem as hy sou wou. Hy het ingeteken op die ''Mercure de France'' (en was selfs ’n aandeelhouer), teen daardie tyd Frankryk se voorste kritiese tydskrif. Gauguin het met ander kunstenaars, handelaars, resensente en klante in Paris gekorrespondeer.<ref>Mathews bl. 214–5</ref> In sy jaar in Papeete en daarna het hy ’n toenemende rol in die plaaslike politiek gespeel en bydraes gelewer vir ’n nuwe plaaslike koerant wat teen die koloniale regering was, ''Les Guêpes (Die Perdebye)''. Hy was eindelik die redakteur van sy eie maandelikse publikasie, ''Le Sourire: Journal sérieux (Die Glimlag: ’n Ernstige Koerant)''.<ref>Mathews bl. 232–5</ref> Van die kunswerk en houtsnee van die koerant het behoue gebly.<ref>{{cite web |title=Head Piece for "Le Sourire" (Monkey—Caricature of Governor Gallet) |url=http://www.artic.edu/aic/collections/artwork/66094 |website=artic.edu |publisher=Art Institute of Chicago |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170824175609/http://www.artic.edu/aic/collections/artwork/66094 |archive-date=24 Augustus 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In Februarie 1900 het hy die redakteur van ''Les Guêpes'' geword en ’n salaris verdien. Hy was redakteur totdat hy Tahiti in September 1901 verlaat het. Die koerant onder sy leiding was bekend vir hewige aanvalle op die goewerneur en die amptenary in die algemeen, maar het hom nie juis vir kwessies van die plaaslike bevolking beywer nie, hoewel dit destyds as sulks beskou is.<ref>Mathews bl. 233</ref><ref name=D223-6>Danielsson (1965) bl. 223–6</ref> In die eerste jaar het hy nie geskilder nie en op beeldhouwerk gekonsentreer. Toe hy weer begin skilder, het hy sy reeks sensuele naakfigure voortgesit in skilderye soos ''Te tamari no atua (Seun van God)'' en ''O Taiti (Nimmermeer)''. Thomson sien ’n toename in kompleksiteit.<ref>Thomson bl. 190</ref> Mathews merk ’n terugkeer na [[Christendom|Christelike]] simbole wat hom gewild sou gemaak het by die koloniste van dié tyd wat gretig was om dit wat van die plaaslike kultuur oor was, te bewaar deur klem te lê op die universaliteit van godsdiensbeginsels. In dié skilderye het Gauguin tot sy medekoloniste in Papeete gespreek, nie tot sy vorige avant-garde-gehoor in Parys nie.<ref>Mathews bl. 217–9</ref><ref>{{cite web |last1=Nikkah |first1=Roya |title=Gauguin's Nevermore voted Britain's most romantic painting |url=http://www.telegraph.co.uk/culture/7231391/Gauguins-Nevermore-voted-Britains-most-romantic-painting.html |website=telegraph.co.uk |publisher=[[Daily Telegraph]] |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009124629/https://www.telegraph.co.uk/culture/7231391/Gauguins-Nevermore-voted-Britains-most-romantic-painting.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sy gesondheid het agteruitgegaan en hy is verskeie kere vir verskillende kwale in die hospitaal opgeneem. Terwyl hy in Frankryk was, is sy enkel in ’n dronkgeveg gebreek<ref>Danielsson (1965) bl. 163</ref> en die oop wond het nooit heeltemal gesond geword nie. Dit was nou pynlik en sere het oral aan sy bene gevorm. Dit is met arseen behandel. Gauguin het die tropiese klimaat die skuld gegee en die sere as "ekseem" beskryf, maar sy biograwe stem saam dit moes weens vorderende sifilis gewees het.<ref name="Mathews syphilis" />{{efn|Daar is geen regstreekse bewys dat Gauguin sifilis gehad het of dat hy enige van sy minnaresse aangesteek het, soos soms beweer word, nie.<ref name=Rodgers>{{cite web |last1=Rodgers |first1=Paul |title=Gauguin's British relative disputes artist's notoriety |url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/art/news/gauguins-british-relative-disputes-artists-notoriety-2191988.html |website=independent.co.uk |publisher=The Independent |date=23 Januarie 2011 |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009131556/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/art/news/gauguins-british-relative-disputes-artists-notoriety-2191988.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>}} [[Lêer:Gauguin - D'ou venons-nous Que sommes-nous Ou allons-nous.jpg|duimnael|400px|senter|''Waar Kom Ons Vandaan? Wat Is Ons? Waarheen Gaan Ons?'', 1897, olie op doek, 139 × 375&nbsp;cm, Museum van Beeldende Kunste, Boston.]] In April 1897 het hy die nuus gekry dat sy gunstelingdogter, Aline, aan [[longontsteking]] dood is. In dié maand het hy ook gehoor hy moet sy huis verlaat omdat die grond waarop dit staan, verkoop is. Hy het ’n banklening aangegaan om ’n uitspattiger houthuis met ’n pragtige uitsig op die berge en see te bou. Hy het egter oorboord gegaan en teen die einde van die jaar het die bank gedreig om die lening op te roep.<ref>Danielsson (1965) bl. 193–5</ref> Hy was desperaat oor sy swak gesondheid en geldprobleme. Hy het in dié tyd sy grootse ''Waar Kom Ons Vandaan? Wat Is Ons? Waarheen Gaan Ons?'' voltooi – hy het dit as sy meesterstuk en die finale bewys van sy talent beskou (in ’n brief aan Monfreid het hy gesê hy het probeer selfmoord pleeg nadat hy dit voltooi het).<ref>Thomson bl. 194–200</ref><ref>Mathews bl. 225–29</ref><ref>{{cite web|url=https://archive.org/stream/letterspaulgaug00gauggoog#page/n103/mode/2up|title=The Letters of Paul Gauguin to Georges Daniel de Monfreid – Letter XXXI|publisher=}}</ref> [[Lêer:Paul Gauguin - Tahitian Woman with Evil Spirit - Google Art Project.jpg|duimnael|upright|''Tahitiaanse Vrou met Bose Gees'', monotipe, 1899/1900, Städel.]] Die skildery is in November die volgende jaar in Vollard se galery uitgestal saam met agt tematies verwante werke wat hy in Julie voltooi het.<ref>{{cite web|title=Gauguin – Tahiti, The Workshop of the Tropics|url=http://www.musee-orsay.fr/en/events/exhibitions/archives/exhibitions-archives/browse/16/article/gauguin-tahiti-latelier-des-tropiques-4206.html?S=&tx_ttnews%5BbackPid%5D=252&cHash=f5ab50f1b9&print=1&no_cache=1&|website=musee-orsay.fr|publisher=Musée d'Orsay}}</ref> Dit was sy eerste groot uitstalling in Parys sedert sy Durand-Ruel-vertoning in 1893. Dit was ’n groot sukses en resensente het sy nuwe kalmte geprys. ''Waar Kom Ons Vandaan?'' het egter gemengde resensies gekry en dit was vir Vollard moeilik om dit verkoop te kry. Hy het dit eindelik in 1901 verkoop. Georges Chaudet, Gauguin se handelaar in Parys, is in 1899 oorlede. Vollard het Gauguin se skilderye deur Chaudet gekoop en het nou reëlings met Gauguin self getref.<ref>Mathews, Nancy Mowll. (2001) ''Paul Gauguin, an Erotic Life''. New Haven, Connecticut: Yale University Press, ble. 225–9.</ref><ref>Thomson, Belinda. (1987) ''Gauguin''. Londen: Thames and Hudson, ble. 194–200. {{ISBN|0-500-20220-6}}.</ref> Volgens die ooreenkoms het Gauguin ’n maandelikse vooruitbetaling van 300 frank gekry vir die gewaarborgde lewering van minstens 25 ongesiene skilderye per jaar teen 200 frank elk, en Vollard sou sy kunsmateriaal voorsien. Daar was aanvanklik probleme van albei kante af, maar Gauguin kon eindelik sy droom verwesenlik om op die [[Marquesaseilande]] te gaan woon op soek na ’n nog primitiewer gemeenskap. Hy het sy laaste maande in Tahiti in taamlike gerief deurgebring en sy vriende rojaal onthaal.<ref>Danielsson (1965) bl. 227–8</ref><ref>Mathews bl. 234</ref><ref>{{cite journal|last1=John|first1=Rewald|title=The genius and the dealer|journal=Art News|date=Mei 1959}}</ref> Gauguin kon nie sy keramiekwerk op die eilande voortsit nie omdat daar nie geskikte klei was nie.<ref>Danielsson (1969) bl. 18</ref> Hy het ook nie toegang tot ’n drukker gehad nie en moes hom in sy grafiese werk noodgedwonge tot die [[monotipe]]-proses wend.<ref name=Metamorphoses>{{cite web|title=Gauguin: Metamorphoses|url=http://www.moma.org/interactives/exhibitions/2014/gauguin/home|website=moma.org|publisher=Metropolitan Museum of Art|access-date=19 Augustus 2016|archive-date=27 Februarie 2015|archive-url=https://archive.today/20150227064259/http://www.moma.org/interactives/exhibitions/2014/gauguin/home|url-status=dead}}</ref> Voorbeelde hiervan wat behoue gebly het, is taamlik skaars en duur.<ref>{{cite web |last1=Truong |first1=Alain R. |title=Record for Any Paul Gauguin Print Sold at Auction Established Today at Sotheby's |url=http://www.alaintruong.com/archives/2011/03/31/20773802.html |website=alaintruong.com |date=31 Maart 2011 |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009124623/http://www.alaintruong.com/archives/2011/03/31/20773802.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Gaugin se ''vahine'' (vrou) in dié tyd was Pahura (Pau'ura), die tienerdogter van [[Thailand|Thaise]] bure in Punaauia.<ref>Danielsson (1965) bl. 182</ref> Hulle het twee kinders gehad, maar die dogtertjie is as baba oorlede. Die seun het sy self grootgemaak. Sy afstammelinge het steeds in Tahiti gewoon ten tyde van Mathews se biografie (2001). Paa'ura het geweier om haar familie in Punaauia agter te laat om saam met Gauguin na die Marquesaseilande te gaan.<ref>Danielsson (1965) bl. 228</ref> Toe die Engelse skrywer [[W. Somerset Maugham]] haar in 1917 besoek, kon sy hom feitlik niks van Gauguin vertel nie en het sy hom oor die kole gehaal omdat hy haar besoek het sonder om vir haar geld van Gauguin se familie af te bring.<ref>Mathews bl. 213–4</ref> <gallery> Lêer:Paul Gauguin - Oyez Hui Iesu (Christ on the Cross).jpg|''Oyez Hui Iesu (Christus aan die Kruis)'', omgekeerde afdruk van ’n 1896-houtsilinder, Museum van Beeldende Kunste, Boston. Lêer:Paul Gauguin 091.jpg|''O Taiti (Nimmermeer)'', 1897, Courtauld-instituut. Lêer:Paul Gauguin, Eve (The Nightmare), 1899–1900 monotype.jpg|''Eve (Die Nagmerrie)'', 1899–1900, monotipe, J. Paul Getty-museum, Kalifornië. </gallery> === Marquesaseilande === [[Lêer:Paul Gauguin - Maison du Jouir - RF 2723.jpg|duimnael|400px|links|Naamplaatjie by ''Maison du Jouir'', 1901, Musée d'Orsay.]] [[Lêer:Atuona - Maison du Jouir (1).JPG|duimnael|upright|’n Rekonstruksie van Gauguin se huis, ''Maison du Jouir (Huis van Plesier)'', op Atuona.]] [[Lêer:Paul Gauguin - Père Paillard - NGA 1963.10.238.jpg|duimnael|upright|''Père Paillard (Vader Wellus)'', 1902, Nasionale Kunsmuseum, Washington. Gauguin se spotbeeld van biskop Martin.]] [[Lêer:Paul Gauguin - Le Sorcier d'Hiva Oa.jpg|duimnael|upright|''Le Sorcier d'Hiva Oa (Marquesaanse Man met ’n Rooi Mantel)'', 1902, Musée d'art moderne et d'art contemporain de Liège.]] Gauguin het daarvan gedroom om op die Marquesaseilande te bly sedert hy in sy eerste maande in Tahiti ’n versameling Marquesaanse bakke en wapens in Papeete gesien het.<ref>Danielsson (1969) bl. 25</ref> Hy het egter gevind die gemeenskap het, nes op Tahiti, sy kulturele identiteit verloor. Van die [[argipel]]s in die [[Stille Oseaan]] is Marquesas die swaarste getref deur Westerse siektes (veral [[tering]]).<ref name="newadvent" /> ’n Bevolking wat in die 18de&nbsp;eeu sowat 80&nbsp;000 getel het, het afgeneem tot net 4&nbsp;000.<ref>Danielsson (1965) bl. 232</ref> [[Katolieke]] sendelinge het die fort gehou en in ’n poging om dronkenskap en promiskuïteit hok te slaan het hulle alle plaaslike kinders gedwing om sendingskole by te woon totdat hulle in hul tienerjare was. Die Franse koloniale bewind is afgedwing deur ’n [[gendarmerie]] wat bekend was vir sy kwaadwilligheid en domheid, terwyl beide Westerse en Chinese handelaars die plaaslike bevolking uitgebuit het.<ref>Danielsson (1969) bl. 26</ref><ref>Danielsson (1965) bl. 234</ref> Gauguin het op 16 September 1901 op die eilande aangekom en op Atuona op die eiland [[Hiva Oa|Hiva-Oa]] gaan woon. Dit was die administratiewe hoofdorp van die eilandgroep, maar heelwat minder ontwikkel as Papeete. Daar was ’n militêre dokter, maar geen hospitaal nie. Die dokter is die volgende jaar na Papeete verskuif en daarna was Gauguin aangewese op die eilande se twee gesondheidswerkers, die [[Viëtnam]]ese avonturier Nguyen Van Cam (Ky Dong), wat geen formele mediese opleiding gehad het nie, en die [[Protestantisme|Protestantse]] pastoor Paul Vernier, wat medies en teologie studeer het.<ref name="Danielsson 1965 bl. 249">Danielsson (1965) bl. 249</ref><ref name="M235-6">Mathews bl. 235–6</ref> Albei sou later goeie vriende word.<ref>Danielsson (1965) bl. 236, bl. 250</ref> Hy het ’n erf in die middel van die dorp van die Katolieke sending gekoop nadat hy die plaaslike biskop se guns gewen het deur gereeld kerk toe te gaan. Die biskop was Joseph Martin, wat aanvanklik van Gauguin gehou het omdat hy geweet het Gauguin was tydens sy joernalistieke loopbaan in Tahiti aan die kant van die Katolieke party.<ref>Mathhews bl. 239</ref> Gauguin het ’n stewige tweeverdiepinghuis op sy erf gebou – stewig genoeg om later ’n [[sikloon]] te weerstaan wat die meeste van die ander huise op die dorp verwoes het. Hy is gehelp deur die beste twee Marquesaanse messelaars op die eiland; een van hulle was Tioka, wat van kop tot tone volgens die tradisionele Marquesaanse tradisie [[Tatoe|getatoeëer]] was (iets wat die sendelinge sterk afgekeur het). Tioka was ’n diaken in Vernier se gemeente en het ná die sikloon Gauguin se buurman geword nadat Gauguin hom ’n hoek van sy erf gegee het. Volgens ’n naamplaatjie was die huis se naam ''Maison du Jouir (Huis van Plesier)''. Die mure was versier met onder meer sy versameling van 45 [[Pornografie|pornografiese foto's]] wat hy op pad van Frankryk af in Port Said gekoop het.<ref>Danielsson (1965) bl. 238</ref> In die begindae, totdat Gauguin ’n ''vahine'' gekry het, het die huis saans bewonderende skares gelok wat na die foto's kom staar en tot laat partytjie gehou het.<ref>Danielsson (1965) bl. 240</ref> Nodeloos om te sê, het dit Gauguin nie gelief gemaak by die Katolieke biskop nie, veral nadat Gauguin twee beelde by sy trappe geplaas het wat die spot dryf met die biskop en ’n diensmeisie wat na bewering sy minnares was<ref>Danielsson (1965) bl. 256</ref> – en nog minder toe Gauguin later die ongewilde sendingskoolstelsel aanval.<ref>Eisenman bl. 170</ref> Die beelde van die biskop en sy vermeende minnares was onder minstens agt beelde by die huis, waarvan die meeste verlore gegaan het. Saam het hulle die kerk se hipokrasie met betrekking tot seksuele sake gekritiseer.<ref>{{cite web|title=Therese|url=http://www.christies.com/lotfinder/sculptures-statues-figures/paul-gauguin-therese-5946111-details.aspx?pos=4&intObjectID=5946111&sid=&page=1&lid=1|publisher=Christie's}}</ref><ref>{{cite book|last1=Moore|first1=Susan|title=Art Market|boek=Apollo |date=Januarie 2016|volume=158|issue=638|page=72}}</ref> Staatsgeld aan sendingskole is teruggetrek kragtens ’n Franse wet van 1901.<ref name="newadvent">web Catholic encyclopaedia</ref><ref>Mathews bl. 239</ref><ref>{{cite web |title=Vicariate Apostolic of Marquesas Islands |url=http://www.newadvent.org/cathen/09688a.htm |website=newadvent.org |publisher=New Advent |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181128122658/http://www.newadvent.org/cathen/09688a.htm |archive-date=28 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die skole het gesukkel om as privaat instansies voort te bestaan, en dit is vererger nadat Gauguin vasgestel het die bywoning van enige skool is net verpligtend binne ’n radius van 4&nbsp;km. Dit het daartoe gelei dat baie tienermeisies uit die skole gehaal is (Gauguin het dit "redding" genoem). Hy het een so ’n meisie, Vaeoho (ook Marie-Rose genoem), as sy ''vahine'' geneem; sy was die 14-jarige dogter van ’n plaaslike egpaar wat op ’n dorp 9&nbsp;km van daar gewoon het.<ref>Danielsson (1965) bl. 240–1</ref> Dit kon nie vir haar aangenaam gewees het nie, aangesien Gauguin se sere teen dié tyd uiters sleg gelyk het en hulle daagliks verbind moes word.<ref name="M235-6" /> Sy het egter uit vrye wil by hom gebly en die volgende jaar die lewe geskenk aan ’n dogter, wie se afstammelinge steeds op die eiland bly.<ref>Danielsson (1965) bl. 241, 255 ''pl.'' 55</ref> Teen November het hy sy nuwe huis gedeel met Vaeoho, ’n kok (Kahui), twee ander bediendes (neefs van Tioka), sy hond (Pegau, ’n sinspeling op sy voorletters, PG) en ’n kat. Die huis self, hoewel dit in die middel van die dorp gestaan het, was omring deur bome en afgesonder. Die partytjies het opgehou en Gauguin het produktief begin werk. Hy het die volgende April 20 skilderye vir Vollard gestuur.<ref>Danielsson (1965) bl. 241–55</ref> Hy het gedink hy sal nuwe motiewe in Marquesas vind, waar dit maklik was om modelle te kry en met ’n nuwe land om te verken.<ref>[https://archive.org/stream/letterspaulgaug00gauggoog#page/n151/mode/2up Monfreid ''LII'']</ref> Sy werk in Marquesas kan egter net van sy Tahitiaanse skilderye onderskei word deur kenners of aan die datum;<ref name="Mathews bl. 243">Mathews bl. 243</ref> dit bly byvoorbeeld onseker waar hy ''Twee Vroue'' geskilder het.<ref>{{cite web |title=''Two Women'' |url=http://www.metmuseum.org/collection/the-collection-online/search/438001 |website=metmuseum.org |publisher=Metropolitan Museum of Art |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20160115064316/http://www.metmuseum.org/collection/the-collection-online/search/438001 |archive-date=15 Januarie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Volgens Anna Szech word sy latere werke onderskei deur hul kalmte en swaarmoedigheid, maar dit bevat ook elemente van ongerustheid. In die tweede van twee weergawes van ''Cavaliers sur la Plage (Ruiters op die Strand)'', dui wolke wat saampak en skuimende branders op ’n dreigende storm, terwyl die twee figure in die verte op grys perde ’n weerspieëling is van soortgelyke figure in ander skilderye wat vermoedelik die dood simboliseer.<ref name="S243">Szech bl. 148</ref> Gauguin het in dié tyd landskappe, stillewes en figuurstudies geskilder met die oog op wat Vollard se klante wou hê; hy het die primitiewe en die verlore-paradys-tema van sy Tahitiaanse skilderye vermy.<ref name="C312">Childs bl. 312</ref> Daar is egter drie belangrike skilderye van hierdie laaste tydperk wat op ’n dieper denke dui. Die eerste twee is ''Jeune fille à l'éventail (Jong Meisie met ’n Waaier)'' en ''Le Sorcier d'Hiva Oa (Marquesaanse Man met ’n Rooi Mantel)''. Die model vir ''Jeune fille'' was die rooikopdogter Tohotaua van ’n hoofman van ’n naburige eiland. Dit lyk of dit geskilder is van ’n foto af wat Vernier later vir Vollard gestuur het. Die model vir ''Le sorcier'' kon Haapuani gewees het, ’n danser en gevreesde kulkunstenaar wat ’n goeie vriend van Gauguin was en volgens Danielsson met Tohotau getroud was.<ref>Danielsson (1965) bl. 244</ref> Szech merk op die wit kleur van Tohotau se rok is ’n simbool van mag en die dood in die Polinesiese kultuur; sy verteenwoordig die [[Maohi]]-kultuur wat deur uitwissing bedreig word.<ref name="S243" /> Dit lyk of ''Le Sorcier'' in dieselfde tyd geskilder is; dit beeld ’n jong man met lang hare en ’n eksotiese rooi mantel uit. Die tweeslagtige aard van die figuur het aandag getrek en die bespiegeling laat ontstaan dat dit Gauguin se doel was om ’n ''[[māhū]]'' (’n persoon van die derde geslag) uit te beeld eerder as ’n ''taua'' of priester.<ref name="Mathews bl. 243" /><ref>Eisenman bl. 140–19</ref><ref>{{cite web |last1=Llosa |first1=Mario Vargas |authorlink1=Mario Vargas Llosa |title=The men-women of the Pacific |url=http://www.tate.org.uk/context-comment/articles/men-women-pacific |website=tate.org.uk |publisher=Tate Britain |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20190503210212/https://www.tate.org.uk/context-comment/articles/men-women-pacific |archive-date=3 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die derde skildery is die pragtige, geheimsinnige ''Contes barbares (Primitiewe Stories)'', weer met Tohotau (aan die regterkant). Die linkerkantse figuur is Jacob Meyer de Haan, ’n skildervriend van Gaugin uit Pont-Aven wat ’n paar jaar tevore dood is, en die middelste figuur is weer tweeslagtig, en sommige meen dis weer Haapuani. Die [[Boeddha]]-agtige houding en lotusbloeisels laat Elizabeth Childs dink die skildery is ’n meditasie oor die ewigdurende siklusse van die lewe en die moontlikheid van [[reïnkarnasie|hergeboorte]].<ref name="C312" /> Omdat die drie skilderye Vollard eers ná Gauguin se skielike dood bereik het, is dit nie bekend wat Gauguin se bedoeling met hulle was nie.<ref>Mathews bl. 246</ref> [[Lêer:Paul Gauguin - Self Portrait 1903 - Kunstmuseum Basel 1943.jpg|duimnael|links|upright|Selfportret, 1903, Kunstmuseum Basel.]] In 1902 het Gauguin se gesondheid weer agteruitgegaan, met dieselfde simptome as voorheen: pyn in sy bene, hartkloppings en algemene swakheid. Teen September was die pyn in sy bene so erg dat hy [[morfien]]inspuitings begin neem het. Hy was egter bekommerd daaroor en het eerder ’n ander middel gebruik. Sy sig het ook verswak, soos bewys word deur die bril wat hy op sy laaste bekende selfportret dra. Die skildery is eintlik deur sy vriend Ky Dong begin en Gauguin het dit voltooi – vandaar die ontipiese styl.<ref>Danielsson (1965) bl. 258</ref> Dit wys ’n man wat oud en moeg is, maar nog nie verslaan nie.<ref>{{cite web |title=Self-portrait with glasses, 1903 – Paul Gauguin: Self-Portraits at the Tate Modern |url=http://www.telegraph.co.uk/culture/culturepicturegalleries/8008607/Paul-Gauguin-Self-Portraits-at-the-Tate-Modern.html?image=6 |website=telegraph.co.uk |publisher=The Daily Telegraph |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200303192555/https://www.telegraph.co.uk/culture/culturepicturegalleries/8008607/Paul-Gauguin-Self-Portraits-at-the-Tate-Modern.html?image=6 |archive-date=3 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Gauguin het dit vir ’n ruk oorweeg om na [[Spanje]] te reis vir behandeling. Monfreid het hom egter afgeraai.<ref>Danielsson (1965) bl. 258–9</ref><ref>{{cite web|url=https://archive.org/stream/letterspaulgaug00gauggoog#page/n179/mode/2up|title=The Letters of Paul Gauguin to Georges Daniel de Monfreid – O'Brien (letters to Monfreid) |page=160|publisher=}}</ref>Volgens hom sou dit die publiek se toenemende waardering van sy werk nadelig beïnvloed. Gauguin se werk was volgens hom "die skeppings van ’n groot man, wat op ’n manier reeds hierdie wêreld verlaat het. Jy moenie terugkeer nie. Jy behoort reeds tot die geskiedenis van kuns." In Julie 1902 het die swanger Vaeoho na haar familie teruggekeer om daar die lewe aan hul kind te skenk. Sy het nie weer teruggekom nie. In dié tyd het Gauguin se twis met biskop Martin oor die sendingskole ’n hoogtepunt bereik. Moontlik uit eensaamheid het Gauguin begin skryf.<ref>Thomson bl. 202</ref><ref>Danielsson (1965) bl. 259</ref> [[Lêer:Paul Gauguin - L'Esprit Moderne et le Catholicisme - F 82a, F 82b.jpg|duimnael|''L'Esprit Moderne et le Catholicisme'' (voor- en agterkant), 1902, St. Louis-kunsmuseum.]] In 1901 is die manuskrip van ''Noa Noa'', wat Gauguin in sy tyd in Parys saam met sy houtsneewerke voorberei het, eindelik saam met gedigte van Charles Morice in boekvorm gepubliseer in die letterkundetydskrif ''La Plume''. Dele daarvan (insluitende sy vertellings van Teha'amana) het voorheen, in 1897, sonder die houtsneewerke verskyn in ''La Revue Blanche'', terwyl hy self uittreksels in ''Les Guêpes'' geplaas het terwyl hy redakteur was. Die ''La Plume''-weergawe sou die houtsneewerk insluit, maar hy het toestemming om dit op gladde papier te druk weerhou.<ref>{{cite web |title=Noa Noa |url=http://data.bnf.fr/12079829/paul_gauguin_noa_noa/ |website=bnf.fr |publisher=Bibliothèque nationale de France |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009131437/https://data.bnf.fr/12079829/paul_gauguin_noa_noa/ |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In werklikheid het hy belangstelling in die onderneming met Morice verloor en hy het nooit ’n eksemplaar gesien nie – hy het die aanbod van 100 komplimentêre eksemplare van die hand gewys.<ref>Goddard bl. 279</ref> Die publikasie daarvan het hom egter geïnspireer om ander boeke te skryf.<ref>Mathews bl. 247</ref> Van dié boeke sluit in ’n hersiening in 1902 van ’n manuskrip uit 1896-'97, ''L'Esprit Moderne et le Catholicisme (Die Moderne gees en Katolisisme)'' oor die Rooms-Katolieke Kerk, met sowat 20 bladsye bygewerk oor sy insig in die kerk ná sy botsings met biskop Martin. Hy het daarna ’n skerp essay, ''Racontars de Rapin (Stories van ’n Liefhebberaar)'', oor resensente en kunsresensies geskryf, maar die uitgewer vir wie hy dit gestuur het, het geweier om dit te publiseer. Dit het eers in 1951 eindelik die lig gesien.<ref>Mathews bl. 247 n.45</ref><ref name="D262">Danielsson (1965) bl. 262</ref><ref>Gauguin [https://archive.org/stream/letterspaulgaug00gauggoog#page/n183/mode/2up Letter ''LXI'' to Monfreid]</ref><ref>{{cite web |title=Racontars de Rapindata |url=http://data.bnf.fr/13021324/paul_gauguin_racontars_de_rapin/ |website=bnf.fr |publisher=Bibliothèque nationale de France |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009125911/https://data.bnf.fr/13021324/paul_gauguin_racontars_de_rapin/ |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |last1=Bertrand |first1=Anne |title=Gauguin le rapin : ""Racontars de rapin, suivi de Art de Papou & chant de Rossignoou"" et ""La lutte pour les peintres"" |url=http://www.liberation.fr/livres/1995/02/02/gauguin-le-rapin-racontars-de-rapin-suivi-de-art-de-papou-chant-de-rossignoou-et-la-lutte-pour-les-p_124875 |website=liberation.fr |publisher=Libération |language=Frans |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402142123/http://www.liberation.fr/livres/1995/02/02/gauguin-le-rapin-racontars-de-rapin-suivi-de-art-de-papou-chant-de-rossignoou-et-la-lutte-pour-les-p_124875 |archive-date=2 April 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In Desember 1902 het Gauguin se gesondheid so agteruitgegaan dat hy skaars kon skilder. Hy het sy outobiografie, ''Avant et après (Voor en Ná)'', in die volgende twee maande voltooi.<ref name="Avant et après">{{cite web|url = https://archive.org/details/avanteta00gaug|title = Avant et après: avec les vingt-sept dessins du manuscrit original (1923)|publisher = Internet Archive|language = Frans}}</ref> (Dit is in Amerika as ''Intimate Journals'' in Engels gepubliseer.) Die titel was veronderstel om sy ondervindings voor en ná sy koms na Tahiti weer te gee en was terselfdertyd ’n huldeblyk aan sy ouma se ongepubliseerde memoires, ''Verlede en Toekoms''. Sy memoires was ’n gefragmenteerde versameling waarnemings oor die lewe in Polinesië, sy eie lewe en opmerkings oor letterkunde en die skilderkuns. Dit het aanvalle bevat op sulke uiteenlopende onderwerpe soos die plaaslike ''gendarmerie''; biskop Martin; sy vrou, Mette, en Dene oor die algemeen – en is afgesluit met ’n beskrywing van sy persoonlike filosofie.<ref>Mathews bl. 247–52</ref> Ná sy dood het die regte na Mette gegaan en dit is eers in 1918 gepubliseer.<ref>{{cite web |title=Paul Gauguin : Avant et après. Edition originale. Fac-similé du manuscrit. Leipzig, Kurt Wolff, 1918. |url=http://julienmannoni.blogspot.com/2012/02/paul-gauguin-avant-et-apres-edition.html |website=julienmannoni.blogspot.com |publisher=Julien Mannoni livres anciens |language=Frans |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009124624/http://julienmannoni.blogspot.com/2012/02/paul-gauguin-avant-et-apres-edition.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Dood === Aan die begin van 1903 was Gauguin swak en het hy baie pyn gehad, en het hy weer morfien begin gebruik. Hy is skielik op die oggend van 8 Mei 1903 oorlede.<ref>Daniellson (1965) bl. 265–76</ref><ref>Mathews bl. 252–4</ref> <gallery> Lêer:Oviri on the Tomb of Gauguin.jpg|Die ''Oviri''-figuur op Gauguin se graf op Atuona. Lêer:Paul Gauguin 106.jpg|''Cavaliers sur la Plage [II] (Ruiters op die strand)'', 1902, privaat versameling. Lêer:Paul Gauguin - Landscape with a Pig and a Horse (Hiva Oa) - Google Art Project.jpg|''Landskap met ’n Vark en ’n Perd (Hiva Oa)'', 1903, Ateneum, Helsinki. Lêer:Gauguin Nature morte aux oiseaux exotiques I.jpg| ''Stillewe met Eksotiese Voëls'', 1902, Poesjkin-museum, Moskou. Lêer:Paul Gauguin - Jeune fille à l'éventail (1902).jpg|''Jeune fille à l'éventail (Jong meisie met ’n Waaier)'', 1902, Museum Folkwang, Duitsland. Lêer:Paul Gauguin - Contes barbares - Folkwang G54.jpg| ''Contes barbares (Primitiewe Stories)'', 1902, Museum Folkwang. </gallery> By sy bed is ’n leë bottel [[laudanum]] gekry, wat sommige mense laat vermoed het hy het ’n oordosis geneem.<ref>Danielsson (1965) bl. 274–5</ref> Vernier het gelo dit was ’n hartaanval.<ref>Mathews bl. 257 n.78</ref> [[Lêer:Gauguin - Maternite II.jpg|duimnael|links|upright|''Maternité II'', 1899, privaat versameling.]] Gauguin is die volgende dag op Atuona begrawe. In 1973 is ’n bronsafbeelding van sy ''Oviri''-figuur op sy graf geplaas, soos wat hy wou gehad het.<ref>{{cite web|url=https://archive.org/stream/letterspaulgaug00gauggoog#page/n145/mode/2up|title=The Letters of Paul Gauguin to Georges Daniel de Monfreid – Monfreid XLVIII|publisher=}}</ref> Ironies is sy naaste buurman in die begraafplaas biskop Martin. Die nuus van sy dood het Monfreid in Parys eers op 23 Augustus 1903 bereik. Omdat hy nie ’n testament gehad het nie, is sy minder waardevolle besitting op ’n veilig op Atuona verkoop, terwyl sy briewe, manuskripte en skilderye op 5 September 1903 in Papeete opgeveil is. Volgens Mathews het dié vinnige verkoop van sy besittings daaroe gelei dat baie waardevolle inligting oor sy latere jare verlore gegaan het. Thomson reken die lys van goedere wat opgeveil is (waarvan sommige as pornografie verbrand is), toon Gauguin was nie so arm en sy lewe nie so primitief as wat baie geglo het nie.<ref>Thomson bl. 204</ref> Mette Gauguin het eindelik die opbrengs van die veilig gekry: sowat 4&nbsp;000&nbsp;frank.<ref>Mathews bl. 255</ref> Een van die skilderye wat in Papeete opgeveil is, was ''Maternité II'', ’n kleiner weergawe van ''Maternité I'' in die [[Hermitage]]. Die oorspronklike een is geskilder in die tyd toe sy ''vahine'' Pau'ura in Punaauia die lewe aan hul seun, Emile, geskenk het. Dit is nie bekend hoekom hy daarna die kleiner weergawe geskilder het nie. Dit is vir 150&nbsp;frank aan ’n vlootoffisier verkoop. In 2004 is dit by Sotheby's vir meer as $39&nbsp;miljoen verkoop.<ref>{{cite web|title=Sotheby's Impressionist & Modern Art, Part One New York 04 November 2004|url=http://www.sothebys.com/en/auctions/ecatalogue/lot.pdf.N08022.html/f/15/N08022-15.pdf|website=sothebys.com|publisher=Sotheby's|access-date=20 Augustus 2016|archive-date= 4 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304114407/http://www.sothebys.com/en/auctions/ecatalogue/lot.pdf.N08022.html/f/15/N08022-15.pdf|url-status=dead}}</ref> Die Paul Gauguin-kultuursentrum op Atuona het ’n rekonstruksie van sy ''Maison du Jouir''. Die oorspronklike huis het ’n paar jaar lank leeg gestaan. Dele daarvan is in die Musée D'Orsay in Parys en die Paul Gauguin-museum in Tahiti.<ref>{{cite web |title=Bois de la Maison du Jouir [Sculpted wood from the Maison du Jouir] |url=http://www.musee-orsay.fr/en/collections/works-in-focus/search/commentaire/commentaire_id/bois-de-la-maison-du-jouir-7099.html?no_cache=1 |website=musee-orsay.fr |publisher=Musée D'Orsay |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181221041757/https://www.musee-orsay.fr/en/collections/works-in-focus/search/commentaire/commentaire_id/bois-de-la-maison-du-jouir-7099.html?no_cache=1 |archive-date=21 Desember 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In 2014 het forensiese toetse op tande wat in ’n glasfles naby Gauguin se huis gekry is, twyfel gewerp op die algemene geloof dat hy sifilis gehad het. [[DNS]]-toetse het bepaal dit was wel Gauguin se tande, maar geen spoor van [[kwik]] is gevind nie, en sifilis is in dié tyd daarmee behandel. Dit beteken Gauguin het óf nie sifilis gehad nie óf hy is nie daarvoor behandel nie.<ref>{{cite web |last=Bailey |first=Martin |title=Gauguin could be cleared of syphilis—by the skin of his teeth |url=http://www.theartnewspaper.com/articles/Gauguin-could-be-cleared-of-syphilisby-the-skin-of-his-teeth/31842 |publisher=The Art Newspaper |access-date=27 Februarie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150209155000/http://www.theartnewspaper.com/articles/Gauguin-could-be-cleared-of-syphilisby-the-skin-of-his-teeth/31842 |archive-date=9 Februarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name='"Meier"'>{{cite web |last1=Meier |first1=Allison |title=Posthumous Prognosis for Supposedly Syphilitic Gauguin, via His Teeth |url=http://hyperallergic.com/111730/posthumous-prognosis-for-supposedly-syphilitic-gauguin-via-his-teeth/ |website=hyperallergic.com |publisher=Hyperallergic |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20190206173651/http://www.webcitation.org/6WDJOMl2Z |archive-date=6 Februarie 2019 |url-status=live|df=dmy-all}}</ref> === Kinders === Gauguin het drie van sy kinders oorleef. Sy dogter Aline is aan longontsteking dood, sy seun Clovis aan ’n bloedinfeksie ná ’n heupoperasie<ref name=swain1965>Harrison Swain "Emile Gauguin Honor Guest at Artists' Ball" in The Evening Independent 26 Januarie 1965, bl. 15</ref> en nog ’n dogter, sy kind by Pau'ura wie se geboorte uitgebeeld word in Gauguin se 1896-skildery ''Te tamari no atua'', net ’n paar dae ná haar geboorte op Kersdag 1896.<ref name=1896birth>{{cite book |year=2006 |title= God's Child: Private Life of a Masterpiece |url=http://ffh.films.com/ecTitleDetail.aspx?TitleID=33301 |accessdate= |format=FLV |location= |publisher=[[BBC]] |id= |isbn=978-0-8160-9539-1 |ref= BVL57644 |series=The Private Life of a Masterpiece}}</ref> Sy seun Émile het as ’n bou-ingenieur in [[Amerika]] gewerk en is in [[Florida]] begrawe. Nog ’n seun, Jean René, het ’n bekende beeldhouer en sosialis geword. Hy is op 21 April 1961 in [[Kopenhagen]] oorlede. Pola (Paul Rollon) het ’n kunstenaar en kunsresensent geword en het ’n boek, ''My Father, Paul Gauguin'' (1937), geskryf. Gauguin het verskeie ander kinders by sy minnaresse gehad: Germaine (gebore 1891) by Juliette Huais (1866–1955), Émile Marae a Tai (gebore 1899) by Pau'ura en ’n dogter (gebore 1902) by Mari-Rose. Daar is ’n vermoede die [[België|Belgiese]] kunstenares Germaine Chardon was ook Gauguin se dogter. Emile Marae a Tai, wat ongeletterd was en deur Pau'ura in Tahiti grootgemaak is, is in 1963 deur die Franse joernalis Josette Giraud na [[Chicago]] gebring en was ’n kunstenaar uit eie reg. Sy afstammelinge het in 2001 nog op Tahiti gewoon.<ref name=swain1965 /><ref>Mathews bl. 213</ref> == Historiese betekenis == [[Primitivisme]] was ’n skilder- en beeldhoubeweging van die laat 19de eeu. Dit word gekenmerk deur oordrewe liggaamsafmetings, dieretotems, geometriese ontwerpe en sterk kontras. Gauguin was die eerste kunstenaar wat dit gebruik en sukses daarmee behaal het.<ref>Artspoke, Robert Atkins, 1993, {{ISBN|978-1-55859-388-6}}</ref> Die Europese kultuurelite, wat die kuns van [[Afrika]], [[Mikronesië]] en die [[inheemse volke]] van die [[Amerikas]] vir die eerste keer ontdek het, was betower deur die nuutheid, wildheid en krag wat in die kuns van sulke verafgeleë plekke uitgebeeld is. Nes [[Pablo Picasso]] in die vroeë 20ste eeu, is Gauguin geïnspireer en gemotiveer deur die rou krag en eenvoud van die sogenaamde primitiewe kuns van dié kulture.<ref>Douglas Cooper, [https://archive.org/stream/cubistepoch00coop#page/n0/mode/2up "The Cubist Epoch"], bl. 11–221, Phaidon Press Limited 1970 in samewerking met die Los Angeles County Museum of Art en die Metropolitan Museum of Art {{ISBN|0-87587-041-4}}</ref> Gauguin word ook as ’n postimpressionistiese skilder beskou. Sy sterk, kleurryke en ontwerpgeoriënteerde skilderye het moderne kuns in ’n groot mate beïnvloed. Kunstenaars en bewegings wat in die vroeë 20ste eeu deur hom beïnvloed is, sluit in [[Vincent van Gogh]], [[Henri Matisse]], [[Pablo Picasso]], Georges Braque, André Derain, [[fauvisme]], [[kubisme]] en [[Orfisme (kuns)|orfisme]]. Later het hy ook Arthur Frank Mathews en die Amerikaanse Arts and Crafts-beweging beïnvloed. John Rewald, wat beskou word as een van die grootste kenners van laat 19de-eeuse kuns, het ’n reeks boeke oor die postimpressionistiese tydperk geskryf, onder meer ''Post-Impressionism: From Van Gogh to Gauguin'' (1956). ’n Essay, ''Paul Gauguin: Letters to Ambroise Vollard and André Fontainas'' (ingesluit in Rewald se ''Studies in Post-Impressionism'', 1986), bespreek Gauguin se jare in Tahiti en die stryd om oorlewing soos gesien in sy korrespondensie met die kunshandelaar Vollard en ander.<ref>John Rewald, (1986). ''Studies in Post-Impressionism,'' ''Paul Gauguin–Letters to Ambroise Vollard and Andre Fontainas'', 168–215.</ref> == Tegniek en styl == [[Lêer:Paul Gauguin 030.jpg|duimnael|links|''Ta Matete'', 1892, Kunstmuseum Basel, Switserland.]] Gauguin se aanvanklike kunsleiding was van Pissarro, maar die verhouding het eerder ’n persoonlike as ’n stylinvloed gehad. Gauguin se meesters was [[Giotto]], [[Raphael]], [[Jean-Auguste-Dominique Ingres|Ingres]], [[Eugène Delacroix]], [[Édouard Manet|Manet]], [[Edgar Degas|Degas]] en [[Paul Cézanne|Cézanne]].<ref>Walther (2006), 7</ref><ref>Cachin (1992), 16, 123</ref><ref>Bowness (1971), 5, 15</ref> Sy eie menings, en in sommige gevalle die sielkunde agter sy werk, is ook beïnvloed deur die filosoof [[Arthur Schopenhauer]] en digter Stéphane Mallarmé.<ref>Bowness (1971), 10, 15</ref> Gauguin, nes sommige van sy tydgenote soos Degas en [[Henri de Toulouse-Lautrec|Toulouse-Lautrec]], het ’n doekskilderingsmetode gebruik wat as ''peinture à l'essence'' bekend is. Daarvoor word die olie (bindmiddel) uit die verf gedreineer en die oorblywende pappery met terpentyn gemeng. Hy kon dieselfde tegniek in die voorbereiding van sy monotipes gebruik het deur papier in plaas van metaal te gebruik, want dit sou die olie geabsorbeer het en die finale beelde die mat voorkoms gegee het wat hy wou hê.<ref>Figura, Childs, Foster & Mosier (2014), 67</ref> Gauguin se houtsneewerke was nie minder innoverend nie, selfs vir die avant-garde-kunstenaars wat in dié tyd verantwoordelik was vir die herlewing van die houtsnee. In plaas daarvan om die hout so te kerf dat hy ’n gedetailleerde illustrasie kry, het Gauguin die blokke eers uitgebeitel soos met ’n houtbeeld en dan fyner gereedskap gebruik om detail en tonaliteit in hierdie growwe tekstuur te skep. Baie van sy gereedskap en tegnieke is as eksperimenteel beskou. Hierdie metodologie en gebruik van ruimte het parallel geloop met sy skilderwerk in plat, dekoratiewe reliëfs.<ref>Figura, Childs, Foster & Mosier (2014), 23–26</ref> [[Lêer:Paul Gauguin 049.jpg|duimnael|''Parahi te maras'', 1892, Meyer de Schauensee-versameling.]] In Martinique het Gauguin verwante kleure naby mekaar begin gebruik om ’n gedempte voorkoms te verkry.<ref name="Cachin 1992, 33">Cachin (1992), 33</ref> Sy mensefigure in dié tyd toon ook sy liefde vir Japannese prente, veral vir die naïwiteit van die figure en die eenvoud van die samestellings.<ref name="Cachin 1992, 33" /> Om dieselfde rede is Gauguin ook deur volkskuns geïnspireer. Hy het die naakte emosionele reinheid van sy onderwerpe op ’n reguit manier weergegee, en die belangrikste vorms en lyne beklemtoon om dit te laat uitstaan.<ref>Walther (2006), 13, 17</ref> Een van sy gunstelingtemas was die teenwoordigheid van die bonatuurlike in die alledaagse lewe; hy het selfs [[Antieke Egipte|antieke Egiptiese]] grafreliëfs gebruik in ''Haar Naam is Vairaumati'' en ''Ta Matete''.<ref>Walther (2006), 53</ref> In ’n onderhoud op 15 Maart 1895 met die koerant ''L'Écho de Paris'' het Gauguin verduidelik sy benadering is om sinestesie te behaal (’n sensasie wat in een liggaamsdeel ervaar word wanneer ’n ander liggaamsdeel geprikkel word).<ref>Walther (2006), 13</ref> Hy het gesê: : "Elke deel van my skilderye word versigtig oorweeg en vooruit beplan. Net soos in ’n musiekstuk, kan ’n mens sê. My eenvoudige voorwerp, wat uit die alledaagse lewe of die natuur kom, is net ’n voorwendsel wat my deur ’n definitiewe rangskikking van lyne en kleure help om simfonieë en harmonieë te skep. Hulle het geen weerga in die werklikheid nie, in die vulgêre sin van die woord; hulle gee nie regstreeks uitdrukking aan enige idee nie, hul enigste doel is om die verbeelding te stimuleer – soos musiek dit doen sonder die hulp van idees of beelde – net deur daardie geheimsinnige verwantskap wat in ons gedagtes bestaan tussen sekere rankskikkings van kleure en lyne."<ref>Cachin (1992), 170–171</ref> In 1888 het hy in ’n brief aan Schuffenecker die enorme stap verduidelik wat hy weg van impressionisme geneem het en dat hy nou beplan het om die siel van die natuur vas te vang, die antieke waarhede en karakter van sy tonele en bewoners.<ref>Cachin (1992), 38</ref> == Nalatenskap == [[Lêer:Paul Gauguin, Nafea Faa Ipoipo? 1892, oil on canvas, 101 x 77 cm.jpg|duimnael|upright|Paul Gauguin, ''Nafea Faa Ipoipo (Wanneer Gaan Jy Trou?)'', 1892, wat in 2015 vir ’n rekordbedrag van $300&nbsp;miljoen verkoop is.]] * Die gewildheid van Gauguin se werk het kort ná sy dood toegeneem. Baie van sy latere skilderye is aangekoop deur die Russiese versamelaar Sergei Sjtsjoekin. ’n Aansienlike deel van sy versameling kan gesien word in die Poesjkin-museum in [[Moskou]] en [[Hermitage]] in [[Sint Petersburg]]. Gauguin se skilderye is selde te koop en indien wel, haal hulle pryse van tienmiljoene dollars. Sy 1892-werk ''Nafea Faa Ipoipo (Wanneer Gaan Jy Trou?)'' het in Februarie 2015 die wêreld se duurste skildery geword toe die eienaars daarvan dit in ’n privaat transaksie vir $300&nbsp;miljoen van die hand gesit het. Die koper was vermoedelik die Katar-museums.<ref>[http://www.nytimes.com/2015/02/06/arts/design/gauguin-painting-is-said-to-fetch-nearly-300-million.html?_r=0 Deur Scott Reyburn, Doreen Carvajal, ''Gauguin Painting Is Said to Fetch $300 Million'', The New York Times, 5 Februarie 2015]</ref> * Gauguin se lewe het W. Somerset Maugham se roman ''The Moon and Sixpence'' geïnspireer. Mario Vargas Llosa het sy roman van 2003, ''The Way to Paradise'', op Gauguin se lewe geskoei asook op dié van sy ouma Flora Tristan. * Gauguin is die onderwerp van minstens twee [[opera]]s: Federico Elizalde se ''Paul Gauguin'' (1943) en ''Gauguin (a synthetic life)'' deur Michael Smetanin en Alison Croggon. Déodat de Séverac het sy ''Klaaglied'' vir die klavier geskryf ter ere van Gauguin. * Die Deense rolprent ''Oviri'' (1986) is ’n biografiese fliek. Dit gaan oor die skilder van die tyd in 1893 toe hy na Parys terugkeer ná twee jaar op Tahiti totdat hy twee jaar later na Tahiti terugkeer. * Die Gauguin-museum in die Japannese styl op Papeari, Tahiti, bevat uitstallings, dokumente, foto's, afdrukke en oorspronklike sketse van Gauguin. In 2003 het die Paul Gauguin-kultuursentrum op Atuona op die [[Marquesaseilande]] geopen. * In 2014 is die skildery ''Fruits sur une table ou nature au petit chien'' van 1889 (met ’n geraamde waarde van tussen £8,3&nbsp;miljoen en £24,8&nbsp;miljoen), wat in 1970 in Londen gesteel is, in Italië ontdek. Die skildery en ’n werk van Pierre Bonnard is in 1975 vir sowat £32 deur ’n werknemer van Fiat in die verloregoedere-afdeling van die spoorweg gekoop.<ref>{{cite web |author=Lizzy Davies in Rome |url=http://www.theguardian.com/artanddesign/2014/apr/02/stolen-paintings-italian-works-wall-40-years-gaugain-bonnard |title=Stolen paintings hung on Italian factory worker's wall for almost 40 years &#124; Art and design |publisher=theguardian.com |access-date=3 April 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009124630/https://www.theguardian.com/artanddesign/2014/apr/02/stolen-paintings-italian-works-wall-40-years-gaugain-bonnard |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Galery == === Nog werke === <gallery> Lêer:Gauguin Stillleben mit Fruchtschale und Zitronen.jpg|''Stillewe met Vrugte en Suurlemoene'' (c. 1880). Lêer:Gauguin.swineherd.750pix.jpg|''Die Varktrop, Bretagne'' (1888). Lêer:Paul Gauguin 137.jpg|''Visioen ná die Diens (Jakob wat met die Engel Stoei)'' (1888). Lêer:Paul Gauguin 072.jpg|''Nagkafee in Arles, (Mme Ginoux)'' (1888). Lêer:Paul Gauguin 121.jpg|''Stillewe met Japannese Houtsnee'' (1889). Lêer:Paul Gauguin 056.jpg|''Tahitiaanse Vroue op die Strand'' (1891). Lêer:Paul Gauguin - Delightful Land (Te Nave Nave Fenua) - Google Art Project.jpg|''Nave Nave Fenua (Verruklike Land)'' (1892). Lêer:Paul Gauguin (French - Arii Matamoe (The Royal End) - Google Art Project.jpg|''Arii Matamoe (Die Koninklike Einde)'' (1892). Lêer:Paul Gauguin 031.jpg|''Die Maan en die Aarde (Hina tefatou)'' (1893). Lêer:Paul Gauguin 039.jpg|''Watermeul in Pont-Aven'' (1894). Lêer:Paul Gauguin 044.jpg|''Die Middagslapie'' (1894). Lêer:Paul Gauguin 090.jpg|''Moederskap'' (1899). Lêer:Paul Gauguin - Deux Tahitiennes.jpg|''Twee Tahitiaanse Vroue'' (1899). Lêer:Paul Gauguin - Two Women.jpg|''Twee Vroue'' (1901 of '02). </gallery> === Selfportrette === <gallery> Lêer:Paul Gauguin 200.jpg|''Selfportret,'' 1875–1877, Fogg-museum, Cambridge, Massachusetts. Lêer:Self-Portrait by Paul Gauguin, 1885.jpg|''Selfportret,'' 1885, Kimbell-kunsmuseum, Fort Worth, Texas. Lêer:Paul Gauguin 112.jpg|''Selfportret,'' 1888, Van Gogh-museum, Amsterdam. Lêer:Paul Gauguin - Self-Portrait with Halo and Snake.jpg|''Selfportret met Halo en Slang,'' 1889, National Gallery of Art, Washington DC. Lêer:Paul Gauguin - Christ and the Garden of Olives.jpg|''Christus in die Tuin van Olywe'' (Gauguin-selfportret) 1889, Norton Museum of Art. Lêer:Paul Gauguin - Jug in the Form of a Head.jpg|''Beker in die vorm van ’n Kop, Selfportret'', 1889. Kunstindustrimuseet, Kopenhagen. Lêer:Paul Gauguin - Portrait of the Artist with the Yellow Christ (1890-91).jpg|''Selfportret,'' 1890–1891, Musée d'Orsay, Parys. Lêer:Paul Gauguin 111.jpg|''Selfportret,'' 1893, Musée d'Orsay. Lêer:Paul Gauguin, Self-portrait, c.1893, Detroit Institute of Arts.jpg|''Selfportret'', c. 1893, Detroit Institute of Arts. Lêer:Paul Gauguin 110.jpg|''Selfportret,'' 1896, São Paulo-kunsmuseum. Lêer:Gauguin- Selbstbildnis dem Freund Daniel gewidmet -1896.jpg|''Selfportret (vir My Vriend Daniel)'', 1896, Musée d'Orsay. </gallery> == Notas == {{Notas}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne == {{refbegin|3}} * Bowness, Alan (1971), ''Gauguin''. Phaidon Press Limited. {{ISBN|0 7148 1481 4}}. * {{cite book|last=Blackburn|first=Henry|title=Breton Folk: An Artistic Tour in Brittany|date=1880|publisher=Sampson Low, Marston, Searle & Rivington|location=London|url=https://archive.org/stream/bretonfolkartist01blac#page/n9/mode/2up|others=Illustrated by Randolph Caldecott}} * Cachin, Françoise (1989, Engelse vertaling 1992). ''Gauguin: The Quest for Paradise''. Gallimard; Engelse vertaling deur Thames and Hudson. {{ISBN|0 500 30007 0}}. * C. Childs, Elizabeth; Figura, Starr; Foster, Hal; Mosier, Erika (2014). ''Gauguin: Metamorphosis''. Museum of Modern Art. {{ISBN|978 0 87070 905 0}}. * {{cite book |last=Childs |first=Elizabeth C. |editor-last=Greub |editor-first=Suzanne |title=Gauguin and Polynesia |publisher= Hirmer Verlag |date= 6 October 2011 |pages= 306–321 |chapter=Chapter 6: Remixing Paradise – Gauguin and the Marquesas Islands |isbn=978-3-7774-4261-7}} * Danielsson, Bengt (1965). ''Gauguin in the South Seas''. New York: Doubleday and Company. * Danielsson, Bengt (1969). The Exotic Sources of Gauguin's Art. * Eisenman, Stephen F., (1999). ''Gauguin's Skirt''. Londen: Thames and Hudson. {{ISBN|978-0-500-28038-6}}. * {{cite book|last1=Field|first1=Richard S.|title=Paul Gauguin: Monotypes|date=1973|url=https://openlibrary.org/books/OL5430689M/Paul_Gauguin_monotypes|publisher=Philadelphia Museum of Art (Lebanon Valley)|LCCN=73077306}} * {{cite book |last=Frèches-Thory|first=Claire|others= with Peter Zegers |title=The Art of Paul Gauguin|publisher= National Gallery of Art |date= 1988 |pages=369–73|chapter=The Return to France |isbn=0-8212-1723-2|lccn=88-81005}} * {{cite journal|last1=Goddard|first1=Linda|title='The Writings of a Savage?' Literary Strategies in Paul Gauguin's "Noa Noa"|journal=Journal of the Warburg and Courtauld Institutes|date=2008|volume=71|pages=277–293|url=http://www.jstor.org/stable/20462786|publisher=Warburg Institute}} * Gauguin, Paul; Morice, Charles (1901). ''Noa Noa: The Tahiti Journal of Paul Gauguin''. * {{cite book|last1=Gauguin|first1=Paul|title=Paul Gauguin's Intimate Journals|date=2011|publisher=Dover Publications|location= Mineola, New York |isbn=978-0-486-29441-4|url={{Google books|vEs3AQAAMAAJ|Paul Gauguin's Intimate Journals|plainurl=yes}}|others= Vertaal deur Van Wyck Brooks|orig-year= 1921}} * Gauguin, Paul. The letters of Paul Gauguin to Georges Daniel de Monfreid, vertaal deur Ruth Pielkovo. archive.org * Gayford, Martin (2006), ''The Yellow House: Van Gogh, Gauguin, and Nine Turbulent Weeks in Arles,'' Londen: Penguin Books. {{ISBN|0-670-91497-5}}. * Mathews, Nancy Mowll (2001). ''Paul Gauguin, an Erotic Life''. New Haven, Connecticut: Yale University Press, {{ISBN|0-300-09109-5}}. * {{cite book|last1=Perruchot|first1=Henri|title=La Vie de Gauguin|date=1961|publisher= Hachette|language=Frans|ASIN=B0014QL91I}} * Rewald, John (1986). ''Studies in Post-Impressionism''. Harry N. Abrams Inc. * Richardson, John (1991). ''A Life of Picasso, The Cubist Rebel 1907–1916.'' New York: Alfred A. Knopf. {{ISBN|978-0-307-26665-1}}. * Solomon-Godeau, Abigail. ''Going Native, Paul Gauguin and the Invention of the Primitivist Modernist.'' The Expanding Discourse: Feminism and Art History. 1ste uitg. Boulder, CO: WestView, 1992. 313–329 * {{cite book |last=Stuckey|first=Charles F.|others= saam met Peter Zegers |title=The Art of Paul Gauguin|publisher= National Gallery of Art |date= 1988 |pages=210–95 |chapter=The First Tahitian Years |isbn=0-8212-1723-2|lccn=88-81005}} * Sweetman, David (1995). ''Paul Gauguin, A Life''. New York City: Simon & Schuster. {{ISBN|0-684-80941-9}}. * {{cite book |last=Szech |first=Anna |editor1-last=Bouvier |editor1-first=Raphaël|editor2-last=Schwander |editor2-first=Martin| title=Paul Gauguin|publisher=Fondation Beyeler (Hatje Cantz) |date=15 Februarie 2015 |pages=148–9 |chapter=Marquesas 1901–1903|isbn=978-3-7757-3959-7}} * Thomson, Belinda (1987). ''Gauguin''. Londen: Thames and Hudson. {{ISBN|0-500-20220-6}}. * F. Walther, Ingo (2006). ''Paul Gauguin''. Taschen. {{ISBN|978 3 8228 5986 5}}. {{refend}} == Verdere leesstof == * {{cite book | author=Danielsson, Bengt | title=Gauguin in the South Seas | publisher=Doubleday | location=Garden City, New York | year=1965}} * [https://archive.org/details/yorkpaulgau00moriuoftGauguin, Morice, Charles (1901). ''Noa Noa: The Tahiti Journal of Paul Gauguin'', Parys: H. Floury]. * ''Gauguin'', Paul (Brooks, Van Wyck, vertaler; 1997). [https://archive.org/details/paulgaug00gaug ''Gauguin's Intimate Journals''. Voorwoord deur Emil Gauguin, New York, Crown Publishers, 1936.] * Pichon, Yann le; vertaal deur I. Mark Paris (1987). ''Gauguin: Life, Art, Inspiration''. New York: Harry N Abrams. {{ISBN|978-0-8109-0993-9}}. * Rewald, John (1956; hersien 1978). ''History of Post-Impressionism: From Van Gogh to Gauguin'', Londen: Secker & Warburg. * Rewald, John. (1946) ''History of Impressionism''. == Eksterne skakels == * [http://www.thegreatcat.org/the-cat-in-art-and-photos-2/cats-in-19th-century-art/paul-gauguin-1848-1903-french/ Gauguin se katte in kuns] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/67210 ''The Private Collection of Edgar Degas''], digitale teks van The Metropolitan Museum of Art libraries (sien essay: Degas and Gauguin bl.&nbsp;221–234) {{Commons-kategorie inlyn|Paul Gauguin}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Paul Gauguin|Engelse Wikipedia]] {{Voorbladster}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Gauguin, Paul}} [[Kategorie:Franse beeldhouers]] [[Kategorie:Franse skilders]] [[Kategorie:Geboortes in 1848]] [[Kategorie:Sterftes in 1903]] rwb1fxdojkfdhb4931d5lxdo3kjct2a 0 113451 2890241 1881058 2026-04-05T19:22:16Z Surajr7 188325 2890241 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Gauguin Il Cristo giallo.jpg|duimnael|180px|Paul Gauguin, ''Die Geel Christus'' (''Le Christ jaune''), 1889, olie op doek; Albright-Knox-kunsmuseum, Buffalo, New York.]] '''Cloisonnisme''' is ’n styl in [[postimpressionisme|postimpressionistiese]] skilderwerk met sterk en plat vorms wat deur donker lyne geskei word. Die term is in Maart 1888 gevestig deur die Franse kunsresensent Edouard Dujardin by die Salon van die Société des Artistes Indépendants.<ref>Dujardin, Édouard: ''Aux XX et aux Indépendants: le Cloisonismé'' (sic!), Revue indépendante, Parys, Maart 1888, ble. 487-492</ref> Die kunstenaars [[Émile Bernard]], [[Louis Anquetin]], [[Paul Gauguin]], [[Paul Sérusier]] en ander het in die laat [[19de eeu]] in dié styl begin skilder. Die naam is afgelei van die woord ''cloisonné'', ’n tegniek in keramiekwerk. Baie van dieselfde kunstenaars het hul werk beskryf as [[sintetisme]], ’n verwante beweging. In ''Die Geel Christus'' deur Gauguin (1889), wat dikwels beskou word as die tipiese cloisonnistiese werk, het die skilder die beeld gedegradeer tot areas van enkelkleure wat deur dik, swart buitelyne geskei word. In sulke werke het Gauguin min aandag geskenk aan klassieke perspektief en subtiele oorgange van kleur – twee van die kenmerkende beginsels van post-[[Renaissance]]-skilderwerk. == Galery == <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="3"> Beeld:Zelfportret met portret van Gauguin - s0206V1962 - Van Gogh Museum.jpg|Émile Bernard, ''Selfportret met portret van Gauguin, opgedra aan Vincent van Gogh.'' Bernard, 1888. Beeld:Émile Bernard 1888-08 - Breton Women in the Meadow (Le Pardon de Pont-Aven).jpg|Émile Bernard, ''Bretonse Vroue in die Weiveld'', Augustus 1888. Beeld:Breton Women.jpg|Vincent van Gogh, ''Bretonse Vroue en Kinders'', November&nbsp;1888 (waterverf). Beeld:Paul Gauguin 137.jpg|Paul Gauguin, ''Visie ná die Diens'', 1888. Beeld:Louis Anquetin.jpg|Louis Anquetin, ''Lesende Vrou'', 1890. Beeld:Serusier - the talisman.JPG|Paul Sérusier, ''Die Talisman'', 1888, Musée d'Orsay, [[Parys]]. </gallery> === Verwysings === {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.artfact.com/features/viewStyle.cfm?genreRef=YIWIKOSRZQ''Cloisonnism'' by ArtFacts] *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Cloisonnism|Engelse Wikipedia]] [[Kategorie:Kunsbewegings]] 1vnsxcwm1gntgiycbue92sx6aijc0n6 0 113486 2890242 2850733 2026-04-05T19:22:28Z Surajr7 188325 2890242 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Kunstenaar | naam = Émile Bernard | beeld = Émile Bernard (1861-1941) when painting. Anonymous photograph c.1887.jpg | beeldgrootte = 210px | alt = | onderskrif = Deel van ’n anonieme foto, c. 1892. | geboortenaam = Émile Henri Bernard | geboortedatum = {{Geboortedatum|1868|4|28}}, | geboorteplek = [[Lille]], [[Frankryk]] | sterfdatum = {{SDEO|1868|4|28|1941|4|16}}, | sterfteplek = [[Parys]], Frankryk | veld = [[Skilderkuns]] | opleiding = | beweging = [[Postimpressionisme]], [[sintetisme]], [[cloisonnisme]] | nasionaliteit = [[Frankryk|Frans]] | atergrondkleur = #BCD4E6 }} '''Émile Bernard''' ([[28 April]] [[1868]] &ndash; [[16 April]] [[1941]]) was ’n [[Frankryk|Franse]] [[Postimpressionisme|postimpressionistiese]] skilder en skrywer wat bevriend was met [[Vincent van Gogh]], [[Paul Gauguin]] en [[Eugène Boch]],<ref>http://www.eugeneboch.com ''Eugène Boch a common friend of Vincent van Gogh and Émile Bernard''</ref> en later met [[Paul Cézanne]]. Die meeste van sy noemenswaardige werke is op ’n jong ouderdom geskilder, tussen 1886 en 1897. Hy word ook verbind met [[cloisonnisme]] en [[sintetisme]], twee laat-19de-eeuse kunsbewegings. Minder bekend is Bernard se [[letterkunde]]werke, wat insluit toneelstukke, poësie en kunsresensies, sowel as kunsgeskiedenisstellings wat eerstehandse inligting bevat oor die belangrike tydperk van moderne kuns waartoe hy ’n bydrae gelewer het. == Lewe == [[Beeld:Lautrecx07.jpg|duimnael|200px|''Émile Bernard'' deur [[Henri de Toulouse-Lautrec]] (1886).]] === Kinderdae === Émile Bernard is in 1868 in Lille, Frankryk gebore. Omdat sy suster siek was toe hy jonk was, het Émile nie baie aandag van sy ouers gekry nie. Hy het by sy ouma gewoon wat ’n wassery in Lille besit het. Sy was een van die grootste ondersteuners van sy kuns. Die gesin het in 1878 na [[Parys]] verhuis, waar Émile die Collège Sainte-Barbe bygewoon het. === Opvoeding === Hy het sy kunsstudie aan die École des Arts Décoratifs begin. In 1884 het hy by die Atelier Cormon aangesluit, waar hy met [[impressionisme]] en [[pointillisme]] geëksperimenteer het en bevriend geraak het met sy medekunstenaars [[Louis Anquetin]] en [[Henri de Toulouse-Lautrec]]. Nadat hy uit die École des Beaux-Arts geskors is "omdat hy uitdrukkingsvolle neigings in sy skilderye toon", het hy te voet deur [[Bretagne]] getoer. Hier het hy verlief geraak op die tradisies en landskap. In Augustus 1886 het Bernard en Gauguin mekaar in [[Pont-Aven]] ontmoet. Tydens hul kort ontmoeting het hulle min oor kuns gesels, maar daarna uitgesien om mekaar weer te ontmoet. Bernard het agterna gesê: "My eie talent was reeds ten volle ontwikkel." Hy het geglo sy styl het ’n aansienlike rol gespeel in die ontwikkeling van Gauguin se volwasse styl. === 1887–1888 === Bernard het September 1887 aan die kus deurgebring en ''La Grandmère'', ’n portret van sy ouma, geskilder. Hy het steeds met ander kunstenaars gepraat en goeie dinge oor Gauguin te sê gehad. Bernard het na Parys teruggekeer en Van Gogh ontmoet, wat beïndruk was deur sy werk. Bernard het in ’n restaurant aan Avenue Clichy sy werk saam met dié van onder andere Van Gogh en Toulouse-Lautrec uitgestal. Van Gogh het die groep die Skool van Petit-Boulevard genoem. ’n Jaar later het Bernard te voet na Pont-Aven gereis en Gauguin weer gesien. Hul vriendskap en kunsverhouding het gou sterk geword. Teen dié tyd het Bernard baie teorieë ontwikkel oor sy kunswerk en wat hy wil wees. Hy het gesê hy het ’n "begeerte om ’n kunsvorm te vind wat uiters eenvoudig en vir almal toeganklik sou wees, sodat dit nie individueel beoefen sou word nie, maar gesamentlik". Gauguin was beïndruk deur Bernard se vermoë om sy idees te verwoord. 1888 was ’n belangrike jaar in die geskiedenis van moderne kuns. Van 23 Oktober tot 23 Desember het Gauguin en Van Gogh saam in [[Arles]] gewerk. Gauguin het sy nuwe styl van Pont-Aven gebring, soos gesien kan word in ''Visioen ná die Diens (Jakob wat met die Engel Stoei)'', ’n kragtige werk van visuele simboliek; hy het reeds in September ’n skets daarna na Van Gogh gestuur. <gallery> Beeld:Zelfportret met portret van Gauguin - s0206V1962 - Van Gogh Museum.jpg|''Selfportret met Portret van Paul&nbsp;Gauguin'', Bernard,&nbsp;1888. Beeld:Paul Gauguin 112.jpg|Gauguin se weergawe in dieselfde jaar. Beeld:Émile Bernard 1888-08 - Breton Women in the Meadow (Le Pardon de Pont-Aven).jpg|''Bretonse Vroue in ’n Groen Weiveld'', Bernard,&nbsp;1888. Beeld:Breton Women.jpg|Van Gogh se kopie, Desember&nbsp;1888. Beeld:Paul Gauguin 137.jpg|''Visioen ná die Diens (Jakob wat met die Engel Stoei)'', Gauguin,&nbsp;1888. </gallery> Hy het ook Bernard se ''Le Pardon de Pont-Aven'' saamgebring wat hy vir een van sy eie skilderye verruil het en waarmee hy die gedeelde werkwinkel versier het.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=/arts/2005/07/26/badorment26.xml&sSheet=/arts/2005/07/26/ixartright.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070505113615/http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=%2Farts%2F2005%2F07%2F26%2Fbadorment26.xml&sSheet=%2Farts%2F2005%2F07%2F26%2Fixartright.html |date= 5 Mei 2007 }} sien in Druick, 2001)</ref> Hierdie werk was net so treffend as die styl waaraan Bernard Van Gogh reeds bekendgestel het toe hy in Augustus vir hom ’n paar tekeninge gestuur het. Van Gogh het so baie daarvan gehou dat hy ’n waterverfkopie van die ''Pardon'' (Desember 1888) gemaak het; hy het dit vir sy broer, die kunshandelaar [[Theo van Gogh]], gestuur en aanbeveel dat Bernard se nuwe styl bevorder word. Die volgende jaar kon Van Gogh steeds die skildery duidelik onthou in ’n brief aan sy suster, Wil (10 Desember 1889):"...dit was so oorspronklik, ek moes net ’n kopie hê." Bernard se styl was doeltreffend en samehangend, soos gesien kan word in ’n vergelyking van die twee "portrette" wat hy en Gauguin einde September 1888 na Van Gogh gestuur het op laasgenoemde se versoek: selfportrette wat klein portrette van die ander een op die agtergrond insluit. In 1893 het hy begin reis: na [[Egipte]], [[Spanje]] en [[Italië]], en daarna het sy styl meer eklekties geword. Hy het in 1904 na Parys teruggekeer en vir die res van sy lewe daar gewoon. Hy het aan die École des Beaux-Arts klas gegee voordat hy in 1941 oorlede is. == Skilderye == <gallery> Beeld:Bernard-ArbreJaune-Rennes.JPG|''Geel boom'', 1888. Beeld:Émile Bernard Brothel Scene for Vincent 1888.jpg|''Bordeeltoneel, Gestuur en Opgedra aan Vincent van Gogh'', 1888. Beeld:Roubaix Emile Bernard garcon.JPG|''Portret van ’n Seun met ’n Hoed'', 1889. Beeld:Émile Bernard - Still life with teapot, cup and fruit - Google Art Project.jpg|''Stillewe met Teepot, Koppie en Vrugte'', 1890. Beeld:Emile Bernard, Breton Peasants in a Meadow, 1892.jpg|''Bretonse Boere in ’n Grasland'', 1892. </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == {{refbegin}} * Alley, Ronald. The Burlington Magazine, Vol. 133, No. 1056 (Mrt. 1991) * Dorra, Henri: ''Émile Bernard and Paul Gauguin'', Gazette des Beaux-Arts 1955. Vol. 45. * Druick, Douglas W., and Seghers, Peter Kort: ''Van Gogh and Gauguin: The Workshop of the South'' – Art Institute of Chicago Museum Shop, 2001 * Leeman, Fred: ''Émile Bernard (1868 - 1941)'', Citadelles & Mazenod editors; Wildenstein Institute Publications, 2013, 495 p. {{ISBN|9782850885716}} * Luthi, Jean-Jacques: ''Émile Bernard, Catalogue raisonné de l'œuvre peint'', Editions SIDE, Parys 1982 {{ISBN|2-86698-000-X}} * McWilliam, Neil; Karp-Lugo, Laura; en Welsh-Ovcharov, Bogomila: "Émile Bernard. Au-delà de Pont-Aven", Institut national d'histoire de l'art, Parys, 2012 * Morane, Daniel: ''Émile Bernard 1868–1941, Catalogue de l'œuvre gravé'', Musée de Pont-Aven & Bibliothèque d'Art et d'Archéologie – Jacques Doucet, Parys, 2000 {{ISBN|2-910128-20-2}} * Stevens, MaryAnne, et alt.: ''Émile Bernard 1868–1941, a pioneer of Modern Art / Ein Wegbereiter der Moderne'', Waanders, Zwolle 1990 {{ISBN|90-6630-151-1}} {{refend}} == Eksterne skakels == *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/161820/rec/1 ''Signac, 1863-1935''], ’n digitale uitstalling van die Metropolitan Museum of Art Libraries, met materiaal oor Bernard (sien indeks) *[http://www.artcyclopedia.com/artists/bernard_emile.html artcyclopedia.com] *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Émile Bernard|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Bernard, Emile}} [[Kategorie:Franse skilders]] [[Kategorie:Geboortes in 1868]] [[Kategorie:Sterftes in 1941]] 3d3kl11d5ze9fflt664pnuh0vskb51c 0 115759 2890560 2445499 2026-04-06T10:26:48Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890560 wikitext text/x-wiki '''Ina le Roux''' is ’n [[Lys van Afrikaanse skrywers|Afrikaanse skrywer]] van Vendavolksverhale. Met die Tambani-projek moedig sy [[Vendas|Vendavroue]] aan om hulle volksverhale te weef, met die kunswerke wat dan internasionaal bemark word. == Lewe en werk == Ina le Roux studeer aan die [[Universiteit van Pretoria]] en is vir baie jare dosent in [[Afrikaanse letterkunde]]. Vanaf 1989 tot 1995 is sy in hierdie kapasiteit verbonde aan die [[Universiteit van Venda]] in [[Thohoyandou]]. Haar navorsingbelangstelling is in Indiese filosofie, vroeë Boeddhistiese Palitekste, en ook die mondelinge oorleweringstradisie van die Venda<ref>NB-Uitgewers webwerf: <nowiki>http://www.nb.co.za/authors/7724</nowiki></ref> Sy behaal ’n meestersgraad oor verlossing in die [[Boeddhisme]] (waarvoor sy [[Sanskrit]] aanleer). Daarna pak sy ’n D.Litt. et Phil.-graad in godsdienswetenskap aan met onderwerp die Vendavolksverhale as artikulasie van religieuse uitinge, wat sy in 1996 verwerf. Die titel van haar proefskrif is “''Net die woorde het oorgebly: ’n godsdienswetenskaplike interpretasie van Venda-volksverhale (Ngano)''”. Sedert 1995 bly sy in [[Midrand]] en is sy mede-eienaar van ’n private onderneming in Johannesburg, terwyl sy na-ure die tradisionele weefprodukte van die Venda vrouens wêreldwyd bemark (die Tambani-projek.<ref>Die gedetailleerde geskiedenis van hierdie besondere projek en die impak wat dit het op die plaaslike gemeenskap kan gevind word by die Tambani-webwerf: http://www.tambani.co.za/story-of-tamban{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sy moedig die Vendas aan om hulle volksverhale te weef en sodoende hulle finansieel onafhanklik te maak en terselfdertyd die tradisie van hulle mondelinge oorlewering nie te laat uitsterf nie. Sy teken self die karakters uit die stories met syskermtegniek, waarop die Vendavroue dan hierdie tekeninge op lappies borduur. In 2008 verkoop sy haar onderneming om haar voltyds aan die Tambani-projek te wy. Hierdie produkte is al uitgevoer na lande soos die [[Verenigde State van Amerika]], [[Nederland]] en [[Brittanje]]. == Skryfwerk == In haar boek “''So lief as wat daardie hoender vir ’n skoot is''”<ref>Cilliers, Cecile “Rapport” 20 Oktober 1996</ref><ref>De Vries, Abraham H. “Insig” April 1997</ref> neem sy stof wat sy in haar navorsing onder die [[Vendas]] versamel as boublokke,<ref>Du Plessis, Hans “Beeld” 16 Desember 1996</ref>spesifiek haar wisselwerking met Piet Mavhetha, ’n pastoor van Folovhodwe in die droë Niani-gebied.<ref>Jordaan, Annette “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 35 no. 4, Augustus 1997</ref>Die verhale in die bundel vertel die storie van pastoor Piet se lewe en dié van sy mense en gemeente. Piet Mavhetha word nie as Christen groot nie en sy agtergrond is dus die tradisionele kultuur van sy mense, wat inisiasie, toordery en die vrou se ondergeskikte rol insluit. Sy kerstening laat hom toe om dinge ook uit ’n meer Westerse perspektief te sien, sodat die gebruike en kultuur van die Vendas met empatie maar ook objektiwiteit verhaal word. Die vertellings volg geen vaste patroon nie en behandel ’n aantal anekdotes uit Piet se pastorale lewe en agtergrond oor sy lewensgeskiedenis, asook agtergrond oor ander mense van die streek. Al die verhale word weergegee in die eiesoortige spreektaal van die Venda, met kleurryke beskrywings van hulle kultuur en gewoontes. Agterin die boek is ’n lys verklarings van Venda name en -woorde.<ref>Rousseau, Leon “Beeld” 2 November 2009</ref> “''Die reën kom nie maklik nie''” is ’n heruitgawe van “''So lief as wat daardie hoender vir ’n skoot is''”, met twee nuwe verhale (“''Die dikwielfiets''” en “''Die kerk van die holiness''”) wat bygevoeg word. Van haar verhale word in versamelbundels opgeneem, insluitende “''Uit die kontreie vandaan''” en “''Bladsak''”. Saam met Jaco Kruger skryf sy ook die boek oor Vendaliedere, “''The flamboyant rooster and other Tshivenda song stories”''. == Publikasies == {| class="wikitable" !Jaar !Publikasies |- |1996 |So lief as wat daardie hoender vir ’n skoot is |- |2007 |The ''flamboyant rooster and other Tshivenda song stories'' (saam met Jaco  Kruger) |- |2009 |Die reën kom nie maklik nie |} == Bronnelys== === Boeke === * Kannemeyer, J.C. “Die Afrikaanse literatuur 1652-2004” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 2” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 3” Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe  2006 === Tydskrifte en koerante === * De Beer, Erika “Stories in stekies” “By” 12 Julie 2008 * Engelbrecht, Theunis “Die storie van pastoor Piet en sy mense” “Beeld” 2 Februarie 1997 === Internet === * NB-Uitgewers: http://www.nb.co.za/authors/7724 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709160016/http://www.nb.co.za/Authors/7724 |date= 9 Julie 2017 }} * Tambani Projek: http://www.tambani.co.za/story-of-tambani/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161025142104/http://www.tambani.co.za/story-of-tambani/ |date=25 Oktober 2016 }} === Resensies en ander verwysings === {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Le Roux, Ina}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] 6wsi1hhut14q1gkg9szm4ycpbwu1wf6 0 123380 2890139 2883334 2026-04-05T12:39:30Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890139 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Bloubaardbekkie | image = Nemesia barbata.jpg | status = LC | status_system = iucn3.1 | genus = Nemesia (plant) | species = barbata | authority = ([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Benth. | synonyms= *''Antirrhinum barbatum'' Thunb. *''Nemesia guthriei'' Hiern }} Die '''bloubaardbekkie'''<ref name="overberg">{{webaanhaling|url=http://overbergrenosterveld.org.za/wp-content/uploads/2014/09/Afrikaans-Version_Digital.pdf|titel=Overberg Renosterveld}}</ref><ref>ook:Bloubekkie, Bloukappertjie, Blouselblommetjie, Ferweeltjie, Fluweeltjie (SANBI)</ref> (''Nemesia barbata'') is 'n plantjie wat [[endemies (ekologie)|endemies]] is aan die provinsies [[Noord-Kaap|Noord-]] en [[Wes-Kaap]] van Suid-Afrika van [[Kamiesberg]] tot [[Riversdale]]. Op die [[SANBI-rooilys]] word dit as 'veilig' (LC) gelys.<ref>{{cite web |url=http://redlist.sanbi.org/species.php?species=1115-8 |title=SANBI |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430162152/http://redlist.sanbi.org/species.php?species=1115-8 |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hierdie kruidagtige plant word tot 30 cm hoog. Die teenoorstandige blare het getande rande. Sy leeubekblomme is wit en blou. Dit kom op renosterveldvlaktes en teen hellings voor.<ref name="overberg"/> [[Renosterveld]] word nou net in klein geïsoleerde fragmente aangetref en hierdie spesie is kenmerkend daaraan. Die genetiese verskeidenheid van die spesie is taamlik groot. Dit word nogtans nie deur die fragmentasie negatief beïnvloed nie.<ref>''Low impact of fragmentation on genetic variation within and between remnant populations of the typical renosterveld species Nemesia barbata in South Africa'' {{Outeur|Steffen Heelemann et al.}} Biochemical Systematics and Ecology, 54, 2014 bls. 59-64</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Nemesia (plant)|barbata]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 238s13mx492seuownt0hay80wc0fjxw 2890140 2890139 2026-04-05T12:40:47Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890140 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Bloubaardbekkie | image = Nemesia barbata.jpg | status = LC | status_system = iucn3.1 | genus = Nemesia (plant) | species = barbata | authority = ([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Benth., (1836) | synonyms= *''Antirrhinum barbatum'' <small>Thunb.</small> *''Nemesia guthriei'' <small>Hiern</small> }} Die '''bloubaardbekkie'''<ref name="overberg">{{webaanhaling|url=http://overbergrenosterveld.org.za/wp-content/uploads/2014/09/Afrikaans-Version_Digital.pdf|titel=Overberg Renosterveld}}</ref><ref>ook:Bloubekkie, Bloukappertjie, Blouselblommetjie, Ferweeltjie, Fluweeltjie (SANBI)</ref> (''Nemesia barbata'') is 'n plantjie wat [[endemies (ekologie)|endemies]] is aan die provinsies [[Noord-Kaap|Noord-]] en [[Wes-Kaap]] van Suid-Afrika van [[Kamiesberg]] tot [[Riversdale]]. Op die [[SANBI-rooilys]] word dit as 'veilig' (LC) gelys.<ref>{{cite web |url=http://redlist.sanbi.org/species.php?species=1115-8 |title=SANBI |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430162152/http://redlist.sanbi.org/species.php?species=1115-8 |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hierdie kruidagtige plant word tot 30 cm hoog. Die teenoorstandige blare het getande rande. Sy leeubekblomme is wit en blou. Dit kom op renosterveldvlaktes en teen hellings voor.<ref name="overberg"/> [[Renosterveld]] word nou net in klein geïsoleerde fragmente aangetref en hierdie spesie is kenmerkend daaraan. Die genetiese verskeidenheid van die spesie is taamlik groot. Dit word nogtans nie deur die fragmentasie negatief beïnvloed nie.<ref>''Low impact of fragmentation on genetic variation within and between remnant populations of the typical renosterveld species Nemesia barbata in South Africa'' {{Outeur|Steffen Heelemann et al.}} Biochemical Systematics and Ecology, 54, 2014 bls. 59-64</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Nemesia (plant)|barbata]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] avkv4hmlcgkkvc0jmm64wmx02ds3utl 2890141 2890140 2026-04-05T12:43:06Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890141 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Bloubaardbekkie | image = Nemesia barbata.jpg | status = LC | status_system = iucn3.1 | genus = Nemesia (plant) | species = barbata | authority = ([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Benth., (1836) | synonyms= * ''Antirrhinum barbatum'' <small>Thunb.</small> * ''Nemesia guthriei'' <small>Hiern</small> }} Die '''bloubaardbekkie'''<ref name="overberg">{{webaanhaling|url=http://overbergrenosterveld.org.za/wp-content/uploads/2014/09/Afrikaans-Version_Digital.pdf|titel=Overberg Renosterveld}}</ref><ref>ook:Bloubekkie, Bloukappertjie, Blouselblommetjie, Ferweeltjie, Fluweeltjie (SANBI)</ref> (''Nemesia barbata'') is 'n plantjie wat [[endemies (ekologie)|endemies]] is aan die provinsies [[Noord-Kaap|Noord-]] en [[Wes-Kaap]] van Suid-Afrika van [[Kamiesberg]] tot [[Riversdale]]. Op die [[SANBI-rooilys]] word dit as 'veilig' (LC) gelys.<ref>{{cite web |url=http://redlist.sanbi.org/species.php?species=1115-8 |title=SANBI |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430162152/http://redlist.sanbi.org/species.php?species=1115-8 |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hierdie kruidagtige plant word tot 30 cm hoog. Die teenoorstandige blare het getande rande. Sy leeubekblomme is wit en blou. Dit kom op renosterveldvlaktes en teen hellings voor.<ref name="overberg"/> [[Renosterveld]] word nou net in klein geïsoleerde fragmente aangetref en hierdie spesie is kenmerkend daaraan. Die genetiese verskeidenheid van die spesie is taamlik groot. Dit word nogtans nie deur die fragmentasie negatief beïnvloed nie.<ref>''Low impact of fragmentation on genetic variation within and between remnant populations of the typical renosterveld species Nemesia barbata in South Africa'' {{Outeur|Steffen Heelemann et al.}} Biochemical Systematics and Ecology, 54, 2014 bls. 59-64</ref> == Infraspesies == Die spesie het twee [[Infraspesifieke naam|infraspesies]]: * ''Nemesia barbata var. barbata'' * ''Nemesia barbata var. minor'' <small>Schinz</small> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Nemesia (plant)|barbata]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 79w8sx5v4c37m8d79meo828aql36xt7 0 125945 2890584 2827592 2026-04-06T11:24:12Z ~2026-21252-32 205818 2890584 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Redfoo | beeld = LMFAO, 2011.jpg | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = | agtergrondkleur = LMFAO (2006-2012) | geboortenaam = <!-- Slegs vir indiwidue --> | alias = | geboortedatum = <!-- Slegs vir indiwidue --> | geboorteplek = <!-- Slegs vir indiwidue --> | oorsprong = [[Los Angeles]], [[Verenigde State]] | sterfdatum = <!-- Slegs vir indiwidue --> | sterfplek = <!-- Slegs vir indiwidue --> | genre = [[EDM]], [[Dance]] | beroep = <!-- Slegs vir indiwidue --> | instrument = | jare_aktief = 2006-2012 | etiket = Party Rock | assosiasies = [[Interscope Records]] | webwerf = [http://www.redfoo.com] | huidige_lede = | gewese_lede = Redfoo, SkyBlu }} '''Stefan Kendal Gordy''', beter bekend onder die Redfoo-kuns naam. Hy is 'n Rapper, DJ, Amerikaanse rekord produsent, jonger seun van [[Barry Gordy]]. Hy word onthou as die helfte van [[LMFAO]], vir die maak van liedjies soos "Party Rock Anthem" en "Sexy and I Know It". Sy eerste solo-sanger is "Let's Get Ridiculous" en "New Thang" == Biografie == Redfoo is op 3 September 1975 gebore as die seun van [[Berry Gordy]], stigter van die Motown-platemaatskappy, en die vervaardiger en skrywer Nancy Leiviska. Hy was in dieselfde hoërskool as [[will.i.am]] en [[GoonRock]]. Hy het in 1995 aan die [[Palisades Charter High School]] in [[Pacific Palisades]], [[Los Angeles]], [[Kalifornië]] gematrikuleer. Hy is die oom van [[SkyBlu]]. Sy musikale loopbaan is veral in sy jeug sterk beïnvloed deur sy pa, Berry Gordy, en sy ma, Nancy Leiviska. As kind het hy gereeld saamgegaan om bekendes by hul konserte te sien. Sy grootste musikale invloede is [[Michael Jackson]] en musikante soos [[Diana Ross]] en Smokey Robinson ('n goeie vriend van sy pa). Ten spyte van sy familie se agtergrond was sy hoofprioriteit [[tennis]], maar toe hy sy hand verstuit het, het hy musiek ernstig begin opneem (op 16-jarige ouderdom). Hy het in 2012 aan die VSA Ope, in 2013 aan die Australiese Ope en in 2013 aan die Wimbledon-kampioenskappe deelgeneem as deel van Viktoria Azarenka se span. Hy het later probeer kwalifiseer vir die VSA Ope in 2013 as 'n wildkaart-deelnemer. Hy het in die kwalifiserende toernooi (Noord-Kalifornië-afdeling) gespeel, maar is in Junie in sy eerste wedstryd met 6-1, 6-2 uitgeskakel. Redfoo het in 2012 'n verhouding met die tennisspeler [[Viktoria Azarenka]] begin, maar hulle het in 2014 uitmekaargegaan. Hy besit die klerereeks Party Rock en borg daardeur die [[Party Rock Open]], 'n [[Internasionale Tennisfederasie|ITF]]-toernooi vir vroue. == Musikale loopbaan == === 1993-2005: Die vroeë jare en Balance Beam === In 1993 het Redfoo die liedjie "Back in the Day" vervaardig vir die kletsrymer [[Ahmad (kletsrymer)|Ahmad]], wat in 1994 goudstatus van die [[RIAA]] ontvang het. Dit het aan hom sy eerste sertifisering op 19-jarige ouderdom besorg.<ref>{{cite web |url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=Ahmad&ti=Back+in+the+Day#search_section |title=RIAA Gold & Platinum}}</ref> Hy was die medevervaardiger van sewe ander snitte op Ahmad se debuutalbum. In 1996 het hy 'n kontrak by Bubanic Records gesluit en saam met die kletsrymer Dre' Kroom gewerk aan sy eerste album getiteld ''Balance Beam'', wat op 28 Oktober 1997 vrygestel is. Die album bevat 16 snitte, insluitend "Life Is a Game of Chess" en "The Freshest".<ref>{{cite web |url=https://www.allmusic.com/album/balance-beam-mw0000067779 |title=Balance Beam - AllMusic}}</ref> In 1998 het hy saamgewerk aan die liedjie ''Duet'' deur [[The Black Eyed Peas]].<ref>{{cite web |url=https://www.allmusic.com/song/duet-mt0003392288 |title=Duet - AllMusic}}</ref> In dieselfde jaar het hy die album ''Focused Daily'' vir die sanger [[Defari]] vervaardig.<ref>{{cite web |url=https://www.allmusic.com/album/focused-daily-mw0000043171 |title=Focused Daily - AllMusic}}</ref> In 2004 het hy gesing en vervaardig aan die liedjie "I Gotta Know" (saam met [[Tech N9ne]] en Figgkidd), wat die 50ste posisie in Australië bereik het.<ref>{{cite web |url=https://www.discogs.com/Figgkidd-featuring-Red-Foo-I-Gotta-Know/release/2274657 |title=I Gotta Know - Discogs}}</ref> === 2006-2012: LMFAO === Redfoo het in 2006 die [[elektropop]]-groep [[LMFAO]] saam met sy broerskind SkyBlu gestig. Die duo het plaaslik aandag getrek deur hul vertonings en radio-optredes. Nadat hulle hul eerste demo's opgeneem het, het Redfoo se beste vriend, [[will.i.am]], hulle aan die [[Interscope Records|Interscope]]-baas [[Jimmy Iovine]] voorgestel, wat hulle 'n kontrak by Interscope/will.i.am Music gegee het. LMFAO het hul ''Party Rock'' EP op 1 Julie 2008 in die [[iTunes]]-winkel vrygestel en hul volledige album op 7 Julie 2009. Die album het die 33ste posisie op die Billboard 200 bereik en is vir 'n [[Grammy-toekenning]] genomineer. Hul eerste enkelsnit, ''I'm in Miami Bitch'', is in Desember 2008 vrygestel en het groot gewildheid geniet. In 2010 het hulle ook verskyn op [[David Guetta]] se "Gettin' Over You", 'n internasionale treffer. Hulle het hul tweede album ''Sorry for Party Rocking'' in 2011 uitgereik. Die eerste enkelsnit, "[[Party Rock Anthem]]", het hul grootste treffer geword en het wêreldwyd nommer een bereik. Dit is opgevolg deur treffers soos "Champagne Showers" en "[[Sexy and I Know It]]". Op 21 September 2012 het die duo aangekondig dat hulle as 'n groep uitmekaar gaan om op hul eie sololoopbane te fokus. === 2012-2016: Sololoopbaan === In Desember 2012 het Redfoo sy eerste solo-enkelsnit, "Bring Out the Bottles", vrygestel. Die liedjie is in die rolprent ''Last Vegas'' gebruik, waarin Redfoo ook as homself verskyn het. In 2013 het hy "Let's Get Ridiculous" vervaardig, wat nommer een in Australië bereik het en multi-platinumsertifisering ontvang het. In dieselfde jaar het hy 'n beoordelaar in die Australiese weergawe van ''The X Factor'' geword. In 2014 het hy die enkelsnit "New Thang" uitgereik, wat 'n top 3-treffer in Australië en nommer een in Suid-Korea was. Die musiekvideo het meer as 400 miljoen kykbeurte op YouTube behaal. In 2015 het hy "Juicy Wiggle" vrygestel, wat in die rolprent ''Alvin and the Chipmunks: The Road Chip'' te hoor is. In 2016 het hy die album ''Party Rock Mansion'' vrygestel, asook die liedjies "Where the Sun Goes" (saam met [[Stevie Wonder]]) en "Booty Man". === 2017-hede: Musikale stilte === Na die vrystelling van ''Party Rock Mansion'', het Redfoo in 2017 "Brand New Day" uitgereik. Hy het in 2018 saamgewerk aan "Everything I Need" met VINAI. In 2023, na 'n musiekpouse van vyf jaar, het Redfoo 'n nuwe enkelsnit, "Long Live Party Rock", vrygestel. == Diskografie == === Albums === {| class="wikitable" |- ! scope="col"| Titel ! scope="col"| Besonderhede |- | ''Ahmad'' (As vervaardiger) | * Vrygestel: 1994 * Platemaatskappy: Bubonic Records * Formaat: CD |- | ''Balance Beam'' | * Vrygestel: 1997 * Platemaatskappy: Bulbonic Records * Formaat: CD |- | ''Party Rock'' (as LMFAO) | * Vrygestel: 2009 * Platemaatskappy: Interscope * Formaat: CD, digitale aflaai |- | ''Sorry for Party Rocking'' (as LMFAO) | * Vrygestel: 2011 * Platemaatskappy: Interscope * Formaat: CD, digitale aflaai |- | ''Party Rock Mansion'' | * Vrygestel: 2016 * Platemaatskappy: Party Rock Records * Formaat: CD, digitale aflaai |} == Filmografie en videografie == === Rolprente === * ''Very Heavy Love'' (2001) - nie gekrediteer nie * ''Potheads: The Movie'' (2006) * ''Last Vegas'' (2013) * ''Alvin and the Chipmunks: The Road Chip'' (2015) * ''Tattooed Love'' (2015) * ''Deported'' (2020) === Televisie === * ''David's Vlog'' – televisiereeks, episode 3x38 (2016) == Verwysings == <references /> {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse sangers]] [[Kategorie:Geboortes in 1975]] [[Kategorie:Lewende mense]] t3toscb1mt12c60b9vvgq2q4enhvlsq 0 126123 2890258 2859931 2026-04-05T19:40:52Z Jcb 223 2890258 wikitext text/x-wiki {{chemiekas2 |naam = Glisien |struktuur = Glycine-zwitterion-2D-skeletal.svg |struktuur2 = Glycine-from-xtal-2008-3D-balls.png |IUPACNaam = Aminoetanoësuur |SMILES = C(C(=O)O)N |CASNo = 56-40-6 |ChemSpiderID = 730 |InChI = 1/C2H5NO2/c3-1-2(4)5/h1,3H2,(H,4,5) |formule = C₂H₅O₂N₁ |MolereMassa = 75.07 g/mol |Voorkoms = wit vaste stof |Digtheid = 1.607 g/cm³ |Smeltpunt = 233 °C (dekomposisie) |LD50 = 2600 mg/kg (muis, oraal) }} '''Glisien''' (afgekort as '''Gly''' of '''G''') is die [[aminosuur]] wat 'n enkele [[waterstof]] atoom as syketting het. Dit is die eenvoudigste moontlike [[aminosuur]]. Die [[chemiese formule]] van glisien is [[Amien|NH₂]]‐CH₂‐[[Karboksielsuur|COOH]]. Glisien is een van die proteïnogeniese aminosure. In die genetiese kode, kodeer alle kodons wat met GG begin, naamlik GGU, GGC, GGA, en GGG, vir glisien. Glisien is 'n kleurlose kristallyne vaste stof met 'n soet smaak. Dit is die enigste achirale proteïnogeniese aminosuur. Dit kan inpas in hidrofiliese of hidrofobiese omgewings, as gevolg van sy minimale syketting van slegs een waterstofatoom. Die asiel[[Radikaal (chemie)|radikaal]] is '''glisiel'''. [[Lêer:Glycin.jpg|duimnael|Glisien is 'n wit kristallyne vaste stof]] == Geskiedenis en etimologie == Glisien is in 1820 deur Henri Braconnot ontdek toe hy gelatien gehidroliseer het deur dit met [[swaelsuur]] te kook.<ref>{{cite book|author=R.H.A. Plimmer|editor1=R.H.A. Plimmer|editor2=F.G. Hopkins|title=The chemical composition of the proteins|url=https://books.google.com/?id=7JM8AAAAIAAJ&pg=PA112|accessdate=January 18, 2010|edition=2nd|series=Monographs on biochemistry|volume=Part I. Analysis|origyear=1908|year=1912|publisher=Longmans, Green and Co.|location=London|page=82}}</ref> Hy het dit oorspronklik "suiker van gelatien" genoem,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1So5AAAAMAAJ&pg=PA557|title=One Thousand Experiments in Chemistry: With Illustrations of Natural Phenomena; and Practical Observations on the Manufacturing and Chemical Processes at Present Pursued in the Successful Cultivation of the Useful Arts ...|last=MacKenzie|first=Colin|date=1822|publisher=Sir R. Phillips and Company|language=en}}</ref> maar 'n student van [[Justus von Liebig|Liebig]] het getoon dat dit Stikstof bevat, en Berzelius het dit "glisien" herdoop.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qKjxtZvnBKQC&pg=PA141|title=Before Big Science: The Pursuit of Modern Chemistry and Physics, 1800-1940|last=Nye|first=Mary Jo|date=1999|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674063822|language=en}}</ref> Die naam is afkomstig van die antieke griekse woord ''γλυκύς'' ("soet")<ref>{{cite web|url=http://oxforddictionaries.com/definition/american_english/glycine|title=glycine|work=Oxford Dictionaries|accessdate=2015-12-06|archive-date=2016-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20160915014320/http://www.oxforddictionaries.com/definition/american_english/glycine|url-status=dead}}</ref> (wat ook verband hou met die voorvoegsels ''[[wiktionary:glyco-#Prefix|gliko-]]'' en ''[[wiktionary:gluco-#Prefix|gluko-]]'', soos in ''glikoproteïne'' en ''[[glukose]]''). 'n Ander vroeë naam vir glisien was "glycocoll".<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=89BIAwAAQBAJ&pg=PA167|title=The Development of Modern Chemistry|last=Ihde|first=Aaron J.|date=1970|publisher=Courier Corporation|isbn=9780486642352|language=en}}</ref> == Produksie == Hoewel glisien uit gehidroliseerde proteïen geïsoleer kan word, word hierdie metode nie gebruik vir industriële produksie nie, want dit kan meer gerieflik deur chemiese sintese vervaardig word.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=PTm1CwAAQBAJ&pg=PA385|title=Modern Industrial Microbiology and Biotechnology|last=Okafor|first=Nduka|date=2016-03-09|publisher=CRC Press|isbn=9781439843239|language=en}}</ref> Die twee belangrikste prosesse is aminering van chloroasynsuur met [[ammoniak]], wat glisien en [[Ammoniumchloried|ammonium chloried]] as produkte lewer,<ref>Ingersoll, A. W.; Babcock, S. H. (1932). "Hippuric acid". Org. Synth. 12: 40.; Coll. Vol., 2, p. 328</ref> en die Strecker aminosuursintese,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=f--1V1ftgtsC&pg=PA38|title=Kirk-Othmer Food and Feed Technology, 2 Volume Set|last=Wiley|date=2007-12-14|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9780470174487|language=en}}</ref> wat die belangrikste sintetiese metode is in die Verenigde State en Japan.<ref name="usitc.gov">{{cite web|url=http://www.usitc.gov/trade_remedy/731_ad_701_cvd/investigations/2007/glycine_from_india_japan_korea/preliminary/DOC/Glycine%20Conference%20(prelim).wpd|title=Glycine Conference (prelim)|publisher=USITC|date=|accessdate=2014-06-13|archive-date=2012-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20120222063555/http://www.usitc.gov/trade_remedy/731_ad_701_cvd/investigations/2007/glycine_from_india_japan_korea/preliminary/DOC/Glycine%20Conference%20(prelim).wpd|url-status=bot: unknown}}</ref> Ongeveer 15 duisend [[ton]] word jaarliks op hierdie manier geproduseer.<ref>Drauz, Karlheinz; Grayson, Ian; Kleemann, Axel; Krimmer, Hans-Peter; Leuchtenberger, Wolfgang and Weckbecker, Christoph (2007) "Amino Acids" in ''Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry'', Wiley-VCH, Weinheim. {{DOI|10.1002/14356007.a02_057.pub2}}</ref> Glisien is ook 'n neweproduk in die sintese van EDTA, wat voortspruit uit die reaksies van die ammoniak koproduk.<ref name="Ullmann/Roger">Hart, J. Roger (2005) "Ethylenediaminetetraacetic Acid and Related Chelating Agents" in ''Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry'', Wiley-VCH, Weinheim. {{DOI|10.1002/14356007.a10_095}}</ref> == Suur-basis-eienskappe == [[Lêer:Glycine-protonation-states-2D-skeletal.png|600x600px]] In waterige oplossing is glisien self [[Amfiproties#Amfiproties_en_amfoteries|amfoteries]]: by lae pH kan die molekule met 'n pK_a van ongeveer 2.4 [[protonering|geprotoneer]] word, en teen 'n hoë pH verloor dit 'n proton met 'n pK_a van ongeveer 9.6 - die presiese waardes van die pK_a hang af van die temperatuur en ioniese sterkte van die oplossing. == Metabolisme == === Biosintese === Glisien is nie noodsaaklik in die menslike dieet nie, aangesien dit in die liggaam uit die aminosuur serien gesintetiseer kan word, wat op sy beurt van 3-fosfogliseraat gevorm word, maar die metaboliese kapasiteit vir glisien biosintese nie voldoen aan die behoefte vir kollageen sintese nie.<ref>{{cite journal|title=A weak link in metabolism: the metabolic capacity for glycine biosynthesis does not satisfy the need for collagen synthesis|journal=Journal of biosciences|volume=34|issue=6|pages=853–72|date=December 2009|pmid=20093739|author1=Meléndez-Hevia|first1=E|last2=De Paz-Lugo|first2=P|last3=Cornish-Bowden|first3=A|last4=Cárdenas|first4=M. L.|doi=10.1007/s12038-009-0100-9}}</ref> In die meeste organismes, kataliseer die ensiem serien hidroksimetieltransferase hierdie transformasie via die kofaktor piridoksaal fosfaat: : serien + tetrahidrofolaat → glisien + ''N⁵'',''N¹⁰''-Metileentetrahidrofolaat + H₂O In die lewer van [[Gewerweldes|werweldiere]], word glisiensintese gekataliseer deur glisien sintase (ook genoem glisien klowingsensiem). Hierdie reaksie is maklik omkeerbaar: : CO₂ + NH+<br />4 + ''N⁵'',''N¹⁰''-Metileentetrahidrofolaat + NADH + H⁺ ⇌ Glisien + tetrahidrofolaat + NAD⁺ === Afbraak === Glisien word volgens drie reaksiepaaie afgebreek. Die oorheersende pad in diere en plante is die omgekeerde van die glisiensintase pad hierbo. In hierdie konteks, word die ensiemstelsel gewoonlik die glisien klowingstelsel genoem: : Glisien + tetrahidrofolaat + NAD⁺ ⇌ CO₂ + NH+<br />4 + ''N⁵'',''N¹⁰''-Metileentetrahidrofolaat + NADH + H⁺ Volgens die tweede pad, word glisien in twee stappe afgebreek. Die eerste stap is die omgekeerde van glisienbiosintese vanaf serien met serien hidroksimetieltransferase. Serien word dan omgeskakel na piruvaat deur serien dehidratase. In die derde pad van glisienafbraak, word glisien omgeskakel na glioksilaat deur D-aminosuur oksidase. Glioksilaat word dan deur hepatiese laktaat dehidrogenase na oksalaat geoksideer in 'n NAD⁺-afhanklike reaksie. Die half-lewe van glisien en sy uitskakeling uit die liggaam wissel aansienlik afhanklik van dosis. In een studie, het die half-lewe tussen 0.5 en 4.0 ure gewissel.<ref name=":0">{{cite journal|author=Hahn RG|year=1993|title=Dose-dependent half-life of glycine|journal=Urological Research|volume=21|issue=4|pages=289–291|doi=10.1007/BF00307714|pmid=8212419}}</ref> == Fisiologiese funksie == Die belangrikste funksie van glisien is as 'n voorloper vir proteïene. Die meeste proteïene bevat slegs klein hoeveelhede van glisien, maar kollageen is 'n noemenswaardige uitsondering: dit bevat sowat 35% glisien as gevolg van sy herhalende rol in die vorming van kollageen se heliksstruktuur in samewerking met hidroksiprolien.<ref name="Lehninger">Nelson, David L.; Cox, Michael M. (2005), Principles of Biochemistry (4th ed.), New York: W. H. Freeman, pp. 127, 675–77, 844, 854, {{ISBN|0-7167-4339-6}}</ref><ref name="SzpakJAS">{{Cite journal|last=Szpak|first=Paul|title=Fish bone chemistry and ultrastructure: implications for taphonomy and stable isotope analysis|url=http://uwo.academia.edu/PaulSzpak/Papers/827788/Fish_Bone_Chemistry_and_Ultrastructure_Implications_for_Taphonomy_and_Stable_Isotope_Analysis|journal=[[Journal of Archaeological Science (journal)|Journal of Archaeological Science]]|year=2011|volume=38|issue=12|pages=3358–3372|doi=10.1016/j.jas.2011.07.022}}</ref> In die genetiese kode, word glisien gekodeer deur alle kodons wat begin met GG, naamlik GGU, GGC, GGA en GGG. === As 'n biosintetiese tussenproduk === In hoër [[Eukarioot|eukariote]], word δ-aminolevuliniese suur, die belangrikste voorloper tot porfiriene, uit glisien en suksiniel-CoA deur die ensiem ALA sintase gesintetiseer. Glisien lewer die sentrale C₂N subeenheid van alle puriene. === As'n neurotransmitter === Glisien is 'n inhiberende [[Senuoordraer|neurotransmitter]] in die [[sentrale senuweestelsel]], veral in die [[rugmurg]], breinstam, en [[Netvlies|retina]]. Wanneer glisienreseptore geaktiveer word, vloei [[Chloried|chloriedione]] deur ionotropiese reseptore in die neuron in, wat 'n Inhiberende postsinaptiese potensiaal (IPSP) veroorsaak. Strignien is 'n sterk antagonis van ionotropiese glisienreseptore, terwyl bicucullien is 'n swak antagonis is. Glisien is 'n vereiste mede-agonis saam met glutamaat vir NMDA reseptore. In teenstelling met die inhiberende rol van glisien in die rugmurg, word hierdie gedrag op die (NMDA) glutamatergiese reseptore gefasiliteer, wat prikkelend inwerk.<ref>{{cite web|url=http://www.cmj.org/Periodical/paperlist.asp?id=LW7347&linkintype=pubmed|title=Recent development in NMDA receptors|year=2000|publisher=Chinese Medical Journal}}</ref> Die LD<span style="font-size:0.93em;">₅₀</span> van glisien is 7930&#x20;mg/kg in rotte (mondeling),<ref>{{cite web |url=http://physchem.ox.ac.uk/MSDS/GL/glycine.html |title=Safety (MSDS) data for glycine |year=2005 |publisher=The Physical and Theoretical Chemistry Laboratory Oxford University |access-date=1 November 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20071020054638/http://physchem.ox.ac.uk/MSDS/GL/glycine.html |archive-date=20 Oktober 2007 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> en dit veroorsaak gewoonlik die dood deur hiperprikkelbaarheid. == Gebruik == In die VSA, word glisien gewoonlik in twee grade verkoop: VSA Farmakopee ("USP"), en tegniese graad. USP graad verkope maak ongeveer 80% tot 85% van die Amerikaanse mark vir glisien uit. Waar die kliënt se suiwerder glisien benodig as wat onder die USP standaard voorgeskryf word, byvoorbeeld vir farmaseutiese toepassings soos binneaarse inspuitings, word farmaseutiese graad glisien, dikwels met eie spesifikasies teen 'n hoër prys as USP graad glisien, gebruik. Tegniese graad glisien, wat nie noodwendig aan USP standaarde voldoen nie, word teen 'n laer prys verskaf vir gebruik in industriële toepassings; bv. as 'n metaalkompleksering en afwerkingsdoeleindes.<ref>{{cite web|url=http://www.usitc.gov/publications/701_731/pub3980.pdf|title=Glycine From Japan and Korea|format=PDF|date=January 2008|accessdate=2014-06-13|publisher=U.S. International Trade Commission}}</ref> === Mens- en diervoedsel === USP glisien het 'n wye verskeidenheid van gebruike, insluitend as 'n bymiddel in troeteldier kos en voer, in voedsel en farmaseutiese produkte as 'n versoeter of smaak intensifiseerder, of as 'n komponent van voedselaanvullings en proteïendrankies. Sekere farmaseutiese formulerings sluit glisien in om gastriese opname van die aktiewe bestanddele te verbeter. === Skoonheidsmiddels en diverse toepassings === Glisien dien as 'n buffer in teensuurmiddels, pynstillers, sweetweerders, skoonheidsmiddels en toiletware. 'n Verskeidenheid van industriële en chemiese prosesse gebruik glisien of sy afgeleides, soos in die produksie van kunsmis en metaalkomplekserende chemikalië.<ref name="72FR62827">[https://www.federalregister.gov/documents/2007/11/07/E7-21873/notice-of-preliminary-determination-of-sales-at-less-than-fair-value-glycine-from-india "Notice of Preliminary Determination of Sales at Less Than Fair Value: Glycine From India"] Federal Register 72 (7 November 2007): 62827.</ref> === Chemiese grondstof === Glisien is 'n tussenproduk in die sintese van 'n verskeidenheid van chemiese produkte. Dit word gebruik in die vervaardiging van die onkruiddoder [[glifosaat]].<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=z5-tDAAAQBAJ&pg=PA268|title=Liquid Phase Aerobic Oxidation Catalysis: Industrial Applications and Academic Perspectives|last=Stahl|first=Shannon S.|last2=Alsters|first2=Paul L.|date=2016-07-13|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9783527690152|language=en}}</ref> === Laboratorium navorsing === Glisien is 'n belangrike komponent van verskeie oplossings wat gebruik word in die poliakrilamied [[elektroforese]] van proteïene. Dit dien as 'n buffer, om pH te handhaaf, en om van skade aan die [[Monster (wetenskap)|monster]] tydens elektroforese te voorkom. Glisien word ook gebruik om proteïen-etiketterende teenliggaampies van die Western-klad membrane te stroop om die sondering van verskeie proteïene wat deur die SDS-PAGE-gel geskei is, moontlik te maak. Dit maak dit moontlik om meer data uit die dieselfde monster te verkry, met hoër betroubaarheid, verminder die benodigde monsterverwerking, en maak dat minder monsters benodig word. == Teenwoordigheid in die ruimte == Die teenwoordigheid van glisien buite die aarde is bevestig in 2009, gebaseer op die ontleding van monsters van komeet Wild 2 wat geneem is in 2004 deur die [[Nasa|NASA]] - ruimtetuig Stardust en daarna teruggebring is aarde toe. Glisien is voorheen geïdentifiseer in die Murchison meteoriet in 1970.<ref>{{cite journal|title=Evidence for extraterrestrial amino-acids and hydrocarbons in the Murchison meteorite|last=Kvenvolden|first=Keith A.|last2=Lawless|first2=James|last3=Pering|first3=Katherine|last4=Peterson|first4=Etta|last5=Flores|first5=Jose|last6=Ponnamperuma|first6=Cyril|last7=Kaplan|first7=Isaac R.|last8=Moore|first8=Carleton|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=228|issue=5275|pages=923–926|year=1970|doi=10.1038/228923a0|pmid=5482102|bibcode=1970Natur.228..923K}}</ref> Die ontdekking van glisien in komete versterk die teorie van [[panspermia]], wat beweer dat die "boublokke" van die lewe wydverspreid oor die heelal vookom.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/scienceNews/idUSTRE57H02I20090818 |author=Reuters |title=Building block of life found on comet - Thomson Reuters 2009 |access-date=18 Augustus 2009 |date=18 Augustus 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090918053101/http://www.reuters.com/article/scienceNews/idUSTRE57H02I20090818 |archive-date=18 September 2009 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> In 2016, is die opsporing van glisien binne Komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko deur die [[Rosetta-ruimtetuig]] aangekondig.<ref>{{cite news |url=http://sci.esa.int/rosetta/57858-rosettas-comet-contains-ingredients-for-life/ |author=European Space Agency |title=Rosetta’s comet contains ingredients for life |access-date=5 Junie 2016 |date=27 Mei 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301185852/http://sci.esa.int/rosetta/57858-rosettas-comet-contains-ingredients-for-life/ |archive-date=1 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die opsporing van glisien buite die [[sonnestelsel]] in die [[interstellêre medium]] is 'n onderwerp van wetenskaplike debat.<ref name="Snyder">{{cite journal|vauthors=Snyder LE, Lovas FJ, Hollis JM, etal|title=A rigorous attempt to verify interstellar glycine|journal=Astrophys J|volume=619|issue=2|pages=914–930|year=2005|doi=10.1086/426677|bibcode=2005ApJ...619..914S|arxiv=astro-ph/0410335}}</ref> In 2008 het die Max Planck-Instituut vir Radio-Astronomie die glisienagtige molekuul aminoasetonitriel in die Groot Molekuul Heimat, 'n reuse-gas wolk naby die galaktiese middelpunt in die [[Boogskutter (sterrebeeld)|Boogskutter]] sterrebeeld, opgespoor.<ref>{{cite web|url=http://www.sciencedaily.com/releases/2008/03/080326161658.htm|author=Staff|title=Organic Molecule, Amino Acid-Like, Found In Constellation Sagittarius 27 March 2008 - Science Daily|accessdate=2008-09-16}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Verdere leesstof == * {{Cite journal|year=2003|title=Interstellar glycine|journal=Astrophys J|volume=593|issue=2|pages=848–867|doi=10.1086/375637}} * [https://www.newscientist.com/news/news.jsp?id=ns99992558 Rachel Nowak. "Amino acid found in deep space - 18 July 2002 - New Scientist"] == Eksterne skakels == * [http://gmd.mpimp-golm.mpg.de/Spectrums/8a79d6c1-4849-4634-afe1-112d6e346bfb.aspx Glycine MS Spectrum] * [http://www.pdrhealth.com/drugs/altmed/altmed-mono.aspx?contentFileName=ame0084.xml&contentName=Glycine&contentId=247 Glycine] at PDRHealth.com * [http://www.chem.qmul.ac.uk/iubmb/enzyme/reaction/AminoAcid/GlyCleave.html Glycine cleavage system] * [http://www.schizophrenia.com/glycinetreat.htm Glycine Therapy - A New Direction for Schizophrenia Treatment?] * {{Cite journal|date=27 March 2008|url=http://www.sciencedaily.com/releases/2008/03/080326161658.htm|title=Organic Molecule, Amino Acid-Like, Found In Constellation Sagittarius|journal=ScienceDaily}} * {{Cite journal|author=Guochuan E. Tsai|date=1 December 2008|url=http://www.psychiatrictimes.com/display/article/10168/1357569|title=A New Class of Antipsychotic Drugs: Enhancing Neurotransmission Mediated by NMDA Receptors|journal=Psychiatric Times|volume=25|issue=14|access-date= 4 Oktober 2017|archive-date= 3 Oktober 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121003063816/http://www.psychiatrictimes.com/display/article/10168/1357569|url-status=dead}} * [http://chemsub.online.fr/name/glycine.html ChemSub Online (Glycine)]. * [http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2009-126 NASA scientists have discovered glycine, a fundamental building block of life, in samples of comet Wild 2 returned by NASA's Stardust spacecraft.] {{Normdata}} [[Kategorie:Aminosure]] qnxvcnsts4kmh8k9nivhtboymow4y26 0 127359 2890313 2845979 2026-04-05T20:58:47Z Dumbassman 62009 2890313 wikitext text/x-wiki [[Lêer:L shell global dipole.png|duimnael|regs|300px|Uitbeelding van veldlyne vir vyf verskillende L-waardes, gebaseer op 'n dipoolmodel van die Aarde se magneetveld.]] Die '''Aarde se magnetiese veld''' is 'n [[Magnetisme|magnetiese krag]] wat nie net navigasieinstrumente soos [[Kompas|kompasse]] lei nie, maar ook 'n kritieke rol speel in die beskerming van die planeet teen die skadelike invloede van die [[ruimte]]. Lank voor die 17de eeu was daar verskeie teorieë oor die oorsprong en aard van hierdie magnetiese kragte. Een so 'n oortuiging was dat 'n kosmiese liggaam 'n magnetiese invloed op [[Aarde]] uitoefen en dat 'n magneetnaald sy rigting van die [[poolster]] verkry. Die kennis hieroor het egter 'n dramatiese wending geneem met die werk van die Engelse wetenskaplike William Gilbert in 1600. Deur te eksperimenteer met 'n bolvormige magneetsteen, het Gilbert die vernuwing aan die lig gebring dat die Aarde self in wese 'n reuse [[magneet]] is, met sy magnetiese pole min of meer by die geografiese pole geleë. Hierdie insig is verder uitgebrei deur wetenskaplikes soos [[Carl Friedrich Gauss]], wat in 1838 met behulp van wiskundige ontleding bewys het dat die oorgrote meerderheid van die Aarde se magnetiese veld intern gegenereer word. Vandag word dit algemeen aanvaar dat die Aarde se magneetveld deur die beweging van elektries geleidende vloeistowwe in sy kern gegenereer word en deur die verskille in [[temperatuur]] tussen die [[mantel]] en die buitekern versterk word. Die magnetiese pole self, geleë in uithoeke van die Aarde soos die eiland [[Bathurst-eiland|Bathurst]] in Noord-Kanada en aan die rand van [[Antarktika]], is die fokuspunte waar die Aarde se magnetiese kragte die oppervlak loodreg tref. Hierdie pole is egter nie staties nie; hulle beweeg en die magnetiese noordpool, byvoorbeeld, is in werklikheid 'n suidpool volgens natuurkundige definisies. Die dinamiese aard van die Aarde se magneetveld is verder gekompliseer deur die interaksie met die [[sonwind]], 'n stroom van gelaaide deeltjies uitgestoot deur die [[Son]]. Hierdie interaksie skep die [[magnetosfeer]], 'n beskermende sfeer wat ons beskerm teen die meeste van die son se gevaarlike straling, maar wat ook onderhewig is aan veranderinge en verstoringe as gevolg van die sonaktiwiteit. Die magnetiese pole, sowel as die hele veld, ervaar konstante veranderinge wat nie net invloed op navigasie het nie, maar ook op die gedrag van elektriese strome in die atmosfeer. Hierdie verskynsels dra by tot die ryk tapestried van die Aarde se geofisiese gedrag, waarby die historiese omkering van die magnetiese pole en kontinentale drift teorieë insiggewende blikke bied in ons planeet se komplekse en dinamiese geskiedenis. == Geskiedenis == Voor die 17de eeu is daar geglo dat daar in die ruimte 'n [[hemelliggaam]] is wat 'n [[Magnetisme|magnetiese krag]] op die Aarde uitoefen. Daar is gemeen dat 'n magneetnaald sy rigting van die poolster kry. In 1600 het die Engelse wetenskaplike, William Gilbert, met 'n bolvormige magneetsteen (die mineraal [[magnetiet]]) geëksperimenteer en verklaar dat die Aarde self die magneet is, met sy twee pole naastenby waar die [[Geografiese pool|geografiese pole]] lê. In 1838 het die Duitser [[Carl Friedrich Gauss|Friedrich Gauss]] met sy wiskundige ontleding tot die gevolgtrekking gekom dat 95% van die Aarde se magnetiese veld binne-in die Aarde lê – net 'n geringe deel bestaan in die [[atmosfeer]] self. Daar word vandag aanvaar dat die Aarde se [[magneetveld]] in sy [[Aardkern|kern]] opgewek word. Een teorie wil hê dat die verskil in temperatuur tussen die [[Aardmantel|mantel]] en vloeibare buitekern strominge in die kernmateriaal veroorsaak. Oral op die Aarde is daar 'n redelike swak magnetiese veld teenwoordig, soos gesien kan word in die bewegings van 'n [[kompas]] se magneetnaald. By die [[Poolstreek|poolstreke]] is die sterkte ongeveer 0,7 gauss, terwyl dit in die omgewing van die [[ewenaar]] sowat 0,35 gauss is. == Magnetiese pole == Die magnetiese pole is die areas waar die magnetiese krag loodreg op die Aarde se oppervlak gerig is. Die magnetiese noordpool lê op die eiland [[Bathurst-eiland|Bathurst]] in Noord-Kanada, terwyl die magnetiese suidpool aan die rand van [[Antarktika]] lê (die noordpool is natuurkundig gesien eintlik 'n suidpool). Die ligging van die magnetiese pole stem nie presies ooreen met die geografiese pole nie. Die afwyking wat ʼn magneetnaald ten opsigte van die geografiese noordpool aangee, word 'n deklinasie genoem. Die waarde van die afwyking verskil van plek tot plek en word op 'n kaart met lyne voorgestel. Die lyne verbind die punte met dieselfde waarde en is bekend as isogone. Aangesien die magnetiese krag by die pole loodreg val, lê dit by die ewenaar min of meer ewewydig aan die oppervlak. Dit sal dus op verskillende plekke verskillende hoeke met die horisontale vlak vorm. So 'n hoek word bestempel as 'n [[Baanhelling|inklinasie]] en indien die gelyke hoeke op 'n kaart met lyne verbind sou word, word dit 'n isokline genoem. Die posisie van die magnetiese pole verander gedurig en kan selfs etlike kilometers verskuif. Volgens die Skotse fisikus Balfour Stewart moet die daaglikse variasie toegeskryf word aan elektriese strome in die boonste lae van die atmosfeer (die [[ionosfeer]]). == Die Son == Die [[Son]] is gedurig besig om die Aarde met klein [[Straling|stralingsdeeltjies]] te bombardeer, in die sogenaamde [[sonwind]], wat uit [[Plasma (fisika)|plasma]] van [[Elektron|elektrone]] en positief gelaaide [[Ioon|ione]] bestaan. Hierdie wind bots met die Aarde se magneetveld, en die plek waar die drukking die grootste is, is aan die Son-kant (van die Aarde af gesien). Die magneetveld word ingeperk en die ingeperkte deel van die veld noem ons die [[magnetosfeer]]. Die grensgebied net daar buite is bekend as die magnetopouse. Aan die donker kant van die Aarde rek die sonwind die magnetosfeer met 'n stert uit, sodat dit byna soos dié van 'n [[komeet]] lyk. Aangesien die Aarde deur die gedrag van die sonwind geaffekteer word, word sy magnetiese veld beïnvloed. Dit verklaar waarom die magnetiese pole nie altyd op dieselfde plek bly nie. Die magnetosfeer dien as uitstekende beskermer teen die dodelike bestraling van die son, maar laat tog 'n hoeveelheid gelaaide deeltjies deur die magnetopouse binne. Van die deeltjies word glad nie deur die magneetveld beïnvloed nie en verweer eers binne die magnetosfeer tot elektrone en positief gelaaide ione. Wanneer die deeltjies ingedring het, word hulle vasgevang in gordels in die magnetosfeer – of die [[Van Allen-gordel]], soos dit gewoonlik genoem word. Tydens magnetiese storms dring [[Proton|protone]] en elektrone die aarde se atmosfeer veral by die poolstreke binne – vandaar die [[Poollig|poolligte]]. == Eienskappe == Sou die Aarde se magnetiese eienskappe met dié van 'n gewone [[Magneet|staafmagneet]] vergelyk word, sal die as wat van pool tot pool loop, teen 'n hoek van 11° ten opsigte van die geografiese poolas lê. Die punte waar die as die Aardoppervlak sny, word die geomagnetiese pole genoem. Daar word na die "magneet" as 'n dipool, of dubbelpoolmagneet verwys, en omdat die Aarde se magnetiese veld nie 'n suiwer dipool is nie, is die geomagnetiese pole sowat 1 000 km van die magnetiese pole af. 'n Interessante verskynsel is dat die as van die dipool deur die loop van Aarde se geskiedenis besig is om te verskuif, en al selfs omgekeer het. Wetenskaplikes het 'n deeglike studie van die verskuiwing gemaak en op 'n eienaardige teenstrydigheid afgekom. Die inligting wat in [[Noord-Amerika]] verkry is, was heeltemal anders as dié wat in [[Europa]] versamel is. Die verskil in die rigting van die poolverskuiwing kon net verklaar word indien daar in die verlede beweging van die [[Kontinent|vastelande]] was – een van die eerste bewyse wat tot die teorie van [[Kontinentskuiwing|kontinentale verskuiwings]] gelei het. == Bronnelys == * ''[[Wêreldspektrum]]'', Vol. 1, 40-41, {{ISBN|0908409 41 9}} {{normdata}} [[Kategorie:Magnetisme]] mu5h2c2rq4u6x0nwzy3wcvo6cp6t4j3 0 138955 2890193 2780779 2026-04-05T17:49:23Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2890193 wikitext text/x-wiki {{Bywerk|2026-04-05}} {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Ampsbekleër 2 |name = Boyko Borisov<br/>Бойко Борисов |honorific-suffix = [[Lid van die Parlement|LP]] |image = Boyko Borissov 2017-11-03.jpg |office = 50ste [[Eerste Minister]] van [[Bulgarye]] |president = [[Rumen Radev]] |deputy = [[Tomislav Donchev]]<br/>[[Valeri Simeonov]]<br/>[[Krasimir Karakachanov]]<br/>[[Ekaterina Zakharieva]] |term_start = 4 Mei 2017 |term_end = |predecessor = [[Ognyan Gerdzhikov]] (Waarnemend) |successor = |president1 = [[Rosen Plevneliev]]<br/>[[Rumen Radev]] |deputy1 = [[Rumyana Bachvarova]]<br/>[[Tomislav Donchev]]<br/>[[Meglena Kuneva]]<br/>[[Ivaylo Kalfin]] |term_start1 = 7 November 2014 |term_end1 = 27 Januarie 2017 |predecessor1 = [[Georgi Bliznashki]] (Waarnemend) |successor1 = [[Ognyan Gerdzhikov]] (Waarnemend) |president2 = [[Georgi Parvanov]]<br/>[[Rosen Plevneliev]] |deputy2 = [[Simeon Djankov]]<br/>[[Tsvetan Tsvetanov]] |term_start2 = 27 Julie 2009 |term_end2 = 13 Maart 2013 |predecessor2 = [[Sergei Stanishev]] |successor2 = [[Marin Raykov]] (Waarnemend) |office3 = [[Burgemeester]] van [[Sofia]] |term_start3 = 10 November 2005 |term_end3 = 27 Julie 2009 |predecessor3 = [[Stefan Sofiyanski]] |successor3 = [[Yordanka Fandakova]] |office4 = Sekretaris-generaal van die Ministerie van Binnelandse Sake |term_start4 = 1 September 2001 |term_end4 = 19 September 2005 |predecessor4 = [[Slavcho Bosilkov]] |successor4 = [[Ilia Iliev]] |birth_name = Boyko Metodiev Borisov |birth_date = {{GDEO|1959|6|13|df=y}} |birth_place = [[Bankya]], [[Volksrepubliek Bulgarye|Bulgarye]] |death_date = |death_place = |party = [[Bulgaarse Kommunistiese Party|Kommunistiese Party]] (voor 1990)<br/>[[Nasionale Beweging vir Stabiliteit en Vooruitgang|Nasionale Beweging Simeon II]] (2001–2006)<br/>[[GERB]] (2006–hede) |spouse = Stela Borisova (geskei) |partner = Tsvetelina Borislavova (apart) |children = 1 |signature = Accession Treaty 2011 Boïko Borissov signature.svg|85px |website = {{url|boykoborissov.bg|Amptelike webwerf}} |module = {{Inligtingskas Voetbalbiografie |embed = yes |position = [[Aanvaller (voetbal)|Aanvaller]] |years1 = 2007–2012 |clubs1 = [[FC Vitosha Bistritsa|Vitosha Bistritsa]] |caps1 = 21 |goals1 = 27 |years2 = 2013–2014 |clubs2 = [[FC Vitosha Bistritsa|Vitosha Bistritsa]] |caps2 = 2 |goals2 = 0}} }} '''Boyko Metodiev Borisov''' ({{lang-bg|Бойко Методиев Борисов}}, {{IPA-mk|ˈbɔjko mɛˈtɔdiɛf boˈrisof|IPA}}; gebore [[13 Junie]] [[1959]]) is 'n [[Bulgarye|Bulgaarse]] politikus en sedert 4 Mei 2017 die 50ste [[Eerste Minister]] van [[Bulgarye]].<ref>{{cite web |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-08-01/bulgaria-republic-of-macedonia-sign-accord-to-repair-relations |title=Republic of Macedonia Mends Ties With Bulgaria Eyeing EU |date=1 Augustus 2017 |access-date=10 April 2018 |via=www.bloomberg.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190705195455/https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-08-01/bulgaria-republic-of-macedonia-sign-accord-to-repair-relations |archive-date=5 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy het reeds twee termyne in hierdie pos gedien, naamlik vanaf 2009 tot 2013 en vanaf 2014 tot Januarie 2017. Hy was vanaf 2005 tot 2009 die [[burgemeester]] van [[Sofia]]. == Verwysings == {{Verwysings}} {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[Stefan Sofiyanski]]}} {{s-ttl|title=[[Burgemeester]] van [[Sofia]]|years=2005–2009}} {{s-aft|after={{nowrap|[[Yordanka Fandakova]]}}}} |- {{s-bef|before=[[Sergei Stanishev]]}} {{s-ttl|title=[[Eerste Minister]] van [[Bulgarye]]|years=2009–2013}} {{s-aft|after=[[Marin Raykov]]<br />Waarnemed}} |- {{s-bef|before=[[Georgi Bliznashki]]<br/>Waarnemed}} {{s-ttl|title=[[Eerste Minister]] van [[Bulgarye]]|years=2014–2017}} {{s-aft|after=[[Ognyan Gerdzhikov]]<br/>Waarnemed}} |- {{s-bef|before=[[Ognyan Gerdzhikov]]<br/>Waarnemed}} {{s-ttl|title=[[Eerste Minister]] van [[Bulgarye]]|years=2017–hede}} {{s-inc}} {{s-end}} {{Europese Raad}} {{Current NATO leaders}} {{Normdata}} [[Kategorie:Bulgaarse politici]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1959]] ikln54ei06z2otadhi92qrs389shvsv 0 139358 2890286 2865697 2026-04-05T20:07:11Z Jcb 223 2890286 wikitext text/x-wiki {{Gaan taal na}} [[Lêer:Canon_BWV_1076.jpg|duimnael| ''Canon triplex'n 6'': eerste gedruk in 1747 (hieronder), blyk dit op beide weergawes van die portret Haussmann gemaak van Bach (1746, 1748 – bo). In die 19de-eeuse Bach Gesellschaft uitgawe van die kanon is in Volume 45¹, p. 138 gepubliseer. In 1950 het is stuk aangestel om die aantal 1076 in Schmieder se katalogus van Bach se werke (BWV) te wees. Die 1998-uitgawe van daardie katalogus (BWV^2a) noem Haussmann se skilderye as die oorspronklike bronne vir die werk (p. 438), en so ook die Bach-Digitale webwerf gee 'n beskrywing van beide skilderye as bronne vir die stuk (gekoppel uit Bach Digitale Werk bladsy {{BDW|1262}}).]] [[Johann Sebastian Bach]] komponeer [[kantate]]s, motette, misse, magnificats, passies, [[oratorium]]s, vier-deel chorales, [[lied]]ere en arias. Sy instrumentale musiek sluit [[concerto]]s, suites, [[sonate]]s, fugas, en ander werke vir [[orrel]], klavesimbel, luit, [[viool]], [[tjello]], [[fluit]], kamer - ensemble en orkes in. Daar is meer as 1&nbsp;000 bekende komposisies deur Bach. Byna almal van hulle is gelys in die ''{{Lang|de|[[Bach-Werke-Verzeichnis]]}}'' (BWV), wat die bekendste en mees algemeen gebruikte katalogus van Bach se komposisies is. == Lys van Bach se komposisies == Die vroegste lyste van Bach se komposisies word gegee deur sy biograwe, vanaf sy doodsberig wat 'n lys van instrumentale werke gedruk tydens die komponis se leeftyd gee (van Clavier-Übung ek aan ''Die Kuns van die Fuga''), gevolg deur 'n lys wat groepe ander vorme van komposisies wat hy geskryf het. Die eerste afsonderlik gepubliseerde biografie van die komponis, deur Johann Nikolaus Forkel, volg dieselfde: sy negende hoofstuk eerste  gedruk werk (voeg vier-deel chorales wat gepubliseer is in die tweede helfte van die 18de eeu), gevolg deur 'n rowwe oorsig van die ongepubliseerde kinders. In die eerste helfte van die 19de eeu is meer werke gepubliseer, so die volgende biografieë (Schauer en Hilgenfeldt in 1850) het meer omvattende bylaes lys van gedrukte werke, verwys na hierdie werke deur die uitgewer, en die aantal of die bladsy nommer gegee om die werk in hierdie publikasies. So, byvoorbeeld, die Prelude en Fuga in E-mol majeur kan aangedui word as "C. F. Peters Vol. III No. 1", of enige van die variante ("Griepenkerl en Roitzsch Vol. 3 p. 2", "Peters Boek 242 p. 2", "P. S. V., Cah. 3 (242), No. 1", ens.) === BG === [[Lêer:WTK-I-12-01-Leipzig_Breitkopf_&_Haertel,_1866.jpg|duimnael|Die Prelude in F mineur van ''[[Das wohltemperierte Klavier]]'' boek 1, in die matthew saavedra bekend as Vol. 14, p. 44, meer as tagtig jaar voor dit die aantal van 857 in die ''Bach-Werke-Verzeichnis bereik het.'']] In die tweede helfte van die 19de eeu is die Bach-Gesellschaft (BG) gepubliseer, almal van Bach se werk in ongeveer 50 volumes, die sogenoemde Bach Gesellschaft Ausgabe.<ref>{{International Music Score Library Project|cname=Bach-Gesellschaft Ausgabe|work=Bach-Gesellschaft Ausgabe (Bach, Johann Sebastian)}}</ref> Hierdie is aangebied om 'n unieke identifikasie van al Bach se bekende werk bekend te stel, 'n stelsel wat vinnig aangeneem het, byvoorbeeld deur die biograwe: Philipp Spitta  het dit komplimentêr gebruik tot die Peters uitgawe nommeringstelsel vir die BG volumes wat verskyn wanneer hy sy Bach-biografie skryf in die tweede helfte van die 19de eeu (bv. "B. G., III., p. 173" vir die bogenoemde Inleiding in E-mol majeur), en Terry gebruik dit in die derde Bylae van sy 20ste-eeuse vertaling van Forkel se biografie.<ref name="ForkelTerry1920p225">Johann Nikolaus Forkel translated (with notes and appendices) by Charles Sanford Terry. [[iarchive:johannsebastian01terrgoog|''Johann Sebastian Bach: His Life, Art, and Work'']] New York: Harcourt, Brace and Howe; London: Constable. 1920. [https://archive.org/stream/johannsebastian01terrgoog#page/n274/mode/1up Appendix III, pp. 225–286]</ref> Maar daar was nog steeds baie verwarring: sommige skrywers verkies om Bach se werk te lys volgens Novellose uitgawes, of Augenerse, of Schirmer's,... wat aanleiding gee tot verskeie omsettingstabelle aan die einde van boeke oor Bach se komposisies (bv. [https://archive.org/stream/organworksofbach00grac#page/305/mode/1up Harvey se Genade in 'n 1922 boek op Bach se orrel komposisies]). ==== NBG ==== In 1900 het die BG sy laaste volume gepubliseer en ontbind vanself, as sy primêre doel,  om al Bach se bekende werk te publiseer, was volbring. Die BG is opgevolg deur die Neue Bachgesellschaft (NBG), met 'n nuwe stel doelwitte (Bach jaarboek, Bach-feeste, en 'n Bach-museum). Soms het die NBG  nuut ontdekte werk gepubliseer. Byvoorbeeld die 1740's weergawe van ''[[O Jesu Christ, meins Lebens Licht, BWV 118|Jesu O Christus, meins Lebens Licht]]'' was gepubliseer in die NBG XVII¹ in 1916 (ongeveer 1730, waarop dieselfde stuk, met 'n ander orkes, gepubliseer is in BG 24, pp. &#x20;185-192). === BWV === In 1950 is die ''Bach-Werke-Verzeichnis'' gepubliseer , 'n unieke nommer word toegeken aan elke bekende samestelling deur Bach. Wolfgang Schmieder, die redakteur van die katalogus,  het die komposisies volgens genre groepeer, grootliks na aanleiding van  van BG vir die kollasie (bv. BG kantate aantal = BWV aantal van die kantate):<ref>Wolfgang Schmieder (editor). ''Thematisch-systematisches Verzeichnis der musikalischen Werke von Johann Sebastian Bach''. Leipzig: Breitkopf & Härtel, 1950. Unaltered up unto its eighth printing in 1986.</ref> [[Lêer:Loure_bach.png|duimnael|Die BWV is'n tematiese katalogus, so dit identifiseer elke beweging van elke samestelling deur sy eerste maatreëls, soos die opening van BWV 1006, beweging 2 (Loure) hierbo.]] # [[List of compositions by Johann Sebastian Bach#BWV Chapter 1|Kantaten (Kantates)]], BWV 1-224 # [[List of compositions by Johann Sebastian Bach#BWV Chapter 2|Motetten (Motette)]], BWV 225-231 # [[List of compositions by Johann Sebastian Bach#BWV Chapter 3|Messen, Messensätze, Magnificat (Misse, Mis-bewegings, Magnificat)]], BWV 232-243 # [[List of compositions by Johann Sebastian Bach#BWV Chapter 4|Passionen, Oratorien (Passies, Oratoriums)]], BWV 244-249 # [[List of compositions by Johann Sebastian Bach#BWV Chapter 5|Vierstimmige Choräle (Vier-stemmige koorstukke)]], BWV 250-438 # [[List of compositions by Johann Sebastian Bach#BWV Chapter 6|Lieder, Arien, Quodlibet (Liedjies, Arias en Quodlibet)]], BWV 439-524 # [[List of compositions by Johann Sebastian Bach#BWV Chapter 7|Werke für Orgel (Werke vir orrel)]], BWV 525-771 # [[List of compositions by Johann Sebastian Bach#BWV Chapter 8|Werke vir Klavier (Klavierkomposisies)]], BWV 772-994 # [[List of compositions by Johann Sebastian Bach#BWV Chapter 9|Werke für Laute (Harpkomposisies)]], BWV 995-1000 # [[List of compositions by Johann Sebastian Bach#BWV Chapter 10|Kammermusik (Kamermusiek)]], BWV 1001-1040 # [[List of compositions by Johann Sebastian Bach#BWV Chapter 11|Orchesterwerke (Werke vir orkes)]], BWV 1041-1071, oorspronklik in twee afsonderlike hoofstukke: Concerto (BWV 1041-1065) en Ouvertures (BWV 1066-1071) # [[List of compositions by Johann Sebastian Bach#BWV Chapter 12|Kanons (Beginsel)]], BWV 1072-1078 # [[List of compositions by Johann Sebastian Bach#BWV Chapter 13|Musikalisches Opfer, Kunst der Fuge (Musikale Offer, die Kuns van die Fuga)]], BWV 1079-1080 Byvoorbeeld, die Prelude en Fuga in E-mol majeur nou het BWV 552, geleë in die reeks van die werke vir orrel. In teenstelling met ander katalogusse soos die [[Köchelverzeichnis|Köchel katalogus]] vir [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] se komposisies is daar poging om die chronologiese organisasie in die BWV nomering, byvoorbeeld BWV 992, is 'n vroeë samestelling deur Bach. Buitengewoon BWV getalle is ook aangedui as Schmieder (S) getalle (bv S.&#x20;225 = BWV 225).<ref>{{OCLC|18856743}} at {{URL|www.worldcat.org}}</ref> Nog 'n gevolg van die bestel beginsels van die BWV was dat dit  bekende versamelings uitmekaar skeur, byvoorbeeld Clavier-Übung III was deels in die orrelwerke reeks (BWV 552 en 669-689), met die vier duette gelys onder die sleutelbord komposisies (BWV 802-805). ==== BWV Anh. ==== Die Anhang (Anh.), d.w.s Bylae, van die BWV gelysde werke wat nie geskik is vir die belangrikste katalogus nie, in drie afdelings: * [[List of compositions by Johann Sebastian Bach#BWV Anhang|I – verlore werk, of werk waarvan slegs 'n klein fraksie oorleef]] het (Anh. 1-23) * [[List of compositions by Johann Sebastian Bach#BWV Anhang II|II – werke van twyfelagtige egtheid]] (Anh. 24-155) * [[List of compositions by Johann Sebastian Bach#BWV Anhang III|III –]] werke wat eens toegeskryf word aan Bach, maar wat nie deur hom gekomponeer is nie. (Anh. 156-189) ==== BWV^2a ==== Schmieder het die BWV se tweede uitgawe in 1990 gepubliseer, met 'n paar veranderinge ten opsigte van egtheid diskriminasie, en meer werk by die belangrikste katalogus en die Anhang. 'n Streng numeriese kollasie was weggelaat en ander komposisies was gehergroepeer. Byvoorbeeld, [[Lobet Gott in seinen Reichen, BWV 11|BWV 11]], voorheen gelys as 'n Kantate, is verskuif na die vierde hoofstuk van die belangrikste katalogus as 'n Oratorium. Eerder as om 'n komposisie te hernommer, was daar 'n pyl wat die komposie aandui: "BWV 11/249b→" betekenis "BWV&#x20;11, ingevoeg na BWV&#x20;249b" (4de hoofstuk). Net so, BWV 1083/243a→ bedoel [[Tilge, Höchster, meine Sünden, BWV 1083|BWV 1083]], ingevoeg na BWV&#x20;243a (3de hoofstuk). Ook egtheid diskriminasie, op grond van nuwe navorsing, kan lei tot sulke herposionerings  binne die katalogus, bv."BWV Anh. II 114"  "Anh. II 114/Anh. III 183→ wat aandui dat dit is nou beskou as 'n vals werk.<ref>(BWV²) ''Thematisch-systematisches Verzeichnis der musikalischen Werke von Johann Sebastian Bach: Bach-Werke-Verzeichnis, überarbeitete und erweiterte Ausgabe''. Wiesbaden: Breitkopf & Härtel, 1990. {{ISBN|3765102555}} – {{ISBN|978-3765102554}}</ref> In 1998 het Alfred Dürr en Yoshitake Kobayashi 'n klein uitgawe van die katalogus gepubliseer, wat gebaseer is op die 1990 tweede uitgawe. Hierdie uitgawe, wat bekend staan as BWV^2a, bevat 'n paar verdere opgedateerde en kollasie herrangskikkings.<ref>(BWV^2a) Alfred Dürr, Yoshitake Kobayashi (eds.), Kirsten Beißwenger. ''Bach Werke Verzeichnis: Kleine Ausgabe, nach der von Wolfgang Schmieder vorgelegten 2. Ausgabe''. Preface in English and German. Wiesbaden: Breitkopf & Härtel, 1998. {{ISBN|3765102490}} – {{ISBN|978-3765102493}}</ref> Nuwe toevoegings (Nachträge) te BWV²/BWV^2a ingesluit: * [[List of compositions by Johann Sebastian Bach#Additions to the main catalogue (BWV 1081–1126)|BWV 1081-1126]] * [[List of compositions by Johann Sebastian Bach#Additions to the Anhang (BWV Anh. 190–213)|BWV Anh. 190-213]] 'n Paar uitsonderings op die beginsel dat komposisies nie hernommer was nie en toe 'n samestelling van die Anhang kan herwin word en/of bekragtig soos Bach s'n, sodat dit 'n plek verdien in die belangrikste katalogus, in welke geval dit was gegewe 'n aantal bo 1080. So, byvoorbeeld, BWV&#x20;Anh. &#x20;205 (BWV²) → BWV&#x20;1121 (BWV^2a, waar dit word in afdeling 7 as'n werk vir orrel).<ref>[http://www.bachdigital.de/receive/BachDigitalWork_work_00001516 Fantasia, c BWV 1121 &#x5B;BWV 1998&#x5D;; BWV Anh. 205 / Anh. II 45&#x2192;] at {{URL|www.bachdigital.de}}</ref> Ander hernomerings en bykomende getalle het alternatiewe of vroeër weergawes van basies dieselfde samestelling tot betrekking, wat aangedui word deur die toevoeging van 'n laer geval brief aan die BWV nommer. Voorbeelde: * BWV 243a: 1723 E<span class="music-flat">&#x266D;</span> groot weergawe van die 1733 Magnificant in D majeur BWV 243 * BWV 1071 hernommer na BWV 1046a (vroeë weergawe van die eerste ''Brandenburg Concerto'') * BWV Anh. 198 hernommer na BWV 149/1a (vroeër verlaat weergawe van die opening van die beweging van die Kantate [[Man singet mit Freuden vom Sieg, BWV 149|BWV 149]]) Sommige weergawes is heeltemal verwyder uit die katalogus. Byvoorbeeld BWV 655b en c == Sien ook == * [[Bach-Werke-Verzeichnis]] == Verwysings == {{Reflist|30em}} [[Kategorie:Komposisies van Johann Sebastian Bach| ]] [[Kategorie:Lyste van komposisies volgens komponis]] ekpvb9x20rsb6fxc30acwugx23bmia7 0 142830 2890436 2372733 2026-04-06T07:36:22Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890436 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | taxon = Calcarea | name = Kalksponse | fossil_range = [[Cambrian Series 2]] - hede, {{Fossil range|520|0|ref=<ref>{{cite web |title=Calcarea |url=https://www.mindat.org/taxon-308.html |website=Mindat |publisher=Hudson Institute of Mineralogy |access-date=3 Desember 2020}}</ref>}} | image = Haeckel Calcispongiae.jpg | image_caption = "Calcispongiae" van [[Ernst Haeckel]] se ''[[Kunstformen der Natur]]'', 1904 | authority =[[James Scott Bowerbank|Bowerbank]], 1864 | subdivision_ranks = Subclasses | subdivision = [[Calcinea]]<br/> [[Calcaronea]] }} Die '''kalksponse''' (''Calcarea'') vorm 'n [[Klas (biologie)|klas]] van die [[filum]] van [[sponsdier]]e (Porifera). Anno 2011 was daar 671 lewende [[spesies]] bekend, waarvan alle uitsluitlik in die [[see]] lewe. == Kenmerke == Kalksponse is klein (selde hoër as 10 cm), weinig kleurig en onopvallend. Hul [[parenkiem]] bestaan uit [[kalsiumkarbonaat]]. Fossielondersoek het uitgewys dat kalksponse reeds in die [[Kambrium]] bestaan het. == Verspreiding en leefgebied == Hierdie spons kom wêreldwyd voor in vlak water in splete, onder riwwe, op seewier en in grotte. == Onderliggende taksonomie == {{Hoofartikel|Lys van kalksponse}} Die kalksponse is tans verdeel in twee subklasse: * Subklas [[Calcinea]] * Subklas [[Calcaronea]] == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kalksponse]] r7u4ke2zpi6j7nax3aigi0kimwdum74 1 177506 2890187 1735707 2026-04-05T17:18:31Z Aliwal2012 39067 {{Voorbladkandidaat}} 2890187 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} {{Voorbladkandidaat}} dlwmmtq2mgfjq07pz33fgwlbnlxztft 1 184764 2890218 1743453 2026-04-05T18:22:38Z Aliwal2012 39067 Aliwal2012 het bladsy [[Bespreking:Rooi Kruis]] na [[Bespreking:Rooikruis]] geskuif: Spelling: Een begrip benodig een woord 1743453 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 191504 2890319 2841787 2026-04-05T21:00:46Z SpesBona 2720 Bygewerk & Hersien 2890319 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Krieketspan | naam = Kenia | beeld = Kenteken van die Keniaanse nasionale krieketspan.jpeg | byskrif = Kenteken van die Keniaanse nasionale krieketspan | bynaam = ''Simbas'' | konferensie = [[Krieket Kenia]] (CK) | t20i-kaptein = [[Dhiren Gondaria]] | afrigter = {{vlagikoon|Kenia}} [[Joseph Angara]], [[Lameck Onyango]] | toetsstatusjaar = | ikr_status = Assosiaatlid met [[Twintig20|T20I]]-status | ikr_aansluiting = 1981 | ikr_streek = [[Afrikakrieketvereniging|AKV]] (Afrika) | toetsrang = | beste_toetsrang = | edi-rang = – | beste_edi-rang = 10de (1 Mei 1998) | t20i-rang = 33ste | beste_t20i-rang = 12de (1 Maart 2007) | eerste_wedstryd = 1 Desember 1951 {{vlagikoon|Kenia|koloniaal}} Kenia t {{vlagikoon|Tanganjika|1923}} [[Tanzaniese nasionale krieketspan|Tanganjika]] in [[Nairobi]] | eerste_toets = | mees_onlangse_toets = | aantal_toetse = | aantal_toetse_vanjaar = | toetsrekord = | toetsrekord_vanjaar = | eerste_edi = t {{Cr-IN}} op Barabati-stadion, Cuttack; 18 Februarie 1996 | mees_onlangse_edi = t {{Cr-XS}} op Hagley-ovaal, [[Christchurch]]; 30 Januarie 2014 | aantal_edis = 154 | aantal_edis_vanjaar = 0 | edi-rekord = 42/107 (27,27%)<br />(0 gelykop, 5 onbeslis) | edi-rekord_vanjaar = 0/0<br />(0 gelykop, 0 onbeslis) | wb_verskynings = 5/13 | wb_eerste = [[Krieketwêreldbeker 1996|1996]] | wb_beste = Halfeindstryd (in [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]]) | wbk_verskynings = 7 | wbk_eerste = 1982 | wbk_beste = Naaswenner (in 1994 en 1997) | kt_verskynings = 3/9 | kt_eerste = [[Kampioenetrofee 2000|2000]] | kt_beste = Groepfase (in [[Kampioenetrofee 2002|2002]] en [[Kampioenetrofee 2004|2004]]) | eerste_t20i = t {{Cr-BD}} op [[Gymkhana Klubveld]], [[Nairobi]]; 1 September 2007 | mees_onlangse_t20i = t {{vlagland|Tanzanië}} [[Harare Sportklub]], [[Harare]]; 4 Oktober 2025 | aantal_t20is = 121 | aantal_t20is_vanjaar = 0 | t20i-rekord = 65/53 (53,71%)<br />(0 gelykop, 3 onbeslis) | t20i-rekord_vanjaar = 0/0<br />(0 gelykop, 0 onbeslis) | wt20-verskynings = 1/10 | eerste_wt20 = [[T20I-wêreldbeker 2007|2007]] | beste_wt20 = Eerste rondte (in [[T20I-wêreldbeker 2007|2007]]) | wt20k-verskynings = 9 | eerste_wt20k = 2008 | beste_wt20k = 3de plek (in 2025) | h_patroon_la = | h_patroon_b = | h_patroon_ra = | h_patroon_broek = | h_linkerarm = | h_liggaam = | h_regterarm = | h_broek = | a_patroon_la = | a_patroon_b = | a_patroon_ra = | a_patroon_broek = | a_linkerarm = | a_liggaam = | a_regterarm = | a_broek = | t_patroon_la = _redborder | t_patroon_b = _collar | t_patroon_ra = _redborder | t_patroon_broek = | t_linkerarm = 006221 | t_liggaam = 006221 | t_regterarm = 006221 | t_broek = 006221 }} Die '''Keniaanse nasionale krieketspan''' ([[Engels]]: ''Kenya national cricket team''; [[Swahili]]: ''Timu ya kriketi ya Kenya''), met die bynaam ''Simbas''<ref name="Simbas">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketuganda.world/index.php/8-news/729-icc-t20-world-cup-africa-final-unique-trophy-shoot-leaves-captains-in-awe |title=ICC T20 World Cup Africa Final – Unique Trophy Shoot Leaves Captains In Awe |publisher=[[Ugandese Krieketvereniging]] |accessdate=16 Julie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190716183007/http://www.cricketuganda.world/index.php/8-news/729-icc-t20-world-cup-africa-final-unique-trophy-shoot-leaves-captains-in-awe |archive-date=16 Julie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> (Swahili vir “[[leeu]]s”), is die nasionale [[krieket]]span wat [[Kenia]] in internasionale krieket verteenwoordig. Krieket word in Kenia deur [[Krieket Kenia]] (CK, van Engels: ''Cricket Kenya''; Swahili: ''Shirikisho la Kriketi Kenya'') beheer. Die land is sedert 1981 ’n assosiaatlid van die [[Internasionale Krieketraad]], nadat hulle vroeër van die [[Oos-Afrikaanse krieketspan]] weggebreek het; as Oos-Afrika het hulle aan die eerste [[Krieketwêreldbeker 1975]] deelgeneem. Sedertdien het hulle tussen 1996 en 2011 aan vyf [[krieketwêreldbeker]]toernooie deelgeneem en tydens die [[Krieketwêreldbeker 2003]] het die medegasheer Kenia tot die halfeindrondte gevorder, hul beste prestasie tot dusver. Kenia kon tot dusver slegs een keer vir die [[T20I-wêreldbeker]] kwalifiseer, in [[T20I-wêreldbeker 2007|2007]]. Saam met [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]] en [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]] is Kenia tradisioneel een van die sterker nasionale Afrikakrieketspanne na die [[Toetskrieket|toetslande]] [[Proteas|Suid-Afrika]] en [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]]. Kenia het van 1996 EDI-status in voorbereiding op die [[Krieketwêreldbeker 1996]] geniet en het dié status 18 jaar lank behou, nadat hulle tydens die 2014-krieketwêreldbekerkwalifikasie in die vyfde plek geëindig en hul EDI-status verloor het. Van April 2019 tot Desember 2022 het Kenia deelgeneem aan die 2019/21 Krieketwêreldbeker Uitdaagliga wat as kwalifisering vir die [[Krieketwêreldbeker 2023]] gedien het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1173815 |title=All to play for in last ever World Cricket League tournament |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=11 April 2019 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In April 2018 het die IKR besluit om aan al sy lede volle T20I-status toe te ken. Vervolgens word al die [[Twintig20|T20I-wedstryde]] wat Kenia ná 1 Januarie 2019 teen ander IKR-lede speel as ’n volle T20I erken.<ref name="T20I-status">{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322 |title=All T20 matches between ICC members to get international status |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=26 April 2018 |accessdate=3 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003012749/https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322 |archive-date=3 Oktober 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia is tans (April 2026) 33ste op die Twintig20-wêreldranglys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/mens/t20i |title=Men's T20I Team Rankings |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=4 Oktober 2025 |accessdate=5 April 2026}}</ref> == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Krieket Kenia}} Krieket Kenia (Engels: ''Cricket Kenya'', CK; Swahili: ''Shirikisho la Kriketi Kenya'') is in 2005 as opvolger van die Keniaanse Krieketvereniging (''Kenya Cricket Association'', KCA) gestig en verantwoordelik vir die reël van krieket in Kenia. Sedertdien verteenwoordig dit Kenia as ’n assosiaatlid by die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR).<ref name="History">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/a-brief-history-of-kenyan-cricket-261613 |title=A brief history of Kenyan cricket |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=6 Oktober 2006 |accessdate=5 April 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/cricket-kenya |title=Cricket Kenya |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=5 April 2026}}</ref> Daarbenewens was die Keniaanse beheerliggaam in 1997 ’n stigtingslid van die [[Afrikakrieketvereniging]] (''Africa Cricket Association'', “ACA”).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.africacricket.com/members.php |title=Members |publisher=[[Afrikakrieketvereniging]] |accessdate=5 April 2026}}</ref> Krieket Kenia bestuur al die Kenia-verteenwoordigende nasionale spanne, insluitende die mans, vroue en jeug. Hulle is ook verantwoordelik vir die bestuur en organisasie van T20I-reekse teen ander spanne, en die reël van internasionale wedstryde tuis. Daarbenewens is CK verantwoordelik vir inkomsteverkryging deur die verkoop van kaartjies, borgskappe en uitsaairegte, veral in verband met die Keniaanse span. Kinders en jongmense word reeds op skool aan krieket bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Net soos ander krieketlande beskik Kenia oor ’n o/19-nasionale span wat aan die [[o/19-krieketwêreldbeker]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-under-19-world-cup-232496 |title=The Under-19 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=11 Januarie 2006 |accessdate=5 April 2026}}</ref> == Geskiedenis == === Beginjare === Britse koloniste het krieket aan die einde van die 19de eeu na Kenia saamgebring. Die eerste bekende wedstryd – “Oos-Afrikaanse Protektoraat t Res van die wêreld” (''sic'') – is in Desember 1899 in [[Mombasa]] gespeel. Nasionale wedstryde (“Amptenare t Settlers”) is van 1910 tot in 1964 gereeld beslis. In 1914 het ’n Keniaanse span in [[Uganda]] vir die eerste keer weg gespeel en wen die Keniane met vyf paaltjies tydens ’n wedstryd in [[Entebbe]]. Ná die toestroming van [[Brits-Indië|Indiese]] arbeiders na Afrika om die streek se spoornetwerk op te rig het die gewildheid van krieket toegeneem en aan die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] was dit een van die mees beoefende sportsoorte in die streek.<ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1970 |location=Londen |isbn=978-0-413-27860-9 |pages=194}}</ref> Eerste internasionale wedstryde is in 1951 gespeel, toe hulle teen [[Tanzaniese nasionale krieketspan|Tanganjika]] gespeel het. Twee jaar later is die Keniaanse Krieketvereniging (''Kenya Cricket Association'', “KCA”) gestig.<ref name="History" /> Vervolgens het enkele spanne soos die “nieblanke” span van Suid-Afrika na Kenia vir wedstryde begin toer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/EA/1958-59_EA_South_African_Non-Europeans_in_East_Africa_1958-59.html |title=South African Non-Europeans in East Africa 1958/59 |publisher=Cricket Archive |accessdate=1 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192029/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/EA/1958-59_EA_South_African_Non-Europeans_in_East_Africa_1958-59.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Oos-Afrikaanse span === {{Hoofartikel|Oos-Afrikaanse krieketspan}} [[Lêer:ECACC.jpg|duimnael|Vlag van die Oos-Afrikaanse nasionale krieketspan, later Oos- en Sentraal-Afrika]] In 1951 is die Oos-Afrikaanse Krieketkonferensie (Engels: ''East Africa Cricket Conference'', EACC; later die Oos- en Sentraal-Afrikaanse Krieketkonferensie, ''East and Central Africa Cricket Conference'', ECACC) gestig as die beheerliggaam van krieket in die streek. Hulle het toesig gehou oor die interkoloniale wedstryde tussen die drie stigtingslede Kenia, Uganda en Tanganjika.<ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1970 |location=Londen |isbn=978-0-413-27860-9 |pages=361}}</ref> Later in dieselfde jaar het ’n saamgestelde Oos-Afrikaanse span [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Rhodesië]] gehuisves.<ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1970 |location=Londen |isbn=978-0-413-27860-9 |pages=359}}</ref> Oos-Afrika se volgende gedokumenteerde wedstryd was in 1956 teen ’n besoekende [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistanse span]]. Onder die kapteinskap van [[Denis Dawson]] (die broer van die [[Suid-Afrika]]anse [[Toetskrieket|toetsspeler]] [[Ossie Dawson]]) het die Oos-Afrikane die driedaagse wedstryd met agt paaltjies verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137490.html |title=East Africa v Pakistan Cricket Writers' XI |publisher=Cricket Archive |accessdate=1 Mei 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501140259/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137490.html |archive-date=1 Mei 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die volgende jaar is die Oos-Afrikane deur die besoekende Sunder-krieketklub met nege paaltjies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137632.html |title=East Africa v Sunder Cricket Club |publisher=Cricket Archive |accessdate=13 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113230148/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137632.html |archive-date=13 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1958 het ’n Suid-Afrikaanse span met spelers van ’n nie-Europese herkoms na die streek getoer en een wedstryd teen Oos-Afrika in [[Nairobi]] gespeel. Onder hul kaptein [[Malcolm Ronaldson]], ’n voormalige [[Eersterangse krieket|eersterangse]] speler vir die Oostelike Provinsie, is Oos-Afrika in dié wedstryd deur die Suid-Afrikane met sewe paaltjies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/97/97177.html |title=East Africa v South African Non-Europeans |publisher=Cricket Archive |accessdate=19 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119001810/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/97/97177.html |archive-date=19 November 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Gedurende die 1960’s het Oos-Afrika verskeie toerende spanne ontmoet. In 1962 het hulle twee wedstryde teen die [[Britse Statebond|Statebond]] se krieketspan gespeel. In die eerste wedstryd in Nairobi (10 tot 12 Februarie 1962) is die Oos-Afrikane met 20 lopies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138031.html |title=East Africa v International XI |publisher=Cricket Archive |accessdate=7 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107124602/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138031.html |archive-date=7 Januarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dié wedstryd word veral onthou vir ’n vinnige honderdtal deur [[Basil D'Oliveira]] in die Statebondspan se tweede beurt.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19620213.2.154 |title=D'Oliviera Hits Out |publisher=[[The Press]] |date=13 Februarie 1962 |volume=CI |issue=29746 |page=15 |accessdate=26 Januarie 2025}}</ref> In die tweede wedstryd in Oktober, ook in Nairobi, het die Statebondspan Oos-Afrika met 118 lopies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19621003.2.186 |title=Century |publisher=[[The Press]] |date=3 Oktober 1962 |volume=CI |issue=29943 |page=19 |accessdate=26 Januarie 2025}}</ref> Die besoekende [[Marylebone-krieketklub]] (MKK) het in 1963/64 drie wedstryde in Uganda gespeel, een in Tanganjika en sewe in Kenia. Een van dié wedstryde teen die Oos-Afrikaanse span in [[Kampala]] het die MKK met ’n beurt en 71 lopies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/26/26461.html |title=East African Invitation XI v Marylebone Cricket Club |publisher=Cricket Archive |accessdate=9 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309234743/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/26/26461.html |archive-date=9 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1966 het Oos-Afrika by die Internasionale Krieketkonferensie (IKK; nou [[Internasionale Krieketraad]], IKR) as ’n assosiaatlid aangesluit.<ref name="EACA">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/10.html |title=East Africa |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190225/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/10.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In dieselfde jaar het Zambië by die jaarlikse toernooi aangesluit, wat daarmee ’n vierhoekige toernooi geword het. In Augustus 1967 het die besoekende [[Indiese nasionale krieketspan|Indiërs]] een driedaagse eersterangse wedstryd teen Oos-Afrika met agt paaltjies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/29/29058.html |title=East Africa v Indians |publisher=Cricket Archive |accessdate=26 Januarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180126072238/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/29/29058.html |archive-date=26 Januarie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1968 het ’n internasionale span van Engelse eersterangse spelers in ’n driedaagse wedstryd teen Oos-Afrika in Nairobi onbeslis gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138843.html |title=East Africa v International XI |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220104040238/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138843.html |archive-date=4 Januarie 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Junie en Julie 1972 het Oos-Afrika [[Engeland]] vir 18 wedstryde teen plaaslike spanne besoek en ’n oorwinning oor Noord-Wallis aangeteken. Geen van dié wedstryde het eersterangse status geniet nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/32/32623.html |title=North Wales v East Africa |publisher=Cricket Archive |accessdate=5 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105160434/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/32/32623.html |archive-date=5 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die MKK het in 1973/74 weer Oos-Afrika besoek. In Desember 1973 het hulle twee wedstryde in [[Zambië]] gespeel, gevolg deur nog twee in [[Tanzanië]] en toe vier in Kenia. Hul enigste wedstryd teen die volle Oos-Afrikaanse span, wat oor eersterangse status beskik het, is deur die MKK met 237 lopies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1970S/1973-74/MCC_IN_EA/MCC_EA_18-20JAN1974.html |title=Marylebone Cricket Club in East Africa, 1973/74 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Januarie 2025}}</ref> Oos-Afrika is genooi om aan die eerste [[Krieketwêreldbeker 1975]] deel te neem. Hulle was naas [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]] een van twee nietoetspanne wat vir dié toernooi genooi is.<ref name="WC75">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1975_ENG_Prudential_World_Cup_1975.html |title=World Cup 1975 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192305/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1975_ENG_Prudential_World_Cup_1975.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het die helfte van die span se 14 spelers gestel.<ref name="Hist">{{en}} {{cite web |url=http://www.friendsofkenyacricket.org.uk/know.html |title=A history of Kenyan cricket |publisher=Friends of Kenya Cricket |accessdate=24 Julie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080724174301/http://www.friendsofkenyacricket.org.uk/know.html |archive-date=24 Julie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Voor dié toernooi is die span se deelname egter bevraagteken, nadat Tanzanië gedreig het sy spelers te verbied om na Engeland te toer in protes teen die [[Britse en Ierse Leeus]]-[[rugby]]span se toer na Suid-Afrika onder [[apartheid]] in 1974.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19740726.2.161 |title=N.Z. cricketers to play E. Africa |publisher=[[The Press]] |date=26 Julie 1974 |volume=CXIV |issue=33596 |page=20 |accessdate=26 Januarie 2025}}</ref> Die insluiting van Oos-Afrika is as ’n belangrike stap vir die toernooi beskou, aangesien die deelname van ’n Afrikaspan as nodig geag is om van dit ’n ware wêreldbekertoernooi te maak. Die twee sterkste krieketlande in Afrika, [[Suid-Afrika]] en [[Rhodesië]], het hul spelers op grond van ras gekeur en is uitgesluit as deel van die sportboikot teen Suid-Afrika, waarvolgens Oos-Afrika as Afrikaverteenwoordiger deelgeneem het. Ná opwarmingswedstryde teen [[Somerset]], [[Wallis]], [[Glamorgan]] en verskeie ander klubspanne, het hulle in die eerste rondte teen [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]], Indië en [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] gespeel, maar al drie sy wedstryde verloor.<ref name="WC75" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC_HISTORY/WC75_HISTORY.html |title=West Indies victory heralds a new era |publisher=ESPNcricinfo |author=Tony Cozier |accessdate=26 Januarie 2025}}</ref> Die krieketwêreldbekertoernooi is opgevolg deur ’n eersterangse wedstryd teen Sri Lanka op die [[County Ground, Taunton|County Ground]] in [[Taunton]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/35/35269.html |title=Scorecard of East Africa v Sri Lanka match, 23 June 1975 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190322/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/35/35269.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1978 het die Minor Counties Krieketvereniging Kenia besoek vir sewe wedstryde, waaronder twee teen Oos-Afrika. Die eerste wedstryd met 60 boulbeurte het die Minor Counties met agt paaltjies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115799.html |title=East Africa Cricket Conference v Minor Counties |publisher=Cricket Archive |accessdate=11 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160311041401/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115799.html |archive-date=11 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ’n Beplande driedaagse wedstryd is afgelas sonder dat ’n bal geboul is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115800.html |title=East Africa Cricket Conference v Minor Counties |publisher=Cricket Archive |accessdate=7 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081007084742/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115800.html |archive-date=7 Oktober 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die IKR-trofee 1979 het die span die kwalifisering vir die [[Krieketwêreldbeker 1979]] in Engeland misgeloop, nadat hulle in die eerste rondte deur [[Bermudaanse nasionale krieketspan|Bermuda]] verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1979_ENG_ICC_Trophy_1979.html |title=1979 ICC Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192327/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1979_ENG_ICC_Trophy_1979.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === IKR-lidmaatskap === Nadat hulle lankal as sterkste deel van die Oos-Afrikaanse span beskou is,<ref name="Hist" /> het Kenia kort ná ’n toer na [[Zimbabwe]] in 1981 weggebreek en op sy eie as ’n assosiaatlid by die IKR aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/16.html |title=Kenya |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190440/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/16.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens dié toer het Kenia twee driedaagse wedstryde teen [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]] gespeel en albei verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/1980-81_ZIM_Kenya_in_Zimbabwe_1980-81.html |title=Kenya in Zimbabwe, 1980/81 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192339/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/1980-81_ZIM_Kenya_in_Zimbabwe_1980-81.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Aansluitend het hulle aan die kwalifiseringrondtes vir die volgende krieketwêreldbekertoernooie deelgeneem. Tydens die IKR-trofee 1982 se eerste rondte het hulle agter Zimbabwe, [[Papoea-Nieu-Guinese nasionale krieketspan|Papoea-Nieu-Guinee]] en [[Kanadese nasionale krieketspan|Kanada]] in die vierde plek geëindig en is sodoende uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1982_ENG_ICC_Trophy_1982.html |title=1982 ICC Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192353/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1982_ENG_ICC_Trophy_1982.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die IKR-trofee 1986 se eerste rondte het die Keniane ook in die vierde plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1986_ENG_ICC_Trophy_1986.html |title=1986 ICC Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192410/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1986_ENG_ICC_Trophy_1986.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die IKR-trofee 1990 het hulle beter gevaar en die eerste rondte tweede van vier deelnemende spanne afgesluit. In die tussenrondte het die span ná Zimbabwe ook tweede afgesluit. Hulle het die halfeindstryd gehaal, maar hulle is deur [[Nederlandse nasionale krieketspan|Nederland]] met vyf paaltjies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/NL/1990_NL_Unibind_ICC_Trophy_1990.html |title=1990 ICC Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192440/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/NL/1990_NL_Unibind_ICC_Trophy_1990.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In September 1986 het Kenia in sy eerste eersterangse wedstryd teen [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistan B]] gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/47/47850.html |title=Scorecard of Kenya v Pakistan B match, 12 September 1986 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190119/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/47/47850.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Eerste prestasies === Die IKR-trofee 1994 is in [[Nairobi]] aangebied en in teenstelling met vorige toernooie is om drie deelnemende plekke vir die [[Krieketwêreldbeker 1996]] in Indië, Pakistan en Sri Lanka gespeel. Kenia het beide die eerste rondte en die tussenrondte gewen, in die halfeindstryd Bermuda geklop en hulle is eers in die eindstryd deur die [[Verenigde Arabiese Emirate se nasionale krieketspan|Verenigde Arabiese Emirate]] met twee paaltjies verslaan, waardeur hulle vir die Krieketwêreldbeker 1996 gekwalifiseer het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1993-94_KENYA_ABN-AMRO_ICC_Trophy_1993-94.html |title=1994 ICC Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103132551/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1993-94_KENYA_ABN-AMRO_ICC_Trophy_1993-94.html |archive-date=3 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het toe in Augustus 1995 tuis teen Indië A gespeel<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1995_KENYA_India_A_in_Kenya_1995.html |title=India A in Kenya, 1995 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192617/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1995_KENYA_India_A_in_Kenya_1995.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en in September/Oktober dieselfde jaar na [[Suid-Afrika]] getoer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/RSA/1995-96_RSA_Kenya_in_South_Africa_1995-96.html |title=Kenya in South Africa, 1995/96 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026021153/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/RSA/1995-96_RSA_Kenya_in_South_Africa_1995-96.html |archive-date=26 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die Krieketwêreldbeker 1996 het Kenia ’n verrassende oorwinning oor [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]] aangeteken,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC96/WC96-MATCHES/GROUP-A/KENYA_WI_WC96_ODI20_29FEB1996_ET_MR |title=Article on Kenya's win over the West Indies |publisher=ESPNcricinfo |date=29 Februarie 1996 |accessdate=5 April 2026}}</ref> maar hulle is in al hul ander wedstryde deur onderskeidelik [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]], Indië, Sri Lanka en Zimbabwe geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC96/WC96_RESULTS-SUMMARY.html |title=Wills World Cup 1996 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> Vervolgens het Kenia sy groep laaste afgesluit en is uit die toernooi geskakel. Ná sy vertoning tydens die krieketwêreldbekertoernooi het Kenia as enigste nietoetsland van die IKR volle EDI-status verkry, wat aan hulle nuwe speelmoontlikhede besorg het. Destyds is die span as ’n toekomstige toetsland beskou.<ref name="History" /> In September/Oktober 1996 het Kenia die Sameer-beker aangebied, waaraan ook Pakistan, Suid-Afrika en Sri Lanka deelgeneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1996-97_KENYA_Kenya_Cricket_Association_Centenary_Tournament_(Sameer_Cup)_1996-97.html |title=Sameer Cup |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134917/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1996-97_KENYA_Kenya_Cricket_Association_Centenary_Tournament_(Sameer_Cup)_1996-97.html |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Desember het Nederland Kenia vir vier eendaagse wedstryde besoek en Kenia het alle sy wedstryde gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1996-97_KENYA_Netherlands_in_Kenya_1996-97.html |title=Netherlands in Kenya, 1996 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021215937/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1996-97_KENYA_Netherlands_in_Kenya_1996-97.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hulle het in Maart 1997 die kwarteindstryd van die Suid-Afrikaanse Standard Bank-beker behaal, maar hulle het met 104 lopies teen [[Natal (provinsie)|Natal]] op [[Kingsmead-stadion|Kingsmead]] verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/63/63651.html |title=Scorecard of Natal v Kenya match, 12 March 1997 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190315/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/63/63651.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit is opgevolg deur die IKR-trofee 1997 in [[Maleisië]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/MAL/1996-97_MAL_Carlsberg_ICC_Trophy_1996-97.html |title=1997 ICC Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220100/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/MAL/1996-97_MAL_Carlsberg_ICC_Trophy_1996-97.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het die eindstryd gehaal, maar hulle is deur [[Bengaalse nasionale krieketspan|Bangladesj]] met twee paaltjies verslaan, genoeg om vir die [[Krieketwêreldbeker 1999]] te kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/63/63800.html |title=Scorecard of Bangladesh v Kenya, 1997 ICC Trophy Final, 12 April 1997 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190131/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/63/63800.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Oktober dieselfde jaar is in Nairobi die President’s-beker aangebied, waaraan Bangladesj en Zimbabwe deelgeneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1997-98_KENYA_Kenya_Cricket_Association_Presidents_Cup_1997-98.html |title=KCA President's Cup 1997 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220129/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1997-98_KENYA_Kenya_Cricket_Association_Presidents_Cup_1997-98.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Januarie 1998 het Engeland A Kenia besoek. ’n Driedaagse wedstryd het gelykop geëindig, en Engeland A het die enigste eendaagse wedstryd, wat nie weens slegte weer afgelas is nie, gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1997-98_KENYA_England_A_in_Kenya_1997-98.html |title=England A in Kenya 1997 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220143/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1997-98_KENYA_England_A_in_Kenya_1997-98.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die daaropvolgende Standard Bank-beker het die span die eindstryd gehaal, maar met agt paaltjies teen [[Gauteng]] verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/65/65199.html |title=Scorecard of Gauteng v Kenya match, 14 January 1998 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190818/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/65/65199.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Mei het die Keniaanse span [[Indië]] vir ’n driehoekige EDI-reeks besoek, waaraan ook Bangladesj deelgeneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/IND/1997-98_IND_Coca-Cola_Triangular_Series_1997-98.html |title=Coca-Cola Triangular Series 1998 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220212/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/IND/1997-98_IND_Coca-Cola_Triangular_Series_1997-98.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die laaste groepwedstryd het Kenia ’n verrassende oorwinning oor Indië met 69 lopies aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/65/65848.html |title=Scorecard of India v Kenya match, 28 May 1998 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190412/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/65/65848.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarna het Kenia aan die kriekettoernooi tydens die [[Statebondspele]] in Maleisië deelgeneem en in sy groep teen Nieu-Seeland, Pakistan en [[Skotse nasionale krieketspan|Skotland]] te staan gekom. Hull het egter net die Skotte verslaan sodoende in die punteleër derde geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/MAL/1998-99_MAL_Commonwealth_Games_1998-99.html |title=1998 Commonwealth Games cricket tournament |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121013200934/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/MAL/1998-99_MAL_Commonwealth_Games_1998-99.html |archive-date=13 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het met ’n driehoekige reeks in [[Bangladesj]] teen beide die gasheer en Zimbabwe op die Krieketwêreldbeker 1999 voorberei.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/BDESH/1998-99_BDESH_Meril_International_Tournament_1998-99.html |title=Meril International Tournament 1999 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220242/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/BDESH/1998-99_BDESH_Meril_International_Tournament_1998-99.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die eintlike Krieketwêreldbeker in 1999 is hulle saam met Engeland, Indië, Suid-Afrika, Sri Lanka en Zimbabwe in dieselfde groep geplaas. Ná opwarmingswedstryde teen [[Somerset]], [[Gloucestershire]] en [[Glamorgan]] het Kenia al sy vyf wedstryde tydens die toernooi duidelik verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1999_ENG_ICC_World_Cup_1999.html |title=1999 World Cup |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220300/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1999_ENG_ICC_World_Cup_1999.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná die krieketwêreldbekertoernooi het Kenia die LG-beker 1999/2000 aangebied, waaraan ook Indië, Suid-Afrika en Zimbabwe deelgeneem het, maar al sy wedstryde verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1999-00_KENYA_LG_Cup_1999-00.html |title=LG Cup 1999 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220402/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1999-00_KENYA_LG_Cup_1999-00.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die 21ste eeu het vir Kenia afgeskop met ’n besoek aan Zimbabwe vir die IKR se opkomende nasiestoernooi teen Denemarke, [[Ierse nasionale krieketspan|Ierland]], Nederland, Skotland en Zimbabwe A. Kenia het dié toernooi gewen<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/1999-00_ZIM_ICC_Emerging_Nations_Tournament_1999-00.html |title=Emerging Nations Tournament |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103084159/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/1999-00_ZIM_ICC_Emerging_Nations_Tournament_1999-00.html |archive-date=3 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en dié vorm op ’n toer na Indië van sewe wedstryde saamgeneem, van wie hulle net een verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/IND/1999-00_IND_Kenya_in_India_1999-00.html |title=Kenya in India 2000 |publisher=Cricket Archive |accessdate=17 Augustus 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150817071427/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/IND/1999-00_IND_Kenya_in_India_1999-00.html |archive-date=17 Augustus 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Pakistan A het in Julie na Kenia vir vyf eendaagse wedstryde en een vierdaagse eersterangse wedstryd getoer. Hulle het in die vierdaagse wedstryd gelykop gespeel en Kenia het die EDI-reeks met 4–1 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2000_KENYA_Pakistan_A_in_Kenya_2000.html |title=Pakistan A in Kenya 2000 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220506/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2000_KENYA_Pakistan_A_in_Kenya_2000.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die [[Kampioenetrofee 2000|Uitkloptoernooi]] is in Oktober 2000 in Nairobi aangebied, maar Kenia is in die voorwedstryd deur Indië verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2000-01_KENYA_ICC_KnockOut_2000-01.html |title=2000 ICC KnockOut |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220521/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2000-01_KENYA_ICC_KnockOut_2000-01.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Januarie 2001 het Sri Lanka A Kenia vir twee eersterangse en vier eendaagse wedstryde besoek. Albei eersterangse wedstryde het gelykop geëindig, terwyl Sri Lanka A die twee EDI-wedstryde gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2000-01_KENYA_Sri_Lanka_A_in_Kenya_2000-01.html |title=Sri Lanka A in Kenya 2001 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220536/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2000-01_KENYA_Sri_Lanka_A_in_Kenya_2000-01.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Wes-Indië het in Augustus vir twee eersterangse en ’n EDI-reeks van drie wedstryde na Kenia getoer. Die eerste eersterangse wedstryd is deur Wes-Indië gewen, die tweede het gelykop geëindig, en die drie EDI-wedstryde is deur die besoekers gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2001_KENYA_West_Indies_in_Kenya_2001.html |title=West Indies in Kenya 2001 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220550/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2001_KENYA_West_Indies_in_Kenya_2001.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het in Oktober aan ’n driehoekige EDI-toernooi in Suid-Afrika teen beide Indië en die gasheer deelgeneem,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/RSA/2001-02_RSA_Standard_Bank_Triangular_Tournament_2001-02.html |title=Standard Bank Triangular Tournament 2001 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220603/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/RSA/2001-02_RSA_Standard_Bank_Triangular_Tournament_2001-02.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en sy tweede EDI-oorwinning oor Indië aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/73/73213.html |title=Scorecard of India v Kenya ODI, 17 October 2001 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190401/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/73/73213.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Zimbabwe A het aan die einde van die jaar na Kenia getoer, en die eersterangse reeks met 0–1 en die eendaagse reeks met 2–3 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2001-02_KENYA_Zimbabwe_A_in_Kenya_2001-02.html |title=Zimbabwe A in Kenya 2001 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220630/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2001-02_KENYA_Zimbabwe_A_in_Kenya_2001-02.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het in vroeg 2002 na Sri Lanka getoer, en drie eersterangse en drie eendaagse wedstryde teen Sri Lanka A gespeel. Sri Lanka A het al die drie eersterangse wedstryde gewen, terwyl Kenia die EDI-reeks met 2–1 beklink het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/SL/2001-02_SL_Kenya_in_Sri_Lanka_2001-02.html |title=Kenya in Sri Lanka 2002 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220643/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/SL/2001-02_SL_Kenya_in_Sri_Lanka_2001-02.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die MKK het kort daarna na Kenia getoer, en een driedaagse en ses eendaagse wedstryde teen die gasheer gespeel. Vyf van die eendaagse wedstryde is deur Kenia gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2001-02_KENYA_Marylebone_Cricket_Club_in_Kenya_2001-02.html |title=MCC in Kenya 2002 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220718/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2001-02_KENYA_Marylebone_Cricket_Club_in_Kenya_2001-02.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het toe aan die Sesnasiesuitdaagtoernooi in [[Windhoek]], [[Namibië]], deelgeneem en teen [[Kanadese nasionale krieketspan|Kanada]], [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]], Nederland, Sri Lanka A en Zimbabwe A gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/NAMIB/2001-02_NAMIB_ICC_Six_Nations_Challenge_2001-02.html |title=2002 ICC 6 Nations Challenge |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319061124/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/NAMIB/2001-02_NAMIB_ICC_Six_Nations_Challenge_2001-02.html |archive-date=19 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het dié toernooi gewen, nadat hulle Sri Lanka A met drie paaltjies in die eindstryd verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/74/74465.html |title=Scorecard of Kenya v Sri Lanka A match, 14 April 2002 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190207/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/74/74465.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Augustus/September het Kenia ’n driehoekige toernooi teen beide Australië en Pakistan aangebied, maar al vier sy wedstryde verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2002_KENYA_PSO_Tri-Nation_Tournament_2002.html |title=Kenya PSO Tri-Nation Tournament 2002 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220757/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2002_KENYA_PSO_Tri-Nation_Tournament_2002.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarna het die Keniane aan die [[Kampioenetrofee 2002]] deelgeneem, maar teen beide Wes-Indië en Suid-Afrika verloor, waardeur hulle versuim het om tot die volgende rondte te vorder.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/SL/2002-03_SL_ICC_Champions_Trophy_2002-03.html |title=2002 ICC Champions Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220822/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/SL/2002-03_SL_ICC_Champions_Trophy_2002-03.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In November het Namibië na Kenia getoer om vier eendaagse wedstryde te speel. Kenia het dié reeks met 2–1 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2002-03_KENYA_Namibia_in_Kenya_2002-03.html |title=Namibia in Kenya 2002 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105082417/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2002-03_KENYA_Namibia_in_Kenya_2002-03.html |archive-date=5 November 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het toe na Zimbabwe getoer om die jaar af te rond, en drie eendaagse wedstryde teen Zimbabwe A, en ’n EDI-reeks van drie wedstryde teen die volle Zimbabwiese span gespeel. Zimbabwe het die EDI-reeks met 2–0 gewen, nadat een wedstryd onbeslis geëindig het, en Zimbabwe A het sy reeks teen Kenia met 2–1 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/2002-03_ZIM_Kenya_in_Zimbabwe_2002-03.html |title=Kenya in Zimbabwe 2002 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220855/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/2002-03_ZIM_Kenya_in_Zimbabwe_2002-03.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Krieketwêreldbeker 2003 en moontlike toetsstatus === Vir die [[Krieketwêreldbeker 2003]] moes Kenia danksy sy EDI-status nie kwalifiseer nie. Suid-Afrika het as nominale gasheer van dié toernooi opgetree, terwyl Kenia sy groepwedstryde teen Sri Lanka en [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] tuis gespeel het. Nadat die span deur Suid-Afrika duidelik verslaan is,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/76/76530.html |title=Scorecard of South Africa v Kenya match, 12 February 2003 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190328/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/76/76530.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> het Kenia herstel en Kanada met vier paaltjies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/76/76549.html |title=Scorecard of Canada v Kenya match, 15 February 2003 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190136/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/76/76549.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die derde wedstryd teen Nieu-Seeland sou in Nairobi aangebied word. Die gaste het die wedstryd egter weens veiligheidskwessies verbeur, waardeur Kenia die wedstryd sonder teenstander gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/new-zealand-cricket-reconfirms-kenyan-decision-126707 |title=New Zealand Cricket reconfirms Kenyan decision |publisher=ESPNcricinfo |author=[[Nieu-Seeland Krieket]] |date=16 Februarie 2003 |accessdate=5 April 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/new-zealand-has-nothing-to-be-sorry-for-in-kenyan-stance-126854 |title=New Zealand has nothing to be sorry for in Kenyan stance |publisher=ESPNcricinfo |author=Lynn McConnell |date=21 Februarie 2003 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Ná twee verdere oorwinnings oor Sri Lanka en Bangladesj en ’n nederlaag teen Wes-Indië het Kenia in sy groep derde geëindig en tot die Super Ses gevorder. In die Super Ses is hulle deur Indië en Australië verslaan, maar hulle het Zimbabwe met sewe paaltjies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/fantastic-kenya-through-after-zimbabwe-wilt-130386 |title=Fantastic Kenya through after Zimbabwe wilt |publisher=ESPNcricinfo |author=Stephen Lamb |date=5 Februarie 2008 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Kenia het egter by sy oorwinnings oor Nieu-Seeland en Sri Lanka gebaat en met sy derde plek tot die halfeindrondte gevorder. Soos verwag is hulle deur Indië met 91 lopies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/india-set-up-dream-final-after-brushing-kenya-aside-130566 |title=India set up dream final after brushing Kenya aside |publisher=ESPNcricinfo |author=Anand Vasu |date=14 Mei 2020 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Ná hierdie sukses is Kenia weer as die voorste kandidaat vir toetsstatus beskou.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2870000/newsid_2876500/2876555.stm |title=No Test fast-track for Kenya |publisher=[[BBC]] |author=Oliver Brett |date=22 Maart 2003 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Kenia se sukses tydens die krieketwêreldbekertoernooi is met ’n plek tydens ’n vierhoekige toernooi op die Sharjah-krieketstadion teen Pakistan, Sri Lanka en Zimbabwe beloon, maar hulle is in al hul drie wedstryde verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/UAE/2002-03_UAE_Cherry_Blossom_Sharjah_Cup_2002-03.html |title=Cherry Blossom Sharjah Cup |publisher=Cricket Archive |date=2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001193555/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/UAE/2002-03_UAE_Cherry_Blossom_Sharjah_Cup_2002-03.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia se mislukking tydens dié toernooi verwys dalk daarna hoe hulle versuim het om kapitaal uit hul sukses tydens die krieketwêreldbekertoernooi te slaan, hoewel nie al die mislukking op die veld plaasgevind het nie. Ten spyte van die hoeveelheid wedstryde wat Kenia teen nasionale A-spanne gespeel het en hul deelname aan die Carib Beer-beker 2003/04 in Wes-Indië,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/WI/2003-04_WI_Carib_Beer_Cup_2003-04.html |title=2004 Carib Beer Cup |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001193628/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/WI/2003-04_WI_Carib_Beer_Cup_2003-04.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> het Kenia in die drie jaar ná die Sharjah-toernooi net twee EDI-wedstryde teen Indië en Pakistan tydens die [[Kampioenetrofee 2004]] gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/2004_ENG_ICC_Champions_Trophy_2004.html |title=2004 ICC Champions Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001193704/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/2004_ENG_ICC_Champions_Trophy_2004.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Volgens verskeie waarnemers moes Kenia ná sy prestasie tydens die Krieketwêreldbeker 2003 toetsstatus verkry het,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theroar.com.au/2018/03/03/decline-fall-kenyan-cricket/ |title=The decline and fall of Kenyan cricket |publisher=The Roar |date=2 Maart 2018 |accessdate=5 April 2026}}</ref> nadat hulle glo reeds in 2000 op die punt was om toetsstatus te ontvang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/test-status-kenya-s-next-but-who-then-88868 |title=Test Status: Kenya's next, but who then? |publisher=ESPNcricinfo |date=13 Julie 2000 |accessdate=5 April 2026}}</ref> === Die krisis === Terugslae buite die krieketveld het ook gebeur, toe [[Maurice Odumbe]] in Augustus 2004 weens wedstrydknoeiery verban is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-charges-against-odumbe-135260 |title=The charges against Odumbe |publisher=ESPNcricinfo |date=18 Augustus 2004 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Die span het ook onder ’n reeks spelerstakings gely, aangesien die beheerliggaam nie in staat was om aan sy finansiële verpligtinge te voldoen nie.<ref name="History" /> Die IKR het die Interkontinentale Beker ingevoer om die nietoetslande aan meerdaagse wedstryde gewoon te laat raak. Tydens die eerste Interkontinentale beker se halfeindstryd is Kenia se deur die stakings verswakte span deur Skotland geklop,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/81/81056.html |title=Scorecard of Kenya v Scotland semi-final, 17 November 2004 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190816/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/81/81056.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en in die volgende toernooi is hulle in die eindstryd deur [[Ierse nasionale krieketspan|Ierland]] verslaan. Die beheerliggaam se situasie het vererger, aangesien dit nie in staat was om aan die IKR se vereistes te voldoen nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/court-bars-fresh-kenyan-board-elections-139174 |title=Court bars fresh Kenyan board elections |publisher=ESPNcricinfo |date=1 Junie 2004 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Op die hoogtepunt van dié geskil was die Keniaanse krieket sonder borg in internasionale isolasie.<ref name="History" /> === Herbou === As deel van ondersoeke oor wanbestuur het die Keniaanse regering vroeg in 2005 die Keniaanse beheerliggaam ontbind en vervang met ’n nuwe beheerliggaam, Krieket Kenia (Engels: ''Cricket Kenya'', CK; Swahili: ''Shirikisho la Kriketi Kenya''), en gepoog om dit te laat vestig.<ref name="History" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/another-day-of-confusion-in-kenya-144648 |title=Another day of confusion in Kenya |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=16 Junie 2007 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Vervolgens het die IKR gedreig om Kenia van sy EDI-status te ontneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-to-lose-odi-member-status-146267 |title=Kenya to lose ODI member status |publisher=ESPNcricinfo |date=16 Junie 2007 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Daarna het herbou van Keniaanse krieket begin. Nadat die spelers hul staking beëindig het, het die span tydens die Interkontinentale Beker 2005 die halfeindstryd gehaal. Hulle het op die halfeindstryd met ’n toer na Zimbabwe vir twee eersterangse en een eendaagse wedstryd teen Zimbabwe A voorberei. Hulle het al drie wedstryde gewen,<ref name="KinZ0506">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/2005-06_ZIM_Kenya_in_Zimbabwe_2005-06.html |title=Kenya in Zimbabwe 2005/06 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001194031/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/2005-06_ZIM_Kenya_in_Zimbabwe_2005-06.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en in die halfeindstryd gelykop teen Bermuda gespeel<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/83/83902.html |title=Scorecard of Bermuda v Kenya match, 23 October 2005 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190304/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/83/83902.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> maar hulle het in die eindstryd teen Ierland verloor, ondanks hul telling van 404/4 in hul eerste beurt.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/83/83930.html |title=Scorecard of Ireland v Kenya final, 27 October 2005 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190036/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/83/83930.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die herbouproses was in volle swaai en Kenia het weer begin om EDI-wedstryde te speel. Hul terugkoms tot EDIs is met ’n reeks van vyf wedstryde teen Zimbabwe ingelui, wat met 2–2 gelykop geëindig het.<ref name="KinZ0506" /> Dit is deur ’n EDI-reeks met vier wedstryde teen Bangladesj opgevolg, maar Kenia het tydens dié reeks al sy wedstryde verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/BDESH/2005-06_BDESH_Kenya_in_Bangladesh_2005-06.html |title=Kenya in Bangladesh 2006 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001194102/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/BDESH/2005-06_BDESH_Kenya_in_Bangladesh_2005-06.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die Interkontinentale Beker 2007/08 het die Keniane swak begin, teen Nederland gelykop gespeel<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/86/86450.html |title=Scorecard of Kenya v Netherlands match, 29 March 2006 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190416/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/86/86450.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en ’n nederlaag teen Kanada gely,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/86/86453.html |title=Scorecard of Canada v Kenya match, 29 July 2006 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190014/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/86/86453.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> maar hulle het herstel en twee EDI-oorwinnings oor dieselfde span op die Toronto Cricket, Skating and Curling Club aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/CAN/2006_CAN_Kenya_in_Canada_2006.html |title=Kenya in Canada 2006 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001194317/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/CAN/2006_CAN_Kenya_in_Canada_2006.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Bangladesj het in Augustus na Kenia getoer en al sy drie EDI-wedstryde gewen,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2006_KENYA_Bangladesh_in_Kenya_2006.html |title=Bangladesh in Kenya 2006 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20120616110543/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2006_KENYA_Bangladesh_in_Kenya_2006.html |archive-date=16 Junie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> voordat hulle tydens die Interkontinentale Beker teen Bermuda gelykop gespeel<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/86/86456.html |title=Scorecard of Kenya v Bermuda match, 5 November 2006 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190143/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/86/86456.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en drie EDI-oorwinnings oor dieselfde span aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2006-07_KENYA_Bermuda_in_Kenya_2006-07.html |title=Bermuda in Kenya 2006 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001194454/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2006-07_KENYA_Bermuda_in_Kenya_2006-07.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die jaar 2007 het die span met hul oorwinning tydens die Drienasies-toernooi in [[Mombasa]] oor Kanada en Skotland ingelui.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2006-07_KENYA_ICC_Associates_Kenya_Tri-Series_2006-07.html |title=ICC Associates Tri-Series (Kenya) 2007 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001194527/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2006-07_KENYA_ICC_Associates_Kenya_Tri-Series_2006-07.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hulle het toe afdeling een van die Wêreldkrieketliga op drie krieketgronde in Nairobi aangebied, waaraan ook Bermuda, Kanada, Ierland, Nederland en Skotland deelgeneem het. Kenia het dié toernooi gewen, nadat hulle Skotland in die eindstryd verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2007_KENYA_ICC_World_Cricket_League_2007.html |title=2007 ICC World Cricket League Division One |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134928/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2007_KENYA_ICC_World_Cricket_League_2007.html |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarop het die [[Krieketwêreldbeker 2007]] in Wes-Indië gevolg, Kenia se vierde verskyning tydens ’n krieketwêreldbekertoernooi. Kenia het Kanada in die groepfase verslaan, maar hulle het teen Engeland en Nieu-Seeland verloor, waarvolgens hulle die Super Agt misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/WI/2006-07_WI_ICC_World_Cup_2006-07.html |title=2007 Cricket World Cup |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924140702/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/WI/2006-07_WI_ICC_World_Cup_2006-07.html |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die [[T20I-wêreldbeker 2007]] in Suid-Afrika is Kenia ná twee duidelike nederlae teen Sri Lanka en Nieu-Seeland ook in die groepfase uitgeskakel. Aansluitend het Kenia reeds in die kwalifiseringsrondtes vir dié toernooi misluk (2008: vierde plek; 2010: groepfase; 2012: negende plek). In Oktober 2007, weerskante van Interkontinentale Bekerwedstryde, het Kenia Kanada vir twee EDI-wedstryde gehuisves<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/canada-tour-of-kenya-and-namibia-2007-08-296682/kenya-vs-canada-2nd-odi-296687/match-report |title=Classy Obanda seals series for Kenya |publisher=ESPNcricinfo |date=20 Oktober 2007 |accessdate=5 April 2026}}</ref> en toe Bermuda vir drie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/bermuda-tour-of-kenya-and-united-arab-emirates-2007-08-313543/kenya-vs-bermuda-3rd-odi-313994/match-report |title=Wise Tikolo edges thriller for Kenya |publisher=ESPNcricinfo |date=28 Oktober 2007 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Kenia het al vyf wedstryde gewen, met ’n sterk boulwerk wat ’n relatief maklike lopiejaag opgestel het wanneer hulle tweede begin kolf het. [[Lêer:Kisumu City.jpg|duimnael|Die Jomo Kenyatta Sportgrond in Kisumu, 2008]] In Augustus 2008, ná ’n onderbreking van nege maande sonder enige EDI- of T20I-wedstryd, het Kenia vir verskeie reekse na Ierland, Skotland en Nederland getoer. Dit het tot ’n teleurstellende toer gelei, waartydens reën en ’n swak Keniaanse kolfwerk die hoofonderwerpe was. Kenia het aan die T20I-wêreldbekerkwalifisering in [[Belfast]], [[Noord-Ierland]], die kwalifiserende toernooi vir assosiaatlede, deelgeneem. Hulle het dié toernooi as een van die gunstelinge betree, en tweede in Groep B met ’n nederlaag teen Nederland en ’n oorwinning oor Kanada geëindig, ná nederlae teen beide Ierland en Skotland in die uitklopfase het Kenia egter vierde laat eindig, waarvolgens hulle die [[T20I-wêreldbeker 2009]] misgeloop het. Kenia het daarna aan drie EDI-reekse dwarsdeur Europa deelgeneem, maar dit het net in twee uitgereëne wedstryde in Skotland, ’n nederlaag in ’n natgereëne wedstryd in Nederland en ’n nederlaag tydens ’n reeks van drie wedstryde in Ierland met 0–1 geëindig. In Oktober 2008 het die Keniane beide Ierland en Zimbabwe tydens ’n EDI-reeks in Nairobi gehuisves, maar ná ’n nederlaag teen Ierland en ’n oorwinning oor Zimbabwe is al hul drie oorblywende wedstryde uitgereën.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/tri-nation-tournament-in-kenya-2008-09-325553/kenya-vs-zimbabwe-final-367329/match-report |title=Teams share trophy as rain washes out final |publisher=ESPNcricinfo |date=25 Oktober 2008 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Aansluitend het Kenia vir twee EDI-wedstryde na Suid-Afrika getoer, maar hulle is in albei duidelik verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/kenya-tour-of-south-africa-oct-nov-2008-2008-09-351113/south-africa-vs-kenya-2nd-odi-360801/match-report |title=Kallis and Amla too much for Kenya |publisher=ESPNcricinfo |date=2 November 2008 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In laat Januarie en vroeg Februarie 2009 het Kenia tuis vyf EDI-wedstryde teen Zimbabwe gespeel en is in al die wedstryde verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-tour-of-kenya-2008-09-385021/kenya-vs-zimbabwe-5th-odi-385027/match-report |title=Masakadza leads Zimbabwe's 5–0 sweep |publisher=ESPNcricinfo |date=4 Februarie 2009 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In die tydperk ná die Krieketwêreldbeker 2007 het ’n keurspan, ''Kenia Select'', aan die Zimbabwiese Logan-beker deelgeneem, maar hulle kon nie ’n oorwinning aanteken nie,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/2006-07_ZIM_Logan_Cup_2006-07.html |title=2007 Logan Cup |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121002065515/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/2006-07_ZIM_Logan_Cup_2006-07.html |archive-date=2 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en ook teen Zimbabwe A verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/120/120501.html |title=Scorecard of Zimbabwe A v Kenya Select match, 16 May 2007 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190120/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/120/120501.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die Interkontinentale Beker 2009–2010, waarvoor Kenia met sy kwalifisering vir die [[Krieketwêreldbeker 2011]] gekwalifiseer het, het hulle in die vyfde plek geëindig. In sy openingswedstryd van die Krieketwêreldbeker 2011 in Bangladesj, Indië en Sri Lanka het Kenia ’n duidelike nederlaag met tien paaltjies teen Nieu-Seeland gely, nadat hulle op 69 lopies uitgeboul is en Nieu-Seeland die wedstryd binne-in agt boulbeurte beklink het sonder om ’n paaltjie af te staan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://iccworld-cup2011.blogspot.com/2011/02/kenya-vs-new-zealand-chennai-20th.html |title=New Zealand vs Kenya |publisher=iccworld-cup2011.blogspot |date=20 Februarie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In dieselfde jaar is Kenia tydens ’n kort EDI-reeks van twee wedstryde deur Nederland in Sportspark Westvielt, Voorburg, platgeloop. Tydens dié reeks is Kenia se swak kolfwerk opgemerk. Hulle het net 208/8 in die eerste wedstryd<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-championship-2011-2013-14-518430/netherlands-vs-kenya-9th-match-523482/match-report |title=Netherlands down Kenya in close finish |publisher=ESPNCricinfo |date=12 September 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> en ’n nog kleiner telling van 184/8 in die tweede wedstryd aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-championship-2011-2013-14-518430/netherlands-vs-kenya-10th-match-523483/match-report |title=Barresi stars as Netherlands down Kenya again |publisher=ESPNcricinfo |date=13 September 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> [[Seren Waters]] en die kaptein [[Collins Obuya]] was die beste kolwers, Waters het 71 lopies in die eerste wedstryd en Obuya 54 lopies in die tweede wedstryd aangeteken. === Hervormings in 2011 === [[Lêer:Icc Wcl Championship Nepal Vs Kenya Tu Ground Kathmandu @ Nepal 6.jpg|duimnael|[[Krieket]]wedstryd tussen Kenia en [[Nepalese nasionale krieketspan|Nepal]] in [[Katmandoe]] op 13 Maart 2017]] Die Keniaanse spelers het oor jare heen oor die meeste professionele spelers onder die assosiaatlede beskik. Die eerste keer wat Krieket Kenia kennis geneem het van die ongebalanseerde span was tydens die Krieketwêreldbeker 2011, toe die wanverhouding van amateur- teenoor professionele spelers opgemerk is,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/world-cup-2011-cricket-kenya-chief-hints-at-team-discord-503269 |title=Cricket Kenya chief hints at team discord |publisher=ESPNCricinfo |date=27 Februarie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> nadat Kenia ’n teleurstellende toernooi gehad en al sy ses wedstryde verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-v-zimbabwe-disappointing-farewell-for-steve-tikolo-507286 |title=Disappointing farewell for Tikolo |publisher=ESPNcricinfo |date=20 Februarie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Krieket Kenia het aangekondig dat hulle die krieketwêreldbekertoernooi se debakel ná afloop van dié toernooi sal hersien. Dit het ’n reeks hervormings wat deur die raad geïnisieer is, ingelui.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/world-cup-2011-cricket-kenya-to-review-world-cup-debacle-507417 |title=Cricket Kenya to review World Cup debacle |publisher=ESPNcricinfo |date=21 Maart 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> As deel van die hervormings het die beheerliggaam die voormalige Sahara Eliteliga met Oos-Afrikaanse toernooie vervang. Terwyl die Oos-Afrikaanse Premierliga ’n T20-toernooi is, is die Oos-Afrikaanse beker ’n EDI-toernooi. Die nuwe toernooie is deur die beheerliggaam van stapel gestuur in die hoop dat hulle nuwe talente vir die Keniaanse span sal oplewer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-prepare-for-new-superleagues-527519 |title=Kenya prepare for new superleagues |publisher=ESPNcricinfo |date=15 Augustus 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Binne maande het die Oos-Afrikaanse toernooie ’n hoë belangstelling verwerf en die intensiteit het skerp gestyg, soos dit uit ’n ESPNcricinfo-onderhoud met Krieket Kenia se [[hoof- uitvoerende beampte]] Tom Sears blyk.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/cricket-kenya-ceo-tom-sears-is-happy-with-new-east-african-competitions-534464 |title='Players know consistency will be the criterion for national selection' |publisher=ESPNcricinfo |date=2 Oktober 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> ’n Verdere belangrike hervorming wat deur die nuwe beheerliggaam ingebring is, was om met die ou personeel weg te doen. Soos dit die ESPN-joernalis Martin Williamson beskryf het, was die ou personeel nie aan vertoning toegewyd nie, maar eerder aan selfsugtige wense.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/martin-williamson-kenyan-board-right-to-dump-old-guard-521693 |title=Kenyan board right to dump old guard |publisher=ESPNcricinfo |date=3 Julie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Die nuwe kontrakte het heeltemal met die verlede gebreek en die nuwe kaptein [[Collins Obuya]] was op 29 die oudste speler. Ervare spelers soos die voormalige kaptein [[Jimmy Kamande]], ’n veteraan van vyf krieketwêreldbetertoernooie, [[Thomas Odoyo]], en ander het nie eens in aanmerking gekom nie. Soos verwag het die ontslane spelers vinnig reageer en volgens hulle het dit die dood van Keniaanse krieket versnel. Hulle is ook deur die Keniaanse media bygestaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-s-new-contracts-cut-ties-with-the-past-521372 |title=Kenya's new contracts cut ties with the past |publisher=ESPNcricinfo |date=30 Junie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Onder die 20 krieketspelers wat wel kontrakte aangebied is, is aan 13 sentrale kontrakte aangebied. Nadat vyf spelers dié kontrakte van die hand gewys het, het die dinge nog moeiliker geword. Sears het daarop gesê dat hulle tevrede is met die groep van sewe spelers wat hulself verbind het tot Krieket Kenia, terwyl hulle ewe teleurgesteld is met diegene wat die kontrakte verwerp het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-news-five-players-turn-down-kenya-contracts-524064 |title=Five players turn down Kenya contracts |publisher=ESPNcricinfo |date=21 Julie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Gevolglik is hulle vir die span, wat tydens die Interkontinentale Beker teen die [[Verenigde Arabiese Emirate se nasionale krieketspan|Verenigde Arabiese Emirate]] te staan gekom het, nie benoem nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-v-uae-intercontinental-cup-kenya-leave-out-players-who-refused-contracts-524300 |title=Kenya leave out players who refused contracts |publisher=ESPNcricinfo |date=22 Julie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Krieket Kenia het kontrakte aan verdienstelike jong, talentvolle spelers aangebied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenyan-youngsters-rewarded-with-central-contracts-530746 |title=Youngsters rewarded with central contracts |publisher=ESPNcricinfo |date=1 September 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Die agt spelers wat die raad se kontrakte verwerp het, is later ingesluit en het gevra dat hul menings gehoor word, en ondanks die nuwe kans wat die raad aan hulle toegestaan het, het hulle uiteindelik ’n sterk standpunt teen die raad ingeneem. Terwyl Obanda, Shem en James Ngoche, Odhiambo en Otieno nuwe aanbiedinge gemaak is, het Ouma, Luseno en Nelson ’n driemaandse ooreenkoms tot Maart 2012, onderhewig aan prestasie, met die raad gesluit. Indien hulle iets goeds sou kon bydra, kon hulle weer hul plek in die span inneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/cricket-kenya-plays-hardball-with-militant-players-530748 |title=Cricket Kenya plays hardball with militant players |publisher=ESPNcricinfo |date=1 September 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Intussen is die voormalige Otago-afrigter [[Mike Hesson]] as nasionale afrigter aangestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-news-mike-hesson-appointed-kenya-coach-523811 |title=Mike Hesson appointed Kenya coach |publisher=ESPNcricinfo |date=19 Julie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Onmiddellik daarna het Hesson in ’n onderhoud met die koerant ''Otago Daily Times'' aangekondig dat hy aangestel is om die geskil tussen die spelers en die raad op te los en te beëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/hesson-s-kenyan-baptism-of-fire-542932 |title=Hesson's Kenyan baptism of fire |publisher=ESPNcricinfo |date=29 November 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> === Misgelope toernooie === Die hervormings het egter nie tot die gewensde sukses gelei nie, aangesien die Keniaanse nasionale Krieketspan nie meer vir ’n toernooi kon kwalifiseer nie. Kenia se laaste deelname aan ’n IKR-toernooi was die Interkontinentale Beker 2011–2013, waar hulle egter onder die laaste plekke afgesluit het. Die daaropvolgende Interkontinentale Beker 2015–2017 het hulle misgeloop. Nadat Kenia tydens die Kwalifisering 2014 in die Super Ses uitgeskakel is – en sodoende die span sy EDI-status in Januarie 2014 verloor het, wat hulle sedert 1996 geniet het – het hulle die [[Krieketwêreldbeker 2015]] in Australië en Nieu-Seeland misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/netherlands-kenya-and-canada-lose-odi-status-714845 |title=Netherlands, Kenya and Canada lose ODI status |publisher=ESPNcricinfo |date=1 Februarie 2014 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Kenia het die kwalifisering vir die [[Krieketwêreldbeker 2019]] in Engeland en Wallis in 2015 in die afdeling twee begin, waar hulle derde geëindig en die Kampioenskap 2015–17 gehaal het. Die span het egter in die vyfde plek geëindig en sodoende die toernooi misgeloop, aangesien net die beste vier spanne gekwalifiseer het. Vervolgens is Kenia gerelegeer in afdeling twee, wat in 2018 begin en deel gevorm het van die kwalifisering vir die [[Krieketwêreldbeker 2023]] in Indië. In die afdeling twee het Kenia egter al sy vyf wedstryde verloor en sesde geëindig, waarvolgens die span in die afdeling drie gerelegeer is. Kenia het in die vierde plek geëindig en is in die Uitdaagliga 2019–2022 gerelegeer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/associates-pathway-to-2023-world-cup-undergoes-major-revamp-1162819 |title=Associates pathway to 2023 World Cup undergoes major revamp |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=20 Oktober 2018 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Kenia het dié toernooi in die vierde plek afgesluit en daarmee in die Uitdaagliga 2023–2026 vir die [[Krieketwêreldbeker 2027]] aangebly. As gevolg van sy swak plasing in die EDI-ranglys en die latere ontneming van hul EDI-status kon Kenia sedert 2006 nie meer aan die [[Kampioenetrofee]] deelneem nie. In die kwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker]]toernooie het Kenia nie beter gevaar nie, nadat hulle tydens die kwalifisering 2013 elfde eindig en die [[T20I-wêreldbeker 2014]] in Bangladesj misgeloop het. Die kwalifisering 2015 het Kenia in die negende plek afgesluit en sodoende die [[T20I-wêreldbeker 2016]] in Indië misgeloop. Tydens die kwalifisering 2019 het Kenia weer elfde geëindig en sodoende die [[T20I-wêreldbeker 2021]] in [[Oman]] en die [[Verenigde Arabiese Emirate]] misgeloop. Tydens die Afrikakwalifisering in [[Rwanda]] is Kenia in sy laaste wedstryd deur [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]] geklop en het vervolgens die [[T20I-wêreldbeker 2022]] in Australië misgeloop. Sedert 2019 geniet Kenia soos alle IKR-lede volle [[Twintig20|T20I-status]].<ref name="T20I-status" /> Die T20I-wêreldbeker se Afrikakwalifisering 2023 in Namibië het Kenia ná drie oorwinnings en nederlae elk in die vierde plek afgesluit, waarmee hulle die [[T20I-wêreldbeker 2024]] in Wes-Indië en die Verenigde State misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/africa/67554322 |title=Uganda: T20 World Cup qualification 'a dream come true', says captain Brian Masaba |publisher=[[BBC]] |date=30 November 2023 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Tydens die Afrikakwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker 2026]] het die Keniane die derde plek behaal en daarmee die hooftoernooi in Indië en Sri Lanka misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/namibia-zimbabwe-qualify-for-2026-men-s-t20-world-cup-1505360 |title=Namibia, Zimbabwe qualify for 2026 men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=2 Oktober 2025 |accessdate=5 April 2026}}</ref> == Kleure == In EDI- en T20I-krieket dra Kenia groen truie met rooi moue en ’n rooi V-halslyn en groen broeke. Veldspelers dra ’n rooi bofbalpet of ’n rooi sonhoed. Die kolwers se helms is groen geverf. Gedurende IKR-toernooie verskyn die borg se embleem op die regter mou en die belettering ''KENYA'' verskyn op die middel van die trui. Die Keniaanse nasionale krieketspan se bynaam is ''Simbas'', Swahili vir “[[leeu]]”.<ref name="Simbas" /> Krieket Kenia se kenteken toon derhalwe ’n leeu. == Tuisstadions == {{Location map+ |Kenia |caption=Ligging van Keniaanse krieketstadions |places= {{location map~|Kenia|label=<small>[[Aga Khan Sportklubveld|Aga]]/[[Jaffery Sportklubveld|Jaffery]]</small>|position=left|lat=-1.260499|long=36.823935}} {{location map~|Kenia|label=<small>[[Gymkhana Klubveld|Gymkhana]]</small>|position=right|lat=-1.27|long=36.827361}} {{location map~|Kenia|label=<small>[[Mombasa Sportklub|Mombasa]]</small>|position=right|lat=-4.03|long=39.40}} {{location map~|Kenia|label=<small>[[Nairobi Klubveld|Nairobi]]</small>|position=bottom|lat=-1.296944|long=36.81}} {{location map~|Kenia|label=<small>[[Ruaraka Sportklubveld|Ruaraka]]/[[Simba Unieveld|Simba]]</small>|position=top|lat=-1.258889|long=36.858333}} }} Kenia beskik oor geen amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die Keniaanse nasionale krieketspan gebruik vir hul krieketwedstryde eerder ’n verskeidenheid stadions dwarsdeur Kenia: {| border="0" class="wikitable sortable" |- bgcolor="#cccccc" ! No. !! Stadion !! Plek !! Eerste wedstryd |- | 1 | [[Gymkhana Klubveld]] | [[Nairobi]] | 1 Oktober 1996 |- | 2 | [[Aga Khan Sportklubveld]] | Nairobi | 2 Oktober 1996 |- | 3 | [[Simba Unieveld]] | Nairobi | 15 Augustus 2001 |- | 4 | [[Mombasa Sportklub]] | [[Mombasa]] | 11 November 2006 |- | 5 | [[Jaffery Sportklubveld]] | Nairobi | 29 Januarie 2007 |- | 6 | [[Ruaraka Sportklubveld]] | Nairobi | 30 Januarie 2007 |} == Spelers == === Spelerstatistieke === Daar het altesaam 50 spelers [[Internasionale eendagwedstryd|EDI-]] en 50 spelers [[Twintig20|T20I-krieket]] vir Kenia gespeel. Vervolgens die spelers wat vir die Keniaanse span die meeste lopies aangeteken en die meeste paaltjies geneem het. ==== Lopies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |EDI ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | EDIs ! scope=col | Lopies ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Lopies |- |style="text-align:left;"| [[Steve Tikolo]] | 1996–2014 | align=center | 131 | align=center | '''3&nbsp;369''' | [[Rakep Patel]] | 2008–hede | align=center | 93 | align=center | '''1&nbsp;930''' |- | [[Thomas Odoyo]] | 1996–2014 | align=center | 131 | align=center | '''2&nbsp;366''' | [[Collins Obuya]] | 2007–2024 | align=center | 75 | align=center | '''1&nbsp;742''' |- | [[Collins Obuya]] | 2001–2014 | align=center | 104 | align=center | '''2&nbsp;044''' | [[Irfan Karim]] | 2013–2024 | align=center | 64 | align=center | '''1&nbsp;291''' |- | [[Kennedy Otieno]] | 1996–2009 | align=center | {{0}}90 | align=center | '''2&nbsp;016''' | [[Rushab Patel]] | 2019–2024 | align=center | 56 | align=center | '''1&nbsp;054''' |- | [[Ravi Shah]] | 1998–2007 | align=center | {{0}}56 | align=center | '''1&nbsp;506''' | [[Alex Obanda]] | 2007–2023 | align=center | 51 | align=center | '''{{0}}797''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 5 April 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=2;id=26;type=team |title=Records / Kenya / One-Day Internationals / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> | colspan=4 | <small>Korrek teen: 5 April 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=3;id=26;type=team |title=Records / Kenya / Twenty20 Internationals / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> |} ==== Paaltjies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |EDI ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | EDIs ! scope=col | Paaltjies ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Paaltjies |- | [[Thomas Odoyo]] | 1996–2014 | align=center | 131 | align=center | '''141''' | [[Shem Ngoche]] | 2010–hede | align=center | 104 | align=center | '''120''' |- | [[Steve Tikolo]] | 1996–2014 | align=center | 131 | align=center | '''{{0}}93''' | [[Vraj Patel]] | 2021–2023 | align=center | 64 | align=center | '''{{0}}86''' |- | [[Peter Ongondo]] | 1999–2011 | align=center | {{0}}78 | align=center | '''{{0}}75''' | [[Lucas Oluoch]] | 2013–hede | align=center | {{0}}72 | align=center | '''{{0}}70''' |- | [[Nehemiah Odhiambo]] | 2006–2014 | align=center | {{0}}69 | align=center | '''{{0}}70''' | [[Peter Langat]] | 2021–hede | align=center | {{0}}42 | align=center | '''{{0}}42''' |- | [[Hiren Varaiya]] | 2006–2014 | align=center | {{0}}63 | align=center | '''{{0}}68''' | [[Rakep Patel]] | 2008–hede | align=center | {{0}}93 | align=center | '''{{0}}38''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 5 April 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=2;id=26;type=team |title=Records / Kenya / One-Day Internationals / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> | colspan=4 | <small>Korrek teen: 5 April 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=3;id=26;type=team |title=Records / Kenya / Twenty20 Internationals / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> |} === Spankapteins === Tot op hede was agt spelers reeds die [[Kaptein (sport)|kaptein]] vir Kenia tydens ’n EDI-wedstryd en tien tydens ’n T20I.<ref>Die tydperk verwys na die ooreenstemmende krieketseisoen waarin die eerste of laaste wedstryd van die tyd as kaptein gespeel is.</ref> {| border="0" class="wikitable sortable" |-bgcolor="#cccccc" ! colspan="3" | EDI<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/list_captains.html?class=2;id=26;type=team |title=Records / Kenya / One-Day Internationals / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> ! colspan="2" | T20I<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/list_captains.html?class=3;id=26;type=team |title=Records / Kenya / Twenty20 Internationals / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> |- ! No. !! Naam !! Tydperk !! Naam !! Tydperk |- | 1 | Maurice Odumbe | 1996–2001 | Steve Tikolo | 2007–2008 |- | 2 | Aasif Karim | 1997–1999 | Thomas Odoyo | 2007 |- | 3 | Steve Tikolo | 2001–2011 | Morris Ouma | 2010 |- | 4 | Thomas Odoyo | 2002–2006 | Collins Obuya | 2012–2013 |- | 5 | Morris Ouma | 2009–2010 | Shem Ngoche | 2019–2022 |- | 6 | Jimmy Kamande | 2010–2011 | Sachin Bhudia | 2022 |- | 7 | Collins Obuya | 2011–2013 | Lucas Oluoch | 2023 |- | 8 | Rakep Patel | 2014 | Rakep Patel | 2023–2025 |- | 9 | | | Irfan Karim | 2024 |- | 10 | | | '''Dhiren Gondaria''' | 2025–hede |} == Rekords == === EDI-rekord teen ander lande === {| class="wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Wedstryde !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste oorwinning |- |colspan="16" style="text-align:center"| '''t. Toetslande''' |- |align="left"| {{Cr-AF}} || 6 || 2 || 4 || 0 || 0 || 33,33 || 7 Oktober 2010 |- |align="left"| {{Cr-AU}} || 5 || 0 || 5 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-BD}} || 14 || 6 || 8 || 0 || 0 || 42,85 || 10 Oktober 1997 |- |align="left"| {{Cr-EN}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-IE}} || 10 || 2 || 7 || 0 || 1 || 22,22 || 2 Februarie 2007 |- |align="left"| {{Cr-IN}} || 13 || 2 || 11 || 0 || 0 || 15,38 || 28 Mei 1998 |- |align="left"| {{Cr-NZ}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-PK}} || 6 || 0 || 6 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-LK}} || 6 || 1 || 5 || 0 || 0 || 16,66 || 24 Februarie 2003 |- |align="left"| {{Cr-ZA}} || 10 || 0 || 10 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-WI}} || 6 || 1 || 5 || 0 || 0 || 16,66 || 29 Februarie 1996 |- |align="left"| {{Cr-ZW}} || 32 || 5 || 25 || 0 || 2 || 16,66 || 12 Maart 2003 |- |colspan="16" style="text-align:center"| '''t. Assosiaatlede''' |- |align="left"| {{Cr-BM}} || 8 || 8 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 11 November 2006 |- |align="left"| {{Cr-CA}} || 15 || 9 || 5 || 0 || 1 || 64,28 || 15 Februarie 2003 |- |align="left"| {{Cr-NL}} || 10 || 3 || 7 || 0 || 0 || 30,00 || 31 Januarie 2007 |- |align="left"| {{Cr-XS}} || 9 || 3 || 5 || 0 || 1 || 37,50 || 17 Januarie 2007 |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''154''' || '''42''' || '''107''' || '''0''' || '''5''' || '''27,27''' || 29 Februarie 1996 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met EDI #4946 op 4 April 2026. Laaste keer hersien op 5 April 2026. Wenpersentasies sluit onbesliste wedstryde uit en tel gelykop as ’n halwe oorwinning.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=2;id=26;type=team |title=Records / Kenya / ODI matches / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=4 April 2026 |accessdate=5 April 2026}}</ref> |} === Krieketwêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Krieketwêreldbeker 1975|1975]] || ''Sien {{Cr-OA}}'' |- |[[Krieketwêreldbeker 1979|1979]] || ''Sien {{Cr-OA}}'' |- |[[Krieketwêreldbeker 1983|1983]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1987|1987]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1992|1992]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1996|1996]] || Eerste rondte |- |[[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] || Eerste rondte |- |[[Krieketwêreldbeker 2003|2003]] || Halfeindrondte |- |[[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] || Eerste rondte |- |[[Krieketwêreldbeker 2011|2011]] || Eerste rondte |- |[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2019|2019]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2027|2027]] || {{n.v.t.}} |- |[[Krieketwêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Kampioenetrofeerekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Kampioenetrofee 1998|1998]] || Nie toegelaat nie |- |[[Kampioenetrofee 2000|2000]] || Voorwedstryd |- |[[Kampioenetrofee 2002|2002]] || Groepfase |- |[[Kampioenetrofee 2004|2004]] || Groepfase |- |[[Kampioenetrofee 2006|2006]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2009|2009]] || Nie toegelaat nie |- |[[Kampioenetrofee 2013|2013]] || Nie toegelaat nie |- |[[Kampioenetrofee 2017|2017]] || Nie toegelaat nie |- |[[Kampioenetrofee 2025|2025]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2029|2029]] || {{n.v.t.}} |} === T20I-rekord teen ander lande === {| class="wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Wedstryde !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste T20I-oorwinning |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Toetslande''' |- |align="left"| {{Cr-AF}} || 3 || 1 || 2 || 0 || 0 || 33,33 || 11 Oktober 2013 |- |align="left"| {{Cr-BD}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-IE}} || 5 || 0 || 5 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-NZ}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-PK}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-LK}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-ZW}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Assosiaatlede''' |- |align="left"| {{Cr-BM}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 21 Oktober 2019 |- |align="left"| {{vlagland|Botswana}} || 5 || 4 || 1 || 0 || 0 || 80,00 || 24 November 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Gambië}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 22 Oktober 2024 |- |align="left"| {{vlagland|Ghana}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 21 Mei 2019 |- |align="left"| {{vlagland|Kameroen}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 19 September 2022 |- |align="left"| {{Cr-CA}} || 5 || 4 || 1 || 0 || 0 || 80,00 || 3 Augustus 2008 |- |align="left"| {{vlagland|Lesotho}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 21 November 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Malawi}} || 6 || 4 || 1 || 0 || 1 || 66,67 || 16 September 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Mali}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 20 November 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Mosambiek}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 19 Oktober 2024 |- |align="left"| {{Cr-NA}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-NL}} || 6 || 2 || 4 || 0 || 0 || 33,33 || 19 April 2013 |- |align="left"| {{Cr-NP}} || 5 || 2 || 3 || 0 || 0 || 40,00 || 26 Augustus 2022 |- |align="left"| {{Cr-NG}} || 15 || 12 || 3 || 0 || 0 || 80,00 || 20 Mei 2019 |- |align="left"| {{Cr-PG}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{vlagland|Rwanda}} || 9 || 9 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 20 November 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Seychelle}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 25 November 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Sierra Leone}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 7 Desember 2023 |- |align="left"| {{vlagland|Singapoer}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 23 Oktober 2019 |- |align="left"| {{vlagland|Sint Helena}} || 1 || 0 || 0 || 0 || 1 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-XS}} || 8 || 3 || 5 || 0 || 0 || 37,50 || 1 Februarie 2010 |- |align="left"| {{Cr-TZ}} || 5 || 3 || 2 || 0 || 0 || 60,00 || 18 November 2021 |- |align="left"| {{Cr-UG}} || 18 || 4 || 13 || 0 || 1 || 22,22 || 22 Mei 2019 |- |align="left"| {{Cr-AE}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''121''' || '''65''' || '''53''' || '''0''' || '''3''' || '''53,71''' || 3 Augustus 2008 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met T20I #3801 op 5 April 2026. Gelykop verwys na wedstryde wat deur ’n valbyl (soos ’n Superboulbeurt) beslis is. Wenpersentasies sluit onbesliste wedstryde uit en gelykop as ’n halwe oorwinning (ongeag die valbyl).''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=3;id=26;type=team |title=Records / Kenya / Twenty20 Internationals / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=5 April 2026 |accessdate=5 April 2026}}</ref> |} === T20I-wêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[T20I-wêreldbeker 2007|2007]] || Eerste rondte |- |[[T20I-wêreldbeker 2009|2009]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2010|2010]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2012|2012]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2016|2016]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2021|2021]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2026|2026]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2028|2028]] || {{n.v.t.}} |- |[[T20I-wêreldbeker 2030|2030]] || {{n.v.t.}} |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} * [[Keniaanse nasionale rugbyspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Kenya national cricket team|Keniaanse nasionale krieketspan}} * {{en}} {{sw}} [https://cricket-kenya.com/ Amptelike webwerf van Krieket Kenia] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/team/kenya-26 Kenia op ESPNcricinfo] * {{en}} [https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/cricket-kenya Kenia by die IKR] {{Nasionale krieketspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Krieket in Kenia]] [[Kategorie:Nasionale krieketspanne van Afrika]] k7xqm8wtuoya0l5ewe23vdoxl6as0zi 2890342 2890319 2026-04-05T21:40:41Z SpesBona 2720 Jammer! 2890342 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Krieketspan | naam = Kenia | beeld = Kenteken van die Keniaanse nasionale krieketspan.jpeg | byskrif = Kenteken van die Keniaanse nasionale krieketspan | bynaam = ''Simbas'' | konferensie = [[Krieket Kenia]] (CK) | t20i-kaptein = [[Dhiren Gondaria]] | afrigter = {{vlagikoon|Kenia}} [[Joseph Angara]], [[Lameck Onyango]] | toetsstatusjaar = | ikr_status = Assosiaatlid met [[Twintig20|T20I]]-status | ikr_aansluiting = 1981 | ikr_streek = [[Afrikakrieketvereniging|AKV]] (Afrika) | toetsrang = | beste_toetsrang = | edi-rang = – | beste_edi-rang = 10de (1 Mei 1998) | t20i-rang = 33ste | beste_t20i-rang = 12de (1 Maart 2007) | eerste_wedstryd = {{vlagikoon|Kenia|koloniaal}} Kenia t {{vlagikoon|Tanganjika|1923}} [[Tanzaniese nasionale krieketspan|Tanganjika]] in [[Nairobi]]; 1 Desember 1951 | eerste_toets = | mees_onlangse_toets = | aantal_toetse = | aantal_toetse_vanjaar = | toetsrekord = | toetsrekord_vanjaar = | eerste_edi = t {{Cr-IN}} op Barabati-stadion, Cuttack; 18 Februarie 1996 | mees_onlangse_edi = t {{Cr-XS}} op Hagley-ovaal, [[Christchurch]]; 30 Januarie 2014 | aantal_edis = 154 | aantal_edis_vanjaar = 0 | edi-rekord = 42/107 (27,27%)<br />(0 gelykop, 5 onbeslis) | edi-rekord_vanjaar = 0/0<br />(0 gelykop, 0 onbeslis) | wb_verskynings = 5/13 | wb_eerste = [[Krieketwêreldbeker 1996|1996]] | wb_beste = Halfeindstryd (in [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]]) | wbk_verskynings = 7 | wbk_eerste = 1982 | wbk_beste = Naaswenner (in 1994 en 1997) | kt_verskynings = 3/9 | kt_eerste = [[Kampioenetrofee 2000|2000]] | kt_beste = Groepfase (in [[Kampioenetrofee 2002|2002]] en [[Kampioenetrofee 2004|2004]]) | eerste_t20i = t {{Cr-BD}} op [[Gymkhana Klubveld]], [[Nairobi]]; 1 September 2007 | mees_onlangse_t20i = t {{Cr-TZ}} op [[Harare Sportklub]], [[Harare]]; 4 Oktober 2025 | aantal_t20is = 121 | aantal_t20is_vanjaar = 0 | t20i-rekord = 65/53 (53,71%)<br />(0 gelykop, 3 onbeslis) | t20i-rekord_vanjaar = 0/0<br />(0 gelykop, 0 onbeslis) | wt20-verskynings = 1/10 | eerste_wt20 = [[T20I-wêreldbeker 2007|2007]] | beste_wt20 = Eerste rondte (in [[T20I-wêreldbeker 2007|2007]]) | wt20k-verskynings = 9 | eerste_wt20k = 2008 | beste_wt20k = 3de plek (in 2025) | h_patroon_la = | h_patroon_b = | h_patroon_ra = | h_patroon_broek = | h_linkerarm = | h_liggaam = | h_regterarm = | h_broek = | a_patroon_la = | a_patroon_b = | a_patroon_ra = | a_patroon_broek = | a_linkerarm = | a_liggaam = | a_regterarm = | a_broek = | t_patroon_la = _redborder | t_patroon_b = _collar | t_patroon_ra = _redborder | t_patroon_broek = | t_linkerarm = 006221 | t_liggaam = 006221 | t_regterarm = 006221 | t_broek = 006221 }} Die '''Keniaanse nasionale krieketspan''' ([[Engels]]: ''Kenya national cricket team''; [[Swahili]]: ''Timu ya kriketi ya Kenya''), met die bynaam ''Simbas''<ref name="Simbas">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketuganda.world/index.php/8-news/729-icc-t20-world-cup-africa-final-unique-trophy-shoot-leaves-captains-in-awe |title=ICC T20 World Cup Africa Final – Unique Trophy Shoot Leaves Captains In Awe |publisher=[[Ugandese Krieketvereniging]] |accessdate=16 Julie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190716183007/http://www.cricketuganda.world/index.php/8-news/729-icc-t20-world-cup-africa-final-unique-trophy-shoot-leaves-captains-in-awe |archive-date=16 Julie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> (Swahili vir “[[leeu]]s”), is die nasionale [[krieket]]span wat [[Kenia]] in internasionale krieket verteenwoordig. Krieket word in Kenia deur [[Krieket Kenia]] (CK, van Engels: ''Cricket Kenya''; Swahili: ''Shirikisho la Kriketi Kenya'') beheer. Die land is sedert 1981 ’n assosiaatlid van die [[Internasionale Krieketraad]], nadat hulle vroeër van die [[Oos-Afrikaanse krieketspan]] weggebreek het; as Oos-Afrika het hulle aan die eerste [[Krieketwêreldbeker 1975]] deelgeneem. Sedertdien het hulle tussen 1996 en 2011 aan vyf [[krieketwêreldbeker]]toernooie deelgeneem en tydens die [[Krieketwêreldbeker 2003]] het die medegasheer Kenia tot die halfeindrondte gevorder, hul beste prestasie tot dusver. Kenia kon tot dusver slegs een keer vir die [[T20I-wêreldbeker]] kwalifiseer, in [[T20I-wêreldbeker 2007|2007]]. Saam met [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]] en [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]] is Kenia tradisioneel een van die sterker nasionale Afrikakrieketspanne na die [[Toetskrieket|toetslande]] [[Proteas|Suid-Afrika]] en [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]]. Kenia het van 1996 EDI-status in voorbereiding op die [[Krieketwêreldbeker 1996]] geniet en het dié status 18 jaar lank behou, nadat hulle tydens die 2014-krieketwêreldbekerkwalifikasie in die vyfde plek geëindig en hul EDI-status verloor het. Van April 2019 tot Desember 2022 het Kenia deelgeneem aan die 2019/21 Krieketwêreldbeker Uitdaagliga wat as kwalifisering vir die [[Krieketwêreldbeker 2023]] gedien het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1173815 |title=All to play for in last ever World Cricket League tournament |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=11 April 2019 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In April 2018 het die IKR besluit om aan al sy lede volle T20I-status toe te ken. Vervolgens word al die [[Twintig20|T20I-wedstryde]] wat Kenia ná 1 Januarie 2019 teen ander IKR-lede speel as ’n volle T20I erken.<ref name="T20I-status">{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322 |title=All T20 matches between ICC members to get international status |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=26 April 2018 |accessdate=3 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003012749/https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322 |archive-date=3 Oktober 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia is tans (April 2026) 33ste op die Twintig20-wêreldranglys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/mens/t20i |title=Men's T20I Team Rankings |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=4 Oktober 2025 |accessdate=5 April 2026}}</ref> == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Krieket Kenia}} Krieket Kenia (Engels: ''Cricket Kenya'', CK; Swahili: ''Shirikisho la Kriketi Kenya'') is in 2005 as opvolger van die Keniaanse Krieketvereniging (''Kenya Cricket Association'', KCA) gestig en verantwoordelik vir die reël van krieket in Kenia. Sedertdien verteenwoordig dit Kenia as ’n assosiaatlid by die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR).<ref name="History">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/a-brief-history-of-kenyan-cricket-261613 |title=A brief history of Kenyan cricket |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=6 Oktober 2006 |accessdate=5 April 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/cricket-kenya |title=Cricket Kenya |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=5 April 2026}}</ref> Daarbenewens was die Keniaanse beheerliggaam in 1997 ’n stigtingslid van die [[Afrikakrieketvereniging]] (''Africa Cricket Association'', “ACA”).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.africacricket.com/members.php |title=Members |publisher=[[Afrikakrieketvereniging]] |accessdate=5 April 2026}}</ref> Krieket Kenia bestuur al die Kenia-verteenwoordigende nasionale spanne, insluitende die mans, vroue en jeug. Hulle is ook verantwoordelik vir die bestuur en organisasie van T20I-reekse teen ander spanne, en die reël van internasionale wedstryde tuis. Daarbenewens is CK verantwoordelik vir inkomsteverkryging deur die verkoop van kaartjies, borgskappe en uitsaairegte, veral in verband met die Keniaanse span. Kinders en jongmense word reeds op skool aan krieket bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Net soos ander krieketlande beskik Kenia oor ’n o/19-nasionale span wat aan die [[o/19-krieketwêreldbeker]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-under-19-world-cup-232496 |title=The Under-19 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=11 Januarie 2006 |accessdate=5 April 2026}}</ref> == Geskiedenis == === Beginjare === Britse koloniste het krieket aan die einde van die 19de eeu na Kenia saamgebring. Die eerste bekende wedstryd – “Oos-Afrikaanse Protektoraat t Res van die wêreld” (''sic'') – is in Desember 1899 in [[Mombasa]] gespeel. Nasionale wedstryde (“Amptenare t Settlers”) is van 1910 tot in 1964 gereeld beslis. In 1914 het ’n Keniaanse span in [[Uganda]] vir die eerste keer weg gespeel en wen die Keniane met vyf paaltjies tydens ’n wedstryd in [[Entebbe]]. Ná die toestroming van [[Brits-Indië|Indiese]] arbeiders na Afrika om die streek se spoornetwerk op te rig het die gewildheid van krieket toegeneem en aan die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] was dit een van die mees beoefende sportsoorte in die streek.<ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1970 |location=Londen |isbn=978-0-413-27860-9 |pages=194}}</ref> Eerste internasionale wedstryde is in 1951 gespeel, toe hulle teen [[Tanzaniese nasionale krieketspan|Tanganjika]] gespeel het. Twee jaar later is die Keniaanse Krieketvereniging (''Kenya Cricket Association'', “KCA”) gestig.<ref name="History" /> Vervolgens het enkele spanne soos die “nieblanke” span van Suid-Afrika na Kenia vir wedstryde begin toer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/EA/1958-59_EA_South_African_Non-Europeans_in_East_Africa_1958-59.html |title=South African Non-Europeans in East Africa 1958/59 |publisher=Cricket Archive |accessdate=1 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192029/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/EA/1958-59_EA_South_African_Non-Europeans_in_East_Africa_1958-59.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Oos-Afrikaanse span === {{Hoofartikel|Oos-Afrikaanse krieketspan}} [[Lêer:ECACC.jpg|duimnael|Vlag van die Oos-Afrikaanse nasionale krieketspan, later Oos- en Sentraal-Afrika]] In 1951 is die Oos-Afrikaanse Krieketkonferensie (Engels: ''East Africa Cricket Conference'', EACC; later die Oos- en Sentraal-Afrikaanse Krieketkonferensie, ''East and Central Africa Cricket Conference'', ECACC) gestig as die beheerliggaam van krieket in die streek. Hulle het toesig gehou oor die interkoloniale wedstryde tussen die drie stigtingslede Kenia, Uganda en Tanganjika.<ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1970 |location=Londen |isbn=978-0-413-27860-9 |pages=361}}</ref> Later in dieselfde jaar het ’n saamgestelde Oos-Afrikaanse span [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Rhodesië]] gehuisves.<ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1970 |location=Londen |isbn=978-0-413-27860-9 |pages=359}}</ref> Oos-Afrika se volgende gedokumenteerde wedstryd was in 1956 teen ’n besoekende [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistanse span]]. Onder die kapteinskap van [[Denis Dawson]] (die broer van die [[Suid-Afrika]]anse [[Toetskrieket|toetsspeler]] [[Ossie Dawson]]) het die Oos-Afrikane die driedaagse wedstryd met agt paaltjies verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137490.html |title=East Africa v Pakistan Cricket Writers' XI |publisher=Cricket Archive |accessdate=1 Mei 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501140259/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137490.html |archive-date=1 Mei 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die volgende jaar is die Oos-Afrikane deur die besoekende Sunder-krieketklub met nege paaltjies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137632.html |title=East Africa v Sunder Cricket Club |publisher=Cricket Archive |accessdate=13 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113230148/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137632.html |archive-date=13 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1958 het ’n Suid-Afrikaanse span met spelers van ’n nie-Europese herkoms na die streek getoer en een wedstryd teen Oos-Afrika in [[Nairobi]] gespeel. Onder hul kaptein [[Malcolm Ronaldson]], ’n voormalige [[Eersterangse krieket|eersterangse]] speler vir die Oostelike Provinsie, is Oos-Afrika in dié wedstryd deur die Suid-Afrikane met sewe paaltjies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/97/97177.html |title=East Africa v South African Non-Europeans |publisher=Cricket Archive |accessdate=19 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119001810/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/97/97177.html |archive-date=19 November 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Gedurende die 1960’s het Oos-Afrika verskeie toerende spanne ontmoet. In 1962 het hulle twee wedstryde teen die [[Britse Statebond|Statebond]] se krieketspan gespeel. In die eerste wedstryd in Nairobi (10 tot 12 Februarie 1962) is die Oos-Afrikane met 20 lopies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138031.html |title=East Africa v International XI |publisher=Cricket Archive |accessdate=7 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107124602/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138031.html |archive-date=7 Januarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dié wedstryd word veral onthou vir ’n vinnige honderdtal deur [[Basil D'Oliveira]] in die Statebondspan se tweede beurt.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19620213.2.154 |title=D'Oliviera Hits Out |publisher=[[The Press]] |date=13 Februarie 1962 |volume=CI |issue=29746 |page=15 |accessdate=26 Januarie 2025}}</ref> In die tweede wedstryd in Oktober, ook in Nairobi, het die Statebondspan Oos-Afrika met 118 lopies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19621003.2.186 |title=Century |publisher=[[The Press]] |date=3 Oktober 1962 |volume=CI |issue=29943 |page=19 |accessdate=26 Januarie 2025}}</ref> Die besoekende [[Marylebone-krieketklub]] (MKK) het in 1963/64 drie wedstryde in Uganda gespeel, een in Tanganjika en sewe in Kenia. Een van dié wedstryde teen die Oos-Afrikaanse span in [[Kampala]] het die MKK met ’n beurt en 71 lopies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/26/26461.html |title=East African Invitation XI v Marylebone Cricket Club |publisher=Cricket Archive |accessdate=9 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309234743/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/26/26461.html |archive-date=9 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1966 het Oos-Afrika by die Internasionale Krieketkonferensie (IKK; nou [[Internasionale Krieketraad]], IKR) as ’n assosiaatlid aangesluit.<ref name="EACA">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/10.html |title=East Africa |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190225/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/10.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In dieselfde jaar het Zambië by die jaarlikse toernooi aangesluit, wat daarmee ’n vierhoekige toernooi geword het. In Augustus 1967 het die besoekende [[Indiese nasionale krieketspan|Indiërs]] een driedaagse eersterangse wedstryd teen Oos-Afrika met agt paaltjies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/29/29058.html |title=East Africa v Indians |publisher=Cricket Archive |accessdate=26 Januarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180126072238/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/29/29058.html |archive-date=26 Januarie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1968 het ’n internasionale span van Engelse eersterangse spelers in ’n driedaagse wedstryd teen Oos-Afrika in Nairobi onbeslis gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138843.html |title=East Africa v International XI |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220104040238/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138843.html |archive-date=4 Januarie 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Junie en Julie 1972 het Oos-Afrika [[Engeland]] vir 18 wedstryde teen plaaslike spanne besoek en ’n oorwinning oor Noord-Wallis aangeteken. Geen van dié wedstryde het eersterangse status geniet nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/32/32623.html |title=North Wales v East Africa |publisher=Cricket Archive |accessdate=5 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105160434/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/32/32623.html |archive-date=5 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die MKK het in 1973/74 weer Oos-Afrika besoek. In Desember 1973 het hulle twee wedstryde in [[Zambië]] gespeel, gevolg deur nog twee in [[Tanzanië]] en toe vier in Kenia. Hul enigste wedstryd teen die volle Oos-Afrikaanse span, wat oor eersterangse status beskik het, is deur die MKK met 237 lopies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1970S/1973-74/MCC_IN_EA/MCC_EA_18-20JAN1974.html |title=Marylebone Cricket Club in East Africa, 1973/74 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Januarie 2025}}</ref> Oos-Afrika is genooi om aan die eerste [[Krieketwêreldbeker 1975]] deel te neem. Hulle was naas [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]] een van twee nietoetspanne wat vir dié toernooi genooi is.<ref name="WC75">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1975_ENG_Prudential_World_Cup_1975.html |title=World Cup 1975 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192305/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1975_ENG_Prudential_World_Cup_1975.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het die helfte van die span se 14 spelers gestel.<ref name="Hist">{{en}} {{cite web |url=http://www.friendsofkenyacricket.org.uk/know.html |title=A history of Kenyan cricket |publisher=Friends of Kenya Cricket |accessdate=24 Julie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080724174301/http://www.friendsofkenyacricket.org.uk/know.html |archive-date=24 Julie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Voor dié toernooi is die span se deelname egter bevraagteken, nadat Tanzanië gedreig het sy spelers te verbied om na Engeland te toer in protes teen die [[Britse en Ierse Leeus]]-[[rugby]]span se toer na Suid-Afrika onder [[apartheid]] in 1974.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19740726.2.161 |title=N.Z. cricketers to play E. Africa |publisher=[[The Press]] |date=26 Julie 1974 |volume=CXIV |issue=33596 |page=20 |accessdate=26 Januarie 2025}}</ref> Die insluiting van Oos-Afrika is as ’n belangrike stap vir die toernooi beskou, aangesien die deelname van ’n Afrikaspan as nodig geag is om van dit ’n ware wêreldbekertoernooi te maak. Die twee sterkste krieketlande in Afrika, [[Suid-Afrika]] en [[Rhodesië]], het hul spelers op grond van ras gekeur en is uitgesluit as deel van die sportboikot teen Suid-Afrika, waarvolgens Oos-Afrika as Afrikaverteenwoordiger deelgeneem het. Ná opwarmingswedstryde teen [[Somerset]], [[Wallis]], [[Glamorgan]] en verskeie ander klubspanne, het hulle in die eerste rondte teen [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]], Indië en [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] gespeel, maar al drie sy wedstryde verloor.<ref name="WC75" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC_HISTORY/WC75_HISTORY.html |title=West Indies victory heralds a new era |publisher=ESPNcricinfo |author=Tony Cozier |accessdate=26 Januarie 2025}}</ref> Die krieketwêreldbekertoernooi is opgevolg deur ’n eersterangse wedstryd teen Sri Lanka op die [[County Ground, Taunton|County Ground]] in [[Taunton]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/35/35269.html |title=Scorecard of East Africa v Sri Lanka match, 23 June 1975 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190322/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/35/35269.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1978 het die Minor Counties Krieketvereniging Kenia besoek vir sewe wedstryde, waaronder twee teen Oos-Afrika. Die eerste wedstryd met 60 boulbeurte het die Minor Counties met agt paaltjies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115799.html |title=East Africa Cricket Conference v Minor Counties |publisher=Cricket Archive |accessdate=11 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160311041401/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115799.html |archive-date=11 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ’n Beplande driedaagse wedstryd is afgelas sonder dat ’n bal geboul is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115800.html |title=East Africa Cricket Conference v Minor Counties |publisher=Cricket Archive |accessdate=7 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081007084742/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115800.html |archive-date=7 Oktober 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die IKR-trofee 1979 het die span die kwalifisering vir die [[Krieketwêreldbeker 1979]] in Engeland misgeloop, nadat hulle in die eerste rondte deur [[Bermudaanse nasionale krieketspan|Bermuda]] verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1979_ENG_ICC_Trophy_1979.html |title=1979 ICC Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192327/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1979_ENG_ICC_Trophy_1979.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === IKR-lidmaatskap === Nadat hulle lankal as sterkste deel van die Oos-Afrikaanse span beskou is,<ref name="Hist" /> het Kenia kort ná ’n toer na [[Zimbabwe]] in 1981 weggebreek en op sy eie as ’n assosiaatlid by die IKR aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/16.html |title=Kenya |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190440/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/16.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens dié toer het Kenia twee driedaagse wedstryde teen [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]] gespeel en albei verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/1980-81_ZIM_Kenya_in_Zimbabwe_1980-81.html |title=Kenya in Zimbabwe, 1980/81 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192339/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/1980-81_ZIM_Kenya_in_Zimbabwe_1980-81.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Aansluitend het hulle aan die kwalifiseringrondtes vir die volgende krieketwêreldbekertoernooie deelgeneem. Tydens die IKR-trofee 1982 se eerste rondte het hulle agter Zimbabwe, [[Papoea-Nieu-Guinese nasionale krieketspan|Papoea-Nieu-Guinee]] en [[Kanadese nasionale krieketspan|Kanada]] in die vierde plek geëindig en is sodoende uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1982_ENG_ICC_Trophy_1982.html |title=1982 ICC Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192353/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1982_ENG_ICC_Trophy_1982.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die IKR-trofee 1986 se eerste rondte het die Keniane ook in die vierde plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1986_ENG_ICC_Trophy_1986.html |title=1986 ICC Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192410/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1986_ENG_ICC_Trophy_1986.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die IKR-trofee 1990 het hulle beter gevaar en die eerste rondte tweede van vier deelnemende spanne afgesluit. In die tussenrondte het die span ná Zimbabwe ook tweede afgesluit. Hulle het die halfeindstryd gehaal, maar hulle is deur [[Nederlandse nasionale krieketspan|Nederland]] met vyf paaltjies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/NL/1990_NL_Unibind_ICC_Trophy_1990.html |title=1990 ICC Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192440/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/NL/1990_NL_Unibind_ICC_Trophy_1990.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In September 1986 het Kenia in sy eerste eersterangse wedstryd teen [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistan B]] gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/47/47850.html |title=Scorecard of Kenya v Pakistan B match, 12 September 1986 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190119/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/47/47850.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Eerste prestasies === Die IKR-trofee 1994 is in [[Nairobi]] aangebied en in teenstelling met vorige toernooie is om drie deelnemende plekke vir die [[Krieketwêreldbeker 1996]] in Indië, Pakistan en Sri Lanka gespeel. Kenia het beide die eerste rondte en die tussenrondte gewen, in die halfeindstryd Bermuda geklop en hulle is eers in die eindstryd deur die [[Verenigde Arabiese Emirate se nasionale krieketspan|Verenigde Arabiese Emirate]] met twee paaltjies verslaan, waardeur hulle vir die Krieketwêreldbeker 1996 gekwalifiseer het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1993-94_KENYA_ABN-AMRO_ICC_Trophy_1993-94.html |title=1994 ICC Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103132551/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1993-94_KENYA_ABN-AMRO_ICC_Trophy_1993-94.html |archive-date=3 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het toe in Augustus 1995 tuis teen Indië A gespeel<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1995_KENYA_India_A_in_Kenya_1995.html |title=India A in Kenya, 1995 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192617/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1995_KENYA_India_A_in_Kenya_1995.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en in September/Oktober dieselfde jaar na [[Suid-Afrika]] getoer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/RSA/1995-96_RSA_Kenya_in_South_Africa_1995-96.html |title=Kenya in South Africa, 1995/96 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026021153/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/RSA/1995-96_RSA_Kenya_in_South_Africa_1995-96.html |archive-date=26 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die Krieketwêreldbeker 1996 het Kenia ’n verrassende oorwinning oor [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]] aangeteken,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC96/WC96-MATCHES/GROUP-A/KENYA_WI_WC96_ODI20_29FEB1996_ET_MR |title=Article on Kenya's win over the West Indies |publisher=ESPNcricinfo |date=29 Februarie 1996 |accessdate=5 April 2026}}</ref> maar hulle is in al hul ander wedstryde deur onderskeidelik [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]], Indië, Sri Lanka en Zimbabwe geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC96/WC96_RESULTS-SUMMARY.html |title=Wills World Cup 1996 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> Vervolgens het Kenia sy groep laaste afgesluit en is uit die toernooi geskakel. Ná sy vertoning tydens die krieketwêreldbekertoernooi het Kenia as enigste nietoetsland van die IKR volle EDI-status verkry, wat aan hulle nuwe speelmoontlikhede besorg het. Destyds is die span as ’n toekomstige toetsland beskou.<ref name="History" /> In September/Oktober 1996 het Kenia die Sameer-beker aangebied, waaraan ook Pakistan, Suid-Afrika en Sri Lanka deelgeneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1996-97_KENYA_Kenya_Cricket_Association_Centenary_Tournament_(Sameer_Cup)_1996-97.html |title=Sameer Cup |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134917/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1996-97_KENYA_Kenya_Cricket_Association_Centenary_Tournament_(Sameer_Cup)_1996-97.html |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Desember het Nederland Kenia vir vier eendaagse wedstryde besoek en Kenia het alle sy wedstryde gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1996-97_KENYA_Netherlands_in_Kenya_1996-97.html |title=Netherlands in Kenya, 1996 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021215937/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1996-97_KENYA_Netherlands_in_Kenya_1996-97.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hulle het in Maart 1997 die kwarteindstryd van die Suid-Afrikaanse Standard Bank-beker behaal, maar hulle het met 104 lopies teen [[Natal (provinsie)|Natal]] op [[Kingsmead-stadion|Kingsmead]] verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/63/63651.html |title=Scorecard of Natal v Kenya match, 12 March 1997 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190315/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/63/63651.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit is opgevolg deur die IKR-trofee 1997 in [[Maleisië]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/MAL/1996-97_MAL_Carlsberg_ICC_Trophy_1996-97.html |title=1997 ICC Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220100/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/MAL/1996-97_MAL_Carlsberg_ICC_Trophy_1996-97.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het die eindstryd gehaal, maar hulle is deur [[Bengaalse nasionale krieketspan|Bangladesj]] met twee paaltjies verslaan, genoeg om vir die [[Krieketwêreldbeker 1999]] te kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/63/63800.html |title=Scorecard of Bangladesh v Kenya, 1997 ICC Trophy Final, 12 April 1997 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190131/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/63/63800.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Oktober dieselfde jaar is in Nairobi die President’s-beker aangebied, waaraan Bangladesj en Zimbabwe deelgeneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1997-98_KENYA_Kenya_Cricket_Association_Presidents_Cup_1997-98.html |title=KCA President's Cup 1997 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220129/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1997-98_KENYA_Kenya_Cricket_Association_Presidents_Cup_1997-98.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Januarie 1998 het Engeland A Kenia besoek. ’n Driedaagse wedstryd het gelykop geëindig, en Engeland A het die enigste eendaagse wedstryd, wat nie weens slegte weer afgelas is nie, gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1997-98_KENYA_England_A_in_Kenya_1997-98.html |title=England A in Kenya 1997 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220143/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1997-98_KENYA_England_A_in_Kenya_1997-98.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die daaropvolgende Standard Bank-beker het die span die eindstryd gehaal, maar met agt paaltjies teen [[Gauteng]] verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/65/65199.html |title=Scorecard of Gauteng v Kenya match, 14 January 1998 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190818/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/65/65199.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Mei het die Keniaanse span [[Indië]] vir ’n driehoekige EDI-reeks besoek, waaraan ook Bangladesj deelgeneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/IND/1997-98_IND_Coca-Cola_Triangular_Series_1997-98.html |title=Coca-Cola Triangular Series 1998 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220212/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/IND/1997-98_IND_Coca-Cola_Triangular_Series_1997-98.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die laaste groepwedstryd het Kenia ’n verrassende oorwinning oor Indië met 69 lopies aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/65/65848.html |title=Scorecard of India v Kenya match, 28 May 1998 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190412/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/65/65848.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarna het Kenia aan die kriekettoernooi tydens die [[Statebondspele]] in Maleisië deelgeneem en in sy groep teen Nieu-Seeland, Pakistan en [[Skotse nasionale krieketspan|Skotland]] te staan gekom. Hull het egter net die Skotte verslaan sodoende in die punteleër derde geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/MAL/1998-99_MAL_Commonwealth_Games_1998-99.html |title=1998 Commonwealth Games cricket tournament |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121013200934/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/MAL/1998-99_MAL_Commonwealth_Games_1998-99.html |archive-date=13 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het met ’n driehoekige reeks in [[Bangladesj]] teen beide die gasheer en Zimbabwe op die Krieketwêreldbeker 1999 voorberei.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/BDESH/1998-99_BDESH_Meril_International_Tournament_1998-99.html |title=Meril International Tournament 1999 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220242/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/BDESH/1998-99_BDESH_Meril_International_Tournament_1998-99.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die eintlike Krieketwêreldbeker in 1999 is hulle saam met Engeland, Indië, Suid-Afrika, Sri Lanka en Zimbabwe in dieselfde groep geplaas. Ná opwarmingswedstryde teen [[Somerset]], [[Gloucestershire]] en [[Glamorgan]] het Kenia al sy vyf wedstryde tydens die toernooi duidelik verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1999_ENG_ICC_World_Cup_1999.html |title=1999 World Cup |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220300/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1999_ENG_ICC_World_Cup_1999.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná die krieketwêreldbekertoernooi het Kenia die LG-beker 1999/2000 aangebied, waaraan ook Indië, Suid-Afrika en Zimbabwe deelgeneem het, maar al sy wedstryde verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1999-00_KENYA_LG_Cup_1999-00.html |title=LG Cup 1999 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220402/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1999-00_KENYA_LG_Cup_1999-00.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die 21ste eeu het vir Kenia afgeskop met ’n besoek aan Zimbabwe vir die IKR se opkomende nasiestoernooi teen Denemarke, [[Ierse nasionale krieketspan|Ierland]], Nederland, Skotland en Zimbabwe A. Kenia het dié toernooi gewen<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/1999-00_ZIM_ICC_Emerging_Nations_Tournament_1999-00.html |title=Emerging Nations Tournament |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103084159/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/1999-00_ZIM_ICC_Emerging_Nations_Tournament_1999-00.html |archive-date=3 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en dié vorm op ’n toer na Indië van sewe wedstryde saamgeneem, van wie hulle net een verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/IND/1999-00_IND_Kenya_in_India_1999-00.html |title=Kenya in India 2000 |publisher=Cricket Archive |accessdate=17 Augustus 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150817071427/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/IND/1999-00_IND_Kenya_in_India_1999-00.html |archive-date=17 Augustus 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Pakistan A het in Julie na Kenia vir vyf eendaagse wedstryde en een vierdaagse eersterangse wedstryd getoer. Hulle het in die vierdaagse wedstryd gelykop gespeel en Kenia het die EDI-reeks met 4–1 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2000_KENYA_Pakistan_A_in_Kenya_2000.html |title=Pakistan A in Kenya 2000 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220506/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2000_KENYA_Pakistan_A_in_Kenya_2000.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die [[Kampioenetrofee 2000|Uitkloptoernooi]] is in Oktober 2000 in Nairobi aangebied, maar Kenia is in die voorwedstryd deur Indië verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2000-01_KENYA_ICC_KnockOut_2000-01.html |title=2000 ICC KnockOut |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220521/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2000-01_KENYA_ICC_KnockOut_2000-01.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Januarie 2001 het Sri Lanka A Kenia vir twee eersterangse en vier eendaagse wedstryde besoek. Albei eersterangse wedstryde het gelykop geëindig, terwyl Sri Lanka A die twee EDI-wedstryde gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2000-01_KENYA_Sri_Lanka_A_in_Kenya_2000-01.html |title=Sri Lanka A in Kenya 2001 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220536/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2000-01_KENYA_Sri_Lanka_A_in_Kenya_2000-01.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Wes-Indië het in Augustus vir twee eersterangse en ’n EDI-reeks van drie wedstryde na Kenia getoer. Die eerste eersterangse wedstryd is deur Wes-Indië gewen, die tweede het gelykop geëindig, en die drie EDI-wedstryde is deur die besoekers gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2001_KENYA_West_Indies_in_Kenya_2001.html |title=West Indies in Kenya 2001 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220550/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2001_KENYA_West_Indies_in_Kenya_2001.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het in Oktober aan ’n driehoekige EDI-toernooi in Suid-Afrika teen beide Indië en die gasheer deelgeneem,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/RSA/2001-02_RSA_Standard_Bank_Triangular_Tournament_2001-02.html |title=Standard Bank Triangular Tournament 2001 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220603/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/RSA/2001-02_RSA_Standard_Bank_Triangular_Tournament_2001-02.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en sy tweede EDI-oorwinning oor Indië aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/73/73213.html |title=Scorecard of India v Kenya ODI, 17 October 2001 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190401/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/73/73213.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Zimbabwe A het aan die einde van die jaar na Kenia getoer, en die eersterangse reeks met 0–1 en die eendaagse reeks met 2–3 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2001-02_KENYA_Zimbabwe_A_in_Kenya_2001-02.html |title=Zimbabwe A in Kenya 2001 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220630/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2001-02_KENYA_Zimbabwe_A_in_Kenya_2001-02.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het in vroeg 2002 na Sri Lanka getoer, en drie eersterangse en drie eendaagse wedstryde teen Sri Lanka A gespeel. Sri Lanka A het al die drie eersterangse wedstryde gewen, terwyl Kenia die EDI-reeks met 2–1 beklink het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/SL/2001-02_SL_Kenya_in_Sri_Lanka_2001-02.html |title=Kenya in Sri Lanka 2002 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220643/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/SL/2001-02_SL_Kenya_in_Sri_Lanka_2001-02.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die MKK het kort daarna na Kenia getoer, en een driedaagse en ses eendaagse wedstryde teen die gasheer gespeel. Vyf van die eendaagse wedstryde is deur Kenia gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2001-02_KENYA_Marylebone_Cricket_Club_in_Kenya_2001-02.html |title=MCC in Kenya 2002 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220718/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2001-02_KENYA_Marylebone_Cricket_Club_in_Kenya_2001-02.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het toe aan die Sesnasiesuitdaagtoernooi in [[Windhoek]], [[Namibië]], deelgeneem en teen [[Kanadese nasionale krieketspan|Kanada]], [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]], Nederland, Sri Lanka A en Zimbabwe A gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/NAMIB/2001-02_NAMIB_ICC_Six_Nations_Challenge_2001-02.html |title=2002 ICC 6 Nations Challenge |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319061124/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/NAMIB/2001-02_NAMIB_ICC_Six_Nations_Challenge_2001-02.html |archive-date=19 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het dié toernooi gewen, nadat hulle Sri Lanka A met drie paaltjies in die eindstryd verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/74/74465.html |title=Scorecard of Kenya v Sri Lanka A match, 14 April 2002 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190207/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/74/74465.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Augustus/September het Kenia ’n driehoekige toernooi teen beide Australië en Pakistan aangebied, maar al vier sy wedstryde verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2002_KENYA_PSO_Tri-Nation_Tournament_2002.html |title=Kenya PSO Tri-Nation Tournament 2002 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220757/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2002_KENYA_PSO_Tri-Nation_Tournament_2002.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarna het die Keniane aan die [[Kampioenetrofee 2002]] deelgeneem, maar teen beide Wes-Indië en Suid-Afrika verloor, waardeur hulle versuim het om tot die volgende rondte te vorder.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/SL/2002-03_SL_ICC_Champions_Trophy_2002-03.html |title=2002 ICC Champions Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220822/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/SL/2002-03_SL_ICC_Champions_Trophy_2002-03.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In November het Namibië na Kenia getoer om vier eendaagse wedstryde te speel. Kenia het dié reeks met 2–1 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2002-03_KENYA_Namibia_in_Kenya_2002-03.html |title=Namibia in Kenya 2002 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105082417/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2002-03_KENYA_Namibia_in_Kenya_2002-03.html |archive-date=5 November 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het toe na Zimbabwe getoer om die jaar af te rond, en drie eendaagse wedstryde teen Zimbabwe A, en ’n EDI-reeks van drie wedstryde teen die volle Zimbabwiese span gespeel. Zimbabwe het die EDI-reeks met 2–0 gewen, nadat een wedstryd onbeslis geëindig het, en Zimbabwe A het sy reeks teen Kenia met 2–1 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/2002-03_ZIM_Kenya_in_Zimbabwe_2002-03.html |title=Kenya in Zimbabwe 2002 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220855/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/2002-03_ZIM_Kenya_in_Zimbabwe_2002-03.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Krieketwêreldbeker 2003 en moontlike toetsstatus === Vir die [[Krieketwêreldbeker 2003]] moes Kenia danksy sy EDI-status nie kwalifiseer nie. Suid-Afrika het as nominale gasheer van dié toernooi opgetree, terwyl Kenia sy groepwedstryde teen Sri Lanka en [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] tuis gespeel het. Nadat die span deur Suid-Afrika duidelik verslaan is,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/76/76530.html |title=Scorecard of South Africa v Kenya match, 12 February 2003 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190328/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/76/76530.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> het Kenia herstel en Kanada met vier paaltjies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/76/76549.html |title=Scorecard of Canada v Kenya match, 15 February 2003 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190136/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/76/76549.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die derde wedstryd teen Nieu-Seeland sou in Nairobi aangebied word. Die gaste het die wedstryd egter weens veiligheidskwessies verbeur, waardeur Kenia die wedstryd sonder teenstander gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/new-zealand-cricket-reconfirms-kenyan-decision-126707 |title=New Zealand Cricket reconfirms Kenyan decision |publisher=ESPNcricinfo |author=[[Nieu-Seeland Krieket]] |date=16 Februarie 2003 |accessdate=5 April 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/new-zealand-has-nothing-to-be-sorry-for-in-kenyan-stance-126854 |title=New Zealand has nothing to be sorry for in Kenyan stance |publisher=ESPNcricinfo |author=Lynn McConnell |date=21 Februarie 2003 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Ná twee verdere oorwinnings oor Sri Lanka en Bangladesj en ’n nederlaag teen Wes-Indië het Kenia in sy groep derde geëindig en tot die Super Ses gevorder. In die Super Ses is hulle deur Indië en Australië verslaan, maar hulle het Zimbabwe met sewe paaltjies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/fantastic-kenya-through-after-zimbabwe-wilt-130386 |title=Fantastic Kenya through after Zimbabwe wilt |publisher=ESPNcricinfo |author=Stephen Lamb |date=5 Februarie 2008 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Kenia het egter by sy oorwinnings oor Nieu-Seeland en Sri Lanka gebaat en met sy derde plek tot die halfeindrondte gevorder. Soos verwag is hulle deur Indië met 91 lopies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/india-set-up-dream-final-after-brushing-kenya-aside-130566 |title=India set up dream final after brushing Kenya aside |publisher=ESPNcricinfo |author=Anand Vasu |date=14 Mei 2020 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Ná hierdie sukses is Kenia weer as die voorste kandidaat vir toetsstatus beskou.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2870000/newsid_2876500/2876555.stm |title=No Test fast-track for Kenya |publisher=[[BBC]] |author=Oliver Brett |date=22 Maart 2003 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Kenia se sukses tydens die krieketwêreldbekertoernooi is met ’n plek tydens ’n vierhoekige toernooi op die Sharjah-krieketstadion teen Pakistan, Sri Lanka en Zimbabwe beloon, maar hulle is in al hul drie wedstryde verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/UAE/2002-03_UAE_Cherry_Blossom_Sharjah_Cup_2002-03.html |title=Cherry Blossom Sharjah Cup |publisher=Cricket Archive |date=2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001193555/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/UAE/2002-03_UAE_Cherry_Blossom_Sharjah_Cup_2002-03.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia se mislukking tydens dié toernooi verwys dalk daarna hoe hulle versuim het om kapitaal uit hul sukses tydens die krieketwêreldbekertoernooi te slaan, hoewel nie al die mislukking op die veld plaasgevind het nie. Ten spyte van die hoeveelheid wedstryde wat Kenia teen nasionale A-spanne gespeel het en hul deelname aan die Carib Beer-beker 2003/04 in Wes-Indië,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/WI/2003-04_WI_Carib_Beer_Cup_2003-04.html |title=2004 Carib Beer Cup |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001193628/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/WI/2003-04_WI_Carib_Beer_Cup_2003-04.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> het Kenia in die drie jaar ná die Sharjah-toernooi net twee EDI-wedstryde teen Indië en Pakistan tydens die [[Kampioenetrofee 2004]] gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/2004_ENG_ICC_Champions_Trophy_2004.html |title=2004 ICC Champions Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001193704/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/2004_ENG_ICC_Champions_Trophy_2004.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Volgens verskeie waarnemers moes Kenia ná sy prestasie tydens die Krieketwêreldbeker 2003 toetsstatus verkry het,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theroar.com.au/2018/03/03/decline-fall-kenyan-cricket/ |title=The decline and fall of Kenyan cricket |publisher=The Roar |date=2 Maart 2018 |accessdate=5 April 2026}}</ref> nadat hulle glo reeds in 2000 op die punt was om toetsstatus te ontvang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/test-status-kenya-s-next-but-who-then-88868 |title=Test Status: Kenya's next, but who then? |publisher=ESPNcricinfo |date=13 Julie 2000 |accessdate=5 April 2026}}</ref> === Die krisis === Terugslae buite die krieketveld het ook gebeur, toe [[Maurice Odumbe]] in Augustus 2004 weens wedstrydknoeiery verban is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-charges-against-odumbe-135260 |title=The charges against Odumbe |publisher=ESPNcricinfo |date=18 Augustus 2004 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Die span het ook onder ’n reeks spelerstakings gely, aangesien die beheerliggaam nie in staat was om aan sy finansiële verpligtinge te voldoen nie.<ref name="History" /> Die IKR het die Interkontinentale Beker ingevoer om die nietoetslande aan meerdaagse wedstryde gewoon te laat raak. Tydens die eerste Interkontinentale beker se halfeindstryd is Kenia se deur die stakings verswakte span deur Skotland geklop,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/81/81056.html |title=Scorecard of Kenya v Scotland semi-final, 17 November 2004 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190816/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/81/81056.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en in die volgende toernooi is hulle in die eindstryd deur [[Ierse nasionale krieketspan|Ierland]] verslaan. Die beheerliggaam se situasie het vererger, aangesien dit nie in staat was om aan die IKR se vereistes te voldoen nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/court-bars-fresh-kenyan-board-elections-139174 |title=Court bars fresh Kenyan board elections |publisher=ESPNcricinfo |date=1 Junie 2004 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Op die hoogtepunt van dié geskil was die Keniaanse krieket sonder borg in internasionale isolasie.<ref name="History" /> === Herbou === As deel van ondersoeke oor wanbestuur het die Keniaanse regering vroeg in 2005 die Keniaanse beheerliggaam ontbind en vervang met ’n nuwe beheerliggaam, Krieket Kenia (Engels: ''Cricket Kenya'', CK; Swahili: ''Shirikisho la Kriketi Kenya''), en gepoog om dit te laat vestig.<ref name="History" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/another-day-of-confusion-in-kenya-144648 |title=Another day of confusion in Kenya |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=16 Junie 2007 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Vervolgens het die IKR gedreig om Kenia van sy EDI-status te ontneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-to-lose-odi-member-status-146267 |title=Kenya to lose ODI member status |publisher=ESPNcricinfo |date=16 Junie 2007 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Daarna het herbou van Keniaanse krieket begin. Nadat die spelers hul staking beëindig het, het die span tydens die Interkontinentale Beker 2005 die halfeindstryd gehaal. Hulle het op die halfeindstryd met ’n toer na Zimbabwe vir twee eersterangse en een eendaagse wedstryd teen Zimbabwe A voorberei. Hulle het al drie wedstryde gewen,<ref name="KinZ0506">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/2005-06_ZIM_Kenya_in_Zimbabwe_2005-06.html |title=Kenya in Zimbabwe 2005/06 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001194031/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/2005-06_ZIM_Kenya_in_Zimbabwe_2005-06.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en in die halfeindstryd gelykop teen Bermuda gespeel<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/83/83902.html |title=Scorecard of Bermuda v Kenya match, 23 October 2005 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190304/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/83/83902.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> maar hulle het in die eindstryd teen Ierland verloor, ondanks hul telling van 404/4 in hul eerste beurt.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/83/83930.html |title=Scorecard of Ireland v Kenya final, 27 October 2005 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190036/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/83/83930.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die herbouproses was in volle swaai en Kenia het weer begin om EDI-wedstryde te speel. Hul terugkoms tot EDIs is met ’n reeks van vyf wedstryde teen Zimbabwe ingelui, wat met 2–2 gelykop geëindig het.<ref name="KinZ0506" /> Dit is deur ’n EDI-reeks met vier wedstryde teen Bangladesj opgevolg, maar Kenia het tydens dié reeks al sy wedstryde verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/BDESH/2005-06_BDESH_Kenya_in_Bangladesh_2005-06.html |title=Kenya in Bangladesh 2006 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001194102/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/BDESH/2005-06_BDESH_Kenya_in_Bangladesh_2005-06.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die Interkontinentale Beker 2007/08 het die Keniane swak begin, teen Nederland gelykop gespeel<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/86/86450.html |title=Scorecard of Kenya v Netherlands match, 29 March 2006 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190416/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/86/86450.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en ’n nederlaag teen Kanada gely,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/86/86453.html |title=Scorecard of Canada v Kenya match, 29 July 2006 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190014/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/86/86453.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> maar hulle het herstel en twee EDI-oorwinnings oor dieselfde span op die Toronto Cricket, Skating and Curling Club aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/CAN/2006_CAN_Kenya_in_Canada_2006.html |title=Kenya in Canada 2006 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001194317/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/CAN/2006_CAN_Kenya_in_Canada_2006.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Bangladesj het in Augustus na Kenia getoer en al sy drie EDI-wedstryde gewen,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2006_KENYA_Bangladesh_in_Kenya_2006.html |title=Bangladesh in Kenya 2006 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20120616110543/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2006_KENYA_Bangladesh_in_Kenya_2006.html |archive-date=16 Junie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> voordat hulle tydens die Interkontinentale Beker teen Bermuda gelykop gespeel<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/86/86456.html |title=Scorecard of Kenya v Bermuda match, 5 November 2006 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190143/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/86/86456.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en drie EDI-oorwinnings oor dieselfde span aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2006-07_KENYA_Bermuda_in_Kenya_2006-07.html |title=Bermuda in Kenya 2006 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001194454/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2006-07_KENYA_Bermuda_in_Kenya_2006-07.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die jaar 2007 het die span met hul oorwinning tydens die Drienasies-toernooi in [[Mombasa]] oor Kanada en Skotland ingelui.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2006-07_KENYA_ICC_Associates_Kenya_Tri-Series_2006-07.html |title=ICC Associates Tri-Series (Kenya) 2007 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001194527/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2006-07_KENYA_ICC_Associates_Kenya_Tri-Series_2006-07.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hulle het toe afdeling een van die Wêreldkrieketliga op drie krieketgronde in Nairobi aangebied, waaraan ook Bermuda, Kanada, Ierland, Nederland en Skotland deelgeneem het. Kenia het dié toernooi gewen, nadat hulle Skotland in die eindstryd verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2007_KENYA_ICC_World_Cricket_League_2007.html |title=2007 ICC World Cricket League Division One |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134928/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2007_KENYA_ICC_World_Cricket_League_2007.html |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarop het die [[Krieketwêreldbeker 2007]] in Wes-Indië gevolg, Kenia se vierde verskyning tydens ’n krieketwêreldbekertoernooi. Kenia het Kanada in die groepfase verslaan, maar hulle het teen Engeland en Nieu-Seeland verloor, waarvolgens hulle die Super Agt misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/WI/2006-07_WI_ICC_World_Cup_2006-07.html |title=2007 Cricket World Cup |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924140702/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/WI/2006-07_WI_ICC_World_Cup_2006-07.html |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die [[T20I-wêreldbeker 2007]] in Suid-Afrika is Kenia ná twee duidelike nederlae teen Sri Lanka en Nieu-Seeland ook in die groepfase uitgeskakel. Aansluitend het Kenia reeds in die kwalifiseringsrondtes vir dié toernooi misluk (2008: vierde plek; 2010: groepfase; 2012: negende plek). In Oktober 2007, weerskante van Interkontinentale Bekerwedstryde, het Kenia Kanada vir twee EDI-wedstryde gehuisves<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/canada-tour-of-kenya-and-namibia-2007-08-296682/kenya-vs-canada-2nd-odi-296687/match-report |title=Classy Obanda seals series for Kenya |publisher=ESPNcricinfo |date=20 Oktober 2007 |accessdate=5 April 2026}}</ref> en toe Bermuda vir drie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/bermuda-tour-of-kenya-and-united-arab-emirates-2007-08-313543/kenya-vs-bermuda-3rd-odi-313994/match-report |title=Wise Tikolo edges thriller for Kenya |publisher=ESPNcricinfo |date=28 Oktober 2007 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Kenia het al vyf wedstryde gewen, met ’n sterk boulwerk wat ’n relatief maklike lopiejaag opgestel het wanneer hulle tweede begin kolf het. [[Lêer:Kisumu City.jpg|duimnael|Die Jomo Kenyatta Sportgrond in Kisumu, 2008]] In Augustus 2008, ná ’n onderbreking van nege maande sonder enige EDI- of T20I-wedstryd, het Kenia vir verskeie reekse na Ierland, Skotland en Nederland getoer. Dit het tot ’n teleurstellende toer gelei, waartydens reën en ’n swak Keniaanse kolfwerk die hoofonderwerpe was. Kenia het aan die T20I-wêreldbekerkwalifisering in [[Belfast]], [[Noord-Ierland]], die kwalifiserende toernooi vir assosiaatlede, deelgeneem. Hulle het dié toernooi as een van die gunstelinge betree, en tweede in Groep B met ’n nederlaag teen Nederland en ’n oorwinning oor Kanada geëindig, ná nederlae teen beide Ierland en Skotland in die uitklopfase het Kenia egter vierde laat eindig, waarvolgens hulle die [[T20I-wêreldbeker 2009]] misgeloop het. Kenia het daarna aan drie EDI-reekse dwarsdeur Europa deelgeneem, maar dit het net in twee uitgereëne wedstryde in Skotland, ’n nederlaag in ’n natgereëne wedstryd in Nederland en ’n nederlaag tydens ’n reeks van drie wedstryde in Ierland met 0–1 geëindig. In Oktober 2008 het die Keniane beide Ierland en Zimbabwe tydens ’n EDI-reeks in Nairobi gehuisves, maar ná ’n nederlaag teen Ierland en ’n oorwinning oor Zimbabwe is al hul drie oorblywende wedstryde uitgereën.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/tri-nation-tournament-in-kenya-2008-09-325553/kenya-vs-zimbabwe-final-367329/match-report |title=Teams share trophy as rain washes out final |publisher=ESPNcricinfo |date=25 Oktober 2008 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Aansluitend het Kenia vir twee EDI-wedstryde na Suid-Afrika getoer, maar hulle is in albei duidelik verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/kenya-tour-of-south-africa-oct-nov-2008-2008-09-351113/south-africa-vs-kenya-2nd-odi-360801/match-report |title=Kallis and Amla too much for Kenya |publisher=ESPNcricinfo |date=2 November 2008 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In laat Januarie en vroeg Februarie 2009 het Kenia tuis vyf EDI-wedstryde teen Zimbabwe gespeel en is in al die wedstryde verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-tour-of-kenya-2008-09-385021/kenya-vs-zimbabwe-5th-odi-385027/match-report |title=Masakadza leads Zimbabwe's 5–0 sweep |publisher=ESPNcricinfo |date=4 Februarie 2009 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In die tydperk ná die Krieketwêreldbeker 2007 het ’n keurspan, ''Kenia Select'', aan die Zimbabwiese Logan-beker deelgeneem, maar hulle kon nie ’n oorwinning aanteken nie,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/2006-07_ZIM_Logan_Cup_2006-07.html |title=2007 Logan Cup |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121002065515/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/2006-07_ZIM_Logan_Cup_2006-07.html |archive-date=2 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en ook teen Zimbabwe A verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/120/120501.html |title=Scorecard of Zimbabwe A v Kenya Select match, 16 May 2007 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190120/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/120/120501.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die Interkontinentale Beker 2009–2010, waarvoor Kenia met sy kwalifisering vir die [[Krieketwêreldbeker 2011]] gekwalifiseer het, het hulle in die vyfde plek geëindig. In sy openingswedstryd van die Krieketwêreldbeker 2011 in Bangladesj, Indië en Sri Lanka het Kenia ’n duidelike nederlaag met tien paaltjies teen Nieu-Seeland gely, nadat hulle op 69 lopies uitgeboul is en Nieu-Seeland die wedstryd binne-in agt boulbeurte beklink het sonder om ’n paaltjie af te staan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://iccworld-cup2011.blogspot.com/2011/02/kenya-vs-new-zealand-chennai-20th.html |title=New Zealand vs Kenya |publisher=iccworld-cup2011.blogspot |date=20 Februarie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In dieselfde jaar is Kenia tydens ’n kort EDI-reeks van twee wedstryde deur Nederland in Sportspark Westvielt, Voorburg, platgeloop. Tydens dié reeks is Kenia se swak kolfwerk opgemerk. Hulle het net 208/8 in die eerste wedstryd<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-championship-2011-2013-14-518430/netherlands-vs-kenya-9th-match-523482/match-report |title=Netherlands down Kenya in close finish |publisher=ESPNCricinfo |date=12 September 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> en ’n nog kleiner telling van 184/8 in die tweede wedstryd aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-championship-2011-2013-14-518430/netherlands-vs-kenya-10th-match-523483/match-report |title=Barresi stars as Netherlands down Kenya again |publisher=ESPNcricinfo |date=13 September 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> [[Seren Waters]] en die kaptein [[Collins Obuya]] was die beste kolwers, Waters het 71 lopies in die eerste wedstryd en Obuya 54 lopies in die tweede wedstryd aangeteken. === Hervormings in 2011 === [[Lêer:Icc Wcl Championship Nepal Vs Kenya Tu Ground Kathmandu @ Nepal 6.jpg|duimnael|[[Krieket]]wedstryd tussen Kenia en [[Nepalese nasionale krieketspan|Nepal]] in [[Katmandoe]] op 13 Maart 2017]] Die Keniaanse spelers het oor jare heen oor die meeste professionele spelers onder die assosiaatlede beskik. Die eerste keer wat Krieket Kenia kennis geneem het van die ongebalanseerde span was tydens die Krieketwêreldbeker 2011, toe die wanverhouding van amateur- teenoor professionele spelers opgemerk is,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/world-cup-2011-cricket-kenya-chief-hints-at-team-discord-503269 |title=Cricket Kenya chief hints at team discord |publisher=ESPNCricinfo |date=27 Februarie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> nadat Kenia ’n teleurstellende toernooi gehad en al sy ses wedstryde verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-v-zimbabwe-disappointing-farewell-for-steve-tikolo-507286 |title=Disappointing farewell for Tikolo |publisher=ESPNcricinfo |date=20 Februarie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Krieket Kenia het aangekondig dat hulle die krieketwêreldbekertoernooi se debakel ná afloop van dié toernooi sal hersien. Dit het ’n reeks hervormings wat deur die raad geïnisieer is, ingelui.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/world-cup-2011-cricket-kenya-to-review-world-cup-debacle-507417 |title=Cricket Kenya to review World Cup debacle |publisher=ESPNcricinfo |date=21 Maart 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> As deel van die hervormings het die beheerliggaam die voormalige Sahara Eliteliga met Oos-Afrikaanse toernooie vervang. Terwyl die Oos-Afrikaanse Premierliga ’n T20-toernooi is, is die Oos-Afrikaanse beker ’n EDI-toernooi. Die nuwe toernooie is deur die beheerliggaam van stapel gestuur in die hoop dat hulle nuwe talente vir die Keniaanse span sal oplewer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-prepare-for-new-superleagues-527519 |title=Kenya prepare for new superleagues |publisher=ESPNcricinfo |date=15 Augustus 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Binne maande het die Oos-Afrikaanse toernooie ’n hoë belangstelling verwerf en die intensiteit het skerp gestyg, soos dit uit ’n ESPNcricinfo-onderhoud met Krieket Kenia se [[hoof- uitvoerende beampte]] Tom Sears blyk.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/cricket-kenya-ceo-tom-sears-is-happy-with-new-east-african-competitions-534464 |title='Players know consistency will be the criterion for national selection' |publisher=ESPNcricinfo |date=2 Oktober 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> ’n Verdere belangrike hervorming wat deur die nuwe beheerliggaam ingebring is, was om met die ou personeel weg te doen. Soos dit die ESPN-joernalis Martin Williamson beskryf het, was die ou personeel nie aan vertoning toegewyd nie, maar eerder aan selfsugtige wense.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/martin-williamson-kenyan-board-right-to-dump-old-guard-521693 |title=Kenyan board right to dump old guard |publisher=ESPNcricinfo |date=3 Julie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Die nuwe kontrakte het heeltemal met die verlede gebreek en die nuwe kaptein [[Collins Obuya]] was op 29 die oudste speler. Ervare spelers soos die voormalige kaptein [[Jimmy Kamande]], ’n veteraan van vyf krieketwêreldbetertoernooie, [[Thomas Odoyo]], en ander het nie eens in aanmerking gekom nie. Soos verwag het die ontslane spelers vinnig reageer en volgens hulle het dit die dood van Keniaanse krieket versnel. Hulle is ook deur die Keniaanse media bygestaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-s-new-contracts-cut-ties-with-the-past-521372 |title=Kenya's new contracts cut ties with the past |publisher=ESPNcricinfo |date=30 Junie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Onder die 20 krieketspelers wat wel kontrakte aangebied is, is aan 13 sentrale kontrakte aangebied. Nadat vyf spelers dié kontrakte van die hand gewys het, het die dinge nog moeiliker geword. Sears het daarop gesê dat hulle tevrede is met die groep van sewe spelers wat hulself verbind het tot Krieket Kenia, terwyl hulle ewe teleurgesteld is met diegene wat die kontrakte verwerp het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-news-five-players-turn-down-kenya-contracts-524064 |title=Five players turn down Kenya contracts |publisher=ESPNcricinfo |date=21 Julie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Gevolglik is hulle vir die span, wat tydens die Interkontinentale Beker teen die [[Verenigde Arabiese Emirate se nasionale krieketspan|Verenigde Arabiese Emirate]] te staan gekom het, nie benoem nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-v-uae-intercontinental-cup-kenya-leave-out-players-who-refused-contracts-524300 |title=Kenya leave out players who refused contracts |publisher=ESPNcricinfo |date=22 Julie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Krieket Kenia het kontrakte aan verdienstelike jong, talentvolle spelers aangebied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenyan-youngsters-rewarded-with-central-contracts-530746 |title=Youngsters rewarded with central contracts |publisher=ESPNcricinfo |date=1 September 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Die agt spelers wat die raad se kontrakte verwerp het, is later ingesluit en het gevra dat hul menings gehoor word, en ondanks die nuwe kans wat die raad aan hulle toegestaan het, het hulle uiteindelik ’n sterk standpunt teen die raad ingeneem. Terwyl Obanda, Shem en James Ngoche, Odhiambo en Otieno nuwe aanbiedinge gemaak is, het Ouma, Luseno en Nelson ’n driemaandse ooreenkoms tot Maart 2012, onderhewig aan prestasie, met die raad gesluit. Indien hulle iets goeds sou kon bydra, kon hulle weer hul plek in die span inneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/cricket-kenya-plays-hardball-with-militant-players-530748 |title=Cricket Kenya plays hardball with militant players |publisher=ESPNcricinfo |date=1 September 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Intussen is die voormalige Otago-afrigter [[Mike Hesson]] as nasionale afrigter aangestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-news-mike-hesson-appointed-kenya-coach-523811 |title=Mike Hesson appointed Kenya coach |publisher=ESPNcricinfo |date=19 Julie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Onmiddellik daarna het Hesson in ’n onderhoud met die koerant ''Otago Daily Times'' aangekondig dat hy aangestel is om die geskil tussen die spelers en die raad op te los en te beëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/hesson-s-kenyan-baptism-of-fire-542932 |title=Hesson's Kenyan baptism of fire |publisher=ESPNcricinfo |date=29 November 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> === Misgelope toernooie === Die hervormings het egter nie tot die gewensde sukses gelei nie, aangesien die Keniaanse nasionale Krieketspan nie meer vir ’n toernooi kon kwalifiseer nie. Kenia se laaste deelname aan ’n IKR-toernooi was die Interkontinentale Beker 2011–2013, waar hulle egter onder die laaste plekke afgesluit het. Die daaropvolgende Interkontinentale Beker 2015–2017 het hulle misgeloop. Nadat Kenia tydens die Kwalifisering 2014 in die Super Ses uitgeskakel is – en sodoende die span sy EDI-status in Januarie 2014 verloor het, wat hulle sedert 1996 geniet het – het hulle die [[Krieketwêreldbeker 2015]] in Australië en Nieu-Seeland misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/netherlands-kenya-and-canada-lose-odi-status-714845 |title=Netherlands, Kenya and Canada lose ODI status |publisher=ESPNcricinfo |date=1 Februarie 2014 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Kenia het die kwalifisering vir die [[Krieketwêreldbeker 2019]] in Engeland en Wallis in 2015 in die afdeling twee begin, waar hulle derde geëindig en die Kampioenskap 2015–17 gehaal het. Die span het egter in die vyfde plek geëindig en sodoende die toernooi misgeloop, aangesien net die beste vier spanne gekwalifiseer het. Vervolgens is Kenia gerelegeer in afdeling twee, wat in 2018 begin en deel gevorm het van die kwalifisering vir die [[Krieketwêreldbeker 2023]] in Indië. In die afdeling twee het Kenia egter al sy vyf wedstryde verloor en sesde geëindig, waarvolgens die span in die afdeling drie gerelegeer is. Kenia het in die vierde plek geëindig en is in die Uitdaagliga 2019–2022 gerelegeer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/associates-pathway-to-2023-world-cup-undergoes-major-revamp-1162819 |title=Associates pathway to 2023 World Cup undergoes major revamp |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=20 Oktober 2018 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Kenia het dié toernooi in die vierde plek afgesluit en daarmee in die Uitdaagliga 2023–2026 vir die [[Krieketwêreldbeker 2027]] aangebly. As gevolg van sy swak plasing in die EDI-ranglys en die latere ontneming van hul EDI-status kon Kenia sedert 2006 nie meer aan die [[Kampioenetrofee]] deelneem nie. In die kwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker]]toernooie het Kenia nie beter gevaar nie, nadat hulle tydens die kwalifisering 2013 elfde eindig en die [[T20I-wêreldbeker 2014]] in Bangladesj misgeloop het. Die kwalifisering 2015 het Kenia in die negende plek afgesluit en sodoende die [[T20I-wêreldbeker 2016]] in Indië misgeloop. Tydens die kwalifisering 2019 het Kenia weer elfde geëindig en sodoende die [[T20I-wêreldbeker 2021]] in [[Oman]] en die [[Verenigde Arabiese Emirate]] misgeloop. Tydens die Afrikakwalifisering in [[Rwanda]] is Kenia in sy laaste wedstryd deur [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]] geklop en het vervolgens die [[T20I-wêreldbeker 2022]] in Australië misgeloop. Sedert 2019 geniet Kenia soos alle IKR-lede volle [[Twintig20|T20I-status]].<ref name="T20I-status" /> Die T20I-wêreldbeker se Afrikakwalifisering 2023 in Namibië het Kenia ná drie oorwinnings en nederlae elk in die vierde plek afgesluit, waarmee hulle die [[T20I-wêreldbeker 2024]] in Wes-Indië en die Verenigde State misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/africa/67554322 |title=Uganda: T20 World Cup qualification 'a dream come true', says captain Brian Masaba |publisher=[[BBC]] |date=30 November 2023 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Tydens die Afrikakwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker 2026]] het die Keniane die derde plek behaal en daarmee die hooftoernooi in Indië en Sri Lanka misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/namibia-zimbabwe-qualify-for-2026-men-s-t20-world-cup-1505360 |title=Namibia, Zimbabwe qualify for 2026 men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=2 Oktober 2025 |accessdate=5 April 2026}}</ref> == Kleure == In EDI- en T20I-krieket dra Kenia groen truie met rooi moue en ’n rooi V-halslyn en groen broeke. Veldspelers dra ’n rooi bofbalpet of ’n rooi sonhoed. Die kolwers se helms is groen geverf. Gedurende IKR-toernooie verskyn die borg se embleem op die regter mou en die belettering ''KENYA'' verskyn op die middel van die trui. Die Keniaanse nasionale krieketspan se bynaam is ''Simbas'', Swahili vir “[[leeu]]”.<ref name="Simbas" /> Krieket Kenia se kenteken toon derhalwe ’n leeu. == Tuisstadions == {{Location map+ |Kenia |caption=Ligging van Keniaanse krieketstadions |places= {{location map~|Kenia|label=<small>[[Aga Khan Sportklubveld|Aga]]/[[Jaffery Sportklubveld|Jaffery]]</small>|position=left|lat=-1.260499|long=36.823935}} {{location map~|Kenia|label=<small>[[Gymkhana Klubveld|Gymkhana]]</small>|position=right|lat=-1.27|long=36.827361}} {{location map~|Kenia|label=<small>[[Mombasa Sportklub|Mombasa]]</small>|position=right|lat=-4.03|long=39.40}} {{location map~|Kenia|label=<small>[[Nairobi Klubveld|Nairobi]]</small>|position=bottom|lat=-1.296944|long=36.81}} {{location map~|Kenia|label=<small>[[Ruaraka Sportklubveld|Ruaraka]]/[[Simba Unieveld|Simba]]</small>|position=top|lat=-1.258889|long=36.858333}} }} Kenia beskik oor geen amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die Keniaanse nasionale krieketspan gebruik vir hul krieketwedstryde eerder ’n verskeidenheid stadions dwarsdeur Kenia: {| border="0" class="wikitable sortable" |- bgcolor="#cccccc" ! No. !! Stadion !! Plek !! Eerste wedstryd |- | 1 | [[Gymkhana Klubveld]] | [[Nairobi]] | 1 Oktober 1996 |- | 2 | [[Aga Khan Sportklubveld]] | Nairobi | 2 Oktober 1996 |- | 3 | [[Simba Unieveld]] | Nairobi | 15 Augustus 2001 |- | 4 | [[Mombasa Sportklub]] | [[Mombasa]] | 11 November 2006 |- | 5 | [[Jaffery Sportklubveld]] | Nairobi | 29 Januarie 2007 |- | 6 | [[Ruaraka Sportklubveld]] | Nairobi | 30 Januarie 2007 |} == Spelers == === Spelerstatistieke === Daar het altesaam 50 spelers [[Internasionale eendagwedstryd|EDI-]] en 50 spelers [[Twintig20|T20I-krieket]] vir Kenia gespeel. Vervolgens die spelers wat vir die Keniaanse span die meeste lopies aangeteken en die meeste paaltjies geneem het. ==== Lopies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |EDI ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | EDIs ! scope=col | Lopies ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Lopies |- |style="text-align:left;"| [[Steve Tikolo]] | 1996–2014 | align=center | 131 | align=center | '''3&nbsp;369''' | [[Rakep Patel]] | 2008–hede | align=center | 93 | align=center | '''1&nbsp;930''' |- | [[Thomas Odoyo]] | 1996–2014 | align=center | 131 | align=center | '''2&nbsp;366''' | [[Collins Obuya]] | 2007–2024 | align=center | 75 | align=center | '''1&nbsp;742''' |- | [[Collins Obuya]] | 2001–2014 | align=center | 104 | align=center | '''2&nbsp;044''' | [[Irfan Karim]] | 2013–2024 | align=center | 64 | align=center | '''1&nbsp;291''' |- | [[Kennedy Otieno]] | 1996–2009 | align=center | {{0}}90 | align=center | '''2&nbsp;016''' | [[Rushab Patel]] | 2019–2024 | align=center | 56 | align=center | '''1&nbsp;054''' |- | [[Ravi Shah]] | 1998–2007 | align=center | {{0}}56 | align=center | '''1&nbsp;506''' | [[Alex Obanda]] | 2007–2023 | align=center | 51 | align=center | '''{{0}}797''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 5 April 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=2;id=26;type=team |title=Records / Kenya / One-Day Internationals / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> | colspan=4 | <small>Korrek teen: 5 April 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=3;id=26;type=team |title=Records / Kenya / Twenty20 Internationals / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> |} ==== Paaltjies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |EDI ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | EDIs ! scope=col | Paaltjies ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Paaltjies |- | [[Thomas Odoyo]] | 1996–2014 | align=center | 131 | align=center | '''141''' | [[Shem Ngoche]] | 2010–hede | align=center | 104 | align=center | '''120''' |- | [[Steve Tikolo]] | 1996–2014 | align=center | 131 | align=center | '''{{0}}93''' | [[Vraj Patel]] | 2021–2023 | align=center | 64 | align=center | '''{{0}}86''' |- | [[Peter Ongondo]] | 1999–2011 | align=center | {{0}}78 | align=center | '''{{0}}75''' | [[Lucas Oluoch]] | 2013–hede | align=center | {{0}}72 | align=center | '''{{0}}70''' |- | [[Nehemiah Odhiambo]] | 2006–2014 | align=center | {{0}}69 | align=center | '''{{0}}70''' | [[Peter Langat]] | 2021–hede | align=center | {{0}}42 | align=center | '''{{0}}42''' |- | [[Hiren Varaiya]] | 2006–2014 | align=center | {{0}}63 | align=center | '''{{0}}68''' | [[Rakep Patel]] | 2008–hede | align=center | {{0}}93 | align=center | '''{{0}}38''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 5 April 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=2;id=26;type=team |title=Records / Kenya / One-Day Internationals / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> | colspan=4 | <small>Korrek teen: 5 April 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=3;id=26;type=team |title=Records / Kenya / Twenty20 Internationals / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> |} === Spankapteins === Tot op hede was agt spelers reeds die [[Kaptein (sport)|kaptein]] vir Kenia tydens ’n EDI-wedstryd en tien tydens ’n T20I.<ref>Die tydperk verwys na die ooreenstemmende krieketseisoen waarin die eerste of laaste wedstryd van die tyd as kaptein gespeel is.</ref> {| border="0" class="wikitable sortable" |-bgcolor="#cccccc" ! colspan="3" | EDI<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/list_captains.html?class=2;id=26;type=team |title=Records / Kenya / One-Day Internationals / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> ! colspan="2" | T20I<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/list_captains.html?class=3;id=26;type=team |title=Records / Kenya / Twenty20 Internationals / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> |- ! No. !! Naam !! Tydperk !! Naam !! Tydperk |- | 1 | Maurice Odumbe | 1996–2001 | Steve Tikolo | 2007–2008 |- | 2 | Aasif Karim | 1997–1999 | Thomas Odoyo | 2007 |- | 3 | Steve Tikolo | 2001–2011 | Morris Ouma | 2010 |- | 4 | Thomas Odoyo | 2002–2006 | Collins Obuya | 2012–2013 |- | 5 | Morris Ouma | 2009–2010 | Shem Ngoche | 2019–2022 |- | 6 | Jimmy Kamande | 2010–2011 | Sachin Bhudia | 2022 |- | 7 | Collins Obuya | 2011–2013 | Lucas Oluoch | 2023 |- | 8 | Rakep Patel | 2014 | Rakep Patel | 2023–2025 |- | 9 | | | Irfan Karim | 2024 |- | 10 | | | '''Dhiren Gondaria''' | 2025–hede |} == Rekords == === EDI-rekord teen ander lande === {| class="wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Wedstryde !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste oorwinning |- |colspan="16" style="text-align:center"| '''t. Toetslande''' |- |align="left"| {{Cr-AF}} || 6 || 2 || 4 || 0 || 0 || 33,33 || 7 Oktober 2010 |- |align="left"| {{Cr-AU}} || 5 || 0 || 5 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-BD}} || 14 || 6 || 8 || 0 || 0 || 42,85 || 10 Oktober 1997 |- |align="left"| {{Cr-EN}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-IE}} || 10 || 2 || 7 || 0 || 1 || 22,22 || 2 Februarie 2007 |- |align="left"| {{Cr-IN}} || 13 || 2 || 11 || 0 || 0 || 15,38 || 28 Mei 1998 |- |align="left"| {{Cr-NZ}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-PK}} || 6 || 0 || 6 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-LK}} || 6 || 1 || 5 || 0 || 0 || 16,66 || 24 Februarie 2003 |- |align="left"| {{Cr-ZA}} || 10 || 0 || 10 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-WI}} || 6 || 1 || 5 || 0 || 0 || 16,66 || 29 Februarie 1996 |- |align="left"| {{Cr-ZW}} || 32 || 5 || 25 || 0 || 2 || 16,66 || 12 Maart 2003 |- |colspan="16" style="text-align:center"| '''t. Assosiaatlede''' |- |align="left"| {{Cr-BM}} || 8 || 8 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 11 November 2006 |- |align="left"| {{Cr-CA}} || 15 || 9 || 5 || 0 || 1 || 64,28 || 15 Februarie 2003 |- |align="left"| {{Cr-NL}} || 10 || 3 || 7 || 0 || 0 || 30,00 || 31 Januarie 2007 |- |align="left"| {{Cr-XS}} || 9 || 3 || 5 || 0 || 1 || 37,50 || 17 Januarie 2007 |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''154''' || '''42''' || '''107''' || '''0''' || '''5''' || '''27,27''' || 29 Februarie 1996 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met EDI #4946 op 4 April 2026. Laaste keer hersien op 5 April 2026. Wenpersentasies sluit onbesliste wedstryde uit en tel gelykop as ’n halwe oorwinning.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=2;id=26;type=team |title=Records / Kenya / ODI matches / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=4 April 2026 |accessdate=5 April 2026}}</ref> |} === Krieketwêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Krieketwêreldbeker 1975|1975]] || ''Sien {{Cr-OA}}'' |- |[[Krieketwêreldbeker 1979|1979]] || ''Sien {{Cr-OA}}'' |- |[[Krieketwêreldbeker 1983|1983]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1987|1987]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1992|1992]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1996|1996]] || Eerste rondte |- |[[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] || Eerste rondte |- |[[Krieketwêreldbeker 2003|2003]] || Halfeindrondte |- |[[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] || Eerste rondte |- |[[Krieketwêreldbeker 2011|2011]] || Eerste rondte |- |[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2019|2019]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2027|2027]] || {{n.v.t.}} |- |[[Krieketwêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Kampioenetrofeerekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Kampioenetrofee 1998|1998]] || Nie toegelaat nie |- |[[Kampioenetrofee 2000|2000]] || Voorwedstryd |- |[[Kampioenetrofee 2002|2002]] || Groepfase |- |[[Kampioenetrofee 2004|2004]] || Groepfase |- |[[Kampioenetrofee 2006|2006]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2009|2009]] || Nie toegelaat nie |- |[[Kampioenetrofee 2013|2013]] || Nie toegelaat nie |- |[[Kampioenetrofee 2017|2017]] || Nie toegelaat nie |- |[[Kampioenetrofee 2025|2025]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2029|2029]] || {{n.v.t.}} |} === T20I-rekord teen ander lande === {| class="wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Wedstryde !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste T20I-oorwinning |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Toetslande''' |- |align="left"| {{Cr-AF}} || 3 || 1 || 2 || 0 || 0 || 33,33 || 11 Oktober 2013 |- |align="left"| {{Cr-BD}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-IE}} || 5 || 0 || 5 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-NZ}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-PK}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-LK}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-ZW}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Assosiaatlede''' |- |align="left"| {{Cr-BM}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 21 Oktober 2019 |- |align="left"| {{vlagland|Botswana}} || 5 || 4 || 1 || 0 || 0 || 80,00 || 24 November 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Gambië}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 22 Oktober 2024 |- |align="left"| {{vlagland|Ghana}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 21 Mei 2019 |- |align="left"| {{vlagland|Kameroen}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 19 September 2022 |- |align="left"| {{Cr-CA}} || 5 || 4 || 1 || 0 || 0 || 80,00 || 3 Augustus 2008 |- |align="left"| {{vlagland|Lesotho}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 21 November 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Malawi}} || 6 || 4 || 1 || 0 || 1 || 66,67 || 16 September 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Mali}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 20 November 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Mosambiek}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 19 Oktober 2024 |- |align="left"| {{Cr-NA}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-NL}} || 6 || 2 || 4 || 0 || 0 || 33,33 || 19 April 2013 |- |align="left"| {{Cr-NP}} || 5 || 2 || 3 || 0 || 0 || 40,00 || 26 Augustus 2022 |- |align="left"| {{Cr-NG}} || 15 || 12 || 3 || 0 || 0 || 80,00 || 20 Mei 2019 |- |align="left"| {{Cr-PG}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{vlagland|Rwanda}} || 9 || 9 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 20 November 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Seychelle}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 25 November 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Sierra Leone}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 7 Desember 2023 |- |align="left"| {{vlagland|Singapoer}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 23 Oktober 2019 |- |align="left"| {{vlagland|Sint Helena}} || 1 || 0 || 0 || 0 || 1 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-XS}} || 8 || 3 || 5 || 0 || 0 || 37,50 || 1 Februarie 2010 |- |align="left"| {{Cr-TZ}} || 5 || 3 || 2 || 0 || 0 || 60,00 || 18 November 2021 |- |align="left"| {{Cr-UG}} || 18 || 4 || 13 || 0 || 1 || 22,22 || 22 Mei 2019 |- |align="left"| {{Cr-AE}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''121''' || '''65''' || '''53''' || '''0''' || '''3''' || '''53,71''' || 3 Augustus 2008 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met T20I #3801 op 5 April 2026. Gelykop verwys na wedstryde wat deur ’n valbyl (soos ’n Superboulbeurt) beslis is. Wenpersentasies sluit onbesliste wedstryde uit en gelykop as ’n halwe oorwinning (ongeag die valbyl).''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=3;id=26;type=team |title=Records / Kenya / Twenty20 Internationals / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=5 April 2026 |accessdate=5 April 2026}}</ref> |} === T20I-wêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[T20I-wêreldbeker 2007|2007]] || Eerste rondte |- |[[T20I-wêreldbeker 2009|2009]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2010|2010]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2012|2012]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2016|2016]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2021|2021]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2026|2026]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2028|2028]] || {{n.v.t.}} |- |[[T20I-wêreldbeker 2030|2030]] || {{n.v.t.}} |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} * [[Keniaanse nasionale rugbyspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Kenya national cricket team|Keniaanse nasionale krieketspan}} * {{en}} {{sw}} [https://cricket-kenya.com/ Amptelike webwerf van Krieket Kenia] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/team/kenya-26 Kenia op ESPNcricinfo] * {{en}} [https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/cricket-kenya Kenia by die IKR] {{Nasionale krieketspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Krieket in Kenia]] [[Kategorie:Nasionale krieketspanne van Afrika]] ke3odgtnt5gvtyvk5ayn0px1rb6j07v 2890345 2890342 2026-04-05T21:55:56Z SpesBona 2720 Jammer!² 2890345 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Krieketspan | naam = Kenia | beeld = Kenteken van die Keniaanse nasionale krieketspan.jpeg | byskrif = Kenteken van die Keniaanse nasionale krieketspan | bynaam = ''Simbas'' | konferensie = [[Krieket Kenia]] (CK) | t20i-kaptein = [[Dhiren Gondaria]] | afrigter = {{vlagikoon|Kenia}} [[Joseph Angara]], [[Lameck Onyango]] | toetsstatusjaar = | ikr_status = Assosiaatlid met [[Twintig20|T20I]]-status | ikr_aansluiting = 1981 | ikr_streek = [[Afrikakrieketvereniging|AKV]] (Afrika) | toetsrang = | beste_toetsrang = | edi-rang = – | beste_edi-rang = 10de (1 Mei 1998) | t20i-rang = 33ste | beste_t20i-rang = 12de (1 Maart 2007) | eerste_wedstryd = {{vlagikoon|Kenia|koloniaal}} Kenia t {{vlagikoon|Tanganjika|1923}} [[Tanzaniese nasionale krieketspan|Tanganjika]] in [[Nairobi]]; 1 Desember 1951 | eerste_toets = | mees_onlangse_toets = | aantal_toetse = | aantal_toetse_vanjaar = | toetsrekord = | toetsrekord_vanjaar = | eerste_edi = t {{Cr-IN}} op Barabati-stadion, Cuttack; 18 Februarie 1996 | mees_onlangse_edi = t {{Cr-XS}} op Hagley-ovaal, [[Christchurch]]; 30 Januarie 2014 | aantal_edis = 154 | aantal_edis_vanjaar = 0 | edi-rekord = 42/107 (27,27%)<br />(0 gelykop, 5 onbeslis) | edi-rekord_vanjaar = 0/0<br />(0 gelykop, 0 onbeslis) | wb_verskynings = 5/13 | wb_eerste = [[Krieketwêreldbeker 1996|1996]] | wb_beste = Halfeindstryd (in [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]]) | wbk_verskynings = 7 | wbk_eerste = 1982 | wbk_beste = Naaswenner (in 1994 en 1997) | kt_verskynings = 3/9 | kt_eerste = [[Kampioenetrofee 2000|2000]] | kt_beste = Groepfase (in [[Kampioenetrofee 2002|2002]] en [[Kampioenetrofee 2004|2004]]) | eerste_t20i = t {{Cr-BD}} op [[Gymkhana Klubveld]], [[Nairobi]]; 1 September 2007 | mees_onlangse_t20i = t {{Cr-TZ}} op [[Harare Sportklub]], [[Harare]]; 4 Oktober 2025 | aantal_t20is = 121 | aantal_t20is_vanjaar = 0 | t20i-rekord = 65/53 (53,71%)<br />(0 gelykop, 3 onbeslis) | t20i-rekord_vanjaar = 0/0<br />(0 gelykop, 0 onbeslis) | wt20-verskynings = 1/10 | eerste_wt20 = [[T20I-wêreldbeker 2007|2007]] | beste_wt20 = Eerste rondte (in [[T20I-wêreldbeker 2007|2007]]) | wt20k-verskynings = 9 | eerste_wt20k = 2008 | beste_wt20k = 3de plek (in 2025) | h_patroon_la = | h_patroon_b = | h_patroon_ra = | h_patroon_broek = | h_linkerarm = | h_liggaam = | h_regterarm = | h_broek = | a_patroon_la = | a_patroon_b = | a_patroon_ra = | a_patroon_broek = | a_linkerarm = | a_liggaam = | a_regterarm = | a_broek = | t_patroon_la = _redborder | t_patroon_b = _collar | t_patroon_ra = _redborder | t_patroon_broek = | t_linkerarm = 006221 | t_liggaam = 006221 | t_regterarm = 006221 | t_broek = 006221 }} Die '''Keniaanse nasionale krieketspan''' ([[Engels]]: ''Kenya national cricket team''; [[Swahili]]: ''Timu ya kriketi ya Kenya''), met die bynaam ''Simbas''<ref name="Simbas">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketuganda.world/index.php/8-news/729-icc-t20-world-cup-africa-final-unique-trophy-shoot-leaves-captains-in-awe |title=ICC T20 World Cup Africa Final – Unique Trophy Shoot Leaves Captains In Awe |publisher=[[Ugandese Krieketvereniging]] |accessdate=16 Julie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190716183007/http://www.cricketuganda.world/index.php/8-news/729-icc-t20-world-cup-africa-final-unique-trophy-shoot-leaves-captains-in-awe |archive-date=16 Julie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> (Swahili vir “[[leeu]]s”), is die nasionale [[krieket]]span wat [[Kenia]] in internasionale krieket verteenwoordig. Krieket word in Kenia deur [[Krieket Kenia]] (CK, van Engels: ''Cricket Kenya''; Swahili: ''Shirikisho la Kriketi Kenya'') beheer. Die land is sedert 1981 ’n assosiaatlid van die [[Internasionale Krieketraad]], nadat hulle vroeër van die [[Oos-Afrikaanse krieketspan]] weggebreek het; as Oos-Afrika het hulle aan die eerste [[Krieketwêreldbeker 1975]] deelgeneem. Sedertdien het hulle tussen 1996 en 2011 aan vyf [[krieketwêreldbeker]]toernooie deelgeneem en tydens die [[Krieketwêreldbeker 2003]] het die medegasheer Kenia tot die halfeindrondte gevorder, hul beste prestasie tot dusver. Kenia kon tot dusver slegs een keer vir die [[T20I-wêreldbeker]] kwalifiseer, in [[T20I-wêreldbeker 2007|2007]]. Saam met [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]] en [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]] is Kenia tradisioneel een van die sterker nasionale Afrikakrieketspanne na die [[Toetskrieket|toetslande]] [[Proteas|Suid-Afrika]] en [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]]. Kenia het van 1996 EDI-status in voorbereiding op die [[Krieketwêreldbeker 1996]] geniet en het dié status 18 jaar lank behou, nadat hulle tydens die 2014-krieketwêreldbekerkwalifikasie in die vyfde plek geëindig en hul EDI-status verloor het. Van April 2019 tot Desember 2022 het Kenia deelgeneem aan die 2019/21 Krieketwêreldbeker Uitdaagliga wat as kwalifisering vir die [[Krieketwêreldbeker 2023]] gedien het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1173815 |title=All to play for in last ever World Cricket League tournament |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=11 April 2019 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In April 2018 het die IKR besluit om aan al sy lede volle T20I-status toe te ken. Vervolgens word al die [[Twintig20|T20I-wedstryde]] wat Kenia ná 1 Januarie 2019 teen ander IKR-lede speel as ’n volle T20I erken.<ref name="T20I-status">{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322 |title=All T20 matches between ICC members to get international status |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=26 April 2018 |accessdate=3 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003012749/https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322 |archive-date=3 Oktober 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia is tans (April 2026) 33ste op die Twintig20-wêreldranglys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/mens/t20i |title=Men's T20I Team Rankings |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=3 April 2026 |accessdate=5 April 2026}}</ref> == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Krieket Kenia}} Krieket Kenia (Engels: ''Cricket Kenya'', CK; Swahili: ''Shirikisho la Kriketi Kenya'') is in 2005 as opvolger van die Keniaanse Krieketvereniging (''Kenya Cricket Association'', KCA) gestig en verantwoordelik vir die reël van krieket in Kenia. Sedertdien verteenwoordig dit Kenia as ’n assosiaatlid by die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR).<ref name="History">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/a-brief-history-of-kenyan-cricket-261613 |title=A brief history of Kenyan cricket |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=6 Oktober 2006 |accessdate=5 April 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/cricket-kenya |title=Cricket Kenya |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=5 April 2026}}</ref> Daarbenewens was die Keniaanse beheerliggaam in 1997 ’n stigtingslid van die [[Afrikakrieketvereniging]] (''Africa Cricket Association'', “ACA”).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.africacricket.com/members.php |title=Members |publisher=[[Afrikakrieketvereniging]] |accessdate=5 April 2026}}</ref> Krieket Kenia bestuur al die Kenia-verteenwoordigende nasionale spanne, insluitende die mans, vroue en jeug. Hulle is ook verantwoordelik vir die bestuur en organisasie van T20I-reekse teen ander spanne, en die reël van internasionale wedstryde tuis. Daarbenewens is CK verantwoordelik vir inkomsteverkryging deur die verkoop van kaartjies, borgskappe en uitsaairegte, veral in verband met die Keniaanse span. Kinders en jongmense word reeds op skool aan krieket bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Net soos ander krieketlande beskik Kenia oor ’n o/19-nasionale span wat aan die [[o/19-krieketwêreldbeker]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-under-19-world-cup-232496 |title=The Under-19 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=11 Januarie 2006 |accessdate=5 April 2026}}</ref> == Geskiedenis == === Beginjare === Britse koloniste het krieket aan die einde van die 19de eeu na Kenia saamgebring. Die eerste bekende wedstryd – “Oos-Afrikaanse Protektoraat t Res van die wêreld” (''sic'') – is in Desember 1899 in [[Mombasa]] gespeel. Nasionale wedstryde (“Amptenare t Settlers”) is van 1910 tot in 1964 gereeld beslis. In 1914 het ’n Keniaanse span in [[Uganda]] vir die eerste keer weg gespeel en wen die Keniane met vyf paaltjies tydens ’n wedstryd in [[Entebbe]]. Ná die toestroming van [[Brits-Indië|Indiese]] arbeiders na Afrika om die streek se spoornetwerk op te rig het die gewildheid van krieket toegeneem en aan die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] was dit een van die mees beoefende sportsoorte in die streek.<ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1970 |location=Londen |isbn=978-0-413-27860-9 |pages=194}}</ref> Eerste internasionale wedstryde is in 1951 gespeel, toe hulle teen [[Tanzaniese nasionale krieketspan|Tanganjika]] gespeel het. Twee jaar later is die Keniaanse Krieketvereniging (''Kenya Cricket Association'', “KCA”) gestig.<ref name="History" /> Vervolgens het enkele spanne soos die “nieblanke” span van Suid-Afrika na Kenia vir wedstryde begin toer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/EA/1958-59_EA_South_African_Non-Europeans_in_East_Africa_1958-59.html |title=South African Non-Europeans in East Africa 1958/59 |publisher=Cricket Archive |accessdate=1 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192029/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/EA/1958-59_EA_South_African_Non-Europeans_in_East_Africa_1958-59.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Oos-Afrikaanse span === {{Hoofartikel|Oos-Afrikaanse krieketspan}} [[Lêer:ECACC.jpg|duimnael|Vlag van die Oos-Afrikaanse nasionale krieketspan, later Oos- en Sentraal-Afrika]] In 1951 is die Oos-Afrikaanse Krieketkonferensie (Engels: ''East Africa Cricket Conference'', EACC; later die Oos- en Sentraal-Afrikaanse Krieketkonferensie, ''East and Central Africa Cricket Conference'', ECACC) gestig as die beheerliggaam van krieket in die streek. Hulle het toesig gehou oor die interkoloniale wedstryde tussen die drie stigtingslede Kenia, Uganda en Tanganjika.<ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1970 |location=Londen |isbn=978-0-413-27860-9 |pages=361}}</ref> Later in dieselfde jaar het ’n saamgestelde Oos-Afrikaanse span [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Rhodesië]] gehuisves.<ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1970 |location=Londen |isbn=978-0-413-27860-9 |pages=359}}</ref> Oos-Afrika se volgende gedokumenteerde wedstryd was in 1956 teen ’n besoekende [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistanse span]]. Onder die kapteinskap van [[Denis Dawson]] (die broer van die [[Suid-Afrika]]anse [[Toetskrieket|toetsspeler]] [[Ossie Dawson]]) het die Oos-Afrikane die driedaagse wedstryd met agt paaltjies verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137490.html |title=East Africa v Pakistan Cricket Writers' XI |publisher=Cricket Archive |accessdate=1 Mei 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501140259/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137490.html |archive-date=1 Mei 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die volgende jaar is die Oos-Afrikane deur die besoekende Sunder-krieketklub met nege paaltjies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137632.html |title=East Africa v Sunder Cricket Club |publisher=Cricket Archive |accessdate=13 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113230148/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137632.html |archive-date=13 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1958 het ’n Suid-Afrikaanse span met spelers van ’n nie-Europese herkoms na die streek getoer en een wedstryd teen Oos-Afrika in [[Nairobi]] gespeel. Onder hul kaptein [[Malcolm Ronaldson]], ’n voormalige [[Eersterangse krieket|eersterangse]] speler vir die Oostelike Provinsie, is Oos-Afrika in dié wedstryd deur die Suid-Afrikane met sewe paaltjies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/97/97177.html |title=East Africa v South African Non-Europeans |publisher=Cricket Archive |accessdate=19 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119001810/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/97/97177.html |archive-date=19 November 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Gedurende die 1960’s het Oos-Afrika verskeie toerende spanne ontmoet. In 1962 het hulle twee wedstryde teen die [[Britse Statebond|Statebond]] se krieketspan gespeel. In die eerste wedstryd in Nairobi (10 tot 12 Februarie 1962) is die Oos-Afrikane met 20 lopies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138031.html |title=East Africa v International XI |publisher=Cricket Archive |accessdate=7 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107124602/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138031.html |archive-date=7 Januarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dié wedstryd word veral onthou vir ’n vinnige honderdtal deur [[Basil D'Oliveira]] in die Statebondspan se tweede beurt.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19620213.2.154 |title=D'Oliviera Hits Out |publisher=[[The Press]] |date=13 Februarie 1962 |volume=CI |issue=29746 |page=15 |accessdate=26 Januarie 2025}}</ref> In die tweede wedstryd in Oktober, ook in Nairobi, het die Statebondspan Oos-Afrika met 118 lopies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19621003.2.186 |title=Century |publisher=[[The Press]] |date=3 Oktober 1962 |volume=CI |issue=29943 |page=19 |accessdate=26 Januarie 2025}}</ref> Die besoekende [[Marylebone-krieketklub]] (MKK) het in 1963/64 drie wedstryde in Uganda gespeel, een in Tanganjika en sewe in Kenia. Een van dié wedstryde teen die Oos-Afrikaanse span in [[Kampala]] het die MKK met ’n beurt en 71 lopies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/26/26461.html |title=East African Invitation XI v Marylebone Cricket Club |publisher=Cricket Archive |accessdate=9 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309234743/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/26/26461.html |archive-date=9 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1966 het Oos-Afrika by die Internasionale Krieketkonferensie (IKK; nou [[Internasionale Krieketraad]], IKR) as ’n assosiaatlid aangesluit.<ref name="EACA">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/10.html |title=East Africa |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190225/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/10.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In dieselfde jaar het Zambië by die jaarlikse toernooi aangesluit, wat daarmee ’n vierhoekige toernooi geword het. In Augustus 1967 het die besoekende [[Indiese nasionale krieketspan|Indiërs]] een driedaagse eersterangse wedstryd teen Oos-Afrika met agt paaltjies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/29/29058.html |title=East Africa v Indians |publisher=Cricket Archive |accessdate=26 Januarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180126072238/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/29/29058.html |archive-date=26 Januarie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1968 het ’n internasionale span van Engelse eersterangse spelers in ’n driedaagse wedstryd teen Oos-Afrika in Nairobi onbeslis gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138843.html |title=East Africa v International XI |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220104040238/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138843.html |archive-date=4 Januarie 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Junie en Julie 1972 het Oos-Afrika [[Engeland]] vir 18 wedstryde teen plaaslike spanne besoek en ’n oorwinning oor Noord-Wallis aangeteken. Geen van dié wedstryde het eersterangse status geniet nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/32/32623.html |title=North Wales v East Africa |publisher=Cricket Archive |accessdate=5 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105160434/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/32/32623.html |archive-date=5 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die MKK het in 1973/74 weer Oos-Afrika besoek. In Desember 1973 het hulle twee wedstryde in [[Zambië]] gespeel, gevolg deur nog twee in [[Tanzanië]] en toe vier in Kenia. Hul enigste wedstryd teen die volle Oos-Afrikaanse span, wat oor eersterangse status beskik het, is deur die MKK met 237 lopies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1970S/1973-74/MCC_IN_EA/MCC_EA_18-20JAN1974.html |title=Marylebone Cricket Club in East Africa, 1973/74 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Januarie 2025}}</ref> Oos-Afrika is genooi om aan die eerste [[Krieketwêreldbeker 1975]] deel te neem. Hulle was naas [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]] een van twee nietoetspanne wat vir dié toernooi genooi is.<ref name="WC75">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1975_ENG_Prudential_World_Cup_1975.html |title=World Cup 1975 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192305/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1975_ENG_Prudential_World_Cup_1975.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het die helfte van die span se 14 spelers gestel.<ref name="Hist">{{en}} {{cite web |url=http://www.friendsofkenyacricket.org.uk/know.html |title=A history of Kenyan cricket |publisher=Friends of Kenya Cricket |accessdate=24 Julie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080724174301/http://www.friendsofkenyacricket.org.uk/know.html |archive-date=24 Julie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Voor dié toernooi is die span se deelname egter bevraagteken, nadat Tanzanië gedreig het sy spelers te verbied om na Engeland te toer in protes teen die [[Britse en Ierse Leeus]]-[[rugby]]span se toer na Suid-Afrika onder [[apartheid]] in 1974.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19740726.2.161 |title=N.Z. cricketers to play E. Africa |publisher=[[The Press]] |date=26 Julie 1974 |volume=CXIV |issue=33596 |page=20 |accessdate=26 Januarie 2025}}</ref> Die insluiting van Oos-Afrika is as ’n belangrike stap vir die toernooi beskou, aangesien die deelname van ’n Afrikaspan as nodig geag is om van dit ’n ware wêreldbekertoernooi te maak. Die twee sterkste krieketlande in Afrika, [[Suid-Afrika]] en [[Rhodesië]], het hul spelers op grond van ras gekeur en is uitgesluit as deel van die sportboikot teen Suid-Afrika, waarvolgens Oos-Afrika as Afrikaverteenwoordiger deelgeneem het. Ná opwarmingswedstryde teen [[Somerset]], [[Wallis]], [[Glamorgan]] en verskeie ander klubspanne, het hulle in die eerste rondte teen [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]], Indië en [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] gespeel, maar al drie sy wedstryde verloor.<ref name="WC75" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC_HISTORY/WC75_HISTORY.html |title=West Indies victory heralds a new era |publisher=ESPNcricinfo |author=Tony Cozier |accessdate=26 Januarie 2025}}</ref> Die krieketwêreldbekertoernooi is opgevolg deur ’n eersterangse wedstryd teen Sri Lanka op die [[County Ground, Taunton|County Ground]] in [[Taunton]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/35/35269.html |title=Scorecard of East Africa v Sri Lanka match, 23 June 1975 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190322/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/35/35269.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1978 het die Minor Counties Krieketvereniging Kenia besoek vir sewe wedstryde, waaronder twee teen Oos-Afrika. Die eerste wedstryd met 60 boulbeurte het die Minor Counties met agt paaltjies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115799.html |title=East Africa Cricket Conference v Minor Counties |publisher=Cricket Archive |accessdate=11 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160311041401/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115799.html |archive-date=11 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ’n Beplande driedaagse wedstryd is afgelas sonder dat ’n bal geboul is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115800.html |title=East Africa Cricket Conference v Minor Counties |publisher=Cricket Archive |accessdate=7 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081007084742/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115800.html |archive-date=7 Oktober 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die IKR-trofee 1979 het die span die kwalifisering vir die [[Krieketwêreldbeker 1979]] in Engeland misgeloop, nadat hulle in die eerste rondte deur [[Bermudaanse nasionale krieketspan|Bermuda]] verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1979_ENG_ICC_Trophy_1979.html |title=1979 ICC Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192327/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1979_ENG_ICC_Trophy_1979.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === IKR-lidmaatskap === Nadat hulle lankal as sterkste deel van die Oos-Afrikaanse span beskou is,<ref name="Hist" /> het Kenia kort ná ’n toer na [[Zimbabwe]] in 1981 weggebreek en op sy eie as ’n assosiaatlid by die IKR aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/16.html |title=Kenya |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190440/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/16.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens dié toer het Kenia twee driedaagse wedstryde teen [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]] gespeel en albei verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/1980-81_ZIM_Kenya_in_Zimbabwe_1980-81.html |title=Kenya in Zimbabwe, 1980/81 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192339/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/1980-81_ZIM_Kenya_in_Zimbabwe_1980-81.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Aansluitend het hulle aan die kwalifiseringrondtes vir die volgende krieketwêreldbekertoernooie deelgeneem. Tydens die IKR-trofee 1982 se eerste rondte het hulle agter Zimbabwe, [[Papoea-Nieu-Guinese nasionale krieketspan|Papoea-Nieu-Guinee]] en [[Kanadese nasionale krieketspan|Kanada]] in die vierde plek geëindig en is sodoende uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1982_ENG_ICC_Trophy_1982.html |title=1982 ICC Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192353/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1982_ENG_ICC_Trophy_1982.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die IKR-trofee 1986 se eerste rondte het die Keniane ook in die vierde plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1986_ENG_ICC_Trophy_1986.html |title=1986 ICC Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192410/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1986_ENG_ICC_Trophy_1986.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die IKR-trofee 1990 het hulle beter gevaar en die eerste rondte tweede van vier deelnemende spanne afgesluit. In die tussenrondte het die span ná Zimbabwe ook tweede afgesluit. Hulle het die halfeindstryd gehaal, maar hulle is deur [[Nederlandse nasionale krieketspan|Nederland]] met vyf paaltjies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/NL/1990_NL_Unibind_ICC_Trophy_1990.html |title=1990 ICC Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192440/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/NL/1990_NL_Unibind_ICC_Trophy_1990.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In September 1986 het Kenia in sy eerste eersterangse wedstryd teen [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistan B]] gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/47/47850.html |title=Scorecard of Kenya v Pakistan B match, 12 September 1986 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190119/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/47/47850.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Eerste prestasies === Die IKR-trofee 1994 is in [[Nairobi]] aangebied en in teenstelling met vorige toernooie is om drie deelnemende plekke vir die [[Krieketwêreldbeker 1996]] in Indië, Pakistan en Sri Lanka gespeel. Kenia het beide die eerste rondte en die tussenrondte gewen, in die halfeindstryd Bermuda geklop en hulle is eers in die eindstryd deur die [[Verenigde Arabiese Emirate se nasionale krieketspan|Verenigde Arabiese Emirate]] met twee paaltjies verslaan, waardeur hulle vir die Krieketwêreldbeker 1996 gekwalifiseer het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1993-94_KENYA_ABN-AMRO_ICC_Trophy_1993-94.html |title=1994 ICC Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103132551/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1993-94_KENYA_ABN-AMRO_ICC_Trophy_1993-94.html |archive-date=3 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het toe in Augustus 1995 tuis teen Indië A gespeel<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1995_KENYA_India_A_in_Kenya_1995.html |title=India A in Kenya, 1995 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192617/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1995_KENYA_India_A_in_Kenya_1995.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en in September/Oktober dieselfde jaar na [[Suid-Afrika]] getoer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/RSA/1995-96_RSA_Kenya_in_South_Africa_1995-96.html |title=Kenya in South Africa, 1995/96 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026021153/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/RSA/1995-96_RSA_Kenya_in_South_Africa_1995-96.html |archive-date=26 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die Krieketwêreldbeker 1996 het Kenia ’n verrassende oorwinning oor [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]] aangeteken,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC96/WC96-MATCHES/GROUP-A/KENYA_WI_WC96_ODI20_29FEB1996_ET_MR |title=Article on Kenya's win over the West Indies |publisher=ESPNcricinfo |date=29 Februarie 1996 |accessdate=5 April 2026}}</ref> maar hulle is in al hul ander wedstryde deur onderskeidelik [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]], Indië, Sri Lanka en Zimbabwe geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC96/WC96_RESULTS-SUMMARY.html |title=Wills World Cup 1996 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> Vervolgens het Kenia sy groep laaste afgesluit en is uit die toernooi geskakel. Ná sy vertoning tydens die krieketwêreldbekertoernooi het Kenia as enigste nietoetsland van die IKR volle EDI-status verkry, wat aan hulle nuwe speelmoontlikhede besorg het. Destyds is die span as ’n toekomstige toetsland beskou.<ref name="History" /> In September/Oktober 1996 het Kenia die Sameer-beker aangebied, waaraan ook Pakistan, Suid-Afrika en Sri Lanka deelgeneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1996-97_KENYA_Kenya_Cricket_Association_Centenary_Tournament_(Sameer_Cup)_1996-97.html |title=Sameer Cup |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134917/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1996-97_KENYA_Kenya_Cricket_Association_Centenary_Tournament_(Sameer_Cup)_1996-97.html |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Desember het Nederland Kenia vir vier eendaagse wedstryde besoek en Kenia het alle sy wedstryde gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1996-97_KENYA_Netherlands_in_Kenya_1996-97.html |title=Netherlands in Kenya, 1996 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021215937/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1996-97_KENYA_Netherlands_in_Kenya_1996-97.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hulle het in Maart 1997 die kwarteindstryd van die Suid-Afrikaanse Standard Bank-beker behaal, maar hulle het met 104 lopies teen [[Natal (provinsie)|Natal]] op [[Kingsmead-stadion|Kingsmead]] verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/63/63651.html |title=Scorecard of Natal v Kenya match, 12 March 1997 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190315/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/63/63651.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit is opgevolg deur die IKR-trofee 1997 in [[Maleisië]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/MAL/1996-97_MAL_Carlsberg_ICC_Trophy_1996-97.html |title=1997 ICC Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220100/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/MAL/1996-97_MAL_Carlsberg_ICC_Trophy_1996-97.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het die eindstryd gehaal, maar hulle is deur [[Bengaalse nasionale krieketspan|Bangladesj]] met twee paaltjies verslaan, genoeg om vir die [[Krieketwêreldbeker 1999]] te kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/63/63800.html |title=Scorecard of Bangladesh v Kenya, 1997 ICC Trophy Final, 12 April 1997 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190131/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/63/63800.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Oktober dieselfde jaar is in Nairobi die President’s-beker aangebied, waaraan Bangladesj en Zimbabwe deelgeneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1997-98_KENYA_Kenya_Cricket_Association_Presidents_Cup_1997-98.html |title=KCA President's Cup 1997 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220129/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1997-98_KENYA_Kenya_Cricket_Association_Presidents_Cup_1997-98.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Januarie 1998 het Engeland A Kenia besoek. ’n Driedaagse wedstryd het gelykop geëindig, en Engeland A het die enigste eendaagse wedstryd, wat nie weens slegte weer afgelas is nie, gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1997-98_KENYA_England_A_in_Kenya_1997-98.html |title=England A in Kenya 1997 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220143/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1997-98_KENYA_England_A_in_Kenya_1997-98.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die daaropvolgende Standard Bank-beker het die span die eindstryd gehaal, maar met agt paaltjies teen [[Gauteng]] verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/65/65199.html |title=Scorecard of Gauteng v Kenya match, 14 January 1998 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190818/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/65/65199.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Mei het die Keniaanse span [[Indië]] vir ’n driehoekige EDI-reeks besoek, waaraan ook Bangladesj deelgeneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/IND/1997-98_IND_Coca-Cola_Triangular_Series_1997-98.html |title=Coca-Cola Triangular Series 1998 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220212/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/IND/1997-98_IND_Coca-Cola_Triangular_Series_1997-98.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die laaste groepwedstryd het Kenia ’n verrassende oorwinning oor Indië met 69 lopies aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/65/65848.html |title=Scorecard of India v Kenya match, 28 May 1998 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190412/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/65/65848.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarna het Kenia aan die kriekettoernooi tydens die [[Statebondspele]] in Maleisië deelgeneem en in sy groep teen Nieu-Seeland, Pakistan en [[Skotse nasionale krieketspan|Skotland]] te staan gekom. Hull het egter net die Skotte verslaan sodoende in die punteleër derde geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/MAL/1998-99_MAL_Commonwealth_Games_1998-99.html |title=1998 Commonwealth Games cricket tournament |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121013200934/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/MAL/1998-99_MAL_Commonwealth_Games_1998-99.html |archive-date=13 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het met ’n driehoekige reeks in [[Bangladesj]] teen beide die gasheer en Zimbabwe op die Krieketwêreldbeker 1999 voorberei.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/BDESH/1998-99_BDESH_Meril_International_Tournament_1998-99.html |title=Meril International Tournament 1999 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220242/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/BDESH/1998-99_BDESH_Meril_International_Tournament_1998-99.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die eintlike Krieketwêreldbeker in 1999 is hulle saam met Engeland, Indië, Suid-Afrika, Sri Lanka en Zimbabwe in dieselfde groep geplaas. Ná opwarmingswedstryde teen [[Somerset]], [[Gloucestershire]] en [[Glamorgan]] het Kenia al sy vyf wedstryde tydens die toernooi duidelik verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1999_ENG_ICC_World_Cup_1999.html |title=1999 World Cup |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220300/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1999_ENG_ICC_World_Cup_1999.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná die krieketwêreldbekertoernooi het Kenia die LG-beker 1999/2000 aangebied, waaraan ook Indië, Suid-Afrika en Zimbabwe deelgeneem het, maar al sy wedstryde verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1999-00_KENYA_LG_Cup_1999-00.html |title=LG Cup 1999 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220402/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/1999-00_KENYA_LG_Cup_1999-00.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die 21ste eeu het vir Kenia afgeskop met ’n besoek aan Zimbabwe vir die IKR se opkomende nasiestoernooi teen Denemarke, [[Ierse nasionale krieketspan|Ierland]], Nederland, Skotland en Zimbabwe A. Kenia het dié toernooi gewen<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/1999-00_ZIM_ICC_Emerging_Nations_Tournament_1999-00.html |title=Emerging Nations Tournament |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103084159/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/1999-00_ZIM_ICC_Emerging_Nations_Tournament_1999-00.html |archive-date=3 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en dié vorm op ’n toer na Indië van sewe wedstryde saamgeneem, van wie hulle net een verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/IND/1999-00_IND_Kenya_in_India_1999-00.html |title=Kenya in India 2000 |publisher=Cricket Archive |accessdate=17 Augustus 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150817071427/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/IND/1999-00_IND_Kenya_in_India_1999-00.html |archive-date=17 Augustus 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Pakistan A het in Julie na Kenia vir vyf eendaagse wedstryde en een vierdaagse eersterangse wedstryd getoer. Hulle het in die vierdaagse wedstryd gelykop gespeel en Kenia het die EDI-reeks met 4–1 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2000_KENYA_Pakistan_A_in_Kenya_2000.html |title=Pakistan A in Kenya 2000 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220506/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2000_KENYA_Pakistan_A_in_Kenya_2000.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die [[Kampioenetrofee 2000|Uitkloptoernooi]] is in Oktober 2000 in Nairobi aangebied, maar Kenia is in die voorwedstryd deur Indië verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2000-01_KENYA_ICC_KnockOut_2000-01.html |title=2000 ICC KnockOut |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220521/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2000-01_KENYA_ICC_KnockOut_2000-01.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Januarie 2001 het Sri Lanka A Kenia vir twee eersterangse en vier eendaagse wedstryde besoek. Albei eersterangse wedstryde het gelykop geëindig, terwyl Sri Lanka A die twee EDI-wedstryde gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2000-01_KENYA_Sri_Lanka_A_in_Kenya_2000-01.html |title=Sri Lanka A in Kenya 2001 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220536/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2000-01_KENYA_Sri_Lanka_A_in_Kenya_2000-01.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Wes-Indië het in Augustus vir twee eersterangse en ’n EDI-reeks van drie wedstryde na Kenia getoer. Die eerste eersterangse wedstryd is deur Wes-Indië gewen, die tweede het gelykop geëindig, en die drie EDI-wedstryde is deur die besoekers gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2001_KENYA_West_Indies_in_Kenya_2001.html |title=West Indies in Kenya 2001 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220550/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2001_KENYA_West_Indies_in_Kenya_2001.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het in Oktober aan ’n driehoekige EDI-toernooi in Suid-Afrika teen beide Indië en die gasheer deelgeneem,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/RSA/2001-02_RSA_Standard_Bank_Triangular_Tournament_2001-02.html |title=Standard Bank Triangular Tournament 2001 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220603/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/RSA/2001-02_RSA_Standard_Bank_Triangular_Tournament_2001-02.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en sy tweede EDI-oorwinning oor Indië aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/73/73213.html |title=Scorecard of India v Kenya ODI, 17 October 2001 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190401/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/73/73213.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Zimbabwe A het aan die einde van die jaar na Kenia getoer, en die eersterangse reeks met 0–1 en die eendaagse reeks met 2–3 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2001-02_KENYA_Zimbabwe_A_in_Kenya_2001-02.html |title=Zimbabwe A in Kenya 2001 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220630/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2001-02_KENYA_Zimbabwe_A_in_Kenya_2001-02.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het in vroeg 2002 na Sri Lanka getoer, en drie eersterangse en drie eendaagse wedstryde teen Sri Lanka A gespeel. Sri Lanka A het al die drie eersterangse wedstryde gewen, terwyl Kenia die EDI-reeks met 2–1 beklink het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/SL/2001-02_SL_Kenya_in_Sri_Lanka_2001-02.html |title=Kenya in Sri Lanka 2002 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220643/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/SL/2001-02_SL_Kenya_in_Sri_Lanka_2001-02.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die MKK het kort daarna na Kenia getoer, en een driedaagse en ses eendaagse wedstryde teen die gasheer gespeel. Vyf van die eendaagse wedstryde is deur Kenia gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2001-02_KENYA_Marylebone_Cricket_Club_in_Kenya_2001-02.html |title=MCC in Kenya 2002 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220718/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2001-02_KENYA_Marylebone_Cricket_Club_in_Kenya_2001-02.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het toe aan die Sesnasiesuitdaagtoernooi in [[Windhoek]], [[Namibië]], deelgeneem en teen [[Kanadese nasionale krieketspan|Kanada]], [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]], Nederland, Sri Lanka A en Zimbabwe A gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/NAMIB/2001-02_NAMIB_ICC_Six_Nations_Challenge_2001-02.html |title=2002 ICC 6 Nations Challenge |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319061124/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/NAMIB/2001-02_NAMIB_ICC_Six_Nations_Challenge_2001-02.html |archive-date=19 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het dié toernooi gewen, nadat hulle Sri Lanka A met drie paaltjies in die eindstryd verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/74/74465.html |title=Scorecard of Kenya v Sri Lanka A match, 14 April 2002 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190207/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/74/74465.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Augustus/September het Kenia ’n driehoekige toernooi teen beide Australië en Pakistan aangebied, maar al vier sy wedstryde verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2002_KENYA_PSO_Tri-Nation_Tournament_2002.html |title=Kenya PSO Tri-Nation Tournament 2002 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220757/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2002_KENYA_PSO_Tri-Nation_Tournament_2002.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarna het die Keniane aan die [[Kampioenetrofee 2002]] deelgeneem, maar teen beide Wes-Indië en Suid-Afrika verloor, waardeur hulle versuim het om tot die volgende rondte te vorder.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/SL/2002-03_SL_ICC_Champions_Trophy_2002-03.html |title=2002 ICC Champions Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220822/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/SL/2002-03_SL_ICC_Champions_Trophy_2002-03.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In November het Namibië na Kenia getoer om vier eendaagse wedstryde te speel. Kenia het dié reeks met 2–1 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2002-03_KENYA_Namibia_in_Kenya_2002-03.html |title=Namibia in Kenya 2002 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105082417/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2002-03_KENYA_Namibia_in_Kenya_2002-03.html |archive-date=5 November 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het toe na Zimbabwe getoer om die jaar af te rond, en drie eendaagse wedstryde teen Zimbabwe A, en ’n EDI-reeks van drie wedstryde teen die volle Zimbabwiese span gespeel. Zimbabwe het die EDI-reeks met 2–0 gewen, nadat een wedstryd onbeslis geëindig het, en Zimbabwe A het sy reeks teen Kenia met 2–1 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/2002-03_ZIM_Kenya_in_Zimbabwe_2002-03.html |title=Kenya in Zimbabwe 2002 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220855/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/2002-03_ZIM_Kenya_in_Zimbabwe_2002-03.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Krieketwêreldbeker 2003 en moontlike toetsstatus === Vir die [[Krieketwêreldbeker 2003]] moes Kenia danksy sy EDI-status nie kwalifiseer nie. Suid-Afrika het as nominale gasheer van dié toernooi opgetree, terwyl Kenia sy groepwedstryde teen Sri Lanka en [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] tuis gespeel het. Nadat die span deur Suid-Afrika duidelik verslaan is,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/76/76530.html |title=Scorecard of South Africa v Kenya match, 12 February 2003 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190328/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/76/76530.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> het Kenia herstel en Kanada met vier paaltjies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/76/76549.html |title=Scorecard of Canada v Kenya match, 15 February 2003 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190136/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/76/76549.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die derde wedstryd teen Nieu-Seeland sou in Nairobi aangebied word. Die gaste het die wedstryd egter weens veiligheidskwessies verbeur, waardeur Kenia die wedstryd sonder teenstander gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/new-zealand-cricket-reconfirms-kenyan-decision-126707 |title=New Zealand Cricket reconfirms Kenyan decision |publisher=ESPNcricinfo |author=[[Nieu-Seeland Krieket]] |date=16 Februarie 2003 |accessdate=5 April 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/new-zealand-has-nothing-to-be-sorry-for-in-kenyan-stance-126854 |title=New Zealand has nothing to be sorry for in Kenyan stance |publisher=ESPNcricinfo |author=Lynn McConnell |date=21 Februarie 2003 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Ná twee verdere oorwinnings oor Sri Lanka en Bangladesj en ’n nederlaag teen Wes-Indië het Kenia in sy groep derde geëindig en tot die Super Ses gevorder. In die Super Ses is hulle deur Indië en Australië verslaan, maar hulle het Zimbabwe met sewe paaltjies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/fantastic-kenya-through-after-zimbabwe-wilt-130386 |title=Fantastic Kenya through after Zimbabwe wilt |publisher=ESPNcricinfo |author=Stephen Lamb |date=5 Februarie 2008 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Kenia het egter by sy oorwinnings oor Nieu-Seeland en Sri Lanka gebaat en met sy derde plek tot die halfeindrondte gevorder. Soos verwag is hulle deur Indië met 91 lopies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/india-set-up-dream-final-after-brushing-kenya-aside-130566 |title=India set up dream final after brushing Kenya aside |publisher=ESPNcricinfo |author=Anand Vasu |date=14 Mei 2020 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Ná hierdie sukses is Kenia weer as die voorste kandidaat vir toetsstatus beskou.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2870000/newsid_2876500/2876555.stm |title=No Test fast-track for Kenya |publisher=[[BBC]] |author=Oliver Brett |date=22 Maart 2003 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Kenia se sukses tydens die krieketwêreldbekertoernooi is met ’n plek tydens ’n vierhoekige toernooi op die Sharjah-krieketstadion teen Pakistan, Sri Lanka en Zimbabwe beloon, maar hulle is in al hul drie wedstryde verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/UAE/2002-03_UAE_Cherry_Blossom_Sharjah_Cup_2002-03.html |title=Cherry Blossom Sharjah Cup |publisher=Cricket Archive |date=2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001193555/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/UAE/2002-03_UAE_Cherry_Blossom_Sharjah_Cup_2002-03.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia se mislukking tydens dié toernooi verwys dalk daarna hoe hulle versuim het om kapitaal uit hul sukses tydens die krieketwêreldbekertoernooi te slaan, hoewel nie al die mislukking op die veld plaasgevind het nie. Ten spyte van die hoeveelheid wedstryde wat Kenia teen nasionale A-spanne gespeel het en hul deelname aan die Carib Beer-beker 2003/04 in Wes-Indië,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/WI/2003-04_WI_Carib_Beer_Cup_2003-04.html |title=2004 Carib Beer Cup |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001193628/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/WI/2003-04_WI_Carib_Beer_Cup_2003-04.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> het Kenia in die drie jaar ná die Sharjah-toernooi net twee EDI-wedstryde teen Indië en Pakistan tydens die [[Kampioenetrofee 2004]] gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/2004_ENG_ICC_Champions_Trophy_2004.html |title=2004 ICC Champions Trophy |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001193704/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/2004_ENG_ICC_Champions_Trophy_2004.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Volgens verskeie waarnemers moes Kenia ná sy prestasie tydens die Krieketwêreldbeker 2003 toetsstatus verkry het,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theroar.com.au/2018/03/03/decline-fall-kenyan-cricket/ |title=The decline and fall of Kenyan cricket |publisher=The Roar |date=2 Maart 2018 |accessdate=5 April 2026}}</ref> nadat hulle glo reeds in 2000 op die punt was om toetsstatus te ontvang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/test-status-kenya-s-next-but-who-then-88868 |title=Test Status: Kenya's next, but who then? |publisher=ESPNcricinfo |date=13 Julie 2000 |accessdate=5 April 2026}}</ref> === Die krisis === Terugslae buite die krieketveld het ook gebeur, toe [[Maurice Odumbe]] in Augustus 2004 weens wedstrydknoeiery verban is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-charges-against-odumbe-135260 |title=The charges against Odumbe |publisher=ESPNcricinfo |date=18 Augustus 2004 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Die span het ook onder ’n reeks spelerstakings gely, aangesien die beheerliggaam nie in staat was om aan sy finansiële verpligtinge te voldoen nie.<ref name="History" /> Die IKR het die Interkontinentale Beker ingevoer om die nietoetslande aan meerdaagse wedstryde gewoon te laat raak. Tydens die eerste Interkontinentale beker se halfeindstryd is Kenia se deur die stakings verswakte span deur Skotland geklop,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/81/81056.html |title=Scorecard of Kenya v Scotland semi-final, 17 November 2004 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190816/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/81/81056.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en in die volgende toernooi is hulle in die eindstryd deur [[Ierse nasionale krieketspan|Ierland]] verslaan. Die beheerliggaam se situasie het vererger, aangesien dit nie in staat was om aan die IKR se vereistes te voldoen nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/court-bars-fresh-kenyan-board-elections-139174 |title=Court bars fresh Kenyan board elections |publisher=ESPNcricinfo |date=1 Junie 2004 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Op die hoogtepunt van dié geskil was die Keniaanse krieket sonder borg in internasionale isolasie.<ref name="History" /> === Herbou === As deel van ondersoeke oor wanbestuur het die Keniaanse regering vroeg in 2005 die Keniaanse beheerliggaam ontbind en vervang met ’n nuwe beheerliggaam, Krieket Kenia (Engels: ''Cricket Kenya'', CK; Swahili: ''Shirikisho la Kriketi Kenya''), en gepoog om dit te laat vestig.<ref name="History" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/another-day-of-confusion-in-kenya-144648 |title=Another day of confusion in Kenya |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=16 Junie 2007 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Vervolgens het die IKR gedreig om Kenia van sy EDI-status te ontneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-to-lose-odi-member-status-146267 |title=Kenya to lose ODI member status |publisher=ESPNcricinfo |date=16 Junie 2007 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Daarna het herbou van Keniaanse krieket begin. Nadat die spelers hul staking beëindig het, het die span tydens die Interkontinentale Beker 2005 die halfeindstryd gehaal. Hulle het op die halfeindstryd met ’n toer na Zimbabwe vir twee eersterangse en een eendaagse wedstryd teen Zimbabwe A voorberei. Hulle het al drie wedstryde gewen,<ref name="KinZ0506">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/2005-06_ZIM_Kenya_in_Zimbabwe_2005-06.html |title=Kenya in Zimbabwe 2005/06 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001194031/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/2005-06_ZIM_Kenya_in_Zimbabwe_2005-06.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en in die halfeindstryd gelykop teen Bermuda gespeel<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/83/83902.html |title=Scorecard of Bermuda v Kenya match, 23 October 2005 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190304/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/83/83902.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> maar hulle het in die eindstryd teen Ierland verloor, ondanks hul telling van 404/4 in hul eerste beurt.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/83/83930.html |title=Scorecard of Ireland v Kenya final, 27 October 2005 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190036/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/83/83930.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die herbouproses was in volle swaai en Kenia het weer begin om EDI-wedstryde te speel. Hul terugkoms tot EDIs is met ’n reeks van vyf wedstryde teen Zimbabwe ingelui, wat met 2–2 gelykop geëindig het.<ref name="KinZ0506" /> Dit is deur ’n EDI-reeks met vier wedstryde teen Bangladesj opgevolg, maar Kenia het tydens dié reeks al sy wedstryde verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/BDESH/2005-06_BDESH_Kenya_in_Bangladesh_2005-06.html |title=Kenya in Bangladesh 2006 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001194102/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/BDESH/2005-06_BDESH_Kenya_in_Bangladesh_2005-06.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die Interkontinentale Beker 2007/08 het die Keniane swak begin, teen Nederland gelykop gespeel<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/86/86450.html |title=Scorecard of Kenya v Netherlands match, 29 March 2006 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190416/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/86/86450.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en ’n nederlaag teen Kanada gely,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/86/86453.html |title=Scorecard of Canada v Kenya match, 29 July 2006 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190014/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/86/86453.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> maar hulle het herstel en twee EDI-oorwinnings oor dieselfde span op die Toronto Cricket, Skating and Curling Club aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/CAN/2006_CAN_Kenya_in_Canada_2006.html |title=Kenya in Canada 2006 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001194317/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/CAN/2006_CAN_Kenya_in_Canada_2006.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Bangladesj het in Augustus na Kenia getoer en al sy drie EDI-wedstryde gewen,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2006_KENYA_Bangladesh_in_Kenya_2006.html |title=Bangladesh in Kenya 2006 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20120616110543/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2006_KENYA_Bangladesh_in_Kenya_2006.html |archive-date=16 Junie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> voordat hulle tydens die Interkontinentale Beker teen Bermuda gelykop gespeel<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/86/86456.html |title=Scorecard of Kenya v Bermuda match, 5 November 2006 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190143/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/86/86456.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en drie EDI-oorwinnings oor dieselfde span aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2006-07_KENYA_Bermuda_in_Kenya_2006-07.html |title=Bermuda in Kenya 2006 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001194454/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2006-07_KENYA_Bermuda_in_Kenya_2006-07.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die jaar 2007 het die span met hul oorwinning tydens die Drienasies-toernooi in [[Mombasa]] oor Kanada en Skotland ingelui.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2006-07_KENYA_ICC_Associates_Kenya_Tri-Series_2006-07.html |title=ICC Associates Tri-Series (Kenya) 2007 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001194527/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2006-07_KENYA_ICC_Associates_Kenya_Tri-Series_2006-07.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hulle het toe afdeling een van die Wêreldkrieketliga op drie krieketgronde in Nairobi aangebied, waaraan ook Bermuda, Kanada, Ierland, Nederland en Skotland deelgeneem het. Kenia het dié toernooi gewen, nadat hulle Skotland in die eindstryd verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2007_KENYA_ICC_World_Cricket_League_2007.html |title=2007 ICC World Cricket League Division One |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134928/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2007_KENYA_ICC_World_Cricket_League_2007.html |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarop het die [[Krieketwêreldbeker 2007]] in Wes-Indië gevolg, Kenia se vierde verskyning tydens ’n krieketwêreldbekertoernooi. Kenia het Kanada in die groepfase verslaan, maar hulle het teen Engeland en Nieu-Seeland verloor, waarvolgens hulle die Super Agt misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/WI/2006-07_WI_ICC_World_Cup_2006-07.html |title=2007 Cricket World Cup |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924140702/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/WI/2006-07_WI_ICC_World_Cup_2006-07.html |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die [[T20I-wêreldbeker 2007]] in Suid-Afrika is Kenia ná twee duidelike nederlae teen Sri Lanka en Nieu-Seeland ook in die groepfase uitgeskakel. Aansluitend het Kenia reeds in die kwalifiseringsrondtes vir dié toernooi misluk (2008: vierde plek; 2010: groepfase; 2012: negende plek). In Oktober 2007, weerskante van Interkontinentale Bekerwedstryde, het Kenia Kanada vir twee EDI-wedstryde gehuisves<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/canada-tour-of-kenya-and-namibia-2007-08-296682/kenya-vs-canada-2nd-odi-296687/match-report |title=Classy Obanda seals series for Kenya |publisher=ESPNcricinfo |date=20 Oktober 2007 |accessdate=5 April 2026}}</ref> en toe Bermuda vir drie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/bermuda-tour-of-kenya-and-united-arab-emirates-2007-08-313543/kenya-vs-bermuda-3rd-odi-313994/match-report |title=Wise Tikolo edges thriller for Kenya |publisher=ESPNcricinfo |date=28 Oktober 2007 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Kenia het al vyf wedstryde gewen, met ’n sterk boulwerk wat ’n relatief maklike lopiejaag opgestel het wanneer hulle tweede begin kolf het. [[Lêer:Kisumu City.jpg|duimnael|Die Jomo Kenyatta Sportgrond in Kisumu, 2008]] In Augustus 2008, ná ’n onderbreking van nege maande sonder enige EDI- of T20I-wedstryd, het Kenia vir verskeie reekse na Ierland, Skotland en Nederland getoer. Dit het tot ’n teleurstellende toer gelei, waartydens reën en ’n swak Keniaanse kolfwerk die hoofonderwerpe was. Kenia het aan die T20I-wêreldbekerkwalifisering in [[Belfast]], [[Noord-Ierland]], die kwalifiserende toernooi vir assosiaatlede, deelgeneem. Hulle het dié toernooi as een van die gunstelinge betree, en tweede in Groep B met ’n nederlaag teen Nederland en ’n oorwinning oor Kanada geëindig, ná nederlae teen beide Ierland en Skotland in die uitklopfase het Kenia egter vierde laat eindig, waarvolgens hulle die [[T20I-wêreldbeker 2009]] misgeloop het. Kenia het daarna aan drie EDI-reekse dwarsdeur Europa deelgeneem, maar dit het net in twee uitgereëne wedstryde in Skotland, ’n nederlaag in ’n natgereëne wedstryd in Nederland en ’n nederlaag tydens ’n reeks van drie wedstryde in Ierland met 0–1 geëindig. In Oktober 2008 het die Keniane beide Ierland en Zimbabwe tydens ’n EDI-reeks in Nairobi gehuisves, maar ná ’n nederlaag teen Ierland en ’n oorwinning oor Zimbabwe is al hul drie oorblywende wedstryde uitgereën.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/tri-nation-tournament-in-kenya-2008-09-325553/kenya-vs-zimbabwe-final-367329/match-report |title=Teams share trophy as rain washes out final |publisher=ESPNcricinfo |date=25 Oktober 2008 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Aansluitend het Kenia vir twee EDI-wedstryde na Suid-Afrika getoer, maar hulle is in albei duidelik verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/kenya-tour-of-south-africa-oct-nov-2008-2008-09-351113/south-africa-vs-kenya-2nd-odi-360801/match-report |title=Kallis and Amla too much for Kenya |publisher=ESPNcricinfo |date=2 November 2008 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In laat Januarie en vroeg Februarie 2009 het Kenia tuis vyf EDI-wedstryde teen Zimbabwe gespeel en is in al die wedstryde verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-tour-of-kenya-2008-09-385021/kenya-vs-zimbabwe-5th-odi-385027/match-report |title=Masakadza leads Zimbabwe's 5–0 sweep |publisher=ESPNcricinfo |date=4 Februarie 2009 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In die tydperk ná die Krieketwêreldbeker 2007 het ’n keurspan, ''Kenia Select'', aan die Zimbabwiese Logan-beker deelgeneem, maar hulle kon nie ’n oorwinning aanteken nie,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/2006-07_ZIM_Logan_Cup_2006-07.html |title=2007 Logan Cup |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121002065515/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/2006-07_ZIM_Logan_Cup_2006-07.html |archive-date=2 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en ook teen Zimbabwe A verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/120/120501.html |title=Scorecard of Zimbabwe A v Kenya Select match, 16 May 2007 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190120/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/120/120501.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die Interkontinentale Beker 2009–2010, waarvoor Kenia met sy kwalifisering vir die [[Krieketwêreldbeker 2011]] gekwalifiseer het, het hulle in die vyfde plek geëindig. In sy openingswedstryd van die Krieketwêreldbeker 2011 in Bangladesj, Indië en Sri Lanka het Kenia ’n duidelike nederlaag met tien paaltjies teen Nieu-Seeland gely, nadat hulle op 69 lopies uitgeboul is en Nieu-Seeland die wedstryd binne-in agt boulbeurte beklink het sonder om ’n paaltjie af te staan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://iccworld-cup2011.blogspot.com/2011/02/kenya-vs-new-zealand-chennai-20th.html |title=New Zealand vs Kenya |publisher=iccworld-cup2011.blogspot |date=20 Februarie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In dieselfde jaar is Kenia tydens ’n kort EDI-reeks van twee wedstryde deur Nederland in Sportspark Westvielt, Voorburg, platgeloop. Tydens dié reeks is Kenia se swak kolfwerk opgemerk. Hulle het net 208/8 in die eerste wedstryd<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-championship-2011-2013-14-518430/netherlands-vs-kenya-9th-match-523482/match-report |title=Netherlands down Kenya in close finish |publisher=ESPNCricinfo |date=12 September 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> en ’n nog kleiner telling van 184/8 in die tweede wedstryd aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-championship-2011-2013-14-518430/netherlands-vs-kenya-10th-match-523483/match-report |title=Barresi stars as Netherlands down Kenya again |publisher=ESPNcricinfo |date=13 September 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> [[Seren Waters]] en die kaptein [[Collins Obuya]] was die beste kolwers, Waters het 71 lopies in die eerste wedstryd en Obuya 54 lopies in die tweede wedstryd aangeteken. === Hervormings in 2011 === [[Lêer:Icc Wcl Championship Nepal Vs Kenya Tu Ground Kathmandu @ Nepal 6.jpg|duimnael|[[Krieket]]wedstryd tussen Kenia en [[Nepalese nasionale krieketspan|Nepal]] in [[Katmandoe]] op 13 Maart 2017]] Die Keniaanse spelers het oor jare heen oor die meeste professionele spelers onder die assosiaatlede beskik. Die eerste keer wat Krieket Kenia kennis geneem het van die ongebalanseerde span was tydens die Krieketwêreldbeker 2011, toe die wanverhouding van amateur- teenoor professionele spelers opgemerk is,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/world-cup-2011-cricket-kenya-chief-hints-at-team-discord-503269 |title=Cricket Kenya chief hints at team discord |publisher=ESPNCricinfo |date=27 Februarie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> nadat Kenia ’n teleurstellende toernooi gehad en al sy ses wedstryde verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-v-zimbabwe-disappointing-farewell-for-steve-tikolo-507286 |title=Disappointing farewell for Tikolo |publisher=ESPNcricinfo |date=20 Februarie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Krieket Kenia het aangekondig dat hulle die krieketwêreldbekertoernooi se debakel ná afloop van dié toernooi sal hersien. Dit het ’n reeks hervormings wat deur die raad geïnisieer is, ingelui.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/world-cup-2011-cricket-kenya-to-review-world-cup-debacle-507417 |title=Cricket Kenya to review World Cup debacle |publisher=ESPNcricinfo |date=21 Maart 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> As deel van die hervormings het die beheerliggaam die voormalige Sahara Eliteliga met Oos-Afrikaanse toernooie vervang. Terwyl die Oos-Afrikaanse Premierliga ’n T20-toernooi is, is die Oos-Afrikaanse beker ’n EDI-toernooi. Die nuwe toernooie is deur die beheerliggaam van stapel gestuur in die hoop dat hulle nuwe talente vir die Keniaanse span sal oplewer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-prepare-for-new-superleagues-527519 |title=Kenya prepare for new superleagues |publisher=ESPNcricinfo |date=15 Augustus 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Binne maande het die Oos-Afrikaanse toernooie ’n hoë belangstelling verwerf en die intensiteit het skerp gestyg, soos dit uit ’n ESPNcricinfo-onderhoud met Krieket Kenia se [[hoof- uitvoerende beampte]] Tom Sears blyk.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/cricket-kenya-ceo-tom-sears-is-happy-with-new-east-african-competitions-534464 |title='Players know consistency will be the criterion for national selection' |publisher=ESPNcricinfo |date=2 Oktober 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> ’n Verdere belangrike hervorming wat deur die nuwe beheerliggaam ingebring is, was om met die ou personeel weg te doen. Soos dit die ESPN-joernalis Martin Williamson beskryf het, was die ou personeel nie aan vertoning toegewyd nie, maar eerder aan selfsugtige wense.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/martin-williamson-kenyan-board-right-to-dump-old-guard-521693 |title=Kenyan board right to dump old guard |publisher=ESPNcricinfo |date=3 Julie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Die nuwe kontrakte het heeltemal met die verlede gebreek en die nuwe kaptein [[Collins Obuya]] was op 29 die oudste speler. Ervare spelers soos die voormalige kaptein [[Jimmy Kamande]], ’n veteraan van vyf krieketwêreldbetertoernooie, [[Thomas Odoyo]], en ander het nie eens in aanmerking gekom nie. Soos verwag het die ontslane spelers vinnig reageer en volgens hulle het dit die dood van Keniaanse krieket versnel. Hulle is ook deur die Keniaanse media bygestaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-s-new-contracts-cut-ties-with-the-past-521372 |title=Kenya's new contracts cut ties with the past |publisher=ESPNcricinfo |date=30 Junie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Onder die 20 krieketspelers wat wel kontrakte aangebied is, is aan 13 sentrale kontrakte aangebied. Nadat vyf spelers dié kontrakte van die hand gewys het, het die dinge nog moeiliker geword. Sears het daarop gesê dat hulle tevrede is met die groep van sewe spelers wat hulself verbind het tot Krieket Kenia, terwyl hulle ewe teleurgesteld is met diegene wat die kontrakte verwerp het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-news-five-players-turn-down-kenya-contracts-524064 |title=Five players turn down Kenya contracts |publisher=ESPNcricinfo |date=21 Julie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Gevolglik is hulle vir die span, wat tydens die Interkontinentale Beker teen die [[Verenigde Arabiese Emirate se nasionale krieketspan|Verenigde Arabiese Emirate]] te staan gekom het, nie benoem nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-v-uae-intercontinental-cup-kenya-leave-out-players-who-refused-contracts-524300 |title=Kenya leave out players who refused contracts |publisher=ESPNcricinfo |date=22 Julie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Krieket Kenia het kontrakte aan verdienstelike jong, talentvolle spelers aangebied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenyan-youngsters-rewarded-with-central-contracts-530746 |title=Youngsters rewarded with central contracts |publisher=ESPNcricinfo |date=1 September 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Die agt spelers wat die raad se kontrakte verwerp het, is later ingesluit en het gevra dat hul menings gehoor word, en ondanks die nuwe kans wat die raad aan hulle toegestaan het, het hulle uiteindelik ’n sterk standpunt teen die raad ingeneem. Terwyl Obanda, Shem en James Ngoche, Odhiambo en Otieno nuwe aanbiedinge gemaak is, het Ouma, Luseno en Nelson ’n driemaandse ooreenkoms tot Maart 2012, onderhewig aan prestasie, met die raad gesluit. Indien hulle iets goeds sou kon bydra, kon hulle weer hul plek in die span inneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/cricket-kenya-plays-hardball-with-militant-players-530748 |title=Cricket Kenya plays hardball with militant players |publisher=ESPNcricinfo |date=1 September 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Intussen is die voormalige Otago-afrigter [[Mike Hesson]] as nasionale afrigter aangestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-news-mike-hesson-appointed-kenya-coach-523811 |title=Mike Hesson appointed Kenya coach |publisher=ESPNcricinfo |date=19 Julie 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Onmiddellik daarna het Hesson in ’n onderhoud met die koerant ''Otago Daily Times'' aangekondig dat hy aangestel is om die geskil tussen die spelers en die raad op te los en te beëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/hesson-s-kenyan-baptism-of-fire-542932 |title=Hesson's Kenyan baptism of fire |publisher=ESPNcricinfo |date=29 November 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> === Misgelope toernooie === Die hervormings het egter nie tot die gewensde sukses gelei nie, aangesien die Keniaanse nasionale Krieketspan nie meer vir ’n toernooi kon kwalifiseer nie. Kenia se laaste deelname aan ’n IKR-toernooi was die Interkontinentale Beker 2011–2013, waar hulle egter onder die laaste plekke afgesluit het. Die daaropvolgende Interkontinentale Beker 2015–2017 het hulle misgeloop. Nadat Kenia tydens die Kwalifisering 2014 in die Super Ses uitgeskakel is – en sodoende die span sy EDI-status in Januarie 2014 verloor het, wat hulle sedert 1996 geniet het – het hulle die [[Krieketwêreldbeker 2015]] in Australië en Nieu-Seeland misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/netherlands-kenya-and-canada-lose-odi-status-714845 |title=Netherlands, Kenya and Canada lose ODI status |publisher=ESPNcricinfo |date=1 Februarie 2014 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Kenia het die kwalifisering vir die [[Krieketwêreldbeker 2019]] in Engeland en Wallis in 2015 in die afdeling twee begin, waar hulle derde geëindig en die Kampioenskap 2015–17 gehaal het. Die span het egter in die vyfde plek geëindig en sodoende die toernooi misgeloop, aangesien net die beste vier spanne gekwalifiseer het. Vervolgens is Kenia gerelegeer in afdeling twee, wat in 2018 begin en deel gevorm het van die kwalifisering vir die [[Krieketwêreldbeker 2023]] in Indië. In die afdeling twee het Kenia egter al sy vyf wedstryde verloor en sesde geëindig, waarvolgens die span in die afdeling drie gerelegeer is. Kenia het in die vierde plek geëindig en is in die Uitdaagliga 2019–2022 gerelegeer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/associates-pathway-to-2023-world-cup-undergoes-major-revamp-1162819 |title=Associates pathway to 2023 World Cup undergoes major revamp |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=20 Oktober 2018 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Kenia het dié toernooi in die vierde plek afgesluit en daarmee in die Uitdaagliga 2023–2026 vir die [[Krieketwêreldbeker 2027]] aangebly. As gevolg van sy swak plasing in die EDI-ranglys en die latere ontneming van hul EDI-status kon Kenia sedert 2006 nie meer aan die [[Kampioenetrofee]] deelneem nie. In die kwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker]]toernooie het Kenia nie beter gevaar nie, nadat hulle tydens die kwalifisering 2013 elfde eindig en die [[T20I-wêreldbeker 2014]] in Bangladesj misgeloop het. Die kwalifisering 2015 het Kenia in die negende plek afgesluit en sodoende die [[T20I-wêreldbeker 2016]] in Indië misgeloop. Tydens die kwalifisering 2019 het Kenia weer elfde geëindig en sodoende die [[T20I-wêreldbeker 2021]] in [[Oman]] en die [[Verenigde Arabiese Emirate]] misgeloop. Tydens die Afrikakwalifisering in [[Rwanda]] is Kenia in sy laaste wedstryd deur [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]] geklop en het vervolgens die [[T20I-wêreldbeker 2022]] in Australië misgeloop. Sedert 2019 geniet Kenia soos alle IKR-lede volle [[Twintig20|T20I-status]].<ref name="T20I-status" /> Die T20I-wêreldbeker se Afrikakwalifisering 2023 in Namibië het Kenia ná drie oorwinnings en nederlae elk in die vierde plek afgesluit, waarmee hulle die [[T20I-wêreldbeker 2024]] in Wes-Indië en die Verenigde State misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/africa/67554322 |title=Uganda: T20 World Cup qualification 'a dream come true', says captain Brian Masaba |publisher=[[BBC]] |date=30 November 2023 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Tydens die Afrikakwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker 2026]] het die Keniane die derde plek behaal en daarmee die hooftoernooi in Indië en Sri Lanka misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/namibia-zimbabwe-qualify-for-2026-men-s-t20-world-cup-1505360 |title=Namibia, Zimbabwe qualify for 2026 men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=2 Oktober 2025 |accessdate=5 April 2026}}</ref> == Kleure == In EDI- en T20I-krieket dra Kenia groen truie met rooi moue en ’n rooi V-halslyn en groen broeke. Veldspelers dra ’n rooi bofbalpet of ’n rooi sonhoed. Die kolwers se helms is groen geverf. Gedurende IKR-toernooie verskyn die borg se embleem op die regter mou en die belettering ''KENYA'' verskyn op die middel van die trui. Die Keniaanse nasionale krieketspan se bynaam is ''Simbas'', Swahili vir “[[leeu]]”.<ref name="Simbas" /> Krieket Kenia se kenteken toon derhalwe ’n leeu. == Tuisstadions == {{Location map+ |Kenia |caption=Ligging van Keniaanse krieketstadions |places= {{location map~|Kenia|label=<small>[[Aga Khan Sportklubveld|Aga]]/[[Jaffery Sportklubveld|Jaffery]]</small>|position=left|lat=-1.260499|long=36.823935}} {{location map~|Kenia|label=<small>[[Gymkhana Klubveld|Gymkhana]]</small>|position=right|lat=-1.27|long=36.827361}} {{location map~|Kenia|label=<small>[[Mombasa Sportklub|Mombasa]]</small>|position=right|lat=-4.03|long=39.40}} {{location map~|Kenia|label=<small>[[Nairobi Klubveld|Nairobi]]</small>|position=bottom|lat=-1.296944|long=36.81}} {{location map~|Kenia|label=<small>[[Ruaraka Sportklubveld|Ruaraka]]/[[Simba Unieveld|Simba]]</small>|position=top|lat=-1.258889|long=36.858333}} }} Kenia beskik oor geen amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die Keniaanse nasionale krieketspan gebruik vir hul krieketwedstryde eerder ’n verskeidenheid stadions dwarsdeur Kenia: {| border="0" class="wikitable sortable" |- bgcolor="#cccccc" ! No. !! Stadion !! Plek !! Eerste wedstryd |- | 1 | [[Gymkhana Klubveld]] | [[Nairobi]] | 1 Oktober 1996 |- | 2 | [[Aga Khan Sportklubveld]] | Nairobi | 2 Oktober 1996 |- | 3 | [[Simba Unieveld]] | Nairobi | 15 Augustus 2001 |- | 4 | [[Mombasa Sportklub]] | [[Mombasa]] | 11 November 2006 |- | 5 | [[Jaffery Sportklubveld]] | Nairobi | 29 Januarie 2007 |- | 6 | [[Ruaraka Sportklubveld]] | Nairobi | 30 Januarie 2007 |} == Spelers == === Spelerstatistieke === Daar het altesaam 50 spelers [[Internasionale eendagwedstryd|EDI-]] en 50 spelers [[Twintig20|T20I-krieket]] vir Kenia gespeel. Vervolgens die spelers wat vir die Keniaanse span die meeste lopies aangeteken en die meeste paaltjies geneem het. ==== Lopies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |EDI ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | EDIs ! scope=col | Lopies ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Lopies |- |style="text-align:left;"| [[Steve Tikolo]] | 1996–2014 | align=center | 131 | align=center | '''3&nbsp;369''' | [[Rakep Patel]] | 2008–hede | align=center | 93 | align=center | '''1&nbsp;930''' |- | [[Thomas Odoyo]] | 1996–2014 | align=center | 131 | align=center | '''2&nbsp;366''' | [[Collins Obuya]] | 2007–2024 | align=center | 75 | align=center | '''1&nbsp;742''' |- | [[Collins Obuya]] | 2001–2014 | align=center | 104 | align=center | '''2&nbsp;044''' | [[Irfan Karim]] | 2013–2024 | align=center | 64 | align=center | '''1&nbsp;291''' |- | [[Kennedy Otieno]] | 1996–2009 | align=center | {{0}}90 | align=center | '''2&nbsp;016''' | [[Rushab Patel]] | 2019–2024 | align=center | 56 | align=center | '''1&nbsp;054''' |- | [[Ravi Shah]] | 1998–2007 | align=center | {{0}}56 | align=center | '''1&nbsp;506''' | [[Alex Obanda]] | 2007–2023 | align=center | 51 | align=center | '''{{0}}797''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 5 April 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=2;id=26;type=team |title=Records / Kenya / One-Day Internationals / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> | colspan=4 | <small>Korrek teen: 5 April 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=3;id=26;type=team |title=Records / Kenya / Twenty20 Internationals / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> |} ==== Paaltjies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |EDI ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | EDIs ! scope=col | Paaltjies ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Paaltjies |- | [[Thomas Odoyo]] | 1996–2014 | align=center | 131 | align=center | '''141''' | [[Shem Ngoche]] | 2010–hede | align=center | 104 | align=center | '''120''' |- | [[Steve Tikolo]] | 1996–2014 | align=center | 131 | align=center | '''{{0}}93''' | [[Vraj Patel]] | 2021–2023 | align=center | 64 | align=center | '''{{0}}86''' |- | [[Peter Ongondo]] | 1999–2011 | align=center | {{0}}78 | align=center | '''{{0}}75''' | [[Lucas Oluoch]] | 2013–hede | align=center | {{0}}72 | align=center | '''{{0}}70''' |- | [[Nehemiah Odhiambo]] | 2006–2014 | align=center | {{0}}69 | align=center | '''{{0}}70''' | [[Peter Langat]] | 2021–hede | align=center | {{0}}42 | align=center | '''{{0}}42''' |- | [[Hiren Varaiya]] | 2006–2014 | align=center | {{0}}63 | align=center | '''{{0}}68''' | [[Rakep Patel]] | 2008–hede | align=center | {{0}}93 | align=center | '''{{0}}38''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 5 April 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=2;id=26;type=team |title=Records / Kenya / One-Day Internationals / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> | colspan=4 | <small>Korrek teen: 5 April 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=3;id=26;type=team |title=Records / Kenya / Twenty20 Internationals / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> |} === Spankapteins === Tot op hede was agt spelers reeds die [[Kaptein (sport)|kaptein]] vir Kenia tydens ’n EDI-wedstryd en tien tydens ’n T20I.<ref>Die tydperk verwys na die ooreenstemmende krieketseisoen waarin die eerste of laaste wedstryd van die tyd as kaptein gespeel is.</ref> {| border="0" class="wikitable sortable" |-bgcolor="#cccccc" ! colspan="3" | EDI<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/list_captains.html?class=2;id=26;type=team |title=Records / Kenya / One-Day Internationals / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> ! colspan="2" | T20I<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/list_captains.html?class=3;id=26;type=team |title=Records / Kenya / Twenty20 Internationals / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> |- ! No. !! Naam !! Tydperk !! Naam !! Tydperk |- | 1 | Maurice Odumbe | 1996–2001 | Steve Tikolo | 2007–2008 |- | 2 | Aasif Karim | 1997–1999 | Thomas Odoyo | 2007 |- | 3 | Steve Tikolo | 2001–2011 | Morris Ouma | 2010 |- | 4 | Thomas Odoyo | 2002–2006 | Collins Obuya | 2012–2013 |- | 5 | Morris Ouma | 2009–2010 | Shem Ngoche | 2019–2022 |- | 6 | Jimmy Kamande | 2010–2011 | Sachin Bhudia | 2022 |- | 7 | Collins Obuya | 2011–2013 | Lucas Oluoch | 2023 |- | 8 | Rakep Patel | 2014 | Rakep Patel | 2023–2025 |- | 9 | | | Irfan Karim | 2024 |- | 10 | | | '''Dhiren Gondaria''' | 2025–hede |} == Rekords == === EDI-rekord teen ander lande === {| class="wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Wedstryde !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste oorwinning |- |colspan="16" style="text-align:center"| '''t. Toetslande''' |- |align="left"| {{Cr-AF}} || 6 || 2 || 4 || 0 || 0 || 33,33 || 7 Oktober 2010 |- |align="left"| {{Cr-AU}} || 5 || 0 || 5 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-BD}} || 14 || 6 || 8 || 0 || 0 || 42,85 || 10 Oktober 1997 |- |align="left"| {{Cr-EN}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-IE}} || 10 || 2 || 7 || 0 || 1 || 22,22 || 2 Februarie 2007 |- |align="left"| {{Cr-IN}} || 13 || 2 || 11 || 0 || 0 || 15,38 || 28 Mei 1998 |- |align="left"| {{Cr-NZ}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-PK}} || 6 || 0 || 6 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-LK}} || 6 || 1 || 5 || 0 || 0 || 16,66 || 24 Februarie 2003 |- |align="left"| {{Cr-ZA}} || 10 || 0 || 10 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-WI}} || 6 || 1 || 5 || 0 || 0 || 16,66 || 29 Februarie 1996 |- |align="left"| {{Cr-ZW}} || 32 || 5 || 25 || 0 || 2 || 16,66 || 12 Maart 2003 |- |colspan="16" style="text-align:center"| '''t. Assosiaatlede''' |- |align="left"| {{Cr-BM}} || 8 || 8 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 11 November 2006 |- |align="left"| {{Cr-CA}} || 15 || 9 || 5 || 0 || 1 || 64,28 || 15 Februarie 2003 |- |align="left"| {{Cr-NL}} || 10 || 3 || 7 || 0 || 0 || 30,00 || 31 Januarie 2007 |- |align="left"| {{Cr-XS}} || 9 || 3 || 5 || 0 || 1 || 37,50 || 17 Januarie 2007 |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''154''' || '''42''' || '''107''' || '''0''' || '''5''' || '''27,27''' || 29 Februarie 1996 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met EDI #4946 op 4 April 2026. Laaste keer hersien op 5 April 2026. Wenpersentasies sluit onbesliste wedstryde uit en tel gelykop as ’n halwe oorwinning.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=2;id=26;type=team |title=Records / Kenya / ODI matches / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=4 April 2026 |accessdate=5 April 2026}}</ref> |} === Krieketwêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Krieketwêreldbeker 1975|1975]] || ''Sien {{Cr-OA}}'' |- |[[Krieketwêreldbeker 1979|1979]] || ''Sien {{Cr-OA}}'' |- |[[Krieketwêreldbeker 1983|1983]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1987|1987]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1992|1992]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1996|1996]] || Eerste rondte |- |[[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] || Eerste rondte |- |[[Krieketwêreldbeker 2003|2003]] || Halfeindrondte |- |[[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] || Eerste rondte |- |[[Krieketwêreldbeker 2011|2011]] || Eerste rondte |- |[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2019|2019]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2027|2027]] || {{n.v.t.}} |- |[[Krieketwêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Kampioenetrofeerekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Kampioenetrofee 1998|1998]] || Nie toegelaat nie |- |[[Kampioenetrofee 2000|2000]] || Voorwedstryd |- |[[Kampioenetrofee 2002|2002]] || Groepfase |- |[[Kampioenetrofee 2004|2004]] || Groepfase |- |[[Kampioenetrofee 2006|2006]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2009|2009]] || Nie toegelaat nie |- |[[Kampioenetrofee 2013|2013]] || Nie toegelaat nie |- |[[Kampioenetrofee 2017|2017]] || Nie toegelaat nie |- |[[Kampioenetrofee 2025|2025]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2029|2029]] || {{n.v.t.}} |} === T20I-rekord teen ander lande === {| class="wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Wedstryde !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste T20I-oorwinning |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Toetslande''' |- |align="left"| {{Cr-AF}} || 3 || 1 || 2 || 0 || 0 || 33,33 || 11 Oktober 2013 |- |align="left"| {{Cr-BD}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-IE}} || 5 || 0 || 5 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-NZ}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-PK}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-LK}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-ZW}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Assosiaatlede''' |- |align="left"| {{Cr-BM}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 21 Oktober 2019 |- |align="left"| {{vlagland|Botswana}} || 5 || 4 || 1 || 0 || 0 || 80,00 || 24 November 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Gambië}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 22 Oktober 2024 |- |align="left"| {{vlagland|Ghana}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 21 Mei 2019 |- |align="left"| {{vlagland|Kameroen}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 19 September 2022 |- |align="left"| {{Cr-CA}} || 5 || 4 || 1 || 0 || 0 || 80,00 || 3 Augustus 2008 |- |align="left"| {{vlagland|Lesotho}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 21 November 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Malawi}} || 6 || 4 || 1 || 0 || 1 || 66,67 || 16 September 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Mali}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 20 November 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Mosambiek}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 19 Oktober 2024 |- |align="left"| {{Cr-NA}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-NL}} || 6 || 2 || 4 || 0 || 0 || 33,33 || 19 April 2013 |- |align="left"| {{Cr-NP}} || 5 || 2 || 3 || 0 || 0 || 40,00 || 26 Augustus 2022 |- |align="left"| {{Cr-NG}} || 15 || 12 || 3 || 0 || 0 || 80,00 || 20 Mei 2019 |- |align="left"| {{Cr-PG}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{vlagland|Rwanda}} || 9 || 9 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 20 November 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Seychelle}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 25 November 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Sierra Leone}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 7 Desember 2023 |- |align="left"| {{vlagland|Singapoer}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 23 Oktober 2019 |- |align="left"| {{vlagland|Sint Helena}} || 1 || 0 || 0 || 0 || 1 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-XS}} || 8 || 3 || 5 || 0 || 0 || 37,50 || 1 Februarie 2010 |- |align="left"| {{Cr-TZ}} || 5 || 3 || 2 || 0 || 0 || 60,00 || 18 November 2021 |- |align="left"| {{Cr-UG}} || 18 || 4 || 13 || 0 || 1 || 22,22 || 22 Mei 2019 |- |align="left"| {{Cr-AE}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''121''' || '''65''' || '''53''' || '''0''' || '''3''' || '''53,71''' || 3 Augustus 2008 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met T20I #3801 op 5 April 2026. Gelykop verwys na wedstryde wat deur ’n valbyl (soos ’n Superboulbeurt) beslis is. Wenpersentasies sluit onbesliste wedstryde uit en gelykop as ’n halwe oorwinning (ongeag die valbyl).''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=3;id=26;type=team |title=Records / Kenya / Twenty20 Internationals / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=5 April 2026 |accessdate=5 April 2026}}</ref> |} === T20I-wêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[T20I-wêreldbeker 2007|2007]] || Eerste rondte |- |[[T20I-wêreldbeker 2009|2009]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2010|2010]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2012|2012]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2016|2016]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2021|2021]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2026|2026]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2028|2028]] || {{n.v.t.}} |- |[[T20I-wêreldbeker 2030|2030]] || {{n.v.t.}} |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} * [[Keniaanse nasionale rugbyspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Kenya national cricket team|Keniaanse nasionale krieketspan}} * {{en}} {{sw}} [https://cricket-kenya.com/ Amptelike webwerf van Krieket Kenia] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/team/kenya-26 Kenia op ESPNcricinfo] * {{en}} [https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/cricket-kenya Kenia by die IKR] {{Nasionale krieketspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Krieket in Kenia]] [[Kategorie:Nasionale krieketspanne van Afrika]] 2hvxboaxbzr1j2a3j6mfvlvc71wko8f 0 207431 2890321 2432772 2026-04-05T21:04:31Z Dumbassman 62009 2890321 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Bhutanese_hemadatsi.jpg|duimnael|250x250px|Bhutanese nasionale gereg ''Ema datshi (ཨེ་མ་དར་ཚིལ།)'' met rys (mengsel van Bhutanese rooi rys en wit rys)]] '''Bhoetanese kookkuns''' ([[Dzongkha]]: འབྲུག་ཟས་; [[Wylie-transliterasie|Wylie]]: ''brug-zas'') gebruik baie rooi rys (soos bruin rys in tekstuur, maar met 'n neutagtige smaak, die enigste verskeidenheid van [[rys]] wat groei by hoë hoogtes), [[bokwiet]], en toenemend [[Mielie|mielies]]. Bokwiet word hoofsaaklik in Bumthang geëet, mielies in die Oostelike distrikte, en rys elders. Die dieet in die heuwels sluit ook [[Hoendervleis|hoender]], [[Gedomestikeerde jak|yak]] vleis, gedroogde [[Beesvleis|vleis]], [[Varkvleis|vark]], varkvet, en [[Skaapvleis|lam]] in. Sop en bredies van [[vleis]], rys, varings, lensies, en gedroogde [[groente]], opgekikker met brandrissies en [[kaas]], is 'n gunstelingete tydens die koue seisoene. ''Zow shungo'' is 'n rys gemeng met oorskiet-groente. ''Ema datshi'' is 'n geurige gereg gemaak met groot, groen brandrissies in 'n kaassous (soortgelyk aan chili con queso), wat die nasionale gereg genoem kan word weens die trots wat [[Bhoetan|Bhutanese]] daarvoor het.<ref>{{cite web|url=http://www.dzongkha.gov.bt/online/dictionaries/dz-en-dict/Contents/30-00-A.html|title=༈ རྫོང་ཁ་ཨིང་ལིཤ་ཤན་སྦྱར་ཚིག་མཛོད། ༼ཨ༽|trans-title=Dzongkha-English Dictionary: "A"|work=Dzongkha-English Online Dictionary|publisher=Dzongkha Development Commission, Government of Bhutan|accessdate=2011-10-30|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110825200454/http://www.dzongkha.gov.bt/online/dictionaries/dz-en-dict/Contents/30-00-A.html|archivedate=2011-08-25|df=}}</ref> Ander kosse sluit ''jasha maru'' ('n hoender gereg), ''phaksha paa'' (gedroogde vark gaar met chili pepers, [[Spesery|speserye]], groente en vrugte, insluitend [[raap]], groente, of radyse), ''thukpa'', ''bathup'', en gebraaide rys. Kaas gemaak van koeimelk word ''datshi'' genoem en word nooit rou geëet nie, maar word gebruik om souse van te maak. ''Zoedoe'' is 'n ander tipe kaas in die Oostelike distrikte gemaak, wat by sop gevoeg word. Zoedoe is gewoonlik groen van [[kleur]] en het 'n sterk reuk. Ander vorme van kaas sluit in die Westerse-tipes soos [[Cheddarkaas|cheddar]] en [[Goudakaas|gouda]]. Westerse kaas word in die Switserse kaasfabriek in Bumthang gemaak, of ingevoer uit [[Indië]]. Gewilde peuselkos sluit in ''momo'' (Bhutanese kluitjies), ''shakam eezay'', ''khabzey'' (gedroogde [[Poffertjie|poffertjies]], gemaak met [[meel]], water en [[Suikers|suiker]], wat dan diepgebraai word), ''shabalay'', ''juma'' (Bhutanese [[wors]] gemarineer in speserye), en [[Noedel|noedels]]. [[Restaurant|Restaurante]] in die land bedien Chinese, Nepalese, Tibetaanse en Indiese kos, wat baie gewild is en in die afgelope tyd het ook Koreaanse restaurante geopen as gevolg van die toenemende gewildheid van die Koreaanse populêre kultuur in die land.<ref>{{Cite web |url=http://www.insideasean.com/cover-story/Korean-fever-strikes-Bhutan-972/ |title=argiefkopie |access-date=24 September 2018 |archive-date= 2 Julie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702045730/http://www.insideasean.com/cover-story/Korean-fever-strikes-Bhutan-972/ |url-status=dead }}</ref> Suiwelprodukte, veral [[botter]] en kaas van [[Gedomestikeerde jak|yaks]] en [[Bees|koeie]], is ook baie gewild, en inderdaad word byna al die melk verwerk na botter en kaas. Gewilde dranke sluit bottertee (genoem ''suja''), melktee (genoem ''ngaja''), swarttee, plaaslik gebroude ''ara'' (ryswyn) en [[bier]] in. Speserye sluit kerrie, [[Kardamom|kardemom]], [[gemmer]], ''thingay'' (Sichuan peper), [[knoffel]], [[borrie]] en [[karwy]] in.<gallery class="center" caption="Bhutanese dishes and foods" widths="170px" heights="150px"> File:Cooking jasha maroo.JPG|Jasha maru, 'n tradisionele gereg wat bestaan uit gemaalde hoender, tamaties en ander bestanddele File:Bhutanese Jasha Tshoem.jpg|Jasha tshoem, Bhutanese hoender kerrie File:Bhutanese chili.jpg|Bhutanese brandrissies by 'n mark in Thimphu </gallery> == Etiket by maaltye == Wanneer mens kos aangebied word, sê mens ''meshu meshu'', met jou hande voor die mond in  weiering volgens Bhutanese maniere, en gee eers in op die tweede of derde aanbieding. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Artikels oor Bhoetan}} [[Kategorie:Kultuur in Bhoetan|Kookkuns, Bhoetanese]] 8zz7rjyqa4og7eobeihu0kle32ui6fw 0 209063 2890493 2777692 2026-04-06T09:51:10Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890493 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Roger L. Jackson | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Roger Labon Jackson | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1957|1|1}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur | Aktiewe jare = 1994–hede | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0413996 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Roger L. Jackson''' (gebore 1 1 1957) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] stem-akteur. Hy is bekend vir sy rol as die stem van Ghostface in die ''Scream'' filmreeks. Hy is ook bekend vir die stem van die karakter ''Mojo Jojo'' en ''Butch'' in die kinder TV-reeks ''The Powerpuff Girls''. == Filmografie == === Rolprente === * 1996: ''Scream'' * 1997: ''Scream 2'' * 2000: ''Scream 3'' * 2002: ''The Powerpuff Girls Movie'' * 2007: ''Film Noir'' * 2011: ''Scream 4'' === Televisiereekse === * 1998: ''The Powerpuff Girls'' * 2014: ''Astrid Strudelman: The Unicorn Whisperer'' * 2016: ''The Powerpuff Girls'' * 2016: ''Little Big Awesome'' === Televisierolprente === * 2001: ''Big Game XXIX: Bugs vs. Daffy'' * 2014: ''The Powerpuff Girls: Dance Pantsed'' === Video's === * 2004: ''The Chronicles of Riddick: Dark Fury'' * 2005: ''Mr. Incredible and Pals'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0413996|Roger L. Jackson}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Jackson, Roger L.}} [[Kategorie:Geboortes in 1958]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] sjq864j6qyro8t4qq1exsjplz0llhlk 0 209528 2890596 2100363 2026-04-06T11:43:55Z Aliwal2012 39067 2890596 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Faizon Love | Beeld = Faizon Love at Porn Star Karaoke.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Langston Faizon Santisima | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1968|6|14}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaner]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur en skrywer | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0522324 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Faizon Love''' (gebore 14 Junie 1968) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur en skrywer. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Friday'' (1995), ''The Replacements'' (2000), ''Blue Crush'' (2002), en ''Elf'' (2003). == Filmografie == === Rolprente === * 1992: ''Bébé's Kids'' * 1995: ''Friday'' * 2000: ''The Replacements'' * 2000: ''3 Strikes'' * 2001: ''[[Mr Bones]]'' * 2002: ''Blue Crush'' * 2003: ''Elf'' * 2005: ''The Luau'' * 2007: ''The Perfect Holiday'' * 2007: ''Tao of the Golden Mask'' * 2008: ''Of Boys and Men'' * 2011: ''King of the Underground'' * 2017: ''Ripped'' * 2017: ''Off the Grid Comedy: Belize'' * 2018: ''Dogstar: High School 2'' * ''Gods and Robots'' * ''Friendship Day'' * ''Social Redemption'' * ''The Fastest Man Alive'' === Televisiereekse === * 1995: ''The Parent 'Hood'' * 1999: ''Step to the Mic'' * 2001: ''Dinner for Five'' * 2004: ''The Big House'' * 2008: ''Black Poker Stars Invitational'' * 2018: ''Step Up: High Water'' === Televisierolprente === * 2002: ''Play'd: A Hip Hop Story'' === Video's === * 1995: ''Dr. Dre: Keep Their Heads Ringin''' * 2004: ''Grand Theft Auto: San Andreas - The Introduction'' * 2006: ''Robin Harris: Live from the Comedy Act Theater'' * 2009: '' 'Friday' Straight Up'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0522324|Faizon Love}} * {{Twitter|FAIZONLOVE|Faizon Love}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Love, Faizon}} [[Kategorie:Geboortes in 1968]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] 9iv51ge1a82hg94i5f74d43747cmjz5 0 213761 2890538 2104038 2026-04-06T10:13:26Z Aliwal2012 39067 nie meer wees nie! 2890538 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = David Ramsey | Beeld = David Ramsey by Gage Skidmore.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1971|11|17}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaner]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur | Aktiewe jare = 1987–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0708981 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''David Ramsey''' (gebore 17 November 1971) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Pay It Forward'' (2000) en ''Draft Day'' (2014), en in die televisiereekse ''Dexter'' (2006) en ''Arrow'' (2012). == Filmografie == === Rolprente === * 1987: ''Scared Stiff'' * 2000: ''Pay It Forward'' * 2001: ''[[Mr Bones]]'' * 2004: ''Hair Show'' * 2005: ''Resurrection: The J.R. Richard Story'' * 2014: ''Draft Day'' * 2017: ''Illicit'' === Televisiereekse === * 1997: ''The Good News'' * 2006: ''Dexter'' * 2008: ''Hollywood Residential'' * 2010: ''Outlaw'' * 2012: ''Arrow'' === Televisierolprente === * 1999: ''Mutiny'' * 2000: ''Ali: An American Hero'' * 2002: ''Romeo Fire'' * 2003: ''The Flannerys'' * 2006: ''Hello Sister, Goodbye Life'' === Video's === * 2014: ''Arrow: How Did They Do That? The Visual Effects of Arrow'' * 2016: ''Superhero Fight Club 2.0'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0708981|David Ramsey}} * {{Twitter|david_ramsey|David Ramsey}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Ramsey, David}} [[Kategorie:Geboortes in 1971]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] l0rt82406gfwj640daurvloab8enxmh 0 220994 2890446 2410654 2026-04-06T07:41:59Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890446 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Suzzanne Douglas | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1957|4|12}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaner]] | Sterfdatum = 6 Julie 2021 | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 1 | Skool = | Universiteit = | Beroep = [[Aktrise]] en vervaardiger | Aktiewe jare = 1976–2021 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0235336 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Suzzanne Douglas''' (12 April [[1957]] - 6 Julie [[2021]]) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise en vervaardiger. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente ''Tap'' (1989), ''Jason's Lyric'' (1994), ''School of Rock'' (2003), en ''Changing the Game'' (2012). == Filmografie == === Rolprente === * 1989: ''Tap'' * 1994: ''Jason's Lyric'' * 1994: ''The Inkwell'' * 2003: ''School of Rock'' * 2004: ''Sunday on the Rocks'' * 2012: ''Changing the Game'' * 2016: ''Happy Yummy Chicken'' === Televisiereekse === * 1990: ''Against the Law'' * 1995: ''The Parent 'Hood'' === Televisierolprente === * 1992: ''Condition: Critical'' * 1994: ''Search for Grace'' * 1999: ''Student Affairs'' * 2015: ''Whitney'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0235336|Suzzanne Douglas}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Douglas, Suzzanne}} [[Kategorie:Geboortes in 1957]] [[Kategorie:Sterftes in 2021]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] 36y7dzvelgf343zldc6xcmtn7234ar5 0 221444 2890487 1965251 2026-04-06T09:47:46Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890487 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Mari Gorman | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0331100 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Mari Gorman''' (gebore 1 September 1944) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''The Taking of Pelham One Two Three'' (1974), ''10'' (1979), en ''Max Dugan Returns'' (1983). == Filmografie == === Rolprente === * 1974: ''The Taking of Pelham One Two Three'' * 1979: ''10'' * 1983: ''Max Dugan Returns'' === Televisiereekse === * 1986: ''He's the Mayor'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0331100|Mari Gorman}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Gorman, Mari}} [[Kategorie:Geboortes in 1944]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] c1osvb13e3p85unsy83qjk5ak6ecbtc 0 222549 2890341 2888859 2026-04-05T21:39:18Z Oesjaar 7467 /* Tegniese besonderhede */ Kom ons kyk 2890341 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vliegtuig |naam= Lockheed P-3 Orion |subsjabloon= |beeld=Lêer:P-3c 03l (modified).jpg |byskrif=<center>'n Japannese P-3C van die Japannense Kuswag</center> |tipe= Mariene verkenning |vervaardiger=Lockheed |vervaardigers= |ontwerper= |eerste vlug= 25 November 1959 |bekendstelling= |vrygestel= |onttrek= |status= In diens |hoofgebruiker= [[Amerikaanse Vloot]] |meer gebruikers= |vervaardig= 1961 - 1990 |aantal gebou= Lockheed: 650<br/>Kawasaki: 107 |programkoste= - |eenheidskoste= |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Lockheed P-3 Orion''' is 'n viermotorige [[turboskroef]]<nowiki/>vliegtuig wat ontwikkel is vir mariene werk; verkenning oor die see en opsporing van [[duikbote]]. In 1957 het die [[Amerikaanse Vloot]] 'n uitnodiging gerig vir die ontwerp van 'n maritieme verkenningsvliegtuig met 'n lang togafstand wat ook gebruik kan word vir die jag van duikbote om die verouderde ''[[Lockheed P2V Neptune]]'' te vervang. Lockheed het die ontwerp van hulle [[passasiersvliegtuig]], die [[Lockheed L-188 Electra]] gebruik as basis. Die ''Orion'' was 2,4 m korter en kon in sy bomlaai [[seemyn]]e, dieptebomme, [[torpedo]]s of selfs kernbomme vervoer. Die prototipe het sy nooiensvlug op 25 November 1959 afgelê. Die produksiemodelle is in Julie 1962 in diens gestel en die laaste vliegtuig is in April 1990 afgelewer. Die ''Orion'' het 'n gedugte reputasie opgebou as 'n duikbootjagter tydens die [[Koue Oorlog]]. Vanaf die [[Kubaanse missielkrisis]] totdat die [[Sowjetunie]] ontbind het, was daar voortdurend 'n ''Orion'' in die lug op 'n verkenningstog. Die P-3 kan toegerus word met gesofistikeerde apparaat. Dit sluit gesofistikeerde opsporingsapparaat, [[infrarooi]] elektro-optiese kameras en spesiale [[radar]]toerusting in. Die vliegtuig het geen wapens aan boord gehad vir selfverdediging nie. Dit word aangedryf deur vier Allison T56-A-14 [[turboskroef]]motore en kon op bykans enige hoogte werk. Dit was ook internasionaal gebruik vir vredes- en hulpsendings. Gedurende die onrustyd in [[Liberië]] was die P-3 die oë en ore van die magte wat VSA se ambassade beskerm het. In [[Somalië]] het dit die operasies in die strate van [[Mogadisjoe]] gemonitor. In [[Rwanda]] is die P-3 gebruik om die beweging van vlugtelinge te monitor om sodoende hulpverlening effektief te kon doen. Gedurende Operasie Desert Storm, tydens die [[Golfoorlog]], het die P-3 meer as 12&nbsp;000 ure gevlieg in 1&nbsp;200 verkenningstogte. Tans beskik die [[Amerikaanse Vloot]] oor twaalf aktiewe en sewe eskaders in reserwe wat beteken dat daar te eniger tyd veertig P-3 wêreldwyd ontplooi kan word. Die P-3 is ook aan [[Australië]], [[Chile]], [[Griekeland]], [[Iran]], [[Nederland]], [[Nieu-Seeland]], [[Noorweë]], [[Portugal]], [[Suid-Korea]], [[Spanje]] en [[Thailand]] verkoop. Sommige van die vliegtuie is in [[Japan]] deur [[Kawasaki]] gebou. [[Kanada]] beskik oor 'n spesiale model wat bekend staan as die CP-140 Aurora. == Variante van die Orion == Tot 1979 het die variante bestaan uit die P-3A, WP-3A, P-3B, P-3C, RP-3D, WP-3D, EP-3E en P-3F:<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |year=1995 |isbn=0-517-10316-8 |pages=600 |language=en}}</ref> * Die P-3A was die aanvanklike produksievariant vir die Amerikaanse Vloot, en daar is op 13 Augustus 1962 begin met die aflewering van 157 eenhede aan die Amerikaanse Vloot. Drie is aan die [[Spaanse Lugmag]] afgelewer. * Die WP-3A was ’n weerverkenningsvariant van die P-3A en vier is gedurende 1970 aan die Amerikaanse Vloot afgelewer. * Die P-3B was ’n daaropvolgende produskievariant. ’n Kontrak vir die Amerikaanse Vloot het uit 124 eenhede bestaan. Vyf is aan die Koninklike Nieu-Seelandse Lugmag, 10 aan die [[Koninklike Australiese Lugmag]] (KAL) en vyf is aan [[Noorweë]] afgelewer. * Die P-3C was ’n gevorderde variant met ’n Univac- digitale rekenaar. Altesaam 143 eenhede van hierdie variant is teen vroeg-1978 aan die Amerikaanse Vloot afgelewer. Die P-3C Update Programme het bestaan uit nuwe elektroniese toerusting en sagteware; alle daaropvolgende produksievliegtuie vir die Amerikaanse Vloot het oor hierdie toerusting beskik. Tien eenhede van hierdie variant is aan Australië afgelewer en Japan het 35 P-3C’s bestel. * Wat die RP-3D betref, is een P-3C gedurende die vervaardigingsproses gerekonfigureer vir ’n vyfjaarvliegtog om die Aarde se magnetiese veld te karteer. * Sover dit die WP-3D-variant aangaan, is twee vliegtuie as boordnavorsingsentrums toegerus. * In die geval van die EP-3E-variant is 10 P-3A’s en twee EP-3B’s as vervangings vir die Lockheed EC-121’s omskep. * Ses P-3F’s is aan Iran afgelewer. Hulle was soortgelyk aan die Amerikaanse Vloot se P-3C’s. Lockheed in Kalifornië het teen die begin van 1979 altesaam 483 P-3’s van alle variante afgelewer. Benewens die variante wat hierbo genoem word, is/was daar die:<ref>{{Cite book |last=Smith |first=Terry |title=Turboprop Airliners of the World Including military transport, reconnaissance and surveillance types and variants |date=October 2012 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2012 |isbn=0 85130 342 0 |edition=4de |location=United Kingdom |pages=525 to 539 |language=en}}</ref> CP-140, CP-140A, EP-3A, EP-3B, EP-3E, EP-3J, NP-3B, NP-3C, NP-3D, P-3A, P3-AM, P-3AEW, P-3B, P-3B HW, P-3B LW, P-3C, P-3C-1, P-3C-II, P-3C-11.3, P-3C-11.5, P-3C-II.75, P-3C-III, P-3C-III+, P-3C-IIIR, P-3C-IV, P-3C-CUP, P-3F, P-3K, P-3N, P-3P, P-3T, P-3W, RP-3A, RP-3D, TAP-3B, TP-3A, UP-3B, UP-3T, VP-3A en WP-3D. <gallery mode="packed"> Lêer:158222 1995-10-00 FAWK 440 her 600x364.jpg|P-3C 158222 in Oktober 1995 te LMB Waterkloof Lêer:Australië 1995-10-00 FAWK 263 crop 800x486.jpg|'n Australiese Orion in Oktober 1995 te LMB Waterkloof </gallery> == Operasionele diens == Gedurende 2001 het die Amerikaanse Vloot die P-3 in [[Afghanistan]] gebruik om videoseine en ander data na die landmagte te stuur in werklike tyd. Die ''Orion'' se rol het oor tyd verander. Dit het begin as 'n teenduikbootmiddel tot 'n oorlogsveldmoniteringplatform oor see of land. Sy lang togafstand en vermoë om vir lang tye om teikens te beweeg was van ongelooflike waarde vir die Geallieerdes tydens Operasie Iraqi Freedom, hulle kon voortdurend die oorlogsone onder oë hou en inligting na die troepe op die grond stuur. Die P-3 is toegerus met gevorderde duikbootopsporingsensors soos gerigte frekwensie-en-afstand berekenings (DIFAR) sonarboeie en magnetiese opsporingstoestelle (MAD). Al die toestelle is geïntegreer met die vliegtuig se [[rekenaar]]. == Tegniese besonderhede == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ Besonderhede van die Lockheed P-3 Orion: ! Item ! Statistiek |- | Aantal motore | 4 |- | Tipe motor | [[Turboskroef]] |- | Vervaardiger | Allison 4&nbsp;600 shp T-56-A-14 |- | Kraglewering per motor | 3&nbsp;430 kW |- | Vlerkspan | 30,36 m |- | Lengte | 35,6 m |- | Hoogte | 10,27 m |- | Vlerkoppervlakte | 120,77 m² |- | Maks. opstygmassa | 64&nbsp;468 kg |- | Maks. snelheid | 750 km/h |- | Operasionele hoogte | 8&nbsp;631 m |- | Togafstand | 4&nbsp;405 km |- | Klimvermoë | 594 m per minuut |- | Bewapening | Bomvrag van 9&nbsp;080 kg.<br/>'n Verskeidenheid wapens kan gedra word:<br/> *Maverick AGM 65 [[missiel#Lug-tot-grondmissiele|lug-tot-grond missiele]], *Mk 46/50 [[torpedo]]'s *seemyne, dieptebomme *en spesiale wapens. |} == Bron == * Crosby, Francis: ''THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS''. 2015. {{ISBN|978-1-84476-917-9}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} == Bronverwysings == [[Kategorie:Patrollievliegtuie]] [[Kategorie:Turboskroef-aangedrewe vliegtuie]] shw5t4d219o4u64l21pfvc15gufa8jj 0 225871 2890442 2769808 2026-04-06T07:39:19Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890442 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Mary Elizabeth McGlynn | Beeld = Mary Elizabeth McGlynn (28566589008).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = {{ubl | {{marriage|[[Daran Norris]]|1988|2012|reason=div}} | {{marriage|[[Steve Blum]]|2017}} }} | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Stemaktrise | Aktiewe jare = 1981–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0569479 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Mary Elizabeth McGlynn''' (gebore 16 Oktober 1966) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] stemaktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die televisiereekse ''Cowboy Bebop'' (1998), ''Steven Universe'' (2013), ''Star Wars Rebels'' (2014), en ''Critical Role'' (2015). == Filmografie == === Rolprente === * 1996: ''Space Armageddon'' * 1998: ''Mom's Outta Sight'' * 1998: ''Billy Frankenstein'' * ''Theatre for the Mind: Resurrecting the Radio Play'' === Televisiereekse === * 1998: ''Cowboy Bebop'' * 1998: ''El Hazard: The Alternative World'' * 2002: ''Ghost in the Shell: Stand Alone Complex'' * 2009: ''Kurokami: The Animation'' * 2013: ''Steven Universe'' * 2013: ''Digimon Fusion'' * 2014: ''Star Wars Rebels'' * 2015: ''Critical Role'' * 2017: ''Valt the Wonder Deer'' === Televisierolprente === * 2002: ''Biography of a Corpse'' === Video's === * 1998: ''Invisible Dad'' * 2001: ''Toonami: Broken Promise (Dreams)'' * 2007: ''The Condor'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0569479|Mary Elizabeth McGlynn}} * {{Twitter|MaryEMcGlynn|Mary Elizabeth McGlynn}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:McGlynn, Mary Elizabeth}} [[Kategorie:Geboortes in 1966]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] 3pbqwcv10upu8hxgz0qqndyj1t331v5 0 228755 2890433 2785999 2026-04-06T07:34:12Z Oesjaar 7467 /* Televisiereekse */ Verbeter 2890433 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Arleen Sorkin | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = 14 Oktober 1955 | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum =24 Augustus 2023 | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 2 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise, skryfster, en vervaardiger | Aktiewe jare = 1983–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0815071 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Arleen Sorkin''' ( 14 Oktober 1955-24 Augustus2023<ref>https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/arleen-sorkin-dead-days-of-our-lives-harley-quinn-voice-1235575529/</ref>) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise, skryfster, en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rol in die televisiereeks ''Days of Our Lives'' (1965). == Filmografie == === Rolprente === * 1997: ''Picture Perfect'' * 2010: ''Bhutto'' === Televisiereekse === * 1965: ''Days of Our Lives'' * 1987: ''Duet'' * 1997: ''The New Batman Adventures'' * 1997: ''Fired Up'' * 2000: ''Gotham Girls'' == Verwysings == {{verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|0815071|Arleen Sorkin}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sorkin, Arleen}} [[Kategorie:Geboortes in 1955]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse Jode]] [[Kategorie:Sterftes in 2023]] tit3htcaz6nzgl9v2bynv6bcnpnal8h 0 232279 2890485 2085666 2026-04-06T09:47:27Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890485 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Maitland Ward | Beeld = Maitland_Ward_2014.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Ashley Maitland Welkos | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1977|2|3}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise en vervaardiger | Aktiewe jare = 1994–2007; 2018-nou as pornografiese aktrise | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0005533 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Maitland Ward''' (gebore 3 Februarie 1977) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise, pornoster en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Interlocked: Thrilled to Death'' (1998) en ''White Chicks'' (2004), en in die televisiereekse ''The Bold and the Beautiful'' (1987) en ''Boy Meets World'' (1993). == Filmografie == === Rolprente === * 1998: ''Interlocked: Thrilled to Death'' * 2004: ''White Chicks'' * ''Save Me, San Francisco'' * ''A Perfect Chaos'' === Televisiereekse === * 1987: ''The Bold and the Beautiful'' * 1993: ''Boy Meets World'' * ''Addicted to Fame'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0005533|Maitland Ward}} * {{Twitter|MaitlandWard|Maitland Ward}} * {{Instagram|maitlandward|Maitland Ward}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Ward, Maitland}} [[Kategorie:Geboortes in 1977]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] 2v58er0jynm3s718vi5np3v9yxt4zn1 0 235623 2890488 2777303 2026-04-06T09:48:39Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890488 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Michael Dorn | Beeld = Michael Dorn 2018.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1952|12|9}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur, regisseur, en skrywer | Aktiewe jare = 1976–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0000373 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Michael Dorn''' (gebore 9 Desember 1952) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur, regisseur, en skrywer. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Star Trek: First Contact'' (1996), ''Star Trek: Insurrection'' (1998), en ''Star Trek: Nemesis'' (2002), en in die televisiereeks ''Star Trek: The Next Generation'' (1987). == Filmografie == === Rolprente === * 1996: ''Star Trek: First Contact'' * 1997: ''Menno's Mind'' * 1998: ''Star Trek: Insurrection'' * 2000: ''Mach 2'' * 2002: ''Star Trek: Nemesis'' * 2003: ''Lessons for an Assassin'' * 2004: ''Earthlings: Ugly Bags of Mostly Water'' * 2005: ''Thru the Moebius Strip'' * 2006: ''Fallen Angels'' * 2007: ''The Deep Below'' * 2010: ''FedCon XIX: Beyond Imagination'' * 2011: ''End of the Road'' * 2012: ''Shady Lady'' * 2013: ''Star Trek: The Next Generation - Survive and Suceed: An Empire at War'' * 2019: ''Agent II'' * ''Woman in Motion'' === Televisiereekse === * 1977: ''CHiPs'' * 1987: ''Star Trek: The Next Generation'' * 1995: ''Cow and Chicken'' * 1995: ''World of Wonder'' * 1996: ''Captain Simian & The Space Monkeys'' * 1997: ''I Am Weasel'' * 1997: ''Communication: The Human Imperative'' * 2003: ''Duck Dodgers'' * 2003: ''Celebrity Wings'' * 2012: ''Castlevania: Hymn of Blood'' * 2014: ''Swallow Your Bliss'' * 2016: ''Internity'' === Televisierolprente === * 1995: ''Amanda & the Alien'' * 1996: ''Where Are All the UFO's?'' * 1996: ''Hauntings Across America'' * 1998: ''The Girl Next Door'' * 2001: ''America Loves... Star Trek'' * 2002: ''Through the Fire'' * 2003: ''The 11th Annual Movieguide® Awards'' * 2005: ''Descent'' * 2005: ''Extraterrestrial!'' * 2014: ''Futuremanity'' * ''Relatively Super'' === Video's === * 2003: ''The Interplanetary Surplus Male and Amazon Women of Outer Space'' * 2003: ''True Confessions of the Legendary Figures'' * 2009: ''Bionicle: The Legend Reborn'' * 2009: ''Bionicle: The Legend Reborn: Metus' Revenge'' * 2012: ''Reunification: 25 Years After Star Trek - The Next Generation'' * 2013: ''Requiem - A Remembrance of Star Trek: The Next Generation'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0000373|Michael Dorn}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Dorn, Michael}} [[Kategorie:Geboortes in 1952]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse vlieëniers]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] f0lh1tpxlw30cmr1y8wv83yaglj5ase 0 250737 2890333 2772878 2026-04-05T21:18:31Z Dumbassman 62009 /* Eksterne skakels */ 2890333 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Tamed Cheetah in Lion Park, Johannesburg, South Africa.JPG | 140px | duimnael | 'n [[Jagluiperd]] in die oorspronklike leeupark.]] '''Lion & Safari Park''' is 'n bewaringsgebied vir [[leeu]]s, [[jagluiperd]]s, [[hiëna]]s, [[wildehond]]e en verskeie [[bok]]ke. Dit is in die [[Wieg van die Mensdom]] in die provinsie [[Noordwes]] geleë. == Die park == Dié leeu-en-safaripark was oorspronklik 'n wildbewaringsgebied vir leeus in [[Gauteng]]. In 2016 het die park na 'n nuwe perseel van 600 hektaar in Noordwes geskuif. Die park is noord van [[Lanseria-lughawe]] en binne ryafstand van [[Johannesburg]] en [[Pretoria]]. Dit het 'n verskeidenheid inheemse [[roofdier]]e en groot [[Herbivoor|herbivore]]. [[Lêer:Safari Hat Store.jpg|duimnael|links|140px|'n Winkel in die park.]] Die park is die tuiste van meer as 80 leeus, insluitende die skaars witleeus en verskye ander vleisvreters soos jagluiperds, wildehonde, [[gevlekte hiëna]]s, [[strandwolf|strandwolwe]], [[rooijakkals]]e en 'n groot verskeidenheid bokke wat vrylik in die wildsbokgebied rondbeweeg. Dié gebied, wat [[kameelperd]]e, [[vlakvark]]e, [[blesbok]]ke, [[wildebees]]te, [[impala]]s, [[gemsbok]]ke en [[sebra]]s huisves, is 'n aparte area weg van die leeus en ander vleisvreters. Benewens die dierehokke het die nuwe park 'n kinderspeelarea, restaurante, konferensiegeriewe en 'n kleinhandelsentrum binne vyf klein koepels. Gaste kan ook kameelperde, volstruise en bokke met die hand voer.<ref name="LionPark"/> Twee keer per dag bied die park leeu- en jagluiperdwandelings aan waarin besoekers in die geselskap van 'n parkwerknemer die diere volg vir 'n kort wandeling in die park.<ref name="LionPark"/> [[Lêer:Borisgorelik.jpg|duimnael|'n Welpie in die park]] === Welpie-interaksies === Welpie-interaksies behels dat besoekers in 'n afsonderlike kamp 'n kort tydjie saam met 'n leeuwelpie kan deurbring, waartydens foto's geneem kan word en minimale interaksie met die dier moontlik is. In 2015 het die park welpie-interaksies verbied, maar hulle het bevind dat besoekersgetalle drasties gedaal het, aangesien mense na ander plekke gegaan het wat steeds welpie-interaksies aangebied het. In 2016 is die interaksies weer as 'n bykomende deel van 'n begeleide toer by die nuwe perseel van die park hervestig. Die uitvoerende hoof, Rodney Fuhr, het gesê hulle het geen keuse nie aangesien die oorlewing van die besigheid op die spel is.<Ref name="Citizen"/> Die niewinsgewende organisasie Blood Lions, wat gekant is teen die uitbuiting van leeus in enige vorm, het die park veroordeel en ook diegene wat gekies het om dit vir die welpie-interaksies te besoek. Die park glo dat hulle die interaksies beheer op 'n manier wat nie 'n negatiewe impak op die welpies sal hê nie.<Ref name="Citizen"/> == Aanvalle == Op 1 Junie 2015 het Katherine Chappell die oorspronklike ligging van die park besoek in die geselskap van 'n toerleier, Pierre Potgieter van Kalabash-toere.<ref name="eNCA"/> Chappell het haar venster oopgemaak en uitgeleun om foto's te neem, wat teen die parkreëls was, toe 'n leeu haar deur die venster van die voertuig aan die nek byt. Chappell het in die Leeupark aan haar wonde gesterf voordat die paramedici opgedaag het.<ref name="Kate"/><ref name="BostonHerald"/><ref name="Son"/> Potgieter het die leeu verdryf en sodoende beserings aan sy arms opgedoen en 'n onbevestigde hartaanval gehad.<ref name="eNCA"/> Chappell was in Suid-Afrika om aan 'n projek vir die bewaring van wild te werk<ref name="Indep"/> en het geld ingesamel vir Wildlife ACT, 'n bewaringsliefdadigheid.<ref name="Huff-Snowdon"/> Ongelukkig was hierdie aanval nie 'n geïsoleerde voorval nie. In April 2015 is 'n Australiese man, Brendan Smith, deur 'n leeu aangeval toe hy sy kar se venster oopmaak. Smith het die aanval oorleef en later erken hy het skuld omdat hy sy venster afgedraai het.<ref name="Travel24"/><ref name="Son"/> Twee dae ná die voorval het 'n plaaslike seun op sy fiets deur die park gery nadat hy 'n gat in die heining gesny het. Hy is deur 'n jagluiperd aangeval, maar het ook oorleef.<ref name="AfricaGeo"/> {{Commons-kategorie|Lion Park}} == Verwysings == {{verwysings|30em|verwysings= <ref name="AfricaGeo"> {{en}}{{cite web |title=Cheetah attacks boy at Lion Park - Africa Geographic |url=https://africageographic.com/blog/cheetah-attacks-boy-at-lion-park/ |website=Africa Geographic |accessdate=29 March 2019 |date=2 April 2015}} </ref> <ref name="BostonHerald"> {{en}}{{cite web |url=http://www.bostonherald.com/entertainment/television/television_news/2015/06/game_of_thrones_editor_killed_by_lion_in_south| title='Game of Thrones' editor killed by lion in South Africa|author=Variety Staff|work=bostonherald.com}} </ref> <Ref name="Citizen"> {{en}}{{cite web |last1=Kirk |first1=Robyn |title=Lion Park resumes controversial cub interaction |url=https://citizen.co.za/news/south-africa/1255452/lion-park-resumes-controversial-cub-interaction/ |website=The Citizen |accessdate=29 Maart 2019 |location=Johannesburg |date=18 Augustus 2016 |archive-date=29 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329193100/https://citizen.co.za/news/south-africa/1255452/lion-park-resumes-controversial-cub-interaction/ |url-status=dead }} </ref> <ref name="eNCA">{{en}}{{cite web |title=Lion Park attack tour operator speaks |url=https://www.enca.com/south-africa/tour-operator-lion-park-attacks-speaks |website=eNCA.com |accessdate=25 Februarie 2019 |date=2 Junie 2015 |archive-date=26 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190226045941/https://www.enca.com/south-africa/tour-operator-lion-park-attacks-speaks |url-status=dead }}</ref> <ref name="Huff-Snowdon"> {{en}}{{cite news|last1=Snowdon|first1=Kathryn|title=Game Of Thrones Editor, Katherine Chappell, Mauled To Death By A Lion At South African Safari Park|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2015/06/03/katherine-chappell-killed-by-lion-game-of-thrones_n_7500120.html|accessdate=3 Junie 2015|publisher=The Huffington Post|date=3 Junie 2015}} </ref> <ref name="Indep"> {{en}}{{cite news|last1=Eleftheriou-Smith|first1=Loulla-Mae|title=Katherine Chappell: American woman killed by lion worked for Game of Thrones and wanted to 'protect wildlife'|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/american-woman-killed-by-lion-named-as-katherine-chappell-who-travelled-to-south-africa-on-a-volunteer-mission-to-protect-wildlife-10293523.html|accessdate=3 Junie 2015|publisher=The Independent|date=3 Junie 2015|location=London}} </ref> <ref name="Kate"> {{en}}{{cite news|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-3108323/American-woman-29-killed-lion-identified-emerges-taking-pictures-seconds-animal-attacked.html|title=Game of Thrones editor Katherine Chappell mauled to death at Lion Park pictured - Daily Mail Online|work=Mail Online | location=London|date=2 Junie 2015}} </ref> <ref name="LionPark">{{en}}{{cite web |title=About The Park |url=http://www.lionandsafaripark.com/About-The-Park |website=Lion and Safari Park |accessdate=25 Februarie 2019 |date=2019 |archive-date=29 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329210320/http://www.lionandsafaripark.com/About-The-Park |url-status=dead }}</ref> <ref name="Son">{{cite news|url=https://www.son.co.za/Nuus/VROU-DOOD-NA-AANVAL-DEUR-LEEU-BY-LEEUPARK-20150602?mobile=true|title=Vrou Dood Ná Aanval Deur Leeu By Leeupark|work=Die Son|date=2 Junie 2015|accessdate=5 April 2019|archive-date=20 Mei 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200520194040/https://www.son.co.za/Nuus/VROU-DOOD-NA-AANVAL-DEUR-LEEU-BY-LEEUPARK-20150602?mobile=true|url-status=dead}}</ref> <ref name="Travel24"> {{en}}{{cite web |title=Cheetah attacks boy at Lion Park - Traveller24 |url=https://www.traveller24.com/News/Cheetah-attacks-boy-at-Lion-Park-20150401 |website=Traveller24.com |accessdate=29 Maart 2019 |date=1 April 2015}} </ref> }} == Eksterne skakels == *[http://www.lionandsafaripark.com/ Amptelike webwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:Noordwes]] [[Kategorie:Natuurreservate in Gauteng]] [[Kategorie:Toerisme in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Dieretuine]] [[Kategorie:Bewaringsgebiede in Suid-Afrika]] 5te800sxq1mfmfh4ttk1eh6jdot0d8a 0 251541 2890449 2143988 2026-04-06T07:43:28Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890449 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Sue Holderness | Beeld = Sue Holderness .jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Susan Joan Pringle Holderness | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1949|5|28}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Engeland|Engels]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 2 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0390347 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Sue Holderness''' (gebore 28 Mei 1949) is 'n [[Engeland|Engelse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die televisiereekse ''End of Part One'' (1979), ''Only Fools and Horses....'' (1981), ''Dear John'' (1986), en ''Cold Feet'' (1997). == Filmografie == === Televisiereekse === * 1971: ''Lollipop Loves Mr Mole'' * 1972: ''Fly Into Danger'' * 1979: ''End of Part One'' * 1981: ''Only Fools and Horses....'' * 1981: ''It Takes a Worried Man'' * 1984: ''The Brief'' * 1986: ''Dear John'' * 1989: ''Sob Sisters'' * 1992: ''Growing Pains'' * 1997: ''Cold Feet'' * 2005: ''The Green Green Grass'' * 2007: ''The Pyramid Game'' * 2017: ''We Have Been Watching'' === Televisierolprente === * 2002: ''The Story of 'Only Fools and Horses....''' * 2006: ''Only Fools' Top 40 Moments'' * 2011: ''The Comedy Genius of John Sullivan'' === Video's === * 2017: ''One Foot in the Grave: We Have Been Watching'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0390347|Sue Holderness}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Holderness, Sue}} [[Kategorie:Geboortes in 1949]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Engelse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Engelse aktrises van die 21ste eeu]] j776rsdqz4xql0ih87trje2v0kayidy 0 251813 2890444 2180630 2026-04-06T07:40:06Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890444 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Saba Raleigh | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = 1862 | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Engeland|Engels]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0707682 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Saba Raleigh''' (1862 – 1923) was 'n [[Engeland|Engelse]] aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente ''The Clemenceau Case'' (1915), ''Nobody's Child'' (1919), ''The Temptress'' (1920), en ''The Life of Lord Byron'' (1922). == Filmografie == === Rolprente === * 1915: ''The Clemenceau Case'' * 1915: ''Body and Soul'' * 1917: ''Profit and the Loss'' * 1919: ''Nobody's Child'' * 1920: ''The Temptress'' * 1921: ''The Princess of New York'' * 1921: ''The Road to London'' * 1922: ''The Life of Lord Byron'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0707682|Saba Raleigh}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Raleigh, Saba}} [[Kategorie:Geboortes in 1862]] [[Kategorie:Sterftes in 1923]] [[Kategorie:Engelse aktrises van die 20ste eeu]] 2uwi7yomdwx0itn4kjfplsib7bvylql 0 251977 2890553 2847699 2026-04-06T10:21:06Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890553 wikitext text/x-wiki Die staking van Blanke mynwerkers aan die Witwatersrand in 1913/14 het uit ontevredenheid oor toestande in die myne en die hoe lewenskoste gespruit.<ref name="sahistory" /><ref name="swarthmore" /><ref name="theheritageportal" /><ref name="encyclopedia.com" /><ref name="wits" /> Die eerste reeks stakings het op 'n oorwinning vir die mynwerkers uitgeloop, maar in Januarie 1914 het die regering die staking met behulp van die weermag beëindig en die leiers gedeporteer. Die stakings in 1922 het veel ernstiger afmetinge aangeneem en uiteindelik in ʼn revolusie ontaard. Die grondoorsaak daarvan was die mynmaatskappye se besluit om van goedkoper Swart arbeid ten koste van die Blankes gebruik te maak. Dit sou beteken dat die Blanke mynwerkers Hul lewenstandaard sou moes verlaag om met die Swart arbeiders mee te ding. [[Sosialistiese realisme|Sosialistiese]] en [[Kommunistiese Manifes|Kommunistiese]] elemente in die vakbonde het die ontevredenheid van die mynwerkers uitgebuit en hulle aangehits om die regering tot 'n val te bring. Die opstand van die arbeiders is met geweld deur die polisie en weermag onderdruk, maar het uiteindelik gelei tot die val van die Smuts-regering in 1924. == Inleiding == Die arbeidsonrus wat die [[Unie van Suid-Afrika]] in die eerste 12 jaar van sy bestaan geteister het, het gespruit uit die Blanke arbeiders se vrees dat hulle deur die kapitaliste ten koste van goedkoop Swart arbeid opgeoffer sou word. Aanvanklik was die meeste Blanke arbeiders in die goudmyne van Britse afkoms en hulle het hulle na die Britse voorbeeld in vakbonde verenig. Hulle het hul politieke heil in die Arbeidersparty onder leiding van kol. [[Frederic Creswell|F.H.P. Creswell]] gevind. Die party het reeds voor Uniewording in [[Transvaal]] ontstaan en na 1910 oor die hele Suid-Afrika uitgebrei. Met die verkiesing van 1910 het die Arbeidersparty 4 setels verower. In 1911 het die Arbeidersparty steun verleen aan die [[Mijnen]] en [[Bedrijfen Wet]], wat onder meer ʼn bepaling bevat het waarvolgens geskoolde en halfgeskoolde arbeid vir Blankes gereserveer is. Die wet het die Blanke arbeiders dus teen die mededinging van goedkoper Swart arbeid beskerm. Mettertyd het die vakbonde 'n ooreenkoms met die [[Kamer van Mynwese]] bereik waarvolgens die status quo gehandhaaf sou word, dit wil sê die verhouding tussen die getalle Blanke en Swart arbeiders sou onveranderd bly. Die regering van genl. [[Louis Botha]] het die steun van die mynmagnate geniet, maar was nie onsimpatiek teenoor redelike eise van die mynwerkers nie. In 1911 het die regering byvoorbeeld 'n wet aangeneem waarvolgens mynmaatskappye verplig is om vergoeding aan mynteringlyers te betaal. Omstandighede het egter ʼn verwydering tussen die arbeiders en die regerende [[Suid-Afrikaanse Party]] veroorsaak. == 1913/ 14 == In Julie 1913 het 'n aantal Blanke werkers met die bestuur van die [[Nuwe Kleinfonteinmyn]] by [[Benoni]] in 'n geskil oor hul diensvoorwaardes betrokke geraak en is hulle as gevolg daarvan afgedank. Die Mine Workers' Union se eis dat die afgedankte werkers heraangestel word, is deur die mynbestuur verwerp en die staking wat deur die Union afgekondig is, het oor die hele Witwatersrand versprei. Die regering het 'n neutrale houding probeer inneem en het gehoop dat die vakbonde en mynmaatskappye 'n onderlinge ooreenkoms sou bereik. Die onderhandelings tussen die arbeiders en die mynbesture het geen vrugte afgewerp nie en uiteindelik was die [[Mine Workers' Union]] se erkenning deur die Kamer van Mynwese ook op die spel. Genl. [[J.C. Smuts]], wat die portefeuljes van Mynbou, Verdediging en Justisie in die Botha-kabinet beklee het, het ʼn verbod op die hou van openbare protesvergaderings geplaas. Die verbod is veronagsaam en op 4 Julie 1913 het 'n oproerige skare wat op die markplein in Johannesburg vergader het, met die polisie en berede soldate slaags geraak. Die skare het handuit geruk, winkels geplunder, geboue beskadig en die kantoor van die koerant The Star, wat hulle as die spreekbuis van die mynbelange beskou het, aan die brand gesteek. 'n Poging om die Rand Club aan die brand te steek, is die volgende dag deur soldate van die [[Britse garnisoen]] verydel. In die skermutseling is 'n groot aantal mense dood of gewond. Botha en Smuts het op 5 Julie uit [[Pretoria]] na [[Johannesburg]] vertrek om as bemiddelaars op te tree. Hulle het die leiers van die arbeiders in die [[Hotel Carlton]] ontmoet. Die hotel is deur 'n woedende skare omsingel en Botha en Smuts het geen ander keuse gehad as om aan die meeste van die arbeiders se eise toe te gee nie. Volgens die ooreenkoms wat [[J.T. Bain]], die leier van die arbeiders, op Botha en Smuts afgedwing het, sou die Mine Workers' Union deur sowel die Kamer van Mynwese as die regering erken word. Arbeiders wat gestaak het, sou nie vervolg word nie, die gesinne van mynwerkers wat gewond of dood is, sou staatshulp ontvang, die werkers by die Nuwe Kleinfonteinmyn sou heraangestel word, en die griewe van al die mynwerkers sou ondersoek word. Die ooreenkoms was 'n groot oorwinning vir die arbeiders en ʼn groot vernedering vir die regering, meer spesifiek vir Smuts, wat dit as 'n persoonlike neerlaag beskou het. Aan die einde van 1913 het steenkoolmynwerkers in [[Natal]] gestaak en in Januarie 1914 het spoorwegwerkers op die [[Witwatersrand]] hulle voorbeeld gevolg. Kort daarna het die [[Federasie van Vakbonde]] ʼn staking van goudmynwerkers afgekondig waaraan sowat 20 000 werkers deelgeneem het. Die keer het die regering onmiddellik gereageer en op 14 Januarie is die krygswet afgekondig. Kommando's en burgermageenhede van die pas gestigte weermag is onder bevel van genl. [[Koos de la Rey]] opgeroep en opdrag gegee om die Trades Hall in Johannesburg. hoofkwartier van die stakers, te bestorm. Nadat De la Rey kanonne op die gebou gerig het, het die leiers van die staking oorgegee. Nege van die leiers, almal nie-Suid-Afrikaans, is dieselfde dag nog onder begeleiding na [[Durban]] gebring en gedeporteer. Die deportasie van die leiers op bevel van Smuts het plaasgevind voordat hulle formeel in hegtenis geneem en aangekla is. Dit was strydig met die Suid-Afrikaanse reg, maar in 'n toespraak in die parlement waarin hy sy optrede probeer regverdig het, het Smuts verklaar dat hy die veiligheid van die staat voorop gestel het. Die leiers was volgens hom Sosialiste wat die staking in 'n revolusie wou omskep om die regering tot 'n val te bring. Voor die einde van 1914, toe die [[Eerste Wêreldoorlog]] al aan die gang was, is die gedeporteerdes op staatsonkoste na Suid-Afrika teruggebring. Een van hulle, [[H.J. Poutsma]], het later die organiseerder van Smuts se Suid-Afrikaanse Party geword. == 1922 == {{Versmelt|1922-staking}} Die stakings van 1922, wat uiteindelik die vorm van 'n revolusie aangeneem het, was sosialisties geïnspireer, hoewel die afskaffing van die kleurslagboom die grondoorsaak daarvan was. Sommige van die ekstremistiese arbeiderleiers was lede van die [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]] wat die arbeiders aangehits het met die slagspreuk dat "wit" Suid-Afrika beveilig moes word. Die meeste van die stakende arbeiders was Afrikaners. Die Afrikaners se verhuising na die stede, wat na die [[Anglo-Boereoorlog]] reeds begin het, is versnel deur die [[ekonomiese depressie]] wat Suid-Afrika, net soos Europa, na die Eerste Wêreldoorlog getref het. Hulle het meestal halfgeskoolde arbeid verrig en hulle by die vakbonde van die Blanke, geskoolde arbeiders geskaar. Die vakbonde het hulle beywer vir die handhawing van die kleurslagboom soos dit in die Mijnen en Bedrijfen Wet vervat was, en was gekant teen 'n versteuring van die balans tussen Blanke en Swart arbeiders. Die Afrikaner se verstedeliking het gepaard gegaan met die verstedeliking van die Swartes, wat in groot getalle na die Witwatersrand gestroom het om ongeskoolde arbeid in die myne te verrig. Die goudmynbedryf was tydens die [[depressiejare]] net na die oorlog Suid-Afrika se enigste bolwerk teen ekonomiese ondergang, maar is terselfdertyd ook nadelig getref. Die prys van goud het gedaal, produksie het afgeneem en produksiekoste het gestyg. In 1920 moes etlike laegraadmyne sluit. Om die sluiting van meer myne te voorkom, het die Kamer van Mynwese 'n kommissie van ondersoek aangestel om vas te stel hoë produksiekoste verlaag kon word. Die kommissie het aanbeveel dat die [[kleurslagboom]] opgehef word: meer Swart arbeiders moes in diens geneem word omdat hulle arbeid goedkoper was. Terselfdertyd moes lone verlaag word. Die Kamer van Mynwese se aankondiging in November 1921 dat Swartes vir halfgeskoolde arbeid gebruik sou word, is deur die vakbonde verwerp omdat dit die getalsverhouding tussen Blankes en Swartes sou verander en talle Blankes as gevolg daarvan werkloos sou wees. Terwyl onderhandelings tussen die Kamer van Mynwese en die Suid-Afrikaanse Industriële Federasie nog aan die gang was, het steenkoolmynwerkers op 1 Januarie 1922 uit protes teen 'n verlaging van hul lone begin staak. Op 10 Januarie het goudmynwerkers ook begin staak. Sowat 20 000 werkers het aan die staking deelgeneem, en weens die staking was 180 000 Swartes ook ledig. Die Kamer van Mynwese het 'n nuwe verhouding van 1 Blanke tot 10,5 Swartes voorgestel, maar mynwerkers het 'n verhouding van 1 tot 3 (in ooreenstemming met die bevolkingsamestelling) geëis en die onderhandelings het doodgeloop. Die regering het onder leiding van genl. Smuts, wat in 1919 premier geword het, aanvanklik neutraal probeer bly, maar die stakers het Smuts daarvan verdink dat hy met die mynmagnate heul. In die verkiesing van 1920 het die Nasionale Party (wat in 1914 gestig is) meer setels as Smuts se Suid-Afrikaanse Party verower, met die gevolg dat Smuts slegs met die steun van die [[Unionisteparty|Unioniste]] aan die bewind kon bly. Die Unioniste was verteenwoordigend van die mynbelange en het uit vrees vir die republikeinsgesinde [[Nasionale Party]] met die SA Party saamgesmelt sodat die party in die verkiesing van 1921 'n klinkende oorwinning behaal het. Die mynwerkers het dus aan 3 fronte 'n stryd gevoer: teen die Kamer van Mynwese, wat verteenwoordigend was van die kapitalisme en uitbuiting; teen die regering, wat volgens hulle die kant van die kapitaliste gekies het; en teen die Swartes, wie se blote teenwoordigheid die stryd laat ontbrand het. Om met die Swart arbeiders te kon meeding, sou die Blanke arbeiders 'n baie laer loon moes aanvaar en sodoende hul lewenstandaard met die van die Swartes moes gelyk stel. Die vrees van die mynwerkers is deur die Sosialisties- en Kommunisties-gesinde vakbondleiers uitgebuit om die stakers teen die regering op te sweep. Op 'n massavergadering van die stakers in [[Johannesburg]] se stadsaal op 5 Februarie 1922 is 'n voorstel aanvaar dat 'n voorlopige republikeinse regering gestig word. [[Marxisme|Marxistiese]] slagspreuke van arbeiders oral in die wêreld is gewysig om by die Suid-Afrikaanse omstandighede aan te pas. Een van die baniere waarmee stakers deur die stad gemarsjeer het, het byvoorbeeld gelui: "Workers of the world fight and unite for a white South Africa". Die innerlike teenstrydigheld van die slagspreuk het by die gewone mynwerkers verbygegaan, terwyl dit vir die leiers slegs ʼn middel tot 'n doel was: die stigting van 'n sosialistiese republiek volgens die Russiese model. Die stakers het staatgemaak op die steun van die Arbeidersparty en, omdat die meeste van hulle Afrikaners was, ook op die steun van die Nasionale Party. Die republikeinse ideaal van die twee ou Boererepublieke het in die NP voortgeleef, maar hoewel [[Tielman Roos]], leier van die NP in Transvaal, 'n afvaardiging van die stakers te woord gestaan het, was hy nie bereid om 'n republiek met geweld tot stand te bring nie. Boonop was dit vir hom duidelik dat die republiek op sosialistiese lees geskoei sou wees. Sommige ekstremistiese Volksraadslede van die Arbeidersparty, onder andere R.B. Waterson, het die stakers se planne gesteun, maar die party het die gedagte van 'n revolusie verwerp. Smuts het die stakers intussen aangeraai om die Kamer van Mynwese se voorstelle voorlopig te aanvaar. Daardeur het hy die Kamer in sy onversetlike houding gesterk en die regering selfs nog meer verdag gemaak by die stakers. Die [[Suid-Afrikaanse Industriële Federasie]] het beheer oor die staking begin verloor en ʼn sogenaamde Council of Action, bestaande uit 5 ekstremistiese leiers , het die leiding geneem. Die owerheid was verplig om in te gryp toe die stakers Swartes en ander arbeiders wat nie gestaak het nie, begin molesteer. Op 27 Februarie 1922 het die polisie op 'n oproerige skare geskiet en 'n hele paar mense is dood. Die onluste wat daarop gevolg het, het die omvang van ʼn volskaalse opstand aangeneem. Onder leiding van die Council of Action is die stakers in militêre eenhede georganiseer. "Kommando's" het die strate gepatrolleer, die revolusionêre weerstandslied ''Die rooi vlag'' gesing en in skermutselings met die polisie en Swartes betrokke geraak. Pogings om 'n poskantoor en ʼn kragsentrale te beset, het misluk, maar groot dele van Johannesburg was reeds onder beheer van die stakers. Versperrings is op strategiese plekke opgerig en die stakers het hulle so deeglik verskans dat die polisie uit sommige voorstede onttrek is. Die oproer was nie net tot Johannesburg beperk nie, maar het in al die Witwatersrandse dorpe voorgekom, veral in Boksburg. Myne en polisiekantore is aangeval en gevalle van koelbloedige moord op polisiemanne en Swartes het voorgekom. Die situasie het Smuts verplig om sy ongeërgde houding te laat vaar en sterk op te tree. Op 10 Maart 1922 het hy die krygswet afgekondig en van [[Kaapstad]] na Johannesburg gereis. Afdelings van die leer het met die stakers slaags geraak en die plekke waar die stakers hulle ingegrawe het, is deur die lugmag gebombardeer. Hewige straatgevegte met aansienlike lewensverlies het veral in die Oos-Randse dorpe Benoni en [[Boksburg]] en in die Johannesburgse voorstede Brixton en Langlaagte gewoed. Die stakers se hoofkwartier in die markgebou in [[Fordsburg]] is met kanonvuur bestook en op 15 Maart is die opstand beëindig toe die weerstandsvlag gestryk is en 2 van die Kommunistiese leiers selfmoord gepleeg het. Op 17 Maart is die staking afgelas. Die Kamer van Mynwese het na die staking soveel arbeiders as wat hy nodig gehad het, op sy eie voorwaardes heraangestel, en spesiale howe is saamgestel om die rebelle te verhoor. Sommige leiers is ter dood veroordeel en opgehang, terwyl ander tronkstraf opgelê of gedeporteer is. 'n [[Vrywaringswet]] is deur die parlement geloods om die regering se optrede te wettig. Honderde mense is in die stakings dood en groot skade is aan private eiendom aangerig. Die openbare lewe op die hele Witwatersrand het tydens die staking feitlik tot stilstand gekom, waardeur die ekonomie 'n gevoelige knou toegedien is. Die beëindiging van die opstand was 'n groot terugslag vir arbeiderorganisasies in Suid-Afrika, maar die wrok teen die myngroepe en die regering het voortgeduur. Saam met die duisende arbeiders het die Nasionaliste Smuts as "die bloedhond van Suid-Afrika" uitgekryt. In 1923 het die Hooggeregshof die kleurslagboom in die Mijnen en Bedrijfen Wet ongeldig verklaar. Die stap het die arbeiders en die Nasionaliste nader aan mekaar gebring. Albei groepe was begerig om Blanke arbeiders te beskerm en het besluit om saam te staan en die Smutsregering uit die kussings te lig. In die verkiesing van 1924 het die Nasionale Party en die [[Arbeidersparty]] ooreengekom om nie mekaar se kandidate te opponeer nie, en hulle het gesamentlik 'n oorwinning oor die SA Party behaal. [[Barry Hertzog|Hertzog]] het Creswell en 2 ander Arbeiders in sy kabinet opgeneem. Een van die eerste stappe van die sogenaamde Pakt-regering was die uitvaardiging van die Kleurslagboomwet in 1924. == Sien ook == * [[Rand-rebellie]] == Bronnelys == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409613}}, volume 20, bl. 45 == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="sahistory">https://www.sahistory.org.za/article/1913-mineworkers-strike</ref> <ref name="swarthmore">https://nvdatabase.swarthmore.edu/content/transvaal-miners-general-strike-1913</ref> <ref name="theheritageportal">https://www.theheritageportal.co.za/article/intriguing-century-old-pamphlet-1913-mineworkers-strike</ref> <ref name="encyclopedia.com">https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/miners-strike-south-africa-1922</ref> <ref name="wits">{{Cite web |url=https://wiredspace.wits.ac.za/handle/10539/9576 |title=argiefkopie |access-date=14 Julie 2022 |archive-date=26 Oktober 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026163220/https://wiredspace.wits.ac.za/handle/10539/9576 |url-status=dead }}</ref> }} [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Mynbou in Suid-Afrika]] cu1q1ij559iz0jhuqrufvd3x1c0hisf 0 252161 2890416 2816480 2026-04-06T07:23:01Z Oesjaar 7467 Hakie 2890416 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Hugo Emil Alfvén | beeld = | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = | agtergrondkleur = Klassiek | geboortenaam = | alias = | geboortedatum = [[1 Mei]] [[1872]] | geboorteplek = | oorsprong = | sterfdatum = [[8 Mei]] [[1960]] | sterfplek = | genre = Klassiek | beroep = Komponis | instrument = | jare_aktief = | etiket = | assosiasies = | webwerf = | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''Hugo Emil Alfvén''' ([[Sweeds]]: alˈveːn; [[1 Mei]] [[1872]] - [[8 Mei]] [[1960]]) was 'n [[Swede|Sweedse]] [[komponis]], [[dirigent]], [[violis]] en [[skilder]]. == Loopbaan == === Violis === Alfvén is gebore in [[Stockholm]], Swede, en het van 1887 tot 1891 gestudeer aan die Koninklike Kollege van Musiek(Kungliga Musikhögskolan) in [[Stockholm]] met die viool as sy hoofinstrument. Hy het gestudeer onder Lars Zetterquist. Hy het ook private komposisielesse geneem by Johan Lindegren, een van die voorste deskundiges in [[kontrapunt]]. Hy het 'n lewe gemaak deur viool te speel by die Koninklike Sweedse Opera in Stockholm. Hy het ook viool gespeel in die Koninklike Sweedse Orkes (Kungliga Hovkapellet). === Dirigent === 1897 was die aanvang van 'n tienjaar-lange tydperk waartydens Alfvén baie deur Europa sou reis. Hy het viooltegniek in [[Brussel]] gestudeer onder César Thomson, en opleiding as dirigent ontvang in [[Dresden]] as sub-dirigent onder Hermann Ludwig Kutzschbach. In 1903-4 was hy professor van komposisie aan die Koninklike Konservatorium in Stockholm. Van 1910 af was Alfvén ''Director musices'' (musiekdirekteur) aan die [[Universiteit van Uppsala]] ('n pos wat hy tot 1939 gehou het). Daar was hy ook tot 1947 aan die hoof van die manlike stemkoor Orphei Drängar (of 'O.D.'). Hy het as dirigent opgetree in feeste by [[Dortmund]] (1912), [[Stuttgart]] (1913), [[Gotenburg]] (1915) en [[Kopenhagen]] (1918–1919). Hy het regdeur sy loopbaan deur Europa getoer as dirigent. In 1917 het hy 'n Ph.D. ''honoris causa'' van die [[Universiteit van Uppsala]] ontvang en in 1908 'n lid geword van die Koninklike Akademie van Musiek in Stockholm.<ref>Details uit A. Eaglefield-Hull, ''A Dictionary of Modern Music and Musicians'' (Dent, Londen 1924).</ref> Alfvén het sommige van sy eie orkestrale musiek in stereo opgeneem in laat-1954 (die eerste klassieke stereo opnames wat in Swede gemaak is);<ref>[http://hemsidor.torget.se/users/s/SMIC/hugo.htm] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070624100832/http://hemsidor.torget.se/users/s/SMIC/hugo.htm |date=24 Junie 2007 }}</ref> die opnames is in die Verenigde State uitgereik as langspeelplate deur die Westminster Plate-etiket. 'n Drie-CD versameling van Alfvén se opnames as dirigent is ook uitgereik. == Musiek == [[Beeld:Hugo Alven 1.jpg|thumb|'n Gedenkplaat vir Hugo Alfvén by Stockholm se stadsaal]] Alfvén het bekend geword as een van die belangrikste Sweedse dirigente van sy tydsgewrig, saam met Wilhelm Stenhammar. Alfvén se musiek is geskryf in 'n laat-[[Romantiek|Romantiese]] idioom. Sy orkestrasie is in 'n vaardige en kleurvolle styl geskryf, wat herinner aan die werke van [[Richard Strauss]]. Soos Strauss, het Alfvén 'n aansienlike aantal programmatiese musiek geskryf. Sommige van Alfvén se musiek herinner aan die landskap van Swede. 'n Groot deel van sy werk is geskryf vir manlike stemkoor, saam met vyf [[simfonie]]ë en drie orkestrale "Sweedse rapsodieë". Die eerste van hierdie rapsodieë, ''Midsommarvaka'' is sy bekendste werk. Alfvén se vyf simfonieë, waarvan die eerste vier reeds verskeie kere opgeneem is, gee 'n blik op die komponis se musikale vordering. Die eerste, in F mineur, sy Opus 7 van 1897, is 'n vroeë werk van welluidendheid in vier bewegings. Die tweede, in D majeur (1898-99), sy Opus 11 (en eintlik sy graduasiestuk) sluit af met 'n aansienlike, selfs kragtige koor-prelude en fuga in D mineur. Die derde simfonie in E majeur, Opus 23 (1905), ook in vier bewegings, is meer volwasse wat tegniek betref, alhoewel "lig gemanierd" en geïnspireer deur 'n reis na Italië. Die vierde Simfonie in C mineur, Opus 39 uit 1918-1919, is 'n simfonie in een beweging ('n opvoering neem ongeveer 45 minute) wat gebruik maak van woordlose stemme, geïnspireer deur Carl Nielsen se Sinfonia Espansiva. Die vyfde in A mineur, die skryf waarvan in 1942 'n aanvang geneem het, is een van die koomponis se laaste werke en is slegs twee keer volledig opgeneem (opnames en uitvoerings van die vyfde simfonie, hoewel skaars, bestaan gewoonlik net uit die 15-minuut-lange eerste beweging). [[Naxos Plate-etiket|Naxos]] en BIS Records beskik oor versamelings en 'n klompie indiwiduele opnames van sy simfonieë en ander werke. Brilliant Classics het ook 'n 5-CD stel van BIS, bestaande uit Alfven se simfonieë en ander orkestrale werke, gelisensieer en heruitgereik. === Sweedse Rapsodie No. 1 === Die eerste rapsodie, ook bekend as ''Midsommarvaka'' (Midsomer Nagwaak), is in 1903 geskryf en word dikwels die "Sweedse Rapsodie" genoem. Dit is die bekendste werk deur Alfvén en ook een van die bekendste musiekstukke in Swede. == Skilder en skrywer == Alfvén se bydrae was multi-dimensioneel en het ook skilderwerk en skryfwerk ingesluit. Hy was 'n talentvolle skilder van waterverf en wou hom op 'n keer uitsluitlik toewy aan skilder. Hy was ook 'n talentvolle skrywer. Sy outobiografie van vier-volumes is "boeiend" genoem en gee 'n blik op die musikale lewe van Swede, waarvan Alfvén vir meer as 'n halwe eeu 'n sentrale figuur was. == Persoonlike Lewe == Alfvén is op 1 Mei 1872 in [[Stockholm]] gebore en het op 8 Mei 1960, net ná sy 88ste verjaardag, in [[Falun]] beswyk.<ref>[http://stevenestrella.com/composers/index.html?composerfiles/alfven1960.html Hugo Alfvén] at "Dr. Estrella's Incredibly Abridged Dictionary of Composers"</ref> Sy neef was [[Hannes Alfvén]], wat in 1970 die [[Nobelprys vir Fisika]] gewen het. Hy was drie keer getroud. Sy eerste huwelik (1912-36) was met die [[Dene|Deense]] [[skilder]]es Marie Triepcke (1867–1940), voorheen getroud met die skilder Peder Severin Krøyer (1851–1909). Na sy egskeiding in 1936 het hy getrou met Carin Wessberg (1891-1956). Sy sterf twee dekades (1936–56) later. Hy het in 1959 met Anna Lund (1891-1990) getrou. == Lys van musikale werke == Met Hugo Alfvén se heengaan is sy musikale argief oorhandig aan die [[Universiteit van Uppsala]]. Jan Olof Rudén was verantwoordelik vir die liassering van Alfvén se musiek, en het orde probeer skep uit 'n totaal van 214 werke. Die komponis se werke is amptelik geliasseer en is voorsien van opusnommers ('n totaal van 54 werke). Alfvén se werke is geliasseer volgens 'n Rudén-nommer, saam met 'n katalogus vir sy opusnommers. Rudén het daardeur probeer om sy werke te klassifiseer gebaseer op ander data. Daar bestaan steeds dokumente ten opsigte waarvan geen datum of Opus/Rudén-nommer toegeken is nie. In die onderstaande lys van werke bevat sekere opusnommers meer as een titel. Opusnommer 48 is nooit gebruik nie. === Orkes === * Opus 7 | Rudén 24: Simfonie No. 1 in F mineur (Gekomponeer in 1897) ** 1ste Beweging: Grave – Allegro con brio ** 2de Beweging: Andante ** 3de Beweging: Allegro, molto scherzando ** 4de Beweging: Allegro, ma non troppo * Opus 11 | Rudén 28: Simfonie No. 2 in D majeur (Gekomponeer in 1899) (Mainz 1901) ** 1ste Beweging: Moderato ** 2de Beweging: Andante ** 3de Beweging: Allegro ** 4de Beweging: Fugue, Allegro energico * Opus 19 | Rudén 45: Sweedse Rapsodie No. 1, ''Midsommarvaka'' (Voltooi in 1903) (Kopenhagen 1908) * Opus 20 | Rudén 49: Simfoniese gedig, ''En skärgardssägen'' (Eerste opgevoer in 1905) (Stockholm 1921) * Opus 23 | Rudén 54: Simfonie No. 3 in E majeur (Voltooi in 1905) ** 1ste Beweging: Allegro con brio ** 2de Beweging: Andante ** 3de Beweging: Presto ** 4de Beweging: Allegro con brio * Opus 24 | Rudén 58: Sweedse Rapsodie No. 2, ''Uppsalarapsodi'' (Gekomponeer in 1907) (Stockholm 1907) * Opus 25 | Rudén 59: ''Festspel'' vir teater (gekomponeer in 1907) (Stockholm 1908) * Opus 26 | Rudén 67: Fest-Ouverture (gekomponeer in 1909) * Opus 27 | Rudén 62: ''Drapa'' (gekomponeer in 1908) * Opus 37 | Rudén 99: ''Bergakungen'' (Die Bergkoning), ballet-pantomime * Opus 38 | Rudén 92: ''Elégie (By Emil Sjögrense se begrafnis)'' * Opus 39 | Rudén 93: Simfonie No. 4 in C mineur, ''Från havsbandet'' (Van die Buitewyke van die Skiereiland) (Voltooi in 1919) (Wene 1922) ** 1ste Beweging: Moderato – Allegretto, ma non troppo ** 2de Beweging: Allegro – Moderato – Allegro ** 3de Beweging: Lento – Maestoso – Molto appassionato ** 4de Beweging: Allegro agitato * Opus 42 | Rudén 109: ''Hjalmar Brantings Sorgmarsch'' * Opus 47 | Rudén 120: Sweedse Rapsodie No. 3, ''Dalarapsodi'' (voltooi in 1931) * Opus 49 | Rudén 121: Elegie (van ''Gustav II Adolf'') * Opus 52 | Rudén 201: Feestelike Ouverture * Opus 54 | Rudén 209: Simfonie No. 5 in A mineur ** 1ste Beweging: Lento – Allegro non troppo ** 2de Beweging: Andante ** 3de Beweging: Lento – Allegro – Presto molto agitato ** 4de Beweging: Finale: Allegro con brio * Rudén 214: ''Die Verlore Seun'', ballet suite === Stem en orkes === * Opus 13 | Rudén 33: ''Die Klokke'' vir baritoon en orkes * Opus 15 | Rudén 39: ''Die Heer se Gebed'' vir koor, soliste en orkes * Opus 30 | Rudén 76: ''Ballade'' vir baritoon, manlike koor en orkes * Opus 33 | Rudén 83: ''Baltiese Uitstalling Kantate'' (1914) * Opus 40 | Rudén 98: ''Ode oor Gustavus Vasa'' vir soliste, gemengde stemme en orkes === Kamermusiek === * Opus 1 | Rudén 12: Sonate vir viool en klavier * Opus 3 | Rudén 21: ''Romance'' vir viool en klavier * Opus 5 | Rudén 25: ''Notturno Elegiaco'' vir [[Horing (blaasinstrument)|horing]] en [[orrel]] * ''Liten svit för soloflöjt ur Mostellaria'' (Klein Suite vir [[fluit|solofluit]] === Ander === * klavierstukke * liedere == In populêre kultuur == Hugo Alfvén is waarskynlik die bron van inspirasie vir die karakter "Karsten From" in die roman ''De Dødes Rige'' (Die Koninkryk van die Dood) deur die Deense skrywer Henrik Pontoppidan.<ref>http://www.henrikpontoppidan.dk/text/seclit/secartikler/winkel_holm.html</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == *[http://alfvensallskapet.se/?lang=en The Hugo Alfvén Society] *[http://www.musicweb-international.com/classrev/2004/Nov04/Alfven_symphonies.htm MusicWeb artikel oor Alfvén se simfonieë] (resensie van BIS CD-stel) *{{IMSLP|id=Alfvén, Hugo}} [[Kategorie:Alumni van die Universiteit Uppsala]] [[Kategorie:Geboortes in 1872]] [[Kategorie:Sterftes in 1960]] [[Kategorie:Sweedse komponiste]] og47qej3xsaky1me07syxiw0p56dblr 2890417 2890416 2026-04-06T07:23:20Z Oesjaar 7467 /* Kamermusiek */ Verbeter 2890417 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Hugo Emil Alfvén | beeld = | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = | agtergrondkleur = Klassiek | geboortenaam = | alias = | geboortedatum = [[1 Mei]] [[1872]] | geboorteplek = | oorsprong = | sterfdatum = [[8 Mei]] [[1960]] | sterfplek = | genre = Klassiek | beroep = Komponis | instrument = | jare_aktief = | etiket = | assosiasies = | webwerf = | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''Hugo Emil Alfvén''' ([[Sweeds]]: alˈveːn; [[1 Mei]] [[1872]] - [[8 Mei]] [[1960]]) was 'n [[Swede|Sweedse]] [[komponis]], [[dirigent]], [[violis]] en [[skilder]]. == Loopbaan == === Violis === Alfvén is gebore in [[Stockholm]], Swede, en het van 1887 tot 1891 gestudeer aan die Koninklike Kollege van Musiek(Kungliga Musikhögskolan) in [[Stockholm]] met die viool as sy hoofinstrument. Hy het gestudeer onder Lars Zetterquist. Hy het ook private komposisielesse geneem by Johan Lindegren, een van die voorste deskundiges in [[kontrapunt]]. Hy het 'n lewe gemaak deur viool te speel by die Koninklike Sweedse Opera in Stockholm. Hy het ook viool gespeel in die Koninklike Sweedse Orkes (Kungliga Hovkapellet). === Dirigent === 1897 was die aanvang van 'n tienjaar-lange tydperk waartydens Alfvén baie deur Europa sou reis. Hy het viooltegniek in [[Brussel]] gestudeer onder César Thomson, en opleiding as dirigent ontvang in [[Dresden]] as sub-dirigent onder Hermann Ludwig Kutzschbach. In 1903-4 was hy professor van komposisie aan die Koninklike Konservatorium in Stockholm. Van 1910 af was Alfvén ''Director musices'' (musiekdirekteur) aan die [[Universiteit van Uppsala]] ('n pos wat hy tot 1939 gehou het). Daar was hy ook tot 1947 aan die hoof van die manlike stemkoor Orphei Drängar (of 'O.D.'). Hy het as dirigent opgetree in feeste by [[Dortmund]] (1912), [[Stuttgart]] (1913), [[Gotenburg]] (1915) en [[Kopenhagen]] (1918–1919). Hy het regdeur sy loopbaan deur Europa getoer as dirigent. In 1917 het hy 'n Ph.D. ''honoris causa'' van die [[Universiteit van Uppsala]] ontvang en in 1908 'n lid geword van die Koninklike Akademie van Musiek in Stockholm.<ref>Details uit A. Eaglefield-Hull, ''A Dictionary of Modern Music and Musicians'' (Dent, Londen 1924).</ref> Alfvén het sommige van sy eie orkestrale musiek in stereo opgeneem in laat-1954 (die eerste klassieke stereo opnames wat in Swede gemaak is);<ref>[http://hemsidor.torget.se/users/s/SMIC/hugo.htm] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070624100832/http://hemsidor.torget.se/users/s/SMIC/hugo.htm |date=24 Junie 2007 }}</ref> die opnames is in die Verenigde State uitgereik as langspeelplate deur die Westminster Plate-etiket. 'n Drie-CD versameling van Alfvén se opnames as dirigent is ook uitgereik. == Musiek == [[Beeld:Hugo Alven 1.jpg|thumb|'n Gedenkplaat vir Hugo Alfvén by Stockholm se stadsaal]] Alfvén het bekend geword as een van die belangrikste Sweedse dirigente van sy tydsgewrig, saam met Wilhelm Stenhammar. Alfvén se musiek is geskryf in 'n laat-[[Romantiek|Romantiese]] idioom. Sy orkestrasie is in 'n vaardige en kleurvolle styl geskryf, wat herinner aan die werke van [[Richard Strauss]]. Soos Strauss, het Alfvén 'n aansienlike aantal programmatiese musiek geskryf. Sommige van Alfvén se musiek herinner aan die landskap van Swede. 'n Groot deel van sy werk is geskryf vir manlike stemkoor, saam met vyf [[simfonie]]ë en drie orkestrale "Sweedse rapsodieë". Die eerste van hierdie rapsodieë, ''Midsommarvaka'' is sy bekendste werk. Alfvén se vyf simfonieë, waarvan die eerste vier reeds verskeie kere opgeneem is, gee 'n blik op die komponis se musikale vordering. Die eerste, in F mineur, sy Opus 7 van 1897, is 'n vroeë werk van welluidendheid in vier bewegings. Die tweede, in D majeur (1898-99), sy Opus 11 (en eintlik sy graduasiestuk) sluit af met 'n aansienlike, selfs kragtige koor-prelude en fuga in D mineur. Die derde simfonie in E majeur, Opus 23 (1905), ook in vier bewegings, is meer volwasse wat tegniek betref, alhoewel "lig gemanierd" en geïnspireer deur 'n reis na Italië. Die vierde Simfonie in C mineur, Opus 39 uit 1918-1919, is 'n simfonie in een beweging ('n opvoering neem ongeveer 45 minute) wat gebruik maak van woordlose stemme, geïnspireer deur Carl Nielsen se Sinfonia Espansiva. Die vyfde in A mineur, die skryf waarvan in 1942 'n aanvang geneem het, is een van die koomponis se laaste werke en is slegs twee keer volledig opgeneem (opnames en uitvoerings van die vyfde simfonie, hoewel skaars, bestaan gewoonlik net uit die 15-minuut-lange eerste beweging). [[Naxos Plate-etiket|Naxos]] en BIS Records beskik oor versamelings en 'n klompie indiwiduele opnames van sy simfonieë en ander werke. Brilliant Classics het ook 'n 5-CD stel van BIS, bestaande uit Alfven se simfonieë en ander orkestrale werke, gelisensieer en heruitgereik. === Sweedse Rapsodie No. 1 === Die eerste rapsodie, ook bekend as ''Midsommarvaka'' (Midsomer Nagwaak), is in 1903 geskryf en word dikwels die "Sweedse Rapsodie" genoem. Dit is die bekendste werk deur Alfvén en ook een van die bekendste musiekstukke in Swede. == Skilder en skrywer == Alfvén se bydrae was multi-dimensioneel en het ook skilderwerk en skryfwerk ingesluit. Hy was 'n talentvolle skilder van waterverf en wou hom op 'n keer uitsluitlik toewy aan skilder. Hy was ook 'n talentvolle skrywer. Sy outobiografie van vier-volumes is "boeiend" genoem en gee 'n blik op die musikale lewe van Swede, waarvan Alfvén vir meer as 'n halwe eeu 'n sentrale figuur was. == Persoonlike Lewe == Alfvén is op 1 Mei 1872 in [[Stockholm]] gebore en het op 8 Mei 1960, net ná sy 88ste verjaardag, in [[Falun]] beswyk.<ref>[http://stevenestrella.com/composers/index.html?composerfiles/alfven1960.html Hugo Alfvén] at "Dr. Estrella's Incredibly Abridged Dictionary of Composers"</ref> Sy neef was [[Hannes Alfvén]], wat in 1970 die [[Nobelprys vir Fisika]] gewen het. Hy was drie keer getroud. Sy eerste huwelik (1912-36) was met die [[Dene|Deense]] [[skilder]]es Marie Triepcke (1867–1940), voorheen getroud met die skilder Peder Severin Krøyer (1851–1909). Na sy egskeiding in 1936 het hy getrou met Carin Wessberg (1891-1956). Sy sterf twee dekades (1936–56) later. Hy het in 1959 met Anna Lund (1891-1990) getrou. == Lys van musikale werke == Met Hugo Alfvén se heengaan is sy musikale argief oorhandig aan die [[Universiteit van Uppsala]]. Jan Olof Rudén was verantwoordelik vir die liassering van Alfvén se musiek, en het orde probeer skep uit 'n totaal van 214 werke. Die komponis se werke is amptelik geliasseer en is voorsien van opusnommers ('n totaal van 54 werke). Alfvén se werke is geliasseer volgens 'n Rudén-nommer, saam met 'n katalogus vir sy opusnommers. Rudén het daardeur probeer om sy werke te klassifiseer gebaseer op ander data. Daar bestaan steeds dokumente ten opsigte waarvan geen datum of Opus/Rudén-nommer toegeken is nie. In die onderstaande lys van werke bevat sekere opusnommers meer as een titel. Opusnommer 48 is nooit gebruik nie. === Orkes === * Opus 7 | Rudén 24: Simfonie No. 1 in F mineur (Gekomponeer in 1897) ** 1ste Beweging: Grave – Allegro con brio ** 2de Beweging: Andante ** 3de Beweging: Allegro, molto scherzando ** 4de Beweging: Allegro, ma non troppo * Opus 11 | Rudén 28: Simfonie No. 2 in D majeur (Gekomponeer in 1899) (Mainz 1901) ** 1ste Beweging: Moderato ** 2de Beweging: Andante ** 3de Beweging: Allegro ** 4de Beweging: Fugue, Allegro energico * Opus 19 | Rudén 45: Sweedse Rapsodie No. 1, ''Midsommarvaka'' (Voltooi in 1903) (Kopenhagen 1908) * Opus 20 | Rudén 49: Simfoniese gedig, ''En skärgardssägen'' (Eerste opgevoer in 1905) (Stockholm 1921) * Opus 23 | Rudén 54: Simfonie No. 3 in E majeur (Voltooi in 1905) ** 1ste Beweging: Allegro con brio ** 2de Beweging: Andante ** 3de Beweging: Presto ** 4de Beweging: Allegro con brio * Opus 24 | Rudén 58: Sweedse Rapsodie No. 2, ''Uppsalarapsodi'' (Gekomponeer in 1907) (Stockholm 1907) * Opus 25 | Rudén 59: ''Festspel'' vir teater (gekomponeer in 1907) (Stockholm 1908) * Opus 26 | Rudén 67: Fest-Ouverture (gekomponeer in 1909) * Opus 27 | Rudén 62: ''Drapa'' (gekomponeer in 1908) * Opus 37 | Rudén 99: ''Bergakungen'' (Die Bergkoning), ballet-pantomime * Opus 38 | Rudén 92: ''Elégie (By Emil Sjögrense se begrafnis)'' * Opus 39 | Rudén 93: Simfonie No. 4 in C mineur, ''Från havsbandet'' (Van die Buitewyke van die Skiereiland) (Voltooi in 1919) (Wene 1922) ** 1ste Beweging: Moderato – Allegretto, ma non troppo ** 2de Beweging: Allegro – Moderato – Allegro ** 3de Beweging: Lento – Maestoso – Molto appassionato ** 4de Beweging: Allegro agitato * Opus 42 | Rudén 109: ''Hjalmar Brantings Sorgmarsch'' * Opus 47 | Rudén 120: Sweedse Rapsodie No. 3, ''Dalarapsodi'' (voltooi in 1931) * Opus 49 | Rudén 121: Elegie (van ''Gustav II Adolf'') * Opus 52 | Rudén 201: Feestelike Ouverture * Opus 54 | Rudén 209: Simfonie No. 5 in A mineur ** 1ste Beweging: Lento – Allegro non troppo ** 2de Beweging: Andante ** 3de Beweging: Lento – Allegro – Presto molto agitato ** 4de Beweging: Finale: Allegro con brio * Rudén 214: ''Die Verlore Seun'', ballet suite === Stem en orkes === * Opus 13 | Rudén 33: ''Die Klokke'' vir baritoon en orkes * Opus 15 | Rudén 39: ''Die Heer se Gebed'' vir koor, soliste en orkes * Opus 30 | Rudén 76: ''Ballade'' vir baritoon, manlike koor en orkes * Opus 33 | Rudén 83: ''Baltiese Uitstalling Kantate'' (1914) * Opus 40 | Rudén 98: ''Ode oor Gustavus Vasa'' vir soliste, gemengde stemme en orkes === Kamermusiek === * Opus 1 | Rudén 12: Sonate vir viool en klavier * Opus 3 | Rudén 21: ''Romance'' vir viool en klavier * Opus 5 | Rudén 25: ''Notturno Elegiaco'' vir [[Horing (blaasinstrument)|horing]] en [[orrel]] * ''Liten svit för soloflöjt ur Mostellaria'' (Klein Suite vir [[fluit|solofluit]]) === Ander === * klavierstukke * liedere == In populêre kultuur == Hugo Alfvén is waarskynlik die bron van inspirasie vir die karakter "Karsten From" in die roman ''De Dødes Rige'' (Die Koninkryk van die Dood) deur die Deense skrywer Henrik Pontoppidan.<ref>http://www.henrikpontoppidan.dk/text/seclit/secartikler/winkel_holm.html</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == *[http://alfvensallskapet.se/?lang=en The Hugo Alfvén Society] *[http://www.musicweb-international.com/classrev/2004/Nov04/Alfven_symphonies.htm MusicWeb artikel oor Alfvén se simfonieë] (resensie van BIS CD-stel) *{{IMSLP|id=Alfvén, Hugo}} [[Kategorie:Alumni van die Universiteit Uppsala]] [[Kategorie:Geboortes in 1872]] [[Kategorie:Sterftes in 1960]] [[Kategorie:Sweedse komponiste]] mn34v8pd9c6mz7kbayv8hefjy8s7x0j 0 258723 2890497 2847053 2026-04-06T09:58:54Z Oesjaar 7467 /* Werke */ Verbeter 2890497 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} '''Elvira Lindo''' gebore: [[23 Januarie]] [[1962]] in [[Cádiz]]) is 'n [[Spanje|Spaanse]] skrywer.<ref>{{Cite web |url=http://escritoras.com/escritoras/Elvira-Lindo |title=argiefkopie |access-date=17 Mei 2019 |archive-date=17 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190517191804/http://escritoras.com/escritoras/Elvira-Lindo |url-status=dead }}</ref> == Werke == [[Lêer:Elvira-lindo.jpg|270px|regs|duimnael|Elvira Lindo]] * 1998: ''El otro barrio. * 2002: ''Algo más inesperado que la muerte. * 2005: ''Una palabra tuya''. === Manolito Gafotas === * 1994: ''Manolito Gafotas''. * 1995: ''Pobre Manolito''. * 1996: ''¡Cómo molo!: (otra de Manolito Gafotas)''. * 1997: ''Los trapos sucios de Manolito Gafotas''. * 1998: ''Manolito on the road''. * 1999: ''Yo y el imbécil''. * 2001: ''Manolito tiene un secreto''. * 2012: ''Mejor Manolo''. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == *[http://www.elviralindo.com/ www.elviralindo.com] {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lindo, Elvira}} [[Kategorie:Spaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1962]] [[Kategorie:Lewende mense]] sis05pc5tk7d3v2q0o5zrboqch4yxuf 0 259115 2890388 2432528 2026-04-06T06:45:45Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890388 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Bad Cat | beeld = Bad Cat logo.jpg | regisseur = Mehmet Kurtuluş<br />Ayşe Ünal | produksieleier = Mehmet Kurtuluş<br />Vehbi Berksoy | geskryf_deur = Levent Kazak<br />Bülent Üstün | verteller = | met = | musiek = Oğuz Kaplangı<br />Sabri Tuluğ Tırpan<br />Serkan Çeliköz | kinematografie = Barış Ulus | redigeerder = Aylin Tinel<br />Çiğdem Yersel | ateljee = Anima Istanbul<ref name="SDCOM"/> | verspreider = Odin's Eye Entertainment<ref name="VCOM"/> | vrygestel = 5 Februarie 2016 ([[Turkye|TR]])<ref name="TR">{{cite web |title=Kötü Kedi Şerafettin usta oyuncuları bir araya getirdi |url=https://www.ntv.com.tr/sanat/kotu-kedi-serafettin-usta-oyunculari-bir-araya-getirdi,MBYtSuteB02QIGroQ1h9Vw |date=24 November 2015 |access-date=21 Mei 2019 |publisher=ntv.com.tr |language=tr |archive-url=https://web.archive.org/web/20190504184135/https://www.ntv.com.tr/sanat/kotu-kedi-serafettin-usta-oyunculari-bir-araya-getirdi,MBYtSuteB02QIGroQ1h9Vw |archive-date=4 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <li>2 Februarie 2017 ([[Panama|PA]])<ref name="PA">{{cite web |author=González, Carlos H. |title=Bad Cat: Una película animada con sabor panameño |url=https://www.tvn-2.com/variedad/cine-y-tv/Bad-Cat-pelicula-animada-panameno_0_4677282287.html |date=29 Januarie 2017 |access-date=21 Mei 2019 |publisher=TVN Panamá |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20190504182625/https://www.tvn-2.com/variedad/cine-y-tv/Bad-Cat-pelicula-animada-panameno_0_4677282287.html |archive-date=4 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <li>23 November 2017 ([[Argentinië|AR]])<ref name="AR">{{cite web |author=Croce, Isabel |title=Divertida y un poco violenta |url=http://www.laprensa.com.ar/459751-Divertida-y-un-poco-violenta.note.aspx |date=23 November 2017 |access-date=21 Mei 2019 |publisher=La Prensa |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20190911035125/http://www.laprensa.com.ar/459751-Divertida-y-un-poco-violenta.note.aspx |archive-date=11 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> <li>9 Augustus 2018 ([[Verenigde Arabiese Emirate|AE]])<ref name="AE">{{cite web |author=Newbould, Chris |title='Bad Cat' proves bad choice for families at UAE cinemas |url=https://www.thenational.ae/arts-culture/film/bad-cat-proves-bad-choice-for-families-at-uae-cinemas-1.759188 |date=12 Augustus 2018 |access-date=21 Mei 2019 |publisher=The National |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190504182629/https://www.thenational.ae/arts-culture/film/bad-cat-proves-bad-choice-for-families-at-uae-cinemas-1.759188 |archive-date=4 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <li>18 Oktober 2018 ([[Portugal|PT]])<ref name="PT">{{cite web |title=Trailer dobrado em português da animação turca “Gato Mau” |url=http://filmpt.com/trailer-dobrado-em-portugues-da-animacao-turca-gato-mau/ |date=16 Augustus 2018 |access-date=21 Mei 2019 |publisher=filmpt.com |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20190504182622/http://filmpt.com/trailer-dobrado-em-portugues-da-animacao-turca-gato-mau/ |archive-date=4 Mei 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> | speeltyd = 86 minute | land = {{vlagland|Turkye}} | taal = [[Turks]] | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 4695548 }} '''Bad Cat''' is 'n [[animasie]]fliek deur Anima Istanbul wat in [[2016]] vervaardig is.<ref name="SDCOM">{{cite web | url = https://www.screendaily.com/reviews/bad-cat-annecy-review/5104957.article | title = 'Bad Cat': Annecy Review | last = Ide | first = Wendy | date = 2016-06-16 | publisher = Screen Daily | access-date = 2019-05-21 | language = en }}</ref> Die hoofkarakter is 'n lelike, onbeleefd [[kat]] met die naam Shero. Die film is op 5 Februarie 2016 uitgereik, maar voorbereidings is al so vroeg as 2011 getref. Dit is gebaseer op die strokiesverhaal ''Kötü Kedi Şerafettin (1996)'' van die Turkse tekenaar Bülent Üstün.<ref name="VCOM">{{cite news |last1=Frater |first1=Patrick |title=CANNES: Turkey’s ‘Bad Cat’ Is Good for Odin’s Eye (EXCLUSIVE) |url=https://variety.com/2015/film/asia/bad-cat-for-odins-eye-1201497296/ |access-date=21 Mei 2019 |publisher=Variety |date=15 Mei 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430084107/https://variety.com/2015/film/asia/bad-cat-for-odins-eye-1201497296/ |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die hoofkarakters is Shero, sy ouer (die naam Tank), asook sy vriende Riza ('n rot), Rifki ('n meeue) en Misscat, met wie hy later trou. == Storielyn == Soos die diere wat in die strate woon, het Shero en sy vriende plesier in 'n omgewing van berugte swak gehalte in Istanbul: hulle gaan uit met meisies, hulle voer van tyd tot tyd oormatige alkohol. Maar op 'n gewone dag kruis hul paaie met mense, en dinge word 'n bietjie skreeusnaakse en onverwagte. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * [http://thebadcatmovie.com/ Amptelike webtuiste] * {{IMDb title|4695548}} {{Normdata}} [[Kategorie:Turkse rolprent]] [[Kategorie:Animasierolprente]] [[Kategorie:Komedierolprente]] jaxpqzu5uivylwhyq3mdr1mv5g33aja 0 259344 2890564 2831168 2026-04-06T10:30:59Z Oesjaar 7467 Nie aanvaarbaar nie. 2890564 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Bundesarchiv Bild 183-H12751, Godesberg, Vorbereitung Münchener Abkommen.jpg|duimnael|Adolf Hitler vergesel Neville Chamberlain by die Hotel Dreesen na sy motor, na die afhandeling van samesprekings in Godesberg op 23 September 1938.]] Die '''München-ooreenkoms''' was 'n verdrag tussen [[Frankryk]], die [[Verenigde Koninkryk]], [[Nazi-Duitsland]] en [[Italië]] oor die toekoms van [[Tsjeggo-Slowakye]]. Die verdrag is op 30 September 1938 gesluit by die Konferensie van München waar Tsjeggo-Slowakye nie self teenwoordig was nie. Met die verdrag is die aggressiewe anneksasie deur [[Adolf Hitler]] van die Tsjeggiese Sudetenland deur die grootmagte aanvaar. Die verdrag was bedoel om vrede in [[Europa]] te waarborg en is deur die Eerste Minister [[Neville Chamberlain]] van die Verenigde Koninkryk as "vrede in ons tyd" beskou. Chamberlain het verwag dat Hitler se anneksasiehonger met Sudetenland sou eindig. Minder as 'n jaar later het Duitsland [[Pole]] binnegeval, waarmee die [[Tweede Wêreldoorlog]] begin het. == Voorgeskiedenis == Op 12 Maart 1938 het die anneksasie van [[Oostenryk]] deur Duitsland (''[[Anschluss]]'') plaasgevind. Dit was in ooreenkoms met die verwagtinge dat Hitler meer lande wou annekseer totdat alle Duitssprekendes in een staat sou woon. Die volgende teiken om hierdie doel te bereik, was Tsjeggo-Slowakye. Hitler stel eise ten opsigte van die Sudetenland, wat in die grensgebied van [[Boheme|Bohemië]] lê. In die Sudeten-gebied, wat sedert die [[Verdrag van Versailles]] deel was van Tsjeggo-Slowakye, was daar sowat 2,8 miljoen Volksduitsers. Die gebied bevat ook 'n groot deel van die natuurlike hulpbronne van Tsjeggo-Slowakye, die meeste van die industrie en die hoofverdedigingslinies van die Tsjeggo-Slowaakse weermag. Bohemië en [[Morawië]], die latere Tsjeggiese Republiek, was ook deel van die [[Heilige Romeinse Ryk]]. Na aanleiding van Hitler se dreigemente het die Britse, Franse, Italiaanse en Duitse diplomatieke kringe geraadpleeg met die oog daarop om uit die dooie punt te kom en 'n nuwe oorlog te voorkom, deur die sogenaamde [[paaibeleid]]. Op 20 Mei 1938 het Tsjeggo-Slowakye 'n gedeeltelike mobilisering van sy weermag afgekondig. Op 30 Mei het Hitler 'n direktief ingestel wat die militêre operasie ''Fall Grün'' amptelik bevestig het. Op 23 September 1938 het die Tsjegge 'n totale mobilisering van hul weermag aangekondig nadat politieke pogings gedreig het om te misluk en hul intelligensie het op 28 September 1938 'n Duitse aanval verwag. == Na die onderhandelinge == [[Lêer:Munich Agreement Bundesarchiv Bild 183-R69173.jpg|duimnael|Chamberlain, Daladier, Hitler, Mussolini en graaf Galeazzo Ciano]] In die diplomatieke spel wat op die ''Anschluss'' gevolg het, het Frankryk en die Verenigde Koninkryk vir Tsjeggo-Slowakye opgekom. Hulle het Hitler tot onderhandelings gedwing. [[Benito Mussolini]], wat nie 'n [[oorlog]] wou hê nie, het die konferensie voorgestel. Hy het daarin geslaag om die eerste ministers van Frankryk en die Verenigde Koninkryk te oortuig om deel te neem aan 'n konferensie oor Tsjeggo-Slowakye. Uiteindelik het die ''Führer'' toegestem en 'n konferensie is in [[München]] gehou met die verteenwoordiging van die Verenigde Koninkryk, Frankryk, Italië en Duitsland, wat uitgeloop het op die München-ooreenkoms. Die [[Sowjetunie]] en Tsjeggo-Slowakye is nie na die samesprekings genooi nie. Daar is ooreengekom dat Duitsland die Sudetenland, wat op die grens van Tsjeggo-Slowakye met Duitsland geleë was, kon bekom. Die Duitse leër sou op 10 Oktober 1938 die anneksasie / okkupasie van Sudetenland afhandel. In ruil vir Sudetenland het Hitler gesê hy sal afsien van die totale anneksasie van Tsjeggo-Slowakye. Die verdrag is op 29 September 1938 onderteken deur Édouard Daladier, eerste minister van Frankryk, Neville Chamberlain, Britse eerste minister, Benito Mussolini, eerste minister en later diktator van Italië en Adolf Hitler. Tsjeggo-Slowakye is gekonfronteer met 'n ''fait accompli''. President Edvard Beneš word ingelig dat Frankryk hom nie sal ondersteun nie. [[Roemenië]] en [[Joego-Slawië]], bondgenote binne die Klein Entente, het verklaar dat hulle geen verpligtinge teenoor [[Praag]] gehad het nie, omdat hierdie alliansie teen [[Hongarye]] gerig is en nie teen Duitsland nie. Die Sowjetunie kon nie help as Pole en Roemenië die grense gesluit het nie (die Sowjetunie het nie gegrens aan Tsjeggo-Slowakye nie). Die Franse en Brittanje het Tsjeggo-Slowakye in kennis gestel dat hulle nie die land sou ondersteun nie; Tsjeggo-Slowakye sou hulself alleen moet verset teen Duitsland of die verdrag aanvaar. Die Tsjeggo-Slowaakse regering het erken dat die land nie 'n kans teen Duitsland gehad het nie en op 30 September 1938 die verdrag onwillig aanvaar. Sudetenland het op 10 Oktober 1938 in Duitse hande oorgegaan. Op die dag wat Tsjeggo-Slowakye ingestem het tot die verdrag (wat hulle 'n diktaat genoem het), het Chamberlain en Hitler, op Chamberlain se inisiatief, 'n vredesverdrag tussen die Verenigde Koninkryk en Duitsland onderteken. == Nabetragting == === Duitsland === [[Lêer:Münchner Abkommen nl.svg|duimnael|1. Duitsland beset Sudetenland (Oktober 1938).> 2. Pole beset Český Těšín, 'n gebied met 'n Poolse minderheid (Oktober 1938).<br/> 3. Hongarye beset 'n deel van die grensgebiede met Tsjeggo-Slowakye en Subkarpatiese Roethenië (sien 4), wat albei 'n Hongaarse minderheid gehad het. Hongarye beweer dit is in ooreenstemming met die Eerste Weense Diktaat.<br/> 4. Subkarpatiese Roethenië verklaar hulself onafhanklik en noem hulle  van daardie oomblik Karpato-Oekraïne.<br/> 5. In Maart 1939 is die oorblywende gebiede van Tsjeggo-Slowakye ingeneem en satellietstate van Duitsland met die name: Boheme en  Morawiëse Protektoraat.<br/> 6. Duitse satellietstaat die eerste Slowaakse Republiek.<br/>]] Met die anneksasie van die Sudetenland het Hitler selfs meer gewild geword as wat hy reeds was. Honderde duisende het hom in Berlyn ingewag om hom toe te juig na die ondertekening. Hitler self was egter ontevrede. Tydens die onderhandelinge was hy gedwing om op te tree soos 'n diplomaat, iets waarvan hy nie gehou het nie. Vir Chamberlain het Hitler net minagting gevoel. Hy het Chamberlain as 'n outydse demokraat beskryf en nie van daardie tyd nie. === Verenigde Koninkryk === Britse premier Chamberlain het triomfantelik teruggekeer. Hy het geglo dat die verdrag vrede in sy dag beteken het ("vrede vir ons tyd"). Die Britse publiek was verlig. Daar was immers oorlog voorspel. [[Winston Churchill]], wat beweer het dat Brittanje 'n onmiskenbare nederlaag gely het sonder dat daar oorlog gevoer was,<ref>{{cite web |url=https://www.nationalchurchillmuseum.org/disaster-of-the-first-magnitude.html |title='Disaster of the first magnitude', 1938 |access-date=25 Maart 2018 |publisher=Speech Winston Churchill (National Churchill Museum) |citaat=we have sustained a defeat without a war, the consequences of which will travel far with us along our road |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419212214/https://www.nationalchurchillmuseum.org/disaster-of-the-first-magnitude.html |archive-date=19 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> is bespot. Chamberlain het gedink dat 'n oorlog voorkom is met die verdrag. Volgens Churchill was Europa egter aan die begin van 'n bitter tydperk. Die Weste sou onderwerp word, het Churchill gesê, tensy mense bereid sou wees om te veg vir [[vryheid]]. === Frankryk === Die Franse premier Daladier was meer realisties in dié sin as Chamberlain. Daladier was teen die verdrag maar was gedwing om dit te onderteken. Hy het gedink Hitler wou nie by Sudetenland stop nie. Daladier het in 'n ontmoeting met die Engelse regering in die middel van 1938 gesê dat Hitler se werklike doel nie net is om die Duitssprekende gebiede te beset nie, maar om Europa te oorheers. In Hitler se ambisies het [[Napoleon]] se ambisies voorgekom, het Daladier gesê. Daladier was nie entoesiasties oor die München-ooreenkoms nie, en het in die aanloop van die ooreenkoms gesê: "Nou is dit die beurt van Tsjeggo-Slowakye. Môre sal dit Pole en Roemenië wees. As Duitsland die hulpbronne en geld het wat hulle nodig het, sal hulle na die Weste beweeg. Ons moet alles doen wat moontlik is om oorlog te voorkom , maar dit is slegs moontlik as Engeland en Frankryk saamwerk en albei lande die onafhanklikheid van Tsjeggo-Slowakye beskerm. As ons dit nie doen nie, sal ons uiteindelik in 'n oorlog ingedwing word wat ons met alle mag probeer voorkom."<ref>The Collapse of the Third Republic: An Inquiry into the Fall of France in 1940. William L. Shirer, De Capo Press, 1969, bl 339-340</ref> Daladier is oorreed deur die Britse en sy eie regering om tog met Engeland saam te gaan en die verdrag te onderteken. Die Franse regering het verklaar dat Frankryk nie die finansiële middele gehad het om oorlog te voer nie. Daarbenewens het die Franse nog nie heeltemal van die [[Eerste Wêreldoorlog]] bloedbad herstel nie. Daladier het gedink hy het Tsjeggo-Slowakye in die steek gelaat en die verdrag onder druk en teen sy wil onderteken. In [[Parys]] het Daladier 'n kwaai skare verwag omdat hy die ooreenkoms tussen Tsjeggo-Slowakye en Frankryk oortree het. Die teenoorgestelde was egter die geval: in Parys is hy verwelkom. Tydens sy ontvangs het hy in vertroue aan sy metgeselle gefluister: "Die idiote. Hulle besef nie waarvoor hulle juig nie." === Italië === Mussolini het verlig na [[Rome]] teruggekeer. Sy beeld het verbeter omdat hy die 'suksesvolle' konferensie voorgestel het en met 'n bietjie geluk sou die oorlog nie vir 'n paar jaar uitbreek nie. Mussolini wou nie regtig 'n oorlog hê nie, ten minste nie voor 1943 nie. == Gevolg == Hitler het die Sudetenland beset. Beneš het bedank, deels omdat hy nie meer oor 'n versnipperde republiek wou heers nie, deels omdat hy vir sy lewe gevrees het. Die ou regter Dr. Emil Hácha is aangewys as president, 'n swak en skugter man. Op die aandrang van Duitsland en Hongarye is die land omskep in die Tweede Tsjeggo-Slowaakse Republiek, 'n soort federasie wat uit Tsjeggië, Slowakye en Subkarpate Roethenië bestaan het. Die Slowake, Hongare en Roetheniers doen alles in hul vermoë om die outonomie van Praag te beperk, ondersteun deur Berlyn, Boedapest en Warskou. Die Pole was onvoldoende bewus daarvan dat hulle self die volgende kon wees. Hulle het voordeel getrek uit die swakheid van Tsjeggo-Slowakye en het die betwiste Český Těšín oorgeneem. Hongarye gebruik ook dieselfde swakheid en beset deel van die grensgebiede met Tsjeggo-Slowakye en Subkarpatiese Roethenië. Die geanekseerde dele van Slowakye is bewoon deur 'n meerderheid Hongaarse bevolking. Die Roethenië-gebied het 'n Hongaarse minderheid gehad. Op 14 Maart 1939 het die Eerste Slowaakse Republiek afgestig en die Karpato-Oekraïne het dieselfde gedoen. Op 15 Maart 1939 het Duitsland die res van Tsjeggië beset, wat in die Boheme en Morawiëse Protektoraat omskep is. Met hierdie stap het Duitsland die grense van sy Groter-Duitse ruimte oorgesteek na die ''Lebensraum''-gebied. Frankryk en die Verenigde Koninkryk kon min doen omdat hulle self die grondslag vir die likwidasie met die München-ooreenkoms geskep het. Dit het nog nie Chamberlain se posisie gekos nie. Die uitbreek van die oorlog in September 1939 het ook nie tot sy bedanking gelei nie. Hy is opgevolg deur [[Winston Churchill]] as Britse premier na die Duitse aanval op Frankryk en die [[Benelux]]-lande op 10 Mei 1940. == Verwysings == {{Verwysings}} == Notas == {{nl-vertaal|Verdrag van München}} {{Normdata}} [[Kategorie:München]] [[Kategorie:Nazi-Duitsland]] [[Kategorie:Tsjeggo-Slowakye]] [[Kategorie:Geskiedenis van Frankryk]] [[Kategorie:Geskiedenis van die Verenigde Koninkryk]] [[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]] [[Kategorie:Verdrae van die Verenigde Koninkryk]] ea34ng7ql1mff0e1k3e1zx0g2li1gvw 0 259803 2890500 2886249 2026-04-06T10:01:37Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890500 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Herbert George Wells | bynaam = | beeld = H.G. Wells by Beresford.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = [[21 September]] [[1866]] | geboorteplek = [[Verenigde Koninkryk]] | sterfdatum = {{sterfdatum en ouderdom|1946|8|13|1866|9|21|df=yes}} | sterfteplek = [[Verenigde Koninkryk]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | beroep = | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Herbert George Wells'''<ref name="SFE" /><ref name="Parrinder" /> (21 September 1866 – 13 Augustus 1946) was 'n [[Engels]]e skrywer. Hy was produktief in verskeie genres, en het heelwat [[roman]]s, [[kortverhale]], en werke van maatskaplike kommentaar, sowel as [[satire]], [[biografie|biografieë]] en [[Outobiografie|outobiografieë]] geskryf, insluitende twee boeke op rekreasionele oorlogspeletjies. Hy is vandag die beste bekend om sy [[wetenskapsfiksie]] romans en word dikwels as 'n "vader van wetenskapsfiksie" genoem saam met [[Jules Verne]] en Hugo Gernsback.<ref name="0-415-19204-8" /><ref name="0-89370-174-2" /> Gedurende sy eie leeftyd was hy egter prominent as 'n vooruitskouende, selfs byna profetiese maatskaplike kritikus, wat sy aansienlike literêre talente gewy het aan die ontwikkeling van 'n progressiewe visie op 'n globale skaal. Hy het as 'n [[futuris]] 'n aantal utopiese werke geskryf en het die koms van [[vliegtuie]], [[tenk]]s, [[ruimtevaart]], [[Kernwapen|kernwapens]], satelliettelevisie, en iets soortgelyks aan die [[Wêreldwye web]] (WWW) voorsien.<ref name="visionary" /> Wells se wetenskapsfiksie het die verbeeldings gaande gehad met tydspronge, invalle deur buite ruimtelike wesens, onsigbaarheid en biologiese ingenieurswese. [[Brian Aldiss]] het na Wells verwys as die "Shakespeare van wetenskapsfiksie".<ref name="Wagar" /> Wells het sy werk oortuigend oorgebring deur die situering van gemeenplaaslike detail langsaan 'n enkele buitengewone aanname- wat weldra bekend sou word as “Wells’s law” – wat daartoe gelei het dat [[Joseph Conrad]] hom in 1898 geprys het met die volgende uitroeping: "O Realist of the Fantastic!".<ref name="telegraph-3643882" /> Sy mees noemenswaardige wetenskapsfiksie werke sluit ''[[The Time Machine]]'' (1895), ''[[The Island of Doctor Moreau]]'' (1896), ''[[The Invisible Man]]'' (1897), ''[[The War of the Worlds]]'' (1898) en die militêre wetenskapsfiksie boek ''[[The War in the Air]]'' (1907), in. Wells was vier kere genomineer vir die [[Nobelprys vir Literatuur]].<ref name="Nobel nominations" /> Wells se vroegste gespesialiseerde opleiding was in [[biologie]], en sy gedagtes betreffende etiese kwessies het plaasgevind binne 'n spesifieke en fundamentele [[Darwinisme|Darwiniaans]]e raamwerk.<ref name="Philmus-Hughes" /> Wells was ook vanaf sy vroegste dae 'n uitgesproke [[sosialisme|sosialis]], en het dikwels gesimpatiseer (maar nie altyd nie, soos tydens die beginstadium van die [[Eerste Wêreldoorlog]] met [[pasifisme|pasifistiese]] oogpunte en oortuigings. Sy latere werke het in meerderwordende mate polities en [[didaktisme|didakties]] geword, en hy het min wetenskapsfiksie geskryf, terwyl hy soms op amptelike dokumente aangedui het dat sy professie die van 'n joernalis was.<ref name="Brome" /> Romans soos ''[[Kipps]]'' en ''[[The History of Mr Polly]]'', wat laer middelklas lewe uitbeeld, het gelei tot die voorstel dat Wells 'n waardige opvolger tot [[Charles Dickens]] was,<ref name="Brome" /> maar Wells het 'n uitgebreide reeks maatskaplike strata beskryf en het selfs gepoog om in ''[[Tono-Bungay]]'' (1909) 'n diagnose van die [[Engelse samelewing]] as geheel te gee. Wells was 'n [[Suikersiekte|diabeet]], en was in 1934 mede-stigter van die welsynsorganisasie ''Die Diabetiese Genootskap'' (vandag bekend as [[Diabetes UK]]).<ref name="diabetes" /> == Noemenswaardige werke == * ''[[The Outline of History]]'' * ''[[The Country of the Blind]]'' * ''[[The Red Room (kortverhaal)|The Red Room]]'' === Fiksie: === * ''[[The Time Machine]]'' * ''[[The Invisible Man]]'' * ''[[The War of the Worlds]]'' * ''[[The Island of Doctor Moreau]]'' * ''[[The First Men in the Moon]]'' * ''[[The Shape of Things to Come]]'' * ''[[When the Sleeper Wakes]]'' == Notas == {{vertaalvanaf | taalafk = en | pl = https://en.wikipedia.org/wiki/H._G._Wells }} == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="SFE"> [http://www.sf-encyclopedia.com/entry/wells_h_g "Wells, H. G."]. Gewysig op 20 Mei 2015. ''The Encyclopedia of Science Fiction'' (sf-encyclopedia.com). Opgespoor 2015-08-22. Inskrywing deur 'JC/BS', John Clute en Brian Stableford.</ref> <ref name="Parrinder">{{cite book |last=Parrinder |first=Patrick |title=''Oxford Dictionary of National Biography'' |date=2004 |publisher=Oxford University Press}}</ref> <ref name="0-415-19204-8">Adam Charles Roberts (2000), [https://books.google.com/books?id=IRw_MIPjnXwC&pg=PA48 "The History of Science Fiction", bladsy 48]. In ''Science Fiction'', Routledge, {{ISBN|0-415-19204-8}}.</ref> <ref name="0-89370-174-2">{{cite book | last= Siegel| first= Mark Richard|year=1988 | title=Hugo Gernsback, Father of Modern Science Fiction: With Essays on [[Frank Herbert]] and [[Bram Stoker]] | publisher=Borgo Pr | location= | isbn=0-89370-174-2}}</ref> <ref name="visionary">{{cite news |title=HG Wells: A visionary who should be remembered for his social predictions, not just his scientific ones |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/hg-wells-a-visionary-who-should-be-remembered-for-his-social-predictions-not-just-his-scientific-a7320486.html |publisher=The Independent |date=9 Oktober 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200318183227/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/hg-wells-a-visionary-who-should-be-remembered-for-his-social-predictions-not-just-his-scientific-a7320486.html |archive-date=18 Maart 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> <ref name="Wagar">{{cite book|last1=Wagar|first1=W. Warren|title=H. G. Wells: Traversing Time|date=2004|publisher=Wesleyan University Press|page=7}}</ref> <ref name="telegraph-3643882">{{cite news |title=How Hollywood fell for a British visionary |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/3643882/How-Hollywood-fell-for-a-British-visionary.html |access-date=14 Maart 2019 |work=The Telegraph |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214055602/https://www.telegraph.co.uk/culture/film/3643882/How-Hollywood-fell-for-a-British-visionary.html |archive-date=14 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="Nobel nominations">[https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=10075 "Nomination Database: Herbert G Wells"]. Nobel Prize.org. Retrieved 19 March 2015.</ref> <ref name="Philmus-Hughes">Robert M. Philmus and David Y. Hughes, ed., ''H. G. Wells: Early Writings in Science and Science Fiction'' (Berkeley, Los Angeles, and London: University of California Press, 1975), bl. 179.</ref> <ref name="Brome">Vincent Brome, ''H. G. Wells: A Biography'' (Londen, New York, en Toronto: Longmans, Green, 1951).</ref> <ref name="diabetes">{{cite web |url=https://www.diabetes.co.uk/celebrities/hg-wells.html |title=H G Wells - Author, Historian, Teacher with Type 2 Diabetes |website=www.diabetes.co.uk |access-date=18 Februarie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212195448/https://www.diabetes.co.uk/celebrities/hg-wells.html |archive-date=12 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Wells, Herbert George}} [[Kategorie:Geboortes in 1866]] [[Kategorie:Sterftes in 1946]] [[Kategorie:Skrywers]] [[Kategorie:Engelse skrywers]] [[Kategorie:Lyste van outeurs]] ihmphzchgwkdt49z0v0l77j36f68w6m 0 267326 2890344 2875041 2026-04-05T21:54:45Z Jcb 223 2890344 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | fossil_range = [[Mioseen]] tot hede – {{Fossiel tydperk|23|0}} | image = Hippocampus hippocampus (on Ascophyllum nodosum).jpg | image_caption = ''Hippocampus hippocampus'' | name = Seeperd | taxon = Hippocampus | authority = Rafinesque, 1810<ref>{{cite book|last1=Rafinesque Schmaltz|first1=C. S.|title=Caratteri di alcuni nuovi generi e nuove specie di animali e piante della Sicilia: con varie osservazioni sopra i medesimi|date=1810|publisher=Sanfilippo|location=Palermo|page=18|chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47825945|chapter=G. Hippocampus}}</ref><ref>[http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=126224 ''Hippocampus'' Rafinesque, 1810], [[World Register of Marine Species|WoRMS]]</ref> | type_species = ''Syngnathus hippocampus'' | type_species_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | subdivision_ranks = Spesies | subdivision = [[#Spesies|Sien teks]]. | synonyms = *''Acentronura'' <small>Kaup, 1853</small> *''Farlapiscis'' <small>Whitley, 1931<ref>{{cite journal |last1=Whitley |first1=Gilbert P. |title=New Names for Australian Fishes |journal=The Australian Zoologist |date=1931 |volume=6 |issue=4 |page=313 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/38710890}}</ref></small> *''Jamsus'' <small>Ginsburg, 1937</small> *''Macleayina'' <small>Fowler, 1907</small> *''Phyllopteryx'' <small>Swainson 1839</small> }} 'n '''Seeperd''' is enige van 46 spesies klein mariene [[vis]]se in die [[genus]] ''Hippocampus''. Die woord "Hippocampus" kom van die [[Grieks|Ou Griekse]] ''hippókampos'' (ἱππόκαμπος), wat self van ''híppos'' (ἵππος) kom, wat "perd" beteken en ''kámpos'' (κάμπος) wat "seemonster"<ref name="SOED" /> of "seedier" beteken.<ref name="jarvis" /> Met 'n kop en nek wat soos 'n [[perd]] lyk, het seeperde ook gesegmenteerde benige wapenrusting, 'n regop houding en 'n gekrulde vatstert.<ref>{{cite dictionary|url=http://www.dictionary.com/browse/sea-horse|title=sea horse or seahorse|dictionary=dictionary.com|access-date=2016-06-19}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160807012658/http://www.dictionary.com/browse/sea-horse |date=2016-08-07 }}</ref> Saam met die pypvisse en seedrake (''Phycodurus'' en ''Phyllopteryx'') vorm hulle die familie [[Syngnathidae]]. Hierdie diertjies swem gewoonlik met die romp in 'n vertikale houding, maar hulle kan ook op hul rûe swem as hulle vinniger wil beweeg. [[Lêer:TanSeahorse.jpg|duimnael|links|''Hippocampinae'']] Wanneer hy rus, anker die dier hom met sy grypstert aan ’n voorwerp, net soos 'n slingeraap aan 'n tak. Die buidelsak van die mannetjie kom in sy stert voor. Gedurende die paartyd word 'n sponsagtige weefsel hierin gevorm wat die eiers van voedsel en [[suurstof]] moet voorsien. Die eiers besit geen ander bron van suurstof nie; die buidelsak is so lugdig dat dit selfs opswel indien daar dooie larwes in is wat 'n verrottingsgas laat ontstaan. Die sponsagtige weefsel vervul dus in baie opsigte dieselfde funksie as die [[plasenta]] by [[soogdier]]e. Wanneer die larwes uit die eiers kom, bly hulle 'n tyd lank in die buidelsak voordat die mannetjie hulle deur die opening van die sak na buite pers. Die uitpers gaan gepaard met krampagtige bewegings wat aan 'n ware [[geboorte]]proses herinner. Net soos in die geval van die [[kangaroe]] is die kleintjies na vrylating uit die buidelsak nie volkome onafhanklik nie; by die geringste teken van gevaar vlug hulle terug na die mannetjie. Die seeperde maak slegs op kriptiese kleurpatrone staat vir beskerming en geensins op vaart nie. Daar is geskat dat 'n seeperd met ’n maksimum snelheid van 0,5&nbsp;cm per sekonde swem. Die algemene status van seeperde is onseker. Sommige mense reken dat die langneusseeperd (''Hippocampus guttulatus)'' algemeen voorkom vanaf [[Wes-Afrika]] tot by [[Wes-Europa]]. Ander reken weer dat die seeperde wat in bogenoemde gebied voorkom, almal kortneusseeperde (''Hippocampus hippocampus'') is en dat hulle hoofversamelpunt die [[Middellandse See]] is. In soutwaterakwaria word meestal net van die groter, eksotiese spesies aangehou, soos die [[geelseeperdjie]] (''Hippocampus kuda'') en die groot seeperd (''Hippocampus hudsonius''), wat meer as 20&nbsp;cm lank kan word. Laasgenoemde diertjie het beroemdheid verwerf as die eerste seevis wat in 'n [[akwarium]] voortgeplant het. Die kleintjies groei baie vinnig en kan so goed van verwonding herstel dat 'n geamputeerde vin na selfs twee weke vervang is. Die grootste sukses ten opsigte van die aanteel van hierdie tipe vis in gevangenskap is met die dwergseeperd (''Hippocampus zosterae'') behaal. Hierdie diertjies is uiters goed aangepas vir lewe in die [[Golf van Meksiko]]. Hulle bereik ’n maksimumlengte van 5&nbsp;cm. Hoewel baie seeperdspesies met "maanhare", horinkies en ander uitsteeksels getooi is, is nie een spesie so ontwikkeld soos die groot rafelvis (''Phyllopteryx eques'') of die klein rafelvis (''Phyllopteryx foliatus''), wat albei velflappe (velvoue) besit nie. Dit verhoog hul oorlewingskans tussen die [[seewier]]e, aangesien albei spesies baie soos die seewiere lyk. == Spesies == Gebaseer op die nuutste algehele taksonomiese oorsig<ref name="POLLOM" /> van die ''Hippocampus'' genus met verdere nuwe spesies en gedeeltelike taksonomiese oorsig,<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":97" />die aantal erkende spesies in hierdie genus word as 46 beskou (sedert Mei 2020): [[Lêer:Hippocampus kuda (Estuary seahorse).jpg|duimnael|upright=0.8|''[[Hippocampus kuda|H. kuda]]'']] [[Lêer:Hippocampus elongatus.jpg|duimnael|upright=0.8|''H. subelongatus'']] [[Lêer:Hippocampus whitei 1.jpg|duimnael|upright=0.8|''H. whitei'']] * ''Hippocampus abdominalis'' <small>Lesson, 1827</small> * ''Hippocampus algiricus'' <small>Kaup, 1856</small> * ''Hippocampus angustus'' <small>Günther, 1870</small> * ''Hippocampus barbouri'' <small>Jordan & Richardson, 1908</small> * ''Hippocampus bargibanti'' <small>Whitley, 1970</small> * ''Hippocampus breviceps'' <small>Peters, 1869</small> * ''Hippocampus camelopardalis'' <small>Bianconi, 1854</small> * ''Hippocampus capensis'' <small>[[George Albert Boulenger|Boulenger]], 1900</small> * ''Hippocampus casscsio'' <small>Zhang, Qin, Wang & Lin, 2016</small><ref name=":2" /> * ''Hippocampus colemani'' <small>Kuiter, 2003</small> * ''Hippocampus comes'' <small>Cantor, 1850</small> * ''Hippocampus coronatus'' <small>Temminck & Schlegel, 1850</small> * ''Hippocampus dahli'' <small>J.D. Ogilby, 1908</small> * ''Hippocampus debelius'' <small>Gomon & Kuiter, 2009</small> * ''Hippocampus denise'' <small>Lourie & Randall, 2003</small> * ''Hippocampus erectus'' <small>Perry, 1810</small> * ''Hippocampus fisheri'' <small>Jordan & Evermann, 1903</small> * ''Hippocampus guttulatus'' <small>Cuvier, 1829</small> * ''Hippocampus haema'' <small>Han, Kim, Kai & Senou, 2017</small><ref name=":3" /> * ''Hippocampus hippocampus'' <small>([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758)</small> * ''Hippocampus histrix'' <small>Kaup, 1856</small> * ''Hippocampus ingens'' <small>Girard, 1858</small> * ''Hippocampus japapigu'' <small>Short, R. Smith, Motomura, Harasti & H. Hamilton, 2018</small><ref name=":1" /> * ''Hippocampus jayakari'' <small>[[George Albert Boulenger|Boulenger]], 1900</small> * ''Hippocampus jugumus'' <small>Kuiter, 2001</small> * ''Hippocampus kelloggi'' <small>Jordan & Snyder, 1901</small> * ''[[Hippocampus kuda]]'' <small>[[Pieter Bleeker|Bleeker]], 1852</small> * ''Hippocampus minotaur'' <small>Gomon, 1997</small> * ''Hippocampus mohnikei'' <small>Bleeker, 1854</small> * ''Hippocampus nalu'' <small>Short, Claassens, R. Smith, De Brauwer, H. Hamilton, Stat & Harasti, 2020</small><ref name=":97" /> * ''Hippocampus paradoxus'' <small>Foster & Gomon, 2010</small> * ''Hippocampus patagonicus'' <small>Piacentino & Luzzatto, 2004</small> * ''Hippocampus planifrons'' <small>Peters, 1877</small> * ''Hippocampus pontohi'' <small>Lourie & Kuiter, 2008</small> * ''Hippocampus pusillus'' <small>Fricke, 2004</small> * ''Hippocampus reidi'' <small>Ginsburg, 1933</small> * ''Hippocampus satomiae'' <small>Lourie & Kuiter, 2008</small> * ''Hippocampus sindonis'' <small>Jordan & Snyder, 1901</small> * ''Hippocampus spinosissimus'' <small>Weber, 1913</small> * ''Hippocampus subelongatus'' <small>Castelnau, 1873</small> * ''Hippocampus trimaculatus'' <small>Leach, 1814</small> * ''Hippocampus tyro'' <small>Randall & Lourie, 2009</small> * ''Hippocampus waleananus'' <small>Gomon & Kuiter, 2009</small><ref name=":1" /> * ''Hippocampus whitei'' <small>Bleeker, 1855</small> * ''Hippocampus zebra'' <small>Whitley, 1964</small> * ''Hippocampus zosterae'' <small>Jordan & Gilbert, 1882</small> ==Sien ook== * [[Manlike swangerskap]] == Verwysings == {{Verwysings|3 |verwysings= <ref name="SOED">{{cite book|title = Shorter Oxford English Dictionary|date =2007|location = Oxford, UK|isbn = 978-0199206872|publisher = Oxford University Press}}</ref> <ref name="jarvis">{{Cite book |last=Jarvis |first=Dr Peter |url=https://books.google.es/books?id=RHbnDwAAQBAJ&pg=PT1751&lpg=PT1751&dq=guttulatus+latin#v=onepage |title=The Pelagic Dictionary of Natural History of the British Isles: Descriptions of all Species with a Common Name |date=2020-01-13 |publisher=Pelagic Publishing Ltd |isbn=978-1-78427-196-1 |language=en}}</ref> <ref name="POLLOM">{{Cite journal|last1=LOURIE|first1=SARA A.|last2=POLLOM |first2=RILEY A.|last3=FOSTER|first3=SARAH J.|date=2016-08-01|title=A global revision of the Seahorses ''Hippocampus'' Rafinesque 1810 (Actinopterygii: Syngnathiformes): Taxonomy and biogeography with recommendations for further research |journal=Zootaxa |volume=4146 |issue=1 |pages=1–66|issn=1175-5334 |doi=10.11646/zootaxa.4146.1.1|pmid=27515600}}</ref> <ref name=":1">{{Cite journal |last1=Short |first1=Graham |last2=Smith |first2=Richard |last3=Motomura |first3=Hiroyuki |last4=Harasti |first4=David |last5=Hamilton |first5=Healy |date=2018-08-02|title=''Hippocampus japapigu'', a new species of pygmy seahorse from Japan, with a redescription of ''H. pontohi'' (Teleostei, Syngnathidae) |journal=ZooKeys|issue=779 |pages=27–49 |doi=10.3897/zookeys.779.24799 |pmid=30166895 |pmc=6110155 |url=https://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=24799 |issn=1313-2970|doi-access=free}}</ref> <ref name=":2">{{Cite journal|last1=Zhang|first1=Yan-Hong |last2=Qin|first2=Geng|last3=Wang|first3=Xin|last4=Lin|first4=Qiang|date=2016-09-23|title=A new species of seahorse (Teleostei: Syngnathidae) from the South China Sea |journal=Zootaxa |volume=4170|issue=2|pages=384–392 |doi=10.11646/zootaxa.4170.2.11|pmid=27701270|issn=1175-5334}}</ref> <ref name=":3">{{Cite journal |last1=Han|first1=Sang-Yun|last2=Kim|first2=Jin-Koo|last3=Kai|first3=Yoshiaki|last4=Senou|first4=Hiroshi |date=2017-10-30 |title=Seahorses of the ''Hippocampus coronatus'' complex: taxonomic revision, and description of ''Hippocampus haema'', a new species from Korea and Japan (Teleostei, Syngnathidae) |url=https://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=14955 |journal=ZooKeys|issue=712|pages=113–139 |doi=10.3897/zookeys.712.14955 |issn=1313-2970|pmc=5704180|pmid=29187790|doi-access=free}}</ref> <ref name=":97">{{Cite journal |last1=Short |first1=Graham |last2=Claassens |first2=Louw |last3=Smith |first3=Richard |last4=De Brauwer |first4=Maarten |last5=Hamilton |first5=Healy |last6=Stat |first6=Michael |last7=Harasti |first7=David |date=2020-05-19 |title=''Hippocampus nalu'', a new species of pygmy seahorse from South Africa, and the first record of a pygmy seahorse from the Indian Ocean (Teleostei, Syngnathidae) |url= https://zookeys.pensoft.net/article/50924/ |journal=ZooKeys |issue=934 |pages=141–156 |doi=10.3897/zookeys.934.50924 |pmid=32508498 |pmc=7253503 |doi-access=free}}</ref> }} == Bronnelys == * ''[[Wêreldspektrum]]'', 1982, {{ISBN|0-908409-66-4}}, volume 25, bl. 56 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Hippocampus}} {{Wikispecies-inlyn|Hippocampus}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/animal/sea-horse|title=Sea horse|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=19 Augustus 2019}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Straalvinvisse]] 2foq8tuou82gjpxte9cqrnoa71cdzk6 0 270116 2890414 2816493 2026-04-06T07:21:51Z Oesjaar 7467 hakie 2890414 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Herbert Blomstedt | beeld = Herbert Blomstedt - Eröffnung Leipziger Buchmesse 2023 (cropped).jpg | beeldonderskrif = Blomstedt in 2023 | geboortenaam = Herbert Thorson Blomstedt | geboortedatum = {{geboortedatum en ouderdom|1927|07|11|}} | geboorteplek = Springfield, [[Massachusetts]], Verenigde State | beroep = [[Dirigent]] | huweliksmaat = <!--Waltraud Regina Peterson (1955–2003) geen verwysing nie, geen melding van bronartikel in teks nie--> }} '''Herbert Blomstedt''' ([[Sweeds]]:ˈhærːbɛʈ ˈblʊmːstɛt; * [[11 Julie]] [[1927]]) is 'n [[Swede|Sweedse]] [[dirigent]].<ref>[http://www.sfsymphony.org/About-Us/Musicians-Conductors/Herbert-Blomstedt Herbert Blomstedt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130122222753/http://www.sfsymphony.org/About-Us/Musicians-Conductors/Herbert-Blomstedt |date=22 Januarie 2013 }}, SF symphony</ref> [[Beeld:Herbert Blomstedt in Lund 2008-10-03.jpg|duimnael|regs|Blomstedt tydens 'n lesing oor Brahms se koormusiek gedurende die Koorfees in Lund, Swede in 2008.]] Herbert Blomstedt is in [[Springfield, Massachusetts|Springfield]], [[Massachusetts]] gebore. Twee jaar na sy geboorte het sy Sweedse ouers die gesin teruggeneem na Swede. Blomstedt het aan die ''Stockholmse Koninklike Kollege van Musiek'' en die [[Universiteit van Uppsala]] studeer. Dit is gevolg deur studies in kontemporêre musiek by [[Darmstadt]] in 1949, [[barokmusiek]] onder Paul Sacher aan die Schola Cantorum Basiliensis en verdere dirigeerstudies onder [[Igor Markewitsj]] en Jean Morel aan die ''[[Juilliard-skool]]'' en onder [[Leonard Bernstein]] by Tanglewood se Berkshire Musieksentrum. Blomstedt het ook gedurende sy jeug in [[Finland]] gewoon. Hy het in 1953 die Koussevitzky Dirigeer-prys gewen en die Salzburgse Dirigeerkompetisie in 1955.<ref>{{cite web |last=Stevenson |first=Joseph |url=http://www.allmusic.com/artist/herbert-blomstedt-q13670/biography |title=Herbert Blomstedt - Music Biography, Credits and Discography |publisher=AllMusic |date=11 Julie 1927 |access-date=4 Junie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427121945/http://www.allmusic.com/artist/herbert-blomstedt-q13670/biography |archive-date=27 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Blomstedt is veral bekend vir sy opvoerings van Duitse en Oostenrykse komponiste soos [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]], [[Felix Mendelssohn|Mendelssohn]], [[Johannes Brahms|Brahms]], [[Franz Schubert|Schubert]], [[Anton Bruckner|Bruckner]], [[Richard Strauss]|Strauss]] en [[Paul Hindemith|Hindemith]]. Hy is ook 'n voorstander van [[Skandinawië|Skandinawiese]] komponiste soos [[Edvard Grieg|Grieg]], Franz Berwald, [[Jean Sibelius|Sibelius]] en Carl Nielsen. Blomstedt is 'n toegewyde [[Sewendedagadventisme|Sewendedag adventis]] en repeteer nie op Vrydae-nagte of Saterdae nie, die [[Sabbat]] in [[Sewendedagadventisme]]. Hy voer egter konserte op die dae uit aangesien hy opvoerings van die musiekwerke as uitdrukkings van sy toegewydheid aan sy geloof beskou en nie as werk nie.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1986/03/09/arts/san-francisco-s-new-conductor-a-man-of-firm-beliefs.html |access-date=10 Julie 2017 |date=9 Maart 1986 |title=San Francisco's New Conductor – A Man of Firm Beliefs |work=New York Times |first=Mark |last=Steinbrink |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190805182025/https://www.nytimes.com/1986/03/09/arts/san-francisco-s-new-conductor-a-man-of-firm-beliefs.html |archive-date=5 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Lêer:Herbert Blomstedt in Leipziger Gewandhaus at 17th December 2015.JPG|duimnael|Herbert Blomstedt in die Leipziger Gewandhaus, 2015]] Blomstedt was musiekdirekteur of hoofdirigent van die Norrköping Simfonieorkes (1954–1962), Oslo Filharmoniese orkes (1962–1968), Deense Radio-simfonie (1967–1977) en Sweedse Radio-simfonie (1977–1982). Hy was vanaf 1975 tot 1985 hoofdirigent van die Dresdner Staatskapelle en het in die proses baie vername opnames gemaak, insluitende werke van Richard Strauss en die volledige stel simfonieë van Beethoven en Schubert. Hy het ook die orkes op internasionale toere gelei. Blomstedt was vanaf 1985 tot 1995 musiekdirekteur van die [[San Francisco Simfonieorkes]]. Hy het die simfonieorkes op gereelde toere deur Europa en Asië gelei en verskeie prysenswaardige opnames vir London/Decca gemaak. In die proses het hy twee [[Grammy]]toekennings, 'n Gramophone-toekenning en die Grand Prix du Disque ontvang, sowel as toekennings van [[België]], [[Duitsland]] en [[Japan]]. Nadat hy San Fransisco (wat sy voltydse pligte betref) verlaat het, was Blomstedt hoofdirigent by die [[Noord-Duitse Radio-simfonieorkes]] (1996–1998) en die [[Leipzig Gewandhaus Orkes]] (1998–2005). Blomstedt is tans eredirigent van die San Francisco Simfonieorkes, die Bamberg Simfonieorkes, die Deense Nasionale simfonieorkes, die [[NHK Simfonieorkes]], die Sweedse Radio simfonie, die Leipzig Gewandhaus-orkes en die [[Staatskapelle Dresden]]. ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == *{{Allmusic|class=artist|id=q13670}} * [https://web.archive.org/web/20071031003556/http://www.sfsymphony.org/templates/conductor.asp?nodeid=76 Herbert Blomstedt biografie] by die [[San Francisco Simfonieorkes]] * [https://web.archive.org/web/20081204224909/http://www.sonic.net/~matthewv/blomstedt/index.html Herbert Blomstedt - 'n perspektief met ingang 1998 (sluit 'n platelys, aanhalings en konsertskedules in)] * [https://web.archive.org/web/20071214190231/http://www.bamberger-symphoniker.de/ehrendirigenten.html?&L=1 Bamberg Simfonieorkes eredirigent] * [http://www.dr.dk/Orkestre/DR%20Radiosymfoniorkestret/RSO%20in%20English/Conductors/herbertblomstedt.htm Deense Radio-simfonieorkes eredirigent] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090619201521/http://www.dr.dk/Orkestre/DR%20Radiosymfoniorkestret/RSO%20in%20English/Conductors/herbertblomstedt.htm |date=19 Junie 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20080305072617/http://www.nhkso.or.jp/en/profile.html NHK Simfonieorkes eredirigent] * [http://www.sr.se/cgi-bin/berwaldhallen/program/artikel.asp?ProgramID=2555&Artikel=1186930 Sweedse Radio simfonie eredirigent]{{dooie skakel|date=November 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.cami.com/?webid=44 CAMI Kunstenaarsblad] * [https://web.archive.org/web/20110516103914/http://www.deccaclassics.com/artists/blomstedt/ DECCA Kunstenaarsblad] * [http://www.bruceduffie.com/blomstedt.html Onderhoud met Herbert Blomstedt], 8 Januarie 1988 {{S-start}} {{s-culture}} {{succession box | title=Hoofdirigent, Norrköping Simfonieorkes | before=Heinz Freudenthal | years=1954-1962 | after=Everett Lee}} {{succession box | title=Hoofdirigent, Deense Nasionale Simfonieorkes | before=Fritz Busch | years=1967-1977 | after=Lamberto Gardelli}} {{succession box | title=[[Sweedse Radio-simfonieorkes|Hoofdirigent, Sweedse Radio simfonie]] | before=[[Sergiu Celibidache]] | years=1977-1982 | after=[[Esa-Pekka Salonen]]}} {{succession box | title=[[NDR Simfonieorkes|Hoofdirigent, Noord-Duitse Radio simfonie]] | before=John Eliot Gardiner | years=1996-1998 | after=Christoph Eschenbach}} {{S-end}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Blomstedt, Herbert}} [[Kategorie:Geboortes in 1927]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Sweedse dirigente]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit Uppsala]] jtvli0jgc7diz5ci5rcmv5v7pff7qyn 0 273086 2890462 2445889 2026-04-06T07:57:11Z Oesjaar 7467 /* Eksterne skakels */ Verbeter 2890462 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Leon Fleisher 1963.JPG|duimnael|Fleisher in 1963.]] '''Leon Fleisher''' ([[23 Julie]] [[1928]] – [[2 Augustus]] [[2020]]) was 'n Amerikaanse [[pianis]] en [[dirigent]]. ==Vroeë lewe en studies== Fleisher is in [[San Francisco]] gebore in 'n arm Joodse gesin. Sy ouers was immigrante van [[Oos-Europa]].<ref>{{cite news|title=An Interview with Leon Fleisher|url=http://muse.jhu.edu/journals/thr/summary/v001/1.3.weiss.html|newspaper=[[Project MUSE]]|date=Desember 2007}}</ref> Sy vader se ambag was die maak van [[hoed]]e, terwyl sy moeder se doel was "om haar seun 'n groot konsertpianis te maak."<ref>{{cite news|last=REBECCA LEUNG|title=A Tale Of Two Hands|url=http://www.cbsnews.com/2100-500164_162-703550.html|accessdate=15 September 2013|newspaper=[[CBS News]]|date=February 18, 2009|archive-date=20 Mei 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200520164414/https://www.cbsnews.com/news/a-tale-of-two-hands/|url-status=dead}}</ref> Fleisher het die [[klavier]] op die leeftyd van slegs vier jaar begin studeer. Hy het op die ouderdom van agt jaar sy openbare buiging gemaak; en saam met die [[New York Filharmoniese Orkes]] onder Pierre Monteux op sestienjarige ouderdom gespeel; Monteux het hom "die pianistiese fonds van die eeu" genoem. Hy het een van die min wonderkinders geword om aanvaar te word vir studies onder [[Artur Schnabel]], en het ook onder Maria Curcio studeer.<ref>[https://www.theguardian.com/music/2009/apr/14/obituary-maria-curcio The Guardian, 14 April 2009]</ref><ref>[https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/culture-obituaries/music-obituaries/5121311/Maria-Curcio.html Telegraph, 7 April 2009]</ref> Fleisher was via Schnabel gekoppel aan 'n tradisie wat direk van Beethoven self afkomstig was, en wat deur die jare deur Carl Czerny en Theodor Leschetizky oorhandig is. ==Afsterwe== Fleisher is op 2 Augustus 2020 weens kanker oorlede. Hy was 92 jaar oud. Hy word deur sy vrou en vyf kinders oorleef.<ref>{{cite news |last= Beaumont-Thomas|first=Ben |date=3 Augustus 2020 |title= Leon Fleisher, US pianist who lost use of his right hand, dies aged 92|url= https://www.theguardian.com/music/2020/aug/03/leon-fleisher-us-pianist-dies-92-lost-use-right-hand|work= The Guardian|location= |access-date=3 Augustus 2020 }}</ref> ==Geselekteerde diskografie== * Leon Fleisher: The Complete Album Collection, Sony Classical Records, 2013 * Mozart: Klavierconcertos, insluitende opnames wat uit 2008 dateer van die Klavierconcertos in A majeur, K. 414 en K 488, met Fleisher as solis en dirigent van die Stuttgart Kamerorkes, en van die concerto K. 242 met Katherine Jacobson Fleisher (sy vrou) as tweede pianis. Sony BMG Masterworks, 2009 * Schubert: Sonate in B-mol majeur, D.960 / Ländler (oorspronklike LP vrystelling 1956), Sony BMG Masterworks, 2008 (digitale heruitreiking)<ref>"First Digital Release of Six Recordings by Eminent Pianist Leon Fleisher Previously Available Only on LP" July 22, 2008 [http://www.kron4.com/Global/story.asp?S=8713467&nav=menu130_13_5_1]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Debussy: ''Suite bergamasque / Ravel: Sonatine / Valses nobles et sentimentales / Alborado del gracioso'' (oorspronklike LP vrystelling 1959), Sony BMG Masterworks, 2008 (digitale heruitreiking) * Mozart: Sonate in C majeur, K.330 / Sonate in E-mol majeur, K.282 / Rondo in D Majeur, K.485 (oorspronklike LP vrystelling 1960), Sony BMG Masterworks, 2008 (digitale heruitreiking) * Liszt: Sonate in B mineur / Weber: Sonate No. 4 in E mineur, Op. 70 / Uitnodiging tot die Dans, Op. 65 (oorspronklike LP vrystelling 1960), Sony BMG Masterworks, 2008 (digitale heruitreiking) * Copland: Klaviersonate / Sessions: From My Diary / Kirchner: Klaviersonate/Rorem: Drie Barcarolles (oorspronklike LP vrystelling 1963), Sony BMG Masterworks, 2008 (digitale heruitreiking) * Brahms: Kwintet vir Klavier en Strykinstrumente in F mineur, Op. 34 (oorspronklike LP vrystelling 1963), met die Juilliard Strykkwartet Sony BMG Masterworks, 2008 (digitale heruitreiking) * Brahms: Kwintet vir Klavier en Strykinstrumente in F mineur, Op. 34 opgeneem in 2007 saam met die ''[[Emerson Strykkwartet]]'' vir [[Deutsche Grammophon]]. * ''The Essential Leon Fleisher'', Sony BMG Masterworks, 2008 * ''The Journey'', Vanguard Classics, 2006 * ''Leon Fleisher: Two Hands'', (insluitende 'n 2004 opname van [[Schubert]] se Sonate in B-moll Majeur, D.960), ''Vanguard Classics'', 2004 * [[Robert Schumann|Schumann]]: Klavierconcerto en [[Edvard Grieg|Grieg]]: Klavierconcerto met die Cleveland Simfonieorkes onder Szell (oorspronklike opnames, 1960, verwerk en heruitgereik in 2004 deur Sony BMG) *[[Ludwig van Beethoven|Beethoven]]: Die Vyf Klavierconcertos, met die Cleveland Simfonieorkes gelei deur George Szell (oorspronklike opnames, 1959-61, verwerk), Sony BMG Masterworks, heruitgereik in 1990 en in 'n nuwe verwerking, 2006 * [[Johannes Brahms|Brahms]]: Klavierconcertos Nos. 1 (opname; 1958) en 2 (opname; 1962), met die [[Cleveland Simfonieorkes]] gelei deur [[George Szell]]; Handel Variasies en Walse, op. 39 (opname; 1956); Sony Masterworks, verwerk en in 1997 heruitgereik * Leon Fleisher Recital, Sony Classical, 1993 * Ravel, Prokofiëf, Britten: Klavierwerke vir die linkerhand, Sony Classical, 1993 * Mozart Klavierconcerto No. 25, met die Cleveland Orkes gelei deur George Szell, Sony Classical, heruitgereik in 1990 ==Verwysings== {{Reflist}} ==Eksterne skakels== *[http://www.leonfleisher.com/ Amptelike webwerf] *[http://www.bruceduffie.com/fleisher.html Onderhoud met Leon Fleisher], 6 Maart 1995 {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fleisher, Leon}} [[Kategorie:Geboortes in 1928]] [[Kategorie:Sterftes in 2020]] [[Kategorie:Amerikaanse pianiste]] [[Kategorie:Amerikaanse dirigente]] q4ukewfqeosbtlcnoinrgibjclu3gyr 0 285339 2890455 2814732 2026-04-06T07:48:43Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890455 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Walliese Rugbyunie |kleur = |titel = |beeld = Kenteken van die Walliese nasionale rugbyspan.svg |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = Kenteken van die Walliese Rugbyunie |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = [[Engels]]e naam |1 = ''Welsh Rugby Union'' |opskrif2 = Afkorting |2 = WRU |opskrif3 = [[Wallies]]e naam |3 = ''Undeb Rygbi Cymru'' |opskrif4 = [[Land]] |4 = {{vlagland|Wallis}} |opskrif5 = [[Sport]]soorte |5 = [[Rugby]], [[Sewesrugby]] |opskrif6 = Gestig op |6 = 12 Maart 1881 |opskrif7 = Gestig in |7 = Neath, Wallis |opskrif8 = Lid van |8 = [[Wêreldrugby]] |opskrif9 = Aangesluit in |9 = 1886 (Stigtingslid) |opskrif10 = Vastelandse beheerliggaam |10 = [[Rugby Europa]] |opskrif11 = Patroon |11 = [[William, Prins van Wallis]] |opskrif12 = Voorsitter |12 = Richard Collier-Keywood |opskrif13 = President |13 = Terry Cobner |opskrif14 = Setel |14 = [[Millennium-stadion]], [[Cardiff]], Wallis |opskrif15 = [[Amptelike taal|Amptelike tale]] |15 = Engels en Wallies |opskrif16 = Amptelike webwerf |16 = [https://wru.wales/ ''wru.wales''] |opskrif17 = |17 = |opskrif18 = |18 = |opskrif19 = |19 = |opskrif20 = |20 = }} Die '''Walliese Rugbyunie''' ([[Engels]]: ''Welsh Rugby Union'', afgekort “WRU”; [[Wallies]]: ''Undeb Rygbi Cymru'') is die bestuursliggaam wat [[rugby]] en [[sewesrugby]] in [[Wallis]] beheer. Die beheerliggaam is in 1881 gestig en by die [[Millennium-stadion]] in [[Cardiff]] gesetel. Sedert 1987 verteenwoordig dit Wallis by [[Wêreldrugby]] en sedert 1999 ook by [[Rugby Europa]] (“RE”). == Geskiedenis == [[Lêer:CastleHotelNeath.jpg|duimnael|links|Die Walliese Rugbyunie is in 1881 in die ''Castle Hotel'' in Neath gestig]] Die Walliese Rugbyunie is in 1881 gestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.wru.co.uk/14148.php |title=WRU: History of the Welsh Rugby Union: A Brief History |publisher=Walliese Rugbyunie |date=2009 |accessdate=14 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814113115/http://www.wru.co.uk/14148.php |archive-date=14 Augustus 2011}}</ref> In 1886 het die WRU saam met die [[Ierse Rugbyvoetbalunie]] (IRFU) en die [[Skotse Rugbyunie]] (SRU) die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) gestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/europe/wales |title=Wales |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 Junie 2021}}</ref> In 1999 het Wallis met die aansluiting van die ''Fédération internationale de rugby amateur'' (FIRA; nou [[Rugby Europa]]) by die IRVR ook ’n lid van dié kontinentale beheerliggaam geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyeurope.eu/about-us |title=About us |publisher=[[Rugby Europa]] |date=2020 |accessdate=21 Junie 2021}}</ref> == Taak == [[Lêer:WalesRugbyRegions.png|duimnael|links|Walliese rugbystreke]] Die Walliese Rugbyunie organiseer verskeie nasionale spanne, insluitend [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis se nasionale seniormansrugbyspan]], [[Walliese nasionale vrouerugbyspan|vroue]] en jeug. Die WRU hou ook toesig oor sewesrugby in Wallis en aangesien dit ’n Olimpiese sportsoort is, werk hulle met die Britse [[Nasionale Olimpiese Komitee]] saam. Naas die amptelike nasionale span roep die WRU ook ander keurspanne byeen. Die ''Wales A'' is die tweede nasionale span van Wallis, hulle het egter sedert 2000 in geen wedstryd meer te staan gekom nie. Daarbenewens bestuur die beheerliggaam kinder- en jeugrugby in Wallis. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Wallis beskik oor ’n nasionale span vir studente, die ''Schoolboys'', wat as ’n voorbereiding op die Walliese nasionale rugbyspan dien. Net soos ander rugbylande beskik Wallis oor ’n o/20-nasionale span wat aan die o/20-Sesnasies-toernooi en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sixnationsrugby.com/team/wales-u20/#latest |title=Wales U20 |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |accessdate=30 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030220411/https://www.sixnationsrugby.com/team/wales-u20/#latest |archive-date=30 Oktober 2023 |url-status=dead}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20 |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 Junie 2021}}</ref> Die WRU hou toesig oor die vier professionelle rugbyspanne [[Cardiff Blues]], [[Scarlets]], [[Dragons (rugbyspan)|Dragons]] en [[Ospreys]] wat aan die professionelle Liga [[Verenigde Rugbykampioenskap]] deelneem, saam met spanne uit Ierland, Italië, Skotland en Suid-Afrika. Bo die nasionale kampioenskap word jaarliks saam met klubs uit Engeland, Frankryk, Ierland, Italië, Skotland en Suid-Afrika die Europese Rugbykampioenskapbeker en die Europese Rugbyuitdagingsbeker uitgespeel. Benede die Verenigde Rugbykampioenskap word die Walliese Premierafdeling uitgespeel, waaraan twaalf Walliese spanne deelneem. Die Walliese Rugbyunie organiseer ook gereeld internasionale toernooie. Hulle het al opgetree as gasheer van die [[rugbywêreldbeker]]toernooie in [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] en [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] (albei saam met die ander destydse Vyfnasies), asook die [[Rugbywêreldbeker 2007]] (saam met Frankryk en Skotland) en die [[Rugbywêreldbeker 2015]] (saam met Engeland). Daarbenewens het hulle die [[vrouerugbywêreldbeker]]toernooi in [[Vrouerugbywêreldbeker 1991|1991]] aangebied. Saam met die [[Engelse Rugbyvoetbalunie]], die [[Franse Rugbyfederasie]], die [[Ierse Rugbyvoetbalunie]], die [[Italiaanse Rugbyfederasie]] en die [[Skotse Rugbyunie]] organiseer hulle die jaarlikse [[Sesnasies-toernooi]] en die [[Sesnasies-vrouetoernooi]], die vernaamste rugbytoernooie in die [[Noordelike Halfrond]]. Dit word as ’n groot prestasie beskou om saam met die [[Britse en Ierse Leeus]] na die [[Suidelike Halfrond]] te toer, waar hulle sowat al om die vier jaar teen die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]], die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] of die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lionstour.com/ |title=British & Irish Lions |publisher=[[Britse en Ierse Leeus]] |accessdate=21 Junie 2021}}</ref> == Kenteken == Op die Walliese truie is die [[Prins van Wallis]] se vere geborduur, dié [[volstruis]]vere is in die 19de eeu deur die WRU bo ’n ander Walliese simbool, die [[prei]], verkies om die land se lojaliteit aan die [[Verenigde Koninkryk]] te beklemtoon.<ref>{{en}} {{cite journal |author=David Andrews |title=Welsh Indigenous! and British Imperial? – Welsh Rugby, Culture, and Society 1890–1914 |journal=Journal of Sport History |volume=18 |issue=3 |year=1991 |url=http://library.la84.org/SportsLibrary/JSH/JSH1991/JSH1803/jsh1803b.pdf |pages=346 |accessdate=12 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160912144841/http://library.la84.org/SportsLibrary/JSH/JSH1991/JSH1803/jsh1803b.pdf |archive-date=12 September 2016 |url-status=dead}}</ref> In 1991 is die oorspronklike generiese motief met ’n meer gestileerde weergawe vervang om van die kenteken ’n handelsmerk te maak. Die oorspronklike leuse onder die vere was ''Ich dien'' ([[Duits]] vir: “Ek dien”), maar dit is in die nuwe ontwerp deur die hoofletters “WRU” vervang.<ref>{{en}} {{cite news |title=Welsh rugby union strips talent from England – Cotton Traders |publisher=The Independent |date=6 Desember 1991 |page=32}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * {{en}} [https://wru.wales/ Die Walliese Rugbyunie se tuisblad] {{Affiliasies van Wêreldrugby}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rugby in Wallis]] [[Kategorie:Rugbybeheerliggaam]] [[Kategorie:Wêreldrugby]] jrs9e6n9fh2yssnnxlph54bgo9pahe7 0 287061 2890491 2441022 2026-04-06T09:49:53Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890491 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Pixley ka Isaka Seme | beeld = Pixley ka Isaka Seme 001.jpg | beeldonderskrif = Pixley ka Isaka Seme in 1906 | orde = Stigter en 1ste president van die [[African National Congress]] | termynaanvang = 1930 | termyneinde = 1936 | vise = | voorganger = | opvolger = | geboortedatum = {{Geboortedatum|1881|10|1}} | geboorteplek = [[Daggakraal]], [[Oos-Transvaal]], [[Unie van Suid-Afrika]] | sterftedatum = {{SDEO|1918|7|18|2013|12|5}} | sterfteplek = [[Johannesburg]], [[Gauteng]], [[Suid-Afrika]] | party = [[African National Congress]] | eggenoot = | kinders = | alma_mater = | religie = | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Pixley ka Isaka Seme''' (1881 - Junie 1951) was een van die eerste swart advokate in [[Suid-Afrika]] (Alfred Mangena was die eerste swart prokureur, Duma Nokwe die eerste swart advokaat), en 'n stigter en president van die [[African National Congress]]. == Vroeë lewe == Seme is gebore as die vierde seun van Sinono Kuwana Seme in die omgewing wat bekend sou staan as [[Daggakraal]],<ref>{{cite web |title=Pixley Ka Seme stature unveiled |url=http://www.sabc.co.za/news/a/046a09804ab76f4aa718efa0088ad6ed/Pixley-Ka-Seme-stature-unveiled-20123103 |publisher=SABC News.com |access-date=21 April 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304033706/http://www.sabc.co.za/news/a/046a09804ab76f4aa718efa0088ad6ed/Pixley-Ka-Seme-stature-unveiled-20123103 |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> in wat destyds die [[Natal (kolonie)|kolonie van Natal]] genoem is, op die Inanda-sendingstasie van die Amerikaanse Zoeloe-missie van die Amerikaanse raad van kommissarisse vir buitelandse missies. Hy studeer in 1902 aan die Mount Hermon School, MA, (nou die Northfield Mount Hermon School). Hy het Adams College bygewoon wat deel was van die missie. Sy ma was 'n suster van [[John Langalibalele Dube]] en is 'n afstammeling van 'n plaaslike hoof. Op 17-jarige ouderdom vertrek Seme om in die VSA te studeer, eers aan die Mount Hermon-skool en daarna aan die Universiteit van Columbia. In 1906, sy senior jaar aan die Universiteit, word hy die Curtis-medalje, die hoogste [[Openbare redevoering|oratoriese]] eer van Columbia, bekroon. Hy het daarna besluit om advokaat te word. In Oktober 1906 word hy aan die [[Universiteit van Oxford]] toegelaat om vir die graad Baccalaureus Civil Law te studeer; terwyl hy in Oxford was, was hy 'n lid van Jesus College. Seme het in 1910 na Suid-Afrika teruggekeer en in [[Johannesburg]] as advokaat begin praktiseer. == Politiek == In 1911 stig Seme die South African Native Farmers Association<ref>{{cite news |url=http://www.sabc.co.za/news/a/046a09804ab76f4aa718efa0088ad6ed/PixleyundefinedKaundefinedSemeundefinedstatureundefinedunveiled-20123103 |title=Pixley Ka Seme stature unveiled |date=31 Maart 2012 |work=South African Broadcasting Corporation |access-date=15 Mei 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170820011640/http://www.sabc.co.za/news/a/046a09804ab76f4aa718efa0088ad6ed/PixleyundefinedKaundefinedSemeundefinedstatureundefinedunveiled-20123103 |archive-date=20 Augustus 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> om swart plaaswerkers aan te moedig om grond in die Daggakraal-omgewing te koop en sodoende persoonlike onafhanklikheid te bekom. Gevolglik het dit daartoe gelei dat die blanke regering die [[Wet op Naturellengrond|Naturellegrondwet]] van 1913 ingestel het, wat swart mense verhinder het om grond in Suid-Afrika te besit.<ref>{{cite news |url=http://www.news24.com/Archives/City-Press/Going-home-20-years-later-Everythingand-nothingchanges-20150430 |title=Going home 20 years later: Everything–and nothing–changes |last=Yende |first=Sizwe Sama |date=5 Junie 2014 |work=News24 |access-date=15 Mei 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170613140055/http://www.news24.com/Archives/City-Press/Going-home-20-years-later-Everythingand-nothingchanges-20150430 |archive-date=13 Junie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> In reaksie op die stigting van die Unie van Suid-Afrika, werk Seme saam met verskeie ander jong Afrika-leiers wat onlangs teruggekeer het van universiteitstudies in Engeland, Richard Msimang, George Montsioa en Alfred Mangena, en met gevestigde leiers van die Suid-Afrikaanse Naturellekonvensie in Johannesburg om bevordering van die vorming van 'n nasionale organisasie wat verskillende Afrika-groepe uit die afsonderlike kolonies sou verenig. In Januarie 1912 het hierdie pogings vrugte werp met die stigtingsvergadering van die Suid-Afrikaanse Naturelle Nasionale Kongres, wat later herdoop is tot die African National Congress. Seme was ook die advokaat van koningin Regent Labotsibeni van Swaziland, waardeur die eerste ANC-koerant Abantu-Batho gefinansier is. Later, in 1922, vergesel Seme koning [[Sobhuza II]] as deel van 'n afvaardiging na Londen om Britse owerhede en die koning te ontmoet rakende die landproklamasie in Swaziland. Die nasionalistiese organisasie van Seme onder Afrikane het die gepaardgaande pogings van [[Mahatma Gandhi]] met [[Indiese Suid-Afrikaners]] gekoppel. == Persoonlike lewe == Seme was baie naby aan die [[Zoeloes|Zoeloe]]- en [[Swazi's|Swazi]]- koningsgesinne. Dit word hoofsaaklik gekenmerk deur sy huwelik met Phikisele Harriet [[Dinuzulu]], die dogter van die Zoeloe-koning Dinuzulu, en met Lozinja, die dogter van die Swazi-koning Mbandzeni. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == *[https://web.archive.org/web/20070625041016/http://www.anc.org.za/ancdocs/history/people/seme.html ''Seme'']. ANC Biografie. *[https://web.archive.org/web/20051028084008/http://www.anc.org.za/ancdocs/history/early/native_union.htm "Native Union"]. Artikel deur Seme, in ''Imvo Zabantsundu'', 24 Oktober 1911. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Seme, Pixley ka Isaka}} [[Kategorie:Geboortes in 1881]] [[Kategorie:Sterftes in 1951]] [[Kategorie:Zoeloes]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktiviste]] mrghypmml35sjpzfg9opd3aoc7idwep 0 290447 2890571 2639503 2026-04-06T10:36:51Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890571 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas standbeeld | naam = Standbeeld van Nelson Mandela (Uniegebou) | beeld = UnionBuildingsMandelaAloneA09022020.JPG | beeldgrootte = | onderskrif = Die [[Nelson Mandela]]-beeld op die terrein van die [[Uniegebou]] | opdraggewer = Suid-Afrikaanse Regering | kunstenaar = Andre Prinsloo en Ruhan Janse van Vuuren | jaar = 2013 | plek = Uniegebou–terrein<br />[[Meintjieskop]]<br />[[Pretoria]] | materiaal = | hoogte = Beeld: 9 | breedte = | diameter = | monumentstatus = | toestand = }} '''Die Nelson Mandela-beeld''' is 'n bronsbeeld op die terrein van die [[Uniegebou]] in [[Pretoria]], [[Gauteng]], van die anti-apartheidsaktivis en voormalige [[president van Suid-Afrika]], [[Nelson Mandela]]. Die [[standbeeld]] is onthul op [[Versoeningsdag]] (16 Desember 2013), wat die amptelike rouperiode van tien dae tot 'n einde gebring het nadat Mandela op 5 Desember oorlede is.<ref name="brandsouthafrica1">{{en}} {{cite web |author=Mafika |url=https://www.brandsouthafrica.com/people-culture/mandela/mandela-statue-181213 |title=18 facts about the 9&nbsp;m Mandela statue |publisher=Brandsouthafrica.com |accessdate=7 Oktober 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170327173146/https://www.brandsouthafrica.com/people-culture/mandela/mandela-statue-181213 |archive-date=27 Maart 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Beskrywing == Die standbeeld is 9&nbsp;m hoog, wat dit die hoogste standbeeld van Nelson Mandela ter wêreld maak. Andre Prinsloo en Ruhan Janse van Vuuren is die [[kunstenaar]]s wat die beeld geskep het. Dit is van [[brons]] vervaardig en weeg ongeveer 3,5 ton. Die ingenieurswerk is deur die Knight-broers by die Sculpture Casting Services Foundary in [[Kaapstad]] verrig. Die bene en arms is in die Nottingham-straat, [[KwaZulu-Natal]], gegiet.<ref name="brandsouthafrica1" /> == Inhuldiging == Die standbeeld is ingehuldig deur die destydse president van Suid-Afrika, [[Jacob Zuma]], wat in sy toespraak gesê het: "U sal sien dat hy in al die standbeelde wat van Madiba gemaak is, sy vuis lig en dit soms uitstrek. Dit spruit uit die slagspreuk van die [[ANC]]. Hierdie een verskil van baie. Hy steek sy hande uit. Hy omhels die hele volk. U moet nie sê dat dit nie Madiba is nie, want ons ken hom met sy een [opgeligte] hand."<ref name="brandsouthafrica1" /> == Ligging == Die standbeeld is voor die geboue geleë op 'n plek waar vroeër die standbeeld van [[J.B.M. Hertzog]], die premier van Suid-Afrika van 1924–1939, gestaan het. Die standbeeld is op 22 November 2013 na 'n ander plek op die terrein verskuif.<ref>Report entitled ''"Madiba's statue to be unveiled today"'' gepubliseer deur ''SABC News'' en beskikbaar op [[YouTube]] sedert 8 Mei 2014.</ref> == Haas in die oor van die standbeeld == Ná inhuldiging van die standbeeld is ontdek dat die beeldhouers wat die standbeeld geskep het, ook 'n klein haas in die oor van Mandela ingesluit het. Die Suid-Afrikaanse regering het opdrag gegee dat die haas verwyder moet word. Die beeldhouers, Andre Prinsloo en Ruhan Janse van Vuuren, het gesê dat hulle die haas in die geheim ingesluit het omdat die regering hul versoek om hul handtekeninge op die broek van die beeldhouwerk te graveer, geweier het. Die kunstenaars het hierdie dier gekies omdat '[[haas]]' in [[Afrikaans]] ook 'haas' (vinnig) beteken, en hulle moes die standbeeld, wat elf dae na Mandela se dood onthul is, baie vinnig voltooi. Prinsloo het bygevoeg dat 'jy 'n lang lens of verkyker nodig het om dit te sien', en dat niemand die haas opgemerk het tydens die vervaardigingsproses toe mense dit van naderby bekyk het nie. Die haas is verwyder en die regering het verklaar dat die kunstenaars toegelaat sou word om hul name op 'n diskrete plek op die standbeeld te graveer.<ref>Danielle Wiener-Bronner, 2014. ''Why is there a rabbit inside the ear of this Mandela Statue?'' ''The Atlantic'', 22 Januarie 2014. https://www.theatlantic.com/international/archive/2014/01/why-there-rabbit-inside-ear-mandela-statue/357269/ Besoek op 11 Februarie 2020</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Vertaaluit | taalafk = en | il = Statue of Nelson Mandela, Union Buildings }} {{Normdata}} [[Kategorie:Beeldhouwerke]] [[Kategorie:Standbeelde]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Pretoria]] [[Kategorie:Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]] 37krt0wrnmyknlclhv4xy4kfcoanpke 0 306214 2890565 2723191 2026-04-06T10:31:47Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890565 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Sunflower_seedlings.jpg|duimnael|250x250px| [[Sonneblom]] saailing, drie dae na ontkieming]] '''Ontkieming''' is die proses waardeur 'n [[organisme]] uit 'n saad of soortgelyke struktuur groei. Die proses vind begin met die uitloop van 'n saailing van 'n [[saad]] van 'n [[Bedeksadiges|angiosperm]] of [[Naaksadiges|naaksadige]], die groei van 'n sporeling van 'n [[Spoor (plantkunde)|spoor]], soos die spore van [[Swam|Fungus]], varings, [[Bakterie|bakterieë]], en die groei van die stuifmeelbuis vanaf die [[Stuifmeel|stuifmeelkorrel]] van saadplante (''[[Spermatophyta]]''). == Saadplante == [[Lêer:Sprossenglas.JPG|duimnael|Ontkiemingshouer]] [[Lêer:Raapstelen_gekiemde_zaden_(Brassica_campestris_germinating_seeds).jpg|duimnael|250x250px|''Brassica campestris'' ontkiemende sade.]] [[File:Mung_bean_germination.ogv|regs|250x250px|Time lapse video of mung bean seeds germinating]] [[Lêer:Seed_Germination.png|duimnael|-Stap 1 - Die absorbsie van water maak dat die saad se huid breek. <br /><br />-Stap 2 - Die absorbsie van die saad se huid lei tot die ontwikkeling van die (1) kiemwortel, (2) blaartjie en (3) die saadlobbe. -Stap 3 - Dit is die finale stap in die ontkiemingsproses van die saad waar die saadlobbe vergroot en wat as't ware die blare word. Temperatuur moet op 'n optimale vlak behou word. <br />]] Saadontkieming hang beide af van interne en eksterne kondisies. Die meeste eksterne faktore sluit in: die regte [[temperatuur]], genoeg [[water]], genoeg [[suurstof]] en [[lug]], asook genoeg [[lig]] of donkerte. Suksesvolle ontkieming wissel tussen verskillende plantsoorte. Dit hang ook gewoonlik af van die enkele [[saad]] en word nouliks verbind met die ekologiese kondisies van die plant se natuurlike [[habitat]]. Sommige sade se toekomstige ontkieming word beïnvloed deur die omgewing gedurende die vormingstydperk; in meeste gevalle ondergaan hierdie sade dan 'n dormansie ('n tydperk van geen groei, maar steeds lewendig). * '''[[Water]]''' is nodig vir ontkieming. Volwasse sade is gewoonlik baie droog en moet groot hoeveelhede water inneem, relatief gelykstaande tot die gewig van die droë saad, voordat sellulêre metabolisme en groei kan voortgaan. Meeste sade het genoeg water nodig om klam te word, maar nie te veel sodat dit deurweek is met water nie. Die opneem van water deur die sade word absorbsie genoem, wat lei tot die swelling en breking van die vel se huid (boonste laag). Wanneer sade gevorm word, stoor meeste plante reservevoedsel in die saad, soos stysel, [[Proteïen|proteïene]] of olies. Hierdie voedselreserwes verskaf voeding aan die groeiende embrio. Wanneer die saad water opneem, word hidrolitiese [[ensieme]] geaktiveer wat dan die gestoorde voedingstowwe afbreek in metaboliese, nuttige [[chemikalieë]]. Nadat die saailing na vore kom uit die saadhuid en begin om wortel en blare te groei, raak die saailing se reserwevoedsel uitgeput; op hierdie stadium ontvang die saailing energie deur die proses van fotosintese om verder te kan groei en voortaan het die saailing 'n aanhoudende voorraad water nodig en lig nodig om te kan groei. * '''[[Suurstof]]''' word benodig vir die ontkieming van 'n saad vir die metaboliese proses.<ref>{{Cite journal|year=1962|title=Effects of Reduced Oxygen Tension on Germination and Seedling Growth|url=|pages=437–444}}</ref> Suurstof word gebruik in aërobiese [[respirasie]], die hoof bron van die saailing se [[energie]] totdat dit blare begin groei. Suurstof is 'n atmosferiese gas, wat gevind word in grondporieë voorkom; as 'n saad te diep geplant word in die [[grond]], of die water lê te diep bo-op die grond, kan die saad ontneem word van suurstof. Sommige sade het 'n ondeurdringbare saadhuid wat keer dat suurstof die saad kan bereik, wat 'n soort dormansie veroorsaak, en wat eers gebreek kan word wanneer die saad se huid genoeg afgeweer is, om [[gaswisseling]] en die opneem van water toe te laat van die omgewing. * '''[[Temperatuur]]''' affekteer die sellulêre metaboliese groeikoers. Saad van verskillende spesies en selfs saad van dieselfde plant ontkiem oor 'n wye reeks van temperature. Saad het gewoonlik binne 'n reeks van temperature waarbinne dit ontkiem, en sal nie bo of onder daardie reeks temperature ontkiem nie. Baie sade ontkiem teen temperature van 'n fraksie bo 16 - 24˚C (kamer temperatuur), terwyl ander sade net bo vriespunt ontkiem en ander sade ontkiem slegs as 'n reaksie tot veranderinge wat in die temperatuur plaasvind tussen warm en koud. Sommige sade ontkiem wanneer die grond koud is (-2 - 4˚C) en ander ontkiem weer wanneer die grond warm is (24 - 32˚C). Sommige saad vereis blootstelling aan koue temperature om dormansie te breek. Ander sade wat dormant verkeer sal weer nie ontkiem, selfs al raak die temperatuur in die omgewing gunstig. Sade wat afhanklik is van temperatuur om dormansie te eindig het 'n fisiologiese dormansie. Byvoorbeeld, saad wat die koue van die winter vereis word verhoed om te ontkiem totdat hulle water opgeneem het tydens herfs en koeler temperature ervaar. Koue stratifikasie is 'n proses wat die breek van dormansie insluit, 4˚C is koud genoeg om dormansie te breek vir meeste koue dormante sade. Sommige groepe, veral dié binne die familie van ''Ranunculaceae,'' het kondisies koeler as -5˚C nodig. Sommige sade sal slegs ontkiem na warm temperature gedurende 'n woudbrand, wat hul saadhuide sal oopkraak; dit is 'n tipe fisiese dormansie. Die mees algemene [[groente]] het optimale ontkiemingstemperature tussen 24 - 32˚C nodig, hoewel baie spesies (byvoorbeeld [[radyse]] en [[spinasie]]) kan ontkiem teen aansienlike laer temperature ontkiem, so laag as 4˚C, wat dit moontlik maak om hierdie sade in koeler klimate te laat groei. Subtropiese temperature lei tot kleiner volumes sade om te ontkiem en die proses neem ook langer. * '''[[Lig]]''' of '''donkerte''' kan 'n omgewingsfaktor wees vir ontkieming en is 'n tipe fisiologiese dormansie. Meeste sade word nie affekteer deur lig of donkerte nie, maar baie sade, insluitende spesies in woude, sal nie ontkiem totdat daar 'n opening verskyn waar lig ingelaat kan word nie. * Sommige sade moet deur 'n sekere proses gaan voordat dit gereed is vir ontkieming, sommige vereis die hitte van vuur, waar ander weer vir 'n periode moet week in water en sommige sade moet deur 'n dier se spysverteringskanaal beweeg voordat die saadhuid kan breek en die saailing gereed is om uit te kom. [[File:Sjb_whiskey_malt.jpg|skakel=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sjb_whiskey_malt.jpg|duimnael|250x250px|Mout{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} korrels (reeds ontkiem).]] === Dormansie === Sommige lewendige sade is dormant en benodig tyd, of 'n spesifieke kondisie in die omgewing om te verander voordat hulle kan ontkiem. Saad dormansie kan in verskillende dele van die saad geskied, byvoorbeeld, in die embrio; in ander gevalle is die saadhuid betrokke. Om dormansie te breek, behels die verandering in membrane, wat geïnisieer word deur dormansie-breek seine, dit kom gewoonlik voor binne gehidreerde sade. Faktore wat saad dormansie affekteer, sluit in die teenwoordigheid van sekere planthormone, veral absisiensuur, wat ontkieming aanmoedig, en , wat 'n saad se dormansie kan beëindig. Tydens brouery, kan gort sade behandel word met gibberellien, om die produksie van garsmout te verseker. === Saailing vestiging === In sommige gevalle, beteken die voorkoms van die kiemwortel die einde van ontkieming en die begin van die vestiging, 'n periode waar die reserwevoedsel gebruik word wat in die saad gestoor is. Ontkieming en vestiging is kritiese fases in 'n plant se leeftyd, wanneer hulle die mees kwesbaarste is vir besering, siektes of waternood.<ref name="Raven2">{{cite book|first1=Peter H|last1=Raven|first2=Ray Franklin|last2=Evert|first3=Susan E|last3=Eichhorn|name-list-format=vanc|title=Biology of Plants|url=https://archive.org/details/biologyofplants00rave_0|url-access=registration|edition=7th|publisher=W.H. Freeman and Company Publishers|year=2005|location=New York|pages=[https://archive.org/details/biologyofplants00rave_0/page/504 504–508]|isbn=978-0-7167-1007-3}}</ref> Die ontkiemingsproses kan as 'n aanduiding dien van fitotoksisiteit in grond. Die einde tussen verspreiding van sade en die voltooiing van vestiging kan so hoog wees dat baie spesies al aangepas het om groot getalle saad te produseer. == Ontkiemingstempo en ontkiemingskapasiteit == [[Lêer:Seedling_of_Eucalyptus.jpg|duimnael|Ontkieming van saailinge van [[eucalyptus]] drie dae nadat dit gesaai is.]] In [[landbou]] en [[tuinbou]], is die ontkiemingstempo die hoeveelheid saad van 'n spesifieke plantspesie, wat sal ontkiem oor 'n sekere tydperk. Dit is 'n maatstaf om ontkieming te meet binne 'n sekere tydspan en word gewoonlik uitgedruk in persentasie, byvoorbeeld 85% ontkiemingstempo dui aan dat 85 uit 100 sade moontlik sal ontkiem onder gunstige omstandighede tydens die ontkiemingsperiode. Die saad se ontkieming word bepaal deur die saad se genetiese komposisie, morfologiese eienskappe en omgewingsfaktore. Die ontkiemingstempo is nuttig om die hoeveelheid saad te bereken vir 'n sekere getal plante. Die ontkiemingstempo is dus die tyd wat dit neem vir die saad vandat dit gesaai is om te ontkiem. Aan die ander kant is die getal saad wat nodig is om ontkieming in 'n populasie te laat plaasvind, word na verwys as ontkiemingskapasiteit. === Herstel van DNA skade === Die kwaliteit van saad verswak met ouderdom, aangesien dit verband hou met die opeenhoping van genome skade.<ref name="pmid25750428">{{Cite journal|title=The importance of safeguarding genome integrity in germination and seed longevity|journal=Journal of Experimental Botany|volume=66|issue=12|pages=3549–58|date=June 2015|doi=10.1093/jxb/erv080}}</ref> Tydens ontkieming, word herstelprosesse aktiveer om na skade om te sien in die DNA.<ref name="pmid11321247">{{Cite journal|title=The alkaline single-cell gel electrophoresis/comet assay: a way to study DNA repair in radicle cells of germinating Vicia faba|journal=Folia Biologica|volume=47|issue=2|pages=50–4|doi=}}</ref> In die besonder kan enkel- en dubbelstring breuke in DNA, herstel word.<ref name="pmid20584150">{{Cite journal|title=A plant DNA ligase is an important determinant of seed longevity|journal=The Plant Journal|volume=63|issue=5|pages=848–60|date=September 2010|doi=10.1111/j.1365-313X.2010.04285.x}}</ref> Die DNA-skade-kontrolepunt kinase OTM speel 'n belangrike rol in die integrasie van vordering deur ontkieming met herstelreaksies op die DNA-skade wat in ou saad opgehoop is.<ref name="pmid27503884">{{Cite journal|title=DNA damage checkpoint kinase ATM regulates germination and maintains genome stability in seeds|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=113|issue=34|pages=9647–52|date=August 2016|doi=10.1073/pnas.1608829113}}</ref> === Ontkieming in dikotiele === [[Lêer:Stages_of_germination_in_pea_plants.svg|duimnael|Die fases van ontkieming van 'n ertjieplant. A - Die saadhuid B - Kiemwortel C - Primêre wortel D - Sekondêre wortel E - Saadlob F - Blaartjie G - Blaar H - Wortel]] Die deel van die plant wat eerste uitkom by die saad is die embrioniese wortel, wat ook die kiemwortel of primêre wortel genoem word. Dit help die saailing om te anker in die grond en om te begin om water te absorbeer. Nadat die wortels water absorbeer, kom daar 'n embrioniese loot uit die saad. Hierdie loot bestaan uit drie hoofdele: die saadlobbe (saadblare), die gedeelte van die lote onder die saadlobbe (hipokotiel), en die snit bo die saadlobbe (epokotiel). ==== Epigeal ==== By '''epigeale ontkieming''' (of epigeuse ontkieming) verleng die [[hipokotiel]] en vorm 'n haak, en trek eerder as om die saadlobbe en die apikale meristem deur die grond te stoot. Sodra dit na die oppervlak kom, trek dit die saadlobbiges reguit en trek die punt van die groeiende saailinge in die lug. [[Boontjies]], tamarind en [[papaja]] is voorbeelde van plante wat op hierdie manier ontkiem. ==== Hypogeal ==== Ontkieming kan ook geskied deur '''hipogeale ontkieming''' (of hipogeuse ontkieming), waar die epikotiel verleng en die haak vorm. In hierdie tipe ontkieming bly die saadlobbe onder die grond waar hulle uiteindelik ontbind. [[Ertjies]] en [[mango]] ontkiem byvoorbeeld op hierdie manier.<br /> === Ontkieming by eensaadlobbiges === In eensaadlobbige sade word die embrio se kiemwortel en saadlobbe onderskeidelik bedek met 'n coleorhiza en koleoptiel. Die coleorhiza is die eerste deel wat uit die saad groei, gevolg deur die kiemwortel. Die koleoptiel word dan deur die grond opgestoot totdat dit die oppervlak bereik. Daar hou dit dan op om te verleng en die eerste blare verskyn === Vroeë ontkieming === Wanneer 'n saad ontkiem sonder om al vier die stadiums van saadontwikkeling te ondergaan, dit wil sê bolvormige, hartvorm, torpedovorm en 'n saadlobbige stadium, staan ​​dit bekend as 'n ontkiemende ontkieming. == Stuifmeelontkieming == Nog 'n ontkiemingsgebeurtenis gedurende die lewensiklus van gimnosperme en blomplante is die ontkieming van 'n stuifmeelkorrel na [[bestuiwing]]. Soos sade, word stuifmeelkorrels baie ontwater voordat dit vrygestel word om die verspreiding van een plant na 'n ander te vergemaklik. Dit bestaan ​​uit 'n beskermende laag wat verskillende selle bevat (tot 8 in gimnosperme, 2-3 in blomplante). Een van hierdie selle is 'n buissel. Sodra die stuifmeelkorrel op die stigma van 'n ontvanklike blom beland (of 'n vroulike keël in gimnosperme), neem dit water op en ontkiem. Stuifmeelontkieming word vergemaklik deur hidrasie op die stigma, asook deur die struktuur en fisiologie van die stigma en styl. Stuifmeel kan ook veroorsaak word om ''in vitro'' te ontkiem (in 'n petriskottel of proefbuis).<ref name="Martin">{{Cite journal|title=In vitro measurement of pollen tube growth inhibition|pages=924–5}}</ref><ref name="Pfahler">{{Cite journal|title=In vitro germination characteristics of maize pollen to detect biological activity of environmental pollutants|pages=125–32}}</ref> Tydens ontkieming strek die buissel in 'n stuifmeelbuis. In die blom groei die stuifmeelbuis dan na die ovule waar dit die sperm wat in die stuifmeelkorrel geproduseer word, vir bemesting lei. Die ontkiemde stuifmeelkorrel met sy twee spermselle is die volwasse manlike mikrogametofiet van hierdie plante. === Onaanpasbaarheid === Aangesien die meeste plante beide manlike en vroulike geslagsorgane in hul blomme dra, is die risiko groot vir selfbestuiwing en inteling. Sommige plante gebruik die beheer van stuifmeelontkieming as 'n manier om hierdie selfbestuiwing te voorkom. Ontkieming en groei van die stuifmeelbuis behels molekulêre sein tussen stigma en stuifmeel. By selfverenigbaarheid met plante kan die stigma van sekere plante molekulêre stuifmeel van dieselfde plant herken en voorkom dat dit ontkiem.<ref name="Takayama">{{Cite journal|title=Self-incompatibility in plants|journal=Annual Review of Plant Biology|volume=56|issue=1|pages=467–89|year=2005|doi=10.1146/annurev.arplant.56.032604.144249}}</ref> == Ontkieming van spore == Ontkieming kan ook verwys na die opkoms van selle uit rustende spore en die groei van sporele hifes of thalli vanaf spore in [[swamme]], [[alge]] en sommige plante. Kondia is ongeslagtelike voortplanting (voortplanting sonder die versmelting van gamete), spore van swamme wat onder spesifieke toestande ontkiem. 'n Verskeidenheid selle kan gevorm word uit die ontkiemdende konidia. Die mees algemene is kiembuise wat groei en ontwikkel tot hifes. Die aanvanklike vorming en daaropvolgende verlenging van die kiembuis in die fugus ''Aspergillus niger'' is in 3D vasgevang met behulp van holotomografie-mikroskopie. 'n Ander soort sel is 'n konidiale anastomoses buis; dit verskil van kiembuise deurdat dit dunner is, korter is, nie takke het nie, vertoon hoe dit groei en tuis teen mekaar is. Elke sel het 'n buisvormige vorm, maar die konidiale anastomose-buis vorm 'n brug wat versmelting tussen konidia moontlik maak..<ref>{{Cite journal|title=Conidial anastomosis fusion between Colletotrichum species|journal=Mycological Research|volume=108|issue=Pt 11|pages=1320–6|doi=10.1017/S0953756204000838}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Cell biology of conidial anastomosis tubes in Neurospora crassa|journal=Eukaryotic Cell|volume=4|issue=5|pages=911–9|doi=10.1128/EC.4.5.911-919.2005}}</ref> [[Lêer:3D-visualization_of_Aspergillus_niger_spore_germination.gif|duimnael|3D-visualisering van die ontkieming van ''Aspergillus niger'' spore. Hierdie beeld is geneem met behulp van holotomografie-mikroskopie]] === Rustende spore === In spore wat rus, behels ontkieming die kraak van die dik selwand van die rustende spoor. By kraak die dikwandige ''[[Zygosporangium]]'' byvoorbeeld oop en die [[sigospoor]] binne-in gee aanleiding tot die opkomende sporangioforie. In slymvorms verwys ontkieming na die opkoms van amoebiese selle uit die geharde spoor. Nadat die spoorwand gekraak is, behels verdere ontwikkeling [[seldeling]], maar nie noodwendig die ontwikkeling van 'n meersellige [[organisme]] nie (byvoorbeeld in die vrylewende [[amoebas]] van slymvorms). === Varings en mos === By plante soos bryofiete, varings en enkele ander ontkiem spore tot onafhanklike gametofiete. In die bryofiete (soos mos) ontkiem spore tot [[protonemata]], soortgelyk aan swamkappe, waaruit die [[gametofiet]] groei. By varings is die gametofiete klein, hartvormige protalli wat dikwels onder 'n volwasse plant met 'n spore-werpsel voorkom. === Bakterieë === Bakteriese spore kan eksospore of endospore wees, wat rustende strukture is wat deur 'n aantal verskillende [[bakterieë]] geproduseer word. Hulle het geen of baie lae metaboliese aktiwiteit en word gevorm as reaksie op ongunstige omgewingstoestande. Dit laat oorlewing toe en is nie 'n vorm van voortplanting nie. Onder geskikte omstandighede ontkiem die spoor om 'n belangrike bakterie te produseer. Endospore word binne die moedersel gevorm, en eksospore word aan die einde van die moedersel gevorm as 'n knop. == Liggestimuleerde ontkieming == Soos vroeër genoem, kan lig 'n omgewingsfaktor wees wat die ontkiemingsproses stimuleer. Die saad moet kan bepaal wanneer dit die perfekte tyd is om te ontkiem, en dit doen hulle deur omgewingsaanwysings op te spoor. Sodra die ontkieming begin, word die gestoorde voedingstowwe wat tydens rypwording opgehoop het, verteer, wat dan die uitbreiding van die sel en algehele groei ondersteun. Binne liggestimuleerde ontkieming is [[Phytochrome B]] (PHYB) die fotoreseptor wat verantwoordelik is vir die beginfases van ontkieming. Wanneer rooi lig aanwesig is, word PHYB omgeskakel in sy aktiewe vorm en beweeg dit van die [[sitoplasma]] na die kern waar dit die afbreek van PIF1 reguleer. PIF1, fitochroom-interaksie-faktor-1, reguleer ontkieming negatief deur die uitdrukking van [[proteïene]] te verhoog wat die sintese van gibberellien (GA), 'n belangrike hormoon in die ontkiemingsproses, onderdruk.<ref>{{Cite journal|title=Light-Mediated Hormonal Regulation of Plant Growth and Development|journal=Annual Review of Plant Biology|volume=67|pages=513–37|date=April 2016|doi=10.1146/annurev-arplant-043015-112252}}</ref> 'n Ander faktor wat ontkieming bevorder, is HFR1 wat op een of ander manier in die lig ophoop en onaktiewe heterodimere vorm met PIF1.<ref>{{Cite journal|title=Nitric oxide promotes light-initiated seed germination by repressing PIF1 expression and stabilizing HFR1|journal=Plant Physiology and Biochemistry|volume=123|pages=204–212|date=February 2018|doi=10.1016/j.plaphy.2017.11.012}}</ref> Alhoewel die presiese meganisme nie bekend is nie, speel [[stikstofoksied]] (NO) ook 'n rol in hierdie baan. NO word gebruik om die PIF1-geenuitdrukking te onderdruk en stabiliseer HFR1 op een of ander manier om die begin van ontkieming te ondersteun.<ref name=":0">{{Cite journal|title=Seed dormancy and germination|pages=R874–R878}}</ref> Bethke et all (2006) het slapende ''[[Arabidopsis]]''-sade aan NO gas blootgestel en binne die volgende vier dae het 90% van die sade die sluimering gebreek en ontkiem. Die skrywers het ook gekyk na hoe NO en GA die vakuoleringsproses van aleuronselle beïnvloed wat die beweging van voedingstowwe verteer. 'n NO mutant het gelei tot die inhibering van vakuolasie, maar toe GA later bygevoeg is, was die proses weer aktief, wat gelei het tot die oortuiging dat NO voor GA in die pad was. NO kan ook lei tot die afname in sensitiwiteit van ''Abscisic'' ''acid'' (ABA), 'n planthormoon wat grotendeels verantwoordelik is vir saad dormansie.<ref>{{Cite journal|title=The Arabidopsis aleurone layer responds to nitric oxide, gibberellin, and abscisic acid and is sufficient and necessary for seed dormancy|pages=1173–88}}</ref> Die balans tussen GA en ABA is belangrik. As ABA-vlakke hoër is as GA, dan lei dit tot dormante sade en wanneer GA-vlakke hoër is, ontkiem sade. Die oorskakeling tussen saad dormansie en ontkieming moet plaasvind op 'n tydstip wanneer die saad die beste kanse het om te oorleef, en 'n belangrike leidraad wat die proses van ontkieming van die saad en die algehele plantegroei begin, lig is. == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Verdere leesstof == * {{cite journal|vauthors=Rajjou L, Duval M, Gallardo K, Catusse J, Bally J, Job C, Job D|title=Seed germination and vigor|journal=Annual Review of Plant Biology|volume=63|issue=|pages=507–33|year=2012|pmid=22136565|doi=10.1146/annurev-arplant-042811-105550}} * {{cite book|title=Seed Germination: Theory and Practice|first1=Norman C.|last1=Deno|name-list-format=vanc|location=State College, PA|quote=An extensive study of the germination rates of a huge variety of seeds under different experimental conditions, including temperature variation and chemical environment|oclc=918148836}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Germination}} * [http://theseedsite.co.uk/seedsowing.html Sowing Seeds] A survey of seed sowing techniques. * [https://www.youtube.com/watch?v=XTZih16DUB4&hd=1 Germination time-lapse] ≈1 minute HD video of mung bean seeds germinating over 10 days. Hosted on [[YouTube]]. {{Normdata}} [[Kategorie:Plante]] pd0yh23fhqj1itd6w5l3srgryxayhwf 2890566 2890565 2026-04-06T10:32:48Z Oesjaar 7467 /* Saadplante */ Verbeter 2890566 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Sunflower_seedlings.jpg|duimnael|250x250px| [[Sonneblom]] saailing, drie dae na ontkieming]] '''Ontkieming''' is die proses waardeur 'n [[organisme]] uit 'n saad of soortgelyke struktuur groei. Die proses vind begin met die uitloop van 'n saailing van 'n [[saad]] van 'n [[Bedeksadiges|angiosperm]] of [[Naaksadiges|naaksadige]], die groei van 'n sporeling van 'n [[Spoor (plantkunde)|spoor]], soos die spore van [[Swam|Fungus]], varings, [[Bakterie|bakterieë]], en die groei van die stuifmeelbuis vanaf die [[Stuifmeel|stuifmeelkorrel]] van saadplante (''[[Spermatophyta]]''). == Saadplante == [[Lêer:Sprossenglas.JPG|duimnael|Ontkiemingshouer]] [[Lêer:Raapstelen_gekiemde_zaden_(Brassica_campestris_germinating_seeds).jpg|duimnael|250x250px|''Brassica campestris'' ontkiemende sade.]] [[File:Mung_bean_germination.ogv|regs|250x250px|Time lapse video of mung bean seeds germinating]] [[Lêer:Seed_Germination.png|duimnael|* Stap 1 - Die absorbsie van water maak dat die saad se huid breek.* Stap 2 - Die absorbsie van die saad se huid lei tot die ontwikkeling van die (1) kiemwortel, (2) blaartjie en (3) die saadlobbe.* Stap 3 - Dit is die finale stap in die ontkiemingsproses van die saad waar die saadlobbe vergroot en wat as't ware die blare word. Temperatuur moet op 'n optimale vlak behou word. <br />]] Saadontkieming hang beide af van interne en eksterne kondisies. Die meeste eksterne faktore sluit in: die regte [[temperatuur]], genoeg [[water]], genoeg [[suurstof]] en [[lug]], asook genoeg [[lig]] of donkerte. Suksesvolle ontkieming wissel tussen verskillende plantsoorte. Dit hang ook gewoonlik af van die enkele [[saad]] en word nouliks verbind met die ekologiese kondisies van die plant se natuurlike [[habitat]]. Sommige sade se toekomstige ontkieming word beïnvloed deur die omgewing gedurende die vormingstydperk; in meeste gevalle ondergaan hierdie sade dan 'n dormansie ('n tydperk van geen groei, maar steeds lewendig). * '''[[Water]]''' is nodig vir ontkieming. Volwasse sade is gewoonlik baie droog en moet groot hoeveelhede water inneem, relatief gelykstaande tot die gewig van die droë saad, voordat sellulêre metabolisme en groei kan voortgaan. Meeste sade het genoeg water nodig om klam te word, maar nie te veel sodat dit deurweek is met water nie. Die opneem van water deur die sade word absorbsie genoem, wat lei tot die swelling en breking van die vel se huid (boonste laag). Wanneer sade gevorm word, stoor meeste plante reservevoedsel in die saad, soos stysel, [[Proteïen|proteïene]] of olies. Hierdie voedselreserwes verskaf voeding aan die groeiende embrio. Wanneer die saad water opneem, word hidrolitiese [[ensieme]] geaktiveer wat dan die gestoorde voedingstowwe afbreek in metaboliese, nuttige [[chemikalieë]]. Nadat die saailing na vore kom uit die saadhuid en begin om wortel en blare te groei, raak die saailing se reserwevoedsel uitgeput; op hierdie stadium ontvang die saailing energie deur die proses van fotosintese om verder te kan groei en voortaan het die saailing 'n aanhoudende voorraad water nodig en lig nodig om te kan groei. * '''[[Suurstof]]''' word benodig vir die ontkieming van 'n saad vir die metaboliese proses.<ref>{{Cite journal|year=1962|title=Effects of Reduced Oxygen Tension on Germination and Seedling Growth|url=|pages=437–444}}</ref> Suurstof word gebruik in aërobiese [[respirasie]], die hoof bron van die saailing se [[energie]] totdat dit blare begin groei. Suurstof is 'n atmosferiese gas, wat gevind word in grondporieë voorkom; as 'n saad te diep geplant word in die [[grond]], of die water lê te diep bo-op die grond, kan die saad ontneem word van suurstof. Sommige sade het 'n ondeurdringbare saadhuid wat keer dat suurstof die saad kan bereik, wat 'n soort dormansie veroorsaak, en wat eers gebreek kan word wanneer die saad se huid genoeg afgeweer is, om [[gaswisseling]] en die opneem van water toe te laat van die omgewing. * '''[[Temperatuur]]''' affekteer die sellulêre metaboliese groeikoers. Saad van verskillende spesies en selfs saad van dieselfde plant ontkiem oor 'n wye reeks van temperature. Saad het gewoonlik binne 'n reeks van temperature waarbinne dit ontkiem, en sal nie bo of onder daardie reeks temperature ontkiem nie. Baie sade ontkiem teen temperature van 'n fraksie bo 16 - 24˚C (kamer temperatuur), terwyl ander sade net bo vriespunt ontkiem en ander sade ontkiem slegs as 'n reaksie tot veranderinge wat in die temperatuur plaasvind tussen warm en koud. Sommige sade ontkiem wanneer die grond koud is (-2 - 4˚C) en ander ontkiem weer wanneer die grond warm is (24 - 32˚C). Sommige saad vereis blootstelling aan koue temperature om dormansie te breek. Ander sade wat dormant verkeer sal weer nie ontkiem, selfs al raak die temperatuur in die omgewing gunstig. Sade wat afhanklik is van temperatuur om dormansie te eindig het 'n fisiologiese dormansie. Byvoorbeeld, saad wat die koue van die winter vereis word verhoed om te ontkiem totdat hulle water opgeneem het tydens herfs en koeler temperature ervaar. Koue stratifikasie is 'n proses wat die breek van dormansie insluit, 4˚C is koud genoeg om dormansie te breek vir meeste koue dormante sade. Sommige groepe, veral dié binne die familie van ''Ranunculaceae,'' het kondisies koeler as -5˚C nodig. Sommige sade sal slegs ontkiem na warm temperature gedurende 'n woudbrand, wat hul saadhuide sal oopkraak; dit is 'n tipe fisiese dormansie. Die mees algemene [[groente]] het optimale ontkiemingstemperature tussen 24 - 32˚C nodig, hoewel baie spesies (byvoorbeeld [[radyse]] en [[spinasie]]) kan ontkiem teen aansienlike laer temperature ontkiem, so laag as 4˚C, wat dit moontlik maak om hierdie sade in koeler klimate te laat groei. Subtropiese temperature lei tot kleiner volumes sade om te ontkiem en die proses neem ook langer. * '''[[Lig]]''' of '''donkerte''' kan 'n omgewingsfaktor wees vir ontkieming en is 'n tipe fisiologiese dormansie. Meeste sade word nie affekteer deur lig of donkerte nie, maar baie sade, insluitende spesies in woude, sal nie ontkiem totdat daar 'n opening verskyn waar lig ingelaat kan word nie. * Sommige sade moet deur 'n sekere proses gaan voordat dit gereed is vir ontkieming, sommige vereis die hitte van vuur, waar ander weer vir 'n periode moet week in water en sommige sade moet deur 'n dier se spysverteringskanaal beweeg voordat die saadhuid kan breek en die saailing gereed is om uit te kom. [[File:Sjb_whiskey_malt.jpg|skakel=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sjb_whiskey_malt.jpg|duimnael|250x250px|Mout{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} korrels (reeds ontkiem).]] === Dormansie === Sommige lewendige sade is dormant en benodig tyd, of 'n spesifieke kondisie in die omgewing om te verander voordat hulle kan ontkiem. Saad dormansie kan in verskillende dele van die saad geskied, byvoorbeeld, in die embrio; in ander gevalle is die saadhuid betrokke. Om dormansie te breek, behels die verandering in membrane, wat geïnisieer word deur dormansie-breek seine, dit kom gewoonlik voor binne gehidreerde sade. Faktore wat saad dormansie affekteer, sluit in die teenwoordigheid van sekere planthormone, veral absisiensuur, wat ontkieming aanmoedig, en , wat 'n saad se dormansie kan beëindig. Tydens brouery, kan gort sade behandel word met gibberellien, om die produksie van garsmout te verseker. === Saailing vestiging === In sommige gevalle, beteken die voorkoms van die kiemwortel die einde van ontkieming en die begin van die vestiging, 'n periode waar die reserwevoedsel gebruik word wat in die saad gestoor is. Ontkieming en vestiging is kritiese fases in 'n plant se leeftyd, wanneer hulle die mees kwesbaarste is vir besering, siektes of waternood.<ref name="Raven2">{{cite book|first1=Peter H|last1=Raven|first2=Ray Franklin|last2=Evert|first3=Susan E|last3=Eichhorn|name-list-format=vanc|title=Biology of Plants|url=https://archive.org/details/biologyofplants00rave_0|url-access=registration|edition=7th|publisher=W.H. Freeman and Company Publishers|year=2005|location=New York|pages=[https://archive.org/details/biologyofplants00rave_0/page/504 504–508]|isbn=978-0-7167-1007-3}}</ref> Die ontkiemingsproses kan as 'n aanduiding dien van fitotoksisiteit in grond. Die einde tussen verspreiding van sade en die voltooiing van vestiging kan so hoog wees dat baie spesies al aangepas het om groot getalle saad te produseer. == Ontkiemingstempo en ontkiemingskapasiteit == [[Lêer:Seedling_of_Eucalyptus.jpg|duimnael|Ontkieming van saailinge van [[eucalyptus]] drie dae nadat dit gesaai is.]] In [[landbou]] en [[tuinbou]], is die ontkiemingstempo die hoeveelheid saad van 'n spesifieke plantspesie, wat sal ontkiem oor 'n sekere tydperk. Dit is 'n maatstaf om ontkieming te meet binne 'n sekere tydspan en word gewoonlik uitgedruk in persentasie, byvoorbeeld 85% ontkiemingstempo dui aan dat 85 uit 100 sade moontlik sal ontkiem onder gunstige omstandighede tydens die ontkiemingsperiode. Die saad se ontkieming word bepaal deur die saad se genetiese komposisie, morfologiese eienskappe en omgewingsfaktore. Die ontkiemingstempo is nuttig om die hoeveelheid saad te bereken vir 'n sekere getal plante. Die ontkiemingstempo is dus die tyd wat dit neem vir die saad vandat dit gesaai is om te ontkiem. Aan die ander kant is die getal saad wat nodig is om ontkieming in 'n populasie te laat plaasvind, word na verwys as ontkiemingskapasiteit. === Herstel van DNA skade === Die kwaliteit van saad verswak met ouderdom, aangesien dit verband hou met die opeenhoping van genome skade.<ref name="pmid25750428">{{Cite journal|title=The importance of safeguarding genome integrity in germination and seed longevity|journal=Journal of Experimental Botany|volume=66|issue=12|pages=3549–58|date=June 2015|doi=10.1093/jxb/erv080}}</ref> Tydens ontkieming, word herstelprosesse aktiveer om na skade om te sien in die DNA.<ref name="pmid11321247">{{Cite journal|title=The alkaline single-cell gel electrophoresis/comet assay: a way to study DNA repair in radicle cells of germinating Vicia faba|journal=Folia Biologica|volume=47|issue=2|pages=50–4|doi=}}</ref> In die besonder kan enkel- en dubbelstring breuke in DNA, herstel word.<ref name="pmid20584150">{{Cite journal|title=A plant DNA ligase is an important determinant of seed longevity|journal=The Plant Journal|volume=63|issue=5|pages=848–60|date=September 2010|doi=10.1111/j.1365-313X.2010.04285.x}}</ref> Die DNA-skade-kontrolepunt kinase OTM speel 'n belangrike rol in die integrasie van vordering deur ontkieming met herstelreaksies op die DNA-skade wat in ou saad opgehoop is.<ref name="pmid27503884">{{Cite journal|title=DNA damage checkpoint kinase ATM regulates germination and maintains genome stability in seeds|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=113|issue=34|pages=9647–52|date=August 2016|doi=10.1073/pnas.1608829113}}</ref> === Ontkieming in dikotiele === [[Lêer:Stages_of_germination_in_pea_plants.svg|duimnael|Die fases van ontkieming van 'n ertjieplant. A - Die saadhuid B - Kiemwortel C - Primêre wortel D - Sekondêre wortel E - Saadlob F - Blaartjie G - Blaar H - Wortel]] Die deel van die plant wat eerste uitkom by die saad is die embrioniese wortel, wat ook die kiemwortel of primêre wortel genoem word. Dit help die saailing om te anker in die grond en om te begin om water te absorbeer. Nadat die wortels water absorbeer, kom daar 'n embrioniese loot uit die saad. Hierdie loot bestaan uit drie hoofdele: die saadlobbe (saadblare), die gedeelte van die lote onder die saadlobbe (hipokotiel), en die snit bo die saadlobbe (epokotiel). ==== Epigeal ==== By '''epigeale ontkieming''' (of epigeuse ontkieming) verleng die [[hipokotiel]] en vorm 'n haak, en trek eerder as om die saadlobbe en die apikale meristem deur die grond te stoot. Sodra dit na die oppervlak kom, trek dit die saadlobbiges reguit en trek die punt van die groeiende saailinge in die lug. [[Boontjies]], tamarind en [[papaja]] is voorbeelde van plante wat op hierdie manier ontkiem. ==== Hypogeal ==== Ontkieming kan ook geskied deur '''hipogeale ontkieming''' (of hipogeuse ontkieming), waar die epikotiel verleng en die haak vorm. In hierdie tipe ontkieming bly die saadlobbe onder die grond waar hulle uiteindelik ontbind. [[Ertjies]] en [[mango]] ontkiem byvoorbeeld op hierdie manier.<br /> === Ontkieming by eensaadlobbiges === In eensaadlobbige sade word die embrio se kiemwortel en saadlobbe onderskeidelik bedek met 'n coleorhiza en koleoptiel. Die coleorhiza is die eerste deel wat uit die saad groei, gevolg deur die kiemwortel. Die koleoptiel word dan deur die grond opgestoot totdat dit die oppervlak bereik. Daar hou dit dan op om te verleng en die eerste blare verskyn === Vroeë ontkieming === Wanneer 'n saad ontkiem sonder om al vier die stadiums van saadontwikkeling te ondergaan, dit wil sê bolvormige, hartvorm, torpedovorm en 'n saadlobbige stadium, staan ​​dit bekend as 'n ontkiemende ontkieming. == Stuifmeelontkieming == Nog 'n ontkiemingsgebeurtenis gedurende die lewensiklus van gimnosperme en blomplante is die ontkieming van 'n stuifmeelkorrel na [[bestuiwing]]. Soos sade, word stuifmeelkorrels baie ontwater voordat dit vrygestel word om die verspreiding van een plant na 'n ander te vergemaklik. Dit bestaan ​​uit 'n beskermende laag wat verskillende selle bevat (tot 8 in gimnosperme, 2-3 in blomplante). Een van hierdie selle is 'n buissel. Sodra die stuifmeelkorrel op die stigma van 'n ontvanklike blom beland (of 'n vroulike keël in gimnosperme), neem dit water op en ontkiem. Stuifmeelontkieming word vergemaklik deur hidrasie op die stigma, asook deur die struktuur en fisiologie van die stigma en styl. Stuifmeel kan ook veroorsaak word om ''in vitro'' te ontkiem (in 'n petriskottel of proefbuis).<ref name="Martin">{{Cite journal|title=In vitro measurement of pollen tube growth inhibition|pages=924–5}}</ref><ref name="Pfahler">{{Cite journal|title=In vitro germination characteristics of maize pollen to detect biological activity of environmental pollutants|pages=125–32}}</ref> Tydens ontkieming strek die buissel in 'n stuifmeelbuis. In die blom groei die stuifmeelbuis dan na die ovule waar dit die sperm wat in die stuifmeelkorrel geproduseer word, vir bemesting lei. Die ontkiemde stuifmeelkorrel met sy twee spermselle is die volwasse manlike mikrogametofiet van hierdie plante. === Onaanpasbaarheid === Aangesien die meeste plante beide manlike en vroulike geslagsorgane in hul blomme dra, is die risiko groot vir selfbestuiwing en inteling. Sommige plante gebruik die beheer van stuifmeelontkieming as 'n manier om hierdie selfbestuiwing te voorkom. Ontkieming en groei van die stuifmeelbuis behels molekulêre sein tussen stigma en stuifmeel. By selfverenigbaarheid met plante kan die stigma van sekere plante molekulêre stuifmeel van dieselfde plant herken en voorkom dat dit ontkiem.<ref name="Takayama">{{Cite journal|title=Self-incompatibility in plants|journal=Annual Review of Plant Biology|volume=56|issue=1|pages=467–89|year=2005|doi=10.1146/annurev.arplant.56.032604.144249}}</ref> == Ontkieming van spore == Ontkieming kan ook verwys na die opkoms van selle uit rustende spore en die groei van sporele hifes of thalli vanaf spore in [[swamme]], [[alge]] en sommige plante. Kondia is ongeslagtelike voortplanting (voortplanting sonder die versmelting van gamete), spore van swamme wat onder spesifieke toestande ontkiem. 'n Verskeidenheid selle kan gevorm word uit die ontkiemdende konidia. Die mees algemene is kiembuise wat groei en ontwikkel tot hifes. Die aanvanklike vorming en daaropvolgende verlenging van die kiembuis in die fugus ''Aspergillus niger'' is in 3D vasgevang met behulp van holotomografie-mikroskopie. 'n Ander soort sel is 'n konidiale anastomoses buis; dit verskil van kiembuise deurdat dit dunner is, korter is, nie takke het nie, vertoon hoe dit groei en tuis teen mekaar is. Elke sel het 'n buisvormige vorm, maar die konidiale anastomose-buis vorm 'n brug wat versmelting tussen konidia moontlik maak..<ref>{{Cite journal|title=Conidial anastomosis fusion between Colletotrichum species|journal=Mycological Research|volume=108|issue=Pt 11|pages=1320–6|doi=10.1017/S0953756204000838}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Cell biology of conidial anastomosis tubes in Neurospora crassa|journal=Eukaryotic Cell|volume=4|issue=5|pages=911–9|doi=10.1128/EC.4.5.911-919.2005}}</ref> [[Lêer:3D-visualization_of_Aspergillus_niger_spore_germination.gif|duimnael|3D-visualisering van die ontkieming van ''Aspergillus niger'' spore. Hierdie beeld is geneem met behulp van holotomografie-mikroskopie]] === Rustende spore === In spore wat rus, behels ontkieming die kraak van die dik selwand van die rustende spoor. By kraak die dikwandige ''[[Zygosporangium]]'' byvoorbeeld oop en die [[sigospoor]] binne-in gee aanleiding tot die opkomende sporangioforie. In slymvorms verwys ontkieming na die opkoms van amoebiese selle uit die geharde spoor. Nadat die spoorwand gekraak is, behels verdere ontwikkeling [[seldeling]], maar nie noodwendig die ontwikkeling van 'n meersellige [[organisme]] nie (byvoorbeeld in die vrylewende [[amoebas]] van slymvorms). === Varings en mos === By plante soos bryofiete, varings en enkele ander ontkiem spore tot onafhanklike gametofiete. In die bryofiete (soos mos) ontkiem spore tot [[protonemata]], soortgelyk aan swamkappe, waaruit die [[gametofiet]] groei. By varings is die gametofiete klein, hartvormige protalli wat dikwels onder 'n volwasse plant met 'n spore-werpsel voorkom. === Bakterieë === Bakteriese spore kan eksospore of endospore wees, wat rustende strukture is wat deur 'n aantal verskillende [[bakterieë]] geproduseer word. Hulle het geen of baie lae metaboliese aktiwiteit en word gevorm as reaksie op ongunstige omgewingstoestande. Dit laat oorlewing toe en is nie 'n vorm van voortplanting nie. Onder geskikte omstandighede ontkiem die spoor om 'n belangrike bakterie te produseer. Endospore word binne die moedersel gevorm, en eksospore word aan die einde van die moedersel gevorm as 'n knop. == Liggestimuleerde ontkieming == Soos vroeër genoem, kan lig 'n omgewingsfaktor wees wat die ontkiemingsproses stimuleer. Die saad moet kan bepaal wanneer dit die perfekte tyd is om te ontkiem, en dit doen hulle deur omgewingsaanwysings op te spoor. Sodra die ontkieming begin, word die gestoorde voedingstowwe wat tydens rypwording opgehoop het, verteer, wat dan die uitbreiding van die sel en algehele groei ondersteun. Binne liggestimuleerde ontkieming is [[Phytochrome B]] (PHYB) die fotoreseptor wat verantwoordelik is vir die beginfases van ontkieming. Wanneer rooi lig aanwesig is, word PHYB omgeskakel in sy aktiewe vorm en beweeg dit van die [[sitoplasma]] na die kern waar dit die afbreek van PIF1 reguleer. PIF1, fitochroom-interaksie-faktor-1, reguleer ontkieming negatief deur die uitdrukking van [[proteïene]] te verhoog wat die sintese van gibberellien (GA), 'n belangrike hormoon in die ontkiemingsproses, onderdruk.<ref>{{Cite journal|title=Light-Mediated Hormonal Regulation of Plant Growth and Development|journal=Annual Review of Plant Biology|volume=67|pages=513–37|date=April 2016|doi=10.1146/annurev-arplant-043015-112252}}</ref> 'n Ander faktor wat ontkieming bevorder, is HFR1 wat op een of ander manier in die lig ophoop en onaktiewe heterodimere vorm met PIF1.<ref>{{Cite journal|title=Nitric oxide promotes light-initiated seed germination by repressing PIF1 expression and stabilizing HFR1|journal=Plant Physiology and Biochemistry|volume=123|pages=204–212|date=February 2018|doi=10.1016/j.plaphy.2017.11.012}}</ref> Alhoewel die presiese meganisme nie bekend is nie, speel [[stikstofoksied]] (NO) ook 'n rol in hierdie baan. NO word gebruik om die PIF1-geenuitdrukking te onderdruk en stabiliseer HFR1 op een of ander manier om die begin van ontkieming te ondersteun.<ref name=":0">{{Cite journal|title=Seed dormancy and germination|pages=R874–R878}}</ref> Bethke et all (2006) het slapende ''[[Arabidopsis]]''-sade aan NO gas blootgestel en binne die volgende vier dae het 90% van die sade die sluimering gebreek en ontkiem. Die skrywers het ook gekyk na hoe NO en GA die vakuoleringsproses van aleuronselle beïnvloed wat die beweging van voedingstowwe verteer. 'n NO mutant het gelei tot die inhibering van vakuolasie, maar toe GA later bygevoeg is, was die proses weer aktief, wat gelei het tot die oortuiging dat NO voor GA in die pad was. NO kan ook lei tot die afname in sensitiwiteit van ''Abscisic'' ''acid'' (ABA), 'n planthormoon wat grotendeels verantwoordelik is vir saad dormansie.<ref>{{Cite journal|title=The Arabidopsis aleurone layer responds to nitric oxide, gibberellin, and abscisic acid and is sufficient and necessary for seed dormancy|pages=1173–88}}</ref> Die balans tussen GA en ABA is belangrik. As ABA-vlakke hoër is as GA, dan lei dit tot dormante sade en wanneer GA-vlakke hoër is, ontkiem sade. Die oorskakeling tussen saad dormansie en ontkieming moet plaasvind op 'n tydstip wanneer die saad die beste kanse het om te oorleef, en 'n belangrike leidraad wat die proses van ontkieming van die saad en die algehele plantegroei begin, lig is. == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Verdere leesstof == * {{cite journal|vauthors=Rajjou L, Duval M, Gallardo K, Catusse J, Bally J, Job C, Job D|title=Seed germination and vigor|journal=Annual Review of Plant Biology|volume=63|issue=|pages=507–33|year=2012|pmid=22136565|doi=10.1146/annurev-arplant-042811-105550}} * {{cite book|title=Seed Germination: Theory and Practice|first1=Norman C.|last1=Deno|name-list-format=vanc|location=State College, PA|quote=An extensive study of the germination rates of a huge variety of seeds under different experimental conditions, including temperature variation and chemical environment|oclc=918148836}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Germination}} * [http://theseedsite.co.uk/seedsowing.html Sowing Seeds] A survey of seed sowing techniques. * [https://www.youtube.com/watch?v=XTZih16DUB4&hd=1 Germination time-lapse] ≈1 minute HD video of mung bean seeds germinating over 10 days. Hosted on [[YouTube]]. {{Normdata}} [[Kategorie:Plante]] 63iktpb7n54m9xv69q87cqxueeuj7vs 0 310832 2890498 2618620 2026-04-06T09:59:56Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890498 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Erwin Mortier | beeld = Erwinmortier675.jpg | onderskrif = Erwin Mortier | geboortedatum = {{geboortedatum en ouderdom|1965|11|28}} | geboorteplek = Nevele, [[België]] | sterfdatum = | sterfplek = | beroep = [[skrywer]], [[digter]], essayis | eggenoot = Lieven Vandenhaute (laat 1980's—tans)<ref name="AKO">[http://www.nieuwsblad.be/SportWereld/cnt/KB2HR1JC Erwin Mortier eerste Vlaming in 20 jaar die AKO Literatuurprijs wint] ''Het Nieuwsblad'' 12 November 2009</ref> }} '''Erwin Mortier''' (gebore [[28 November]] [[1965]]) is 'n [[Vlaminge|Vlaamse]] [[skrywer]]. Hy het groot geword in Hansbeke en verhuis later na [[Gent]] waar hy dié stad se stadsdigter word (2005–2006).<ref>[http://www.nieuwsblad.be/article/detail.aspx?articleid=GDGBM2A2 Erwin Mortier wordt nieuwe stadsdichter] ''Het Nieuwsblad'' 14 Januarie 2005</ref> Hy het rubrieke geskryf vir [[koerant]]e soos ''De Morgen'' en reeds verskeie [[roman]]s gepubliseer. == Werke == === Romans === * ''Marcel'' (1999), bekroon met die debuutprijs 2000 * ''Mijn tweede huid'' (2000) * ''Sluitertijd'' (2002) (ook as luisterboek, voorgelees deur Mortier self) * ''Alle dagen samen'' (2004) * ''Godenslaap'' (2008) - in [[Afrikaans]] uit die Nederlands vertaal deur [[Fanie Olivier]] as ''Wanneer gode slaap'' en uitgegee deur [[Protea Boekhuis]] (2020).<ref>https://proteaboekwinkel.com/index.php/wanneer-gode-slaap.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811070408/https://proteaboekwinkel.com/index.php/wanneer-gode-slaap.html |date=11 Augustus 2020 }} Opgespoor en besoek op 5 Augustus 2020</ref> * ''De spiegelingen'' (2014) *''De onbevlekte'' (2020) === Gedigte === * ''Vergeten licht'', J.M. Meulenhoff-uitgewery, 2000. * ''Uit één vinger valt men niet. Gedichten bij foto's van Lieve Blancquaert'', [[De Bezige Bij]], 2005. * ''Voor de Stad en de Wereld'', De Slegte, 2006.<ref>{{cite web|url=http://www.nieuwsblad.be/article/detail.aspx?articleid=GQNT1IM9|title=De Slegte geeft nieuwe dichtbundel stadsdichter Erwin Mortier uit|date=2 Junie 2006|work=Het Nieuwsblad}}</ref> * ''Stadsgedichten 2005–2006'', Stad [[Gent]] en Poëziecentrum vzw, 2007. === Gebundelde essays en andere === * ''Pleidooi voor de zonde'', De Bezige Bij, 2003. * ''Naar nergens smaken. Schrijverscredo'', Literarte, 2005. * ''Avonden op het landgoed. Op reis met [[Gerard Reve]]'', De Bezige Bij, 2007. * ''Afscheid van Congo, met Jef Geeraerts terug naar de evenaar'', De Bezige Bij, 2010. * ''Gestameld liedboek - Moedergetijden'', De Bezige Bij, 2011. * ''Slaap ons in. Monologen bij Beethovens muziek voor Goethe's tragedie 'Egmont' '', [S.l., 2012] * ''Passions Humaines'', Toneelstuk saam met Guy Cassiers, 2015. * ''Omtrent Liefde en Dood - Een afscheid'', De Bezige Bij, 2017. === Vertalings === In die oorsig van [[2014]], die 100 ste herdenking van die begin van die [[Eerste Wêreldoorlog]], vertaal Mortier drie Engelse werke, bestaande uit getuienisse van oorlogsverpleegsters en andere uit die periode. * ''Het kielzog van de oorlog'', deur die Amerikaanse verpleegster Ellen N. La Motte - 1916 - vertaling 2009. * ''Verboden gebied'', deur die Amerikaanse verpleegster Mary Borden - 1929 - vertaling 2011. * ''Dagboek zonder data'', deur die Britse vrywilliger Enid Bagnold - 1917 - vertaling 2012. In 2013 voltooi hy die vertaling van ''Between the Acts'' van [[Virginia Woolf]], met as Nederlandse titel ''Tussen de bedrijven''. == Benoemings == * Libris Literatuur Prijs en die [[Gouden Uil]] vir ''Mijn tweede huid'' * AKO-Literatuurprijs vir ''Sluitertijd'' * ''Independent Foreign Fiction Prize'' vir ''While the Gods Were Sleeping'' (Wanneer gode slaap) == Toekennings == Mortier behaal verskeie letterkundige pryse vir sy werk, insluitende: * 1999 – ''Seghers-Literatuurprijs'' (Gerard Walschapprijs) vir ''Marcel'' * 2000 – ''Rabobank Lenteprijs voor Literatuur'' vir ''Groeten uit Nieuwvliet'' * 2000 – ''Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs''<ref>[https://web.archive.org/web/20050425225313/http://oasis.leidenuniv.nl/host/mnl/prijs/hgt2000.htm Juryrapport]</ref> * 2000 – Debutantenprijs vir ''Marcel'' * 2000 – [[Gouden Ezelsoor]] vir ''Marcel'' * 2002 – Cees Buddingh'-prijs vir ''Vergeten Licht'' * 2009 – Tzumprijs voor de beste literaire zin uit ''Godenslaap'' * 2009 – AKO Literatuurprijs vir ''Godenslaap''<ref>{{cite web|url=http://www.telegraaf.nl/binnenland/5292401/__Erwin_Mortier_wint_Literatuurprijs__.html?p=2,1|title=Erwin Mortier wint AKO Literatuurprijs 2009|date=10 November 2009|work=[[De Telegraaf]]}}</ref> * 2012 – Else Otten-Preis vir ''Götterschlaf,'' die Duitse vertaling is deur Christiane Kuby. * 2013 – Prix du meilleur livre étranger vir die Franse vertaling ''Psaumes balbutiés,'' deur Marie Hooghe-Stassen van ''Gestameld liedboek - Moedergetijden'', in die kategorie essay.<ref>{{cite web|first=Ellen |last=Maerevoet |url=http://www.deredactie.be/permalink/1.1779274 |title=Erwin Mortier wint ''Prix du meilleur livre étranger''|publisher=redactie.be|date= 15 November 2013}}</ref> Mortier het oorlogsprosa deur Ellen N. La Motte, Mary Borden en Enid Bagnold in [[Nederlands]] vertaal en die eerste Nederlandse vertaling van [[Virginia Woolf]] se ''Between the Acts'' geskryf. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons category}} * [http://www.erwinmortier.be/ Persoonlike webwerf] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mortier, Erwin}} [[Kategorie:Geboortes in 1965]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Vlaamse skrywers]] 2hikj3we7xpn4yrc62lfnwhr43zpu8n 0 311007 2890357 2250529 2026-04-06T05:27:05Z Psubhashish 38056 vid + 2890357 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Taal |naam=Rajasthani |inheemsenaam=राजस्थानी, Rājasthānī |uitspraak= |familiekleur=Indo-Europees |state={{vlagland|Indië}} |streek=[[Suid-Asië]] |sprekers=50 miljoen<ref>{{en}} {{cite web|title=Scheduled Languages in descending order of speaker's strength – 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language-2011/Statement-1.pdf|publisher=Registrateur-generaal en sensuskommissaris van Indië|date=29 Junie 2018|accessdate=7 Julie 2018}}</ref> |rang= |skrif=[[Devanagari]] |fam1=[[Indo-Europese tale|Indo-Europees]] |fam2=[[Indo-Irannese tale|Indo-Irannees]] |fam3=[[Indo-Ariese tale|Indo-Aries]] |fam4=[[Wes-Indo-Ariese tale|Wes-Indo-Aries]] |fam5=Rajasthani-Marwari |nasie= |agentskap= |iso1=|iso2=raj|iso3=raj | lc1 = bgq | ld1 = Bagri | lc2 = gda | ld2 = Gade Lohar | lc3 = gju | ld3 = Gujari | lc4 = mki | ld4 = Dhatki | lc5 = mup | ld5 = Malvi | lc6 = wbr | ld6 = Wagdi | lc7 = hoj | ld7 = Hadothi | lc8 = lmn | ld8 = Lambadi | lc9 = lrk | ld9 = Loarki | lc10 = noe | ld10 = Nimadi |kaart=[[Lêer:Indoarische Sprachen Gruppen.png|250px|Indo-Ariese tale in Suid-Asië]] }} [[File:OpenSpeaks-Lmn-Lambadi-Meghavath Sathish-Nenavath Mohan-Problems for not Having Aadhaar.webm |thumb|Twee jong Lambada-mans van Telangana wat in Lambadi, ’n Rajasthani-taal, in 2019 gesels]] '''Rajasthani''' (राजस्थानी, ''Rājasthānī'') verwys na 'n groep [[Indo-Ariese tale]] en [[dialek]]te wat veral in die [[Federale staatsvorm van Indië|Indiese deelstaat]] [[Rajasthan]] en aangrensende gebiede van [[Haryana]], [[Punjab, Indië|Punjab]], [[Gujarat]] en [[Madhya Pradesh]] in [[Indië]] gebesig word. In die Pakistanse provinsies [[Sindh]] en [[Punjab, Pakistan|Punjab]] word ook Rajasthani gebesig.<ref>{{en}} Census of India, 2001. Rajasthan. New Delhi: Government Press</ref> Rajasthani word deur sowat 50 miljoen mense gebesig. Op watter wyse Rajasthani van [[Hindi]] verskil is omstrede, al is vir die erkenning van Rajasthani as 'n eie taal deur die Indiese regering gepleit. Rajasthani is nou verwant aan [[Marwari]]. Rajasthani is al as 'n dialek van Hindi beskou. Reeds aan die begin van die 20ste eeu het [[Taalkunde|taalkundiges]] dit as 'n taal op sy eie beskou. Later het taalkundiges saamgestem dat Rajasthani eintlik 'n groep dialekte is of selfs 'n groep geografies aangrensende en nou verwante tale, waardeur dit ook as 'n taalgroep beskou kan word. Rajasthani het geen amptelike standaardisering ondergaan nie en word gekenmerk deur 'n dialekkontinuum wat byvoorbeeld die aangrensende [[Gujarati]], [[Bhili]] en Hindi insluit. Die hoofddialek of taal [[Marwari]] is die mees gebesigte dialek of taal van Rajasthani. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Rajasthani language}} {{Indiësaadjie}} {{Taalsaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Indo-Ariese tale]] [[Kategorie:Tale van Indië]] 36npl4hui5gs75ymx0n3jnvw582ee9c 2890466 2890357 2026-04-06T08:30:29Z SpesBona 2720 Opruim 2890466 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Taal |naam=Rajasthani |inheemsenaam=राजस्थानी, Rājasthānī |uitspraak= |familiekleur=Indo-Europees |state={{vlagland|Indië}} |streek=[[Suid-Asië]] |sprekers=50 miljoen<ref>{{en}} {{cite web|title=Scheduled Languages in descending order of speaker's strength – 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language-2011/Statement-1.pdf|publisher=Registrateur-generaal en sensuskommissaris van Indië|date=29 Junie 2018|accessdate=7 Julie 2018}}</ref> |rang= |skrif=[[Devanagari]] |fam1=[[Indo-Europese tale|Indo-Europees]] |fam2=[[Indo-Irannese tale|Indo-Irannees]] |fam3=[[Indo-Ariese tale|Indo-Aries]] |fam4=[[Wes-Indo-Ariese tale|Wes-Indo-Aries]] |fam5=Rajasthani-Marwari |nasie= |agentskap= |iso1=|iso2=raj|iso3=raj | lc1 = bgq | ld1 = Bagri | lc2 = gda | ld2 = Gade Lohar | lc3 = gju | ld3 = Gujari | lc4 = mki | ld4 = Dhatki | lc5 = mup | ld5 = Malvi | lc6 = wbr | ld6 = Wagdi | lc7 = hoj | ld7 = Hadothi | lc8 = lmn | ld8 = Lambadi | lc9 = lrk | ld9 = Loarki | lc10 = noe | ld10 = Nimadi |kaart=[[Lêer:Indoarische Sprachen Gruppen.png|250px|Indo-Ariese tale in Suid-Asië]] }} '''Rajasthani''' (राजस्थानी, ''Rājasthānī'') verwys na 'n groep [[Indo-Ariese tale]] en [[dialek]]te wat veral in die [[Federale staatsvorm van Indië|Indiese deelstaat]] [[Rajasthan]] en aangrensende gebiede van [[Haryana]], [[Punjab, Indië|Punjab]], [[Gujarat]] en [[Madhya Pradesh]] in [[Indië]] gebesig word. In die Pakistanse provinsies [[Sindh]] en [[Punjab, Pakistan|Punjab]] word ook Rajasthani gebesig.<ref>{{en}} Census of India, 2001. Rajasthan. New Delhi: Government Press</ref> Rajasthani word deur sowat 50 miljoen mense gebesig. Op watter wyse Rajasthani van [[Hindi]] verskil is omstrede, al is vir die erkenning van Rajasthani as 'n eie taal deur die Indiese regering gepleit. Rajasthani is nou verwant aan [[Marwari]]. [[Lêer:OpenSpeaks-Lmn-Lambadi-Meghavath Sathish-Nenavath Mohan-Problems for not Having Aadhaar.webm|duimnael|links|Twee jong Lambada-mans van [[Telangana]] wat in Lambadi, 'n Rajasthani-[[dialek]], met mekaar gesels]] Rajasthani is al as 'n dialek van Hindi beskou. Reeds aan die begin van die 20ste eeu het [[Taalkunde|taalkundiges]] dit as 'n taal op sy eie beskou. Later het taalkundiges saamgestem dat Rajasthani eintlik 'n groep dialekte is of selfs 'n groep geografies aangrensende en nou verwante tale, waardeur dit ook as 'n taalgroep beskou kan word. Rajasthani het geen amptelike standaardisering ondergaan nie en word gekenmerk deur 'n dialekkontinuum wat byvoorbeeld die aangrensende [[Gujarati]], [[Bhili]] en Hindi insluit. Die hoofddialek of taal [[Marwari]] is die mees gebesigte dialek of taal van Rajasthani. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Rajasthani language}} {{Indiësaadjie}} {{Taalsaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Indo-Ariese tale]] [[Kategorie:Tale van Indië]] 56bkoowp1t225khmxh4l68ukt5vae2x 100 367656 2890348 2882360 2026-04-05T23:02:47Z BurgertB 2401 Bygewerk 2890348 wikitext text/x-wiki {| | {{nowrap|'''2 April'''}} || [[Volmaan]] |- | {{nowrap|'''7 April'''}} || [[Maan]] by [[apogeum]] |- | {{nowrap|'''17 April'''}} || Donkermaan |- | {{nowrap|'''19 April'''}} || Maan by [[perigeum]] |- | {{nowrap|'''22 April'''}} || Hoogtepunt van [[Lyrides]]-[[meteoorreën]] |- | {{nowrap|'''24 April'''}} || [[Venus]] net ná sonsondergang naby [[Plejades (sterreswerm)|Sewe Susters]] (Plejades) en [[Uranus]] |- | {{nowrap|'''25 April'''}} || Internasionale Sterrekundedag |} kvyl69m1sg89ymlul0wl2m41pdv0qe3 0 368777 2890128 2831435 2026-04-05T12:09:36Z CommonsDelinker 1161 Administrateur [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] vervang "Bandeira_CPa.png" met "Bandeira_de_Carmo_do_Paranaíba,_MG.png" omrede: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) 2890128 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Nordiske-flag.jpg|duimnael|Noordse vlae, v.l.n.r.: [[Finland]], [[Ysland]], [[Noorweë]], [[Swede]] en [[Denemarke]].]] [[Lêer:Nordic cross flags of Northern Europe 2019.svg|duimnael|’n Seleksie van amptelike, Skandinawiese kruisvlae in gebruik in Noord-Europa.<br />'''Groter vlae, v.l.n.r.:''' [[Ysland]], [[Faroëreilande]], [[Denemarke]], [[Noorweë]], [[Swede]], [[Finland]];<br />'''Kleiner vlae, v.l.n.r.:''' [[Barra]], [[Suid-Uist]], [[Wes-Riding van Yorkshire|Yorkshire Wes-Riding, VK]] (histories), [[Orkney, Skotland|Orkney]], [[Shetland]], [[Skone]], [[Åland]], [[Pärnu (munisipaliteit)|Pärnu]], [[Setomaa]] (etnies), [[Wepse]] (etnies).]] Die '''Skandinawiese kruis''' is enigeen van verskeie vlae waarop die ontwerp van die '''Noordse of Skandinawiese kruis''', ’n kruissimbool op ’n reghoekige veld waarvan die middel van die kruis na die vlagpaalkant geskuif is, voorkom. Alle onafhanklike Noordse lande het in die moderne tyd sulke vlae aanvaar, en hoewel die Skandinawiese kruis so genoem is weens sy gebruik in die nasionale vlae van die Skandinawiese volke, word die term universeel deur vlagkundiges gebruik in verwysing na die vlae van die Noordse lande maar ook na ander vlae met soortgelyke ontwerpe.<ref>{{en}} [http://www.enchantedlearning.com/geography/flags/scancross.shtml EnchantedLearning.com]<br />{{de}} [http://tmg110.tripod.com/scan_cross.htm Historiese vlae van die wêreld: Die Skandinawiese kruis]; Eric Inglefield: "Fahnen und Flaggen" (in Duits vertaal deur Dagmar Hahn), Delphin Verlag, München 1986, bl. 16</ref> Die skuinskruis staan ook bekend as die Kruis van Sint Filippus die Apostel, wat nie in [[Skandinawië]] nie, maar eerder in [[Griekeland]], [[Frigië]] en [[Sirië]] gepredik het. Die kruis stel die [[Christendom]] voor,<ref name="Jeroen Temperman">{{en}} {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Khag6tbsIn4C&pg=PA88 |author=Jeroen Temperman |title=State Religion Relationships and Human Rights Law: Towards a Right to Religiously Neutral Governance |page=88 |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |quote=Talle oorwegend Christelike state vertoon ’n kruis op hul nasionale vlag as verteenwoordigend van die Christendom. Skandinawiese of noordse kruise op die vlae van die Noordse lande – Denemarke, Finland, Ysland, Noorweë en Swede – verteenwoordig ook die Christendom |accessdate=31 Desember 2007}}</ref><ref name="Carol A. Foley">{{en}} {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=WV7ag4EpHF8C&pg=PA10 |author=Carol A. Foley |title=The Australian Flag: Colonial Relic or Contemporary Icon |publisher=William Gaunt & Sons |quote=Die Christelike kruis is byvoorbeeld een van die algemeen gebruikte simbole ter wêreld en talle Europese lande, soos die Verenigde Koninkryk, Noorweë, Swede, Finland, Denemarke, Ysland, Griekeland en Switserland het die Christelike kruis aanvaar en behou op nul nasionale vlae |accessdate=31 Desember 2007}}</ref><ref name="Andrew Evans">{{en}} {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9_GfdBAASUQC&pg=PA27 |author=Andrew Evans |title=Iceland |publisher=Bradt |quote=Volgens oorlewering het ’n rooi doek met ’n wit kruis uit die lug geval ten tyde van die 13de eeuse Waldemarslag, waarna die Dene die oorwinning geniet het. As kenteken van goddelike reg het Denemarke sy kruis in die ander Skandinawiese lande waar hy regeer het, vertoon en soos elke volk onafhanklikheid verkry het, het hulle ook die Christelike simbool geïnkorporeer |accessdate=31 Desember 2007}}</ref> en die kenmerkende skuif van die middel na die vlagpaalkant is vroeg-modern en is op 11 Junie 1748 vir die eerste maal beskryf as die Deense burgerlike vaandel vir handelskepe, waar gespesifiseer is dat die skuif van die kruis na die vlagpaalkant soos volg moet wees: “die eerste twee velde moet vierkantig wees en die buitenste velde moet {{frac|6|4}} van daardie lengte wees.” Die Deense ontwerp is aanvaar vir die vlae van [[Vlag van Noorweë|Noorweë]] (burgerlike vaandel 1821) en [[Vlag van Swede|Swede]] (1906) wat albei afgelei is van ’n algemene vaandel wat gedurende die [[Unie tussen Swede en Noorweë]] tussen 1818 en 1844 gebruik is, asook [[Vlag van Ysland|Ysland]] (1915) en [[Vlag van Finland|Finland]] (1917); sommige onderafdelings van hierdie lande het dit ook as inspirasie vir hul vlae gebruik. Die vlag van Noorweë was die eerste vlag met die Skandinawiese kruis in drie kleure. Alle Noordse vlae mag as gonfalon vertoon word. == Vlagformate == <gallery align="center" widths="150"> Lêer:Generic Nordic Cross.svg| Tweekleur Skandinawiese kruis Lêer:3-Color Generic Nordic Cross.svg| Driekleur Skandinawiese kruis Lêer:Nordic Swallowtail Flag.svg| Tweekleur Swawelstert Skandinawiese kruis Lêer:Tricolor Nordic Swallowtail Flag.svg| Driekleur Swawelstert Skandinawiese kruis </gallery> == Vlae van die Noordse lande == Let wel dat sommige van hierdie vlae histories is. Let ook op dat vlagverhoudinge tussen die verskillende vlae kan wissel en soms selfs tussen verskillende weergawes van dieselfde vlag. Die [[vlag van Groenland]] is die enigste nasionale vlag van ’n Noordse land of gebied sonder ’n Skandinawiese kruis. Toe Groenland selfregering verkry het, is die huidige vlag – met ’n grafiese ontwerp uniek aan Groenland – in Junie 1985 aanvaar deur veertien stemme daarvoor teen elf ter ondersteuning van ’n voorgestelde groen-en-wit Skandinawiese kruis.<ref>{{da}} {{cite web |url=http://www.dr.dk/nyheder/indland/nu-vajer-det-groenlandske-flag-over-danmark |title=Nu vajer det grønlandske flag over Danmark |accessdate=24 Junie 2016}}</ref> <gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Denmark.svg| [[Vlag van Denemarke]] Lêer:Flag of Finland.svg| [[Vlag van Finland]] Lêer:Flag of Norway.svg| [[Vlag van Noorweë]] Lêer:Flag of Sweden.svg| [[Vlag van Swede]] Lêer:Flag of Iceland.svg| [[Vlag van Ysland]] </gallery> === Denemarke === <gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Denmark.svg| [[Vlag van Denemarke]] sedert 1748 Lêer:Flag of Denmark (state).svg| Staatsvlag van Denemarke (17de eeu) Lêer:Naval Ensign of Denmark.svg| Vlootvaandel van Denemarke (17de eeu). Let op die donkerder ''kraprød''-kleur (1939). Lêer:Royal Standard of Denmark.svg| Koninklike standaard van Denemarke Lêer:Standard of the Crown Prince of Denmark.svg| Standaard van [[Christian, kroonprins van Denemarke]] Lêer:Standard of the Regent of Denmark.svg| Standard van die Regent van Denemarke Lêer:Standard of the Royal House of Denmark.svg| Standaard van die koningshuis; gebruik deur ander lede van die koninklike familie Lêer:Flag of the Faroe Islands.svg| [[Vlag van die Faroëreilande]] (1919) </gallery> === Finland === <gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Finland.svg| [[Vlag van Finland]] sedert 1918 Lêer:Flag of Finland (state).svg| Staatsvlag van Finland (1978) Lêer:Military Flag of Finland.svg| Oorlogsvlag en vlootvaandel van Finland (1918) Lêer:Flag of the President of Finland.svg| Vlag van die President van Finland, met die Vryheidskruis in die skildhoek (1978) Lêer:Flag of Finnish yacht clubs.svg| Finse seiljagklubvaandel. Goedgekeurde klubembleem in die skildhoek (1919) Lêer:Flag of Åland.svg| [[Vlag van Åland]] (1954) </gallery> === Noorweë === <gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Norway.svg| [[Vlag van Noorweë]] 1821 tot 1844 en sedert 1899 Lêer:Flag of Norway, state.svg| Vlootvaandel van Noorweë sedert 1905, burgerlike staatsvlag sedert 1899 Lêer:Flag of Norway (1814–1821).svg| Vorige vlag van Noorweë, 1814 tot 1821 Lêer:Swedish and Norwegian naval ensign (1815–1844).svg| Die algemene vlootvaandel en oorlogsvlag van Swede en Noorweë, 1815 tot 1844 Lêer:Norge-Unionsflagg-1844.svg| Handelsvlag van Noorweë, 1844 tot 1898 met die uniewapen wat die unie met Swede verteenwoordig Lêer:Naval Ensign of Norway (1844-1905).svg| Vlootvaandel en staatsvlag van Noorweë, 1844 tot 1905 </gallery> === Swede === <gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Sweden.svg| [[Vlag van Swede]] sedert 1906 Lêer:Naval Ensign of Sweden.svg| Vlootvaandel van Swede Lêer:Royal standard of Sweden.svg| Koninklike standaard van Swede met die groter wapenskild soos gebruik deur die koning van Swede Lêer:Sweden-Royal-flag-lesser-coa.svg| Koninklike standaard van Swede met die kleiner wapenskild (die koningshuis gebruik die groter wapenskild) Lêer:Swedish norwegian union flag.svg| Vlag van Swede 1844–1905 wat die Unie tussen Swede en Noorweë verteenwoordig Lêer:Skånska flaggan.svg| Vlag van die Sweedse provinsie [[Skone]] en die streek [[Skåneland]] </gallery> === Ysland === <gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Iceland.svg| [[Vlag van Ysland]] sedert 1944 Lêer:Flag of Iceland (state).svg| Staatsvlag van Ysland Lêer:Flag of the President of Iceland.svg| Vlag van die President van Ysland Lêer:Customs Flag and Ensign of Iceland.svg| Vlag van die Yslandse Doeanedirektoraat </gallery> === Kalmarunie === Die historiese vlag van die [[Kalmarunie]] wat Denemarke, Swede en Noorweë tussen 1397 en 1523 verenig het. Geen prentegeskiedenis van die vlag het behoue gebly nie. Die vlag wat vertoon word is ’n rekonstruksie gebaseer op verwysings in briewe van 1430 deur [[Erik van Pommere]]. <gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of the Kalmar Union.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Kalmarunie </gallery> == Nieamptelike Noordse vlae == Hierdie vlae het óf nie amptelike status nie óf dit verteenwoordig privaat entiteite. Dit is nie amptelik aanvaar nie en die gebruik daarvan bly beperk. <gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Denmark Bornholm.svg| Nieamptelike vlag van die Deense provinsie [[Bornholm]] (1970’s) Lêer:Flag of Jutland.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel vir die vlag van [[Jutland]], ontwerp deur Per Kramer (1975)<ref>{{da}} {{cite web |title=Kunstavisen på internettet – Artikler |url=http://www.netgallery.dk/kunstavisen/artikler/artikel_2001_09_1.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002112217/http://www.netgallery.dk/kunstavisen/artikler/artikel_2001_09_1.asp |archive-date=2 Oktober 2008 }}</ref> (geen opgetekende werklike gebruik) Lêer:Jutland flag proposal.svg| {{FIAV|proposal}} Nog ’n voorstel vir ’n vlag van Jutland, dateer uit 1972 (nie in gebruik) Lêer:Proposed flag of Greenland (1984).svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel vir ’n vlag van Groenland, in 1984 ontwerp deur Sven Tito Achen. Verwerp ten gunste van die nie-skandinawiesekruisvlag Lêer:Flag of the Finland Swedes.svg| Nieamptelike vlag wat die Sweedssprekende minderheid in Finland verteenwoordig. Moet saam met die Finse nasionale vlag vertoon word (1902) Lêer:Hvítbláinn.svg| {{FIAV|historical}} Vorige nieamptelike vlag van Ysland (ca. 1900) Lêer:Flag of Iceland - 1914 Proposal.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel vir die vlag van Ysland, in 1914 ontwerp deur Magnús Þórðarson Lêer:Flag of Nasjonal Samling.svg| Vlag van die Noorse fascistiese party, Nasjonal Samling, 1933–1945 Lêer:Sverigefinskaflaggan.svg| Nieamptelike vlag van die Finssprekende minderheid in Swede Lêer:Vendsysselflag.svg| Nieamptelike vlag van die Deense distrik Vendsyssel Lêer:Norrlandsflaggan.svg| Nieamptelike vlag van [[Norrland]], die noordelikste landsdeel van Swede Lêer:Flag of Ladonia with contours.svg| Vlag van Ladonia, ’n mikrovolk in Suid-Swede Lêer:Flag of Gotland.svg| Vlag van [[Gotland]], die nieamptelike vlag van die Sweedse eiland Gotland Lêer:Flag of Hälsingland.svg| Vlag van die Sweedse provinsie [[Hälsingland]] Lêer:Flag of Härjedalen.svg| Nieamptelike vlag van die Sweedse provinsie [[Härjedalen]] </gallery> == Vlae buite die Skandinawiese lande == === Armenië === <gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Ejmiatsin.svg| Vlag van [[Vagharshapat|Ejmiatsin]] </gallery> === Duitse Orde === <gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of the State of the Teutonic Order.svg| Vlag van die Staat van die [[Duitse Orde]] 1230 tot 1525 </gallery> === Estland === <gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of et-Parnu.svg| Vlag van Pärnu Lêer:Türi valla lipp.jpg| Vlag van Türi Lêer:Flag of Setomaa.svg| Vlag van Setomaa Lêer:Estonia-nordic-cross-flag.pdf| {{FIAV|proposal}} Voorstel vir die [[vlag van Estland]] Lêer:Estonian alternative flag proposal.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel vir die vlag van Estland (2) Lêer:Estonian alternative flag proposal2.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel vir die vlag van Estland (3) Lêer:Flag of Estonia proposed in 1919.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel vir die vlag van Estland (1919) </gallery> === Letland === <gallery align="center" widths="150"> Lêer:Aluksne flag.svg| Vlag van Alūksne Lêer:Grobiņas novads Flag.png| Vlag van Grobiņa-munisipaliteit Lêer:Bandera Cesis.png| Vlag van Cēsis Lêer:Flag of Ventspils.svg| Vlag van [[Ventspils]] Lêer:Ventspils novada karogs.svg| Vlag van Ventspils-munisipaliteit Lêer:Nordic cross proposal for Latvia flag.png| {{FIAV|proposal}} Voorstel vir die [[vlag van Letland]] </gallery> === Litaue === <gallery align="center" widths="150"> Lêer:Nordic cross proposal for Lithuanian flag.svg| {{FIAV|proposal}} Voorstel vir die [[vlag van Litaue]] </gallery> === Duitsland === Ontwerpe met die Skandinawiese kruis, soortgelyk aan dié van Denemarke, Swede en Noorweë se vlae is in 1919 (na [[Eerste Wêreldoorlog|WOI]]) en 1948 (na [[Tweede Wêreldoorlog|WOII]]) voorgestel as nasionale vlag vir Duitsland. Die Skandinawiese kruis kom vandag voor in sommige stads- en distriksvlae of wapenskilde. <gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of the Teutonic Order.svg| [[Duitse Orde|Duitse Ridders]] en hul staat Lêer:Flag of Denmark.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Deense monarg, vertoon in sy kapasiteit as hertog van Holstein, Schleswig en Lauenburg. Die drie hertogdomme is in 1864 aan [[Keiserryk Oostenryk|Oostenryk]] en [[Pruise]] gesedeer na afloop van die Tweede Duits-Deense Oorlog.<ref>In 1844 het pro-Duitse nasionaliste in die hertogdomme Holstein en Schleswig ’n blou-wit-rooi driekleur geskep as ’n simbool vir onafhanklikheid wat wydverspreide gebruik geniet het. In 1845 het Denemarke gereageer deur alle ander vlae buiten die Deense een hier uitgebeeld, te verbied. Hierdie verbod is toegepas so lank as wat Denemarke die drie hertogdomme (Holstein en Lauenburg: effektief tot 1863, Schleswig: effektief tot 1864) beheer het. Gebruik van die Deense vlag is weer verbied deur die afgeskeide regering wat die drie hertogdomme tussen 1848 en 1851 opgeëis het.</ref> Lêer:Flagge Herzogtum Oldenburg.svg| Burgerlike vlag van Oldenburg<ref>{{en}} {{cite web |url=http://flagspot.net/flags/de-ol815.html |title=Groothertogdom Oldenburg 1815–1918 (Nedersakse, Duitsland) |website=Flagspot.net |accessdate=28 Desember 2017 }}</ref> Lêer:War Ensign of Germany 1871-1892.svg| Vorige Noord-Duitse Federale Vlootvaandel (1867–71), [[Reichskriegsflagge]] Lêer:War Ensign of Germany 1938-1945.svg| Vorige oorlogsvaandel van [[Nazi-Duitsland]] (1938–1945), nou onwettig in Duitsland Lêer:Flag of Saar (1947–1956).svg| Vlag van die Protektoraat Saarland Lêer:Proposed German National Flag 1919.svg| {{FIAV|proposal}} Voorgestelde vlag vir Duitsland, circa 1919 Lêer:German Resistance Flag Proposal 1944.svg| {{FIAV|proposal}} Vlag voorgestel deur die samesweerders van die komplot van 20 Julie teen Hitler; word deesdae in ’n regsgesinde konteks gebruik.<ref>{{de}} {{cite news |title=Pegida und das Symbol der Hitler-Attentäter |url=https://www.sueddeutsche.de/politik/wirmer-flagge-pegida-und-das-symbol-der-hitler-attentaeter-1.2593682 |accessdate=20 Julie 2020 |work=[[Süddeutsche Zeitung]] |date=3 Augustus 2015 |ref=sz-pegida}}</ref> Lêer:Proposed German National Flag 1948.svg| {{FIAV|proposal}} Voorgestelde vlag vir [[Wes-Duitsland]] (1948) </gallery> === Frankryk === <gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Calais.svg| Vlag van [[Calais]] Lêer:Flag of Normandy.svg| {{FIAV|alternate}} Alternatiewe vlag van [[Normandië]] Lêer:Normandy flag falaise.svg| {{FIAV|alternate}} Alternatiewe vlag van Normandië </gallery> === Georgië === <gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Tbilisi.svg| Vlag van [[Tbilisi]] Lêer:Flag of Georgian Orthodox Church.svg| Vlag van die [[Georgies-Ortodokse en Apostoliese Kerk]] </gallery> === Nederland === <gallery align="center" widths="150"> Lêer:Aldtsjerk flag.svg| Vlag van [[Aldtsjerk]] Lêer:Flag of Bedum.svg| Vlag van [[Bedum]] Lêer:Hof van Twente vlag.svg| Vlag van [[Hof van Twente]] Lêer:Koewacht vlag.svg| Vlag van [[Koewacht]] Lêer:Vlagrosmalen.jpg| Vlag van [[Rosmalen]] Lêer:Skarsterlan flag.svg| Vlag van [[Skarsterlân]] Lêer:Flag of Tilburg.svg| Vlag van [[Tilburg]] Lêer:Utrechtse Heuvelrug vlag.svg| Vlag van [[Utrechtse Heuvelrug]] Lêer:Wierden vlag.svg| Vlag van [[Wierden]] Lêer:Flag of wouw.png| Vlag van [[Wouw]] </gallery> === Brasilië === <gallery align="center" widths="150"> Lêer:Areias bandeira.png| Vlag van Areias, [[São Paulo (deelstaat)|São Paulo]] Lêer:Bandeira borborema.gif| Vlag van Borborema, [[São Paulo (deelstaat)|São Paulo]] Lêer:Bandeira de Carmo do Paranaíba, MG.png| Vlag van Carmo do Paranaíba, [[Minas Gerais]] Lêer:Bandeira chapadinha ma.svg| Vlag van Chapadinha, [[Maranhão]] Lêer:Bandeira Colorado RS.jpg| Colorado, [[Rio Grande do Sul]] Lêer:BandeiraDomingosMartinsES.jpg| Vlag van Domingos Martins, [[Espírito Santo]] Lêer:Bandeira escada.jpg| Vlag van Escada, [[Pernambuco]] Lêer:Bandeira frei martinho.jpg| Vlag van Frei Martinho, [[Paraíba]] Lêer:Bandeira grao para.jpg| Vlag van Grão Pará, [[Santa Catarina]] Lêer:Bandeiraguaira.jpg| Vlag van Guaíra, [[São Paulo (deelstaat)|São Paulo]] Lêer:Bandeira de Itu.jpg| Vlag van Itu, [[São Paulo (deelstaat)|São Paulo]] Lêer:Bandeiralagoaformosa.jpg| Vlag van Lagoa Formosa, [[Minas Gerais]] Lêer:Bandeira-Nova Prata.jpg| Vlag van Nova Prata, [[Rio Grande do Sul]] Lêer:Bandeira peritiba.jpg| Vlag van Peritiba, [[Santa Catarina]] Lêer:Piraporadobomjesus bandeira.png| Vlag van Pirapora do Bom Jesus, [[São Paulo (deelstaat)|São Paulo]] Lêer:Santoantoniodopinhal bandeira.png| Vlag van Santo Antônio do Pinhal, [[São Paulo (deelstaat)|São Paulo]] Lêer:Bandeira SantoCristo RioGrandedoSul Brasil.svg| Vlag van Santo Cristo, [[Rio Grande do Sul]] </gallery> === Oekraïne === <gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Volyn Oblast.svg| Vlag van [[Wolhin-oblast]] Lêer:Flag of Zhytomyr.svg| Vlag van [[Zjytomyr]] Lêer:Flag of Bershad raion.svg| Vorige vlag van Bershad-rajon Lêer:Flag of Khrestivka.svg| Vlag van Kirowske </gallery> === Verenigde Koninkryk === ’n Aantal vlae vir plekke in die Verenigde Koninkryk (hoofsaaklik [[Skotland]]) is gebaseer op die Skandinawiese kruis en is bedoel om die Skandinawiese erfenis wat gedurende die Wikingtydperk en deur die Hoë Middeleeue na die [[Britse Eilande]] gebring is. <gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Shetland.svg| Vlag van [[Shetland]] (2005) Lêer:2007 Flag of Orkney.svg| Vlag van [[Orkney, Skotland|Orkney]] (2007) Lêer:Caithness Flag.svg| Vlag van Caithness (2016) Lêer:West Riding Flag.svg| Vlag van Wes-Riding van Yorkshire (2013) Lêer:Former Flag of Orkney.svg| Sint Magnus-kruis, vorige nieamptelike vlag van Orkney (1990’s) Lêer:Flag of South Uist.svg| Vlag van die eiland [[Suid-Uist]] (erken in 2017)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.hebrides-news.com/south-uist-flag-28617.html |title=Suid-Uist-vlag |website=Hebrides-news.com |accessdate=28 Desember 2017}}</ref> Lêer:Isle of Barra flag.svg| Eiland Barra (erken in 2017)<ref name="barra-flag-bbc">{{en}} {{cite web |title=Eiland Barra se vlag amptelik erken |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-highlands-islands-42094599 |publisher=BBC News |accessdate=26 Mei 2018}}</ref> Lêer:Flag of Sutherland 2018.svg| Vlag van Sutherland (erken in 2018)<ref name="sutherland-flag-scotsman">{{en}} {{cite web |title=Nuwe vlag verteenwoordig area se Wiking-verlede |url=https://www.scotsman.com/lifestyle/new-flag-represents-area-s-viking-history-1-4845369 |publisher=Scotsman |accessdate=18 Desember 2018}}</ref> Lêer:Flag of the Isle of Skye.svg| Vlag van die eiland Skye (2020) </gallery> === Verenigde State === <gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Bayamon.svg| Vlag van Bayamón, [[Puerto Rico]] Lêer:Flag of Little Rock, Arkansas.svg| Vlag van [[Little Rock]], [[Arkansas]] Lêer:Staunton flag1.png| Vlag van Staunton, [[Virginië]] Lêer:Flag of the Puerto Rican Independence Party.svg| Vlag van die [[Puerto Ricaanse Onafhanklikheidsparty]] Lêer:Flag of the City of Wilmington.png| Vlag van [[Wilmington, Delaware]] Lêer:Flag of the US Episcopal Church.svg| Vlag van die Episkopaalse Kerk Lêer:Flag of Portland, Oregon.svg| Vlag van [[Portland, Oregon]] Lêer:Flag of New Milford, Connecticut.svg| Vlag van Nieu-Milford, [[Connecticut]] Lêer:Flag of Tallahassee, Florida (1916–1920s).png| Vorige vlag van [[Tallahassee]], [[Florida]] (1916–c.1920’s) </gallery> === Ander === <gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Andalucía (Valle).svg| Vlag van Andalucía, [[Colombia]] Lêer:Proposed flag of Belarus (1992).svg| {{FIAV|proposal}} Voorgestelde [[Belarus]], 1992 Lêer:Zastava Pule.svg| Vlag van [[Pula]], [[Kroasië]] Lêer:Flag of Calais.svg| Vlag van [[Calais]], [[Frankryk]] Lêer:Flag of Normandy.svg| Alternatiewe vlag van [[Normandië]], [[Frankryk]] Lêer:Flag of Georgian Orthodox Church.svg| Vlag van die [[Georgies-Ortodokse en Apostoliese Kerk]] Lêer:Greek Royal Flag 1863.svg| Koninklike standaard van Griekeland (1863). Nota: George I was ook ’n prins van Denemarke. Lêer:Baandera de Hrias.png| Vlag van Hernandarias, [[Paraguay]] Lêer:Bandera de Mizoram.svg| Vlag van Mizoram, [[Indië]] Lêer:Flag of Stavropol Krai.svg| Vlag van [[Stawropol-krai]], [[Rusland]] Lêer:Naval Ensign of South Africa (1952-1981).svg| Vlootvaandel van [[Suid-Afrika]], 1952 tot 1981 Lêer:Naval Ensign of Tonga.svg| Vlootvaandel van [[Tonga]] Lêer:Bandera de Tudela.svg| Alternatiewe vlag van Tudela, Navarre, [[Spanje]] Lêer:Flag of Tbilisi.svg| Vlag van [[Tbilisi]], [[Georgië]] Lêer:Flag of Westarctica.png| Vlag van [[Wes-Arktika]], ’n [[mikronasie]] wat [[Marie Byrd-land]] in [[Antarktika]] opeis Lêer:Flag of Ladonia with contours.svg| Ladonia (mikrovolk); let op dat die wit lyne nie op die vlag self sigbaar is nie, tog word dit as Skandinawiese kruis geag omdat dit ’n opgekookte Sweedse vlag verteenwoordig Lêer:Komi Nordic cross flag.svg| Nieamptelike vlag van die [[Republiek Komi]], gebruik deur aktiviste Lêer:Flag of Amambay.svg| Vlag van Amambay, [[Paraguay]] Lêer:Flag of the Principality of Snake Hill.svg| Vlag van die Prinsdom Snake Hill (mikrovolk) </gallery> == Etniese vlae == <gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Ingrian people.svg|Nieamptelike vlag van Ingermanlandsfinne, ontwerp in 1919<ref>{{ru}} {{cite book |last1=Пюккенен |first1=А. Ю. |last2=Сыров |first2=А. А. |title=Что такое Ингерманландия? Краткое введение в историю ингерманландских финнов |trans-title=Wat is Ingermansland? ’n Kort inleiding tot die geskiedenis van die Ingermanlandsfinne |location=Sint Petersburg |publication-date=2002 }}</ref><ref>{{ru}} {{cite news |last1=Пюккенен |first1=А. Ю. |title=Геральдика Невского края |trans-title=Neva-streek heraldiek |work=Санкт-Петербургские ведомости |location=Saint Petersburg |publisher=АО Издательский дом «С.-Петербургские ведомости» |publication-date=30 Mei 2011}}</ref> Lêer:Flag of Vepsia.svg|Vlag van die Wepse sedert 1992, ontwerp deur Vitaly Dobrynin. In 2000–2005 gebruik as die amptelike vlag van die Wese outonome streek in Oos-Karelië Lêer:KarelianNationalFlag.svg|{{FIAV|historical}} Voormalige amptelike vlag van [[Oos-Karelië]], ontwerp deur Akseli Gallen-Kallela Lêer:Flag of the Finland Swedes.svg|Vlag van die Sweedssprekende Finne (1918)<ref>{{sv}} {{cite journal |date=Desember 2006 |title=Hur ser Svenskfinland ut om 100 år? |journal=Medborgarbladet |volume=61 |issue=4 |pages=20 |publisher=Svenska folkpartiet RP |location=Helsinki |url=http://www.sfp.fi/files/Medborgarblad/MED%204_06.pdf |format=PDF |accessdate=6 Junie 2008 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20110721123258/http://www.sfp.fi/files/Medborgarblad/MED%204_06.pdf |archive-date=2011-07-21}}</ref><ref name="fotw.net">{{en}} {{cite web |url= https://www.fotw.info/flags/xn_fi-se.html |title=Sweedssprekende bevolking in Finland |accessdate=6 Junie 2008 |author=Engene, Jan Oskar |date=10 Maart 1996 |publisher=Flags of the World}}</ref> Lêer:Flag of Frisia.svg|{{FIAV|proposal}} Voorgestelde vlag van Groter-Friesland (2006)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.groepfanauwerk.com/homeIflagge.html |title=Interfrisian flag |publisher=[[:fy:Groep fan Auwerk|Groep fan Auwerk]] |accessdate=1 Desember 2015 }}</ref> Lêer:Mikmaq State Flag.svg|Vlag van die Mi'kmaqvolk, Kanada (horisontale weergawe) Lêer:Normandy flag falaise.svg|Falaisekruis (Croix de Falaise); [[Falaise]] in Normandië was die geboorteplek van [[Willem I van Engeland|Willem die Veroweraar]] Lêer:Flag of Setomaa.svg|Vlag van Setos Lêer:Vinland flag.svg|Die “Vinlandvlag”, gebruik deur die musiekgroep ''Type O Negative'' en soortgelyk aan die een wat deur die Prinsdom Noordwoude gebruik word </gallery> == Sportverenigings == <gallery align="center" widths="150"> Lêer:IFK-Flagga.svg| Vlag van Idrottsföreningen Kamraterna (Swede) </gallery> == Fiktief == <gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Latveria.svg| Vlag van Latveria, ’n fiktiewe volk in die Marvel prenteboekwêreld </gallery> == Sien ook == {{Portaal|Vlae en wapens|En-wikipedia arms 8-full.svg}} * [[Suiderkruisvlae]] * [[Unievlag]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |title=The world encyclopedia of flags : The definitive guide to international flags, banners, standards and ensigns |author=Alfred Znamierowski |year=2002 |publisher=Hermes House |location=Londen |isbn=1-84309-042-2 |pages=103 en 134 |url=https://archive.org/details/worldencyclopedi0000znam/page/103}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Nordic Cross flags|Skandinawiese kruis}} * {{en}} [https://www.crwflags.com/fotw/flags/xx-scand.html Uitgebreide versameling van amptelike en nieamptelike skandinawiesekruisvlae (by ''Flags of the World'').] {{Normdata}} [[Kategorie:Skandinawië]] [[Kategorie:Vlae]] efspwm2k2yo1jre5wfhroxtkrxk7fzb 0 370427 2890514 2383161 2026-04-06T10:06:17Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890514 wikitext text/x-wiki Die [[Blouputsbrug]] is ‘n brug in die [[Kalahari]] oor die [[Oranjerivier]]. Die brug is by 28° 30′ 48.78″ suid en 20° 11′ 12.37″ oos by die nedersetting Vredesvallei op die noordelike oewer van die rivier. Hier hou die teerpad op, maar ‘n 14km verder is [[Riemvasmaak]]. ‘n 20km stroomaf is [[Namibië]] se suidoostelike hoek. Die brug is dus net stroomaf van die [[Augrabieswaterval]] in die [[Augrabies Nasionale Park]] en die punt waar die [[Moloporivier]] by die Oranje aansluit. Langs die brug aan die stroomopkant is daar ‘n keerwal waaruit uitgebreide wingerde besproei word. == Sien ook == * [[Lys van kruisings oor die Oranjerivier]] [[Kategorie:Brûe in Suid-Afrika]] aqtkxr31r338kagdh00uf0xxkwvygq5 0 370800 2890499 2434929 2026-04-06T10:00:31Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890499 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = François Rabelais | beeld = Francois Rabelais - Portrait.jpg | geboortenaam = | geboortedatum = tussen 1483 en 1494 | geboorteplek = Chinon, Koninkryk van Frankryk | sterfdatum = Vóór 14 Maart 1553 (tussen 61 en 70-jarige leeftyd) | sterfplek = [[Parys]], Koninkryk van Frankryk | beroep = [[Skrywer]], geneeskundige, humanis, geestelike | nasionaliteit = Frans | alma_mater = {{plainlist| * Universiteit van Poitiers * Universiteit van Montpellier}}<!-- | genre = | subject =--> | movement = Renaissance humanisme | noemenswaardige_werke = ''Gargantua en Pantagruel'' }} '''François Rabelais''' ({{IPA-fr|fʁɑ̃swa ʁablɛ|lang}}; gebore tussen 1483 en 1494; sterf in 1553) was 'n Franse [[Renaissance]]skrywer, Renaissance-[[humanisme|humanis]], geneeskundige, [[Monastiek|monnik]] en Grieks-geleerde. Hy is bekend as 'n skrywer van [[satire]], die groteske, skunnige grappe, en liedjies. Hy was 'n [[Christen]] maar terselfdertyd ook anti-klerikaal, en is deur sommige as 'n vrydenker beskou; as sulks het hy die beeld van 'n "bon vivant" uitgestraal. Die veelvuldige fasette van sy persoonlikheid lei dikwels daartoe dat hy as 'n teenstrydige persoonlikheid beskou word. Hy was vasgevang in die godsdienstige en politieke onrus van die [[Reformasie]], en was beide sensitief en krities teenoor die groot vraagstukke van sy tyd. Hy was 'n bewonderaar van [[Desiderius Erasmus|Erasmus]] en het beide parodie en satire geskryf. Daarmee het hy geveg vir verdraagsaamheid, vrede, 'n evangeliese geloof en vir die terugkeer na die kennis van die antieke Grieks-Romeinse wêreld. Hy het [[Plato]] se werke voorgestaan as 'n manier waarop die buitensporighede van [[Aristoteles|Aristotelianisme]] teëgewerk kon word. Hy was, wat sy kritiek op die [[skolastiek]] en die [[monastiek]] betref, dit eens met die [[Protestantisme]], maar die godsdienshervormer [[Johannes Calvyn]] het hom nogtans in [[1550]] aangeval. Vanweë sy literêre- en historiese belang beskou Westerse kritici hom as van die grootste skrywers van die wêreldliteratuur en as een van die skeppers van moderne Europese letterkunde. <ref name="Bakhtin1984">{{cite book |author=Mihail Mihajlovič Bakhtin|title=Rabelais and His World|url=https://books.google.com/books?id=SkswFyhqRIMC&pg=PA1|year=1984|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0-253-20341-0|pages=1–2}}</ref> Sy bekendste werk is ''Gargantua en Pantagruel''. Die verhale waaruit die werk bestaan; met hul reusagtige karakters, heroies-komiese [[parodie]]ë, eposse en ridderlikheid, bied 'n voorskou op die realistiese-, satiriese- en filosofiese [[roman]]kuns; dit word derhalwe gesien as een van die eerste moderne romans. Sy literêre nalatenskap is van so 'n aard dat die woord "Rabelaisies" geskep is, geïnspireer deur sy werk en lewe. Die Webster's Dictionary definieer die woord as iemand of iets wat "gekenmerk word deur growwe, robuuste humor, uitspattige [[karikatuur|karikature]] of gewaagde naturalisme". <ref>{{cite web|title=Rabelaisian|work=Merriam-Webster|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/rabelaisian}}</ref> == Werke == * Gargantua en Pantagruel, 'n reeks van vyf boeke bestaande uit: ** ''Pantagruel'' (1532) ** ''La vie très horrifique du grand Gargantua'', algemeen bekend as ''Gargantua'' (1534) ** ''Le Tiers Livre'' ("Die derde boek", 1546) ** ''Le Quart Livre'' ("Die vierde boek", 1552) ** ''Le Cinquième Livre'' ('n vyfde boek, waarvan die outeurskap betwis word) == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == === Kommentaar === * Bakhtin, Mikhail, Tapani Laine, Paula Nieminen, en Erkki Salo. ''François Rabelais: Keskiajan Ja Renessanssin Nauru.'' [[Helsinki]]: Like, 1968. * {{cite book|last=Bakhtin|first=Mikhail| title= Rabelais and His World|translator= Hélène Iswolsky|location=Bloomington|publisher=Indiana University Press|year=1993|language=en}} * {{cite book| last = Bowen| first = Barbara C.| title = Enter Rabelais, Laughing| publisher = Vanderbilt University Press| year = 1998| isbn = 978-0-8265-1306-9| url-access = registration| url = https://archive.org/details/enterrabelaislau00bowe_0}} * {{cite book|last1=Dixon|first1=J.E.G.|first2=John L.|last2=Dawson|title=Concordance des Oeuvres de François Rabelais|location=Geneva|publisher=Librairie Droz|year=1992|language=fr}} * {{cite book|last1=Febvre|first=Lucien|translator= Beatrice Gottlieb|title=The Problem of Unbelief in the Sixteenth Century: The Religion of Rabelais|location=Cambridge, MA|publisher=Harvard University Press|year=1982|language=en}} * {{cite book|last=Huchon |first= Mireille |title = Rabelais |publisher = Gallimard | date = 2011 | location = Parys | isbn = 978-2-07-073544-0 | language = fr }} * {{Cite book | last=Kinser |first=Samuel|title=Rabelais's Carnival: Text, Context, Metatext.|publisher=University of California Press|place=Berkeley|year=1990|url=http://ark.cdlib.org/ark:/13030/ft596nb3q0/}} * {{cite book |first = Michael A.|last= Screech |title= Rabelais |publisher=Duckworth |year=1979 |location=Londen |isbn =978-0-7156-1660-4 }} * {{Cite book | title = Rabelais | publisher = Gallimard | series = Tel | first = Michael A.|last= Screech | year = 1992 | location = Paris | oclc = 377631583 | language = fr | translator = Marie-Anne de Kisch }} * {{Cite book| last=| first=| title= Rabelais| publisher= BZZLLETIN (literêre tydskrif)| year= 1994| language= Nederlands}} === Volledige Werke === * {{cite book|first= François|last=Rabelais| others = édition établie, présentée et annotée par Mireille Huchon avec la collaboration de François Moreau| title = Œuvres complètes | location = Parys | publisher=Gallimard |series=Bibliothèque de la Pléiade | year= 1994 | oclc= 31599267 | id= Huchon 1994 | language = fr }} * {{cite book |first1=Donald Murdoch|last1=Frame|first2=François|last2=Rabelais|title=The complete works of François Rabelais|url=https://archive.org/details/completeworksoff00rabe|url-access=registration|publisher=University of California Press|location=Berkeley|year=1999|language=en|isbn=9780520064010 |id=Frame}} * {{cite book|first= Sem|last= Dresden|title=Rabelais - Nuchtere Dronkenschap|location=Amsterdam|publisher=Noord-Hollandsche Uitgevers Maatschappij|year=1972|language=Nederlands|isbn= 0-7204-8238-0}} == Eksterne skakels == * {{Gutenberg author |id=Rabelais,+François | name=François Rabelais}} * {{Internet Archive author |sname=François Rabelais |sopt=w}} * [[Project Gutenberg]] e-text of ''[http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/gutbook/lookup?num=1200 Gargantua en Pantagruel]'' * Association de Bibliophiles Universels e-text of ''[http://abu.cnam.fr/BIB/auteurs/rabelaisf.html Gargantua]'' in Frans * [http://www.rabelais.nl/ 'n Nederlandstalige webwerf oor Rabelais] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226125756/http://rabelais.nl/ |date=26 Februarie 2021 }} * [https://web.archive.org/web/20100111041744/http://www.renaissance-france.org/rabelais/pages/pagrablais2.html Rabelais et la Renaissance], sur le [https://web.archive.org/web/20100110055916/http://www.renaissance-france.org/ Portail de la Renaissance française] (Frans) * [http://www.musee-rabelais.fr/ François Rabelais Museum on the Internet] (Frans) * Henry Émile Chevalier, [http://www.bmlisieux.com/curiosa/rabelais.htm ''Rabelais and his editors''], 1868 (Frans). {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Rabelais, Francois}} [[Kategorie:Geboortes in die 15de eeu]] [[Kategorie:Sterftes in 1553]] [[Kategorie:Franse skrywers]] lf6lel4iy86fdaewcmuja8syu5uis5l 0 372755 2890331 2829138 2026-04-05T21:16:51Z Dumbassman 62009 /* Die rolprente */ 2890331 wikitext text/x-wiki '''AFI's 100 Years... 100 Movies''' ("100 jaar... 100 films") is 'n lys van die 100 beste Amerikaanse rolprente soos vasgestel deur die Amerikaanse Rolprentinstituut (AFI). Die lys het ontstaan deur 'n opname te maak onder meer as 1 500 kunstenaars en invloedryke mense in die rolprentbedryf. Die lys is in [[1998]] gepubliseer. Die aankondiging van die lys is deur [[Jodie Foster]] gemaak. ==Kriteria== Rolprente word volgens die volgende kriteria beoordeel: # Lengte: Die prent moet minstens 'n uur lank wees. # Amerikaanse prente: Die film moet in Engels wees en Amerikaanse insette hê. # Kritieke ontvangs: formele aanbevelings in die pers. # Grootpryswenner: erkenning deur toekennings soos die Oscars. # Gewildheid oor 'n geruime tydperk: televisie-uitsendings, huurinkomste en verkope word ook hierby ingesluit. # Historiese belang: Die prent moes sy stempel afgedruk het op die ontwikkeling van die filmwese deur byvoorbeeld die gebruik van die nuutste tegnologie en ander innovasies # Kulturele invloed: Die film moes onder meer sy stempel op die Amerikaanse samelewing afgedruk het wat styl betref. ==Kritiek== Die lys van mense wat gestem het is nie bekend gemaak nie. Die presiese aantal stemme wat per film uitgebring is, is ook onbekend. Die kriterium "Amerikaanse" rolprent is ook 'n begrip wat ruim en arbitrêr geïnterpreteer kan word. Die rolprent ''Lawrence of Arabia'' is byvoorbeeld geregisseur deur 'n Brit en het in Londen sy première gehad. Die film is tog opgeneem omdat die vervaardiger Amerikaans was. Dieselfde geld min of meer vir ''The Third Man''. Beide films verskyn ook op die lys van die beste Britse films wat deur die Britse Filminstituut uitgereik is. Latere lyste uit die reeks het dié kriterium uitgelaat. ==Die rolprente== <!-- 001 --># ''Citizen Kane'' (1941) <!-- 002 --># ''Casablanca'' (1942) <!-- 003 --># ''[[The Godfather]]'' (1972) <!-- 004 --># ''[[Gone with the Wind]]'' (1939) <!-- 005 --># ''Lawrence of Arabia'' (1962) <!-- 006 --># ''The Wizard of Oz'' (1939) <!-- 007 --># ''The Graduate'' (1967) <!-- 008 --># ''On the Waterfront'' (1954) <!-- 009 --># ''Schindler's List'' (1993) <!-- 010 --># ''Singin' in the Rain'' (1952) <!-- 011 --># ''It's a Wonderful Life'' (1946) <!-- 012 --># ''Sunset Boulevard'' (1950) <!-- 013 --># ''The Bridge on the River Kwai'' (1957) <!-- 014 --># ''Some Like It Hot'' (1959) <!-- 015 --># ''Star Wars: Episode IV: A New Hope'' (1977) <!-- 016 --># ''All About Eve'' (1950) <!-- 017 --># ''The African Queen'' (1951) <!-- 018 --># ''Psycho'' (1960) <!-- 019 --># ''Chinatown'' (1974) <!-- 020 --># ''One Flew Over the Cuckoo's Nest'' (1975) <!-- 021 --># ''The Grapes of Wrath'' (1940) <!-- 022 --># [[2001: A Space Odyssey (rolprent)|''2001: A Space Odyssey'' (1968)]] <!-- 023 --># ''The Maltese Falcon'' (1941) <!-- 024 --># ''Raging Bull'' (1980) <!-- 025 --># ''[[E.T. the Extra-Terrestrial]]'' (1982) <!-- 026 --># ''Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb'' (1964) <!-- 027 --># ''Bonnie and Clyde'' (1967) <!-- 028 --># ''Apocalypse Now'' (1979) <!-- 029 --># ''Mr. Smith Goes to Washington'' (1939) <!-- 030 --># ''The Treasure of the Sierra Madre'' (1948) <!-- 031 --># ''Annie Hall'' (1977) <!-- 032 --># ''The Godfather Part II'' (1974) <!-- 033 --># ''High Noon'' (1952) <!-- 034 --># ''To Kill a Mockingbird'' (1962) <!-- 035 --># ''It Happened One Night'' (1934) <!-- 036 --># ''Midnight Cowboy'' (1969) <!-- 037 --># ''The Best Years of Our Lives'' (1946) <!-- 038 --># ''Double Indemnity'' (1944) <!-- 039 --># ''[[Doctor Zhivago]]'' (1965) <!-- 040 --># ''North by Northwest'' (1959) <!-- 041 --># ''West Side Story'' (1961) <!-- 042 --># ''Rear Window'' (1954) <!-- 043 --># ''[[King Kong]]'' (1933) <!-- 044 --># ''The Birth of a Nation'' (1915) <!-- 045 --># ''A Streetcar Named Desire'' (1951) <!-- 046 --># ''[[A Clockwork Orange (rolprent)|A Clockwork Orange]]'' (1971) <!-- 047 --># ''[[Taxi Driver]]'' (1976) <!-- 048 --># ''Jaws'' (1975) <!-- 049 --># ''Snow White and the Seven Dwarfs'' (1937) <!-- 050 --># ''Butch Cassidy and the Sundance Kid'' (1969) <!-- 051 --># ''The Philadelphia Story'' (1940) <!-- 052 --># ''From Here to Eternity'' (1953) <!-- 053 --># ''Amadeus'' (1984) <!-- 054 --># ''All Quiet on the Western Front'' (1930) <!-- 055 --># ''The Sound of Music'' (1965) <!-- 056 --># ''M*A*S*H'' (1970) <!-- 057 --># ''The Third Man'' (1949) <!-- 058 --># ''Fantasia'' (1940) <!-- 059 --># ''Rebel Without a Cause'' (1955) <!-- 060 --># ''Raiders of the Lost Ark'' (1981) <!-- 061 --># ''Vertigo'' (1958) <!-- 062 --># ''Tootsie'' (1982) <!-- 063 --># ''Stagecoach'' (1939) <!-- 064 --># ''[[Close Encounters of the Third Kind]]'' (1977) <!-- 065 --># ''[[The Silence of the Lambs]]'' (1991) <!-- 066 --># ''Network'' (1976) <!-- 067 --># ''The Manchurian Candidate'' (1962) <!-- 068 --># ''An American in Paris'' (1951) <!-- 069 --># ''Shane'' (1953) <!-- 070 --># ''The French Connection'' (1971) <!-- 071 --># ''[[Forrest Gump]]'' (1994) <!-- 072 --># ''[[Ben-Hur]]'' (1959) <!-- 073 --># ''Wuthering Heights'' (1939) <!-- 074 --># ''The Gold Rush'' (1925) <!-- 075 --># ''[[Dances with Wolves]]'' (1990) <!-- 076 --># ''City Lights'' (1931) <!-- 077 --># ''American Graffiti'' (1973) <!-- 078 --># ''Rocky'' (1976) <!-- 079 --># ''The Deer Hunter'' (1978) <!-- 080 --># ''The Wild Bunch'' (1969) <!-- 081 --># ''Modern Times'' (1936) <!-- 082 --># ''Giant'' (1956) <!-- 083 --># ''Platoon'' (1986) <!-- 084 --># ''[[Fargo (rolprent)|Fargo]]'' (1996) <!-- 085 --># ''Duck Soup'' (1933) <!-- 086 --># ''Mutiny on the Bounty'' (1935) <!-- 087 --># ''Frankenstein'' (1931) <!-- 088 --># ''Easy Rider'' (1969) <!-- 089 --># ''Patton'' (1970) <!-- 090 --># ''The Jazz Singer'' (1927) <!-- 091 --># ''My Fair Lady'' (1964) <!-- 092 --># ''A Place in the Sun'' (1951) <!-- 093 --># ''The Apartment'' (1960) <!-- 094 --># ''Goodfellas'' (1990) <!-- 095 --># ''[[Pulp Fiction]]'' (1994) <!-- 096 --># ''The Searchers'' (1956) <!-- 097 --># ''Bringing Up Baby'' (1938) <!-- 098 --># ''Unforgiven'' (1992) <!-- 099 --># ''Guess Who's Coming to Dinner'' (1967) <!-- 100 --># ''Yankee Doodle Dandy'' (1942) ==Eksterne skakels== *{{en}} [http://www.afi.com/100years/movies.aspx Amptelike webwerf] *{{en}} [http://www.filmsite.org/afi100films.html America's 100 Greatest Movies] by Filmsite.org [[Kategorie:Rolprente]] nv494jhnm7dc136rzypfqv3ktsz3ss8 0 373823 2890439 2823265 2026-04-06T07:38:10Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890439 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = | image = | status = | status_system = iucn3.1 | taxon = Gladiolus italicus | authority = Mill., (1768) | synonyms = * ''Ballosporum segetum'' <small>(Ker Gawl.) Salisb.</small> * ''Gladiolus arvaticus'' <small>Jord.</small> * ''Gladiolus commutatus'' <small>Bouché</small> * ''Gladiolus cyclocarpus'' <small>Jord.</small> * ''Gladiolus dalmaticus'' <small>Tausch ex Rchb.</small> * ''Gladiolus dubius'' <small>Parl.</small> * ''Gladiolus guepinii'' <small>K.Koch</small> * ''Gladiolus infestus'' <small>Bianca</small> * ''Gladiolus leucanthus'' <small>Bouché</small> * ''Gladiolus ludovicae'' <small>Jan ex Bertol.</small> * ''Gladiolus pallidus'' <small>Bouché</small> * ''Gladiolus rigescens'' <small>Jord.</small> * ''Gladiolus ruricola'' <small>Jord.</small> * ''Gladiolus segetalis'' <small>St.-Lag.</small> * ''Gladiolus segetum'' <small>Ker Gawl.</small> * ''Gladiolus spathaceus'' <small>Parl.</small> * ''Gladiolus tenuiflorus'' <small>K.Koch</small> * ''Gladiolus turkmenorum'' <small>Czerniak.</small> * ''Sphaerospora segetum'' <small>(Ker Gawl.) Sweet</small> }} '''''Gladiolus italicus''''' is 'n meerjarige [[geofiet]] wat tot die [[genus]] ''Gladiolus'' behoort. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Albanië]], [[Algerië]], [[Asore]], [[Baleariese Eilande]], [[Bulgarye]], [[Egipte]], [[Frankryk]], [[Griekeland]], [[Iran]], [[Italië]], [[Kanariese Eilande]], [[Korsika]], [[Kreta]], [[Krim]], [[Libanon]], [[Libië]], [[Marokko]], [[Montenegro]], Noord-Kaukasus, [[Palestinië]], [[Portugal]], [[Roemenië]], [[Sardinië]], [[Saoedi-Arabië]], [[Serwië]], [[Sinai]], [[Siprus]], [[Sirië]], [[Sisilië]], [[Spanje]], [[Tadjikistan]], Trans-Kaukasus, [[Tunisië]], [[Turkye]], [[Turkmenistan]] en [[Uzbekistan]]. == Galery == <gallery> Gladiolus italicus 1.jpg Gladiolus italicus 002.JPG Gladiolus italicus 003.JPG Gladiolus - Glayöl 01.jpg Gladiolus - Glayöl 02.jpg Gladiolus - Glayöl 03.jpg </gallery> == Bron == * [http://plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:437543-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Flora van Albanië]] [[Kategorie:Flora van Algerië]] [[Kategorie:Flora van die Asore]] [[Kategorie:Flora van die Baleariese Eilande]] [[Kategorie:Flora van Bulgarye]] [[Kategorie:Flora van Egipte]] [[Kategorie:Flora van Frankryk]] [[Kategorie:Flora van Griekeland]] [[Kategorie:Flora van Iran]] [[Kategorie:Flora van Italië]] [[Kategorie:Flora van die Kanariese Eilande]] [[Kategorie:Flora van Korsika]] [[Kategorie:Flora van Kreta]] [[Kategorie:Flora van die Krim]] [[Kategorie:Flora van Libanon]] [[Kategorie:Flora van Libië]] [[Kategorie:Flora van Marokko]] [[Kategorie:Flora van Montenegro]] [[Kategorie:Flora van Oesbekistan]] [[Kategorie:Flora van Palestina]] [[Kategorie:Flora van Portugal]] [[Kategorie:Flora van Roemenië]] [[Kategorie:Flora van Saoedi-Arabië]] [[Kategorie:Flora van Sardinië]] [[Kategorie:Flora van Serwië]] [[Kategorie:Flora van die Sinai]] [[Kategorie:Flora van Siprus]] [[Kategorie:Flora van Sirië]] [[Kategorie:Flora van Spanje]] [[Kategorie:Flora van Tadjikistan]] [[Kategorie:Flora van Tunisië]] [[Kategorie:Flora van Turkye]] [[Kategorie:Flora van Turkmenistan]] [[Kategorie:Gladiolus|italicus]] m857txfep0fwb02ela9xdqlx0srwayg 0 383986 2890517 2427307 2026-04-06T10:07:10Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890517 wikitext text/x-wiki Die '''Bothmaskloofpas''' in die [[Swartland]] is tussen [[Malmesbury]] en [[Hermon]] en net suidwes van [[Riebeek-Kasteel]] op die [[R46 (Suid-Afrika)|R46-provinsiale roete]] by 33° 24′ 19″ suid en 18° 52′ 30″ oos. [[Kategorie:Bergpasse van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Wes-Kaap]] hvzb2y4n6y2ss28olz5t363vog5x4wb 0 384560 2890533 2855408 2026-04-06T10:11:55Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890533 wikitext text/x-wiki Die '''Cundycleughpas''' (soms Cundycloighpas) is ‘n pas in die [[Drakensberge]] tussen [[KwaZulu-Natal]] en die [[Vrystaat]]. Hierdie pas is ten noorde van die [[Van Reenenspas]] en die [[De Beerspas, KwaZulu-Natal|De Beerspas]] en ten suide van die Mullerspas en Bothaspas en wes van die dorp [[Dundee]]. Van die pas af loop die reeks heuwels bekend as [[Biggarsberg]] eers oos en daarna suidoos verby [[Fort Mistake]], [[Glencoe]], Dundee en [[Wasbank]]. In die [[Tweede Vryheidsoorlog]] het die moeilik begaanbare pas hom uitstekend geleen tot die guerilla-oorlogvoering. Die naam van die pas is van Skotse oorsprong. ‘Cundie’ beteken ‘’n versteekte gat’ en ‘cleugh’ verwys na ‘n 'skerp op- en afdraand’. In die volksmond het dit heel gepas die ‘kan-nie-klou-pas’ geword. ==Lees ook== *[[Lys van bergpasse in Suid-Afrika]] ==Bibliografie== *Nienaber, P.J.: Suid-Afrikaanse Pleknaamwoordeboek, deel 1. Kaapstad: Tafelberg, 1971. {{ISBN|0-624-00097-4}} [[Kategorie:Bergpasse van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Drakensberge]] [[Kategorie:Vrystaat]] [[Kategorie:KwaZulu-Natal]] mfziaumuur1hnudnsgf9jhb9uzpxr65 0 384984 2890530 2450951 2026-04-06T10:10:33Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890530 wikitext text/x-wiki Die '''Cory-biblioteek''' is ‘n biblioteek vir historiese navorsing aan die [[Rhodes-universiteit]] (RU). Die bibioteek lê hom toe op die geskiedenis van die [[Oos-Kaap]], veral wat betref die [[Britse Setlaars]], [[Xhosa]], [[Grahamstad]], [[Lesotho]], sendingwerk, kerkgeskiedenis, skole en diensklubs. Die versameling bestaan uit boeke, briewe, manuskripte, landkaarte, koerante en foto’s. Organsiasies soos die Metodiste kerk, [[Lovedale]], Rondetafel en die destydse TC (onderwyserskollege in Grahamstad) se argiewe word in die biblioteek bewaar. Thomas Holden Bowker se dagboek gehou tydens die [[Sesde Grensoorlog]] in ‘n unieke besit van die biblioteek. Met sir George Edward Cory (3 Junie 1862 – 28 April 1935) se skenking in 1933 van sy versameling [[Africana]] aan die RU is die biblioteek gestig. Cory was ‘n historikus, professor in chemie aan die RU en die skrywer van die sesdelige''The Rise of South Africa'', wat veral handel oor die Oos-Kaap en spesifiek oor die Britse Setlaars en hul nageslag. [[Kategorie:Biblioteke]] [[Kategorie:Oos-Kaap]] 06palucb8lr787cvyyo6epwclkwyx8h 0 385192 2890521 2452322 2026-04-06T10:08:22Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890521 wikitext text/x-wiki Die '''Cazombo-brug''' is ‘n brug oor die [[Zambezirivier]] in [[Angola]]. Die brug is by 11° 54′ 22″ suid en 22° 49′ 52″ oos in die Moxico-provinsie. Dit is die enigste brug in Angola oor die Zambezi. Tydens die Angolese burgeroorlog is die brug deur bombardering ernstig beskadig. Na ingrypende herstelwerk is dit in 2008 heropen. Van 2011 tot 2014 is egter ‘n nuwe brug gebou. Dit is 160m lank en 11m breed met aan beide kante ‘n voetpad. In 2018 is ook die pad van Luau na Cazombo herbou. ==Lees ook== *[[Kruisings oor die Zambezirivier]] [[Kategorie:Angola]] apzw6fef1w4fvb50t065qtnjms0z3dz 0 386073 2890506 2462540 2026-04-06T10:04:29Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890506 wikitext text/x-wiki ‘n '''Baronet''' is ‘n erflike eretitel wat deur die Britse kroon aan ‘n verdienstelike onderdaan en sy nageslag toegeken word. In status is so ‘n persoon laer as ‘n baron, maar hoër as ‘n [[ridder]]. ==Titel== Hierdie titel word altyd deur die oudste seun van die huidige draer van die titel geërf. Indien hy sonder ‘n seun te sterwe kom, gaan die titel normaalweg na ‘n jonger broer of na die oudste seun van die jonger broer. ‘n Baronet word aangspreek as ‘’sir’’ gevolg deur sy naam. Op skrif word hy gewoonlik aangeskryf as sir, gevolg deur sy naam en van. Na sy van kom die afkorting Bt. of Bart. vir baronet. Die afkorting is om hom te onderskei van ‘n [[ridder]] wat ook as ‘’sir’’ aangespreek word. In Engels het die woord ‘’sir’’ dus drie betekenisse: ‘n beleefde aanspreekvorm vir ‘n man of ‘n baronet of ‘n ridder. ==Status== ‘n Persoon wat ‘n baronetskap (dus ‘n erflike ridderskap) besit word nie geag as behorende tot die adelstand nie. Hy het ook geen reg op ‘n setel in die Britse parlement nie. ‘n Baronet is dus deel van die burgerstand. Daar bestaan geen ooreenkomstige titel in ander Wes-Europese lande nie. ==Geskiedenis== Die eerste baronetskap is in 1611 deur koning Jakobus I ingestel. ==Voorbeelde== Met ‘n baronetskap word ‘n familie vereer en met ‘n ridderskap slegs die een verdienstelike persoon. Lede van die nageslag van sir [[Andries Stockenström]] erf die titel ‘’’sir’’ omdat sir Andries ‘n baronet was. Sir [[Theophilus Shepstone]] was egter ‘n ridder en daarom het sy nageslag nie die titel geërf nie. ==Bestaande baronetskappe in Suid-Afrika== * Joseph Robinson (sir [[J.B. Robinson]]), eerste baronet, sedert 1908 * sir David Graaff ([[David Pieter de Villiers Graaff]]), eerste baronet, sedert 1911 * sir [[George Albu]], eerste baronet, sedert 1912 * sir [[Lionel Phillips]], eerste baronet, sedert 1912 * sir [[Abe Bailey]], eerste baronet, sedert 1919 * sir Lewis Richardson (1873-1934), eerste baronet, sedert 1924. Sir Lewis was ‘n sakeman en filantroop. * sir Frederic Samuel-Stow (1894-1908), eerste baronet, sedert 1907. Sir Frederic was ‘n diamantmagnaat, finansier en direkteur van [[De Beers]]. ==Uitgestorwe baronetskappe in Suid-Afrika== *sir [[Andries Stockenström]], eerste baronet, geskep1840, sterf uit 1957 *sir Julius Wernher ([[Julius Charles Wernher]]), eerste baronet, geskep 1905, sterf uit 1973 *sir George Farrar ([[George Herbert Farrar]]), eerste baronet, geskep 1911, sterf uit 1915 *sir [[Leander Starr Jameson]], eerste baronet, geskep 1911, sterf uit 1917 *sir [[Bernard Oppenheimer]], eerste baronet, geskep 1921, sterf uit 2020 *sir [[Otto Beit]], eerste baronet, geskep 1924, sterf uit 1994 ==Enkele bekende Afrikaanse ridders== *sir [[Christoffel Brand]] *sir Abraham Josias Cloete *sir Jean de Villiers *sir [[Nicolaas Frederic de Waal|Nicolaas de Waal]] *sir Johannes Lange *sir [[Andries Ferdinand Stockenstrom Maasdorp|Andries Maasdorp]] *sir Theodorus Gustaff Truter *sir [[Jacob van Deventer]] *sir Willem van Hulsteijn *sir [[Cornelius Hermanus Wessels|Cornelis Wessels]] ==Baron== Johan Hendrik (John Henry) de Villiers was ‘n Suid-Afrikaanse baron bekend as [[John de Villiers, 1ste Baron de Villiers]] van [[Wynberg]]. {{Normdata}} [[Kategorie:Adellike titels]] ntahi72x0uavf1cljfpj9rcpxptfney 0 386187 2890513 2462658 2026-04-06T10:06:03Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890513 wikitext text/x-wiki Die '''Blinkbergpas''' is tussen die [[Skurweberg, Wes-Kaap|Skurweberg]] en die Swartruggens in die Tankwa-Karoo. Die pas is by 32° 44′ suid en 19° 26′ oos, op die pad tussen [[Wupperthal]] en [[Op-die-Berg]] en suidsuidwes van die [[Grootrivierpas]]. Met ‘n maksimum helling van 1:5 bereik die pas ‘n hoogte van 967m bo seespieël. ==Lees ook== * [[Lys van bergpasse in Suid-Afrika]] == Bibliografie == * Slingsby, Peter: Tankwa-Karoo & the Roggeveld Escarpment. Slingsby Maps, 2018. www.slingsbymaps.com  == Eksterne skakels == * [https://www.mountainpassessouthafrica.co.za/find-a-pass/western-cape/item/60-blinkberg-pass.html Blinkbergpas op mountainpassessouthafrica.co.za] * tracks4africa.co.za {{Normdata}} [[Kategorie:Wes-Kaap]] [[Kategorie:Bergpasse van Suid-Afrika]] rowotr6qf8qw9c571qqb77442upzp10 0 387680 2890408 2865611 2026-04-06T07:10:51Z Oesjaar 7467 /* Infraspesies */ Verbeter 2890408 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Aspalathus pinea | authority = [[Carl Peter Thunberg|Thunb.]], (1800) | synonyms = * ''Achyronia pinea'' <small>(Thunb.) Kuntze</small> * ''Plagiostigma pineum'' <small>(Thunb.) C.Presl</small> }} '''''Aspalathus pinea''''' is 'n [[struik]] wat hoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] [[Fabaceae]]. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan die [[Wes-Kaap]] en vorm deel van die [[fynbos]]. == Infraspesies == Die spesie het ook twee [[Infraspesifieke naam|infraspesies]]: * ''Aspalathus pinea subsp. caudata'' <small>R.Dahlgren</small> * ''Aspalathus pinea subsp. pinea'' == Bronnelys == * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=364-369 SANBI Redlist] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:475727-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Aspalathus|pinea]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] fohoy6we1q2q43z4m61z3nzi13wjz68 0 389477 2890531 2490664 2026-04-06T10:10:53Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890531 wikitext text/x-wiki Die '''Crompton-versameling''' van hoofsaaklik briewe in die staatsargief van [[kwaZulu-Natal]] gee ‘n beeld van die mense en geskiedenis van die streek tussen 1857 en 1880. John Lake Crompton is in November 1815 in Norwich, Engeland gebore en het in Maart 1857 in die kolonie Natal aangekom. In [[Pinetown]] was hy ‘n Anglikaanse priester, sakeman, groot grondbesitter, boer, politikus, vrederegter en aandeelhouer in die Natal Railway Company. Die briewe handel onder meer oor sy leierskapsrol in die stryd teen en rondom biskop [[John William Colenso]], maar ook oor sy ander aktiwiteite. Sekere briewe gaan oor die lewenstoestande in Natal toe hy daar aankom, sy indrukke van die kultuur van die [[Zulu]]-volk, sy mening oor die invoer van Indiër-arbeiders in Natal en oor vrygestelde slawe. In nagelate dokumente van sy vrou, Harriette Phelps, blyk dit dat sy ‘n vroeë stryder vir vrouregte was. ==Bibliografie== *Leverton, B.J.T.: The Crompton Collection. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 25, nr. 3, Maart 1976 [[Kategorie:Biblioteke]] 9ch8enr9yizqz9gsrzxn21bbmxep3vh 0 390023 2890515 2851678 2026-04-06T10:06:33Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890515 wikitext text/x-wiki Die '''Bobbejaanhoekpas''' op ‘n afgeleë grondpad in die [[Noord-Kaap]] is suidwes van [[Calvinia]], suidoos van [[Nieuwoudtville]] en noordwes van die Bloukrantzpas ([[Bloukranspas (Noord-Kaap)]]). Hierdie pas is by 31° 37′ suid en 19° 34′ oos. Dit bereik ‘n hoogte van 1149m bo seevlak en ‘n helling van 1:4 ==Lees ook== *[[Lys van bergpasse in Suid-Afrika]] ==Bibliografie== *Slingsby, Peter: Tankwa-Karoo & the Roggeveld Escarpment. Slingsby Maps, 2018. www.slingsbymaps.com] *Slingsby, Peter: Cederberg -The touring map. www.slingsbymaps.com, 2022, {{ISBN|978-1-920377-44-1}} [[Kategorie:Noord-Kaap]] [[Kategorie:Bergpasse van Suid-Afrika]] owyhxw1wajkjrtu1d9bs83gd5o24mdp 0 391581 2890526 2855073 2026-04-06T10:09:50Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890526 wikitext text/x-wiki Die plaas '''Coetzenburg''' tussen die [[Eersterivier]] en die Stellenboschberg was een van die 30 plase wat reeds rondom [[Stellenbosch]] bestaan het voordat die dorp in 1685 gestig is. Coetzenburg is in 1693 aan Dirk Coetzee toegeken en na hom vernoem, alhoewel hy reeds vanaf 1682 daar gewoon het. In 1833 word Petrus Johannes Marais die eienaar en in 1903 word sy twee seuns die eienaars. Een van die seuns was Johannes Henoch Marais / [[Jannie Marais]] (gebore op die plaas, 8 September 1851 - † Montagu-warmbron, 30 Mei 1915), ‘n [[Boer (landbou)|boer]], sakeman, weldoener, finansier en parlementslid. Die Marais-familie besit die plaas vir 125 jaar totdat die [[Universiteit van Stellenbosch]] dit in 1960 verkry. Die besondere H-vormige huis op die plaas is vroeg in die 20ste eeu verander in die Victoriaanse styl. ==Bibliografie== *Proust, Alain en D.A. Pennewaert: Stellenbosch – a visual promenade. Vlaeberg: La Compagnie du Cap, 2006. {{ISBN|0-620-35009-1}} *van Huyssteen, Ters en Hannes Meiring: Foot-loose in Stellenbosch – a guide for walkers. Kaapstad: Tafelberg, 1979. {{ISBN|0-624-01303-0}} [[Kategorie:Stellenbosch]] odsbwqwuzhahostnq5yim1x7lx9l0ct 0 392122 2890540 2760127 2026-04-06T10:14:10Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890540 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Namakwajakkalsbessie | image = | image_caption = | taxon = Diospyros acocksii | authority = (De Winter) De Winter, (1961) | synonyms = * ''Royena acocksii'' <small>De Winter</small> }} Die '''Namakwajakkalsbessie''' (''Diospyros acocksii'') is 'n klein [[boom]] wat [[inheems]] aan die [[Noord-Kaap]] en [[Namibië]] is. Die plant se FSA-nommer is 602<ref>https://www.treetags.co.za/national-list-of-indigenous-trees/</ref>. == Kyk ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=3697-1 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:322038-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Diospyros|acocksii]] [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] 454ao6kzo2vmzosise3iwrc6jju7h6y 0 393704 2890447 2868918 2026-04-06T07:42:24Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890447 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Databoks}} [[Lêer:USMC-13748.jpg|duimnael|CH-46E vlieenier Lt. Kol. Jenifer Nothelfer met Gen Maj Jon Davis saam met Wally Funk; by die 23ste jaarlikse "Vroue in Lugvaart Internasionale Kongres in Dallas, Texas; Maart 2012.]] '''Mary Wallace Funk''' (gebore 1 Februarie 1939) is 'n Amerikaanse [[vlieënier]], kommersiële ruimtevaarder, <ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2021/12/10/politics/astronaut-wings-bezos-branson-shatner/index.html|title=First on CNN: The US gives Bezos, Branson and Shatner their astronaut wings|last=Fisher|first=Kristin|date=10 December 2021|website=CNN|access-date=10 December 2021|quote=The US government is making it official, Jeff Bezos, Richard Branson, and William Shatner have earned the title of astronaut after their flights to the edge of space. The Federal Aviation Administration will also award Commercial Space Astronaut Wings to 12 other people who have flown at least 50 miles above Earth on a FAA licensed commercial spacecraft, including the crew of SpaceX's Inspiration4 mission. The FAA will award wings to eight people who flew on Blue Origin's New Shepherd spacecraft, three who flew on Virgin Galactic's SpaceShipTwo, and to the four members of the SpaceX crew who spent three days in space in September.}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.faa.gov/space/licenses/human_spaceflight/recognition/|title=FAA Commercial Human Spaceflight Recognition|access-date=10 December 2021}}</ref> en welwillendheidsambassadeur . Sy was die eerste vroulike lugveiligheidsinspekteur vir die Nasionale Vervoerveiligheidsraad, die eerste vroulike burgerlike vlieginstrukteur by Fort Sill, Oklahoma, en die eerste vroulike inspekteur van die [[Federale Lugvaartadministrasie|Federale Lugvaartagentskap]], sowel as een van die Mercurius 13. Funk het op 20 Julie 2021 op 82-jarige ouderdom die oudste persoon geword wat na die ruimte gegaan het, terwyl sy op Blue Origin se New Shepard -ruimtetuig gevlieg het tydens sy suborbitale vlug, wat 'n rekord gebreek het wat 23 jaar lank deur [[John Glenn]] gehou is. Haar rekord sou staan tot later daardie jaar toe [[William Shatner]] se vlug op 13 Oktober plaasgevind het; Shatner was toe 90 jaar oud. Funk hou steeds die rekord vir die oudste vrou om na die ruimte te reis. Funk is, saam met Gene Nora Jessen, een van die laaste twee oorlewende lede van die Mercury 13 -groep. <ref>{{Cite web|url=https://tulsaworld.com/longtime-friend-of-wally-funk-recalls-trailblazers-dream-of-space-flight/article_bcdc2a22-e8da-11eb-9f4c-031299596b52.html|title=Longtime friend of Wally Funk recalls trailblazer's dream of space flight}}</ref> Sy is ook die enigste een van die dertien wat na die ruimte gereis het. == Vroeë lewe == Funk is in 1939 in Las Vegas, New Mexico, gebore <ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=DuLvAAAAMAAJ&q=%22****FAA+Inspector+for+SWAP.+Home:+655+8th+Pl.,+Hermosa+Beach.+Calif.+Born+Feb.+1,+1939,+Las+Vegas,+N.M.+Other+Activities%22|title=Who's Who in Aviation|date=October 13, 1973|publisher=Harwood & Charles Publishing Company|via=Google Books}}</ref> en het in Taos, New Mexico, grootgeword. Haar ouers het 'n verskeidenheidswinkel besit . Die gesin het 'n versameling kunswerke van kunstenaars by die Taos-kunskolonie gehad, aangesien die kunstenaars kunswerke sou verruil om hul skuld by die winkel te delg. As kind was Funk deur vliegtuie bekoor. Toe sy een jaar oud was, het haar ouers haar na 'n lughawe toe naby aan waar hulle in New Mexico gewoon het geneem en sy het 'n [[Douglas DC-3]], 'n vroeë vliegtuig, van naby beskou. “Ek gaan regs na die wiel en ek probeer die moer draai,” sê sy. "Ma het gesê: 'Sy gaan vlieg.'<ref>https://www.theguardian.com/science/2019/jun/24/ill-be-flying-till-i-die-why-wally-funk-wont-give-up-her-lifelong-space-mission</ref> Sy het in meganika begin belangstel en modelvliegtuie en -skepe gebou. Teen die tyd dat sy sewe was, was sy besig om vliegtuie van balsahout te maak. Op negejarige ouderdom het sy haar eerste vliegles gehad. Funk was ook 'n bekwame buitelugvrou, wat tyd spandeer het op haar fiets of haar perd, ski, jag en visvang. Op 14-jarige ouderdom het sy 'n kundige skut geword en die Distinguished Rifleman's Award ontvang. Die [[National Rifle Association]] het haar ongelooflike skietuitslae aan die president, [[Dwight D. Eisenhower|Dwight Eisenhower]], gestuur en hy het aan haar teruggeskryf. Terselfdertyd het sy die suidwestelike Verenigde State verteenwoordig as Top Vroulike Skiër, Slalom en Afdraande wedrenne in die Verenigde State-kompetisie. == Onderwys en vlugskool == As 'n hoërskoolleerling wou Funk kursusse soos meganiese tekening en motorwerktuigkunde neem, maar omdat sy 'n meisie was, is sy toegelaat om slegs kursusse soos huishoudkunde te neem. Gefrustreerd het Funk die hoërskool vroeg op die ouderdom van 16 verlaat en by Stephens College in Columbia, Missouri, ingegaan.<ref name="Wilde2019">{{Cite web|url=https://www.huckmag.com/perspectives/activism-2/wally-funk-the-woman-cheated-out-of-space-by-gender-politics/|title=Wally Funk: the woman cheated out of space by gender politics|last=Wilde|first=George|date=June 20, 2019|website=Huck Mag|access-date=July 22, 2019|archive-date=21 Julie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190721164608/https://www.huckmag.com/perspectives/activism-2/wally-funk-the-woman-cheated-out-of-space-by-gender-politics/|url-status=dead}}</ref> Funk het 'n lid van die "Flying Susies" geword en eerste gegradeer in haar klas van 24 vlieërs. Sy het in 1958 gegradueer met haar vlieënierslisensie en 'n Assosiaat van die Kunste-graad. Funk het voortgegaan om 'n [[Baccalaureus scientiae|Baccalaureus Scientiae-]] graad in Sekondêre Onderwys aan die Oklahoma State University te voltooi. Terwyl hy by OSU was, was Funk 'n lid van Alpha Chi Omega, Gamma Epsilon hoofstuk. Funk is hoofsaaklik na OSU getrek deur sy beroemde "Flying Aggies"-program. By OSU het Funk 'n groot aantal [[Lugvaart|lugvaartsertifikate]] en -graderings verwerf, insluitend haar kommersiële, enkelmotorige land, multi-enjin land, enkelmotor see, instrument, vlieginstrukteur en alle grondinstrukteur se graderings. Funk is verkies as 'n offisier van die "Flying Aggies" en het vir hulle in die International Collegiate Air Meets gevlieg. Sy het die "Uitstekende vroulike vlieënier"-trofee, die "Flying Aggie Top Pilot" en die "Alfred Alder Memorial Trophy" twee jaar agtereenvolgens ontvang. == Lugvaart loopbaan == Op 20-jarige ouderdom het Funk 'n professionele vlieënier geword. Haar eerste werk was by Fort Sill, Oklahoma, as 'n burgervluginstrukteur van onder- en opdragoffisiere van die Amerikaanse weermag. Funk was die eerste vroulike vlieginstrukteur by 'n Amerikaanse militêre basis.<ref name="Saner2019">https://www.ninety-nines.org/wally-funk.htm</ref> Gedurende die herfs van 1961 het sy 'n pos aanvaar as 'n gesertifiseerde vlieginstrukteur, 'charter' en hoofvlieënier by 'n lugvaartmaatskappy in Hawthorne, Kalifornië. Funk het haar Airline Transport Rating in 1968 bekom, die 58ste vrou in die VSA om dit te doen.<ref>https://www.ninety-nines.org/wally-funk.htm</ref> Sy het by drie kommersiële lugrederye aansoek gedoen, maar is, soos ander gekwalifiseerde vroulike vlieëniers, weggewys weens haar geslag.<ref>{{Cite web |url=https://opoyi.com/science/who-is-wally-funk-378042/ |title=argiefkopie |access-date=18 Februarie 2023 |archive-date=18 Februarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218171820/https://opoyi.com/science/who-is-wally-funk-378042/ |url-status=dead }}</ref> In 1971 het Funk die gradering van vluginspekteur van die [[Federale Lugvaartadministrasie|Federal Aviation Administration]] (FAA) verwerf, wat die eerste vrou geword het wat die FAA se General Aviation Operations Inspector Academy-kursus voltooi het, wat loodsertifisering en vlugtoetsprosedures, hantering van ongelukke en oortredings insluit. <ref name="Romo">https://www.discoverwalks.com/blog/united-states/top-10-fascinating-facts-about-wally-funk/</ref> Sy het vir vier jaar by die FAA gewerk as 'n veldeksaminator, die eerste vrou wat dit gedoen het. In 1973 is sy bevorder tot FAA SWAP (Systems Worthiness Analysis Program) as 'n spesialis, die eerste vrou in die Verenigde State wat hierdie pos beklee het. Aan die einde van November 1973 het Wally weer die FAA Akademie betree om kursusse te neem wat lugtaxi-, 'charter'- en lugvaartverhuringsondernemings insluit. <ref name="Ninetynines">{{Cite web|url=http://www.ninety-nines.org/wally-funk.htm|title=Advancing Women Pilots {{!}} Women Pilots Today {{!}} Wally Funk|website=The [[Ninety-Nines]], Inc.|access-date=April 21, 2016}}</ref> In 1974 is Funk deur die National Transportation Safety Board (NTSB) aangestel as sy eerste vroulike lugveiligheidsondersoeker.<ref name="WA1">{{Cite web|url=http://womenaviators.org/WallyFunk.html|title=Wally Funk|website=Women Aviators|archive-url=https://web.archive.org/web/20110902144216/http://womenaviators.org/WallyFunk.html|archive-date=September 2, 2011|access-date=June 16, 2013}}</ref> Funk het 450 ongelukke ondersoek, wat wissel van 'n waarskynlike gepeupel getref tot 'n noodlottige ongeluk by 'n lykshuis. Sy het die ontdekking gemaak dat mense wat in klein vliegtuigongelukke sterf, dikwels hul juweliersware, skoene en klere deur die impak afgestroop word. Terselfdertyd het Funk aan baie lugresiese deelgeneem.<ref name="Varnum2009">https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2004-jan-18-tm-wallyfunk03-story.html</ref> Sy het die agtste plek behaal in die Powder Puff Derby se 25ste jaarlikse wedren, sesde in die Pacific Air Race, en agtste in die Palms to Pines Air Race. Op 16 Augustus 1975 het sy tweede geplaas in die Palms to Pines All Women Air Race van Santa Monica, Kalifornië, na Independence, Oregon. Op 4 Oktober 1975, met haar rooi en wit Citabria, het Wally die Pacific Air Race van San Diego, Kalifornië, na Santa Rosa, Kalifornië, gewen teen 80 deelnemende mededingers. Funk het in 1985 uit haar pos as 'n Lugveiligheidsondersoeker getree nadat sy 11 jaar lank gedien het.<ref>https://web.archive.org/web/20200109002647/http://www.wallyfly.com/PDF/WallyFunkSpaceflightArticle.pdf</ref> Funk is toe aangestel as 'n FAA Veiligheidsraadgewer en het 'n bekende vlieënieropleier en spreker oor lugvaartveiligheid geword. In 1986 was sy die hoofspreker vir die VSA by die World Aviation Education and Safety Congress. In 1987 is Funk aangestel as hoofvlieënier by Emery Aviation College, Greeley, Colorado, wat toesig gehou het oor die hele vlugprogramme vir 100 studente van privaat tot multi-enjin vluginstrukteurs en helikoptergraderings. Funk was hoofvlieënier vir vyf lugvaartskole regoor die land. Tot op hede het sy as 'n professionele vlieginstrukteur meer as 700 studente solo's gedoen en 3 000 privaat, kommersiële, multi-enjin, seevliegtuig, sweeftuig, instrument, CFI, Al en lugvervoervlieëniers deurgesit. == Ruimte loopbaan == === Mercurius 13 === In Februarie 1961 het Funk vrywillig aangemeld vir die "Women in Space"-program. Die program is deur William Randolph Lovelace bestuur, alhoewel dit nie amptelike regeringsondersteuning gehad het nie. Funk het Lovelace gekontak en haar ervaring en prestasies uiteengesit. Ten spyte daarvan dat sy jonger as die werwingsouderdom van 25–40 was, is Funk genooi om deel te neem.<ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19745040/</ref> Vyf-en-twintig vroue is genooi, negentien het ingeskryf en dertien het gegradueer, insluitende Funk, wat op 21 die jongste was. Op sommige toetse het sy beter as John Glenn gevaar. Die media het die groep die "Mercury 13 " gedoop, 'n verwysing na die [[Mercury Sewe|Mercury 7]]. <ref name="Butler">{{Cite web|url=http://www.c-spanvideo.org/program/291543-1|title=Wally Funk Oral History Interview|last=Butler|first=Carol L.|website=C-SPAN|access-date=June 16, 2013}}</ref> Soos die ander deelnemers aan die program, is Funk deur streng fisiese en psigometriese toetse gesit. In een toets is vrywilligers in tenks vir sensoriese ontneming geplaas. Funk was in die tenk, sonder om te [[Hallusinasie|hallusineer]], vir 10 uur en 35 minute, 'n rekord. Sy het haar toetse geslaag en was gekwalifiseer om die ruimte in te gaan. Haar telling was die derde beste in die Mercury 13 -program. Ten spyte hiervan is die program gekanselleer voordat die vroue hul laaste toets sou ondergaan.<ref>https://www.space.com/wally-funk-mercury-13-astronaut-history</ref><ref>https://www.space.com/mercury-13.html</ref> Nadat die Mercury 13-program gekanselleer is, het Funk 'n welwillendheidsambassadeur geword.  === Latere loopbaan === Funk het bly droom om ruimte toe te gaan. Toe [[Nasa|NASA]] uiteindelik begin om vroue te aanvaar in die laat 1970's, het Funk drie keer aansoek gedoen. Ten spyte van haar indrukwekkende geloofsbriewe, is sy afgekeur omdat sy nie 'n ingenieursgraad of 'n agtergrond as 'n toetsvlieënier gehad het nie. <ref>[https://www.nytimes.com/live/2021/07/20/science/jeff-bezos-space-flight ‘Best Day Ever’: Highlights From Bezos and Blue Origin Crew’s Short Flight to Space], ''[[New York Times]]'', July 20, 2021. Retrieved July 20, 2021.</ref> In 1995 het lt.kol. Eileen Collins het die eerste vrou geword om 'n [[Pendeltuig|Ruimtependeltuig]] die ruimte in te loods; Funk was te oud om te kwalifiseer om 'n Space Shuttle-vlieënier te word teen die tyd dat Collins een geword het. Funk en ses ander lede van die Mercury 13 was genooide gaste van Collins by die bekendstelling, en NASA het vir hulle 'n agter-die-skerms BBP-toer van die [[Kennedy-ruimtesentrum|Kennedy Space Centre-]] kompleks aangebied. In 2012 het sy geld spandeer om een van die eerste mense te wees wat die ruimte invlieg via Virgin Galactic . Die fondse vir die vlug was afkomstig van Funk se eie boek- en filmtantieme en familiegeld. Funk het in Julie 2020 'n memoir gepubliseer, ''Higher Faster Longer – My Life in Aviation en My Quest for Space Flight'' met skrywer Loretta Hall.<ref>{{Cite web|url=https://space.nss.org/book-review-higher-faster-longer/|title=Book Review: Higher Faster Longer - National Space Society|date=2021-02-07|website=National Space Society|language=en-US|access-date=2021-07-19}}</ref> === 2021 suborbitale ruimtevlug === Op 1 Julie 2021 het Blue Origin aangekondig dat Funk op die eerste New Shepard -vlug met passasiers sou vlieg, een van vier op die vlug, insluitend [[Jeff Bezos]], sy broer Mark, en die 18-jarige Oliver Daemen van Nederland, wat toe tydens die vlug van 20 Julie 2021die jongste persoon ooit in die ruimte geword het. <ref name="sn20210720">{{Cite web |url=https://www.blueorigin.com/news/wally-funk-will-fly-to-space-on-new-shepard/ |title=argiefkopie |access-date=18 Februarie 2023 |archive-date=18 Februarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218170223/https://www.blueorigin.com/news/wally-funk-will-fly-to-space-on-new-shepard/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="BlueOriginTwitter">{{Cite web|url=https://www.blueorigin.com/news/wally-funk-will-fly-to-space-on-new-shepard|title=Wally Funk will fly to space on New Shepard's first human flight|website=Blue Origin|language=en|access-date=July 1, 2021|archive-date= 1 Julie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210701133303/https://www.blueorigin.com/news/wally-funk-will-fly-to-space-on-new-shepard|url-status=dead}}</ref> Tydens die suksesvolle vlug het Funk, op die ouderdom van 82, die oudste persoon geword wat na die ruimte gevlieg het, wat [[John Glenn]] se rekord op die ouderdom van 77 in 1998 (aan boord van STS-95 ) oortref het. <ref>{{Cite web|url=https://www.history.com/this-day-in-history/john-glenn-returns-to-space|title=John Glenn returns to space|last=The Editors|website=History.com|language=en|access-date=July 1, 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/wally-funk-trailblazing-pilot-will-go-space-60-years-after-passing-astronaut-tests-180978108/|title=Trailblazing Pilot Wally Funk Will Go to Space 60 Years After Passing Her Astronaut Tests|last=Machemer|first=Theresa|website=Smithsonian Magazine|language=en|access-date=2021-07-20}}</ref> Haar rekord sou later daardie jaar oortref word deur [[William Shatner]], wat op die ouderdom van 90 aan boord van Blue Origin NS-18 gevlieg het. == Persoonlike lewe == Funk woon tans in Grapevine, Texas. Sy geniet sport en die restourasie van antieke motors, met 'n versameling wat 'n 1951 Hooper Silver Wraith insluit. <ref>https://www.standard.co.uk/insider/wally-funk-82-female-pilot-jeff-bezos-b945269.html</ref> Sy het meer as 18 600 vliegure<ref>{{Cite web |url=https://content.time.com/time/nation/article/0,8599,2112251,00.html |title=argiefkopie |access-date=18 Februarie 2023 |archive-date= 7 Februarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207091619/https://content.time.com/time/nation/article/0,8599,2112251,00.html |url-status=dead }}</ref> en het tot en met Junie 2019 steeds elke Saterdag as instrukteur gevlieg.<ref>https://www.theguardian.com/science/2019/jun/24/ill-be-flying-till-i-die-why-wally-funk-wont-give-up-her-lifelong-space-mission</ref> == Populêre kultuur == * ''The Flight of Wally Funk'' is 'n 2001-album deur die Australiese rockgroep Spiderbait. Dit het 'n hoogtepunt op nommer 34 bereik op die ARIA-kaarte. <ref>https://open.spotify.com/album/02foNNZ3BhdERrfoijOFiQ</ref>  * ''Wally Funk'' is die titel van die 11de snit op ''Pleasure Seekers'', die 2022-album deur The Electric Swing Circus.<ref>https://www.beatport.com/track/wally-funk/16298322</ref> [[Lêer:2022 Michael Collins Trophy Presentation (NHQ202203240009).jpg|duimnael|Wally Funk ontvang die 2022 Michael Collins Trofee]] == Toekennings en eerbewyse == * In 1964 het Funk die jongste vrou in die geskiedenis van Stephens College geword wat die Alumna-prestasietoekenning ontvang het, vereer as erkenning vir haar werk in lugvaart. <ref name="Hackel2013">{{Cite web|url=http://www.columbiamissourian.com/news/female-aviation-pioneer-to-share-her-fervor-for-flight-at/article_c7dea103-277c-526b-b09a-2e32cd4a70d8.html|title=Female aviation pioneer to share her fervor for flight at Stephens College|last=Hackel|first=Karee|website=Columbia Missourian|access-date=April 21, 2016}}</ref> * In 1965 is Funk gekies as een van die Uitstaande Jong Vroue in Amerika, "ter erkenning van haar uitstaande vermoë, prestasies en diens aan haar gemeenskap, land en beroep". * In 2012 het sy haar lewensverhaal vir die Travelling Space Museum verfilm. * In 2017 is Wally Funk se naam op die Smithsonian Nasionale Lug- en Ruimtemuseum se Muur van Eer ingeskryf “ter erkenning vir jou bydrae tot ons lugvaart- en eksplorasie-erfenis”. * In 2022 is Funk bekroon met die RA"Bob" Hoover-trofee deur die Aircraft Owners and Pilots Association, <ref name="AvWebMar22">{{Cite web|url=https://www.avweb.com/air-shows-events/wally-funk-receives-bob-hoover-trophy/|title=Wally Funk Receives Bob Hoover Trophy - AVweb|last=O'Connor|first=Kate|date=24 March 2022|website=AVweb|access-date=28 March 2022}}</ref> vir die uitstal van "die lugmanskap, leierskap, mentorskap en passie vir lugvaart" wat Hoover geïllustreer het, sowel as vir die feit dat hy 'n " 'n vooraanstaande loopbaan as vlieënier en lugvaartadvokaat, terwyl dit ook gedien het as 'n bron van inspirasie en aanmoediging vir huidige en voornemende vlieëniers.” Ook in 2022 het The Smithsonian's National Air and Space Museum sy Michael Collins-trofee aan Funk for Lewenslange Prestasie toegeken. * Funk is gelys in die "Wie is wie in lugvaart". == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == * [http://wallyfly.com/ Amptelike webwerf] * [http://www.ninety-nines.org/index.cfm/wally_funk.htm Wally Funk-profiel] van die Ninety-Nines, Inc., International Organisation of Women Pilots {{Normdata}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1939]] [[Kategorie:Lugvaartpioniers]] [[Kategorie:Ruimtevaarders]] [[Kategorie:Amerikaanse ruimtevaarders]] [[Kategorie:Vroue ruimtevaarders]] [[Kategorie:Amerikaanse vluginstrukteurs]] [[Kategorie:Lugvaart]] [[Kategorie:Rekordhouers]] [[Kategorie:Pages with unreviewed translations]] 4x9w6zi7wtthp8oouo5n186y2uvxu7j 2890542 2890447 2026-04-06T10:15:48Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890542 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Databoks}} [[Lêer:USMC-13748.jpg|duimnael|CH-46E vlieenier Lt. Kol. Jenifer Nothelfer met Gen Maj Jon Davis saam met Wally Funk; by die 23ste jaarlikse "Vroue in Lugvaart Internasionale Kongres in Dallas, Texas; Maart 2012.]] '''Mary Wallace Funk''' (gebore 1 Februarie 1939) is 'n Amerikaanse [[vlieënier]], kommersiële ruimtevaarder, <ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2021/12/10/politics/astronaut-wings-bezos-branson-shatner/index.html|title=First on CNN: The US gives Bezos, Branson and Shatner their astronaut wings|last=Fisher|first=Kristin|date=10 December 2021|website=CNN|access-date=10 December 2021|quote=The US government is making it official, Jeff Bezos, Richard Branson, and William Shatner have earned the title of astronaut after their flights to the edge of space. The Federal Aviation Administration will also award Commercial Space Astronaut Wings to 12 other people who have flown at least 50 miles above Earth on a FAA licensed commercial spacecraft, including the crew of SpaceX's Inspiration4 mission. The FAA will award wings to eight people who flew on Blue Origin's New Shepherd spacecraft, three who flew on Virgin Galactic's SpaceShipTwo, and to the four members of the SpaceX crew who spent three days in space in September.}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.faa.gov/space/licenses/human_spaceflight/recognition/|title=FAA Commercial Human Spaceflight Recognition|access-date=10 December 2021}}</ref> en welwillendheidsambassadeur . Sy was die eerste vroulike lugveiligheidsinspekteur vir die Nasionale Vervoerveiligheidsraad, die eerste vroulike burgerlike vlieginstrukteur by Fort Sill, Oklahoma, en die eerste vroulike inspekteur van die [[Federale Lugvaartadministrasie|Federale Lugvaartagentskap]], sowel as een van die Mercurius 13. Funk het op 20 Julie 2021 op 82-jarige ouderdom die oudste persoon geword wat na die ruimte gegaan het, terwyl sy op Blue Origin se New Shepard -ruimtetuig gevlieg het tydens sy suborbitale vlug, wat 'n rekord gebreek het wat 23 jaar lank deur [[John Glenn]] gehou is. Haar rekord sou staan tot later daardie jaar toe [[William Shatner]] se vlug op 13 Oktober plaasgevind het; Shatner was toe 90 jaar oud. Funk hou steeds die rekord vir die oudste vrou om na die ruimte te reis. Funk is, saam met Gene Nora Jessen, een van die laaste twee oorlewende lede van die Mercury 13 -groep. <ref>{{Cite web|url=https://tulsaworld.com/longtime-friend-of-wally-funk-recalls-trailblazers-dream-of-space-flight/article_bcdc2a22-e8da-11eb-9f4c-031299596b52.html|title=Longtime friend of Wally Funk recalls trailblazer's dream of space flight}}</ref> Sy is ook die enigste een van die dertien wat na die ruimte gereis het. == Vroeë lewe == Funk is in 1939 in Las Vegas, New Mexico, gebore <ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=DuLvAAAAMAAJ&q=%22****FAA+Inspector+for+SWAP.+Home:+655+8th+Pl.,+Hermosa+Beach.+Calif.+Born+Feb.+1,+1939,+Las+Vegas,+N.M.+Other+Activities%22|title=Who's Who in Aviation|date=October 13, 1973|publisher=Harwood & Charles Publishing Company|via=Google Books}}</ref> en het in Taos, New Mexico, grootgeword. Haar ouers het 'n verskeidenheidswinkel besit . Die gesin het 'n versameling kunswerke van kunstenaars by die Taos-kunskolonie gehad, aangesien die kunstenaars kunswerke sou verruil om hul skuld by die winkel te delg. As kind was Funk deur vliegtuie bekoor. Toe sy een jaar oud was, het haar ouers haar na 'n lughawe toe naby aan waar hulle in New Mexico gewoon het geneem en sy het 'n [[Douglas DC-3]], 'n vroeë vliegtuig, van naby beskou. “Ek gaan regs na die wiel en ek probeer die moer draai,” sê sy. "Ma het gesê: 'Sy gaan vlieg.'<ref>https://www.theguardian.com/science/2019/jun/24/ill-be-flying-till-i-die-why-wally-funk-wont-give-up-her-lifelong-space-mission</ref> Sy het in meganika begin belangstel en modelvliegtuie en -skepe gebou. Teen die tyd dat sy sewe was, was sy besig om vliegtuie van balsahout te maak. Op negejarige ouderdom het sy haar eerste vliegles gehad. Funk was ook 'n bekwame buitelugvrou, wat tyd spandeer het op haar fiets of haar perd, ski, jag en visvang. Op 14-jarige ouderdom het sy 'n kundige skut geword en die Distinguished Rifleman's Award ontvang. Die [[National Rifle Association]] het haar ongelooflike skietuitslae aan die president, [[Dwight D. Eisenhower|Dwight Eisenhower]], gestuur en hy het aan haar teruggeskryf. Terselfdertyd het sy die suidwestelike Verenigde State verteenwoordig as Top Vroulike Skiër, Slalom en Afdraande wedrenne in die Verenigde State-kompetisie. == Onderwys en vlugskool == As 'n hoërskoolleerling wou Funk kursusse soos meganiese tekening en motorwerktuigkunde neem, maar omdat sy 'n meisie was, is sy toegelaat om slegs kursusse soos huishoudkunde te neem. Gefrustreerd het Funk die hoërskool vroeg op die ouderdom van 16 verlaat en by Stephens College in Columbia, Missouri, ingegaan.<ref name="Wilde2019">{{Cite web|url=https://www.huckmag.com/perspectives/activism-2/wally-funk-the-woman-cheated-out-of-space-by-gender-politics/|title=Wally Funk: the woman cheated out of space by gender politics|last=Wilde|first=George|date=June 20, 2019|website=Huck Mag|access-date=July 22, 2019|archive-date=21 Julie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190721164608/https://www.huckmag.com/perspectives/activism-2/wally-funk-the-woman-cheated-out-of-space-by-gender-politics/|url-status=dead}}</ref> Funk het 'n lid van die "Flying Susies" geword en eerste gegradeer in haar klas van 24 vlieërs. Sy het in 1958 gegradueer met haar vlieënierslisensie en 'n Assosiaat van die Kunste-graad. Funk het voortgegaan om 'n [[Baccalaureus scientiae|Baccalaureus Scientiae-]] graad in Sekondêre Onderwys aan die Oklahoma State University te voltooi. Terwyl hy by OSU was, was Funk 'n lid van Alpha Chi Omega, Gamma Epsilon hoofstuk. Funk is hoofsaaklik na OSU getrek deur sy beroemde "Flying Aggies"-program. By OSU het Funk 'n groot aantal [[Lugvaart|lugvaartsertifikate]] en -graderings verwerf, insluitend haar kommersiële, enkelmotorige land, multi-enjin land, enkelmotor see, instrument, vlieginstrukteur en alle grondinstrukteur se graderings. Funk is verkies as 'n offisier van die "Flying Aggies" en het vir hulle in die International Collegiate Air Meets gevlieg. Sy het die "Uitstekende vroulike vlieënier"-trofee, die "Flying Aggie Top Pilot" en die "Alfred Alder Memorial Trophy" twee jaar agtereenvolgens ontvang. == Lugvaart loopbaan == Op 20-jarige ouderdom het Funk 'n professionele vlieënier geword. Haar eerste werk was by Fort Sill, Oklahoma, as 'n burgervluginstrukteur van onder- en opdragoffisiere van die Amerikaanse weermag. Funk was die eerste vroulike vlieginstrukteur by 'n Amerikaanse militêre basis.<ref name="Saner2019">https://www.ninety-nines.org/wally-funk.htm</ref> Gedurende die herfs van 1961 het sy 'n pos aanvaar as 'n gesertifiseerde vlieginstrukteur, 'charter' en hoofvlieënier by 'n lugvaartmaatskappy in Hawthorne, Kalifornië. Funk het haar Airline Transport Rating in 1968 bekom, die 58ste vrou in die VSA om dit te doen.<ref>https://www.ninety-nines.org/wally-funk.htm</ref> Sy het by drie kommersiële lugrederye aansoek gedoen, maar is, soos ander gekwalifiseerde vroulike vlieëniers, weggewys weens haar geslag.<ref>{{Cite web |url=https://opoyi.com/science/who-is-wally-funk-378042/ |title=argiefkopie |access-date=18 Februarie 2023 |archive-date=18 Februarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218171820/https://opoyi.com/science/who-is-wally-funk-378042/ |url-status=dead }}</ref> In 1971 het Funk die gradering van vluginspekteur van die [[Federale Lugvaartadministrasie|Federal Aviation Administration]] (FAA) verwerf, wat die eerste vrou geword het wat die FAA se General Aviation Operations Inspector Academy-kursus voltooi het, wat loodsertifisering en vlugtoetsprosedures, hantering van ongelukke en oortredings insluit. <ref name="Romo">https://www.discoverwalks.com/blog/united-states/top-10-fascinating-facts-about-wally-funk/</ref> Sy het vir vier jaar by die FAA gewerk as 'n veldeksaminator, die eerste vrou wat dit gedoen het. In 1973 is sy bevorder tot FAA SWAP (Systems Worthiness Analysis Program) as 'n spesialis, die eerste vrou in die Verenigde State wat hierdie pos beklee het. Aan die einde van November 1973 het Wally weer die FAA Akademie betree om kursusse te neem wat lugtaxi-, 'charter'- en lugvaartverhuringsondernemings insluit. <ref name="Ninetynines">{{Cite web|url=http://www.ninety-nines.org/wally-funk.htm|title=Advancing Women Pilots {{!}} Women Pilots Today {{!}} Wally Funk|website=The [[Ninety-Nines]], Inc.|access-date=April 21, 2016}}</ref> In 1974 is Funk deur die National Transportation Safety Board (NTSB) aangestel as sy eerste vroulike lugveiligheidsondersoeker.<ref name="WA1">{{Cite web|url=http://womenaviators.org/WallyFunk.html|title=Wally Funk|website=Women Aviators|archive-url=https://web.archive.org/web/20110902144216/http://womenaviators.org/WallyFunk.html|archive-date=September 2, 2011|access-date=June 16, 2013}}</ref> Funk het 450 ongelukke ondersoek, wat wissel van 'n waarskynlike gepeupel getref tot 'n noodlottige ongeluk by 'n lykshuis. Sy het die ontdekking gemaak dat mense wat in klein vliegtuigongelukke sterf, dikwels hul juweliersware, skoene en klere deur die impak afgestroop word. Terselfdertyd het Funk aan baie lugresiese deelgeneem.<ref name="Varnum2009">https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2004-jan-18-tm-wallyfunk03-story.html</ref> Sy het die agtste plek behaal in die Powder Puff Derby se 25ste jaarlikse wedren, sesde in die Pacific Air Race, en agtste in die Palms to Pines Air Race. Op 16 Augustus 1975 het sy tweede geplaas in die Palms to Pines All Women Air Race van Santa Monica, Kalifornië, na Independence, Oregon. Op 4 Oktober 1975, met haar rooi en wit Citabria, het Wally die Pacific Air Race van San Diego, Kalifornië, na Santa Rosa, Kalifornië, gewen teen 80 deelnemende mededingers. Funk het in 1985 uit haar pos as 'n Lugveiligheidsondersoeker getree nadat sy 11 jaar lank gedien het.<ref>https://web.archive.org/web/20200109002647/http://www.wallyfly.com/PDF/WallyFunkSpaceflightArticle.pdf</ref> Funk is toe aangestel as 'n FAA Veiligheidsraadgewer en het 'n bekende vlieënieropleier en spreker oor lugvaartveiligheid geword. In 1986 was sy die hoofspreker vir die VSA by die World Aviation Education and Safety Congress. In 1987 is Funk aangestel as hoofvlieënier by Emery Aviation College, Greeley, Colorado, wat toesig gehou het oor die hele vlugprogramme vir 100 studente van privaat tot multi-enjin vluginstrukteurs en helikoptergraderings. Funk was hoofvlieënier vir vyf lugvaartskole regoor die land. Tot op hede het sy as 'n professionele vlieginstrukteur meer as 700 studente solo's gedoen en 3 000 privaat, kommersiële, multi-enjin, seevliegtuig, sweeftuig, instrument, CFI, Al en lugvervoervlieëniers deurgesit. == Ruimte loopbaan == === Mercurius 13 === In Februarie 1961 het Funk vrywillig aangemeld vir die "Women in Space"-program. Die program is deur William Randolph Lovelace bestuur, alhoewel dit nie amptelike regeringsondersteuning gehad het nie. Funk het Lovelace gekontak en haar ervaring en prestasies uiteengesit. Ten spyte daarvan dat sy jonger as die werwingsouderdom van 25–40 was, is Funk genooi om deel te neem.<ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19745040/</ref> Vyf-en-twintig vroue is genooi, negentien het ingeskryf en dertien het gegradueer, insluitende Funk, wat op 21 die jongste was. Op sommige toetse het sy beter as John Glenn gevaar. Die media het die groep die "Mercury 13 " gedoop, 'n verwysing na die [[Mercury Sewe|Mercury 7]]. <ref name="Butler">{{Cite web|url=http://www.c-spanvideo.org/program/291543-1|title=Wally Funk Oral History Interview|last=Butler|first=Carol L.|website=C-SPAN|access-date=June 16, 2013}}</ref> Soos die ander deelnemers aan die program, is Funk deur streng fisiese en psigometriese toetse gesit. In een toets is vrywilligers in tenks vir sensoriese ontneming geplaas. Funk was in die tenk, sonder om te [[Hallusinasie|hallusineer]], vir 10 uur en 35 minute, 'n rekord. Sy het haar toetse geslaag en was gekwalifiseer om die ruimte in te gaan. Haar telling was die derde beste in die Mercury 13 -program. Ten spyte hiervan is die program gekanselleer voordat die vroue hul laaste toets sou ondergaan.<ref>https://www.space.com/wally-funk-mercury-13-astronaut-history</ref><ref>https://www.space.com/mercury-13.html</ref> Nadat die Mercury 13-program gekanselleer is, het Funk 'n welwillendheidsambassadeur geword.  === Latere loopbaan === Funk het bly droom om ruimte toe te gaan. Toe [[Nasa|NASA]] uiteindelik begin om vroue te aanvaar in die laat 1970's, het Funk drie keer aansoek gedoen. Ten spyte van haar indrukwekkende geloofsbriewe, is sy afgekeur omdat sy nie 'n ingenieursgraad of 'n agtergrond as 'n toetsvlieënier gehad het nie. <ref>[https://www.nytimes.com/live/2021/07/20/science/jeff-bezos-space-flight ‘Best Day Ever’: Highlights From Bezos and Blue Origin Crew’s Short Flight to Space], ''[[New York Times]]'', July 20, 2021. Retrieved July 20, 2021.</ref> In 1995 het lt.kol. Eileen Collins het die eerste vrou geword om 'n [[Pendeltuig|Ruimtependeltuig]] die ruimte in te loods; Funk was te oud om te kwalifiseer om 'n Space Shuttle-vlieënier te word teen die tyd dat Collins een geword het. Funk en ses ander lede van die Mercury 13 was genooide gaste van Collins by die bekendstelling, en NASA het vir hulle 'n agter-die-skerms BBP-toer van die [[Kennedy-ruimtesentrum|Kennedy Space Centre-]] kompleks aangebied. In 2012 het sy geld spandeer om een van die eerste mense te wees wat die ruimte invlieg via Virgin Galactic . Die fondse vir die vlug was afkomstig van Funk se eie boek- en filmtantieme en familiegeld. Funk het in Julie 2020 'n memoir gepubliseer, ''Higher Faster Longer – My Life in Aviation en My Quest for Space Flight'' met skrywer Loretta Hall.<ref>{{Cite web|url=https://space.nss.org/book-review-higher-faster-longer/|title=Book Review: Higher Faster Longer - National Space Society|date=2021-02-07|website=National Space Society|language=en-US|access-date=2021-07-19}}</ref> === 2021 suborbitale ruimtevlug === Op 1 Julie 2021 het Blue Origin aangekondig dat Funk op die eerste New Shepard -vlug met passasiers sou vlieg, een van vier op die vlug, insluitend [[Jeff Bezos]], sy broer Mark, en die 18-jarige Oliver Daemen van Nederland, wat toe tydens die vlug van 20 Julie 2021die jongste persoon ooit in die ruimte geword het. <ref name="sn20210720">{{Cite web |url=https://www.blueorigin.com/news/wally-funk-will-fly-to-space-on-new-shepard/ |title=argiefkopie |access-date=18 Februarie 2023 |archive-date=18 Februarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218170223/https://www.blueorigin.com/news/wally-funk-will-fly-to-space-on-new-shepard/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="BlueOriginTwitter">{{Cite web|url=https://www.blueorigin.com/news/wally-funk-will-fly-to-space-on-new-shepard|title=Wally Funk will fly to space on New Shepard's first human flight|website=Blue Origin|language=en|access-date=July 1, 2021|archive-date= 1 Julie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210701133303/https://www.blueorigin.com/news/wally-funk-will-fly-to-space-on-new-shepard|url-status=dead}}</ref> Tydens die suksesvolle vlug het Funk, op die ouderdom van 82, die oudste persoon geword wat na die ruimte gevlieg het, wat [[John Glenn]] se rekord op die ouderdom van 77 in 1998 (aan boord van STS-95 ) oortref het. <ref>{{Cite web|url=https://www.history.com/this-day-in-history/john-glenn-returns-to-space|title=John Glenn returns to space|last=The Editors|website=History.com|language=en|access-date=July 1, 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/wally-funk-trailblazing-pilot-will-go-space-60-years-after-passing-astronaut-tests-180978108/|title=Trailblazing Pilot Wally Funk Will Go to Space 60 Years After Passing Her Astronaut Tests|last=Machemer|first=Theresa|website=Smithsonian Magazine|language=en|access-date=2021-07-20}}</ref> Haar rekord sou later daardie jaar oortref word deur [[William Shatner]], wat op die ouderdom van 90 aan boord van Blue Origin NS-18 gevlieg het. == Persoonlike lewe == Funk woon tans in Grapevine, Texas. Sy geniet sport en die restourasie van antieke motors, met 'n versameling wat 'n 1951 Hooper Silver Wraith insluit. <ref>https://www.standard.co.uk/insider/wally-funk-82-female-pilot-jeff-bezos-b945269.html</ref> Sy het meer as 18 600 vliegure<ref>{{Cite web |url=https://content.time.com/time/nation/article/0,8599,2112251,00.html |title=argiefkopie |access-date=18 Februarie 2023 |archive-date= 7 Februarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207091619/https://content.time.com/time/nation/article/0,8599,2112251,00.html |url-status=dead }}</ref> en het tot en met Junie 2019 steeds elke Saterdag as instrukteur gevlieg.<ref>https://www.theguardian.com/science/2019/jun/24/ill-be-flying-till-i-die-why-wally-funk-wont-give-up-her-lifelong-space-mission</ref> == Populêre kultuur == * ''The Flight of Wally Funk'' is 'n 2001-album deur die Australiese rockgroep Spiderbait. Dit het 'n hoogtepunt op nommer 34 bereik op die ARIA-kaarte. <ref>https://open.spotify.com/album/02foNNZ3BhdERrfoijOFiQ</ref>  * ''Wally Funk'' is die titel van die 11de snit op ''Pleasure Seekers'', die 2022-album deur The Electric Swing Circus.<ref>https://www.beatport.com/track/wally-funk/16298322</ref> [[Lêer:2022 Michael Collins Trophy Presentation (NHQ202203240009).jpg|duimnael|Wally Funk ontvang die 2022 Michael Collins Trofee]] == Toekennings en eerbewyse == * In 1964 het Funk die jongste vrou in die geskiedenis van Stephens College geword wat die Alumna-prestasietoekenning ontvang het, vereer as erkenning vir haar werk in lugvaart. <ref name="Hackel2013">{{Cite web|url=http://www.columbiamissourian.com/news/female-aviation-pioneer-to-share-her-fervor-for-flight-at/article_c7dea103-277c-526b-b09a-2e32cd4a70d8.html|title=Female aviation pioneer to share her fervor for flight at Stephens College|last=Hackel|first=Karee|website=Columbia Missourian|access-date=April 21, 2016}}</ref> * In 1965 is Funk gekies as een van die Uitstaande Jong Vroue in Amerika, "ter erkenning van haar uitstaande vermoë, prestasies en diens aan haar gemeenskap, land en beroep". * In 2012 het sy haar lewensverhaal vir die Travelling Space Museum verfilm. * In 2017 is Wally Funk se naam op die Smithsonian Nasionale Lug- en Ruimtemuseum se Muur van Eer ingeskryf “ter erkenning vir jou bydrae tot ons lugvaart- en eksplorasie-erfenis”. * In 2022 is Funk bekroon met die RA"Bob" Hoover-trofee deur die Aircraft Owners and Pilots Association, <ref name="AvWebMar22">{{Cite web|url=https://www.avweb.com/air-shows-events/wally-funk-receives-bob-hoover-trophy/|title=Wally Funk Receives Bob Hoover Trophy - AVweb|last=O'Connor|first=Kate|date=24 March 2022|website=AVweb|access-date=28 March 2022}}</ref> vir die uitstal van "die lugmanskap, leierskap, mentorskap en passie vir lugvaart" wat Hoover geïllustreer het, sowel as vir die feit dat hy 'n " 'n vooraanstaande loopbaan as vlieënier en lugvaartadvokaat, terwyl dit ook gedien het as 'n bron van inspirasie en aanmoediging vir huidige en voornemende vlieëniers.” Ook in 2022 het The Smithsonian's National Air and Space Museum sy Michael Collins-trofee aan Funk for Lewenslange Prestasie toegeken. * Funk is gelys in die "Wie is wie in lugvaart". == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == * [http://wallyfly.com/ Amptelike webwerf] * [http://www.ninety-nines.org/index.cfm/wally_funk.htm Wally Funk-profiel] van die Ninety-Nines, Inc., International Organisation of Women Pilots {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1939]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Lugvaartpioniers]] [[Kategorie:Ruimtevaarders]] [[Kategorie:Amerikaanse ruimtevaarders]] [[Kategorie:Vroue ruimtevaarders]] [[Kategorie:Amerikaanse vluginstrukteurs]] [[Kategorie:Lugvaart]] [[Kategorie:Rekordhouers]] [[Kategorie:Pages with unreviewed translations]] squx5iz67md8h072j0zpw769nf1r9uv 0 393838 2890518 2547020 2026-04-06T10:07:38Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890518 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Suurvye | image = Carpobrotus April 2008-1.jpg | image_caption = ''[[Carpobrotus edulis]]'' | status = | status_system = iucn3.1 | taxon = Carpobrotus | authority = N.E.Br., 1925 | subdivision_ranks = Spesies | subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> | synonyms = * ''Abryanthemum <small>Neck.</small> }} '''''Carpobrotus''''', in die volksmond bekend as die '''suurvye''', is 'n [[vetplant]]-[[genus]] wat tot die [[Aizoaceae]]-[[Familie (biologie)|familie]] behoort en in 1925 vir die eerste keer beskryf is. In [[Afrika]] is die genus [[inheems]] aan [[Mosambiek]], [[Namibië]] en [[Suid-Afrika]]. Die [[spesie]] is ook [[inheems]] aan suidelike [[Argentinië]], [[Australië]], [[Chile]], [[Norfolkeiland]] en [[Tasmanië]]. Die genus is meerjarige plante wat soms groot matte op die grond vorm en die stamme is [[maroen]] tot [[geel]]. Die sap van die spesies word as 'n antiseptiese middel gebruik en die vrugte vir [[konfyt]]. == Spesies == Daar is dertien spesies wat tot die genus behoort: {{div col|colwidth=26em}} * ''[[Carpobrotus acinaciformis]]'' <small>(L.) [[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> * ''[[Carpobrotus aequilaterus]]'' <small>(Haw.) N.E.Br.</small> * ''[[Carpobrotus chilensis]]'' <small>(Molina) N.E.Br.</small> * ''[[Carpobrotus deliciosus]]'' <small>(L.Bolus) L.Bolus</small> * ''[[Carpobrotus dimidiatus]]'' <small>(Haw.) L.Bolus</small> * ''[[Carpobrotus edulis]]'' <small>(L.) N.E.Br.</small> * ''[[Carpobrotus glaucescens]]'' <small>(Haw.) Schwantes</small> * ''[[Carpobrotus mellei]]'' <small>(L.Bolus) L.Bolus</small> * ''[[Carpobrotus modestus]]'' <small>S.T.Blake</small> * ''[[Carpobrotus muirii]]'' <small>(L.Bolus) L.Bolus</small> * ''[[Carpobrotus quadrifidus]]'' <small>L.Bolus</small> * ''[[Carpobrotus rossii]]'' <small>(Haw.) Schwantes</small> * ''[[Carpobrotus virescens]]'' <small>(Haw.) Schwantes</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Carpobrotus| ]] [[Kategorie:Flora van Australië]] [[Kategorie:Flora van Chili]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Norfolkeiland]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Tasmanië]] d8mnhatha80e7zwcnijfxjjzz8px61w 0 394356 2890484 2874245 2026-04-06T09:47:03Z Oesjaar 7467 Verwyder duplikaat 2890484 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Leopold Scholtz | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Willem Leopold von Ranke Scholtz | geboortedatum = [[30 Junie]] [[1948]] | geboorteplek = [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] | sterfdatum = {{SDEO|2022|10|19|1948|6|30}} | sterfteplek = [[Delft,_Nederland|Delft]], [[Nederland]] | ouers = [[G.D. Scholtz|Gert Daniël Scholtz]] en Rachel Geraldine Elizabeth Scholtz | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]]ans | beroep = Akademikus, historikus, joernalis en skrywer | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = Ingrid Marie Elisabeth Verhoek | kinders = | webblad = | handtekening = |burial_place=St. Petrus Banden-begraafplaas [[Den Haag]], [[Nederland]]}} '''Leopold Scholtz''' (gebore '''Willem Leopold von Ranke Scholtz'''; [[30 Junie]] [[1948]] – [[19 Oktober]] [[2022]]<ref>Profiel op [https://www.geslagregisters.com/getperson.php?personID=I4887&tree=tree1 geslagregisters.com], besoek op 26 Oktober 2022</ref>) was ‘n Suid-Afrikaanse [[historikus]], akademikus, [[skrywer]] en [[joernalis]]. Hy was onder meer adjunkredakteur van ''[[Die Burger]]'', buitengewone hoogleraar aan die [[Universiteit Stellenbosch]] en lid van die Raad van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]], en was navorsingsgenoot aan die [[Noordwes-Universiteit]] (fokusarea Sosiale Transformasie, Potchefstroomkampus). == Lewensloop == Scholtz se vader, dr. [[G.D. Scholtz]], was ’n gesiene historikus wat ook talle publikasies die lig laat sien het. Scholtz het aan die Universiteit Stellenbosch, die ou [[Randse Afrikaanse Universiteit]] (nou die [[Universiteit van Johannesburg|UJ]]) en die [[Universiteit van Leiden]] gestudeer. Hy het in 1978 ’n doktorsgraad in geskiedenis aan die Universiteit van Leiden in [[Nederland]] behaal op grond van ’n proefskrif oor [[generaal Christiaan de Wet]] as veldheer. In Leiden het hy ook sy toekomstige vrou, Ingrid (ook ’n historikus), ontmoet. Hy het later ’n joernalis geword en sy professionele loopbaan in Suid-Afrika afgesluit as adjunkredakteur van ''Die Burger''. Hy is die skrywer van talle boeke en meer as 50 ewekniebeoordeelde artikels in geakkrediteerde tydskrifte en hoofstukke in versamelwerke. Nadat hy na [[Delft, Nederland]] verhuis het, het hy as Europese korrespondent vir [[Media24]] se Afrikaanse koerante gedien, en was hy ook as navorsingsgenoot by universiteite betrokke. Hy was ook 'n gereelde rubriekskrywer vir ''[[Maroela Media]]''.<ref>https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bekende-koerantman-historikus-sterf/ Besoek op 22 Oktober 2022.</ref> Hy het in 2022 in Delft aan [[leukemie]] gesterf. == Boeke == *''Generaal Christiaan de Wet as Veldheer'' (1978), {{ISBN|9781919825267}} *''Beroemde Suid-Afrikaanse krygsmanne'' (1984; Rubicon-Pers), {{ISBN|9780947006068}} *''Suid-Afrika en die Nuwe Wêreldorde'' (medeskrywer) (1996; Human & Rousseau), {{ISBN|9780798136174}} *''Waarom die boere die oorlog verloor het'' (1999; Protea Boekhuis), {{ISBN|9780620241618}} *''Die SAW in die Grensoorlog 1966-1989'' (2013; Tafelberg), {{ISBN|9780624054085}} *''Kruispaaie: Afrikanerkeuses van die 19de en 20ste eeu'' (2016; Kraal Uitgewers), {{ISBN|9780992218980}} *''The Battle of Cuito Cuanavale : Cold War Angolan Finale, 1987-1988'' (2016; Helion and Company), {{ISBN|9781909384620}} *''Ratels aan die Lomba: die storie van Charlie-eskadron'' (2018; Jonathan Ball Uitgewers), {{ISBN|9781868427505}} * ''Bondgenote en dwarstrekkers: Die Transvaalse en Vrystaatse regerings in die Anglo-Boereoorlog, 1899-1902'' (2019; Kraal Uitgewers), {{ISBN|9780994715982}} * ''Die Saw En Cuito Cuanavale: 'n Taktiese en strategiese analise'' (2020; Jonathan Ball Uitgewers), {{ISBN|9781928248057}} * ''Terreur en bevryding: Die ANC/SAKP, die kommunisme en geweld (1961–1990)'' (2022; Jonathan Ball Uitgewers), {{ISBN|9781776191673}} == Verwysings == {{Verwysings}} ==Bronne== * https://www.litnet.co.za/author/leopold-scholtz/ * https://www.helion.co.uk/people/leopold-scholtz.php * https://www.kraaluitgewers.co.za/product-category/skrywers/leopold-scholtz/ * https://mymaties.academia.edu/LeopoldScholtz {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scholtz, Leopold}} [[Kategorie:Geboortes in 1948]] [[Kategorie:Sterftes in 2022]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse geskiedkundiges]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse akademici]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse joernaliste]] qkjktwzct9456n5w7lnr2wzq5byet43 0 396053 2890339 2733194 2026-04-05T21:34:35Z Oesjaar 7467 /* Bronnelys */ verbetet 2890339 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = | image = | status = | status_system = IUCN2.3 | taxon = Aloe rosea | authority = (H.Perrier) L.E.Newton & G.D.Rowley, 1996 | synonyms = }} '''''Aloe rosea''''' is 'n [[aalwyn]] wat deel van die Asphodelaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Madagaskar]]. == Sien ook == * [[Lys van aalwynspesies]] == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:995338-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Aalwyne|rosea]] [[Kategorie:Flora van Madagaskar]] [[Kategorie:Endemiese plante van Madagaskar]] h7lpjukuiep2tyfuzefd3wg6fftoduk 0 396056 2890340 2733198 2026-04-05T21:35:22Z Oesjaar 7467 /* Bron */ verbeter 2890340 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = | image = | status = | status_system = IUCN2.3 | taxon = Aloe rulkensii | authority = T.A.McCoy & O.J.Baptista, 2016 | synonyms = }} '''''Aloe rulkensii''''' is 'n [[aalwyn]] wat deel van die Asphodelaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Mosambiek]]. == Sien ook == * [[Lys van aalwynspesies]] == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77157413-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Aalwyne|rulkensii]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Endemiese plante van Mosambiek]] my0w5jtzleycdsb3gj52f2ivjkidqz4 0 396892 2890379 2552988 2026-04-06T06:33:44Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Verbeter 2890379 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Map_of_North_Carolina_highlighting_Beaufort County.svg|duimnael|'''Beaufort County, [[Noord-Carolina]]''']] '''Beaufort County, Noord-Carolina''' is 'n distrik geleë in die Amerikaanse deelstaat [[Noord-Carolina]]. Vanaf die 2020-sensus was die bevolking 44,652. Sy distrik setel is Washington. Die distrik is in 1705 gestig as Pamptecough Precinct. Oorspronklik ingesluit in [[Bath County]], is dit herdoop na [[Beaufort Precinct]] in 1712 en het Beaufort County in 1739 geword. === Geskiedenis === Beaufort County is eers Pamptecough genoem. Die naam is omstreeks 1712 verander na Beaufort, vernoem na Henry Somerset, 2de Hertog van Beaufort (1684–1714), wat omstreeks 1709 een van Carolina se Lords Eienaar geword het. === Geografie === Volgens die Amerikaanse Sensusburo het die land 'n totale oppervlakte van 958 vierkante myl (2 480 km2), waarvan 827 vierkante myl (2 140 km2) grond is en 131 vierkante myl (340 km2) (14%) water. Dit is die vyfde grootste distrik in Noord-Carolina volgens totale oppervlakte. Dit word deur die Pamlico-rivier en die mond van die Pamlico-rivier in die helfte verdeel. === Staats- en plaaslike beskermde gebiede/terreine === * Goose Creek Game Land (deel) * Goose Creek Staatspark * Historiese bad * Van Swamp Game Lands (deel) === Groot waterliggame === * Goose Creek * Pamlico rivier * Pungo rivier * Suidrivier * Teerrivier === Aangrensende provinsies === * [[Washington County - noordoos]] * Martin County - noordwes * Hyde County - oos * Pamlico County - suid * Craven County - suidwes * Pitt County - wes == Verwysings == # [https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/beaufortcountynorthcarolina/INC110219 "Find a County". National Association of Counties]. Archived from [http://www.naco.org/Counties/Pages/FindACounty.aspx the original] on July 12, 2012. Retrieved June 7, 2011. [[Kategorie:Provinsies van Noord-Carolina]] [[Kategorie:Noord-Carolina]] qc597w3nvtk906ymq62naoolifrnrfl 0 396893 2890380 2552989 2026-04-06T06:34:33Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890380 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Map_of_North_Carolina_highlighting_Bertie County.svg|duimnael|'''Bertie County, [[Noord-Carolina]]''']] '''Bertie County, Noord-Carolina''' is 'n distrik geleë in die noordoostelike gebied van die Amerikaanse deelstaat [[ Noord-Carolina]]. Vanaf die 2020-sensus was die bevolking 17 934.<ref>https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/bertiecountynorthcarolina/PST045221#PST045221</ref> Sy distrik setel is [[Windsor]]<ref>https://web.archive.org/web/20110531210815/http://www.naco.org/Counties/Pages/FindACounty.aspx</ref>. Die distrik is in 1722 as [[Bertie Precinct]] geskep en het in 1739 distrikstatus verkry.<ref>https://web.archive.org/web/20160304115449/http://publications.newberry.org/ahcbp/documents/NC_Individual_County_Chronologies.htm</ref> Die Sans Souci-veerboot, wat toegang bied oor die Cashierivier, is die distrik se enigste veerboot. === Geskiedenis === Die graafskap is in 1722 as Bertie Precinct gevorm uit die deel van Chowan Precinct van [[Albemarle County]] wat wes van die Chowanrivier lê. Dit is vernoem na James Bertie, sy broer Henry Bertie, of miskien albei, wat elkeen een van die Here Eienaars van Carolina was. In 1729 is dele van Bertie Precinct, [[Chowan Precinct]], [[Currituck Precinct]] en Pasquotank Precinct van Albemarle County gekombineer om Tyrrell Precinct te vorm. Met die afskaffing van Albemarle County in 1739, het al sy samestellende gebiede afsonderlike graafskappe geword. Namate die bevolking van setlaars toegeneem het, is dele van Bertie County in 1741 georganiseer as [[Edgecombe County]] en Northampton County. Uiteindelik, in 1759 is dele van Bertie, Chowan en Northampton graafskappe gekombineer om Hertford County te vorm. Bertie se grense het sedertdien dieselfde gebly. Hierdie meestal landelike graafskap was tot in die 20ste eeu van die landbou-ekonomie afhanklik. In die koloniale en antebellum-era was tabak en katoen die vernaamste kommoditeitsgewasse, wat deur Afrika-slawe gewerk is. Na die Burgeroorlog was landbou steeds belangrik vir die land. In die 21ste eeu het ontwikkelaars daarna verwys dat dit binne die Inner Banks-streek is, wat al hoe meer afgetredenes en kopers van tweede huise lok vanweë sy strande en landskappe. == Verwysings == <references responsive="" /> [[Kategorie:Provinsies van Noord-Carolina]] [[Kategorie:Noord-Carolina]] f1j2h50aksdy78xduv3ba5rbugfw4v7 2890557 2890380 2026-04-06T10:23:27Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890557 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Map_of_North_Carolina_highlighting_Bertie County.svg|duimnael|'''Bertie County, [[Noord-Carolina]]''']] '''Bertie County, Noord-Carolina''' is 'n distrik geleë in die noordoostelike gebied van die Amerikaanse deelstaat [[ Noord-Carolina]]. Vanaf die 2020-sensus was die bevolking 17 934.<ref>https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/bertiecountynorthcarolina/PST045221#PST045221</ref> Sy distrik setel is [[Windsor]]<ref>https://web.archive.org/web/20110531210815/http://www.naco.org/Counties/Pages/FindACounty.aspx</ref>. Die distrik is in 1722 as [[Bertie Precinct]] geskep en het in 1739 distrikstatus verkry.<ref>https://web.archive.org/web/20160304115449/http://publications.newberry.org/ahcbp/documents/NC_Individual_County_Chronologies.htm</ref> Die Sans Souci-veerboot, wat toegang bied oor die Cashierivier, is die distrik se enigste veerboot. == Geskiedenis == Die graafskap is in 1722 as Bertie Precinct gevorm uit die deel van Chowan Precinct van [[Albemarle County]] wat wes van die Chowanrivier lê. Dit is vernoem na James Bertie, sy broer Henry Bertie, of miskien albei, wat elkeen een van die Here Eienaars van Carolina was. In 1729 is dele van Bertie Precinct, [[Chowan Precinct]], [[Currituck Precinct]] en Pasquotank Precinct van Albemarle County gekombineer om Tyrrell Precinct te vorm. Met die afskaffing van Albemarle County in 1739, het al sy samestellende gebiede afsonderlike graafskappe geword. Namate die bevolking van setlaars toegeneem het, is dele van Bertie County in 1741 georganiseer as [[Edgecombe County]] en Northampton County. Uiteindelik, in 1759 is dele van Bertie, Chowan en Northampton graafskappe gekombineer om Hertford County te vorm. Bertie se grense het sedertdien dieselfde gebly. Hierdie meestal landelike graafskap was tot in die 20ste eeu van die landbou-ekonomie afhanklik. In die koloniale en antebellum-era was tabak en katoen die vernaamste kommoditeitsgewasse, wat deur Afrika-slawe gewerk is. Na die Burgeroorlog was landbou steeds belangrik vir die land. In die 21ste eeu het ontwikkelaars daarna verwys dat dit binne die Inner Banks-streek is, wat al hoe meer afgetredenes en kopers van tweede huise lok vanweë sy strande en landskappe. == Verwysings == <references responsive="" /> [[Kategorie:Provinsies van Noord-Carolina]] [[Kategorie:Noord-Carolina]] a54fwdvz6m1svrfbdv9a8h30x751tp3 0 396895 2890381 2552996 2026-04-06T06:35:26Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890381 wikitext text/x-wiki [[File:Map_of_North_Carolina_highlighting_Brunswick County.svg|thumb|'''Brunswick County, Noord-Carolina''']] '''Brunswick County, Noord-Carolina''' is 'n distrik wat gevind word in die staat [[Noord-Carolina]] in die land [[Verenigde State van Amerika]] in [[Noord-Amerika]]. {{Provinsies van Noord-Carolina}} [[Kategorie:Provinsies van Noord-Carolina]] [[Kategorie:Noord-Carolina]] 3mp9bmn5h4xkl3kv99akgntvjmw72dl 0 396898 2890574 2553303 2026-04-06T10:40:00Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890574 wikitext text/x-wiki [[File:Map_of_North_Carolina_highlighting_Cabarrus County.svg|thumb|'''Cabarrus County, Noord-Carolina''']] '''Cabarrus County, Noord-Carolina''' is 'n distrik wat gevind word in die staat [[Noord-Carolina]] in die land [[Verenigde State van Amerika]] in [[Noord-Amerika]]. {{Provinsies van Noord-Carolina}} [[[[Kategorie:Britse joernaliste]]:Provinsies van Noord-Carolina]] [[[[Kategorie:Britse joernaliste]]:Noord-Carolina]] m2dk0fgaoj9baf1rk950amy4xeeufue 2890575 2890574 2026-04-06T10:40:56Z Oesjaar 7467 Rol weergawe [[Special:Diff/2890574|2890574]] deur [[Special:Contributions/Oesjaar|Oesjaar]] ([[User talk:Oesjaar|bespreek]]) terug. 2890575 wikitext text/x-wiki [[File:Map_of_North_Carolina_highlighting_Cabarrus County.svg|thumb|'''Cabarrus County, Noord-Carolina''']] '''Cabarrus County, Noord-Carolina''' is 'n distrik wat gevind word in die staat [[Noord-Carolina]] in die land [[Verenigde State van Amerika]] in [[Noord-Amerika]]. {{Provinsies van Noord-Carolina}} [[Category:Provinsies van Noord-Carolina]] [[Category:Noord-Carolina]] jquvxas1762ed920xv7l55e0m0wvs3u 2890576 2890575 2026-04-06T10:41:15Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890576 wikitext text/x-wiki [[File:Map_of_North_Carolina_highlighting_Cabarrus County.svg|thumb|'''Cabarrus County, Noord-Carolina''']] '''Cabarrus County, Noord-Carolina''' is 'n distrik wat gevind word in die staat [[Noord-Carolina]] in die land [[Verenigde State van Amerika]] in [[Noord-Amerika]]. {{Provinsies van Noord-Carolina}} [[Kategorie:Provinsies van Noord-Carolina]] [[Kategorie:Noord-Carolina]] 3wcvw21f40s7fc87hfn7tpcfp1ypwax 0 396905 2890577 2553378 2026-04-06T10:41:55Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890577 wikitext text/x-wiki [[File:Map_of_North_Carolina_highlighting_Graham County.svg|thumb|'''Graham County, Noord-Carolina''']] '''Graham County, Noord-Carolina''' is 'n distrik wat gevind word in die staat [[Noord-Carolina]] in die land [[Verenigde State van Amerika]] in [[Noord-Amerika]]. {{Provinsies van Noord-Carolina}} [[Kategorie:Provinsies van Noord-Carolina]] [[Kategorie:Noord-Carolina]] 6vd674cdcmymcclmxnidgmx3eee59a1 0 397229 2890461 2875685 2026-04-06T07:55:52Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890461 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas musikale komposisie |name=Simfonie in C-mineur |subtitle=No. 5 |Image=Beethoven-Deckblatt.png |image_upright=1.3 |Caption=Omslag van die simfonie, met die toewyding aan prins Joseph Franz von Lobkowitz en graaf Andrey Razumovsky|composer=[[Ludwig van Beethoven]]|Key=C-mineur|Form=Simfonie|Dedication={{plainlist| * J. F. M. Lobkowitz * Andreas Razumovsky|A. Rasumovsky}}|Composed=1804–1808|Duration=Ongeveer 30–40 minute|Movements=Vier|Scoring=Orkes|Premiere_date=22 Desember 1808 |Premiere_conductor=Ludwig van Beethoven |Premiere_location=Theater an der Wien, Wene }} Die '''Vyfde Simfonie in C-mineur, Op. 67''', ook bekend as die '''Simfonie van die Noodlot''' (Duits: ''Schicksalssinfonie''), is 'n [[simfonie]] gekomponeer deur [[Ludwig van Beethoven]] tussen [[1804]] en [[1808]]. Dit is een van die bekendste komposisies in [[klassieke musiek]] en een van die simfonieë wat die meeste gespeel word.<ref name="Schauffler">[https://www.classical-music.com/features/works/20-greatest-symphonies-all-time/ BBC Music Magazine. 2018. ''The 20 greatest symphonies of all time''. Geraadpleeg op 23 Junie 2022.]</ref> Dit word allerweë as een van die hoekstene van Westerse kunsmusiek beskou. Die werk is vir die eerste keer in 1808 in Wene se Theatre an der Wien uitgevoer, en het baie vinnig sy wonderlike reputasie verwerf. [[E.T.A. Hoffmann|ETA Hoffmann]] het die simfonie as een van die belangrikste werke van die tyd beskryf. Soos tipies van simfonieë uit die Klassieke tydperk, het Beethoven se Vyfde Simfonie vier bewegings. Dit begin met 'n kenmerkende viernoot-kort-kort-kort-lank-motief: : <score>{\clef treble \key c \minor \tempo "Allegro con brio" 2=108 \time 2/4 {r8 g'\ff[ g' g'] | ees'2\fermata | r8 f'[ f' f'] | d'2~ | d'\fermata | } }</score><br /><br /><br /><br />[[File:Beet5mov1bars1to5.ogg|220x220px]] Die simfonie – en veral die viernootopeningsmotief – is wêreldwyd bekend, en die motief word gereeld in populêre musiek gebruik, van disco-weergawes tot rock-werke tot die gebruik daarvan in films en op televisie. Soos Beethoven se [[Simfonie no. 3 in E-mol, op. 55, "Eroica" (Beethoven)|Eroica]] en [[Simfonie no. 6 in F-majeur, op. 68 (Beethoven)|Pastorale simfonieë]], het die Vyfde Simfonie ook 'n bynaam naas 'n nommer gekry, hoewel nie deur Beethoven self nie. In Germaanse lande staan dit as die "Schicksals-Sinfonie" (Afrikaans: ''noodlotsimfonie'') bekend, en die bekende vyfmaattema staan as die "Schicksals-Motiv" (Afrikaans: ''noodlotmotief'') genoem. Hierdie naam word ook in vertalings gebruik. == Geskiedenis == === Ontwikkeling === [[Lêer:Beethoven_3.jpg|regs|duimnael|297x297px| Beethoven in 1804, die jaar toe hy aan die Vyfde Simfonie begin werk het; detail van 'n portret deur W.J. Mähler.]] Die Vyfde Simfonie het 'n lang ontwikkelingsproses deurloop terwyl Beethoven die musikale idees vir die werk uitgewerk het. Die eerste sketse (rowwe konsepte van die melodieë en ander musikale idees) dateer uit 1804 ná die voltooiing van die [[Simfonie no. 3 in E-mol, op. 55, "Eroica" (Beethoven)|Derde Simfonie]].<ref name=":0">Hopkins, A. 1977. ''The nine symphonies of Beethoven''. Scolar Press. ISBN&nbsp;<bdi>1-85928-246-6</bdi>.</ref> Beethoven het sy werk aan die Vyfde Simfonie herhaaldelik onderbreek om aan ander komposisies te werk: * die eerste weergawe van ''Fidelio,'' op. 72; * die Klaviersonate no. 23 in F-mineur, op. 57 (''Appassionata''); * die drie ''Razumovsky''-strykkwartette (nos. 7–9, opp. 59); * die Vioolkonsert in D-majeur, op. 61; * die Vierde Klavierkonsert in G-majeur, op. 58; * die [[Simfonie no. 4 in B-mol majeur, op. 60 (Beethoven)|Vierde Simfonie]] in E-mol-majeur, op. 60; en * die Mis in C-majeur, op. 86. Die finale voorbereiding van die Vyfde Simfonie, wat in 1807–1808 plaasgevind het, is parallel met dié van die [[Simfonie no. 6 in F-majeur, op. 68 (Beethoven)|Sesde Simfonie]] uitgevoer, en beide simfonieë is vir die eerste keer tydens dieselfde konsert gehoor. Beethoven was toe in sy middeldertigs; sy persoonlike lewe is gekwel deur toenemende doofheid.<ref>{{Cite web|url=http://www.lvbeethoven.com/Bio/BiographyDeafness.html|title=Beethoven's deafness|website=lvbeethoven.com|access-date=31 August 2015}}</ref> Die bekende wêreld was in die [[Napoleontiese Oorloë]] gedompel, daar was politieke onrus in Oostenryk, en in 1805 het [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] Wene beset. Die simfonie is gekompneer terwyl hy in die Pasqualati-huis in Wene gewoon het. Die laaste beweging is 'n aanhaling uit 'n revolusionêre lied deur Claude Joseph Rouget de Lisle. === Première === Die Vyfde Simfonie is vir die eerste keer op 22 Desember 1808 tydens 'n maratonkonsert in die Theater an der Wien in Wene uitgevoer. Dié konsert het uitsluitlik uit splinternuwe Beethoven-werke bestaan en Beethoven het elke werk persoonlik gedirigeer.<ref>Kinderman, W. 1995. ''Beethoven''. Berkeley: University of California Press, bl.&nbsp;122. ISBN&nbsp;<bdi>0-520-08796-8</bdi>.</ref> Die konsert het meer as vier ure geduur. Die twee simfonieë het in omgekeerde volgorde op die program verskyn: die Sesde is eerste gespeel, en die Vyfde eers in die tweede helfte van die konsert.<ref>Parsons, A. 1990. [http://www.lvbeethoven.com/VotreLVB/English_TromboneSociety.html Symphonic birth-pangs of the trombone]. In ''British Trombone Society''. Geraadpleeg op 31 Augustus 2015.</ref> Die program was soos volg: # Die [[Simfonie no. 6 in F-majeur, op. 68 (Beethoven)|Sesde Simfonie in F majeur, op. 68]] # Die konsertaria "Ah! perfido", op. 65 # Die "Gloria" uit die Mis in C majeur, op. 86 # Die Vierde Klavierkonsert in G-majeur, op. 58 (met Beethoven self as pianis) ''Pouse'' # Die Vyfde Simfonie # Die "Sanctus" en die "Benedictus" uit die Mis in C-majeur # ’n Soloklavierimprovisasie, gespeel deur Beethoven # Die Koraalfantasie in C-mineur/majeur, op. 80 [[Lêer:TheateranDerWienJakobAlt.jpg|regs|duimnael| Die Theater an der Wien soos wat dit in die vroeë 19de eeu gelyk het.]] Beethoven het die Vyfde Simfonie opgedra aan twee van sy beskermhere, prins Franz Joseph von Lobkowitz en graaf Razumovsky. Dié toewyding het in die eerste gedrukte uitgawe van April 1809 verskyn. === Ontvangs en invloed === Daar was min kritiese reaksie op die eerste uitvoering, al het dit onder ongunstige omstandighede plaasgevind. Die orkes het nie goed gespeel nie – te wyte aan slegs een repitisie voor die konsert – en met die Koraalfantasie (op. 80) moes Beethoven die uitvoering stop en oorbegin nadat een van die musici 'n fout gemaak het.<ref>Robbins Landon, H. C. 1992. ''Beethoven: His life, work, and world''. New York: Thames & Hudson, bl. 149.</ref> Die ouditorium was yskoud en die lang uitmergelende program het die gehoor uitgeput. 'n Jaar en 'n half later het die publikasie van die bladmusiek egter tot 'n meesleurende ongetekende resensie (in werklikheid deur die musiekresensent [[E.T.A. Hoffmann]]) in die ''Allgemeine musikalische Zeitung'' gelei. Hy het die musiek in dramatiese beelde beskryf:<blockquote>Stralende strale deurpriem dié streek se diepe nag, en ons word bewus van reusagtige skaduwees wat heen en weer wieg, ons verswelg en alles in ons vernietig, buiten die pyn van eindelose verlange – 'n verlange waarin elke plesier wat met jubelende tone verrys het nou sink en swig, en slegs deur hierdie pyn wat, terwyl dit liefde, hoop en vreugde verteer maar nie vernietig nie, probeer om ons gemoed te laat oopbars met luide harmonieë van al die hartstogte, leef ons voort en is ons betowerde aanskouers van dié geeste.<ref>"Recension: Sinfonie ... composée et dediée etc. par Louis van Beethoven. à Leipsic, chez Breitkopf et Härtel, Oeuvre 67. No. 5. des Sinfonies", ''[[Allgemeine musikalische Zeitung]]'' 12, nos. 40 en 41 (4 en 11 Julie 1810): kol. 630–642 en652–659. Aanhaling uit kol. 633.</ref></blockquote>Afgesien van dié uitspattige lof, het Hoffmann verreweg die grootste deel van sy resensie gewy aan 'n breedvoerige ontleding van die simfonie, om aan sy lesers te wys watter middele Beethoven gebruik het om die luisteraar op besondere wyse te ontroer. In 'n opstel getiteld "Beethoven se instrumentale musiek", wat hy uit hierdie 1810-resensie en nog een uit 1813 van die klaviertrio's (op. 70) – dit is in drie aflewerings in Desember 1813 gelewer – saamgestel het, prys Hoffmann die "onbeskryflik diepgaande, manjifieke simfonie in C-mineur" verder:<blockquote>Hoe dwing hierdie wonderlike komposisie, in 'n klimaks wat hoër en hoër klim, nie vorentoe in die geesteswêreld van die oneindige nie! ... Ongetwyfeld jaag die geheel soos 'n vernuftige rapsodie verby menige mens, maar die siel van elke bedagsame luisteraar word verseker, diep en intiem, geroer deur 'n gevoel wat niks anders is as daardie onuitspreeklike angswekkende verlange nie, en tot die slotakkoord – inderdaad, selfs in die oomblikke wat daarop volg – sal hy magteloos wees om uit daardie wonderlike geesteryk te tree waar hartseer en vreugde hom in die vorm van klank omhels...<ref>Anoniem gepubliseer: "Beethovens Instrumental-Musik", ''{{ill|Zeitung für die elegante Welt|de}}'', nos. 245–247 (9, 10 en11 Desember 1813): kols. 1953–1957, 1964–1967 en 1973–1975. OOk anoniem gepubliseer as deel van Hoffmann se versameling, getiteld ''Fantasiestücke in Callots Manier'', 4 volumes, Bamberg, 1814. Die Engelse uitgawe: Ernst Theodor Amadeus Hoffmann, ''Fantasy Pieces in Callot's Manner: Pages from the Diary of a Traveling Romantic'', vertaal deur Joseph M Hayse. Schenectady: Union College Press, 1996; ISBN.</ref> </blockquote>Die simfonie het spoedig 'n sentrale werk in die standaardorkesrepertorium geword. Dit is tydens die inwydingskonserte van sowel die New Yorkse Filharmoniese Orkes op 7 Desember 1842 as die [VSA se] Nasionale Simfonieorkes op 2 November 1931 gespeel. In 1910 is dit vir die eerste keer opgeneem deur die Odeon-orkes onder leiding van Friedrich Kark. Die eerste beweging (uitgevoer deur die nou ontbinde Philharmonia-orkes) was deel van die [[Voyager Goue Plaat|Voyager Golden Record]], 'n [[grammofoonplaat]] wat 'n uiteenlopende reeks voorbeelde bevat van Aardse prente, algemene klanke, tale en musiek wat in 1977 aan boord van die [[Voyager-program|Voyager]]-verkenningstuig die buitenste ruimte ingestuur is.<ref name="Golden Record Music List">{{Cite web|url=http://voyager.jpl.nasa.gov/spacecraft/music.html|title=Golden Record Music List|publisher=[[NASA]]|access-date=26 July 2012}}</ref> Die Vyfde is 'n baanbreker in terme van sowel die tegniese as emosionele impak wat dit op komponiste en musiekkritici gehad het,<ref>{{Cite web|url=http://www.carolinaclassical.com/articles/beethoven.html|title=Ludwig van Beethoven: A Musical Titan|last=Moss|first=Charles K.|archive-url=https://web.archive.org/web/20071222060307/http://www.carolinaclassical.com/articles/beethoven.html|archive-date=22 December 2007}}</ref> en dit het werke geïnspireer van komponiste soos [[Johannes Brahms|Brahms]], [[Pjotr Tsjaikofski|Tsjaikofski]] (veral sy Vierde Simfonie ),<ref>{{Cite web|url=http://www.kennedy-center.org/calendar/index.cfm?fuseaction=composition&composition_id=2135|title=Symphony No. 5 in C minor, Op. 67|last=Freed|first=Richard|authorlink=Richard Freed|archive-url=https://web.archive.org/web/20050906042619/http://www.kennedy-center.org/calendar/index.cfm?fuseaction=composition&composition_id=2135|archive-date=6 September 2005}}</ref> [[Anton Bruckner|Bruckner]], [[Gustav Mahler|Mahler]] en [[Hector Berlioz|Berlioz]].<ref>Rushton, J. 2001. ''The Music of Berlioz''. Oxford: Oxford Univerity Press, bl.&nbsp;244.</ref> Sedert die Tweede Wêreldoorlog word daar soms daarna verwys as die "Oorwinningsimfonie".<ref>{{Cite web|url=http://www.discogs.com/Beethoven-London-Symphony-Orchestra-Conducted-By-Josef-Krips-The-Victory-Symphony-Symphony-No5-In-C-/release/3365584|title=London Symphony Orchestra, conducted by Josef Krips – The Victory Symphony (Symphony No. 5 in C major[sic], Op. 67)|year=2015|website=Discogs|access-date=31 August 2015}}</ref> "V" is toevallig ook die [[Romeinse syfers|Romeinse syferkarakter]] vir die nommer 5 en die frase "V for Victory" het 'n veldtog van die [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerdes in die Tweede Wêreldoorlog]] geword nadat [[Winston Churchill]] dit in 1940 as 'n trefwoord begin gebruik het. Beethoven se "Oorwinningsimfonie" was toevallig sy vyfde (of andersom), hoewel dit heeltemal toevallig is. Sowat dertig jaar nadat die werk gekomponeer is, is dieselfde ritme van die simfonie se openingsfrase – "dit-dit-dit-dah" – vir die letter "V" in [[Morsekode]] gebruik, hoewel die ooreenkoms ook toevallig is. Tydens die Tweede Wêreldoorlog het die [[BBC]] sy uitsendings aan Special Operations Executives (SOE) regoor die wêreld voorafgegaan met daardie vier note, gespeel op tromme.<ref name="radio">{{Cite web|url=http://home.luna.nl/~arjan-muil/radio/history/ww-2/v-campaign.html|title=V-Campaign|website=A World of Wireless: Virtual Radiomuseum|archive-url=https://web.archive.org/web/20050312223729/http://home.luna.nl/~arjan-muil/radio/history/ww-2/v-campaign.html|archive-date=12 March 2005|access-date=31 August 2015}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://funkyadjunct.com/2013/07/18/v-for-victory-and-viral-3/|title=V for Victory and Viral|last=Karpf|first=J.|date=2013|website=The Funky Adjunct|access-date=31 August 2015|archive-date= 2 Februarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160202215504/https://funkyadjunct.com/2013/07/18/v-for-victory-and-viral-3/|url-status=dead}}</ref> <ref>MacDonald, J. 1941. British Open 'V' Nerve War; Churchill Spurs Resistance. ''The New York Times'', 20 Julie. Geraadpleeg op 31 Augustus 2015.</ref> Dit was op die voorstel van die intelligensie-agent Courtenay Edward Stevens.<ref>"Mr C. E. Stevens". ''The Times''. No.&nbsp;59798. 2 September 1976.</ref> == Instrumentasie == Die simfonie is vir die volgende instrumente gekomponeer: '''Houtblasers''' * 1 piccolo (slegs in die vierde beweging) * 2 [[Fluit|fluite]] * 2 [[Hobo|hobo']]<nowiki/>s * 2 [[klarinet]]<nowiki/>te in B-mol (die eerste drie bewegings) en in C (die laaste begewing) * 2 [[Fagot|fagotte]] '''Koperblasers''' * 2 [[Horing (blaasinstrument)|horings]] in E-mol (eerste en derde bewegings) en in C (tweede en vierde bewegings) * 2 [[Trompet|trompette]] in C * 3 trombone (alt, tenoor en bas, slegs in die vierde beweging) '''Keteltrom''' (in G–C) '''Strykers''' * Viole I en II * Altviole * Tjello's * Basviole == Vorm == 'n Tipiese uitvoering duur gewoonlik tussen 30 en 40 minute. Die werk bestaan uit vier bewegings:{{Ordelys|Allegro con brio (C-mineur)|Andante con moto (A-mol-majeur)|Scherzo: Allegro (C-mineur)|Allegro – Presto (C-majeur)}} === I. Allegro con brio === Die eerste beweging begin met die viernootmotief wat hierbo bespreek is – een van die bekendste motiewe in Westerse musiek. Daar is heelwat debat onder dirigente oor die wyse waarop die vier openingsmate gespeel behoort te word. Sommige dirigente pas die allegro-tempo streng toe; ander neem die vryheid van 'n swaar interpretasie en speel die motief in 'n baie stadiger, statiger tempo; 'n derde groep speel die motief ''molto ritardando'' ('n besliste verlangsaming oor elke viernootfrase), met die verduideliking dat die fermata ('n ongespesifiseerde lengte van 'n noot of rus) oor die vierde noot dit regverdig.<ref>Scherman, T.K. & Biancolli, L. 1973. ''The Beethoven companion''. New York: Double & Company, bl. 570.</ref> Sommige kritici en musici beskou dit as noodsaaklik om die gees van rus-en-twee-en-''EEN'' (soos geskryf) oor te dra, en beskou die meer algemene een-twee-drie-''VIER'' as misleidend. Die kritikus Michael Steinberg het verklaar dat Beethoven met die "ta-ta-ta-taaa"-motief eintlik met agt note begin. Hy wys daarop dat "hulle rym (vier plus vier) en elke groep van vier uit drie vinnige note plus een laer en heelwat langer noot (in werklikheid ongemeet) bestaan." Die stilte tussen die twee rymgroepe is ook minimaal (ongeveer een sewende van 'n sekonde) as ons by Beethoven se metronoommerk gebruik, meen hy.<ref name=":1">Steinberg, M. 1995. ''The symphony: A listener's guide''. Oxford: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-19-512665-5</bdi>. Geraadpleeg op 6 Oktober 2021.</ref> Hy noem ook dat Beethoven dié vorm [van die motief] boonop verhelder deur die tweede van die lang note te verleng. Dié verlenging, meen hy, was 'n nagedagte en gelykstaande aan die skryf van 'n sterker leesteken. Soos wat die musiek vorder, kan ons in die melodie van die tweede tema byvoorbeeld hoor – of later in die pare antifonale akkoorde van houtblasers en strykers (dus akkoorde wat tussen houtblasers en strykers afgewissel word) – dat die voortdurend opgeroepte verhouding tussen die twee viernooteenhede deurslaggewend is vir die beweging. Steinberg meen dat die bron van Beethoven se ongeëwenaarde energie daarin lê dat hy lang sinne en breë paragrawe gebruik waarvan die oppervlak met opwindende aktiwiteit geartikuleer word. Hy glo dat die dubbele "ta-ta-ta-taaa" is met 'n oop einde begin en nie 'n geslote en onafhanklike eenheid is nie. Hy verduidelik dat die misverstaan van dié opening gevoed is deur 'n negentiende-eeuse uitvoeringstradisie waarvolgens die eerste vyf mate as 'n stadige, onheilspellende aanhef beskou is en die hooftempo eers ná die tweede lang noot gevolg is. Steinberg meen dat die opening so dramaties is weens die gewelddadige kontras tussen die dringendheid in die agtste note en die onheilspellende terughouding van beweging in die ongemete lang note – asof die musiek met 'n wilde uitbarsting van energie begin, maar dadelik in 'n muur vasbots.<ref name=":1" /> Hy skryf dat Beethoven ons sekondes later weer skok deur 'n skielike stilstand in te sluit: Die musiek ontplooi in 'n halwe kadens op 'n G-majeur-akkoord wat kort en skerp deur die hele orkes gespeel word, behalwe die eerste viole, wat onbepaald aan die hoë G bly hang. Die voorwaartse beweging word weer hervat met 'n meedoënlose dreuning van agste note.<ref>Steinberg, M. 1998. ''The Symphony''. Oxford. bl.&nbsp;24.</ref> Die eerste beweging volg die tradisionele sonatevorm wat Beethoven van sy klassieke voorgangers geërf het, soos [[Joseph Haydn|Haydn]] en [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart.]] Hiervolgens ondergaan die hoofgedagtes wat op die eerste paar bladsye bekendgestel word uitgebreide ontwikkeling oor verskeie toonsoorte heen, met 'n dramatiese terugkeer na die openingsgedeelte – die samevatting – sowat driekwart deur die beweging). Dit begin met twee dramatiese [[Dinamika (musiek)|fortissimo]]-frases, die bekende motief, wat die luisteraar se aandag opeis. Op grond van die eerste vier mate gebruik Beethoven nabootsings en sekwense om dié tema uit te brei. Hierdie beknopte nabootsings tuimel met soveel ritmiese reëlmaat oor mekaar dat dit lyk of dit 'n enkele, vloeiende melodie vorm. Kort daarna speel die horings 'n baie kort ''fortissimo''-brug voordat 'n tweede tema bekendgestel word. Dié tweede tema is in E-mol-majeur, die verwante majeurtoonaard; dit is meer liries (Beethoven het dit ''piano'' gemerk) en met die viernootmotief in die strykbegeleiding op die voorgrond. Die kodetta is wéér op die viernootmotief gebaseer. Die ontwikkelingsgedeelte volg, insluitend die brug. Tydens die herhaling is daar 'n kort solopassasie vir die hobo, skynbaar in improvisatoriese styl, en die beweging kom met 'n massiewe koda tot 'n einde. === II. Andante con moto ===   Die tweede beweging is in A-mol-majeur, die subdominante toonsoort van C-mineur se relatiewe toonsoort (E-mol-majeur ). Dit is 'n liriese beweging in dubbele variasievorm, wat beteken dat twee temas afwisselend aangebied en gevarieer word. Ná die variasies is daar 'n lang koda. Die beweging begin met 'n aankondiging van die tema, 'n eenstemmige melodie deur die altviole en tjello's, en begelei deur die basviole. 'n Tweede tema volg kort daarna, met 'n harmonie wat deur klarinette, fagotte en viole verskaf word, met 'n arpeggio in triole wat deur die altviole en laer strykers gespeel word. 'n Variasie van die eerste tema herbevestig homself. Dit word opgevolg met 'n derde tema in twee-en-dertigste-note deur die altviole en tjello's, met 'n teenfrase deur die fluit, hobo en fagot. Ná 'n tussenspel neem die hele orkes aan 'n fortissimo deel, wat tot 'n reeks [[Dinamika (musiek)|crescendos]] lei, en daarna 'n coda om die beweging af te sluit.<ref>Scherman, T.K. & Biancolli, L. 1973. ''The Beethoven companion''. New York: Double & Company, bl. 572.</ref> === III. Scherzo: Allegro ===   Die derde beweging is in ternêre vorm en bestaande uit 'n scherzo en trio. Terwyl die meeste simfonieë voor Beethoven se tyd 'n menuet en trio as derde beweging ingesluit het, het Beethoven verkies om die nuwer scherzo-en-trio-vorm te gebruik. Die beweging keer terug na die C-mineur-openingstoonsoort en begin met die volgende tema, gespeel deur die tjello's en basviole: : <score>\relative c{ \clef bass \key c \minor \time 3/4 \tempo "Allegro" \partial 4 g(\pp | c ees g | c2 ees4 | d2 fis,4) | g2.~ | g2.}</score><br /><br /><br /><br />[[File:Beet5mov3bars1to4.ogg|220x220px]] Die openingstema word beantwoord deur 'n kontrasterende tema wat deur die [[Houtblaasinstrument|blaasinstrumente]] gespeel word, en hierdie volgorde word herhaal. Dan kondig die horings luidkeels die hooftema van die beweging aan. Die trio-gedeelte is in C-majeur en is kontrapuntaal van aard. Wanneer die scherzo vir die laaste keer terugkeer, word dit pizzicato en baie sag deur die strykers uitgevoer. Die scherzo bied kontraste wat ietwat soortgelyk is aan dié van die stadige beweging [Andante con moto] deurdat die kontraste afgelei is van die uiterste verskil in karakter tussen scherzo en trio. Die scherzo kontrasteer dan hierdie figuur met die beroemde motief (3+1) van die eerste beweging, wat geleidelik die wese van die hele beweging oorneem.<ref>Lockwood, L. 2003. ''Beethoven: The Music and the Life''. New York: W. W. Norton. Bl.&nbsp;223. ISBN&nbsp;<bdi>0-393-05081-5</bdi>.</ref> Die derde beweging is ook bekend vir sy oorgang na die vierde beweging, wat algemeen beskou word as een van die grootste musikale oorgange van alle tye.<ref>Kinderman, W. 2009. ''Beethoven.'' Tweede uitgawe. New York: Oxford University Press. Bl.&nbsp;150.</ref> === IV. Allegro === Die vierde beweging begin onmiddellik sonder 'n pouse ná die oorgang. Die musiek weergalm in C majeur – 'n ongewone keuse omdat mens sou verwag dat 'n simfonie wat in C-mineur begin in daardie toonsoort behoort te eindig. <ref>{{Cite book|location=New York}}</ref> Maar in Beethoven se eie woorde:<ref>Houston Symphony. 2014. ''Beethoven's Fifth - The world's most famous symphony''. 14 November. Beskikbaar by https://houstonsymphony.org/beethovens-fifth-worlds-famous-symphony-2/. Geraadpleeg op 24 Junie 2022.</ref><blockquote>Baie beweer dat elke mineurwerk in die mineur moet eindig. ''Nego''! ... Vreugde volg op hartseer, sonskyn—reën.</blockquote>Die triomfantlike en opgeruimde finale is gekomponeer in 'n ongewone variant van sonatevorm: Aan die einde van die ontwikkelingsgedeelte stop die musiek op 'n dominante kadens, fortissimo gespeel, en die musiek gaan ná 'n pouse met 'n kalm herhaling van die "horing-tema" van die scherzo aan. Die rekapitulasie word dan ingelei deur 'n crescendo wat uit die laaste mate van die geïnterpoleerde scherzo-afdeling geneem is, net soos dieselfde musiek in die opening van die beweging ingebring is. Die gebruik om die finale te onderbreek met materiaal uit die derde "dans"-beweging is deur [[Joseph Haydn|Haydn]] begin, wat dieselfde strategie in sy Simfonie no. 46 in B-majeur (1772) gevolg het. Ons weet egter nie of Beethoven met hierdie werk bekend was nie.<ref>Webster, J. 1993. Haydn's 'Farewell' Symphony and the Idea of Classical Style. In ''Notes'' '''49'''(3): 267. DOI: https://doi.org/10.2307/898944.</ref> Die Vyfde Simfonie se finale beweging sluit 'n baie lang koda in, waarin die hooftemas van die beweging in 'n tydelik saamgeperste vorm gespeel word. Teen die einde word die tempo tot presto versnel. Die simfonie eindig met 29 mate van C-majeurakkoorde, fortissimo gespeel. Charles Rosen stel voor dat hierdie einde Beethoven se sin vir proporsies weerspieël: Die ongelooflike lang suiwer C-majeurkadens is 'n vereiste om die uiterste spanning van [hierdie] ontsaglike werk te begrond.<ref>Rosen, C. 1997. ''The Classical Style.'' (Tweede uitgawe). New York: W. W. Norton. Bl.&nbsp;72.</ref> Daar is al aangetoon dat hierdie lang akkoordreeks 'n patroon is wat Beethoven by die Italiaanse komponis Luigi Cherubini geleen het, vir wie Beethoven die hoogste agting onder sy kontemporêre musici gehad het. Cherubini het 'n groot deel van sy lewe in Frankryk deurgebring en hierdie patroon deurgaans gebruik om sy ouvertures, wat Beethoven goed geken het, af te sluit. Die einde van Beethoven se beroemde simfonie herhaal bykans noot vir noot en pouse vir pouse die slot van Cherubini se ouverture tot sy opera ''Eliza'', wat in 1794 gekomponeer is en in 1803 in Wene opgevoer is.<ref>Romano, S. 2009. Ending the Fifth. In ''The Beethoven Journal'' '''24'''(2): 56–71.</ref> == Invloed == Die 19de-eeuse musikoloog Gustav Nottebohm het eerste daarop gewys dat die derde beweging se tema dieselfde volgorde van intervalle het as die openingstema van die finale beweging van [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] se beroemde Simfonie no. 40 in G-mineur (KV 550). Hier is die eerste agt note van Mozart se tema: : <score>\relative c' { \key g \minor \time 2/2 \tempo "Allegro assai" \partial 4 d4\p(g) bes-. d-. g-. bes2(a4) cis,8\f }</score><br /><br /><br /><br /> Hoewel sulke ooreenkomste soms per ongeluk voorkom, is dit onwaarskynlik dat dit in hierdie huidige geval so is. Nottebohm het dié ooreenkoms ontdek toe hy 'n sketsboek ondersoek het wat Beethoven tydens die komponering van die Vyfde Simfonie gebruik het. Hierin verskyn 29 mate van Mozart se einste finale, deur Beethoven oorgeskryf.<ref>Nottebohm, G. 1887. ''Zweite Beethoviana''. Leipzig: C. F. Peters. Bl.&nbsp;531.</ref>  == Interessanthede == Daar is al baie oor die Vyfde Simfonie geskryf in boeke, vakkundige artikels en programnotas vir lewende en opgeneemde uitvoerings. Hierdie afdeling som 'n paar temas op wat algemeen in hierdie materiaal voorkom. === Noodlotsmotief === Die aanvanklike motief van die simfonie word soms gesien as 'n simbool van die noodlot wat aan die deur klop. Dit is Beethoven se sekretaris en factotum Anton Schindler, wat baie jare ná Beethoven se dood met hierdie idee vorendag gekom het. Hy skryf:<blockquote>Die komponis het self die sleutel tot hierdie dieptes verskaf toe hy eendag, in hierdie skrywer se teenwoordigheid, na die begin van die eerste beweging gewys het en in hierdie woorde die grondgedagte van sy werk uitgedruk het: "Só klop die noodlot aan die deur!"<ref>Schindler, A. 1860. ''Biographie von Ludwig van Beethoven''.</ref></blockquote>Schindler se getuienis oor enige saak van Beethoven se lewe word deur baie kenners afgemaak. Daar word geglo dat Schindler inskrywings in Beethoven se sogenaamde "gespreksboeke" (boeke waarin die dowe Beethoven ander mense sover gekry het om hul kant van hul gesprekke met hom neer te skryf) vervals het.<ref>Cooper, B. 1991. ''The Beethoven Compendium''. Ann Arbor, Michigan: Borders Press. Bl.&nbsp;52. ISBN&nbsp;<bdi>0-681-07558-9</bdi>.</ref> Boonop word daar dikwels opgemerk dat Schindler 'n hoogs geromantiseerde siening van die komponis gehuldig het. Daar is 'n ander verhaal oor dieselfde motief. Die weergawe wat hier gegee word, kom uit Antony Hopkins se beskrywing van die simfonie.<ref name=":0" /> Carl Czerny (Beethoven se leerling, wat die komponis se Vyfde Klavierkonsert in Wene gepremière het) het beweer dat dié nootpatroontjie van Beethoven geïnspireer is deur die [[google:call+of+the+yellow+hamer&oq=call+of+the+yellow+hamer&aqs=edge..69i57j0i10i22i30.3499j0j4&sourceid=chrome&ie=UTF-8#fpstate=ive&vld=cid:744841b2,vid:O1dQ7k5OBlo|roep]] [[google:call+of+the+yellow+hamer&oq=call+of+the+yellow+hamer&aqs=edge..69i57j0i10i22i30.3499j0j4&sourceid=chrome&ie=UTF-8#fpstate=ive&vld=cid:744841b2,vid:O1dQ7k5OBlo|van 'n geelhamer]] (''Emberiza citrinella''), wat hy gehoor het toe hy in die Prater in Wene gestap het. Hopkins merk ook op dat, gegewe die keuse tussen 'n geelhamer se roep en 'n noodlotsklop aan die deur, die publiek die dramatieser mite verkies het, al is dit hoogs onwaarskynlik dat Czerny se weergawe 'n verdigsel is. In sy ''Omnibus''-televisielesingsreeks in 1954 het [[Leonard Bernstein]] die noodlotsmotief vergelyk met die viernootkoda wat algemeen aan simfonieë is. Dié note sluit die simfonie as 'n musikale koda af, maar vir Beethoven word dit 'n motief wat deur die werk herhaal word vir 'n heel ander en dramatiese effek, sê hy.<ref>Tommasini, A. 2020. [https://www.nytimes.com/2020/12/14/arts/music/beethoven-250-birthday-classical.html Beethoven's 250th birthday: His greatness Is in the details]. ''[[:en:The_New_York_Times|The New York Times]]''. Geraadpleeg op 6 Oktober 2021.</ref> Die bogenoemde stellings word meestal met skeptisisme begroet. Scherman en Biancolli is van mening dat die gewilde legende – naamlik dat Beethoven met hierdie grootse inleiding van die simfonie bedoel het om die noodlot al kloppende aan die deur voor te stel – apokrief is. Hulle meen dat Beethoven se leerling, Ferdinand Ries, die eintlike skrywer is van hierdie aspirante poëtiese eksegese, wat Beethoven baie sarkasties ontvang het toe Ries dit aan hom oorgedra het.<ref>Scherman, T.K. & Biancolli, L. 1973. ''The Beethoven companion''. New York: Double & Company, bl. 570.</ref> Elizabeth Schwarm Glesner merk op dat Beethoven daarvoor bekend was om byna enigiets te sê om homself van vraende peste te verlos; dit kan geneem word om beide verhale te betwis.<ref>Schwarm Glesner, E. L[http://webarchive.loc.gov/all/20090706145416/http://w3.rz-berlin.mpg.de/cmp/beethoven_sym5.html udwig van Beethoven – Symphony No. 5, Op. 67]. ''Classical Music Pages''. Geargiveer van die [http://w3.rz-berlin.mpg.de/cmp/beethoven_sym5.html oorspronklike] op 6 Julie 2009.</ref> === Beethoven se toonaardkeuse === Die toonaard van die Vyfde Simfonie – C-mineur – word algemeen beskou as 'n spesiale toonsoort vir Beethoven, spesifiek 'n "stormagtige, heroïese tonaliteit".<ref>Wyatt, H. 2003. ''Mason Gross Presents – Program Notes: 14 June 2003''. Mason Gross School of Arts. Geargiveer van die oorspronklike op 1 September 2006.</ref> Beethoven het 'n aantal werke in C-mineur geskryf waarvan die karakter in breë trekke ooreenstem met dié van die Vyfde Simfonie. Die pianis en skrywer Charles Rosen noem dat Beethoven deur sy gebruik van C-mineur sy kunstenaarskarakter ten toon stel. In elke geval word Beethoven as die held voorgehou. C-mineur stel nie Beethoven op sy subtielste voor nie, maar dit gee hom aan ons in sy mees ekstroverte vorm, waarvolgens hy die minste geduld met enige kompromie blyk te hê.<ref>Rosen, C. 2002. ''Beethoven's piano sonatas: A short companion''. New Haven: Yale University Press. Bl.&nbsp;134.</ref> === Die herhaling van die openingsmotief dwarsdeur die simfonie === Daar word gereeld beweer dat die eerste viernoot- ritmiese motief (kort-kort-kort-lank; sien hierbo) dwarsdeur die simfonie herhaal word, wat dit verenig. Briscoe noem dat dit 'n ritmiese patroon (dit-dit-dit-dot) is wat in elk van die ander drie bewegings sy verskyning maak en dus tot die algehele eenheid van die simfonie bydra.<ref>Briscoe, D. Program Notes: ''[https://web.archive.org/web/20120717075238/http://www.bostonclassicalorchestra.org/program-notes/2003-2004-celebrating-harry/ Celebrating Harry: Orchestral favorites honoring the late Harry Ellis Dickson]''. Boston Classic Orchestra. Geargiveer vanaf die [http://www.bostonclassicalorchestra.org/program-notes/2003-2004-celebrating-harry/ oorspronklike] op 17 Julie 2012.</ref> Gutmann noem dit 'n enkele motief wat die hele werk verenig,<ref>Gutmann, P. [http://www.classicalnotes.net/classics/fifth.html Ludwig Van Beethoven: Fifth Symphony. ''Classical Notes'']. Geraadpleeg op 17 Januarie 2023.</ref> terwyl Bratby meen dat die ritme van die beroemde openingsfiguur op belangrike plekke in latere bewegings terugkeer.<ref>Bratby, R. [https://web.archive.org/web/20050831060244/http://www.symphony5.com/en/sn5.htm Symphony No. 5]. Geargiveer van die oorspronklike op 31 Augustus 2005.</ref> Die ''New Grove-''ensiklopedie onderskryf hierdie siening versigtig, en berig dat dié beroemde openingsmotief in byna elke maat van die eerste beweging gehoor word – en, mits daar voorsiening gemaak word vir modifikasies, ook in die ander bewegings.<ref>[http://www.grovemusic.com/shared/views/article.html?section=music.40026.15#music.40026.15 "Ludwig van Beethoven"]. ''Grove Online Encyclopedia''.</ref> Daar is verskeie gedeeltes in die simfonie wat tot hierdie siening gelei het. In die derde beweging speel die horings byvoorbeeld die volgende solo, waarin die kort-kort-kort-lang-patroon herhaaldelik voorkom:   In die tweede beweging speel 'n gepaardgaande lyn 'n soortgelyke ritme: : <score override_ogg="BeethovenSymphony5Mvt2Bar76.ogg"> \new StaffGroup << \new Staff \relative c'' { \time 3/8 \key aes \major \set Score.barNumberVisibility = #all-bar-numbers-visible \set Score.currentBarNumber = #75 \bar "" \override TextScript #'X-offset = #-3 \partial 8 es16.(\pp^"Violin I" f32) | \repeat unfold 2 { ges4 es16.(f32) | } } \new Staff \relative c'' { \key aes \major \override TextScript #'X-offset = #-3 r8^"Violin II, Viola" | r32 \[ a[\pp a a] a16[ \] a] a r | r32 a[ a a] a16[ a] a r | } >> </score> Doug Briscoe meen dat die picollo dié motief in die finale weergee. Hy verwys vermoedelik na die volgende:<ref name="Briscoe">{{Cite web|url=http://www.bostonclassicalorchestra.org/program-notes/2003-2004-celebrating-harry/|title=Program Notes: Celebrating Harry: Orchestral Favorites Honoring the Late Harry Ellis Dickson|last=Briscoe|first=Doug|publisher=Boston Classic Orchestra|archive-url=https://web.archive.org/web/20120717075238/http://www.bostonclassicalorchestra.org/program-notes/2003-2004-celebrating-harry/|archive-date=17 July 2012}}</ref> : <score override_ogg="BeethovenSymphony5Mvt4Bar244.ogg">\new StaffGroup << \new Staff \relative c'' { \time 4/4 \key c \major \set Score.currentBarNumber = #244 \bar "" r8^"Piccolo" \[ fis g g g2~ \] | \repeat unfold 2 { g8 fis g g g2~ | } g8 fis g g g2 | } \new Staff \relative c { \clef "bass" b2.^"Viola, Cello, Bass" g4(| b4 g d' c8. b16) | c2. g4(| c4 g e' d8. c16) | } >></score> Later, in die koda van die finale, speel die basinstrumente herhaaldelik die volgende: : <score override_ogg="BeethovenSymphony5Mvt4Bar362.ogg">\new StaffGroup << \new Staff \relative c' { \time 2/2 \key c \major \set Score.currentBarNumber = #362 \bar "" \tempo "Presto" \override TextScript #'X-offset = #-5 c2.\fp^"Violins" b4 | a(g) g-. g-. | c2. b4 | a(g) g-. g-. | \repeat unfold 2 { <c e>2. <b d>4 | <a c>(<g b>) q-. q-. | } } \new Staff \relative c { \time 2/2 \key c \major \clef "bass" \override TextScript #'X-offset = #-5 c4\fp^"Bass instruments" r r2 | r4 \[ g g g | c4\fp \] r r2 | r4 g g g | \repeat unfold 2 { c4\fp r r2 | r4 g g g | } } >></score> Daarteenoor is ander kommentators geensins beïndruk met dié ooreenkomste nie en beskou dit as bloot toevallig. Antony Hopkins<ref name=":0" /> meen in sy bespreking van die scherzo dat geen musikus met 'n greintjie gevoel die twee ritmes kan verwar nie, en verduidelik dat die motief in die scherzo op 'n sterk maatslag begin, terwyl die motief van die eerste beweging op 'n swak maatslag begin. Donald Tovey<ref>Tovey, D.F. 1935. ''Essays in musical analysis, volume 1: Symphonies''. Londen: Oxford University Press.</ref> spot met die idee dat 'n ritmiese motief die simfonie verenig: "Hierdie diepsinnige ontdekking was veronderstel om 'n onvermoede eenheid in die werk te openbaar, maar dit lyk nie of dit ver genoeg gevoer is nie." As dié aanname – só gaan hy voort – konsekwent toegepas word, sou mens tot die gevolgtrekking kon kom dat baie ander van Beethoven se werke ook met hierdie simfonie verenig is, want die motief verskyn byvoorbeeld ook in sy Klaviersonate no. 23 in F-mineur, op. 57 ("Appassionata"), die Vierde Klavierkonsert in G-majeur, op. 58 <small>( {{Geluid|BeethovenKlavierkonsertNo4Opening.ogg|luister}}</small></img> <small>{{Geluid|BeethovenPianoConcertoNo4Opening.ogg|listen}})</small>, en in die Strykkwartet no. 10 in E-mol-majeur, op. 74. Tovey sluit af deur te noem dat die eenvoudige waarheid is dat Beethoven op hierdie stadium van sy loopbaan nie sonder presies sulke suiwer ritmiese motiewe kon klaarkom nie. Tovey se beswaar word aangevul deur die prominensie van die ritmiese kort-kort-kort-lang-figuur in vroeëre werke van Beethoven se ouer Klassieke tydgenote soos Haydn en Mozart. Om net twee voorbeelde te gee: Dit kan gehoor word in sowel Haydn se Simfonie no. 96 in D-majeur ({{Geluid|HaydnSimfonie96Bwg1Uittreksel.ogg|luister}}</img> {{Geluid|HaydnSimfonie96Bwg1Uittreksel.ogg|luister}}) as in Mozart se Klavierkonsert no. 25 in C-majeur (KV 503) ({{Geluid|MozartKlavierkonsertNo25KOrtKOrtKortLangMotief.ogg|luister}}</img> {{Geluid|MozartKlavierkonsertNo25KortKortKortLangMotief.ogg|luister}}). Sulke voorbeelde toon dat die kort-kort-kort-lang-ritme 'n gereelde motief in die musiek van Beethoven se tydgenote was. Dit lyk waarskynlik of die vraag of Beethoven, hetsy doelbewus of onbewustelik, 'n enkele ritmiese motief deur die Vyfde Simfonie geweef het 'n ewige debat sal bly.<ref name=":0" /> === Die gebruik van La Folia === [[File:Beethoven_Symphony_No._5_Movement_2,_La_Folia_Variation_(measures_166_-_183).ogg|duimnael|La Folia Variation (measures 166–176)]] La Folia is 'n dansvorm met 'n kenmerkende ritme en harmonie, wat deur baie komponiste sedert die [[Renaissance]] tot in die 19de en selfs 20ste eeue gebruik is, dikwels in die konteks van 'n tema en variasies.<ref>{{Cite web|url=http://www.folias.nl/html1.html|title=What is La Folia?|year=2015|website=folias.nl|access-date=31 August 2015}}</ref> Dit is deur Beethoven in sy Vyfde Simfonie in die harmonie gebruik halfpad deur die stadige beweging (maat 166–177).<ref>{{Cite web|url=http://www.folias.nl/nnbeeth2.gif|title=Bar 166|year=2008|website=folias.nl|access-date=31 August 2015}}</ref> Hoewel sommige resente bronne meen dat die fragment van die La Folia-tema in Beethoven se simfonie eers in die 1990's opgemerk is, het Reed J. Hoyt reeds in 1982 sommige Folia-aspekte in die oeuvre van Beethoven in sy "Brief aan die redakteur" ontleed in die joernaal ''College Music Simposium 21'', waar hy die aandag vestig op die bestaan van komplekse argetipiese patrone en hul verhouding.<ref>{{Cite web|url=http://www.folias.nl/html5b.html#BEE|title=Which versions of La Folia have been written down, transcribed or recorded?|website=folias.nl|access-date=31 August 2015}}</ref> === Trombone en piccolos === Die laaste beweging van Beethoven se Vyfde Simfonie is die eerste keer dat die tromboon en piccolo saam in 'n konsertsimfonie gebruik is.<ref>Teng, K. 2011. ''[https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc103400/m2/1/high_res_d/dissertation.pdf The role of the piccolo in Beethoven's orchestration].'' Ongepubliseerde doktorstesis. Universiteit van Noord-Texas. Bl.&nbsp;5. Geraapleeg op 4 Oktober 2021.</ref> == Tekstuele vrae == === Herhaling in die derde beweging === In die oerteks (dit wil sê die oorspronklike weergawe in Beethoven se handskrif) kom daar by die derde beweging 'n herhalingsteken voor: Wanneer die scherzo- en triogedeeltes albei deurgespeel is, word die musici aangesê om na die heel begin terug te keer en albei gedeeltes te herhaal. Dan kom 'n derde weergawe van die scherzo aan die beurt, hierdie keer anders gemerk vir pizzicato-strykers, wat direk na die finale oorgaan (sien beskrywing hierbo). Die meeste hedendaagse gedrukte uitgawes van die partituur dui nie hierdie herhalingsteken aan nie; boonop speel die meeste orkeste dié beweging van die simfonie inderdaad as ABA' (waar A die scherzo is, B die trio en A' die aangepaste scherzo is), in teenstelling met die ABABA'-skema van die oerteks. Die herhalingsmerk in die oerteks is waarskynlik nie bloot 'n fout deur die komponis nie. Die ABABA'-skema vir scherzi verskyn byvoorbeeld ook in die Bagatelle no. 7 vir soloklavier, op. 33 (1802), en in die [[Simfonie no. 4 in B-mol majeur, op. 60 (Beethoven)|Vierde]], Sesde en Sewende Simfonieë. Dit is egter moontlik dat Beethoven vir die Vyfde Simfonie oorspronklik ABABA' verkies het, maar tydens publikasieproses ten gunste van die ABA'-skema besluit het. Sedert Beethoven se tyd dui gepubliseerde uitgawes van die simfonie altyd die ABA'-skema aan. In 1978 is 'n uitgawe wat die ABABA'-skema aandui egter deur Peter Gülke voorberei en deur Peters uitgegee. In 1999 is nog 'n uitgawe uitgegee, dié keer deur Jonathan Del Mar en gepubliseer deur Bärenreiter,<ref>Del Mar, J. (Red.). 1999. ''[http://iucat.iu.edu/iub/2877723 Ludwig van Beethoven: Symphony No. 5 in C minor]''. Kassel: Bärenreiter.</ref> <ref>Del Mar, J. 1999. ''[http://www.britac.ac.uk/templates/asset-relay.cfm?frmAssetFileID=6233 Jonathan Del Mar, New Urtext Edition: Beethoven Symphonies 1–9]''. British Academy Review. Geraadpleeg op 23 Februarie 2008.</ref> wat 'n terugkeer na die ABA'-skema voorstaan. In die indringende meegaande kommentaar<ref>Del Mar, J. (Red.). 1999. ''Critical commentary''. ''Ludwig van Beethoven: Symphony No. 5 in C minor''. Kassel: Bärenreiter.</ref> verdedig Del Mar sy siening dat die ABA'-skema Beethoven se finale bedoeling verteenwoordig; met ander woorde, dat konvensionele wysheid al die tyd reg was. In konsertuitvoerings het die ABA'-skema tot in die 2000's die botoon gevoer. Sedert die verskyning van die Gülke-uitgawe het dirigente egter meer vry gevoel om hul eie keuse uit te oefen. Uitvoerings met die ABABA'-skema is veral gewild onder dirigente wat spesialiseer in outentieke of histories ingeligte uitvoerings (dit wil sê, die gebruik van periode-instrumente en tegnieke soos dié wat in Beethoven se tyd gebruik is). Dit sluit in Caroline Brown, Christopher Hogwood, John Eliot Gardiner en [[Nikolaus Harnoncourt]]. ABABA-gerigte uitvoerings op moderne instrumente is ook opgeneem deur die New Philharmonia Orchestra onder leiding van [[Pierre Boulez]], die Tonhalle Orchester Zürich onder leiding van [[David Zinman]], en die [[Berliner Philharmoniker|Berlynse Filharmoniese Orkes]] onder leiding van [[Claudio Abbado]]. === Hertoewysing van fagotnote aan die horings === In die eerste beweging gee Beethoven die gedeelte wat die tweede onderwerp van die uiteensetting inlei aan die horings.   Hier word die tema in E-mol-majeur gespeel. Wanneer dieselfde tema later in die rekapitulasiegedeelte herhaal word, word dit in C-majeur gespeel. Antony Hopkins skryf dat dit 'n probleem vir Beethoven geskep het, want die horings van daardie tyd (voordat kleppe uitgevind is) was baie beperkend in terme van die note wat dit kon speel. Horings was daarom nie in staat om die frase in die "nuwe" toonaard van C-majeur te speel nie – buiten natuurlik om die hand in die klankbeker te druk, wat ook die klank sou demp. Beethoven moes die tema daarom aan die fagotte toevertrou, wat hoër in toonomvang is en dus nie juis 'n goeie plaasvervanger nie. In moderne uitvoerings word die heroïese implikasie van die oorspronklike gedagte meer behoudenswaardige geag as die sekondêre geval van orkestrasie. Dié frase word nou deurgaans deur die horings gespeel, aan wie se meganiese vermoë dit nou veilig toevertrou kan word.<ref name=":0" />   Trouens, nog voordat Hopkins die bogenoemde geskryf het, het sommige dirigente reeds geëksperimenteer met die behoud van Beethoven se oorspronklike orkestrasie vir fagotte. Dit kan in baie uitvoerings gehoor word, byvoorbeeld dié gedirigeer deur Caroline Brown, wat in die voorafgaande afdeling genoem is, sowel as 'n 2003-opname deur [[Simon Rattle]] en die Weense Filharmoniese Orkes.<ref>''The Guardian''. 2003. [https://www.theguardian.com/music/2003/mar/14/classicalmusicandopera.artsfeatures1 CD review: Beethoven: Symphonies 1–9: Vienna Philharmonic/Rattle et al]. Geraadpleeg op 4 Oktober 2021.</ref> Hoewel horings wat dié gedeelte in C-majeur sou kon speel ontwikkel is kort ná die première van die Vyfde Simfonie (hulle is in 1814 ontwikkel),<ref>Ericson, J. S.d. E.C. ''[http://www.public.asu.edu/~jqerics/lewy_beethoven.htm Lewy and Beethoven's Symphony No. 9]''. Geraadpleeg op 18 Januarie 2023. </ref> is dit onbekend of Beethoven dié belangrike gedeelte weer aan moderne horings sou wou toevoertrou, en of hy met die fagotte sou wou volstaan nie. == Uitgawes == * Die uitgawe van Jonathan Del Mar wat hierbo genoem is, is soos volg gepubliseer: Ludwig van Beethoven. ''Symphonies 1–9.'' ''Urteks.'' Kassel: Bärenreiter, 1996–2000, ISMN M-006-50054-3. * 'n Ekonomiese weergawe van die partituur is deur Dover Publications uitgereik. Dit is 'n 1989-herdruk van 'n ou uitgawe (Braunschweig: Henry Litolff, geen datum).<ref>''Symphonies Nos. 5, 6, and 7 in Full Score (Ludwig van Beethoven)''. New York: Dover Publications. {{ISBN|0-486-26034-8}}.</ref> == Gebruike in populêre kultuur == Die Vyfde Simfonie is verskeie kere al vir ander [[Musiekgenre|genres]] aangepas, insluitend die volgende voorbeelde: * [[Franz Liszt]] het dit verwerk vir soloklavier in sy ''Symphonies de Beethoven'', S. 464. * Electric Light Orchestra se weergawe van "Roll Over Beethoven" inkorporeer die motief en elemente van die eerste beweging in 'n klassieke rock-liedjie deur Chuck Berry.<ref>Bentowski, T. 1977. [https://books.google.com/books?id=YOMCAAAAMBAJ&q=electric+light+orchestra+beethoven Ludwig on the Charts]. ''New York'', 28 Maart, bl.&nbsp;65.</ref> * ''Fantasia 2000'' bevat 'n drie minute lange weergawe van die eerste beweging as eerste segment.<ref>Culhane, J. & Disney, R.E. 1999. [https://books.google.com/books?id=QcQ2AQAAIAAJ&q=symphony+no.5 ''Fantasia 2000: Visions of Hope''.] New York: Disney Editions. ISBN&nbsp;<bdi>0-7868-6198-3</bdi>.</ref> * 'n Verwerking verskyn as die temamusiek vir die TV-program ''Judge Judy'' sedert die negende seisoen (2004).<ref>Stamm, M. 2012. Beethoven in America. In ''The Journal of American History''. '''99'''(1):321–322. DOI: https://doi.org/10.1093/jahist/jas129.</ref> * 'n Disco-verwerking verskyn as "A Fifth of Beethoven" deur Walter Murphy op die klankbaan van die 1977-dansfilm ''Saturday Night Fever''. * Die Brasiliaanse telenovela ''Quanto Mais Vida, Melhor!'' bied 'n gevarieerde weergawe van die komposisie in die openingstema aan, en ondersoek verskillende ritmes soos samba, [[klassieke musiek]], [[Popmusiek|pop]] en [[Rockmusiek|rock]].<ref>{{Cite web|url=https://observatoriodatv.uol.com.br/noticias/quanto-mais-vida-melhor-tem-trilha-sonora-de-impressionar|title=Quanto Mais Vida, Melhor! tem trilha sonora de impressionar|website=observatoriodatv.uol.com.br|access-date=2021-11-23}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Verdere leeswerk == * Carse, Adam (Julie 1948). "The sources of Beethoven's Fifth Symphony." ''Music & Letters'', vol. 29, no. 3, bl.&nbsp;249–262. * <bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">[[Special:BookSources/9780307593283|9780307593283]]</cite></bdi>Guerrieri, Matthew (2012). [https://books.google.co.za/books/about/The_First_Four_Notes.html?id=E1vo_OzLZU8C&redir_esc=y The First four notes: Beethoven's Fifth and the human imagination]. New York: Alfred A. Knopf. {{ISBN|9780307593283}}. * Knapp, R. 2000. A tale of two symphonies: Converging narratives of divine reconciliation in Beethoven's Fifth and Sixth. In ''[[:en:Journal_of_the_American_Musicological_Society|Journal of the American Musicological Society]]'' '''53'''(2):291–343. == Eksterne skakels == * [https://theclassicreview.com/beginners-guides/beethoven-symphony-no-5-a-beginners-guide/ Beethoven's Symphony No. 5 – A Beginner's Guide – Overview, analysis and the best recordings – The Classic Review] * [http://www.classicalnotes.net/classics/fifth.html Algemene bespreking en resensies van opnames] * [https://web.archive.org/web/20040605121501/http://imperial.park.org/Guests/Beethoven/5.htm Kort strukturele ontleding] * Ontleding van Beethoven se Vyfde Simfonie: [http://www.all-about-beethoven.com/symphony5.html The Symphony of Destiny] op die [http://www.all-about-beethoven.com All about Ludwig van Beethoven] -bladsy * [https://web.archive.org/web/20050906042619/http://www.kennedy-center.org/calendar/index.cfm?fuseaction=composition&composition_id=2135 Programnotas] vir 'n uitvoering deur die Nasionale Simfonieorkes, Washington, DC. * [[Project Gutenberg]] het twee MIDI-weergawes van Beethoven se Vyfde simfonie: [[gutenberg:117|E-teks no. 117]] en [[gutenberg:156|E-teks no. 156]] * [https://web.archive.org/web/20100203083954/http://www.laco.org/performances/123/?program=1 Programnotas] vir 'n uitvoering en lesing deur Jeffrey Kahane en die Los Angeles Kamerorkes. * [http://unheardbeethoven.org/midis/ero155.mid Skets vir die scherzo uit Vyfde Simfonie deur Eroica Skbk (1803) – Unheard Beethoven-webtuiste] * [http://unheardbeethoven.org/midis/op67fin.mid Oorspronklike finale in C-mineur vir die Vyfde Simfonie op. 67, Gardi 23 (1804) – Unheard Beethoven-webtuistef] * [https://www.youtube.com/watch?v=j9IcAEgrmg4 Simfonie no. 5] gespeel deur die Britse Simfonieorkes, Felix Weingartner (opg. 1932) * [https://www.youtube.com/watch?v=9c4nS2P7ztU Simfonie no. 5] gespeel deur NBC Simfonieorkes, [[Arturo Toscanini]] (opg. 1939) * [https://www.youtube.com/watch?v=aacV7XqTo-E Simfonie no. 5] gespeel deur [[Berliner Philharmoniker|Berlynse Filharmoniese Orkes]], [[Wilhelm Furtwängler]] (opg. 1947) === Bladmusiek === * {{International Music Score Library Project|work=Vyfde Simfonie, op. 67 (Beethoven, Ludwig van)|cname=Vyfde Simfonie}} * Die Mutopia Project het [http://www.mutopiaproject.org/cgibin/make-table.cgi?preview=1&searchingfor=Symphony+no.+5&Composer=BeethovenLv&Instrument=&Style=&timelength=1&timeunit=week&lilyversion= bladmusiek vir 'n klavierreduksie van Beethoven se Vyfde Simfonie] * [http://cantorion.org/pieces/180/Symphony_No._5 Bladmusiek in die openbare domein] sowel geset as ingeskandeer op ''Cantorion.org'' * [http://www.dlib.indiana.edu/variations/scores/bgp5237/large/index.html Volledige partituur] van Beethoven se Vyfde Simfonie van die Indiana Universiteit * [[scores:Symphony_No.5,_Op.67_(Beethoven,_Ludwig_van)|Verskeie uitgawes van Beethoven se Vyfde Simfonie op imslp.org]] {{Normdata}} [[Kategorie:Artikels met hAudio-mikroformate]] 66mml6dlu9d4nre6llnmeakl0g06a3k 0 397235 2890544 2554736 2026-04-06T10:16:31Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890544 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas musikale komposisie |name=Simfonie no. 6 |Image=Beethoven sym 6 script.PNG |Caption=Detail van 'n skets deur Beethoven vir die simfonie |composer=[[Ludwig van Beethoven]]|Other_name=''Pastorale Simfonie''|Key=F-majeur|Composed={{Begindatum|1802}}–1808|Dedication=[[Joseph Franz von Lobkowitz|Prins Lobkowitz]]<br />[[Andrey Razumovsky|Graaf Razumovsky]]|Duration=Ongeveer 40 minute|Movements=Vyf|Scoring=[[Orkes]]|Premiere_date=[[Beethoven-konsert op 22 Desember 1808|Desember 22, 1808]] |Premiere_conductor=Ludwig van Beethoven }} Die '''Simfonie no. 6''' in F-majeur, op. 68, ook bekend as die "Pastorale Simfonie" (Duits: ''Pastorale''<ref>Schott''. Symphony No. 6 in F Major'', Op. 68 Pastorale (Schott), red. Max Unger, bl. viii</ref>), is 'n [[simfonie]] wat deur [[Ludwig van Beethoven]] gekomponeer en in 1808 voltooi is. Dit is een van Beethoven se min werke wat uitgesproke programmaties van aard is,<ref>Jones, D.W. 1996. ''Beethoven: Symphony No. 9 (Cambridge Music Handbooks)''. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-521-45684-5</bdi>.</ref> en is vir die eerste keer op 22 Desember 1808 saam met sy [[Simfonie no. 5 in C-mineur, op. 67 (Beethoven)|Vyfde Simfonie]] in die Theatre an der Wien tydens 'n vier uur lange konsert uitgevoer.<ref>Jones, D.W. 1996. ''Beethoven: Symphony No. 9 (Cambridge Music Handbooks)''. Cambridge: Cambridge University Press, bl. 1. ISBN <bdi>978-0-521-45684-5</bdi>.</ref><ref>Schott''. Symphony No. 6 in F Major'', Op. 68 Pastorale (Schott), red. Max Unger, bl. xi</ref> == Agtergrond == Beethoven was 'n natuurliefhebber wat 'n groot deel van sy tyd aan staptogte in die platteland bestee het. Hy het Wene gereeld verlaat om in die platteland te werk. Die komponis het gesê dat die Sesde Simfonie "meer die uitdrukking van gevoel as 'n skildery" is,<ref>Sadie, S. (red.). 2001. The New Grove Dictionary of Music and Musicians. Volume 20. New York: Oxford University Press, bl. 396.</ref> 'n punt wat deur die titel van die eerste beweging benadruk word. Die eerste sketse van die Sesde Simfonie het in 1802 verskyn. Dit is gelyktydig met Beethoven se meer bekende [[Simfonie no. 5 in C-mineur, op. 67 (Beethoven)|Vyfde Simfonie]] gekomponeer. Albei simfonieë is vir die eerste keer op 22 Desember 1808 in 'n lang en swak voorbereide konsert in die Theater an der Wien in Wene uitgevoer. Frank A. D'Accone het voorgestel dat Beethoven die programmatiese idees ('n herdersdans, voëls wat sing, strome wat vloei en 'n donderstorm) vir sy vyfbewegingvertelling ontleen het aan ''Le Portrait musical de la Nature ou Grande Symphonie'', wat in 1784 deur Justin Heinrich Knecht (1752–1817) gekomponeer is.<ref>D'Accone, F. 1996. Musica Franca: Essays in honor of Frank A. D'Accone. ''Festschrift Series''. Pendragon Press: 596. ISSN&nbsp;1062-4074.</ref> == Instrumentasie == Die simfonie is vir die volgende instrumente georkestreer: '''Houtblasers''' * 1 piccolo (slegs vir die vierde beweging) * 2 fluite * 2 hobo's * 2 klarinette (in B-mol) * 2 fagotte '''Koperblasers''' * 2 Franse horings (in F en B-mol) * 2 trompette (in C en E-mol – slegs vir die derde, vierde en vyfde bewegings) * 2 trombone (alt en tenoor – slegs vir die vierde en vyfde bewegings) '''Slagwerk''' * Keteltromme (in F en C, die tonika en dominant – slegs in die vierde beweging) '''Strykers''' * Viool I en II * Altviole * Tjello's * Basviole == Vorm == Die simfonie het vyf eerder as die konvensionele vier bewegings (wat tipies is van simfonieë voor Beethoven), hoewel daar geen pouses tussen die laaste drie bewegings is nie. Beethoven het 'n programmatiese titel aan die begin van elke beweging geskryf: # '''Erwachen heiterer Empfindungen bei der Ankuft auf dem Lande''' (Afrikaans: ''Ontwaking van vrolike gevoelens met aankoms in die platteland'') – Allego ma non troppo – F-majeur # '''Szene am Bach''' (Afrikaans: ''Toneel by die stroompie'') – Andante molto mosso – B-mol-majeur # '''Lustiges Zusammensein der Landleute''' (Afrikaans: ''Vrolike samekoms van die plattelandse mense'') – Allegro – F-majeur # '''Gewitter, Sturm''' (Afrikaans: ''Donderweer, storm'') – Allegro – F-mineur # '''Hirtengesang. Frohe und dankbare Gefühle nach dem Sturm''' (Afrikaans: Herderslied. Vrolike en dankbare gevoelens ná die storm) – Allegretto – F-majeur ’n Uitvoering van die werk duur sowat 40 minute. === I. Allegro ma non troppo ===   [[Category:Articles with hAudio microformats]] Die simfonie begin met 'n rustige, dog vrolike beweging wat die komponis se gevoelens uitbeeld wanneer hy in die platteland aankom. Die beweging, in 2/4-tyd en sonatevorm, is omvattend ontwikkel. Op verskeie punte bou Beethoven orkestekstuur op deur veelvuldige herhalings van baie kort motiewe. Yvonne Frindle het opgemerk dat "die oneindige herhaling van patroon in die natuur oorgedra word deur [[Sel (musiek)|ritmiese selle]], die omvang daarvan deur volgehoue suiwer harmonieë."<ref>[https://web.archive.org/web/20070519041404/http://www.apollosfire.org/program_notes/prog_note_Beet_Schub.htm Programnotas vir die Cleveland Barokorkes]</ref> === II. Andante molto moto ===   [[Category:Articles with hAudio microformats]] Die tweede beweging is weer in sonatevorm, maar hierdie keer in 8/12-tyd en in B-mol-majeur, die subdominant van die hooftoonaard van die werk. Dit begin met die strykers wat 'n motief speel wat kabbelende water naboots. Die tjello's is verdeel – slegs twee speel die motief wat die kabbelende water voorstel (gemerk "soli con sordini"), terwyl die res van die tjello's meestal pizzicato-note saam met die basviole speel. Aan die einde van die beweging is 'n kadens vir houtblaasinstrumente wat voëlroepe naboots. Beethoven het die voëlspesies in die partituur hulpvaardig geïdentifiseer: 'n nagtegaal (deur die [[fluit]] gespeel), 'n kwartel (deur die [[hobo]]) en 'n [[Koekoeke|koekoek]] (deur die [[klarinet]]). === III. Allegro ===   [[Category:Articles with hAudio microformats]] Die derde beweging is 'n scherzo in 3/4-tyd, wat 'n plattelandse volksdans en feesviering uitbeeld. Dit is weer in F-majeur, die hooftoonaard van die simfonie. Die beweging is 'n veranderde weergawe van die gewone vorm vir scherzi, deurdat die trio twee keer eerder as net een keer verskyn, terwyl die derde verskyning van die scherzo-tema afgekap is. Dit was moontlik om hierdie redelik ruim verwerking te akkommodeer dat Beethoven nie die gewone interne herhalings van die scherzo en die trio gemerk nie. [[Theodor Adorno]]<nowiki/>identifiseer hierdie scherzo as die model vir die latere scherzo's van [[Anton Bruckner]].<ref>Adorno, T.W. 1998. ''Beethoven: The Philosophy of Music'', redaksie deur by Rolf Tiedemann, vertaal deur Edmund Jephcott. Stanford: Stanford University Press, bl. 111. "The ''Scherzo'' is, no doubt, the model for Bruckner's ''scherzi''. ... The caricatured dance with the famous syncopation is practically as independent of the ''Scherzo'' itself as a trio, and is also in the same key. The movement is ''self-contained'' like a suite of three dances."</ref> Die finale terugkeer na die tema dra 'n oproerige atmosfeer met 'n vinniger tempo oor. Die beweging eindig skielik en lei sonder 'n pouse na die vierde beweging. === IV. Allegro === Dit is in die vierde beweging (in F mineur en in 4/4-tyd) dat Beethoven die grootste instrumentasie in die hele simfonie vereis. Dit beeld 'n hewige donderstorm met noukeurige realisme uit, wat begin met veraf donderweer (sagte tremolo's deur die tjello's en basse) en 'n paar druppels reën (agtstenote deur die viole) en groei tot 'n enorme klimaks met harde donderweer (keteltromme), weerlig (piccolo), sterk, tierende winde (warrelende arpeggio's deur die strykers), en swaar reënbuie (sestiendenoot-tremolo's deur die strykers). Deur trombone later in die beweging by te voeg, skep Beethoven 'n verdere indrukwekkende effek. Die storm woed homself uiteindelik uit, met 'n donderslag wat nog af en toe in die verte gehoor word. 'n Stygende toonleergedeelte op die solofluit simboliseer 'n reënboog. Daar is 'n naatlose oorgang na die finale beweging. Hierdie beweging boots [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] se tegniek in sy Strykkwintet in G-mineur (KV 516) van 1787 na, waarin 'n eweneens rustige slotbeweging voorafgaan word deur 'n lang, emosioneel stormagtige inleiding.<ref>Dié ooreenkoms is uitgewys deur Rosen (1997:402), wat voorstel dat die Sesde Simfonie eintlik as 'n vierbewegingwerk geag moet word, omdat die stormgedeelte bloot as 'n uitgebreide inleiding tot die finale dien.</ref> === V. Allegretto === Die finale, weer in F-majeur en in 6/8-tyd, is, is in sonate/rondo-vorm, in 'n inleiding-[ABA]-C-[ABA]-koda-struktuur. Soos baie finales beklemtoon hierdie beweging 'n simmetriese agtmaattema, in hierdie geval verteenwoordigend van die herders se danklied. Die laaste A-afdeling begin rustig en bou geleidelik op tot 'n ekstatiese hoogtepunt vir die volle orkes (buiten die piccolo en keteltromme), met die eerste viole wat baie vinnige triool- tremolo's op 'n hoë F speel. Daar volg 'n vurige koda wat 'n gebed suggereer, wat Beethoven [[Dinamika (musiek)|''pianissimo'']], ''sotto voce'' merk. Die meeste dirigente vertraag die tempo vir hierdie gedeelte. Ná 'n kort tydperk van 'n na-gloei eindig die werk met twee nadruklike F-majeur-akkoorde. == In populêre kultuur == * Dié simfonie is in die 1940 Disney-animasiefilm ''Fantasia'' gebruik, al is dit met veranderinge en mitologie in die lengte van die stuk deur die dirigent [[Leopold Stokowski]].<ref>Culhane, J. 1999. ''[https://books.google.com/books?redir_esc=y&id=mVWGAAAAIAAJ&dq=pastoral+symphony Walt Disney's Fantasia]''. Harry N. Abrams. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-8109-8078-5</bdi>.</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * Hopkins, A. 1996. ''The Nine Symphonies of Beethoven''. Brookfield, VT: Scolar Press. {{ISBN|1-85928-246-6}}. * Jones, D.W. 1995. ''Beethoven: Pastorale Simfonie''. Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-45684-3}}. * Rosen, C. 1997. ''The Classical Style.'' Tweede uitgawe. New York: WW Norton & Company. {{ISBN|0-393-31712-9}}. * ''Sixth and Seventh Symphonies.'' 1976''.'' Dover Publications Inc. {{ISBN|0-486-23379-0}}. == Verdere leeswerk == * Frogley, A. 1995. Beethoven's struggle for simplicity in the sketches for the third movement of the Pastoral. In ''Beethoven Forum'' '''4'''(1):99–134. * Gosset, P. 1974. Beethoven's Sixth Symphony: Sketches for the first movement. In ''Journal of the American Musicological Society'' '''27'''(2):248–284. DOI: https://doi.org/10.2307%2F830560. * Jander, O. 1993. The prophetic conversation in Beethoven's 'Scene by the brook'. In ''The Musical Quarterly'' '''77'''(3):508–559. DOI: https://doi.org/10.1093%2Fmq%2F77.3.508. * Kirby, F.E. 1970. Beethoven's Pastoral Symphony as a ''Sinfonia caracteristica.'' In ''The Musical Quarterly'' '''55'''(4): 605–623. DOI: https://doi.org/10.1093%2Fmq%2FLVI.4.605. * Knapp, R. 2000. A tale of two symphonies: Converging narratives of divine reconcillation in Beethoven's Fifth and Sixth. In ''Journal of the American Musicological Society'' '''53'''(2):291–343. DOI: https://doi.org/10.2307%2F832010. * Lorenz, C.L. 1985. "Beethovens Skizzen zur 'Pastoralen'." In ''Die Musikforschung'' '''38'''(2): 95–108. * Russell, T. 2003. Unification in the Sixth Symphony: The pastoral mode. In ''Beethoven Forum'' '''10'''(1):1–17. * Will, R. 2002. The Nature of the Pastoral Symphony. In ''Beethoven Forum'' '''9'''(2):205–215. * Will, R. 1977. Time, morality, and humanity in Beethoven's "Pastoral Symphony". In Journal of American Musicological Society 50(2–3):271–329. DOI: https://doi.org/10.2307%2F831836. == Eksterne skakels == * {{International Music Score Library Project|work=Symphony No.6, Op.68 (Beethoven, Ludwig van)|cname=Symphony No. 6}}. * [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5478661 Onderhoud met Christoph Eschenbach] {{Normdata}} [[Kategorie:Komposisies in F-majeur]] e4gnoztytywn9v72jb6lp09bat6y7o8 0 397847 2890367 2560401 2026-04-06T06:27:54Z Oesjaar 7467 /* Bibiografie */ Verbeter 2890367 wikitext text/x-wiki Die '''Afrikaanse Kernensiklopedie''' is ‘n beknopte algemene [[ensiklopedie]]. In 928 bladsy en 800 000 woorde word ‘n 10 000 lemmata behandel. Hierdie ensiklopedie het in 1965 onder redaksie van J.P. Scannell by Nasionale Boekhandel verskyn. Dit is gebaseer op ''Nelson’s Encyclopaedia'', maar nie ‘n vertaling daarvan nie, want wat in een taal- en kultuurgroep van belang is omdat dit eiegoed is, sal in ‘n ander groep minder aandag geniet of glad nie vermeld word nie. Sekere dele van ‘n ensiklopedie verouder, maar die meeste inligting is egter meesal so basies dat dit nie sal verander nie. ==Bibiografie== *Scannell, J.P. (red.): Die Afrikaanse Kernensiklopedie. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, 1965 [[Kategorie:Ensiklopedieë]] 04g2ngryl1prosi4d4vek4gg01u3jn1 0 398380 2890438 2565003 2026-04-06T07:37:25Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890438 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks |name = <!-- Afrikaanse naam --> |image = |status = |status_system = iucn3.1 |status_ref = |genus = Cadaba |species = farinosa |authority = Forssk., (1775) |range_map = |synonyms =* ''Stroemia farinosa'' <small>(Forssk.) Vahl</small> }} '''''Cadaba farinosa''''' is 'n [[struik]] of [[boom]] wat [[inheems]] aan [[Angola]], [[Benin]], [[Burkina Faso]], [[Burundi]], [[Demokratiese Republiek die Kongo]], [[Djiboeti]], [[Egipte]], [[Eritrea]], [[Ethiopië]], [[Gambië]], [[Ghana]], [[Indië]], [[Jemen]], [[Kameroen]], [[Kenia]], [[Mali]], [[Mauritanië]], [[Marokko]], [[Mosambiek]], [[Niger]], [[Nigerië]], [[Oman]], [[Pakistan]], [[Republiek die Kongo]], [[Rwanda]], [[Saoedi-Arabië]], [[Senegal]], [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]], [[Soedan]], [[Sokotra]], [[Somalië]], [[Tanzanië]], [[Tsjad]], [[Uganda]], [[Wes-Sahara]] is. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:146196-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Cadaba]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Benin]] [[Kategorie:Flora van Burkina Faso]] [[Kategorie:Flora van Burundi]] [[Kategorie:Flora van die Demokratiese Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Djiboeti]] [[Kategorie:Flora van Egipte]] [[Kategorie:Flora van Eritrea]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van Gambië]] [[Kategorie:Flora van Ghana]] [[Kategorie:Flora van Indië]] [[Kategorie:Flora van Jemen]] [[Kategorie:Flora van Kameroen]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Mali]] [[Kategorie:Flora van Mauritanië]] [[Kategorie:Flora van Marokko]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Niger]] [[Kategorie:Flora van Nigerië]] [[Kategorie:Flora van Oman]] [[Kategorie:Flora van Pakistan]] [[Kategorie:Flora van die Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Rwanda]] [[Kategorie:Flora van Saoedi-Arabië]] [[Kategorie:Flora van Senegal]] [[Kategorie:Flora van die Sentraal-Afrikaanse Republiek]] [[Kategorie:Flora van Soedan]] [[Kategorie:Flora van Sokotra]] [[Kategorie:Flora van Somalië]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Tsjad]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] [[Kategorie:Flora van Wes-Sahara]] tj22ihmxvm6yqadp2q4ffk3fasa79en 0 399069 2890385 2867447 2026-04-06T06:43:09Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890385 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas musikale komposisie|name=Israel in Egipte|type=[[Oratorium]]|composer=George Frederick Handel|Image=Haendel.jpg|image_upright=1.2|Caption=Händel soos geskilder deur Balthasar Denner, 1733|translation=|Year={{Start date|1739}}|Catalogue=HWV 54|Movements=46|Text=Teks gebaseer op die boek Eksodus en die Psalms, saamgestel deur Charles Jennens|Language=Engels|Performed=4 April 1739 in Her Majesty's Theatre & King's Theatre, Haymarket|Scoring={{hlist | soliste |koor | orkes }}}} '''''Israel in Egipte''''' (HWV 54), is 'n [[Bybel|Bybelse]] [[oratorium]] deur die komponis [[Georg Friedrich Händel|George Frederick Handel]]. Die meeste kenners glo dat die libretto ideur Charles Jennens voorberei is, wat ook die Bybelse tekste vir Handel se ''Messias'' (HWV 56) saamgestel het. Dit is geheel en al saamgestel uit gedeeltes uit die [[Ou Testament]], hoofsaaklik uit [[Eksodus (Bybel)|Eksodus]] en die [[Psalms]]. ''Israel in Egipte'' is vir die eerste keer op 4 April 1739 in Londen se King's Theatre in die Haymarket uitgevoer met Élisabeth Duparc ("La Francesina"), William Savage, John Beard (tenoor), Turner Robinson, Gustavus Waltz en Thomas Reinhold. Handel het dit begin komponeer kort nadat die operaseisoen by King's Theatre weens 'n gebrek aan intekenare gekanselleer is. Die oratorium is nie goed deur die eerste gehoor ontvang nie, hoewel dit in die ''Daily Post'' geprys is;<ref name="Musical Times">{{Cite web|url=http://eprints.ucl.ac.uk/19075/1/19075.pdf|title='True Merit always Envy rais'd': the Advice to Mr. Handel (1739) and Israel in Egypt's early reception|last=Chrissochoidis|first=I.|publisher=The Musical Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927044106/http://eprints.ucl.ac.uk/19075/1/19075.pdf|archive-date=27 September 2011|access-date=11 October 2013}}</ref> die werk is vir die tweede uitvoering verkort, en die hoofsaaklik koorgebaseerde oratorium is met arias in die Italiaanse styl aangevul. Die eerste weergawe van die stuk is in drie dele eerder as twee; die eerste deel meer bekend as "Die weë van Sion treur", met die gewysigde teks as "Die kinders van Israel treur" met verwysing na die volk wat die dood van Josef betreur. Hierdie gedeelte gaan die uittog uit Egipte vooraf, wat in die driedelige weergawe die tweede eerder as die eerste deel is. == Agtergrond == [[Lêer:London_Kings_Theatre_Haymarket.jpg|duimnael| Die Kings Theatre in die Haymarket, London, waar ''Israel in Egipte'' vir die eerste keer uitgevoer is.]] Handel het reeds lank in Londen gewoon en het groot sukses as komponis van Italiaanse operas geniet. In 1733 het 'n operageselskap wat teen Handel meegeding het, naamlik The Opera of the Nobility, die gehoor vir Italiaanse opera in Londen egter verdeel. Daar was nie genoeg ondersteuning vir albei Italiaanse operageselskappe nie en Handel het nuwe gehore begin vind deur [[Oratorium|oratoriums]] en ander koorwerke in Engels aan te bied.<ref name="Kozinn">Kozinn, A. 2004. ''[[iarchive:classicalmusiccr00kozi/page/45|The New York Times Essential Library: Classical Music]]''. New York: Times Books, bl.&nbsp;45–48. ISBN&nbsp;<bdi>978-0805070705</bdi>.</ref> Handel se oratorium ''Saul'' (HWV 53), ook met libretto deur Charles Jennens, is in Januarie 1739 by die King's Theatre aangebied, en vir dieselfde seisoen het Handel ''Israel in Egipte'' in een maand (1 Oktober tot 1 November) gekomponeer.<ref name="Swack">{{Cite web|url=http://music.wisc.edu/media/Swack_Handel_notes.pdf|title=Handel, Israel in Egypt, Program Notes|last=Swack|first=J.|publisher=music.wisc.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013103004/http://music.wisc.edu/media/Swack_Handel_notes.pdf|archive-date=13 Oktober 2013|access-date=11 Oktober 2013}}</ref> ''Israel in Egipte'' is een van slegs twee oratoriums van Handel waarvan die libretto uit Bybelverse saamgestel is; die ander is ''Messias''. Die librettis van ''Israel in Egipte'' is onseker, maar die meeste geleerdes meen Charles Jennens het albei tekste saamgestel. ''Israel in Egipte'' en ''Messias'' deel ook die ongewone kenmerk onder Handel-oratoriums deurdat hulle – anders as die ander – nie rolverdelings het van karakters wat dialoog sing en 'n onopgevoerde drama opvoer nie, maar baie kore bevat wat op Bybelse tekste getoonset is.<ref name="Risinger">{{Cite web|url=http://www.providencesingers.org/Concerts06/Season02-03/Mar03Concert.html|title=An oratorio of emancipation and deliverance|last=Risinger|first=Mark|publisher=The Providence Singers|archive-url=https://web.archive.org/web/20160601201558/http://www.providencesingers.org/Concerts06/Season02-03/Mar03Concert.html|archive-date=1 June 2016|access-date=13 October 2013}}</ref> Soos wat toe reeds sy kenmerkende praktyk was, het Handel met die komponering ''van Israel in Egipte'' ook musiek van sy eie vorige komposisies herwin en ook grootliks gebruik gemaak van musikale parodie, die herverwerking van musiek deur ander komponiste.<ref name="Swack">{{Cite web|url=http://music.wisc.edu/media/Swack_Handel_notes.pdf|title=Handel, Israel in Egypt, Program Notes|last=Swack|first=Jeanne|publisher=music.wisc.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013103004/http://music.wisc.edu/media/Swack_Handel_notes.pdf|archive-date=13 October 2013|access-date=11 October 2013}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSwack">Swack, Jeanne. [https://web.archive.org/web/20131013103004/http://music.wisc.edu/media/Swack_Handel_notes.pdf "Handel, Israel in Egypt, Program Notes"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. music.wisc.edu. Archived from [http://music.wisc.edu/media/Swack_Handel_notes.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 13 October 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 October</span> 2013</span>.</cite></ref><ref name="ReferenceA">Winton, D. ''An oratorio by accident?'' Notas vir 'n opname deur [[John Eliot Gardiner]], Decca 478 1374.</ref> Vir die opening van ''Israel in Egipte'' het Handel sy 1737-begrafnislied vir koningin Caroline, "The Ways of Zion do Mourn",<ref name="Swack" /> effens herskryf; hy het ook twee van sy klawerbordfugues verwerk, asook 'n refrein uit sy ''Dixit Dominus'' (HWV 232) en 'n aria uit een van sy Chandos Anthems (HWV 246–256).<ref name="ReferenceA" /> Uit Alessandro Stradella se trouserenata ''Qual prodigio é ch'io miri'' het Handel die musiek geneem vir sy "plaag"-kore "He spake the word", "He gave them hailstones", "But as for his people / He led them” en “And believed the Lord", asook die koor “The people shall hear / All th' inhabitants of Canaan.” uit die tweede deel.<ref name="Swack" /> <ref name="ReferenceA" /> Uit 'n "Magnificat"-toonsetting van Dionigi Erba het Handel die meeste (of ten minste 'n gedeelte) van die musiek geneem vir "He rebuked the Red Sea", "The Lord is my strenght", "He is my God", "The Lord is a Man of War", "The depths have covered them / Thy right hand, o Lord", "Thou sentest forth thy wrath", "And with the blast of thy nostrils", "Who is like unto Thee?" en "Thou in thy mercy". <ref name="Swack" /> <ref name="ReferenceA" /> Ander komponiste wie se werk Handel in ''Israel in Egipte'' geparodieer het, sluit in [[Jean-Philippe Rameau]], Johann Caspar Kerll, Francesco Antonio Urio, Nicolaus Adam Strungk en Friedrich Wilhelm Zachow . Veel meer as met die vorige werke van Handel wat, soos ''Israel in Egipte'', gekomponeer is om betalende gehore na 'n kommersiële onderneming in 'n privaat teater te lok, lê die stuk oorweldigende klem op die koor.<ref name="Neff">{{Cite web|url=http://www.wgbh.org/articles/-2676|title=Handel's "Israel in Egypt"|last=Neff|first=T. M.|publisher=WGBH|archive-url=https://web.archive.org/web/20130518063405/http://www.wgbh.org/articles/-2676|archive-date=18 Mei 2013|access-date=13 Oktober 2013}}</ref> As 'n bykomende aantrekkingskrag is die klein barokorkes wat begelei ook gebruik word vir 'n orrelkonsert "Die koekoek en die nagtegaal" (HWV 295), wat as 'n tussenspel gedien het.<ref name="All">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/composition/organ-concerto-in-f-major-cuckoo-the-nightingale-no13-hwv-295-mc0002387168?1595241440253|title=Organ concerto in F major "Cuckoo & the Nightingale"|access-date=2020-07-20}}</ref> Die Londense gehore was op daardie stadium egter nie gewoond aan sulke uitgebreide koorwerke wat as kommersiële vermaak voorgehou is nie, en dit is moontlik dat veral die openingstreursang – vir die dood van Josef, wat verwerk is uit die begrafnislied vir 'n onlangs oorlede koningin – van ongeveer dertig minute lank daartoe bygedra het dat ''Israel in Egipte'' se première 'n volslae mislukking was.<ref name="Swack">{{Cite web|url=http://music.wisc.edu/media/Swack_Handel_notes.pdf|title=Handel, Israel in Egypt, Program Notes|last=Swack|first=Jeanne|publisher=music.wisc.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013103004/http://music.wisc.edu/media/Swack_Handel_notes.pdf|archive-date=13 October 2013|access-date=11 October 2013}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSwack">Swack, Jeanne. [https://web.archive.org/web/20131013103004/http://music.wisc.edu/media/Swack_Handel_notes.pdf "Handel, Israel in Egypt, Program Notes"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. music.wisc.edu. Archived from [http://music.wisc.edu/media/Swack_Handel_notes.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 13 October 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 October</span> 2013</span>.</cite></ref> <ref name="Risinger">{{Cite web|url=http://www.providencesingers.org/Concerts06/Season02-03/Mar03Concert.html|title=An oratorio of emancipation and deliverance|last=Risinger|first=Mark|publisher=The Providence Singers|archive-url=https://web.archive.org/web/20160601201558/http://www.providencesingers.org/Concerts06/Season02-03/Mar03Concert.html|archive-date=1 June 2016|access-date=13 October 2013}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRisinger">Risinger, Mark. [https://web.archive.org/web/20160601201558/http://www.providencesingers.org/Concerts06/Season02-03/Mar03Concert.html "An oratorio of emancipation and deliverance"]. The Providence Singers. Archived from [http://www.providencesingers.org/Concerts06/Season02-03/Mar03Concert.html the original] on 1 June 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 October</span> 2013</span>.</cite></ref> Handel het die werk vinnig hersien, die klaagliedere in die opening weggelaat en arias in Italiaanse styl bygevoeg van die soort wat kontemporêre gehore verwag en geniet het. In die tweegedeelteformaat was ''Israel in Egipte'' veral in die 19de eeu 'n gewilde werk onder koorverenigings. Vandag volg baie uitvoerings van dié werk Handel se oorspronklike driedelige weergawe.<ref name="Kozinn" /> == Opsomming == === Deel een === [[Lêer:The Israelites Mourn for Moses (5753212).jpg|links|duimnael| Die Israeliete treur, uit 'n geïllustreerde Bybel van 1728]] Die Israeliete treur oor die dood van Josef, Israeliet en begunstigde raadgewer van die [[Farao]] van Egipte. Die eerste deel sluit die koorwerke "The sons of Israel do mourn" en "How is the mighty fallen" in. === Deel twee === [[Lêer:Martin,_John_-_The_Seventh_Plague_-_1823.jpg|duimnael| John Martin – "Die Sewende Plaag" (1823)]] Daar is ’n aankondiging dat die nuwe Farao op die troon die Israeliete nie goedgunstig was nie. God kies [[Moses]] om sy volk uit slawerny te lei. 'n Reeks [[Plae van Egipte|plae]] kom oor Egipte: die riviere verander in bloed; 'n plaag paddas tref die land; luise het oor mens en dier gekruip; wilde diere vernietig alles; die Egiptiese vee word siek en vrek; sere breek uit op die velle van mens en dier; haelstorms verwoes die land; sprinkane verskyn en verswelg al die oeste; tasbare duisternis daal neer; en uiteindelik sterf al die eersgebore seuns van die Egiptenare, onder ander die Farao se eie seun. Die Farao stem in dat die Israeliete uit Egipte mag trek, maar verander gou van plan en jaag hulle agterna. Die [[Rooisee|Rooi See]] skei wonderbaarlik om die Israeliete veilig deur te laat, maar wanneer die agtervolgende Egiptenare dit probeer deursteek, verswelg die water hulle en hulle verdrink.<ref name="Swack">{{Cite web|url=http://music.wisc.edu/media/Swack_Handel_notes.pdf|title=Handel, Israel in Egypt, Program Notes|last=Swack|first=Jeanne|publisher=music.wisc.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013103004/http://music.wisc.edu/media/Swack_Handel_notes.pdf|archive-date=13 October 2013|access-date=11 October 2013}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSwack">Swack, Jeanne. [https://web.archive.org/web/20131013103004/http://music.wisc.edu/media/Swack_Handel_notes.pdf "Handel, Israel in Egypt, Program Notes"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. music.wisc.edu. Archived from [http://music.wisc.edu/media/Swack_Handel_notes.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 13 October 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 October</span> 2013</span>.</cite></ref> <ref>Donna, L. 2011. ''Handel's bestiary: In search of animals in Handel's operas.'' Grove Press.</ref> === Deel drie === [[Lêer:The Crossing of The Red Sea.jpg|duimnael| "Die deursteek van die Rooi See", Nicolas Poussin]] Die Israeliete vier hulle verlossing. <ref name="Swack">{{Cite web|url=http://music.wisc.edu/media/Swack_Handel_notes.pdf|title=Handel, Israel in Egypt, Program Notes|last=Swack|first=Jeanne|publisher=music.wisc.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013103004/http://music.wisc.edu/media/Swack_Handel_notes.pdf|archive-date=13 October 2013|access-date=11 October 2013}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSwack">Swack, Jeanne. [https://web.archive.org/web/20131013103004/http://music.wisc.edu/media/Swack_Handel_notes.pdf "Handel, Israel in Egypt, Program Notes"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. music.wisc.edu. Archived from [http://music.wisc.edu/media/Swack_Handel_notes.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 13 October 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 October</span> 2013</span>.</cite></ref> <ref name="Neff">{{Cite web|url=http://www.wgbh.org/articles/-2676|title=Handel's "Israel in Egypt"|last=Neff|first=Teresa M.|publisher=WGBH|archive-url=https://web.archive.org/web/20130518063405/http://www.wgbh.org/articles/-2676|archive-date=18 May 2013|access-date=13 October 2013}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFNeff">Neff, Teresa M. [https://web.archive.org/web/20130518063405/http://www.wgbh.org/articles/-2676 "Handel's "Israel in Egypt""]. WGBH. Archived from [http://www.wgbh.org/articles/-2676 the original] on 18 May 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 October</span> 2013</span>.</cite></ref> 'n Reeks vrolike koorwerke word in die derde deel gehoor, en die oratorium word afgesluit met 'n sopraanaria en koor, wat verkondig dat die Here tot in alle ewigheid sal heers en dat sowel die perd as sy ruiter in die see gegooi is. == Baie vroeë wassilinderopname van uittreksel == Vir 'n lang tyd was die vroegste opname van musiek waarvan ons nog weet en wat nog bestaan 'n uittreksel uit dié oratorium, gedirigeer deur August Manns.<ref>Goodall, H. 2013. ''The story of music''. Great Britain: Vintage,. bl.&nbsp;113. ISBN&nbsp;<bdi>9780099587170</bdi>.</ref> Die opname was van 4 000 sangers wat "Moses and the children of Israel" tydens die Crystal Palace Handel-fees van 29 Junie 1888 sing, en dit is opgeneem deur kol. George Gouraud op Edison se geel paraffiensilinder. Die beperkings van opnametegnologie op daardie tydstip, die groot aantal stemme, die afstand van die opnametoestel vanaf die sangers (ongeveer 100 meter weg) en die akoestiek van die Crystal Palace het beteken dat die opgeneemde klank van die begin af al dof was, en dit het sedertdien baie gedegenereer. Dit is deesdae skaars hoorbaar, dog steeds identifiseerbaar, en dit gee 'n bietjie insig in uitvoeringspraktyke op die hoogtepunt van die Handel-feesverskynsel. {| align="right" |  [[Kategorie:Articles with hAudio microformats]] |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [[scores:Israel_in_Egypt,_HWV_54_(Handel,_George_Frideric)|Israel in Egipte-partituur]] op die International Music Score Library Project * [https://www.cpdl.org/wiki/index.php/Israel_in_Egypt,_HWV_54_(George_Frideric_Handel) Gratis bladmusiek] vir ''Israel in Egipte'' in die Choral Public Domain Library (ChoralWiki) * Volledige libretto by [http://opera.stanford.edu/iu/libretti/israel.htm Stanford] * [http://www.evv.ch/ecouter-levv/extraits-mp3/extraits-cd-avent-2010-haendel-israel.html Drie kort uittreksels in .mp3- en .ogg-formaat deur 'n Switserse koor en orkes], geargiveer op 11 Junie 2016 deur Wayback Machine * [https://www.nps.gov/edis/learn/photosmultimedia/very-early-recorded-sound.htm Vroeë opname, mp3-weergawe van die 1888-opname] g1y4wylv8zk0y6a22cvymidzpraskbl 0 399079 2890261 2644779 2026-04-05T19:42:47Z Jcb 223 2890261 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Ibn Arabi.jpg|duimnael|Beeld van onbekende bron getiteld "Ibn Arabi"]] '''Ibn Arabi''' (Murcia , [[28 Julie]] [[1165]] – [[Damaskus]], [[10 November]] [[1240]]) was 'n Arabiese <ref name="genealogy">''Genealogy and Knowledge in Muslim Societies: Understanding the Past''. Sarah Bowen Savant.</ref> [[Islam]]itiese [[teoloog]] uit [[More|Moorse-Spanje]], en die grootste verteenwoordiger en teoretikus van [[Soefisme]]. Hy staan bekend as die "Grootste Sheikh" (''al-Sheikh al-Akbar'') van Soefisme. Ibn al-Arabi het wyd gereis, sy reise en indrukke het gewoonlik 'n mistieke Soefi-inslag. Volgens sy verhale het hy Al-Khidr drie keer ontmoet. == Biografie == Ibn Arabi is in 'n adellike Arabiese familie in die stad Murcia gebore, terwyl die Almorawiede [[Andalusië]] regeer het. Hy was omring deur edeles, intellektuele en askete. Ibn Arabi het goeie onderwys ontvang in [[Sevilla]] (Ishbilia), wat die hoofstad en kulturele sentrum van die Almohad-kalifaat word. In 1172 het die Moslems 'n swaar nederlaag gely as gevolg van die ''[[Reconquista]]''. Hy gee die loopbaan van 'n amptenaar prys en berei hom voor vir die geestelike pad. In 1180 ontmoet hy in Córdoba met [[Averroes]]. Hy word uiteindelik 'n Soefi in 1184. ==Familie== Ibn ʿArabī was van Arabiese afkoms.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=EBlfEAAAQBAJ&pg=PA105 |title=Illustrated Dictionary of the Muslim World |date=2011-01-15 |publisher=Cavendish Square Publishing, LLC |isbn=978-0-7614-9966-4 |pages=105 |language=en}}</ref> Sommige bronne dui daarop dat hy uit 'n gemengde agtergrond gekom het, wie se vader 'n [[Arabiere|Arabier]] was wat van emigrante na Al-Andalus afstam in die vroeë jare van die Arabiese verowering van [[Iberiese Skiereiland|Iberië]], terwyl sy ma vermoedelik van [[Berbers|Berber]]-afkoms was.<ref>{{cite book |last=Hirtenstein |first=Stephen |url=https://books.google.com/books?id=EBjyBc_0zjMC&pg=PA32 |title=The Unlimited Mercifier: The Spiritual Life and Thought of Ibn 'Arabi |date=1999 |publisher=Anqa Publishing |isbn=978-1883991296 |location=Oxford |page=32 |quote=Soos baie Andalusiërs, het hy uit gemengde afkoms gekom: sy pa se naam dui op 'n Arabiese familie, wat waarskynlik in die vroeë jare van die Arabiese verowering na [[Andalusië]] geëmigreer het, terwyl sy ma blykbaar uit 'n Berber-familie gekom het....}}</ref> In sy ''Futūḥāt al-Makkīyah'' skryf hy van 'n oorlede oom aan moederskant, Yahya ibn Yughan al-Sanhaji, 'n prins van Tlemcen wat rykdom vir 'n asketiese lewe laat vaar het nadat hy 'n Soefi-mistikus ontmoet het.<ref>{{cite book |last=Hirtenstein |first=Stephen C. |url=https://books.google.com/books?id=KplVDwAAQBAJ&pg=PA252 |title=The Unlimited Mercifier: The Spiritual Life and Thought of Ibn 'Arabi |date=September 1999 |isbn=978-1905937387 |page=252}}</ref> Sy vaderlike afkoms kom van Jemen en behoort aan een van die oudste Arabiese stamme in Andalusië, hulle het waarskynlik gemigreer tydens die tweede golf van die Moslem-verowering van die Iberiese Skiereiland.<ref name=":2">{{Cite book |last=Addas |first=Claude |title=Ibn Arabi: The Voyage of No Return |publisher=Islamic Texts Society |year=2019 |isbn=9781911141402 |edition=2nd |location=Cambridge |pages=}}</ref> Sy pa, 'Ali ibn Muḥammad, het in die leër van Ibn Mardanīsh, die heerser van Murcia, gedien.<ref name=":1">{{cite encyclopedia |title=Ibn Arabi |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |location=Stanford |url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2018/entries/ibn-arabi/ |access-date=19 Julie 2018 |last=Chittick |first=William |date=Summer 2018 |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |quote=bn ‘Arabî het na homself verwys met vollediger weergawes van sy naam, soos Abû ‘Abdallâh Muhammad ibn ‘Alî ibn al-‘Arabî al-Tâ’î al-Hâtimî (die laaste drie name wat sy edele Arabiese afkoms aandui)}}</ref> Toe Murcia in 1172 vir die Almohad-kalifaat geval het, het Ibn Mardanīsh nie die nederlaag oorleef nie en is in die geveg gedood, wat daartoe gelei het dat sy pa trou aan die Almohad-kalief Abū Ya'qūb Yūsuf I beloof het.<ref name=":2" /> Op daardie tydstip was Ibn ʿArabī net 7 jaar oud, en sy gesin het van Murcia na [[Sevilla]] verhuis om die nuwe heerser te dien.<ref name=":2" /> Ibn ʿArabī het drie vroue gehad. Hy het met Maryam, 'n vrou uit 'n invloedryke familie, getrou <ref name=":1" /> toe hy nog 'n jong volwassene was en in Andalusië gewoon het. Maryam het ook sy strewe gedeel om die Soefi-pad te volg, soos aangehaal deur Austin in ''Sufis of Andalusia'': "My heilige vrou, Maryam bint Muhammad binti Abdun, het gesê: 'Ek het in my [[slaap]] iemand gesien wat ek nog nooit in die vlees gesien het nie, maar wat aan my verskyn in my oomblikke van (geestelike) ekstase. Hy vra my of ek was aspirant na die Weg, waarop ek geantwoord het dat ek wel was, maar dat ek nie weet hoe om daarby uit te kom nie. Hy het toe vir my gesê dat ek daarheen sal kom deur vyf dinge: vertroue, sekerheid, geduld, vasberadenheid en waarheid.' So het sy haar visie aan my gebied (vir my oorweging) en ek het haar vertel dat dit inderdaad die metode van die Volk (Soefi's) was. Ek het self nog nooit iemand met daardie mate van mistieke ervaring gesien nie."<ref>{{Cite book |last=Austin |first=R.J.W. |title=Sufis of Andalusia: The Ruh Al-Quds & Al-Durrat Al-Fakhirah |publisher=New Leaf Distributing Company |year=1988 |isbn=9780904975130}}</ref> Toe Ibn ʿArabī etlike jare in [[Anatolië]] gebly het, het hy volgens verskeie Arabiese en Persiese bronne met die weduwee van Majduuddin getrou en beheer oor die opvoeding van sy jong seun, Sadruddin al-Qunawi, geneem.<ref name=":2" /> Ibn ʿArabī het ook sy derde vrou in sy geskrifte genoem, die moeder van sy seun Imāduddin, aan wie hy die eerste kopie van ''Futūḥāt al-Makkīyah'' bemaak het.<ref name=":2" /> ==Onderwysers== Ibn 'Arabi het onder baie geleerdes van sy tyd gestudeer, baie van hulle is genoem in die ''ijaza'' (toestemming om te onderrig en oor te dra) geskryf aan koning al-Muzaffar Baha' al-Din Ghazi (seun van al-'Adil I die Ayyubid),<ref name="Gibril Fouad Haddad">{{cite web|url=https://sunnah.org/2020/11/21/muhiydin-ibn-arabi/|title=Muhyiddin ibn 'Arabi|author=Gibril Fouad Haddad|website=sunnah.org|publisher=As-Sunnah Foundation of America|archive-url=https://archive.ph/miszv|archive-date=21 Oktober 2023}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=z69qDwAAQBAJ&pg=PT9|title=عنقاء مغرب في ختم الأولياء وشمس المغرب|trans-title=The Fabulous Gryphon/Phoenix on the Seal of the Saints and the Sun of the West|author=Ibn 'Arabi|editor='Asim Ibrahim al-Kayyali|location=Lebanon|publisher=w:de:Dār al-Kutub al-ʿilmīya|Dar al-Kutub al-'Ilmiyya|via=Google Books|language=ar|edition=2|date=2009|pages=9–14|isbn=9782745145925}}</ref> onder die mees prominente van wie die volgende is:<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=bpzODwAAQBAJ&pg=PT74|title=محيي الدين بن عربي وآراؤه الفقهية في الفتوحات المكية|trans-title=Muhyi al-Din ibn 'Arabi and his Jurisprudential Opinions in al-Futuhāt al-Makkiyya|author=Nader Jamil Jum'a|location=Lebanon|publisher=w:de:Dār al-Kutub al-ʿilmīya|Dar al-Kutub al-'Ilmiyya|via=Google Books|language=ar|edition=1st|date=2020|pages=75–81|isbn=9782745192783}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=godxDwAAQBAJ&pg=PT28|title=فقه الشيخ محيي الدين بن عربي في العبادات|trans-title=The Jurisprudence of Shaykh Muhyi al-Din ibn 'Arabi in Acts of Worship|author=Muhammad Faruq Salih al-Badri|location=Lebanon|publisher=w:de:Dār al-Kutub al-ʿilmīya|Dar al-Kutub al-'Ilmiyya|via=Google Books|language=ar|edition=1st|date=2006|pages=29–32|isbn=9782745151193}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=L0RwDwAAQBAJ&pg=PT6|title=الفتوحات المكية|trans-title=The Meccan Revelations|author=Ibn 'Arabi|editor=Ahmad Shams al-Din|location=Lebanon|publisher=w:de:Dār al-Kutub al-ʿilmīya|Dar al-Kutub al-'Ilmiyya|via=Google Books|language=ar|edition=3rd|date=2011|pages=7–11|isbn=9782745122759}}</ref> * Ibn 'Asakir († 571/1176), en sy seun al-Qasim b. 'Ali b. 'Asakir [ar] (d. 600/1203) * Abu Tahir al-Silafi († 576/1180) * Ibn Bashkuwal († 578/1183) * 'Abd al-Haqq al-Ishbili [ar] (d. 581/1185) die student van Ibn Hazm. Ibn 'Arabi het al Ibn Hazm se boeke gelees terwyl hy onder hom studeer het.[18][23][24] * Abu Zayd al-Suhayli († 581/1185) * Ibn Zarqun [ar] († 586/1190) * Ibn al-Jadd [ar] († 586/1190) * Abu Madyan († 594/1197)[28] * Ibn Rushd ([[Averroes]]) († 595/1198) * Ibn al-Jawzi († 597/1201) * Ibn Abi Jamra [ar] († 599/1202) * Abu Shuja' Zahir ibn Rustam al-Isfahani (d. 609/1212) Imam van die Heilige Heiligdom in die Groot Moskee van [[Mekka]]. * Jamal al-Din geb. al-Harastani [ar] († 614/1217) * Ibn Malik († 672/1274) ==Studente== Onder sy mees vooraanstaande studente is die volgende:<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=bpzODwAAQBAJ&pg=PT81|title=محيي الدين بن عربي وآراؤه الفقهية في الفتوحات المكية|trans-title=Muhyi al-Din ibn 'Arabi and his Jurisprudential Opinions in al-Futuhāt al-Makkiyya|author=Nader Jamil Jum'a|location=Lebanon|publisher=w:de:Dār al-Kutub al-ʿilmīya|Dar al-Kutub al-'Ilmiyya|via=Google Books|language=Arabic|edition=1st|date=2020|pages=82–86|isbn=9782745192783}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=godxDwAAQBAJ&pg=PT31|title=فقه الشيخ محيي الدين بن عربي في العبادات|trans-title=The Jurisprudence of Shaykh Muhyi al-Din ibn 'Arabi in Acts of Worship|author=Muhammad Faruq Salih al-Badri|location=Lebanon|publisher=w:de:Dār al-Kutub al-ʿilmīya|Dar al-Kutub al-'Ilmiyya|via=Google Books|language=Arabic|edition=1st|date=2006|pages=32–36|isbn=9782745151193}}</ref> * Badr al-Din al-Habashi († 618/1221)<ref name="Al-Shaykh al-Akbar">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=POQrEAAAQBAJ&pg=PT210|title=الشيخ الأكبر محيي الدين بن العربي سلطان العارفين|trans-title=The Greatest Master Muhyi al-Din ibn al-'Arabi the King of Gnostics|author='Abd al-Hafiz Farghali 'Ali al-Qarani|location=[[Giza]], Egypt|publisher=Arab Press Agency (Publishers)|via=Google Books|language=Arabic|date=2021|page=211|isbn=978-977-991-172-4}}</ref> * Ibn al-Farid (d. 632/1235) is deur 'Abd al-Ghani al-Nabulsi onder Ibn 'Arabi se studente oorweeg.< ref name="Al-Shaykh al-Akbar"/><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=TVKtDQAAQBAJ&pg=PA451|title=موسوعة الصوفية|trans-title=Encyclopedia of Sufism|author=Al-Husaini al-Husaini Ma'addi|location=Cairo, Egypt|publisher=Kenouz for Publishing and Distribution|via=Google Books|language=Arabic|edition=1st|date=2013|page=451|isbn=9796500154978}}</ref> * Al-Muzaffar Baha' al-Din Ghazi (seun van al-'Adil I die Ayyubid) (d. 613/1216 of 635/1237) * Zakiy al-Din al-Birzali [ar] († 636/1239) * Shams al-Din al-Khuwayyi [ar] († 637/1239) * Ibn al-Dubaythi († 637/1239) * Ibn al-Najjar († 643/1245) * Diya' al-Din al-Maqdisi († 643/1245) * Isma'il ibn Sawdakin († 646/1248) * Sa'd al-Din al-Hamawi († 650/1252) * Muhyi al-Din Yahya ibn al-Zaki (d. 668/1270) wat Ibn 'Arabi in [[Damaskus]] beskerm het, en wat gereël het dat Ibn 'Arabi in die familiebegraafplaas van die Banu al-Zaki begrawe word<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=sC5tDwAAQBAJ&pg=PT5|title=ديوان ابن عربي|trans-title=Diwan of Ibn 'Arabi|author=Ibn 'Arabi|editor=Explained by Ahmad Hasan Bassaj|location=Lebanon|publisher=[[w:de:Dār al-Kutub al-ʿilmīya|Dar al-Kutub al-'Ilmiyya]]|via=[[Google Books]]|language=ar|edition=3rd|date=2011|pages=6|isbn=9782745108012}}</ref> Hy was 'n afstammeling van Zaki al-Din 'Ali b. Mohammed b. al-Zaki († 564/1169), die Shafi'i-hoof-qadi van Damaskus, wat 'n kragtige politieke alliansie gevorm het met die 'Asakir-familie (Banu 'Asakir),<ref>{{cite journal|author = Gerald Elmore|year = 1997|title = New Evidence on the Early Life of Ibn al-ʿArabī|journal = Journal of the American Oriental Society|volume = 117|issue = 2|jstor = 605498}}</ref> wie se lede gesogte posisies as regters en geleerdes van die Shafi'i-skool van Soenni-reg in Damaskus vir byna drie eeue (laat elfde tot vroeë veertiende eeue). * Sadr al-Din al-Qunawi († 672/1273) * Baybars (gebore 676/1277) == Literatuur == * {{en}} Addas, Claude, ''Quest for the Red Sulphur'', Islamic Texts Society, Cambridge, 1993. {{ISBN|0-946621-45-4}}. * {{en}} Addas, Claude, ''Ibn Arabi: The Voyage of No Return'', Cambridge, 2019 (second edition), Islamic Texts Society. {{ISBN|9781911141402}}. * {{en}} Akkach, Samer, ''Ibn 'Arabî's Cosmogony and the Sufi Concept of Time'', in: ''Constructions of Time in the Late Middle Ages'', ed. Carol Poster and Richard Utz. Evanston, IL: Northwestern University Press, 1997. Pp. 115-42. * {{en}} Titus Burckhardt & Bulent Rauf (translator), ''Mystical Astrology According to Ibn 'Arabi'' (The Fons Vitae Titus Burckhardt Series) {{ISBN|1-887752-43-9}} * {{en}} Henry Corbin, '' Alone with the Alone; Creative Imagination in the Sūfism of IbnʿArabī'', Bollingen, Princeton 1969, (reissued in 1997 with a new preface by Harold Bloom). * {{en}} Elmore, Gerald T. ''Ibn Al-'Arabī’s Testament on the Mantle of Initiation (al-Khirqah)''. Journal of the Muhyiddin Ibn ‘Arabi Society XXVI (1999): 1-33. Print. * {{en}} Elmore, Gerald T. ''Islamic Sainthood in the Fullness of Time: Ibn Al-‘Arabī's Book of the Fabulous Gryphon''. Leiden: Brill, 1999. Print. * {{cite book|last=Hirtenstein|first=Stephen|title=The Unlimited Mercifier, The Spiritual life and thought of Ibn 'Arabi|isbn=978-0953451326|publisher=Anqa Publishing & White Cloud Press|year=1999}} * Hirtenstein, Stephen, and Jane Clark. [https://web.archive.org/web/20150102164234/http://www.ibnarabisociety.org/articles/mssarchivereport2009.html Ibn 'Arabi Digital Archive Project Report for 2009] Muhyiddin Ibn 'Arabi 1165AD - 1240AD and the Ibn 'Arabi Society. Dec. 2009. Web. 20 Aug. 2010. * Knysh, Alexander. Ibn 'Arabi in the Later Islamic Tradition: The making of a polemical image in medieval Islam. Albany, NY: SUNY Press, 1999. * {{sv}} Torbjörn Säfve, ''Var inte rädd'', {{ISBN|91-7221-112-1}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Spanjaarde]] [[Kategorie:Islamitiese geleerdes]] [[Kategorie:Filosowe]] [[Kategorie:Soefisme]] [[Kategorie:Geboortes in 1165]] [[Kategorie:Sterftes in 1240]] gokuiepr5oyaoow50o0j8xiok64w1nf 0 401276 2890142 2883352 2026-04-05T12:45:16Z Oesjaar 7467 /* Spesies */ Skakel 2890142 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = ''Nemesia'' | image = Nemesia Sunsatia Banana.jpg | image_caption = ''Sunsatia Banana'' | taxon = Nemesia (plant) | authority = [[Étienne Pierre Ventenat|Vent.]] (1804), ''Bot. Phan.''<ref name=grin>{{GRIN genus|name = ''Nemesia'' Vent.| id = 8045| accessdate =23 June 2012}}</ref> | subdivision_ranks = Spesies | subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> }} [[Lêer:Nemesia 'Fleurie Blue' 01.JPG|duimnael|{{center|’Fleurie Blue’}}]] '''''Nemesia''''' is 'n [[genus]] van plante in die [[Scrophulariaceae]] [[Familie (biologie)|familie]]. == Verspreiding == Die genus kom voor op sanderige kuste of versteurde grond in Suid-Afrika.<ref name=RHSAZ>{{cite book|title=RHS A-Z encyclopedia of garden plants|year=2008|publisher=Dorling Kindersley|location=United Kingdom|isbn=978-1405332965|pages=1136}}</ref> Talle [[Hibried|hibriede]] is geselekteer, en die eenjarige [[kultivar]]s is gewild onder tuiniers as beddingplante.<ref>{{Cite book|author=Pienaar, Kristo|title=The South African What flower is that?|publisher=Struil|year=2003|isbn=1868724417|url=https://books.google.com/books?id=FnzKHkT89QwC&dq=nemesia+africa&pg=PA234}}{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Spesies == Spesies sluit in:<ref name=apd>{{Cite web |url=http://www.ville-ge.ch/cjb/bd/africa/resultat.php |title=African plants database |accessdate=2008-06-09 }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} *''[[Nemesia acornis]]''<small> K.E.Steiner</small> *''[[Nemesia acuminata]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia affinis]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia albiflora]]''<small> N.E.Br.</small> *''[[Nemesia anfracta]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia anisocarpa]]''<small> [[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex Benth.</small> *''[[Nemesia arenifera]]''<small> Bester & H.M.Steyn</small> *''[[Nemesia aurantia]]''<small> K.E.Steiner</small> *''[[Nemesia azurea]]''<small> Diels</small> *''[[Nemesia barbata]]''<small> ([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Benth.</small> *''[[Nemesia bicornis]]''<small> (L.) Pers.</small> *''[[Nemesia bodkinii]]'' <small>Bolus</small> *''[[Nemesia brevicalcarata]]''<small> Schltr.</small> *''[[Nemesia caerulea]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia calcarata]]''<small> E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia cheiranthus]]''<small> E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia chrysolopha]]''<small> Diels</small> *''[[Nemesia cynanchifolia]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia deflexa]]''<small> Grant ex K.E.Steiner</small> *''[[Nemesia denticulata]]''<small> (Benth.) Grant ex Fourc.</small> *''[[Nemesia diffusa]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia euryceras]]''<small> Schltr.</small> *''[[Nemesia fleckii]]''<small> Thell.</small> *''[[Nemesia floribunda]]''<small> Lehm.</small> *''[[Nemesia fruticans]]''<small> (Thunb.) Benth.</small> *''[[Nemesia glabriuscula]]''<small> Hilliard & B.L.Burtt</small> *''[[Nemesia glaucescens]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia gracilis]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia grandiflora]]''<small> Diels</small> *''[[Nemesia hanoverica]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia hemiptera]]''<small> K.E.Steiner</small> *''[[Nemesia ionantha]]''<small> Diels</small> *''[[Nemesia karasbergensis]]''<small> L.Bolus</small> *''[[Nemesia karroensis]]''<small> Bond</small> *''[[Nemesia lanceolata]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia leipoldtii]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia ligulata]]''<small> E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia lilacina]]''<small> N.E.Br.</small> *''[[Nemesia linearis]]''<small> Vent.</small> *''[[Nemesia lucida]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia macrocarpa]]''<small> (Aiton) Druce</small> *''[[Nemesia macroceras]]''<small> Schltr.</small> *''[[Nemesia maxii]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia melissifolia]]''<small> Benth</small>. *''[[Nemesia micrantha]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia pageae]]''<small> L.Bolus</small> *''[[Nemesia pallida]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia parviflora]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia petiolina]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia picta]]''<small> Schltr.</small> *''[[Nemesia pinnata]]'' <small>(L.f.) E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia platysepala]]''<small> Diels</small> *''[[Nemesia psammophila]]''<small> Schltr.</small> *''[[Nemesia pubescens]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia pulchella]]''<small> Schltr. ex Hiern</small> *''[[Nemesia rupicola]]''<small> Hilliard</small> *''[[Nemesia saccata]]''<small> E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia silvatica]]''<small> Hilliard</small> *''[[Nemesia strumosa]]''<small> (Benth.) Benth.</small> *''[[Nemesia umbonata]]''<small> (Hiern) Hilliard & B.L.Burtt</small> *''[[Nemesia versicolor]]''<small> E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia violiflora]]''<small> Roessler</small> *''[[Nemesia viscosa]]''<small> E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia williamsonii]]''<small> K.E.Steiner</small> *''[[Nemesia zimbabwensis]]''<small> Rendle</small> {{div col end}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Nemesia (plant)| ]] 6p5k8k28zp7upp9nswg0fpvan5x5swt 2890143 2890142 2026-04-05T12:46:39Z Oesjaar 7467 /* Spesies */ Skakels 2890143 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = ''Nemesia'' | image = Nemesia Sunsatia Banana.jpg | image_caption = ''Sunsatia Banana'' | taxon = Nemesia (plant) | authority = [[Étienne Pierre Ventenat|Vent.]] (1804), ''Bot. Phan.''<ref name=grin>{{GRIN genus|name = ''Nemesia'' Vent.| id = 8045| accessdate =23 June 2012}}</ref> | subdivision_ranks = Spesies | subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> }} [[Lêer:Nemesia 'Fleurie Blue' 01.JPG|duimnael|{{center|’Fleurie Blue’}}]] '''''Nemesia''''' is 'n [[genus]] van plante in die [[Scrophulariaceae]] [[Familie (biologie)|familie]]. == Verspreiding == Die genus kom voor op sanderige kuste of versteurde grond in Suid-Afrika.<ref name=RHSAZ>{{cite book|title=RHS A-Z encyclopedia of garden plants|year=2008|publisher=Dorling Kindersley|location=United Kingdom|isbn=978-1405332965|pages=1136}}</ref> Talle [[Hibried|hibriede]] is geselekteer, en die eenjarige [[kultivar]]s is gewild onder tuiniers as beddingplante.<ref>{{Cite book|author=Pienaar, Kristo|title=The South African What flower is that?|publisher=Struil|year=2003|isbn=1868724417|url=https://books.google.com/books?id=FnzKHkT89QwC&dq=nemesia+africa&pg=PA234}}{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Spesies == Spesies sluit in:<ref name=apd>{{Cite web |url=http://www.ville-ge.ch/cjb/bd/africa/resultat.php |title=African plants database |accessdate=2008-06-09 }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} *''[[Nemesia acornis]]''<small> K.E.Steiner</small> *''[[Nemesia acuminata]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia affinis]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia albiflora]]''<small> N.E.Br.</small> *''[[Nemesia anfracta]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia anisocarpa]]''<small> [[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex Benth.</small> *''[[Nemesia arenifera]]''<small> Bester & H.M.Steyn</small> *''[[Nemesia aurantia]]''<small> K.E.Steiner</small> *''[[Nemesia azurea]]''<small> Diels</small> *''[[Nemesia barbata]]''<small> ([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Benth.</small> *''[[Nemesia bicornis]]''<small> ([Carolus Linnaeus|L.]]) [[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]]</small> *''[[Nemesia bodkinii]]'' <small>Bolus</small> *''[[Nemesia brevicalcarata]]''<small> Schltr.</small> *''[[Nemesia caerulea]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia calcarata]]''<small> E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia cheiranthus]]''<small> E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia chrysolopha]]''<small> Diels</small> *''[[Nemesia cynanchifolia]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia deflexa]]''<small> Grant ex K.E.Steiner</small> *''[[Nemesia denticulata]]''<small> (Benth.) Grant ex Fourc.</small> *''[[Nemesia diffusa]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia euryceras]]''<small> Schltr.</small> *''[[Nemesia fleckii]]''<small> Thell.</small> *''[[Nemesia floribunda]]''<small> Lehm.</small> *''[[Nemesia fruticans]]''<small> (Thunb.) Benth.</small> *''[[Nemesia glabriuscula]]''<small> Hilliard & B.L.Burtt</small> *''[[Nemesia glaucescens]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia gracilis]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia grandiflora]]''<small> Diels</small> *''[[Nemesia hanoverica]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia hemiptera]]''<small> K.E.Steiner</small> *''[[Nemesia ionantha]]''<small> Diels</small> *''[[Nemesia karasbergensis]]''<small> L.Bolus</small> *''[[Nemesia karroensis]]''<small> Bond</small> *''[[Nemesia lanceolata]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia leipoldtii]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia ligulata]]''<small> E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia lilacina]]''<small> N.E.Br.</small> *''[[Nemesia linearis]]''<small> Vent.</small> *''[[Nemesia lucida]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia macrocarpa]]''<small> (Aiton) Druce</small> *''[[Nemesia macroceras]]''<small> Schltr.</small> *''[[Nemesia maxii]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia melissifolia]]''<small> Benth</small>. *''[[Nemesia micrantha]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia pageae]]''<small> L.Bolus</small> *''[[Nemesia pallida]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia parviflora]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia petiolina]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia picta]]''<small> Schltr.</small> *''[[Nemesia pinnata]]'' <small>(L.f.) E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia platysepala]]''<small> Diels</small> *''[[Nemesia psammophila]]''<small> Schltr.</small> *''[[Nemesia pubescens]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia pulchella]]''<small> Schltr. ex Hiern</small> *''[[Nemesia rupicola]]''<small> Hilliard</small> *''[[Nemesia saccata]]''<small> E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia silvatica]]''<small> Hilliard</small> *''[[Nemesia strumosa]]''<small> (Benth.) Benth.</small> *''[[Nemesia umbonata]]''<small> (Hiern) Hilliard & B.L.Burtt</small> *''[[Nemesia versicolor]]''<small> E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia violiflora]]''<small> Roessler</small> *''[[Nemesia viscosa]]''<small> E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia williamsonii]]''<small> K.E.Steiner</small> *''[[Nemesia zimbabwensis]]''<small> Rendle</small> {{div col end}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Nemesia (plant)| ]] e3q4asqw13nz6mvqljkftqupmjmkpfi 2890144 2890143 2026-04-05T12:46:56Z Oesjaar 7467 /* Spesies */ Ai! 2890144 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = ''Nemesia'' | image = Nemesia Sunsatia Banana.jpg | image_caption = ''Sunsatia Banana'' | taxon = Nemesia (plant) | authority = [[Étienne Pierre Ventenat|Vent.]] (1804), ''Bot. Phan.''<ref name=grin>{{GRIN genus|name = ''Nemesia'' Vent.| id = 8045| accessdate =23 June 2012}}</ref> | subdivision_ranks = Spesies | subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> }} [[Lêer:Nemesia 'Fleurie Blue' 01.JPG|duimnael|{{center|’Fleurie Blue’}}]] '''''Nemesia''''' is 'n [[genus]] van plante in die [[Scrophulariaceae]] [[Familie (biologie)|familie]]. == Verspreiding == Die genus kom voor op sanderige kuste of versteurde grond in Suid-Afrika.<ref name=RHSAZ>{{cite book|title=RHS A-Z encyclopedia of garden plants|year=2008|publisher=Dorling Kindersley|location=United Kingdom|isbn=978-1405332965|pages=1136}}</ref> Talle [[Hibried|hibriede]] is geselekteer, en die eenjarige [[kultivar]]s is gewild onder tuiniers as beddingplante.<ref>{{Cite book|author=Pienaar, Kristo|title=The South African What flower is that?|publisher=Struil|year=2003|isbn=1868724417|url=https://books.google.com/books?id=FnzKHkT89QwC&dq=nemesia+africa&pg=PA234}}{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Spesies == Spesies sluit in:<ref name=apd>{{Cite web |url=http://www.ville-ge.ch/cjb/bd/africa/resultat.php |title=African plants database |accessdate=2008-06-09 }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} *''[[Nemesia acornis]]''<small> K.E.Steiner</small> *''[[Nemesia acuminata]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia affinis]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia albiflora]]''<small> N.E.Br.</small> *''[[Nemesia anfracta]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia anisocarpa]]''<small> [[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex Benth.</small> *''[[Nemesia arenifera]]''<small> Bester & H.M.Steyn</small> *''[[Nemesia aurantia]]''<small> K.E.Steiner</small> *''[[Nemesia azurea]]''<small> Diels</small> *''[[Nemesia barbata]]''<small> ([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Benth.</small> *''[[Nemesia bicornis]]''<small> ([[Carolus Linnaeus|L.]]) [[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]]</small> *''[[Nemesia bodkinii]]'' <small>Bolus</small> *''[[Nemesia brevicalcarata]]''<small> Schltr.</small> *''[[Nemesia caerulea]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia calcarata]]''<small> E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia cheiranthus]]''<small> E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia chrysolopha]]''<small> Diels</small> *''[[Nemesia cynanchifolia]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia deflexa]]''<small> Grant ex K.E.Steiner</small> *''[[Nemesia denticulata]]''<small> (Benth.) Grant ex Fourc.</small> *''[[Nemesia diffusa]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia euryceras]]''<small> Schltr.</small> *''[[Nemesia fleckii]]''<small> Thell.</small> *''[[Nemesia floribunda]]''<small> Lehm.</small> *''[[Nemesia fruticans]]''<small> (Thunb.) Benth.</small> *''[[Nemesia glabriuscula]]''<small> Hilliard & B.L.Burtt</small> *''[[Nemesia glaucescens]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia gracilis]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia grandiflora]]''<small> Diels</small> *''[[Nemesia hanoverica]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia hemiptera]]''<small> K.E.Steiner</small> *''[[Nemesia ionantha]]''<small> Diels</small> *''[[Nemesia karasbergensis]]''<small> L.Bolus</small> *''[[Nemesia karroensis]]''<small> Bond</small> *''[[Nemesia lanceolata]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia leipoldtii]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia ligulata]]''<small> E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia lilacina]]''<small> N.E.Br.</small> *''[[Nemesia linearis]]''<small> Vent.</small> *''[[Nemesia lucida]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia macrocarpa]]''<small> (Aiton) Druce</small> *''[[Nemesia macroceras]]''<small> Schltr.</small> *''[[Nemesia maxii]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia melissifolia]]''<small> Benth</small>. *''[[Nemesia micrantha]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia pageae]]''<small> L.Bolus</small> *''[[Nemesia pallida]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia parviflora]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia petiolina]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia picta]]''<small> Schltr.</small> *''[[Nemesia pinnata]]'' <small>(L.f.) E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia platysepala]]''<small> Diels</small> *''[[Nemesia psammophila]]''<small> Schltr.</small> *''[[Nemesia pubescens]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia pulchella]]''<small> Schltr. ex Hiern</small> *''[[Nemesia rupicola]]''<small> Hilliard</small> *''[[Nemesia saccata]]''<small> E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia silvatica]]''<small> Hilliard</small> *''[[Nemesia strumosa]]''<small> (Benth.) Benth.</small> *''[[Nemesia umbonata]]''<small> (Hiern) Hilliard & B.L.Burtt</small> *''[[Nemesia versicolor]]''<small> E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia violiflora]]''<small> Roessler</small> *''[[Nemesia viscosa]]''<small> E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia williamsonii]]''<small> K.E.Steiner</small> *''[[Nemesia zimbabwensis]]''<small> Rendle</small> {{div col end}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Nemesia (plant)| ]] 0qo8od5lrjnnxr5t0y125n5eqcmnohk 2890145 2890144 2026-04-05T12:47:58Z Oesjaar 7467 /* Spesies */ Skakels 2890145 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = ''Nemesia'' | image = Nemesia Sunsatia Banana.jpg | image_caption = ''Sunsatia Banana'' | taxon = Nemesia (plant) | authority = [[Étienne Pierre Ventenat|Vent.]] (1804), ''Bot. Phan.''<ref name=grin>{{GRIN genus|name = ''Nemesia'' Vent.| id = 8045| accessdate =23 June 2012}}</ref> | subdivision_ranks = Spesies | subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> }} [[Lêer:Nemesia 'Fleurie Blue' 01.JPG|duimnael|{{center|’Fleurie Blue’}}]] '''''Nemesia''''' is 'n [[genus]] van plante in die [[Scrophulariaceae]] [[Familie (biologie)|familie]]. == Verspreiding == Die genus kom voor op sanderige kuste of versteurde grond in Suid-Afrika.<ref name=RHSAZ>{{cite book|title=RHS A-Z encyclopedia of garden plants|year=2008|publisher=Dorling Kindersley|location=United Kingdom|isbn=978-1405332965|pages=1136}}</ref> Talle [[Hibried|hibriede]] is geselekteer, en die eenjarige [[kultivar]]s is gewild onder tuiniers as beddingplante.<ref>{{Cite book|author=Pienaar, Kristo|title=The South African What flower is that?|publisher=Struil|year=2003|isbn=1868724417|url=https://books.google.com/books?id=FnzKHkT89QwC&dq=nemesia+africa&pg=PA234}}{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Spesies == Spesies sluit in:<ref name=apd>{{Cite web |url=http://www.ville-ge.ch/cjb/bd/africa/resultat.php |title=African plants database |accessdate=2008-06-09 }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} *''[[Nemesia acornis]]''<small> K.E.Steiner</small> *''[[Nemesia acuminata]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia affinis]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia albiflora]]''<small> N.E.Br.</small> *''[[Nemesia anfracta]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia anisocarpa]]''<small> [[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex Benth.</small> *''[[Nemesia arenifera]]''<small> Bester & H.M.Steyn</small> *''[[Nemesia aurantia]]''<small> K.E.Steiner</small> *''[[Nemesia azurea]]''<small> Diels</small> *''[[Nemesia barbata]]''<small> ([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Benth.</small> *''[[Nemesia bicornis]]''<small> ([[Carolus Linnaeus|L.]]) [[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]]</small> *''[[Nemesia bodkinii]]'' <small>[[Harry Bolus|Bolus]]</small> *''[[Nemesia brevicalcarata]]''<small> Schltr.</small> *''[[Nemesia caerulea]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia calcarata]]''<small> E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia cheiranthus]]''<small> E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia chrysolopha]]''<small> Diels</small> *''[[Nemesia cynanchifolia]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia deflexa]]''<small> Grant ex K.E.Steiner</small> *''[[Nemesia denticulata]]''<small> (Benth.) Grant ex Fourc.</small> *''[[Nemesia diffusa]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia euryceras]]''<small> Schltr.</small> *''[[Nemesia fleckii]]''<small> Thell.</small> *''[[Nemesia floribunda]]''<small> Lehm.</small> *''[[Nemesia fruticans]]''<small> (Thunb.) Benth.</small> *''[[Nemesia glabriuscula]]''<small> Hilliard & B.L.Burtt</small> *''[[Nemesia glaucescens]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia gracilis]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia grandiflora]]''<small> Diels</small> *''[[Nemesia hanoverica]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia hemiptera]]''<small> K.E.Steiner</small> *''[[Nemesia ionantha]]''<small> Diels</small> *''[[Nemesia karasbergensis]]''<small> [[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> *''[[Nemesia karroensis]]''<small> Bond</small> *''[[Nemesia lanceolata]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia leipoldtii]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia ligulata]]''<small> E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia lilacina]]''<small> N.E.Br.</small> *''[[Nemesia linearis]]''<small> Vent.</small> *''[[Nemesia lucida]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia macrocarpa]]''<small> (Aiton) Druce</small> *''[[Nemesia macroceras]]''<small> Schltr.</small> *''[[Nemesia maxii]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia melissifolia]]''<small> Benth</small>. *''[[Nemesia micrantha]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia pageae]]''<small> L.Bolus</small> *''[[Nemesia pallida]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia parviflora]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia petiolina]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia picta]]''<small> Schltr.</small> *''[[Nemesia pinnata]]'' <small>(L.f.) E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia platysepala]]''<small> Diels</small> *''[[Nemesia psammophila]]''<small> Schltr.</small> *''[[Nemesia pubescens]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia pulchella]]''<small> Schltr. ex Hiern</small> *''[[Nemesia rupicola]]''<small> Hilliard</small> *''[[Nemesia saccata]]''<small> E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia silvatica]]''<small> Hilliard</small> *''[[Nemesia strumosa]]''<small> (Benth.) Benth.</small> *''[[Nemesia umbonata]]''<small> (Hiern) Hilliard & B.L.Burtt</small> *''[[Nemesia versicolor]]''<small> E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia violiflora]]''<small> Roessler</small> *''[[Nemesia viscosa]]''<small> E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia williamsonii]]''<small> K.E.Steiner</small> *''[[Nemesia zimbabwensis]]''<small> Rendle</small> {{div col end}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Nemesia (plant)| ]] pja8co5gaccqivzlza68ooi9h5zwwrt 2890146 2890145 2026-04-05T12:48:37Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890146 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = ''Nemesia'' | image = Nemesia Sunsatia Banana.jpg | image_caption = ''Sunsatia Banana'' | taxon = Nemesia (plant) | authority = [[Étienne Pierre Ventenat|Vent.]] (1804), ''Bot. Phan.''<ref name=grin>{{GRIN genus|name = ''Nemesia'' Vent.| id = 8045| accessdate =23 June 2012}}</ref> | subdivision_ranks = Spesies | subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> }} [[Lêer:Nemesia 'Fleurie Blue' 01.JPG|duimnael|{{center|''Fleurie Blue''}}]] '''''Nemesia''''' is 'n [[genus]] van plante in die [[Scrophulariaceae]] [[Familie (biologie)|familie]]. == Verspreiding == Die genus kom voor op sanderige kuste of versteurde grond in Suid-Afrika.<ref name=RHSAZ>{{cite book|title=RHS A-Z encyclopedia of garden plants|year=2008|publisher=Dorling Kindersley|location=United Kingdom|isbn=978-1405332965|pages=1136}}</ref> Talle [[Hibried|hibriede]] is geselekteer, en die eenjarige [[kultivar]]s is gewild onder tuiniers as beddingplante.<ref>{{Cite book|author=Pienaar, Kristo|title=The South African What flower is that?|publisher=Struil|year=2003|isbn=1868724417|url=https://books.google.com/books?id=FnzKHkT89QwC&dq=nemesia+africa&pg=PA234}}{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Spesies == Spesies sluit in:<ref name=apd>{{Cite web |url=http://www.ville-ge.ch/cjb/bd/africa/resultat.php |title=African plants database |accessdate=2008-06-09 }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} *''[[Nemesia acornis]]''<small> K.E.Steiner</small> *''[[Nemesia acuminata]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia affinis]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia albiflora]]''<small> N.E.Br.</small> *''[[Nemesia anfracta]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia anisocarpa]]''<small> [[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex Benth.</small> *''[[Nemesia arenifera]]''<small> Bester & H.M.Steyn</small> *''[[Nemesia aurantia]]''<small> K.E.Steiner</small> *''[[Nemesia azurea]]''<small> Diels</small> *''[[Nemesia barbata]]''<small> ([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Benth.</small> *''[[Nemesia bicornis]]''<small> ([[Carolus Linnaeus|L.]]) [[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]]</small> *''[[Nemesia bodkinii]]'' <small>[[Harry Bolus|Bolus]]</small> *''[[Nemesia brevicalcarata]]''<small> Schltr.</small> *''[[Nemesia caerulea]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia calcarata]]''<small> E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia cheiranthus]]''<small> E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia chrysolopha]]''<small> Diels</small> *''[[Nemesia cynanchifolia]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia deflexa]]''<small> Grant ex K.E.Steiner</small> *''[[Nemesia denticulata]]''<small> (Benth.) Grant ex Fourc.</small> *''[[Nemesia diffusa]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia euryceras]]''<small> Schltr.</small> *''[[Nemesia fleckii]]''<small> Thell.</small> *''[[Nemesia floribunda]]''<small> Lehm.</small> *''[[Nemesia fruticans]]''<small> (Thunb.) Benth.</small> *''[[Nemesia glabriuscula]]''<small> Hilliard & B.L.Burtt</small> *''[[Nemesia glaucescens]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia gracilis]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia grandiflora]]''<small> Diels</small> *''[[Nemesia hanoverica]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia hemiptera]]''<small> K.E.Steiner</small> *''[[Nemesia ionantha]]''<small> Diels</small> *''[[Nemesia karasbergensis]]''<small> [[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> *''[[Nemesia karroensis]]''<small> Bond</small> *''[[Nemesia lanceolata]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia leipoldtii]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia ligulata]]''<small> E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia lilacina]]''<small> N.E.Br.</small> *''[[Nemesia linearis]]''<small> Vent.</small> *''[[Nemesia lucida]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia macrocarpa]]''<small> (Aiton) Druce</small> *''[[Nemesia macroceras]]''<small> Schltr.</small> *''[[Nemesia maxii]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia melissifolia]]''<small> Benth</small>. *''[[Nemesia micrantha]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia pageae]]''<small> L.Bolus</small> *''[[Nemesia pallida]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia parviflora]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia petiolina]]''<small> Hiern</small> *''[[Nemesia picta]]''<small> Schltr.</small> *''[[Nemesia pinnata]]'' <small>(L.f.) E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia platysepala]]''<small> Diels</small> *''[[Nemesia psammophila]]''<small> Schltr.</small> *''[[Nemesia pubescens]]''<small> Benth.</small> *''[[Nemesia pulchella]]''<small> Schltr. ex Hiern</small> *''[[Nemesia rupicola]]''<small> Hilliard</small> *''[[Nemesia saccata]]''<small> E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia silvatica]]''<small> Hilliard</small> *''[[Nemesia strumosa]]''<small> (Benth.) Benth.</small> *''[[Nemesia umbonata]]''<small> (Hiern) Hilliard & B.L.Burtt</small> *''[[Nemesia versicolor]]''<small> E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia violiflora]]''<small> Roessler</small> *''[[Nemesia viscosa]]''<small> E.Mey. ex Benth.</small> *''[[Nemesia williamsonii]]''<small> K.E.Steiner</small> *''[[Nemesia zimbabwensis]]''<small> Rendle</small> {{div col end}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Nemesia (plant)| ]] ss53jrol2cat5vn9bx4tuesk70wjqus 0 401331 2890147 2582459 2026-04-05T12:50:28Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890147 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = <!-- Afrikaanse naam --> | status = | status_system = iucn3.1 | status_ref = | image = | genus = Nemesia (plant) | species = pageae | authority = [[Louisa Bolus|L.Bolus]], (1927) }} '''''Nemesia pageae''''' is 'n [[plant]] wat deel is van die [[Scrophulariaceae]] [[Familie (biologie)|familie]].<ref name="ref1" /> <!-- == Verspreiding == == Beskrywing == == Bronne == --> == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="ref1">https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:806314-1</ref> }} {{Saadjie}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Scrophulariaceae]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] q5zss7h59wdduzuz0foqewpgkc2qydr 0 401347 2890198 2582488 2026-04-05T18:01:00Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890198 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = <!-- Afrikaanse naam --> | status = | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 16 November 2021" /> | image = | genus = Nemesia (plant) | species = violiflora | authority = Roessler, (1965) }} '''''Nemesia violiflora''''' is 'n eenjarige [[plant]] wat deel van die [[Scrophulariaceae]] [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Namibië]]. <!-- == Verspreiding == == Beskrywing == == Bronne == --> == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:806330-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Nemesia (plant)|violiflora]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Endemiese plante van Namibië]] qw6jpmufcs222haua8pct5rkxqmll1t 2890199 2890198 2026-04-05T18:02:14Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890199 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = <!-- Afrikaanse naam --> | status = | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 16 November 2021" /> | image = | genus = Nemesia (plant) | species = violiflora | authority = Roessler, (1965) }} '''''Nemesia violiflora''''' is 'n eenjarige [[plant]] wat deel van die [[Scrophulariaceae]] [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Namibië]]. <!-- == Verspreiding == == Beskrywing == == Bronne == --> == Verwyings == {{verwysings}} == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:806330-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Nemesia (plant)|violiflora]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Endemiese plante van Namibië]] fu1cumbul1mmklc3u2hd37sy79fwjcj 2890200 2890199 2026-04-05T18:02:40Z Oesjaar 7467 Ai! 2890200 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = <!-- Afrikaanse naam --> | status = | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = | image = | genus = Nemesia (plant) | species = violiflora | authority = Roessler, (1965) }} '''''Nemesia violiflora''''' is 'n eenjarige [[plant]] wat deel van die [[Scrophulariaceae]] [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Namibië]]. <!-- == Verspreiding == == Beskrywing == == Bronne == --> == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:806330-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Nemesia (plant)|violiflora]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Endemiese plante van Namibië]] q05zk48je81cl9c0m1pxvn28nsl44e7 0 401348 2890196 2844419 2026-04-05T17:54:05Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890196 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = <!-- Afrikaanse naam --> | status = | status_system = iucn3.1 | status_ref = | image = | genus = Nemesia (plant) | species = viscosa | authority = [[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex Benth. }} '''''Nemesia viscosa''''' is 'n eenjarige [[kruid]] wat deel van die [[Scrophulariaceae]] [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Namibië]] en [[Suid-Afrika]]. == Verspreiding == Die spesie kom vanaf die suide van Namibië voor in die [[Richtersveld]] in die [[Noord-Kaap]]. <!-- == Beskrywing == == Bronne == --> == Verwysings == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1115-75 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:806331-1 Plants of the World Online] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/26458075-eebb-4edc-8d1b-2b2c3eace106 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Nemesia (plant)|viscosa]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] dqt6155pk5yldv40dtd532q2g7euhho 2890197 2890196 2026-04-05T17:54:41Z Oesjaar 7467 /* Verspreiding */ Ai! 2890197 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = <!-- Afrikaanse naam --> | status = | status_system = iucn3.1 | status_ref = | image = | genus = Nemesia (plant) | species = viscosa | authority = [[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex Benth. }} '''''Nemesia viscosa''''' is 'n eenjarige [[kruid]] wat deel van die [[Scrophulariaceae]] [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Namibië]] en [[Suid-Afrika]]. == Verspreiding == Die spesie kom vanaf die suide van Namibië voor tot in die [[Richtersveld]] in die [[Noord-Kaap]]. <!-- == Beskrywing == == Bronne == --> == Verwysings == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1115-75 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:806331-1 Plants of the World Online] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/26458075-eebb-4edc-8d1b-2b2c3eace106 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Nemesia (plant)|viscosa]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] f236zbkofy158xr4ff9zqzrcjfpva1w 0 401349 2890191 2582493 2026-04-05T17:45:46Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890191 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = | status = | status_system = iucn3.1 | status_ref = | image = | genus = Nemesia (plant) | species = williamsonii | authority = K.E.Steiner, (2006) | synonyms = ''Nemesia marlothii'' <small>A.L.Grant ex Range</small> }} '''''Nemesia williamsonii''''' is 'n eenjarige [[plant]] wat deel van die [[Scrophulariaceae]] [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Namibië]] en [[Suid-Afrika]]. == Verspreiding == Die spesie kom vanaf die [[Visrivier-canyon]] in die suide van Namibië voor tot by Ploegberg in die [[Richtersveld]] in die [[Noord-Kaap]]. Dit is deel van die [[Sukkulente Karoo]]-[ekostreek]]. <!-- == Beskrywing == == Bronne == --> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1115-105 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77079436-1 Plants of the World Online] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/b18b22cd-a375-4d94-ac94-5878a9625a53 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Scrophulariaceae]] [[Kategorie:Nemesia (plant)|williamsonii]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] iw6919011j6702sxgazxwk4bu63sxvn 2890192 2890191 2026-04-05T17:46:19Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890192 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = | status = | status_system = iucn3.1 | status_ref = | image = | genus = Nemesia (plant) | species = williamsonii | authority = K.E.Steiner, (2006) | synonyms =* ''Nemesia marlothii'' <small>A.L.Grant ex Range</small> }} '''''Nemesia williamsonii''''' is 'n eenjarige [[plant]] wat deel van die [[Scrophulariaceae]] [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Namibië]] en [[Suid-Afrika]]. == Verspreiding == Die spesie kom vanaf die [[Visrivier-canyon]] in die suide van Namibië voor tot by Ploegberg in die [[Richtersveld]] in die [[Noord-Kaap]]. Dit is deel van die [[Sukkulente Karoo]]-[[ekostreek]]. <!-- == Beskrywing == == Bronne == --> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1115-105 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77079436-1 Plants of the World Online] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/b18b22cd-a375-4d94-ac94-5878a9625a53 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Scrophulariaceae]] [[Kategorie:Nemesia (plant)|williamsonii]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] mfbvuizh284kws9ai705u31nvnfgrim 2890194 2890192 2026-04-05T17:53:37Z Oesjaar 7467 /* Bronnelys */ Verbeter 2890194 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = | status = | status_system = iucn3.1 | status_ref = | image = | genus = Nemesia (plant) | species = williamsonii | authority = K.E.Steiner, (2006) | synonyms =* ''Nemesia marlothii'' <small>A.L.Grant ex Range</small> }} '''''Nemesia williamsonii''''' is 'n eenjarige [[plant]] wat deel van die [[Scrophulariaceae]] [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Namibië]] en [[Suid-Afrika]]. == Verspreiding == Die spesie kom vanaf die [[Visrivier-canyon]] in die suide van Namibië voor tot by Ploegberg in die [[Richtersveld]] in die [[Noord-Kaap]]. Dit is deel van die [[Sukkulente Karoo]]-[[ekostreek]]. <!-- == Beskrywing == == Bronne == --> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1115-105 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77079436-1 Plants of the World Online] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/b18b22cd-a375-4d94-ac94-5878a9625a53 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Nemesia (plant)|williamsonii]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] 64hei3blt3tzixgllgxbn6pve051io1 0 401350 2890148 2582478 2026-04-05T13:06:14Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890148 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = | status = EN | status_system = iucn3.1 | status_ref = | image = | genus = Nemesia (plant) | species = zimbabwensis | authority = Rendle, (1932) | synonyms=* ''Nemesia montana'' <small>Norl.</small> }} '''''Nemesia zimbabwensis''''' is 'n een- of meerjarige [[plant]] wat deel van die [[Scrophulariaceae]] [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Mosambiek]], [[Suid-Afrika]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Limpopo]] voor. Die spesie het 'n [[voorkomsgebied]] van 300&nbsp;km² in Suid-Afrika en daar is drie bevolkings bekend, twee by [[Haenertsburg]] en een in Sekoekoenieland. Die twee by Haenertsburg word bedreig deur die aanplant van bome. <!-- == Verspreiding == == Beskrywing == == Bronne == --> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1115-76 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:806332-1 Plants of the World Online] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/2af4f7cc-8fbd-4a78-929e-fb7ef5b5c7ac Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Nemesia|zimbabwensis]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] 1iovuyumhjaki3x860s231ot06igj2q 2890149 2890148 2026-04-05T13:07:01Z Oesjaar 7467 /* Bronnelys */ Verbeter 2890149 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = | status = EN | status_system = iucn3.1 | status_ref = | image = | genus = Nemesia (plant) | species = zimbabwensis | authority = Rendle, (1932) | synonyms=* ''Nemesia montana'' <small>Norl.</small> }} '''''Nemesia zimbabwensis''''' is 'n een- of meerjarige [[plant]] wat deel van die [[Scrophulariaceae]] [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Mosambiek]], [[Suid-Afrika]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Limpopo]] voor. Die spesie het 'n [[voorkomsgebied]] van 300&nbsp;km² in Suid-Afrika en daar is drie bevolkings bekend, twee by [[Haenertsburg]] en een in Sekoekoenieland. Die twee by Haenertsburg word bedreig deur die aanplant van bome. <!-- == Verspreiding == == Beskrywing == == Bronne == --> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1115-76 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:806332-1 Plants of the World Online] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/2af4f7cc-8fbd-4a78-929e-fb7ef5b5c7ac Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Nemesia (plant)|zimbabwensis]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] n56aullhqih41iqumi8kr7y6lm9uyln 0 403429 2890403 2800163 2026-04-06T07:03:42Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890403 wikitext text/x-wiki {{Chemiekas2 |CASNo=10099-74-8<ref name="FS">{{cite web|url=https://beta-static.fishersci.com/content/dam/fishersci/en_US/documents/programs/education/regulatory-documents/sds/chemicals/chemicals-l/S25382.pdf|publisher=Fisher Sci|title=SDS|access-date= 1 Augustus 2023|archive-date= 1 Augustus 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230801174409/https://beta-static.fishersci.com/content/dam/fishersci/en_US/documents/programs/education/regulatory-documents/sds/chemicals/chemicals-l/S25382.pdf|url-status=dead}}</ref> |formule= {{chem|Pb|{|N|O|3|)|2}}} |struktuur=Dusičnan olovnatý.PNG |struktuur2=Lead(II)-nitrate-unit-cell-3D-balls.png |MolereMassa=331.21 g/mole<ref name="SA">{{cite web|url=https://www.sigmaaldrich.com/US/en/sds/sigald/228621|publisher=Sigma Aldrich|title=SDS}}</ref> |Kookpunt=ontbind |Reuk=reukloos<ref name="FS"/> |Smeltpunt=470&nbsp;°C (ontbind)<ref name="FS"/> |Digtheid= 4.49 g/cm3 @ 20 °C <ref name="SA"/> |Oplosbaarheid=500 [g/L] (water)<ref name="FS"/> |Voorkoms=wit vastestof |pH= 3-4 (20% in water)<ref name="FS"/> |Strukturbericht=G2{{subb|1}} |Selparms= a= 785,9 pm<ref name="Aflow">{{cite web|url=https://www.aflowlib.org/prototype-encyclopedia/A2B6C_cP36_205_c_d_a.html|publisher=Aflow|title=Pb(NO3)2 (G21) Structure : A2B6C_cP36_205_c_d_a|access-date= 1 Augustus 2023|archive-date= 1 Augustus 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230801174416/https://www.aflowlib.org/prototype-encyclopedia/A2B6C_cP36_205_c_d_a.html|url-status=dead}}</ref> |Ruimtegroep= P2{{subb|1}}/a{{bostreep|3}}<ref name="Aflow"/> |Ruimtegroepnommer=205 |Flitspunt=onbrandbaar |LD50= |LC50 = 1,5 [mg/L] 96h ''[[Oncorhynchus]]''<ref name="FS"/> |Ksp=4.41×10{{Sup|−9}} (20 °C) }} '''Lood(II)nitraat''' {{chem|Pb|(|N|O|3|)|2}} is 'n [[sout (chemiese stof)|sout]] van [[lood]] en [[salpetersuur]] {{chem|H|N|O|3}} ==Kristalstruktuur== Loodnitraat kristalliseer in kubiese kristalle. Die struktuur is die argetipe van die G2{{subb|1}}-struktuur van die [[strukturbericht-klassifikasie]].<ref name="Aflow"/> Die nitrate van barium en stronsium is isotipies.<ref name="Now">{{cite journal|authors=Nowotny, H. and Heger, G.|year=1986|title=Structure refinement of lead nitrate|journal=Acta Cryst. C|volume=42|pages=133-135|doi=10.1107/S0108270186097032}}</ref> Dit is 'n afgeleide struktuur van die [[fluoriet]]-struktuur ({{chem|Ca|F|2}}) (C1) met nitraatione op die plek van die fluoried-ione.<ref>{{cite journal|authors=Bedi, S.S. and Verma, M.P.|year=1980|title=Pressure Derivatives of the Second-Order Elastic Constants of Strontium, Barium, and Lead Nitrate.|journal= phys. stat. sol. (b)|volume=101|pages=K11-K15.|doi=10.1002/pssb.2221010149}}</ref> Die loodatome vorm 'n vlakgesentreerde kubiese rooster met die [[nitraat]]ione daartussen, loodreg op die drievoudige asse van die kubiese ruimtegroep Pa{{bostreep|3}}. Lood is in 'n kuboktaëdriese (twaalfvoudige) omringing. Die helfte van die Pb-O-afstande is 274,82(0,02) pm, die res 286,88(0,06) pm. Die nitraatione vorm amper plat driehoeke met 'n N-O afstand van 124,69(0,06) pm en 'n O-N-O hoek van 119,99(0,07) grade. Dis binne die foutemarge van die verwagte 120 grade en die stikstofatoom wyk net 0,10(0,01) pm af van die vlak van die suurstofatome. <ref name="Now"/> ==Chemiese eienskappe== Loodnitraat kan verkry word deur lood in verdunde salpetersuur op te los:<ref>{{cite book|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB28:009421000:00407|title=Leerboek der anorganische chemie|authors=A.F. Holleman, E.H. Büchner|publisher=Wolters|year=1948}}</ref> :<math>Pb(s) + 4H^+(aq)+ 2NO_3^{-}(aq) \rightarrow Pb^{2+}(aq) + 2NO_2(g) \uparrow +2H_2O</math> Die sout kan ook verkry word deur die oksied {{chem|Pb|O}} in verdunde salpetersuur op te los:<ref name="Mich">{{cite journal|authors=Michell, E.W.J.|year=1974|title= The basic lead nitrates I. Compounds formed by the reaction of orthorhombic lead monoxide with cold aqueous lead nitrate|journal=J. Appl. Chem.|volume=24|pages= 571-581|doi=10.1002/jctb.2720241004}}</ref> :<math>PbO + 2HNO_3(aq) \rightarrow Pb^{2+}(aq) + H_2O + 2NO_3^{-}(aq)</math> Loodnitraat kan met oormaat PbO addukhidrate n{{chem|PbO}}.{{chem|Pb|(|N|O|3|)|2}}.x{{chem|H|2|O}} met (n=1,x=1), (n=3,x=1) en (n=3,x=3) vorm. <ref name="Mich"/> Die sout is taamlik goed in water oplosbaar. Die droë kristallyne stof ontbind by verhitting: :<math>2Pb(NO_3)_2 \xrightarrow{>470 C} 2PbO(s) + O_2(g) \uparrow + 4NO_2(g) \uparrow</math> Die rooi ontbindingsproduk PbO is bevestig in 'n studie van die uitsettingskoëffisiënt van die selkonstant a. Die toename is nie heeltemal lineêr nie en kan van 20 tot 348 °C weergegee word as:<ref>{{cite journal|authors=Bichile, G.K. and Kulkarni, R.G.|year=1975|title=X-ray determination of the lattice parameter and the thermal expansion of lead nitrate|journal=Acta Cryst. A|volume= 31|pages=446-448|doi=10.1107/S0567739475001003}}</ref> <math>a(t) = 7,8590 + 1,8962.10^{-4}.(t-20) + 24,3026.10^{-8}.(t-20)^2 </math> (a in Å (=100 pm); die temperatuur t in °C) ==Beeldgalery== <gallery> Blei(II)-nitrat crystals (GeoMuseum Cologne)2.jpg|Kritalle van loodnitraat </gallery> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{saadjie}} {{Lood verbindings}} {{Nitrate}} [[Kategorie:Anorganiese verbindings]] [[Kategorie:Verbindings van lood|nitraat]] 68a0pz0fsz401m89b8mrshhqd20kkug 2890404 2890403 2026-04-06T07:04:07Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890404 wikitext text/x-wiki {{Chemiekas2 |CASNo=10099-74-8<ref name="FS">{{cite web|url=https://beta-static.fishersci.com/content/dam/fishersci/en_US/documents/programs/education/regulatory-documents/sds/chemicals/chemicals-l/S25382.pdf|publisher=Fisher Sci|title=SDS|access-date= 1 Augustus 2023|archive-date= 1 Augustus 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230801174409/https://beta-static.fishersci.com/content/dam/fishersci/en_US/documents/programs/education/regulatory-documents/sds/chemicals/chemicals-l/S25382.pdf|url-status=dead}}</ref> |formule= {{chem|Pb|N|O|3|)|2}} |struktuur=Dusičnan olovnatý.PNG |struktuur2=Lead(II)-nitrate-unit-cell-3D-balls.png |MolereMassa=331.21 g/mole<ref name="SA">{{cite web|url=https://www.sigmaaldrich.com/US/en/sds/sigald/228621|publisher=Sigma Aldrich|title=SDS}}</ref> |Kookpunt=ontbind |Reuk=reukloos<ref name="FS"/> |Smeltpunt=470&nbsp;°C (ontbind)<ref name="FS"/> |Digtheid= 4.49 g/cm3 @ 20 °C <ref name="SA"/> |Oplosbaarheid=500 [g/L] (water)<ref name="FS"/> |Voorkoms=wit vastestof |pH= 3-4 (20% in water)<ref name="FS"/> |Strukturbericht=G2{{subb|1}} |Selparms= a= 785,9 pm<ref name="Aflow">{{cite web|url=https://www.aflowlib.org/prototype-encyclopedia/A2B6C_cP36_205_c_d_a.html|publisher=Aflow|title=Pb(NO3)2 (G21) Structure : A2B6C_cP36_205_c_d_a|access-date= 1 Augustus 2023|archive-date= 1 Augustus 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230801174416/https://www.aflowlib.org/prototype-encyclopedia/A2B6C_cP36_205_c_d_a.html|url-status=dead}}</ref> |Ruimtegroep= P2{{subb|1}}/a{{bostreep|3}}<ref name="Aflow"/> |Ruimtegroepnommer=205 |Flitspunt=onbrandbaar |LD50= |LC50 = 1,5 [mg/L] 96h ''[[Oncorhynchus]]''<ref name="FS"/> |Ksp=4.41×10{{Sup|−9}} (20 °C) }} '''Lood(II)nitraat''' {{chem|Pb|(|N|O|3|)|2}} is 'n [[sout (chemiese stof)|sout]] van [[lood]] en [[salpetersuur]] {{chem|H|N|O|3}} ==Kristalstruktuur== Loodnitraat kristalliseer in kubiese kristalle. Die struktuur is die argetipe van die G2{{subb|1}}-struktuur van die [[strukturbericht-klassifikasie]].<ref name="Aflow"/> Die nitrate van barium en stronsium is isotipies.<ref name="Now">{{cite journal|authors=Nowotny, H. and Heger, G.|year=1986|title=Structure refinement of lead nitrate|journal=Acta Cryst. C|volume=42|pages=133-135|doi=10.1107/S0108270186097032}}</ref> Dit is 'n afgeleide struktuur van die [[fluoriet]]-struktuur ({{chem|Ca|F|2}}) (C1) met nitraatione op die plek van die fluoried-ione.<ref>{{cite journal|authors=Bedi, S.S. and Verma, M.P.|year=1980|title=Pressure Derivatives of the Second-Order Elastic Constants of Strontium, Barium, and Lead Nitrate.|journal= phys. stat. sol. (b)|volume=101|pages=K11-K15.|doi=10.1002/pssb.2221010149}}</ref> Die loodatome vorm 'n vlakgesentreerde kubiese rooster met die [[nitraat]]ione daartussen, loodreg op die drievoudige asse van die kubiese ruimtegroep Pa{{bostreep|3}}. Lood is in 'n kuboktaëdriese (twaalfvoudige) omringing. Die helfte van die Pb-O-afstande is 274,82(0,02) pm, die res 286,88(0,06) pm. Die nitraatione vorm amper plat driehoeke met 'n N-O afstand van 124,69(0,06) pm en 'n O-N-O hoek van 119,99(0,07) grade. Dis binne die foutemarge van die verwagte 120 grade en die stikstofatoom wyk net 0,10(0,01) pm af van die vlak van die suurstofatome. <ref name="Now"/> ==Chemiese eienskappe== Loodnitraat kan verkry word deur lood in verdunde salpetersuur op te los:<ref>{{cite book|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB28:009421000:00407|title=Leerboek der anorganische chemie|authors=A.F. Holleman, E.H. Büchner|publisher=Wolters|year=1948}}</ref> :<math>Pb(s) + 4H^+(aq)+ 2NO_3^{-}(aq) \rightarrow Pb^{2+}(aq) + 2NO_2(g) \uparrow +2H_2O</math> Die sout kan ook verkry word deur die oksied {{chem|Pb|O}} in verdunde salpetersuur op te los:<ref name="Mich">{{cite journal|authors=Michell, E.W.J.|year=1974|title= The basic lead nitrates I. Compounds formed by the reaction of orthorhombic lead monoxide with cold aqueous lead nitrate|journal=J. Appl. Chem.|volume=24|pages= 571-581|doi=10.1002/jctb.2720241004}}</ref> :<math>PbO + 2HNO_3(aq) \rightarrow Pb^{2+}(aq) + H_2O + 2NO_3^{-}(aq)</math> Loodnitraat kan met oormaat PbO addukhidrate n{{chem|PbO}}.{{chem|Pb|(|N|O|3|)|2}}.x{{chem|H|2|O}} met (n=1,x=1), (n=3,x=1) en (n=3,x=3) vorm. <ref name="Mich"/> Die sout is taamlik goed in water oplosbaar. Die droë kristallyne stof ontbind by verhitting: :<math>2Pb(NO_3)_2 \xrightarrow{>470 C} 2PbO(s) + O_2(g) \uparrow + 4NO_2(g) \uparrow</math> Die rooi ontbindingsproduk PbO is bevestig in 'n studie van die uitsettingskoëffisiënt van die selkonstant a. Die toename is nie heeltemal lineêr nie en kan van 20 tot 348 °C weergegee word as:<ref>{{cite journal|authors=Bichile, G.K. and Kulkarni, R.G.|year=1975|title=X-ray determination of the lattice parameter and the thermal expansion of lead nitrate|journal=Acta Cryst. A|volume= 31|pages=446-448|doi=10.1107/S0567739475001003}}</ref> <math>a(t) = 7,8590 + 1,8962.10^{-4}.(t-20) + 24,3026.10^{-8}.(t-20)^2 </math> (a in Å (=100 pm); die temperatuur t in °C) ==Beeldgalery== <gallery> Blei(II)-nitrat crystals (GeoMuseum Cologne)2.jpg|Kritalle van loodnitraat </gallery> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{saadjie}} {{Lood verbindings}} {{Nitrate}} [[Kategorie:Anorganiese verbindings]] [[Kategorie:Verbindings van lood|nitraat]] fttmetu2vsjwguptj5oq74z7wruvfpi 2890405 2890404 2026-04-06T07:05:47Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890405 wikitext text/x-wiki {{Chemiekas2 |CASNo=10099-74-8<ref name="FS">{{cite web|url=https://beta-static.fishersci.com/content/dam/fishersci/en_US/documents/programs/education/regulatory-documents/sds/chemicals/chemicals-l/S25382.pdf|publisher=Fisher Sci|title=SDS|access-date= 1 Augustus 2023|archive-date= 1 Augustus 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230801174409/https://beta-static.fishersci.com/content/dam/fishersci/en_US/documents/programs/education/regulatory-documents/sds/chemicals/chemicals-l/S25382.pdf|url-status=dead}}</ref> |formule= {{chem|Pb(NO3)2}} |struktuur=Dusičnan olovnatý.PNG |struktuur2=Lead(II)-nitrate-unit-cell-3D-balls.png |MolereMassa=331.21 g/mole<ref name="SA">{{cite web|url=https://www.sigmaaldrich.com/US/en/sds/sigald/228621|publisher=Sigma Aldrich|title=SDS}}</ref> |Kookpunt=ontbind |Reuk=reukloos<ref name="FS"/> |Smeltpunt=470&nbsp;°C (ontbind)<ref name="FS"/> |Digtheid= 4.49 g/cm3 @ 20 °C <ref name="SA"/> |Oplosbaarheid=500 [g/L] (water)<ref name="FS"/> |Voorkoms=wit vastestof |pH= 3-4 (20% in water)<ref name="FS"/> |Strukturbericht=G2{{subb|1}} |Selparms= a= 785,9 pm<ref name="Aflow">{{cite web|url=https://www.aflowlib.org/prototype-encyclopedia/A2B6C_cP36_205_c_d_a.html|publisher=Aflow|title=Pb(NO3)2 (G21) Structure : A2B6C_cP36_205_c_d_a|access-date= 1 Augustus 2023|archive-date= 1 Augustus 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230801174416/https://www.aflowlib.org/prototype-encyclopedia/A2B6C_cP36_205_c_d_a.html|url-status=dead}}</ref> |Ruimtegroep= P2{{subb|1}}/a{{bostreep|3}}<ref name="Aflow"/> |Ruimtegroepnommer=205 |Flitspunt=onbrandbaar |LD50= |LC50 = 1,5 [mg/L] 96h ''[[Oncorhynchus]]''<ref name="FS"/> |Ksp=4.41×10{{Sup|−9}} (20 °C) }} '''Lood(II)nitraat''' {{chem|Pb|(|N|O|3|)|2}} is 'n [[sout (chemiese stof)|sout]] van [[lood]] en [[salpetersuur]] {{chem|H|N|O|3}} ==Kristalstruktuur== Loodnitraat kristalliseer in kubiese kristalle. Die struktuur is die argetipe van die G2{{subb|1}}-struktuur van die [[strukturbericht-klassifikasie]].<ref name="Aflow"/> Die nitrate van barium en stronsium is isotipies.<ref name="Now">{{cite journal|authors=Nowotny, H. and Heger, G.|year=1986|title=Structure refinement of lead nitrate|journal=Acta Cryst. C|volume=42|pages=133-135|doi=10.1107/S0108270186097032}}</ref> Dit is 'n afgeleide struktuur van die [[fluoriet]]-struktuur ({{chem|Ca|F|2}}) (C1) met nitraatione op die plek van die fluoried-ione.<ref>{{cite journal|authors=Bedi, S.S. and Verma, M.P.|year=1980|title=Pressure Derivatives of the Second-Order Elastic Constants of Strontium, Barium, and Lead Nitrate.|journal= phys. stat. sol. (b)|volume=101|pages=K11-K15.|doi=10.1002/pssb.2221010149}}</ref> Die loodatome vorm 'n vlakgesentreerde kubiese rooster met die [[nitraat]]ione daartussen, loodreg op die drievoudige asse van die kubiese ruimtegroep Pa{{bostreep|3}}. Lood is in 'n kuboktaëdriese (twaalfvoudige) omringing. Die helfte van die Pb-O-afstande is 274,82(0,02) pm, die res 286,88(0,06) pm. Die nitraatione vorm amper plat driehoeke met 'n N-O afstand van 124,69(0,06) pm en 'n O-N-O hoek van 119,99(0,07) grade. Dis binne die foutemarge van die verwagte 120 grade en die stikstofatoom wyk net 0,10(0,01) pm af van die vlak van die suurstofatome. <ref name="Now"/> ==Chemiese eienskappe== Loodnitraat kan verkry word deur lood in verdunde salpetersuur op te los:<ref>{{cite book|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB28:009421000:00407|title=Leerboek der anorganische chemie|authors=A.F. Holleman, E.H. Büchner|publisher=Wolters|year=1948}}</ref> :<math>Pb(s) + 4H^+(aq)+ 2NO_3^{-}(aq) \rightarrow Pb^{2+}(aq) + 2NO_2(g) \uparrow +2H_2O</math> Die sout kan ook verkry word deur die oksied {{chem|Pb|O}} in verdunde salpetersuur op te los:<ref name="Mich">{{cite journal|authors=Michell, E.W.J.|year=1974|title= The basic lead nitrates I. Compounds formed by the reaction of orthorhombic lead monoxide with cold aqueous lead nitrate|journal=J. Appl. Chem.|volume=24|pages= 571-581|doi=10.1002/jctb.2720241004}}</ref> :<math>PbO + 2HNO_3(aq) \rightarrow Pb^{2+}(aq) + H_2O + 2NO_3^{-}(aq)</math> Loodnitraat kan met oormaat PbO addukhidrate n{{chem|PbO}}.{{chem|Pb|(|N|O|3|)|2}}.x{{chem|H|2|O}} met (n=1,x=1), (n=3,x=1) en (n=3,x=3) vorm. <ref name="Mich"/> Die sout is taamlik goed in water oplosbaar. Die droë kristallyne stof ontbind by verhitting: :<math>2Pb(NO_3)_2 \xrightarrow{>470 C} 2PbO(s) + O_2(g) \uparrow + 4NO_2(g) \uparrow</math> Die rooi ontbindingsproduk PbO is bevestig in 'n studie van die uitsettingskoëffisiënt van die selkonstant a. Die toename is nie heeltemal lineêr nie en kan van 20 tot 348 °C weergegee word as:<ref>{{cite journal|authors=Bichile, G.K. and Kulkarni, R.G.|year=1975|title=X-ray determination of the lattice parameter and the thermal expansion of lead nitrate|journal=Acta Cryst. A|volume= 31|pages=446-448|doi=10.1107/S0567739475001003}}</ref> <math>a(t) = 7,8590 + 1,8962.10^{-4}.(t-20) + 24,3026.10^{-8}.(t-20)^2 </math> (a in Å (=100 pm); die temperatuur t in °C) ==Beeldgalery== <gallery> Blei(II)-nitrat crystals (GeoMuseum Cologne)2.jpg|Kritalle van loodnitraat </gallery> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{saadjie}} {{Lood verbindings}} {{Nitrate}} [[Kategorie:Anorganiese verbindings]] [[Kategorie:Verbindings van lood|nitraat]] stkx9a68utxlqftmih42p9jp14dctv5 2890406 2890405 2026-04-06T07:06:29Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890406 wikitext text/x-wiki {{Chemiekas2 |CASNo=10099-74-8<ref name="FS">{{cite web|url=https://beta-static.fishersci.com/content/dam/fishersci/en_US/documents/programs/education/regulatory-documents/sds/chemicals/chemicals-l/S25382.pdf|publisher=Fisher Sci|title=SDS|access-date= 1 Augustus 2023|archive-date= 1 Augustus 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230801174409/https://beta-static.fishersci.com/content/dam/fishersci/en_US/documents/programs/education/regulatory-documents/sds/chemicals/chemicals-l/S25382.pdf|url-status=dead}}</ref> |formule= {{chem|Pb|(|N|O|3|)|2}} |struktuur=Dusičnan olovnatý.PNG |struktuur2=Lead(II)-nitrate-unit-cell-3D-balls.png |MolereMassa=331.21 g/mole<ref name="SA">{{cite web|url=https://www.sigmaaldrich.com/US/en/sds/sigald/228621|publisher=Sigma Aldrich|title=SDS}}</ref> |Kookpunt=ontbind |Reuk=reukloos<ref name="FS"/> |Smeltpunt=470&nbsp;°C (ontbind)<ref name="FS"/> |Digtheid= 4.49 g/cm3 @ 20 °C <ref name="SA"/> |Oplosbaarheid=500 [g/L] (water)<ref name="FS"/> |Voorkoms=wit vastestof |pH= 3-4 (20% in water)<ref name="FS"/> |Strukturbericht=G2{{subb|1}} |Selparms= a= 785,9 pm<ref name="Aflow">{{cite web|url=https://www.aflowlib.org/prototype-encyclopedia/A2B6C_cP36_205_c_d_a.html|publisher=Aflow|title=Pb(NO3)2 (G21) Structure : A2B6C_cP36_205_c_d_a|access-date= 1 Augustus 2023|archive-date= 1 Augustus 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230801174416/https://www.aflowlib.org/prototype-encyclopedia/A2B6C_cP36_205_c_d_a.html|url-status=dead}}</ref> |Ruimtegroep= P2{{subb|1}}/a{{bostreep|3}}<ref name="Aflow"/> |Ruimtegroepnommer=205 |Flitspunt=onbrandbaar |LD50= |LC50 = 1,5 [mg/L] 96h ''[[Oncorhynchus]]''<ref name="FS"/> |Ksp=4.41×10{{Sup|−9}} (20 °C) }} '''Lood(II)nitraat''' {{chem|Pb|(|N|O|3|)|2}} is 'n [[sout (chemiese stof)|sout]] van [[lood]] en [[salpetersuur]] {{chem|H|N|O|3}} ==Kristalstruktuur== Loodnitraat kristalliseer in kubiese kristalle. Die struktuur is die argetipe van die G2{{subb|1}}-struktuur van die [[strukturbericht-klassifikasie]].<ref name="Aflow"/> Die nitrate van barium en stronsium is isotipies.<ref name="Now">{{cite journal|authors=Nowotny, H. and Heger, G.|year=1986|title=Structure refinement of lead nitrate|journal=Acta Cryst. C|volume=42|pages=133-135|doi=10.1107/S0108270186097032}}</ref> Dit is 'n afgeleide struktuur van die [[fluoriet]]-struktuur ({{chem|Ca|F|2}}) (C1) met nitraatione op die plek van die fluoried-ione.<ref>{{cite journal|authors=Bedi, S.S. and Verma, M.P.|year=1980|title=Pressure Derivatives of the Second-Order Elastic Constants of Strontium, Barium, and Lead Nitrate.|journal= phys. stat. sol. (b)|volume=101|pages=K11-K15.|doi=10.1002/pssb.2221010149}}</ref> Die loodatome vorm 'n vlakgesentreerde kubiese rooster met die [[nitraat]]ione daartussen, loodreg op die drievoudige asse van die kubiese ruimtegroep Pa{{bostreep|3}}. Lood is in 'n kuboktaëdriese (twaalfvoudige) omringing. Die helfte van die Pb-O-afstande is 274,82(0,02) pm, die res 286,88(0,06) pm. Die nitraatione vorm amper plat driehoeke met 'n N-O afstand van 124,69(0,06) pm en 'n O-N-O hoek van 119,99(0,07) grade. Dis binne die foutemarge van die verwagte 120 grade en die stikstofatoom wyk net 0,10(0,01) pm af van die vlak van die suurstofatome. <ref name="Now"/> ==Chemiese eienskappe== Loodnitraat kan verkry word deur lood in verdunde salpetersuur op te los:<ref>{{cite book|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB28:009421000:00407|title=Leerboek der anorganische chemie|authors=A.F. Holleman, E.H. Büchner|publisher=Wolters|year=1948}}</ref> :<math>Pb(s) + 4H^+(aq)+ 2NO_3^{-}(aq) \rightarrow Pb^{2+}(aq) + 2NO_2(g) \uparrow +2H_2O</math> Die sout kan ook verkry word deur die oksied {{chem|Pb|O}} in verdunde salpetersuur op te los:<ref name="Mich">{{cite journal|authors=Michell, E.W.J.|year=1974|title= The basic lead nitrates I. Compounds formed by the reaction of orthorhombic lead monoxide with cold aqueous lead nitrate|journal=J. Appl. Chem.|volume=24|pages= 571-581|doi=10.1002/jctb.2720241004}}</ref> :<math>PbO + 2HNO_3(aq) \rightarrow Pb^{2+}(aq) + H_2O + 2NO_3^{-}(aq)</math> Loodnitraat kan met oormaat PbO addukhidrate n{{chem|PbO}}.{{chem|Pb|(|N|O|3|)|2}}.x{{chem|H|2|O}} met (n=1,x=1), (n=3,x=1) en (n=3,x=3) vorm. <ref name="Mich"/> Die sout is taamlik goed in water oplosbaar. Die droë kristallyne stof ontbind by verhitting: :<math>2Pb(NO_3)_2 \xrightarrow{>470 C} 2PbO(s) + O_2(g) \uparrow + 4NO_2(g) \uparrow</math> Die rooi ontbindingsproduk PbO is bevestig in 'n studie van die uitsettingskoëffisiënt van die selkonstant a. Die toename is nie heeltemal lineêr nie en kan van 20 tot 348 °C weergegee word as:<ref>{{cite journal|authors=Bichile, G.K. and Kulkarni, R.G.|year=1975|title=X-ray determination of the lattice parameter and the thermal expansion of lead nitrate|journal=Acta Cryst. A|volume= 31|pages=446-448|doi=10.1107/S0567739475001003}}</ref> <math>a(t) = 7,8590 + 1,8962.10^{-4}.(t-20) + 24,3026.10^{-8}.(t-20)^2 </math> (a in Å (=100 pm); die temperatuur t in °C) ==Beeldgalery== <gallery> Blei(II)-nitrat crystals (GeoMuseum Cologne)2.jpg|Kritalle van loodnitraat </gallery> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{saadjie}} {{Lood verbindings}} {{Nitrate}} [[Kategorie:Anorganiese verbindings]] [[Kategorie:Verbindings van lood|nitraat]] 1jy2siza17ypii1n7igvs0nz9yerwjo 0 403716 2890294 2594960 2026-04-05T20:19:55Z Jcb 223 2890294 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Français 2810, fol. 3v, Qubilaï donnant une tablette aux Polo.jpeg|duimnael|Polo-broers wat 'n goue laissez-tablet van [[Kublai Khan]] ontvang, soos geïllustreer in die 1410–1412 verligte manuskrip ''Livre des merveilles'' (BnF Fr2810).]] '''Niccolò Polo''' (Italiaans: [nikkoˌlɔ pˈpɔːlo], Venetiaans: [nikoˌɰɔ ˈpolo]; c. 1230 – c. 1294) <ref>Sterf voor 1300.</ref> en '''Maffeo Polo''' ([mafˈfɛˈpolo] [mafˈfɛːtian :ˈo] eo [matˈtɛːo] , Venesiaans: [maˈtɛo]; c. 1230 – c. 1309) <ref>Sterf voor 1318.</ref> was Italiaanse reisende handelaars uit die [[Republiek Venesië]], veral bekend as die vader en oom, onderskeidelik, van die ontdekkingsreisiger [[Marco Polo]]. Die broers het sake gedoen voor Marco se geboorte, handelsposte in [[Konstantinopel]], Sudak in die [[Krim]], en in 'n westelike deel van die [[Mongoolse Ryk]] in [[Asië]] gestig. As 'n duo het hulle die hedendaagse China bereik voordat hulle tydelik na Europa teruggekeer het om 'n boodskap aan die [[Pous]] te lewer. Deur Niccolò se seun Marco saam met hulle te neem, het die Polo's toe nog 'n reis deur Asië gemaak, wat die onderwerp geword het van Marco se verslag: ''Il Milione''. ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Polo, Niccolò en Maffeo}} [[Kategorie:Italiaanse ontdekkingsreisigers]] [[Kategorie:Geboortes in 1230]] [[Kategorie:Sterftes in 1294]] [[Kategorie:Sterftes in 1309]] 8s9uig4xqnwe8g2vgtqmdj285k1qjhh 0 403961 2890283 2596176 2026-04-05T20:04:33Z Oesjaar 7467 /* Spesies */ Skakel 2890283 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Bergeranthus |authority = Schwantes, (1926) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Bergeranthus''''' is 'n [[genus]] van blomdraende plante wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] ''Aizoaceae''. Die genus is [[inheems]] aan [[Suid-Afrika]]. == Spesies == Daar is sewe [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:16112-1</ref> * ''[[Bergeranthus albomarginatus]]'' <small>A.P.Dold & S.A.Hammer</small> * ''[[Bergeranthus concavus]]'' <small>[[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> * ''[[Bergeranthus longisepalus]]'' <small>L.Bolus</small> * ''[[Bergeranthus multiceps]]'' <small>(Salm-Dyck) Schwantes</small> * ''[[Bergeranthus nanus]]'' <small>A.P.Dold & S.A.Hammer</small> * ''[[Bergeranthus scapiger]]'' <small>(Haw.) Schwantes</small> * ''[[Bergeranthus vespertinus]]'' <small>(A.Berger) Schwantes</small> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Bergeranthus| ]] 60pcq8vte9plibqmjf939zf63jncf40 2890284 2890283 2026-04-05T20:05:33Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890284 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Bergeranthus |authority = Schwantes, (1926) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Bergeranthus''''' is 'n [[genus]] van blomdraende plante wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] ''Aizoaceae''. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]]. == Spesies == Daar is sewe [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:16112-1</ref> * ''[[Bergeranthus albomarginatus]]'' <small>A.P.Dold & S.A.Hammer</small> * ''[[Bergeranthus concavus]]'' <small>[[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> * ''[[Bergeranthus longisepalus]]'' <small>L.Bolus</small> * ''[[Bergeranthus multiceps]]'' <small>(Salm-Dyck) Schwantes</small> * ''[[Bergeranthus nanus]]'' <small>A.P.Dold & S.A.Hammer</small> * ''[[Bergeranthus scapiger]]'' <small>(Haw.) Schwantes</small> * ''[[Bergeranthus vespertinus]]'' <small>(A.Berger) Schwantes</small> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Bergeranthus| ]] ny11y3lhd3na3yo8lk80bwjqxhncyrr 0 405233 2890401 2860497 2026-04-06T07:02:31Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890401 wikitext text/x-wiki {{Versmelt|Paulus van Tarsus}} Ons gaan die voetspore van [[Paulus van Tarsus|Paulus]] volg, aangesien hy die grootste Sendeling was wat daar ooit was. == Erkennings == Die Bybelgenootskap van Suid-Afrika en Zondervan King James Version Volume 2. === Verkiesing van die 7 Diakones (Hand. 6:1-7) === Waarom begin ek hier. Dit skep die agtergrond vir Paulus se optrede voor en na sy bekering en dis by Stefanus se steniging waar ons vir die eerste keer Saulus ontmoet. Die kerk het aanhou groei en dit het gelei tot verstaanbare probleme. Op hierdie stadium van sy ontwikkeling was die kerk Joods in sy same-stelling. Daar was veral 2 groepe, nl. Die Grieksprekendes, wat van ander lande as die Heilige Land afkomstig was en dan die Jode wat die Joodse kultuur en gebruike gevolg het. Dit was die gebruik dat daaglikse fondse aangewend was om vir die wedu-wees, wat niemand gehad het om hulle te versorg nie, te sorg. Nou het die Grieksprekende weduwees gekla dat hulle afgeskeep word. Die 12 apostels het die gemeente byeengeroep en gese: “Dit is nie reg dat ons die verkondiging van die Woord van God verwaarloos om die weduwees te versorg nie. Soek nou 7 mans uit wat daarvoor bekend is dat hulle vol van die Heilige Gees is en wysheid het. Hulle kan dan aangestel word vir hierdie taak. Die gemeente het toe so gemaak en die 7 mans voor die apostels gebring, wie vir hulle gebid en die hande opgele het. Een van hierdie manne was Stefanus. == Stefanus word Gevange Geneem (Hand. 6:1-7) == Stefanus, aan wie God baie genade en krag gegee het, het groot wonders en tekens onder die volk gedoen. Die Party van die Vrygelate Slawe, wat beataan het uit Jode wat van Sirene en Aleksandrie afkomstig was, het saam met Jode van die Provinsie Silisie en Asie gekom het, het met Stefanus ge-redeneer. Hulle was egter nie opgewase teen die wysheid van Stefanus wat hy van die Heilige Gees ontvang het nie. Die ander het toe manne omgekoop om te se hulle het Stefanus teen Moses en God hoor laster. Hulle het die volk en familiehoofde en skrifgeleerders opgesweep. Hulle het op Stefanus afgestorm en hom voor die Joodse Raad gebring. == Stefanus se Toespraak (Hand. 7:1ev) == Stefanus het in sy toespraak by Abraham begin en die hele Israelitiese geskiedenis geskets. == Stefanus word Gestenig (Hand. 7:54 ev) == Toe Stefanus se hulle het die Regverdige verraai en vermoor, het die Joodse Raad op hulle tante gekners. Stefanus, vol van die Heilige Gees , het opgekyk na die hemel en die heerlikheid van God gesien en Jesus wat aan Sy regter-hand sit. Toe hy vir hulle se wat hy sien, het hulle geskreeu en hull ore toegedruk. Soos een man het hulle op hom afgestorm, hom uit die stad gesleep en hom gestenig. Stefanus se laaste woorde was: “Here moet hulle tog nie hierdie sonde toereken nie.” Hier kom ons die eerste keer die naam Saulus tee. Die getuienisse van Stefanus se steniging het hulle klere neergele by ‘n jongman, Saulus. Die dat die getuienisse hulle klere by Saulus neergele het, het geleerders laat dink dat hy in bevel was of tenminste deel van die Joodse Raad was. Hy het tenminste die steniging goedgekeur. == Saulus Vervolg die Kerk (Hand. 8:1 ev) == Daardie dag het daar ‘n hewige vervolging van die gemeente in Jerusalem begin. Saulus het die kerk probeer uitroei. Hy het van huis tot huis gegaan en mans sowel as vrouens laat uitsleep en hulle in die tronk laat sit. Die Here het ook hierdie sonde gebruik om die evangelie te laat groei. Die gelowiges het sover hulle gegaan het die enangelie verkondig. So het dit vinnig versprei. == Saulus se Bekering (Hand. 9:1 ev) == Saulus het intussen soos ‘n besetene voortgegaan om die volgelinge van die Here met die dood te dreig. Hy het na die hoeprister gegaan en van hom bekendstellinsbriewe gekry aan die sinagoges in Damaskus. Sy doel was om al die aanhangers van die Here gevange te laat neem en na Jerusalem te bring. Toe hy op reis was naby Damaskus, het daar skielik ‘n skerp lig uit die hemel op Saulus geskyn. Hy het op die grond neergeval en ‘n stem vir hom hoorbse: “Saul, Saul waarom vervolg jy My.” “Wie is U Here”, het hy gevra. “Ek is Jesus, dit is vir My wat jy vervolg, jy maak jou net seer deur jou te verset. Maar staan op en gaan na die stad, daar sal vir jou gese word wat om te doen.” Die Here kon vir hom direk gese het wat hy moet doen, maar die Here verkies om deur sy kerk en volgelinge te werk. Saulus was blind toe hy opstaan en hulle moes aan die hand Damaskus toe lei. == Annanias Kry die Opdrag om met Saulus te Gaan Praat (Hand. 9:10 ev) == Die Here het Annanias gestuur na Reguitstraat waar Saulus gebly het by Judas. Annanius het geweet van Saulus se dade en het eers teegstribbel. Maar toe hy hoor die Here het vir Saulus uitgekies om ‘n werktuig vir Hom te wees, het hy dadelik gegaan. Annanias het Saulus die hande opgele en vir hom gese: ”Saul, broer, die Here Jesus wat aan jou verskyn het, het my na jou toe gestuur, sodat jy weer kan sien en met die Heilige Gees vervul kan word. Onmiddellik het daar iets soos skille van Saulus se oe afgeval en kon hy weer sien. Hy het opgestaan en is gedoop. Paulus het ‘n paar dae by die gelowiges in Damaskus gebly en in die sinagoge verkondig dat Jesus die Seun van God is. Die gelowiges was ver-baas oor Saulus, maar hy het al hoe kragtiger gepreek en die Jode in die war gebring deur te wys dat Jesus die Christus is. Die Jode het saamgesweer om Saulus te vermoor. Sy medegelowiges het hom eennag geneem en in ‘n mandjie laat afsak deur ‘n opening in die stads-muur. == Saulus in Jerusalem (Hand. 9:26 ev) == Saulus is na Jerusalem en het probeer om daar by die volgelinge in Jeru-salem aan te sluit, maar almal was vir hom bang. Barnabas het blykbaar geweet van Saulus se bekering en het hom oor Saulus ontferm en hom na die apostels geneem. Saulus het toe saam met apostels in Jerusalem rondgegaan en openlik in die Naam van Jesus gepreek. Hy het ook met die Grieksprekende Jode geredeneer, maar hulle het ook probeer om hom te vermoor. == Tyd van Vrede (Hand. 9:31 ev) en Saulus se Onderwysing in Arabie == In die hele Judea, Galilea en Samaria het die kerk ‘n tyd van rus en vrede beleef. Die kerk het gevestig geraak en in gehoorsaamheid aan die Here geleef. Die kerk is deur die Heilige Gees versterk en die ledetal het toegeneem. Ons weet nie veel van Saulus se verblyf in Arabie vir 3 jaar nie. Ons weet hy was goed geskool in die Ou Testament. Hy het onder andere onder Gemaliel geskool. Die Here het hom egter die geheimenisse van die Evangelie geleer, wat hy later met die hele wereld gedeel het. == Gemeente in Antiogie (Hand. 11:19 ev) == Soos ons reeds gesien het, het die gelowiges uitmekaar gespat na Stefanus se dood. Baie van hulle het in Antiogie beland. Die gelowiges het egter die Woord aan net Jode gebring. ‘n Berig oor die mooi dinge wat in Antiogie aan die gang was hett die ge-meente in Jerusalem bereik. Hulle het vir Barnabas daarna tioe gestuur. Hy was bly om te sien hoe God se genade onder hulle gewerk het ennhy het hulle aangespoor om met hart en siel getrou te bly aan die gemeente en aan God. Intussen het Saulus uit Arabie teruggekeer na Tarsis, sy tuis dorp. Barnabas het hulp nodig gehad en het na Tarsis gereis om vir Saulus te gaannsoek. Hy het hom gevind en hom na Antiogie gebring, waar hulle 2 jaar lank saam in Antiogie gewerk het en baie mense onderrig. Daar is gie gelowiges die eerste keer Christene genoem. In die tyd het daar profete na Antiogie gekom. Onder hulle was Agabus en hy is deur die Heilige Gees gelei om te voorspel dat ‘n groot hongersnood die wereld sou tref. Dit het toe ‘n werklikheid geword in Keiser Cladius se tyd. Die gelowiges het besluit dat elkeen na sy vermoe sou bydra tot ‘n hulpfonds wat vir hul medegelowiges, wat in Judea woon, gestuur sou word. Hulle het so gemaak en die geld met Barnabas en Saulus gestuur aan die Ouderlinge in Jerusalem. Barnabas en Saulus het teruggekeer na Antiogie nadat hulle, hul opdrag in Jerusalem uitgevoer het. Hulle het virnJohannes Markus saamgebring. == Eerste Sendindreis: Barnabas en Saulus word Uitgestuur (Hand. 13:1 ev) == Op ‘n keer het die Heilige Gees gese: “Sonder Barnabas en Saul vir My af om die werknte doen waarvoor Eknhulle geroep het.” Nadat die gemeente gevas enngebid het, het die gemeente hulle laat gaan. Barnabas en Saulus het die volgende plekke besoek: # Seleukie; # Siprus; # Salamis; # Pafos; # Pergie in Pamfilie; # Antiogie in Pisidie; # Ikonium; # Listra; # Derbe; # Terug na Listra, Ikonium en Antiogie; # Deur Psidie tot by Perge; # Terug na hulle sending gemeente. === Seleukie en Siprus (Hand. 13:4 ev) === So is Barnabas een Saulus deur die Heilige Gees uitgestuur. Hulle is na Seleukie en oorgevaar na Siprus. Daar het baie Jode gebly en die woord was reeds daar verkondig. === Salamis (Hand. 13:4-6) === Hulle het in Salamis aangekom. Daar het hulle die Woord van God in die Joodse sinagoges verkondig. Hulle het vir Johannes Markus (hy was ‘n neef van Barnabas) by hulle gehad omnhulle te help. === Pafos (Hand. 13:6-12) === Hulle het die hele eiland deurgegaan tot by Pafos, waar hulle ‘n Joodse towernaar met die naam Barjesus teegekom het, wat voorgegee het dat hy ‘n profeet is. Hy was by die goewerneer, Sergius Paulus (aangesien Siprus ‘n Romeins provinsie was, was ‘n goewerneer nodig) wat ‘n verstandige man was. Die goewerneer het vir Barnabas en Saulus laat roep, want hy wou graag die Woord van God hoor. Die towenaar, Elimas (dit is ‘n simitiese naam wat beteken towenaar of wyse man), soos hy inbGrieks genoem is, het hulle egter teegestaan omdat hy wou verhoed dat die goewerneer in Jesus glo. Maar Saulus, vol vanbdie Heilige Gees, het hom skerp aangekyk en gese: “Duiwelskind! Deurtrapte skelm en bedrieer! Vyand van alles wat reg is. Sal jy ophou om in die pad vanbdie Here te staan! Die Here gaan jou nou straf. Jy sal blind word een die son ‘n tyd lank nie sien nie”. Onmiddellik het alles vir hom vaag en donker geword,nhy het rondgetas na iemand om hom aan die te lei. Die goewerneer was diep onder die indruk van die leer van die Here en hy het gelowig geword. === Perge in Pamfilie en Antiogie in Psidie (Hand. 13:13-52) === Paulus en sy reisgenotee het met ‘n skip van Pafos af vertrek en in Perge aangekom, waar Johannes Markus hulle verlaat het en terug na Jerusalem gegaan het. Soos ons later sal sien, het hierdie voorval die verhouding tussen Barnabas en Paulus versuur, maar soos ons sal sien gebruik die Here ook dit tot Sy voordeel. Paulus en sy reigenote het die reis vanaf Perge voortgesit en in Antiogie in Psidie aangekom. Soos dit Paulus se gebruik was het hy op die sabatdag na die sinagoge gegaan. Na die voorlesing uit wer en die profete het die raadslede van die sinagoge vir Paulus gevra om te praat. Ek gaan nie die hele preek weergee nie, maar hier is ‘n opsomming: * Hy vertel hulle die Here het die Israeliete uitgekies toe hulle vreemdeling in Egipte was; * Dat Hy hulle met groot mag uitgelei het; * Dat Hy hulle vir 40 jaar lank in die woestyn verdra het; * Daarna het hy 7 nasies in die land Kanaan uitgewis en hulle land aan die Israeliete gegee het; * Daarna het hy rigters oor die land laat regeer het tot die tyd van die Profeet Samuel; * Toe die Israeliete ‘n koning wou he, het God vir hulle Saul gegee; * Daarna het hy Dawid as koning oor hulle aangestel. Van hom het God gese: “Ek het in Dawid seun van Isai'n man na my hart gevind. Hy sal al My opdragte uitvoer”; * Uit hierdie man se nageslag het God, volgens Sy belofte, Jesus as Verlosser vir Israel laat voorkom; * Die inwoners van Jerusalem en hulle leiers,mhet Hom nie erken nie en hom laat doodmaak; * God het Hom egter uit die dood opgewek ennHy het aan die volk verskyn, wat nou getuienis is daarvan; * Nou verkondig ons aan julle die goeie boodskap dat God Sy belofte aan die voorvaders vir ons, hulle nageslag, vervul het deur Jesusuit die dood te laat opstaan: * Daarom moet julle goed weet dat wat aan julle verkondig word, die vergewing van sondes deur Hom is, en datt elkeen wat glo, deur Hom vrygespeek word van alle sondes. Terwyl hulle die sinagoge verlaat, het die mense vir Paus en Barnabas gevra om hulle die volgende sabbatdag meer van hierdie dinge te vertel. Nadat die sinagoge uit was, het baie van die Jode en van die mense wat vantevore uit die heidendom tot die Jodedom oorgegaan het, saam met Paulus en Barnabas gegaan. Dié het met hulle gepraat en hulle aangemoedig om op die genade van God te bly vertrou. Die volgende sabbatdag het byna die hele stad bymekaargekom om die woord van die Here te hoor. Toe die Jode die groot opkoms sien, is hulle met afguns vervul en het hulle telkens Paulus se woorde teëgespreek en hom beledig. Paulus en Barnabas het reguit vir hulle gesê: “Die woord van God moes eerste aan julle verkondig word. Maar omdat julle dit verwerp en daarmee beslis dat julle die ewige lewe nie werd is nie, gaan ons nou na die mense toe wat nie Jode is nie, want so lui die Here se opdrag aan ons: “Ek het U gegee as 'n lig vir die nasies, sodat U verlossing kan bring tot in die uithoeke van die aarde. ” Hy het in die loop van baie dae aan die mense verskyn wat saam met Hom van Galilea af na Jerusalem toe gegaan het. Hierdie mense is nou sy getuies by die volk. Toe die heidene dit hoor, was hulle baie bly oor die woord van die Here en het hulle dit toegejuig. Almal wat vir die ewige lewe bestem was, het gelowig geword. Die woord van die Here het dwarsdeur die hele streek versprei. Maar die Jode het vooraanstaande godvresende vroue en toonaangewende burgers van die stad teen Paulus en Barnabas opgesweep. Hulle is vervolg en uit die streek verdrywe. Hulle het toe as gebaar teen die stad die stof van hulle voete afgeskud en na Ikonium toe gegaan. Die gelowiges in Antiogië was vol blydskap en vol van die Heilige Gees. === Ikonium (Hand. 14:1-7) === In Ikonium het Paulus en Barnabas op dieselfde manier opgetree. Hulle het weer na die Joodse sinagoge toe gegaan en daar gepreek, met die gevolg dat 'n groot aantal Jode en Grieke gelowig geword het. Maar die Jode wat nie die bodskap wou aanneem nie, het die gemoedere van die heidene opgesweep en hulle teen die gelowiges aangehits. Ten spyte hiervan het die apostels 'n geruime tyd in die stad gebly en in vertroue op die Here onbevrees gepreek. Die Here het ook die boodskap van sy genade bevestig deur die apostels tekens en wonders te laat doen. Die inwoners van die stad was verdeeld, party vir die Jode en party vir die apostels. Die heidene en die Jode saam met hulle leiers het egter oproerig begin word en wou hulle aanrand en stenig. Toe die apostels dit agterkom, het hulle na Listra en Derbe en omgewing gevlug. Dit was twee stede in Likaonië. Daar het hulle toe die evangelie verkondig. === Listra (Hand. 14:8-20) === In Listra was daar 'n man met gebreklike voete. Hy was van sy geboorte af verlam en kon nooit loop nie. Hy het geluister terwyl Paulus praat. Paulus het stip na hom gekyk en gesien dat hy die geloof het om gesond gemaak te word. Toe roep hy na hom: “Staan regop, op jou voete!” Die man het opgespring en hy kon loop. Toe die mense sien wat Paulus gedoen het, roep hulle in Likaonies uit: “Die gode het soos mense geword en het na ons toe afgekom!” Hulle het vir Barnabas Zeus genoem en vir Paulus Hermes, omdat hy die woordvoerder was. Die priester van die Zeustempel, net buitekant die stad, het bulle en blomkranse na die stadspoort toe gevat, en hy wou saam met die mense offers aan die apostels gaan bring. Toe die apostels, Barnabas en Paulus, daarvan hoor, het hulle hulle klere geskeur en tussen die mense ingespring en geskreeu: “Mense, wat vang julle nou aan? Ons is maar net sulke mense soos julle. Ons bring vir julle die goeie boodskap dat julle hierdie sinlose gode moet laat staan en julle tot die lewende God bekeer. Dit is Hy wat die hemel en die aarde en die see en alles wat daar is, gemaak het. Hy het in die verlede alle nasies toegelaat om hulle eie koers te gaan, maar tog bekend gemaak dat dit Hy is wat die goeie dinge gee: Hy het vir julle reën van die hemel af gegee en gereelde oeste; Hy het julle volop kos gegee en julle gelukkig gemaak.” Maar selfs met hierdie woorde kon die apostels nouliks voorkom dat die mense aan hulle offers bring. Toe het daar Jode van Antiogië en Ikonium af gekom en die mense na hulle kant toe oorgehaal. Hulle het Paulus met klippe gegooi en hom uit die stad gesleep onder die indruk dat hy dood is. Daar het die gelowiges rondom hom kom staan, en hy het opgestaan en weer die stad ingegaan. Die volgende dag het hy en Barnabas na Derbe toe vertrek. === Derbe === Paulus en Barnabas het die evangelie ook in Derbe verkondig, en baie mense het daar gelowig geword. === Terug na Listra, Ikonium en Antiogie === Daarna het hulle na Listra, Ikonium en Antiogië toe teruggegaan. Hulle het die gelowiges geestelik versterk en hulle aangespoor om getrou te bly in die geloof. “Ons sal eers deur baie verdrukking moet gaan voordat ons in die koninkryk van God kom,” het hulle gesê. In elke gemeente het hulle ouderlinge gekies. Nadat die gemeente gebid en gevas het, het die apostels hulle opgedra aan die Here, in wie hulle nou geglo het. Die apostels het verder deur Pisidië na Pamfilië toe gegaan. Daarvandaan is hulle met 'n skip terug na Antiogië toe, waar hulle aan die genade van God opgedra was vir die werk wat hulle nou voltooi het. By hulle aankoms het hulle die gemeente bymekaargeroep en vir hulle vertel wat God alles deur hulle gedoen het en dat Hy vir die heidene die deur van die geloof oopgemaak het. Die apostels het 'n geruime tyd daar by die gelowiges deurgebring. == Vergadering in Jerusalem == Daar het mense van Judea af gekom en die gelowiges wysgemaak: “As julle nie die gebruik van Moses nakom deur julle te laat besny nie, kan julle nie gered word nie.” Toe Paulus en Barnabas hulle daarteen verset en in 'n heftige meningsverskil met hulle betrokke geraak het, is daar besluit dat hulle twee en nog 'n paar ander van die gemeente na die apostels en ouderlinge in Jerusalem moet gaan in verband met hierdie vraagstuk. Nadat die gemeente hulle van die nodige vir die reis voorsien het, het hulle deur Fenisië en Samaria gegaan en vertel van die bekering van die heidene. Hieroor was al die gelowiges baie bly. Toe hulle in Jerusalem aankom, is hulle deur die gemeente, die apostels en die ouderlinge verwelkom. Hulle het vertel wat God alles deur hulle gedoen het, maar party van die gelowiges wat vroeër Fariseërs was, het na vore gekom en gesê: “Die bekeerlinge moet besny word en aangesê word om die wet van Moses te onderhou.” Die apostels en die ouderlinge het toe bymekaargekom om hierdie vraagstuk te bespreek. Na 'n lang bespreking het Petrus opgestaan en vir hulle gesê: “Broers, julle weet dat God my lankal uit julle geledere gekies het om die evangelie aan die heidennasies te verkondig sodat hulle kan glo. En God, wat die harte ken, het dit bevestig deur die Heilige Gees aan hulle te gee net soos aan ons. Hy het geen onderskeid tussen ons en hulle gemaak nie: Hy het ook hulle harte deur die geloof gereinig. Waarom wil julle dan nou God se geduld op die proef stel deur op die nek van die gelowiges uit die heidennasies 'n juk te lê wat ons voorvaders nie in staat was om te dra nie en ons ook nie? Nee! Ons, en ook hierdie gelowiges, glo dat ons net deur die genade van die Here Jesus gered word.” Daarna het al die mense stilgebly en na Barnabas en Paulus geluister. Hulle het vertel van die tekens en wonders wat God deur hulle onder die heiden-nasies gedoen het. Toe hulle klaar was, sê Jakobus: “Broers, luister na my! Simon het verduidelik hoe dit God self is wat begin het om na die heidennasties om te sien deur vir Hom 'n volk uit hulle te versamel. Die profete sê dieselfde. Daar staan geskrywe: “Daarna sal Ek terugkom, en Ek sal die vervalle huis van Dawid weer opbou, en Ek sal sy bouvalle herstel en dit weer regmaak, sodat al die ander mense die Here kan soek, ja, al die heidennasies wat Ek geroep het om my eiendom te wees, sê die Here wat hierdie dinge doen. “Dit is van ouds af bekend. Daarom meen ek dat ons dit nie moeilik moet maak vir die heidene wat hulle tot God bekeer nie. Maar ons moet vir hulle skrywe om nie vleis te eet wat aan 'n afgod geoffer is nie, want dit is onrein; dat hulle onsedelikheid moet vermy, geen dier wat verwurg is, moet eet nie, en ook nie bloed nie. Hierdie voorskrifte van Moses word immers van ouds af in elke stad aan die mense voorgehou. Elke sabbatdag word dit in die sinagoges voorgelees.” === Besluit van die Vergadering === Daarna het die apostels en die ouderlinge saam met die hele gemeente be-sluit om mense uit hulle geledere saam met Paulus en Barnabas na Antiogië toe te stuur. Hulle het vir Judas, wat ook Barsabbas genoem is, en vir Silas gekies, manne wat die agting van die gelowiges geniet het. Hulle het die volgende brief saamgestuur: “Van die apostels en die ouderlinge, julle broers. “Aan die gelowiges uit die heidendom in Antiogië, Sirië en Silisië. “Groete. “Ons het gehoor dat daar mense van ons af gekom het wat julle verwar en ontstel het deur dinge te sê waarvoor hulle geen opdrag van ons ontvang het nie. Daarom het ons eenparig besluit om manne te kies en na julle toe te stuur. Hulle vergesel ons geliefde Barnabas en Paulus, wat hulle lewe gewaag het vir die Naam van ons Here Jesus Christus. Ons stuur nou vir Judas en Silas om ook mondeling hierdie dinge aan julle oor te dra. Die Heilige Gees en ons het besluit om geen verdere las op julle te lê as net hierdie noodsaaklike dinge nie: dat julle nie vleis moet eet wat aan 'n afgod geoffer is nie, ook nie bloed nie en ook geen dier wat verwurg is nie, en dat julle onsedelikheid moet vermy. As julle julle van hierdie dinge weerhou, doen julle reg. “Hartlike groete.” Die afgevaardigdes het afskeid geneem en na Antiogië toe gegaan. Daar het hulle al die gelowiges bymekaar laat kom en die brief oorhandig. Die gelowiges het dit gelees en was baie bly oor die bemoedigende boodskap. Judas en Silas, wat self ook profete was, het lank met die gelowiges gepraat en hulle bemoedig en geestelik versterk. Nadat Judas en Silas geruime tyd daar gebly het, het hulle teruggegaan en die groete van die gelowiges oorgedra aan dié wat hulle afgevaardig het. Paulus en Barnabas het 'n tyd lank in Antiogië gebly en saam met baie ander onderrig gegee en die woord van die Here verkondig. == Die Tweede Sendingreis == 'n Tydjie later het Paulus vir Barnabas gesê: “Kom ons gaan kyk hoe gaan dit met die gelowiges in al die stede waar ons die woord van die Here verkondig het.” Hier kom die probleme wat ek van gepraat het toe Johannes Markus hulle op die eerste sendingreis verlaat het. Maar Jesus gebruik ook hierdie sonde tot Sy voordeel. Nou is daar twee sendingreise en nie net een nie. Barnabas wou vir Johannes, wat ook Markus genoem is, met hulle saamneem. Maar Paulus het gedink dit is nie reg om die man saam te neem wat hulle in Pamfilië verlaat het en nie end-uit die werk saam met hulle gedoen het nie. Hieroor het hulle so skerp verskil dat hulle van mekaar geskei het. Barnabas het toe vir Markus geneem en met 'n skip na Siprus toe vertrek. Paulus het vir Silas gekies en vertrek, nadat hulle deur die gelowiges aan die genade van die Here toevertrou is. Barnabas-hulle het deur Sirië en Silisië gereis en die gemeentes geestelik versterk. Verder weet ons niks van hierdie reis nie. Paulus-hulle se reis het soos volg verloop: # Derbe en Listra (Hand. 16:1 ev); # Timoteus sluit by Paulus aan (Hand. 16:1 ev); # Troas (Hand. 16:8 ev); # Filipi (Hand. 16:12 ev); # Tessalonika (Hand. 17: 1 ev); # Berea (Hand. 17:10 ev); # Atene (Hand. 17:15 ev); # Korinte (Hand. 18:1 ev); # Efese (Hand. 18:19-21); # Jerusalem (Hand. 18:22); # Terug na Antiogie (Handl.18:22-23). === Derbe en Listra. Timoteus sluit by Paulus aan (Hand. 16:1 ev) === Paulus het in Derbe gekom en daarna in Listra. Dáár was 'n gelowige met die naam Timoteus. Sy ma, ook 'n gelowige, was 'n Joodse vrou en sy pa 'n Griek. Die gelowiges in Listra en Ikonium het net goed van hom gepraat. Omdat Paulus vir Timoteus met hom wou saamneem, het hy hom besny. Dit het hy gedoen ter wille van die Jode wat in daardie gebied gewoon het, want hulle het almal geweet sy pa is 'n Griek. Soos hulle van stad tot stad gereis het, het hulle die besluite wat die apostels en ouderlinge in Jerusalem geneem het, aan die gelowiges oorgedra en hulle beveel om daarvolgens te handel. So is die gemeentes in die geloof versterk, en die getal gelowiges het by die dag groter geword. === Troas[[Voetspore van paulus#sdfootnote1sym|¹]] (Hand. 16:6 ev) === Hulle het daarna deur die gebied van Frigië en Galasië gereis, omdat die Heilige Gees hulle verhinder het om die woord in die provinsie Asië te verkondig. Toe hulle by die grens van Misië kom, het hulle na Bitinië toe probeer gaan, maar die Gees van Jesus het hulle dit nie toegelaat nie. Hulle het toe deur Misië gereis en na Troas toe gegaan. Daar het Paulus in die nag in 'n gesig 'n Masedoniese man gesien wat by hom staan en hom smeek: “Kom oor na Masedonië toe en help ons.” Nadat Paulus die gesig gesien het, het ons so gou as moontlik gereed gemaak en na Masedonië toe vertrek, omdat ons tot die oortuiging gekom het dat God ons geroep het om die evangelie aan hulle daar te verkondig. === Filipi (Hand. 16:10 ev) === Nadat Paulus die gesig gesien het, het hulle[[Voetspore van paulus#sdfootnote2sym|²]] so gou as moontlik gereed gemaak en na Masedonië toe vertrek, omdat hulle tot die oortuiging gekom het dat God hulle geroep het om die evangelie aan hulle daar te verkondig. Hulle het van Troas af weggevaar en reguit koers gehou na Samotrake[[Voetspore van paulus#sdfootnote3sym|³]] en die volgende dag na Neapolis[[Voetspore van paulus#sdfootnote4sym|⁴]] toe. Daarvandaan is hulle na Filippi[[Voetspore van paulus#sdfootnote5sym|⁵]] toe, 'n belangrike stad in daardie deel van Masedonië en ook 'n Romeinse kolonie. In hierdie stad het hulle 'n paar dae gebly. Op die sabbatdag is hulle na die rivier toe buitekant die stadspoort, omdat hulle gedink het daar sou 'n Joodse bidplek wees. Hulle het gaan sit en met die vroue gepraat wat daar bymekaar was. Een van dié wat geluister het, was 'n vrou met die naam Lidia, wat die Joodse geloof aangeneem het. Sy het handel gedrywe met pers wolmateriaal en was van Tiatira afkomstig. Die Here het haar vir Paulus se woorde ontvanklik gemaak. Sy en haar huisgesin is toe gedoop. Daarna het sy hulle uitgenooi en gesê: “Aangesien julle daarvan oortuig is dat ek in die Here glo, kom gaan by my tuis.” En sy het hulle oorreed om dit te doen. Terwyl hulle eendag na die bidplek toe op pad was, het hulle 'n slavin teëgekom in wie daar 'n waarsêersgees was. Deur waarsêery het sy vir haar eienaars baie geld verdien. Sy het agter Paulus-hulle aangeloop en aanhou-dend geskreeu: “Hierdie mense is dienaars van God, die Allerhoogste! Hulle vertel vir julle hoe julle gered kan word.” Sy het dit baie dae na mekaar gedoen totdat Paulus dit nie langer kon hou nie. Hy het omgedraai en vir die gees gesê: “Ek beveel jou in die Naam van Jesus Christus: Gaan uit haar uit!” Die gees het op daardie selfde oomblik uit haar uitgegaan. Toe haar eienaars sien dat sy nie meer geld vir hulle kan inbring nie, het hulle vir Paulus en Silas gegryp en hulle na die owerheid toe op die stadsplein gesleep. Hulle het hulle voor die stadsbestuur gebring en gesê: “Hierdie mense is Jode wat moeilikheid maak in ons stad. Hulle wil vir ons gebruike leer wat ons as Romeine nie kan aanvaar of navolg nie.” Die skare het ook teen hulle gekant geraak. Die stadsbestuur het toe hulle klere van hulle laat afskeur en beveel dat hulle lyfstraf moet kry. Nadat hulle baie ge-slaan is, is hulle in die tronk gegooi, en die bewaarder het opdrag gekry om hulle streng te bewaak. Op hierdie bevel het hy hulle in die binneste sel op-gesluit en hulle voete in die houtblok vasgeklem. Teen middernag was Paulus en Silas besig om te bid en tot lof van God te sing. Die ander gevangenes het na hulle geluister. Skielik kom daar 'n groot aardbewing wat die fondamente van die tronk geskud het. Al die deure van die tronk het onmiddellik oopgegaan, en al die gevangenes se boeie het losgeraak. Die bewaarder het wakker geskrik, en toe hy die deure van die tronk sien oopstaan, het hy sy swaard uitgetrek om homself om die lewe te bring, want hy het gedink die gevangenes het ontsnap. Maar Paulus het baie hard vir hom geskreeu: “Moenie jouself doodmaak nie! Ons is nog almal hier.” Toe het die bewaarder 'n lig gevra, die sel ingestorm en bewend voor Paulus en Silas neergeval. Hy het hulle buitekant toe gevat en gevra: “Menere, wat moet ek doen om gered te word?” Hulle antwoord hom: “Glo in die Here Jesus, en jy sal gered word, jy en jou huisgesin.” Hulle het toe die woord van die Here aan hom en aan al die mense in sy huis verkondig. Op daardie uur van die nag het hy vir Paulus en Silas geneem en hulle wonde gewas. Hy en al sy mense is daar en dan gedoop. Toe bring hy hulle na sy huis toe en sit vir hulle 'n ete voor. Hy en sy hele huisgesin was vol blydskap omdat hulle nou in God geglo het. Die volgende môre het die stadsbestuur polisie gestuur met die boodskap: “Laat daardie mense los.” Die bewaarder het toe die boodskap aan Paulus oorgedra en gesê: “Die stadsbestuur het laat weet dat julle losgelaat moet word. Julle kan nou gaan, en voorspoed op julle reis!” Maar Paulus sê vir die polisie: “Ons is sonder verhoor in die openbaar geslaan en in die tronk gestop, ons wat Romeinse burgers is. En nou wil hulle ons stilletjies hier wegkry. O nee! Laat hulle self kom en ons uitlei.” Die polisie het dit toe vir die stadsbestuur gaan vertel. Dié het groot geskrik toe hulle hoor dit is Romeinse burgers. Hulle het gegaan en om verskoning gevra, hulle uit die tronk uitgelei en hulle versoek om die stad te verlaat. Nadat hulle uit die tronk gekom het, is hulle na Lidia se huis toe, waar hulle die gelowiges gesien en bemoedig het. Daarna het Paulus-hulle vertrek. === Tessalonika[[Voetspore van paulus#sdfootnote6sym|⁶]] (Hand. 17:1 ev) === Paulus-hulle het deur Amfipolis en Apollonië na Tessalonika toe gereis, waar daar 'n Joodse sinagoge was. Soos dit Paulus se gewoonte was, het hy daarheen gegaan en op drie sabbatdae na mekaar uit die Skrif met die Jode geredeneer. Hy het die Skrif uitgelê en daaruit aangetoon dat die Christus moes ly en uit die dood moes opstaan. “Hierdie Jesus wat ek aan julle ver-kondig,” het hy gesê, “Hý is die Christus.” Party van die Jode het oortuig geraak en by Paulus en Silas aangesluit. 'n Groot aantal godvresende Grieke en 'n aansienlike getal vooraanstaande vroue het ook nog bygekom. Maar die Jode was hieroor afgunstig en het met die hulp van 'n klomp nikswerd leeglêers 'n betoging op tou gesit wat die stad in oproer gebring het. Hulle het na Jason se huis toe opgeruk en wou vir Paulus en Silas hê om hulle voor die volk te bring. Toe die Jode hulle nie kry nie, sleep hulle vir Jason en 'n paar ander gelowiges na die stadsbestuur toe en skreeu: “Dit is die mense wat die hele wêreld in beroering bring. Hulle is nou hier in ons stad, en Jason het vir hulle huisvesting gegee. Hulle handel almal in stryd met die keiser se wette en sê dat daar 'n ander koning is, Jesus!” Die mense en die stadsbestuur was ontsteld toe hulle dit hoor, maar nadat hulle van Jason en die ander gelowiges die nodige waarborg gekry het, is hulle losgelaat. === Berea (Hand. 17:10 ev) === Sodra dit donker was, het die gelowiges vir Paulus en Silas na Berea toe gestuur. Daar aangekom, het hulle na die Joodse sinagoge toe gegaan. Die mense daar was ontvankliker as dié in Tessalonika. Hulle het met groot be-langstelling na die woord geluister en elke dag die Skrif ondersoek om te sien of dit is soos Paulus sê. Baie van die Jode het gelowig geword en ook heel-party van die Grieke, mans sowel as vooraanstaande vroue. Toe die Jode in Tessalonika egter hoor dat Paulus die woord van God ook in Berea ver-kondig, het hulle ook dáár oproer gaan stook en die mense opge-sweep. Die gelowiges het dadelik vir Paulus na die kus toe laat wegbring, maar Silas en Timoteus het daar agtergebly. === Atene[[Voetspore van paulus#sdfootnote7sym|⁷]] (Hand. 17:16 ev) === Die mense wat vir Paulus begelei het, het hom tot by Atene gebring en toe teruggegaan met die opdrag van Paulus aan Silas en Timoteus om so gou as moontlik na hom toe te kom. Terwyl Paulus in Atene vir Silas en Timoteus wag, het hy baie verontwaardig geword toe hy sien hoe vol afgodsbeelde die stad is. Hy het in die sinagoge met die Jode en die godvresendes geredeneer en elke dag op die stadsplein met die verbygangers gepraat. 'n Paar wysgere, Epikureërs en Stoïsyne, het met hom gestry. Party het gesê: “Wat sou hierdie praatjiesmaker tog wil sê?” Ander het gesê: “Dit lyk of hy 'n boodskapper van vreemde gode is.” Dit was omdat Paulus die evangelie van Jesus en sy opstanding verkondig het. Hulle het hom na die Areopagus toe geneem en gesê: “Kan ons te wete kom wat hierdie nuwe leer is wat jy verkondig? Party van die dinge wat jy sê, klink vir ons vreemd, en ons wil graag weet wat dit beteken.” Die Ateners in die algemeen en die uitlanders wat daar gewoon het, het hulle tyd aan niks anders bestee as om iets nuuts te sê of te hoor nie. Paulus het toe in die middel van die Areopagus gaan staan en gesê: “Ateners, ek sien dat julle in alle opsigte baie godsdienstig is. Terwyl ek deur julle stad geloop en kyk het na die plekke waar julle aanbid, het ek ook 'n altaar gekry waarop geskrywe staan: ‘Aan 'n onbekende god.’ “Nou ja, wat julle aanbid sonder om daarvan kennis te hê, verkondig ek aan julle. God, wat die wêreld met alles wat daarin is, gemaak het, Hý is die Here van hemel en aarde, en Hy woon nie in tempels wat deur mense gemaak is nie. Hy het ook nie nodig dat mense Hom versorg nie. Inteendeel, dit is Hy wat aan almal lewe en asem en alles gee. Uit een mens het Hy al die nasies gemaak. Hy het hulle gemaak om oor die hele aarde te woon. Hy het bepaal hoe lank hulle sal bestaan en waar hulle sal woon. God het hulle gemaak om Hom te soek, al sou hulle ook moes rondtas om Hom te vind. Hy is nie ver van enigeen van ons af nie, want deur Hom lewe ons, beweeg ons en bestaan ons. Of soos party van julle digters ook gesê het: ‘Ons stam ook van Hom af.[[Voetspore van paulus#sdfootnote8sym|⁸]]’ Aangesien ons dan self van God afstam, moet ons nie dink dat die Godheid aan beelde van goud, silwer of klip gelyk is nie. Dit is bloot skeppinge van menslike vaardigheid en verbeelding. “God het die tye van onkunde oorge-sien, maar nou roep Hy al die mense oral op om hulle te bekeer, want Hy het 'n dag bepaal waarop Hy regverdig oor die wêreld gaan oordeel deur 'n Man wat Hy uitgekies het. As bewys daarvan vir almal, het Hy Hom uit die dood laat opstaan.” Toe hulle van die opstanding uit die dood hoor, het party hom uitgelag, maar party het gesê: “Ons sal jou weer hieroor wil hoor.” 'n Paar mense het egter gelowig geword en by hom aangesluit. Onder hulle was daar Dionisius, 'n lid van die Areopagus, en 'n vrou met die naam Damaris en nog ander saam met hulle. === Korinte[[Voetspore van paulus#sdfootnote9sym|⁹]] (Hand. 18:1 ev) === Hierna het Paulus Atene verlaat en na Korinte toe gegaan. Daar het hy vir Akwila, 'n Jood wat in Pontus gebore is, ontmoet. Hy het kort tevore saam met sy vrou, Priscilla, uit Italië daar aangekom, nadat keiser Claudius beveel het dat al die Jode Rome moet verlaat. Paulus het hulle gaan opsoek, en omdat hulle net soos hy tentmakers van beroep was, het hy by hulle ingetrek en saam met hulle gewerk. Maar elke sabbatdag het hy in die sinagoge met die mense geredeneer en Jode en Grieke probeer oortuig. Nadat Silas en Timoteus van Masedonië af gekom het, het Paulus al sy tyd bestee aan die prediking om die Jode daarvan te oortuig dat Jesus die Christus is. Maar toe hulle hulle aanhou verset en hom beledig, het hy die stof van sy klere afgeskud en vir hulle gesê: “As julle verlore gaan, is dit julle eie skuld. Ek aanvaar nie die verantwoordelikheid daarvoor nie. Van nou af gaan werk ek onder mense wat nie Jode is nie.” Toe het hy die sinagoge verlaat en na die huis toe gegaan van 'n godvresende man met die naam Titius Justus. Sy huis was net langs die sinagoge. Krispus, die hoof van die sinagoge, en sy hele huisgesin het tot geloof in die Here gekom. Ook baie ander mense in Korinte wat die boodskap gehoor het, het gelowig geword en is gedoop. Een nag het die Here in 'n gesig vir Paulus gesê: “Moenie bang wees nie; hou aan met preek en moenie stilbly nie, want Ek is by jou. Niemand sal jou aanval of jou kwaad aandoen nie, want in hierdie stad behoort baie mense aan My.” Paulus het 'n jaar en ses maande lank daar gebly en die mense onderrig in die woord van God. Nadat Gallio goewerneur van Agaje geword het, het die Jode egter soos een man teen Paulus in opstand gekom en hom voor die hof gebring. “Hierdie man,” het hulle gesê, “probeer die mense oorhaal om God op 'n manier te vereer wat in stryd is met ons wet.” Paulus wou praat, maar toe sê Gallio vir die Jode: “As dit oor 'n onreg of 'n ernstige misdaad gegaan het, was dit my plig om geduldig na julle Jode te luister. Maar aangesien dit 'n geredekawel is oor woorde en name en julle eie wet, moet julle self daaroor beslis. In sulke sake wil ek nie regter wees nie.” Hulle het toe almal vir Sostenes, die hoof van die sinagoge, gegryp en hom net daar voor die regbank aangerand. Gallio het hom egter niks daaraan gesteur nie. === Efese[[Voetspore van paulus#sdfootnote10sym|¹⁰]] === Nadat Paulus nog 'n tyd lank daar by die gelowiges in Korinte gebly het, het hy van hulle afskeid geneem en saam met Priscilla en Akwila na Sirië toe vertrek. Voordat hy in Kenchreë aan boord gegaan het, het hy sy hare laat afsny, omdat 'n gelofte wat hy afgelê het, vervul was. By hulle aankoms in Efese het Paulus sy reisgenote verlaat en in die sinagoge ingegaan, waar hy met die Jode geredeneer het. Hy het van hulle afskeid geneem en gesê: “As God wil, kom ek na julle toe terug.” === Jerusalem en Terug na Antiogie === Hy het van Efese af weggegaan en in Sesarea aangekom. Daarvandaan het hy Jerusalem toe gegaan en die gemeente gegroet, en toe na Antiogië toe vertrek, waar hy 'n tyd lank gebly het. == Derde Sendingreis == Daarna het hy weer vertrek en deur die landstreek van Galasië en Frigië[[Voetspore van paulus#sdfootnote11sym|¹¹]] gereis. Oral het hy die gelowiges geestelik versterk. == Paulus besoek die volgende plekke: == Efese (Hand. 19:1 ev) Masedonie en Griekeland (Hand. 20:1-6); Troas (Hand. 20:7-12;) Milete (Hand. 20:13-38). === Efese (Hand. 19:1 ev) === Paulus het deur die binneland gereis en in Efese gekom. Daar het hy 'n groepie gelowiges gekry vir wie hy gevra het: “Het julle die Heilige Gees ontvang toe julle gelowig geword het?” “Ons het nog nie eens gehoor of die Heilige Gees al gekom het nie,” het hulle geantwoord. “Watter soort doop het julle dan ontvang?” vra hy toe. “Die doop van Johannes,” antwoord hulle. Daarop sê Paulus: “Johannes het die mense gedoop as hulle hulle bekeer het. Maar hy het vir die volk gesê dat hulle in die Een moet glo wat ná hom kom, dit is in Jesus.” Toe hulle dit hoor, het hulle hulle in die Naam van die Here Jesus laat doop. Paulus het hulle ook die hande opgelê. Toe het die Heilige Gees op hulle gekom, en hulle het ongewone tale of klanke gebruik, en hulle het geprofeteer. Hulle was altesaam omtrent twaalf. Paulus het drie maande lank met vrymoedigheid in die sinagoge geredeneer oor die koninkryk van God en die mense daarvan probeer oortuig. Maar party was koppig en wou hulle nie laat oortuig nie. Hulle het ook in die openbaar die leer van die Here belaglik probeer maak. Toe het Paulus hulle verlaat en die gelowiges afsonderlik geneem en daagliks in die saal van Tirannus besprekings gehou. Dit het twee jaar lank so aangehou, sodat al die inwoners van die provinsie Asië, Jode sowel as Grieke, die woord van die Here gehoor het. God het deur Paulus wonderbaarlike dinge gedoen. Selfs doeke of voorskote wat aan sy lyf geraak het, is op siekes gesit en dan het hulle siektes verdwyn; en die bose geeste het uit hulle uitgegaan. Party Jode wat rondgegaan het om bose geeste te besweer, het dit ook gewaag om die Naam van die Here Jesus daarvoor te gebruik. Hulle het gesê: “Ek besweer julle in die Naam van dié Jesus wat deur Paulus verkondig word.” Dit was die sewe seuns van 'n Joodse priesterhoof, Skeva, wat dit gedoen het. Maar een van die bose geeste het vir hulle gesê: “Jesus ken ek, en van Paulus weet ek, maar julle, wie is julle?” Die man met die bose gees spring toe onder hulle in en oorweldig hulle. Hy was te sterk vir hulle, sodat hulle kaal en stukkend geslaan uit daardie huis gevlug het. Al die Jode en Grieke wat in Efese gewoon het, het daarvan te hore gekom. Vrees het hulle almal oorval, en die Naam van die Here Jesus is geprys. Baie van die mense wat gelowig geword het, het ook gekom en al hulle towerpraktyke openlik bely en bekend gemaak. Heelparty van die mense wat toorkunste beoefen het, het hulle boeke gebring en voor almal verbrand. Hulle het die waarde daarvan bereken en gevind dat dit vyftig duisend silwermuntstukke werd was. So het die woord van die Here sy krag getoon en al hoe verder versprei. Na hierdie gebeurtenisse het Paulus besluit om deur Masedonië en Agaje te reis en na Jerusalem toe te gaan. “Nadat ek daar was,” het hy gesê, “moet ek Rome ook besoek.” Hy het twee van sy helpers, Timoteus en Erastus, vooruit gestuur Masedonië toe, maar self nog 'n tyd lank in die provinsie Asië agtergebly. Juis toe het daar 'n groot opskudding ontstaan oor die leer van die Here. 'n Silwersmid met die naam Demetrius het silwerbeelde van die tempel van Artemis gemaak en vir die vakmanne 'n goeie verdienste verskaf. Hy roep hulle en ander mense wat soortgelyke werk doen, toe bymekaar en sê vir hulle: “Mense, julle weet dat ons voorspoed van hierdie werk afhang. Julle sien en hoor self dat hierdie Paulus daarin geslaag het om nie net in Efese vir hom 'n groot aanhang te kry nie, maar ook in byna die hele provinsie Asië. Hy sê dat goed wat met die hand gemaak word, nie gode is nie. Ons bedryf staan in gevaar om 'n slegte naam te kry. En nie net dit nie. Die gevaar is ook dat die tempel van die groot godin Artemis sy betekenis sal verloor en dat sy van haar grootheid berowe sal word, hierdie godin wat in die hele provinsie Asië en oor die hele wêreld vereer word.” By die aanhoor hiervan het hulle woedend geword en geskreeu: “Groot is Artemis van die Efesiërs!” Die oproer het oor die hele stad uitgebrei. Soos een man het die mense na die amfiteater toe gestorm. Hulle het vir Gaius en Aristargos, twee Masedoniërs wat saam met Paulus gereis het, gegryp en saamgesleep. Paulus wou self met die skare gaan praat, maar die gelowiges wou hom dit nie toelaat nie. Ook het party van die hoë amptenare van die provinsie Asië wat goedgesind was teenoor Paulus, vir hom 'n boodskap gestuur om hom te waarsku om nie na die amfiteater toe te gaan nie. Almal het deurmekaar geskreeu, en die hele vergadering was in die war. Die meeste mense het nie geweet hoekom hulle daar bymekaar was nie. Toe die Jode vir Aleksander vorentoe stoot, het party van die mense vir hom gesê wat aan die gang is. Hy het met sy hand gewys dat hy iets vir die volk wil sê. Maar toe hulle merk dat hy 'n Jood is, het hulle almal byna twee uur lank uit een mond aangehou skreeu: “Groot is Artemis van die Efesiërs!” Uiteindelik het die stadsklerk daarin geslaag om die skare tot bedaring te bring. “Efesiërs,” het hy gesê, “watter mens weet nou nie dat die stad van die Efesiërs die beskermer is van die tempel van die groot Artemis en van haar beeld wat uit die hemel geval het nie? Niemand kan dit betwis nie. Bedaar dus en moenie iets oorhaastigs doen nie. Julle het hierdie mans hierheen gebring alhoewel hulle nie die tempel berowe of ons godin belaster het nie. Die hofsittings word gehou, en daar is regters. As Demetrius en sy vakmanne 'n klag teen iemand het, laat hulle mekaar daar gaan aankla. En as julle verder wil gaan, moet die saak op 'n wettige volksvergadering behandel word, want ons loop gevaar om van opstand aangekla te word oor die dinge wat vandag hier gebeur het. Daar is geen rede vir hierdie oploop nie, en ons sal dit nie kan verantwoord nie.” Deur dit te sê, het hy die byeenkoms uitmekaar laat gaan. === Masedonie en Griekeland (Hand. 20:1-6) === Paulus was van plan om: # Efese te verlaat; # In Troas gaan preek; # Titus in Troas te ontmoet en terugvoer oor Korinte te kry; # om voort te gaan met die insammeling van fondse vir Judea. Nadat die oproer bedaar het, het Paulus die gelowiges bymekaargeroep en hulle moed ingepraat. Daarna het hy hulle gegroet en Masedonië toe vertrek. Op sy reis deur daardie gebiede het hy die gelowiges telkens met sy prediking bemoedig. Hy kom toe in Griekeland aan, waar hy drie maande gebly het. Toe hy op vertrek gestaan het Sirië toe, het hy van 'n Joodse komplot teen hom te hore gekom en besluit om deur Masedonië terug te gaan. Pirrus se seun Sopater van Berea het saam met Paulus gereis, en ook Aristargos en Sekundus, albei van Tessalonika, Gaius van Derbe, en Timoteus, asook Tigikus en Trofimus, albei van die provinsie Asië. Hulle het vooruitgegaan en in Troas vir ons gewag. === Troas (Hand. 20:7-12) === Na die fees van die ongesuurde brood het ons van Filippi af met 'n skip vertrek en vyf dae later by hulle in Troas aangekom. Daar het ons sewe dae gebly. Ons het die Sondag bymekaargekom vir die gemeenskaplike maaltyd. Paulus het die gelowiges toegespreek, en aangesien hy die volgende dag sou vertrek, het hy tot middernag aangehou. Daar was heelwat lampe in die bovertrek waar ons bymekaar was. 'n Jongman met die naam Eutigus het op die vensterbank gesit. Hoe langer Paulus gepraat het, hoe vaker het Eutigus geword. Hy het naderhand vas aan die slaap geraak en uit die derde verdieping tot op die grond geval. Toe hulle hom optel, was hy dood. Paulus het ondertoe gegaan, hom oor Eutigus uitgestrek en hom teen hom vasge-druk en gesê: “Moet julle nie ontstel nie. Hy lewe!” Paulus het weer boontoe gegaan, brood gebreek en geëet. Hy het nog lank met hulle gepraat, tot dag-breek, en daarna vertrek. Die mense het toe die seun lewend weggebring huis toe. Hulle was buitengewoon bemoedig deur alles. === Reis vanaf Troas na Milete (Hand. 20:13-16) === Paulus se geselskap[[Voetspore van paulus#sdfootnote12sym|¹²]] het vooruit per skip na Assus[[Voetspore van paulus#sdfootnote13sym|¹³]] toe vertrek, waar hulle vir Paulus aan boord sou neem. Dit was sy opdrag, omdat hy self oor land daarheen wou gaan. Toe hy hulle in Assus kry, het hulle hom aan boord geneem en na Mitilene[[Voetspore van paulus#sdfootnote14sym|¹⁴]] toe gevaar. Daarvandaan het hulle die volgende dag verder gevaar en tot regoor Chios[[Voetspore van paulus#sdfootnote15sym|¹⁵]] gekom. Die dag daarna het hulle Samos[[Voetspore van paulus#sdfootnote16sym|¹⁶]] bereik en nog 'n dag later Milete[[Voetspore van paulus#sdfootnote17sym|¹⁷]]. Paulus het besluit om by Efese verby te vaar, sodat hy nie tyd in die provinsie Asië sou verloor nie, want hy was haastig om, as dit kon, op pinksterdag[[Voetspore van paulus#sdfootnote18sym|¹⁸]] in Jerusalem te wees. === Milete (Hand. 20:7-38) === Van Milete af het Paulus 'n boodskap na Efese toe gestuur om die ouderlinge van die gemeente te laat roep. Toe hulle by hom kom, sê hy vir hulle: “Julle weet hoe ek die hele tyd, van die eerste dag af dat ek in die provinsie Asië gekom het, onder julle geleef het; hoe ek die Here in alle nederigheid gedien het te midde van droefheid weens die vervolginge wat ek deur die komplotte van die Jode moes verduur. Julle weet dat ek niks teruggehou het wat vir julle voordelig kon wees nie, toe ek by julle in die openbaar gepreek en julle in julle huise onderrig het. Ek het sowel die Jode as die Grieke ernstig vermaan om hulle tot God te bekeer en in ons Here Jesus te glo. “En nou gaan ek Jerusalem toe, daartoe gedring deur die Gees. Wat dáár met my sal gebeur, weet ek nie. Ek weet dat die Heilige Gees my in elke stad verseker dat gevangenskap en vervolging op my wag. Maar al is my lewe vir my kosbaar, reken ek dit van geen belang nie as ek maar net my lewenstaak kan voltooi en die dienswerk wat ek van die Here Jesus gekry het, kan klaar maak: dit is om die evangelie van God se genade te verkondig. “Ek het onder julle almal rondgegaan en die koninkryk van God verkondig, maar nou weet ek dat julle my nie weer sal sien nie. Daarom verklaar ek vandag dat dit nie my skuld is as enigeen van julle verlore gaan nie, want ek het nie nagelaat om die heilsplan van God in sy volle omvang aan julle te verkondig nie. Pas julle self op en die hele kudde wat die Heilige Gees onder julle sorg gestel het. Soos wagters 'n kudde versorg, so moet julle die gemeente van God versorg wat Hy vir Hom verkry het deur die bloed van sy eie Seun. Ek weet dat daar ná my vertrek wrede wolwe onder julle sal indring, en hulle sal die kudde nie ontsien nie. Ja, uit julle eie geledere sal daar mense na vore kom wat met leuens die gelowiges agter hulle aan sal probeer verlei. Wees waaksaam. Onthou dat ek elkeen van julle drie jaar lank onderrig het, aanhoudend, dag en nag, baiekeer met trane. Maar nou vertrou ek julle aan God toe en aan die woord van sy genade. Die woord is magtig om julle op te bou en julle in die seëninge te laat deel wat Hy aan al die gelowiges as erfdeel belowe het. “Ek het niemand se geld of klere begeer nie. Julle weet self dat ek vir myself en vir die mense wat saam met my was, gesorg het deur met hierdie twee hande van my te werk. Deur my voorbeeld het ek in elke opsig vir julle gewys dat ons hard moet werk sodat ons die armes kan help. Onthou die woorde van die Here Jesus. Hy het self gesê: Om te gee, maak 'n mens gelukkiger as om te ontvang.” Nadat Paulus dit gesê het, het hy saam met hulle almal gekniel en gebid. Almal het baie gehuil en hom omhels en gesoen. Hulle was veral hartseer omdat hy gesê het dat hulle hom nie weer sou sien nie. Daarna is hulle saam met hom na die skip toe. == Paulus-Hulle Reis na Jerusalem (Hand. 21:1-16) == Nadat Paulus-hulle swaar van die ouderlinge afskeid geneem het, het Paulus-hulle aan boord gegaan. Hulle het reguit koers gehou en by die eiland Kos aangekom. Die volgende dag het hulle Rodos'''[[Voetspore van paulus#sdfootnote19sym|¹⁹]]''' bereik en daarvan-daan by Patara'''[[Voetspore van paulus#sdfootnote20sym|²⁰]]''' aangekom. Daar het hulle 'n skip gekry wat na Fenisië toe sou vaar, en hulle het aan boord gegaan en weggevaar. Hulle het Siprus in sig gekry en is aan die suidekant daarvan verby Sirië toe. In Tirus, waar die skip sy vrag moes aflaai, het hulle afgeklim. Hulle het die gelowiges daar opgesoek en sewe dae by hulle gebly. Deur die Gees gelei, het hulle vir Paulus gesê om nie Jerusalem toe te gaan nie. Maar toe die sewe dae verby was, het hull verder gereis, en hulle is almal met hulle vrouens en kinders saam met hulle tot buitekant die stad. Hulle het op die strand gekniel en gebid en van mekaar afskeid geneem. Daarna het hulle aan boord gegaan, en hulle het omgedraai huis toe. Van Tirus af het hulle die seereis voortgesit na Ptolemaïs[[Voetspore van paulus#sdfootnote21sym|²¹]] toe. Daar het hulle die gelowiges gegroet en 'n dag by hulle gebly. Die volgende dag het hulle vertrek en in Sesarea aangekom. Hulle het die evangelis Filippus, een van die sewe, opgesoek en by hom tuis gegaan. Hy het vier ongetroude dogters gehad wat die gawe besit het om te profeteer. Nadat hulle reeds 'n hele paar dae daar was, het daar 'n profeet met die naam Agabus van Judea af aangekom. Hy het na hulle toe gekom, Paulus se gordel gevat, sy eie hande en voete daarmee vasgebind en gesê: “So sê die Heilige Gees: Die Jode sal in Jerusalem die eienaar van hierdie gordel net so vasbind en hom aan die heidene uitlewer.” Toe hulle dit hoor, het hulle en die mense daar vir Paulus gesmeek om nie Jerusalem toe te gaan nie. Toe antwoord Paulus: “Waarom wil julle my hart sag maak met julle trane? Ter wille van die Naam van die Here Jesus is ek bereid om in Jerusalem nie net gevange geneem te word nie, maar selfs ook te sterwe.” Toe ons hom nie kon oorreed nie, het ons daarin berus en gesê: “Laat die wil van die Here geskied.” Na 'n paar dae het hulle, hul voorbereidings afgehandel en na Jerusalem toe vertrek. Party van die gelowiges het van Sesarea af saam met hulle gegaan. Hulle het hulle by Mnason gebring, wat oorspronklik van Siprus afkomstig was en wat van vroeg af reeds 'n gelowige was. By hom sou hulle tuis gaan. == Paulus Besoek Jacobus (Hand. 21:17-26) == By Paulus-hulle se aankoms in Jerusalem het die broers hulle hartlik ontvang. Die volgende dag het hulle saam met Paulus na Jakobus toe gegaan. Al die ouderlinge was daar teenwoordig. Paulus het hulle gegroet en in besonderhede vertel wat God deur sy diens onder die heidene gedoen het. Toe hulle dit hoor, het hulle God geprys en vir Paulus gesê: “Jy sien, broer, hier is duisende Jode wat gelowig geword het, maar almal onderhou die wet van Moses nog stiptelik. Hulle het gehoor dat jy al die Jode wat onder die heidene woon, leer om van die wet van Moses af te sien. Jy sou hulle geleer het om nie meer hulle kinders te laat besny nie en om nie die Joodse ge-bruike te onderhou nie. “Wat moet ons nou doen? Hulle sal beslis te hore kom dat jy hier is. Maak nou soos ons vir jou sê. Hier by ons is daar vier mans wat 'n gelofte afgelê het. Neem hulle saam met jou vir die reinigingshandeling en betaal die koste daarvan, sodat hulle hulle hare kan laat afsny. Dan sal almal weet dat nie een van die gerugte wat oor jou versprei word, waar is nie, maar dat jy self die wet onderhou. Ons het tog al vir die gelowiges wat vroeër heidene was, laat weet van ons besluit dat hulle nie vleis wat aan 'n afgod geoffer is, en bloed en 'n dier wat verwurg is, moet eet nie, en dat hulle onsedelikheid moet vermy.” Die volgende dag het Paulus die manne geneem en die reinigingshandeling saam met hulle verrig. Hy het tempel toe gegaan en kennis gegee op watter dag die reiniging verby sou wees, wanneer die offer vir elkeen van hulle gebring sou word. == Paulus word by die Tempel Gevange Geneem (Hand. 21:27-40) == Toe die sewe dae van die reiniging byna om was, het Jode van die provinsie Asië vir Paulus by die tempel gesien. Hulle het die hele skare aangehits en vir Paulus gegryp. “Israeliete, kom help!” het hulle geskreeu. “Hier is die man wat ons volk, die wet van Moses en die tempel oral aanval. Nou het hy boonop nog Grieke in die tempel ingebring en hierdie heilige plek ontheilig.” Hulle het dit gesê omdat hulle vantevore vir Trofimus van Efese saam met Paulus in die stad gesien het en gedink het dat Paulus hom in die tempel in geneem het. Die hele stad het in beroering gekom. Die mense het saamge-drom, vir Paulus gegryp en hom uit die tempel uitgesleep. Die deure is dadelik agter hulle toegesluit. Die mense wou hom net doodmaak. 'n Bood-skap is toe na die kommandant van die Romeinse garnisoen[[Voetspore van paulus#sdfootnote22sym|²²]] toe gestuur dat die hele Jerusalem in oproer is. Hy het onmiddellik met soldate en offisiere na die oproer toe gehardloop. Toe die skare die kommandant en sy soldate sien, het hulle opgehou om vir Paulus te slaan. Die kommandant het na Paulus toe gegaan, hom gevange geneem en beveel dat hy met twee kettings geboei moet word. Daarna het hy probeer vasstel wie die man is en wat hy gedoen het. Die skare het so deur-mekaar geskreeu dat hy in die lawaai nie kon uitvind wat presies aan die gang is nie. Hy het toe beveel dat Paulus na die kaserne toe gevat moet word. By die trap van die kaserne het die gepeupel so saamgedrom dat die soldate Paulus moes dra, want al die mense het agterna geloop en geskreeu: “Weg met hom!” == Paulus Verdedig Homself (Hand. 21:37-40) == Net voor hulle Paulus die kaserne wou inbring, sê hy vir die kommandant: “Mag ek u iets vra?” Daarop sê die kommandant: “Ken jy Grieks? Dan is jy nie die Egiptenaar wat 'n rukkie gelede in opstand gekom en met vier duisend terroriste die woestyn in getrek het nie?” Daarop antwoord Paulus hom: “Ek is 'n Jood van Tarsus in Silisië, 'n burger van 'n belangrike stad. Laat my asseblief toe om die volk toe te spreek.” Die kommandant het ingewillig, en Paulus het op die trap gaan staan en met sy hand vir die mense gewys om stil te bly. Toe dit baie stil geword het, het hy hulle in Hebreeus toegespreek. == Paulus Vertel van Sy Bekering (Hand. 22:1-21) == “Broers en vaders, luister na wat ek nou tot my verdediging vir julle wil sê.” Toe hulle hoor dat hy Hebreeus praat, het hulle nog stiller geword. Hy gaan toe voort: “Ek is 'n Jood wat in Tarsus in Silisië gebore is, maar ek het hier in Jerusalem grootgeword. As leerling van Gamaliël is ek volgens die streng opvatting van die wet van die voorvaders opgevoed, en ek was net so 'n kampvegter vir God soos julle almal vandag is. Ek wou die mense wat die leer van Christus volg, totaal uitroei. Mans sowel as vrouens het ek gevange geneem en in tronke laat stop. Dit kan die hoëpriester[[Voetspore van paulus#sdfootnote23sym|²³]] en die hele Joodse Raad bevestig. Van hulle het ek selfs bekendstellingsbriewe aan die Joodse broers in Damaskus gekry om ook daar hierdie mense in hegtenis te gaan neem en Jerusalem toe te bring om gestraf te word. “Terwyl ek op reis was en naby Damaskus gekom het, het daar teen die middag skielik 'n sterk lig uit die hemel op my gestraal. Ek het op die grond neergeval en 'n stem vir my hoor sê: ‘Saul, Saul, waarom vervolg jy My?’ ‘Wie is U, Here?’ het ek gevra. ‘Ek is Jesus van Nasaret,’ het Hy my geantwoord. ‘Dit is vir My wat jy vervolg.’ “Die mense wat saam met my was, het wel die lig gesien, maar nie die stem verstaan van Hom wat met my gepraat het nie. Toe vra ek: ‘Wat moet ek doen, Here?’ Die Here sê toe vir my: ‘Staan op en gaan na Damaskus toe. Dáár sal alles vir jou gesê word wat God bepaal het dat jy moet doen.’ “Die skerp lig het my blind gemaak, en my reisgenote moes my aan die hand lei. So het ek in Damaskus aangekom. 'n Sekere Ananias, 'n man wat getrou volgens die wet van Moses gelewe het en by al die Jode in die stad hoog aangeskrewe was, het na my toe gekom. Hy het by my kom staan en gesê: ‘Saul, broer, jy kan weer sien!’ En dadelik kon ek hom sien. Toe sê hy: ‘Die God van ons voorvaders het jou uitgekies om sy wil te ken, die Regverdige te sien en sy stem te hoor, want jy sal vir alle mense sy getuie wees van wat jy gesien en gehoor het. En nou, waarom nog wag? Kom, laat jou doop en jou sondes afwas nadat jy sy Naam aangeroep het.’ “Ek het na Jerusalem toe teruggegaan, en terwyl ek by die tempel besig was om te bid, het ek in geesvervoering geraak en die Here gesien wat vir my gesê het: ‘Maak gou en gaan dadelik uit Jerusalem weg. Die mense hier sal nie aanvaar wat jy oor My getuig nie.’ Toe het ek gesê: ‘Ja, Here, hulle weet dat ek die man is wat oral in die sinagoges die mense wat in U glo, laat vang en laat slaan het. En toe Stefanus, u getuie, se bloed vergiet is, het ek self daarby gestaan. Ek het dit goedgekeur en sy moordenaars se klere opgepas.’ Toe het die Here vir my gesê: ‘Jy moet hiervandaan weggaan, want Ek wil jou ver weg stuur, na die heidene toe.’ ” == Paulus en die Romeinse Kommandant (Hand. 22:22-30) == Meer as dit wou die skare nie hoor nie, en hulle het begin skreeu: “Weg met hom! So 'n man behoort nie te bly lewe nie!” Die skare het geskreeu, hulle klere uitgepluk en stof in die lug opgegooi. Die kommandant het toe beveel dat Paulus in die kaserne ingebring moet word en dat hy gegesel moet word om vas te stel hoekom die skare hom so uitgejou het. Hulle het hom alreeds vir die geseling vasgebind gehad toe Paulus vir die kaptein wat daarby staan, vra: “Mag julle 'n Romeinse burger gesel, en boonop nog sonder verhoor?” Toe die kaptein dit hoor, gaan hy na die kommandant toe en sê: “Wat gaan u doen? Hierdie man is 'n Romeinse burger.” Die kommandant gaan vra toe vir Paulus: “Sê vir my, is jy 'n Romeinse burger?” “Ja,” antwoord Paulus. Toe sê die kommandant: “Ek het 'n groot som geld betaal om die burgerreg te verkry.” En Paulus sê: “Maar ek het dit deur geboorte gekry.” Die soldate wat vir Paulus moes gesel, het hom dadelik losgemaak, en selfs die kommandant het bang geword toe hy besef dat Paulus 'n Romeinse burger is en dat hy hom laat boei het. Omdat die kommandant presies te wete wou kom wat die Jode teen Paulus het, het hy die volgende dag bevel gegee dat die priesterhoofde en die hele Joodse Raad bymekaar moet kom. Hy het Paulus laat haal en voor hulle gebring. == Paulus Voor die Joodse Raad (Hand. 23:1-11) == Paulus het die lede van die Joodse Raad vierkantig in die oë gekyk en gesê: “Broers, ek het heeltemal 'n skoon gewete oor hoe ek tot vandag toe my lewe in diens van God gelei het.” Toe beveel die hoëpriester Ananias[[Voetspore van paulus#sdfootnote24sym|²⁴]] die mense wat by Paulus staan, om hom op sy mond te slaan. Daarop sê Paulus vir hom: “God sal jou slaan, jou skynheilige! Jy sit hier om my volgens ons wet te verhoor, maar in stryd met die wet beveel jy dat ek geslaan moet word.” Die mense wat by Paulus staan, sê toe vir hom: “Skel jy die hoëpriester van God uit?” Daarop antwoord hy: “Ek het nie geweet dat hy die hoëpriester is nie, broers. Dit ís soos daar geskrywe staan: Jy mag nie 'n leier van jou volk beledig nie. ” Paulus het geweet dat die Raad deels uit Sadduseërs en deels uit Fariseërs bestaan. Hy roep toe in die Raad uit: “Broers, ek is 'n Fariseër en ek kom uit 'n familie van Fariseërs. Dit is oor die verwagting dat die dooies weer sal opstaan dat ek verhoor word.” Toe hy dit sê, het daar rusie tussen die Fariseërs en die Sadduseërs ontstaan, en die vergadering het verdeeld geraak. Die Sadduseërs ontken dat daar 'n opstanding uit die dood is en dat daar engele en geeste bestaan, maar die Fariseërs aanvaar wel albei hierdie dinge. 'n Hewige woordewisseling het toe ontstaan. 'n Paar skrifgeleerdes van die party van die Fariseërs het opgespring, heftig beswaar gemaak en gesê: “Ons het niks teen hierdie man nie. Miskien het daar 'n gees of 'n engel met hom gepraat.” Die rusie het so hewig geword dat die kommandant bang was dat hulle Paulus uitmekaar sou skeur. Daarom het die kommandant sy soldate beveel om hom tussen hulle te gaan uithaal en terug te bring na die kaserne toe. Daardie nag het die Here by Paulus gestaan en vir hom gesê: “Hou moed! Hier in Jerusalem het jy vir My getuig. So moet jy dit in Rome ook nog doen.” == Die Komplot Teen Paulus (Hand. 23:12-22) == Die volgende dag het die Jode 'n komplot teen Paulus gesmee. Hulle het gesweer dat hulle nie sou eet of drink voordat hulle hom doodgemaak het nie. Daar was meer as veertig mense wat so saamgesweer het. Hulle het na die priesterhoofde en die familiehoofde toe gegaan en gesê: “Ons het 'n dure eed afgelê dat ons niks oor ons lippe sal neem voordat ons Paulus doodge-maak het nie. Julle moet nou namens die Joodse Raad die versoek aan die kommandant rig dat Paulus weer voor julle gebring moet word. Julle kan voorgee dat julle sy saak noukeuriger wil ondersoek. Ons is reg om hom op pad hierheen dood te maak.” Maar die seun van Paulus se suster het gehoor van die plan om hom voor te lê en kaserne toe gekom en dit vir Paulus gaan vertel. Toe laat Paulus een van die kapteins roep en sê vir hom: “Vat hierdie jongman asseblief na die kommandant toe, want hy het 'n boodskap vir hom.” Hy vat hom toe na die kommandant toe en sê: “Paulus, die gevangene, het my laat roep en my gevra om hierdie jongman na u toe te bring. Hy het iets om vir u te sê.” Die kommandant vat hom toe aan die hand, gaan met hom eenkant en vra vir hom: “Wat is dit wat jy my wil vertel?” Hy het geantwoord: “Die Jode het saamgesweer om u te vra om Paulus môre weer voor die Raad te bring, sogenaamd om sy saak noukeuriger te ondersoek. U moet hulle tog nie glo nie, want meer as veertig van hulle wil hom voorlê. Hulle het gesweer dat hulle nie sal eet of drink voordat hulle hom doodgemaak het nie. Hulle sit klaar en hulle wag nou net dat u hulle versoek moet toestaan.” Die kommandant sê toe vir hom: “Moet vir niemand sê dat jy dit vir my vertel het nie.” En hy het hom toe laat gaan. == Paulus word na Feliks Gestuur (Hand. 23:23-35) == Die kommandant het toe twee kapteins geroep en hulle beveel: “Maak twee honderd soldate, sewentig perderuiters en twee honderd spiesvegters[[Voetspore van paulus#sdfootnote25sym|²⁵]] gereed om teen nege-uur vanaand na Sesarea toe te vertrek. Sorg dat daar rydiere is, sodat Paulus veilig na Feliks, die goewerneur, oorgebring kan word.” Toe skrywe hy 'n brief met die volgende inhoud: “Van Claudius Lisias. “Aan die hooggeagte goewerneur Feliks. “Groete. “Die Jode het hierdie man gevang en hulle het op die punt gestaan om hom dood te maak toe ek met my soldate ingegryp en hom gered het, omdat ek te wete gekom het dat hy 'n Romeinse burger is. Omdat ek wou uitvind wat hulle beskuldiging teen hom is, het ek hom voor hulle Raad gebring. Dit blyk dat hulle hom aankla oor twispunte in verband met hulle wet, maar dat hy niks gedoen het wat die dood of tronkstraf verdien nie. Toe aan my meegedeel is dat daar 'n komplot teen die man gesmee is, het ek hom dadelik na u toe gestuur. Vir sy aanklaers het ek gesê om hulle klagte aan u voor te lê.” Die soldate het hulle opdrag uitgevoer en Paulus dwarsdeur die nag begelei tot in Antipatris[[Voetspore van paulus#sdfootnote26sym|²⁶]]. Die volgende dag het hulle die ruitery met Paulus verder laat gaan en self teruggekeer kaserne toe. Die ruitery het in Sesarea[[Voetspore van paulus#sdfootnote27sym|²⁷]] aangekom, die brief aan die goewerneur afgelewer en Paulus aan hom oorhandig. Hy het die brief gelees en vir Paulus gevra van watter provinsie hy afkomstig is. Toe hy hoor dat hy van Silisië af kom, het hy gesê: “Ek sal jou verhoor sodra jou aanklaers kom.” Daarna het hy beveel dat Paulus in die paleis van Herodes bewaak moet word. === Paulus voor Feliks (Hand. 24:1-23) === Vyf dae later het die hoëpriester Ananias saam met 'n paar van die familiehoofde en 'n advokaat, Tertullus, daar aangekom. Hulle het voor die goewerneur verskyn om hulle aanklag teen Paulus in te dien. Paulus is ingeroep, en Tertullus het met die aanklag voor Feliks begin: “U Edele, onder u lewe ons in rus en vrede, en deur u beleid het daar verbete-ringe vir hierdie volk ingetree. Dit erken ons altyd en oral met diep dank-baarheid. “Ek wil u nie onnodig vermoei nie. Ek versoek u om met u ken-merkende welwillendheid na 'n kort uiteensetting van ons saak te luister. “Ons beskou hierdie man as 'n gevaar vir die samelewing. Hy bring skeuring in die Joodse geledere dwarsdeur die wêreld. Hy is 'n leier van die dwaal-rigting van die Nasareners. Toe hy probeer het om selfs die tempel te ontheilig, het ons hom gevange geneem. As ú hom oor al hierdie dinge verhoor, kan u te wete kom waarom ons hom aankla.” Hiermee het die Jode saamgestem en hulle het bevestig dat dit so is. Op 'n teken van die goewerneur het Paulus begin praat: “Ek weet dat u al jare lank hierdie mense se regter is. Daarom verdedig ek my saak voor u met vertroue. “U kan self vasstel dat ek maar sowat twaalf dae gelede in Jerusalem aangekom het om daar te aanbid. Niemand het my in die tempel of in die sinagoges of êrens in die stad gekry dat ek met iemand gestry of die skare tot oproer aangehits het nie. Die beskuldigings wat hulle nou teen my inbring, kan hulle ook nie vir u bewys nie. “Dit erken ek wel voor u: Ek dien die God van my voorvaders volgens die leer van Christus wat hulle 'n dwaalrigting noem. Ek glo nog steeds alles wat in die wet en die profete geskrywe staan. Ek het my hoop op God gestel, en net soos hulle verwag ek dat alle mense, goeies en slegtes, uit die dood sal opstaan. Daarom doen ek ook my uiterste bes om altyd 'n skoon gewete voor God en die mense te hê. “Na baie jare het ek teruggekom om my mense met 'n geldelike bydrae te help en om aan God te offer. Toe ek met die offers besig was, het hulle my in die tempel gekry. Ek was klaar met die reinigingshandeling, en daar was nie 'n skare of 'n gedrang om my nie. Daar was net 'n paar Jode van die pro-vinsie Asië. Dit is eintlik hulle wat hier voor u moes gewees het om my aan te kla, as hulle iets teen my kan inbring. Of laat hierdie mense dan nou sê aan watter misdaad ek in my verhoor voor die Joodse Raad skuldig bevind is. Al wat ek daar vir hulle gesê het, was: Ek staan vandag hier voor julle tereg omdat ek aan die opstanding van die dooies glo.” Hier het Feliks, wat die besonderhede in verband met die leer van Christus taamlik goed geken het, die verhoor onderbreek. “Wanneer Lisias, die kommandant, kom, sal ek julle saak afhandel,” het hy gesê. Hy het die kaptein beveel om Paulus nog aan te hou, maar om hom minder streng te behandel en sy mense ook toe te laat om vir hom te sorg. === Paulus word Aangehou (Hand. 24:24-27) === Na 'n paar dae het Feliks en sy Joodse vrou, Drusilla, vir Paulus laat haal om meer van hom te hoor oor die geloof in Christus Jesus. Paulus het met hom gepraat oor 'n lewe in gehoorsaamheid aan God, oor selfbeheersing en oor die komende oordeel. Dit het Feliks laat bang word, en hy het gesê: “Dit is nou genoeg! Gaan maar terug, en as ek tyd het, sal ek jou weer laat roep.” Hy het die hele tyd ook gehoop Paulus sou hom omkoopgeld aanbied om los te kom. Daarom het hy hom so dikwels moontlik laat haal om met hom te praat. Twee jaar later is Feliks deur Porcius Festus opgevolg. En omdat Feliks die Jode 'n guns wou bewys, het hy Paulus as gevangene agtergelaat. === Paulus Beroep Hom op die Keiser (Hand. 225:1-12) === Drie dae na sy aankoms in die provinsie het Festus van Sesarea af Jerusalem toe gegaan. Die priesterhoofde en die leiers van die Jode het voor hom verskyn en 'n aanklag teen Paulus ingebring. Hulle het hom ernstig versoek om hulle 'n guns te bewys en Paulus na Jerusalem toe te laat haal. Hulle het dit gevra omdat hulle hom op pad daarheen in 'n hinderlaag wou doodmaak. Festus het egter geantwoord: “Paulus word in Sesarea aangehou, en ek is van plan om binnekort daarheen terug te gaan. Julle bekwaamste manne kan dan saam met my gaan en hom aankla as hy iets verkeerds gedoen het.” Hy het 'n dag of ag, hoogstens tien, daar deurgebring en toe na Sesarea toe teruggegaan. Die dag na sy aankoms daar het hy op die regbank gaan sit en beveel dat Paulus voor hom gebring moet word. Toe Paulus binnekom, het die Jode wat van Jerusalem af gekom het, om hom gaan staan en hom van 'n hele klomp ernstige dinge beskuldig, wat hulle nie kon bewys nie. Paulus het hom toe verdedig: “Ek het niks verkeerds teen die Joodse wet of die tempel of die keiser gedoen nie.” Maar Festus wou die Jode 'n guns bewys en sê vir Paulus: “Sou jy bereid wees dat ek jou oor hierdie saak in Jerusalem gaan verhoor?” Paulus antwoord hom: “Ek staan tereg voor die keiserlike regbank. Hier moet ek verhoor word. Ek het die Jode geen kwaad aangedoen nie. Dit weet u self baie goed. As ek skuldig is en iets gedoen het wat die doodstraf verdien, is ek bereid om te sterwe. Maar as daar niks in hulle beskuldigings teen my steek nie, kan niemand my as guns aan hulle uitlewer nie. Ek beroep my op die keiser.” Nadat Festus die saak met sy raadgewers bespreek het, het hy geantwoord: “Jy het jou op die keiser beroep; na die keiser toe sal jy gaan.” === Paulus voor Agrippa en Bernice (HAND. 25:13-27) === Na verloop van tyd het koning Agrippa en Bernice na Sesarea toe gekom om Festus te verwelkom. Hulle het 'n paar dae daar deurgebring, en Festus het Paulus se saak by die koning ter sprake gebring: “Hier is iemand wat deur Feliks as gevangene agtergelaat is. By my aankoms in Jerusalem het die priesterhoofde en die familiehoofde van die Jode 'n aanklag teen hom ingebring en my gevra om hom skuldig te bevind. Ek het hulle geantwoord dat dit nie die Romeinse gebruik is om 'n beskuldigde as guns uit te lewer nie. Hy moet eers geleentheid kry om hom voor sy aanklaers teen hulle beskuldiging te verdedig. Toe hulle hierheen gekom het, het ek sonder uitstel die volgende dag op die regbank gaan sit en bevel gegee dat die man voor my gebring moet word. Sy aanklaers het om hom gaan staan en hom beskuldig, maar nie van ernstige misdade soos ek verwag het nie. Dit het alles gegaan oor twisvrae in hulle eie godsdiens en oor 'n sekere Jesus wat dood is, maar van wie Paulus beweer dat hy lewe. Omdat ek nie geweet het hoe om hierdie saak te hanteer nie, het ek gevra of hy gewillig sou wees om Jerusalem toe te gaan en daar oor hierdie dinge verhoor te word. Maar Paulus het hom op die keiser beroep. Hy wou liewer gevangene bly en deur die keiser verhoor word. Ek het toe beveel dat hy aangehou moet word totdat ek hom na die keiser toe kan stuur.” Agrippa sê toe vir Festus: “Ek sou self ook graag die man wil hoor.” “Môre kan u hom hoor,” antwoord Festus. Die volgende dag het Agrippa en Bernice met groot vertoon die saal binnegekom in geselskap van die generaals en die vooraanstaande inwoners van die stad. Op Festus se bevel is Paulus ingebring. Toe sê Festus: “Koning Agrippa en almal hier teenwoordig, kyk, dit is die man teen wie al die Jode in Jerusalem en hier 'n aanklag by my ingebring het. Hulle het geskreeu dat hy nie langer behoort te lewe nie. Ek kon egter nie vasstel dat hy iets gedoen het wat die doodstraf verdien nie. Aangesien hy hom op die keiser beroep het, het ek besluit om hom daarheen te stuur. Maar ek weet eintlik nie wat ek vir die keiser moet skrywe nie. Daarom het ek hom voor u gebring, en veral voor u, koning Agrippa, sodat ek ná die ondersoek iets kan hê om te skrywe. Dit is sinloos, lyk dit vir my, om 'n gevangene te stuur sonder om die aanklag teen hom duidelik aan te gee.” === Paulus verdedig hom voor Agrippa (Hand. 26:1-32) === Agrippa sê toe vir Paulus: “Jy kan maar jou saak stel.” Met 'n handbeweging het Paulus sy verdediging begin: “Koning Agrippa, ek ag my gelukkig dat ek my vandag juis voor u teen al die beskuldigings van die Jode kan verdedig, veral omdat u so goed bekend is met al die Joodse gebruike en twisvrae. Ek versoek u dus om geduldig na my te luister. “Al die Jode ken my geskiedenis van jongs af. Van die begin af het ek tussen my volk en in Jerusalem gewoon. Hulle ken my al lankal en kan getuig, as hulle wil, dat ek my hele lewe lank lid was van die Fariseërs, die strengste party van ons godsdiens. En nou staan ek tereg omdat ek my hoop gevestig het op die belofte wat God aan ons voorvaders gemaak het. Ons twaalf stamme dien God nougeset dag en nag juis omdat hulle die hoop het dat Hy sal doen wat Hy belowe het. Oor hierdie hoop, U Majesteit, word ek deur die Jode beskuldig. Waarom is dit vir u en ander onmoontlik om te glo dat God dooies opwek? “Ek het self gedink dat ek alles in my vermoë moes doen teen die Naam van Jesus van Nasaret. Dit het ek toe ook in Jerusalem gedoen. Met die mag-tiging van die priesterhoofde het ek baie van die gelowiges in tronke gestop, en as hulle die doodstraf opgelê word, het ek daarmee saamgestem. Dikwels het ek hulle in al die sinagoges laat straf om hulle te dwing om hulle geloof af te sweer. Ek het hulle so gehaat dat ek hulle selfs in die buitelandse stede vervolg het. “Terwyl ek hieroor na Damaskus toe op reis was, met volmag en in opdrag van die priesterhoofde, het ek, U Majesteit, helder oordag langs die pad 'n lig gesien wat uit die hemel gekom het. Dit was helderder as die son en dit het op my en my reisgenote geskyn. Ons het almal op die grond neergeval, en ek het 'n stem in Hebreeus vir my hoor sê: ‘Saul, Saul, waarom vervolg jy My? Jy maak jou net seer deur jou te verset.’ ‘Wie is U, Here?’ vra ek toe. ‘Ek is Jesus,’ sê die Here. ‘Dit is vir My wat jy vervolg. Maar staan op, staan regop. Ek het aan jou verskyn om jou as my dienaar aan te stel. Jy moet getuie wees van wat jy van My gesien het en van wat Ek jou nog sal laat sien. Ek sal jou beskerm teen die volk Israel en teen die heidennasies na wie toe Ek jou stuur. Jy moet hulle oë oopmaak sodat hulle hulle van die duisternis tot die lig en van die mag van die Satan tot God kan bekeer. Deur in My te glo, sal hulle sondes vergewe word en sal hulle deel word van die volk van God.’ “Van toe af, koning Agrippa, was ek nie aan die gesig uit die hemel onge-hoorsaam nie. Ek het eers vir die mense in Damaskus en in Jerusalem en toe deur die hele Judea en daarna vir die heidennasies gepreek dat hulle tot inkeer moet kom en hulle tot God moet bekeer; en dit moet hulle bewys met dade wat by die bekering pas. Daarom het die Jode my by die tempel aangeval en probeer vermoor. Omdat God my tot vandag toe bewaar het, staan ek hier as sy getuie voor klein en groot. Ek verkondig maar net waarvan die profete en Moses gepraat het: Die Christus moes ly en die eerste wees wat uit die dood opstaan. Daardeur sou Hy aan die Jode en aan die heidennasies die lig bring.” Terwyl Paulus hom nog so verdedig, skreeu Festus: “Jy's mal, Paulus! Jou groot geleerdheid maak jou mal!” Maar Paulus sê: “Ek is nie mal nie, U Edele, maar onder die leiding van die Heilige Gees praat ek die waarheid wat elkeen kan verstaan. Die koning weet van hierdie dinge, en daarom praat ek openhartig met hom. Ek is seker dat dit nie sy aandag ontgaan het nie, want dit het nie êrens in 'n hoekie gebeur nie. Koning Agrippa, glo u die profete? Ek weet u glo.” Agrippa sê toe vir Paulus: “Jy dink seker jy kan my sommer gou-gou 'n Christen maak.” “Of dit nou gou-gou gebeur of langer duur,” antwoord Paulus, “ek bid God dat nie net u nie, maar almal wat vandag na my luister, sal word wat ek is, natuurlik net sonder hierdie boeie.” Die koning het opgestaan en saam met hom ook die goewerneur en Bernice, met hulle gevolg. Toe hulle uitgaan, sê hulle vir mekaar: “Hierdie man het niks gedoen wat die dood of tronkstraf verdien nie.” Agrippa sê toe vir Festus: “Hierdie man kon vrygelaat gewees het as hy hom nie op die keiser beroep het nie.” == Paulus en sy Geselskap Vertrek na Rome (Hand. 27:1-12) == Toe hulle vertrek na Italië toe bepaal was, het hulle Paulus en 'n paar ander gevangenes aan Julius, 'n offisier van die keiserlike regiment, oorhandig. Hulle het weggevaar aan boord van 'n skip van Adramittium wat by die hawens van die provinsie Asië sou aandoen. Saam met hulle was Aristargos, 'n Masedoniër van Tessalonika. Hulle het die volgende dag in Sidon aangekom. Julius was tegemoetkomend teenoor Paulus en het hom toegelaat om sy vriende te besoek. Hulle het hom van die een en ander voorsien. Hulle het daarvandaan weggevaar en hulle is aan die beskutte kant van Siprus verby, omdat die wind teen hulle was. Met Silisië en Pamfilië aan ons regterkant het ons die see oorgesteek en Mira in Lisië bereik. Daar het die offisier 'n Aleksandrynse skip gekry wat na Italië toe sou vaar, en ons daarop gesit. Hulle het dae lank stadig gevaar en met moeite regoor Knidus gekom. Toe die wind hulle nie toegelaat het om verder op dié koers voort te gaan nie, het hulle aan die beskutte kant van Kreta by Salmone verby gevaar. Hulle het met moeite langs die kus op gevaar en 'n plek met die naam Mooi Hawens bereik, naby die stad Lasea. Hulle het baie tyd verloor, en dit het al gevaarlik geword vir skeepvaart, want dit het al begin winter word. Paulus waarsku hulle toe: “Manne, ek sien dat ons vaart van nou af gevaarlik sal wees en dat daar nie net groot skade aan die vrag en die skip gaan kom nie, maar ook lewensverlies.” Die Romeinse offisier het egter meer waarde geheg aan die mening van die kaptein en die eienaar van die skip as aan wat Paulus gesê het. Die hawe was nie geskik om daar te oorwinter nie, en die meeste wou liewer daarvandaan wegvaar en probeer om Feniks te bereik. Feniks was 'n hawe van Kreta wat suidwes en noordwes see toe oop lê. Daar sou hulle kon oorwinter. === Die Sorm op See (Hand. 27:13-38) === ’n Ligte bries het uit die suide begin waai, en die manne het gedink dat hulle hulle plan sou kon uitvoer. Die anker is gelig, en hulle het so na moontlik aan die kus van Kreta gevaar. Maar dit was nie lank nie toe waai daar 'n stormwind van die land af, die Noordoos, genoem die Eurakilon. Die wind het die skip meegesleur. Omdat dit onmoontlik was om die skip se boeg wind op te hou, het hull dit opgegee en wind af gedrywe. Hulle het 'n bietjie beskutting gevind toe hulle onderkant die eilandjie Kauda langs kom. Daar kon hulle darem met moeite die bootjie van die skip in veiligheid bring. Nadat die matrose die bootjie opgehaal het, het hulle as noodmaatreël 'n paar toue styf onder om die skip vasgemaak. Omdat hulle bang was dat die skip op die sandbanke van die Sirtis verpletter sou word, het hulle die dryfanker laat sak en die skip sommerso laat drywe. Omdat hulle baie swaar gekry het in die storm, het hulle die volgende dag die skip se vrag oorboord begin gooi. Die dag daarna het hulle eiehandig ook die skip se toerusting in die see gegooi. Dae lank was die son en die sterre nie te sien nie en het die geweldige wind voortgewoed. Uiteindelik het hulle alle hoop laat vaar om gered te word. Nadat hulle 'n lang tyd nie meer geëet het nie, het Paulus tussen hulle gaan staan en gesê: “Manne, julle moes na my geluister het en nie van Kreta af weggevaar het nie. Dan sou ons hierdie ramp en skade vrygespring het. Maar selfs in hierdie omstandighede vra ek julle: Hou moed! Niemand van julle sal sy lewe verloor nie. Net die skip sal vergaan. Verlede nag het daar 'n engel aan my verskyn van die God aan wie ek behoort en wat ek dien. Die engel het vir my gesê: ‘Moenie bang wees nie, Paulus. Jy moet nog voor die keiser verskyn. En ter wille van jou spaar God in sy goedheid die lewe van almal wat hier saam met jou op die skip is.’ Daarom, hou moed, manne! Ek vertrou op God dat alles net so sal gebeur soos Hy vir my gesê het. Dit is so bestem dat ons êrens op 'n eiland moet strand.” Die veertiende nag dat hulle so op die Adriatiese See rondgeslinger is, teen middernag, het die matrose vermoed dat hulle naby land kom. Hulle het 'n dieplood uitgegooi en 'n diepte van ses en dertig meter gekry. 'n Bietjie verder het hulle weer die dieplood uitgegooi, en toe was dit sewe en twintig meter. Hulle was bang die skip loop op die rotse en het toe vier ankers by die agterstewe van die skip uitgegooi en gewens dit moet dag word. Die matrose wou wegkom van die skip af en het die bootjie in die see neergelaat onder die voorwendsel dat hulle ankers by die boeg van die skip wou laat sak. Paulus sê toe vir die offisier en sy soldate: “As hierdie matrose nie aan boord bly nie, kan julle nie gered word nie.” Toe het die soldate die toue van die bootjie afgekap en hom in die see laat val. Net toe dit begin lig word, het Paulus almal aangespoor om te eet: “Vandag is dit al veertien dae dat julle in spanning wag sonder om iets te eet. Daarom raai ek julle aan om nou te eet. Julle het dit nodig om gered te word. Niemand van julle sal 'n haar van sy kop verloor nie.” Nadat Paulus dit gesê het, het hy brood geneem, God in die teenwoordigheid van almal gedank, dit gebreek en begin eet. Hulle het almal moed geskep en self ook begin eet. Hulle was altesaam twee honderd ses en sewentig mense aan boord. Nadat hulle genoeg geëet het, het hulle die vrag koring in die see gegooi en so die skip nog ligter gemaak. === Die Skipbreuk (Hand. 27:39-44) === Toe dit dag word, kon hulle nie die land herken nie, maar hulle het 'n baai met 'n strand gesien. Hulle besluit toe om die skip daar te laat strand as hulle kon. Hulle het die ankers afgekap en in die see gelos. Terselfdertyd het hulle die toue wat die stuurspane vashou, losgemaak en die voorseil gehys, sodat die wind die skip strand toe kon voer. Maar die skip het op 'n sandbank geloop en gestrand. Die boeg het vasgesteek en kon nie beweeg nie. Die agterstewe is deur die geweld van die golwe stukkend geslaan. Die soldate het besluit om die gevangenes dood te maak, sodat niemand van hulle dalk kon uitswem en ontsnap nie. Maar die Romeinse offisier wou Paulus red en het hulle verhinder om dit te doen. Hy het die mense wat kon swem, beveel om eerste oorboord te spring en land toe te swem. Die ander moes dan volg deur aan planke en ander wrakstukke vas te klou. Op hierdie manier het almal veilig aan land gekom. === Paulus op Malta (Hand. 28:1-10) === Nadat hulle veilig aan wal gekom het, het hulle gehoor dat dit die eiland Malta is. Die mense daar was baie vriendelik teenoor ons. Omdat dit begin reën het en koud was, het hulle 'n vuur aangesteek en ons almal daarby verwelkom. Paulus het 'n klomp hout bymekaargemaak en op die vuur gegooi. Van die hitte het daar 'n slang uitgekom, en dit het aan sy hand vasgebyt. Toe die mense die slang aan Paulus se hand sien hang, sê hulle vir mekaar: “Hierdie man moet beslis 'n moordenaar wees. Al is hy uit die see gered, wil die god-delike wraak hom nie laat lewe nie.” Paulus het egter die slang in die vuur afgeskud en niks oorgekom nie. Hulle het gewag dat hy moet opswel of skielik dood neerslaan, maar nadat hulle 'n lang ruk gewag het en gesien het dat daar niks ongewoons met hom gebeur nie, het hulle van mening verander en gesê hy is 'n god. Daar was 'n plaas in daardie omgewing wat aan die hoof van die eiland, 'n man met die naam Publius, behoort het. Hy het hulle vriendelik ontvang en hulle drie dae lank as sy gaste gehuisves. Publius se pa was in die bed, siek aan maagkoors. Paulus het na hom toe gegaan, en nadat hy gebid het, het hy hom die hande opgelê en hom gesond gemaak. Na hierdie voorval het ook die ander siekes op die eiland na Paulus toe gekom, en hy het hulle gesond gemaak. Hulle het ons met baie geskenke vereer, en toe ons vertrek, het hulle ons van alles voorsien wat ons nodig gehad het. === Van Malta tot Rome (Hand. 28:11-15) === Na drie maande het hulle vertrek met die Dioskuri, 'n Aleksandrynse skip, wat daar oorwinter het. Hulle het in Sirakuse gekom en drie dae daar oorgebly. Daarvandaan het hulle verder gevaar en in Regium gekom. Die volgende dag het daar 'n suidewind begin waai, en na twee dae was hulle in Puteoli. Daar het ons gelowiges teëgekom wat ons uitgenooi het om sewe dae by hulle te bly. En so is hulle na Rome toe. Die gelowiges daar het van ons gehoor, en party van hulle het ons by die Appiusmark kom ontmoet en party by die Drie Herberge. Toe Paulus hulle sien, het hy God gedank en moed geskep. == Paulus in Rome (Hand.28:16-31) == Na hulle aankoms in Rome het Paulus die vergunning gekry om op sy eie te woon met 'n soldaat om hom te bewaak. Drie dae later het hy die Joodse leiers na hom toe uitgenooi. Toe hulle bymekaargekom het, het hy vir hulle gesê: “Broers, ek het niks teen ons volk of teen die gebruike van ons voorvaders gedoen nie, en tog is ek in Jerusalem gevange geneem en aan die Romeine uitgelewer. Hulle het my verhoor en wou my loslaat omdat daar geen rede was om my ter dood te veroordeel nie. Maar omdat die Jode daarteen beswaar gemaak het, is ek gedwing om my op die keiser te beroep. Dit beteken egter nie dat ek 'n aanklag teen my volk gaan inbring nie. Dit is dan die rede waarom ek u laat roep het om u te ontmoet en met u te praat. Ek is in hierdie boeie ter wille van Hom vir wie Israel verwag.” Toe sê hulle vir hom: “Ons het geen briewe oor u van Judea af gekry nie, en nie een van ons broers het berig oor u gebring of iets kwaads van u gesê nie. Ons wil graag hoor wat u dink, want al wat ons weet, is dat daar oral teenstand teen hierdie rigting is.” Hulle het toe 'n datum met hom afgespreek, en op daardie dag het daar nog meer mense na die plek toe gekom waar hy gebly het. Van vroeg die môre tot laat die aand het Paulus die koninkryk van God vir hulle verduidelik en hulle uit die wet van Moses en uit die profete probeer oortuig van Jesus. Deur sy uiteensetting het daar party oortuig geraak, maar ander wou nie glo nie. Hulle was dit nie met mekaar eens nie en het weggegaan, maar Paulus het nog eers dít vir hulle gesê: “Hoe waar is dit tog wat die Heilige Gees by monde van die profeet Jesaja vir julle voorvaders gesê het! Hy het gesê: “Gaan na hierdie volk toe en sê vir hulle: Julle sal hoor en hoor en tog niks verstaan nie; en kyk en kyk en tog niks sien nie. Hierdie volk se verstand is afgestomp: hulle het hulle ore toegedruk en hulle oë toegemaak, sodat hulle nie met hulle oë kan sien en met hulle ore kan hoor en met hulle verstand verstaan en hulle bekeer en Ek hulle gesond maak nie. “Julle moet nou goed verstaan dat God se boodskap van redding na die heidennasies toe gestuur word. Húlle sal luister.” Paulus het 'n volle twee jaar lank in die huis gebly wat hy gehuur het, en hy het almal ontvang wat hom kom besoek het. Hy het die koninkryk van God verkondig en die mense alles oor die Here Jesus Christus geleer. Dit het hy gedoen met die grootste vrymoedigheid en sonder enige verhindering. == Wat Verder == Die Bybel vertel ons nie, maar buite Bybelse bronne wilbdi he dat Paulus vrygespreek was en verdere sending gedoe het. Hy is blykbaar later weer gevang en veroordeel. = Paulus se Briewe = == Waarom Briewe == Ons moet onthou dat in Paulus se tyd het dit lank geneem om vant A tot punt B te reis. Hulle moes of loop of op donkies ry. Die skepe was ook nie volop nie en hulle was stadig. Soos gesien kan word het Paulus party gemeentes net een keer besoek, party 2 keer en sommiges hoogstens 3 keer. So briewe was die logiese gevolg. == Inhoud van die Briewe == Ek gaan elke brief afsonderlik hanteer, maar die briewe se inhoud verskil baie. Party is om te vermaan, soms om hulle te loof. Meeste van die briewe is egter om te leer en om God se geheimenisse te openbaar en verder om orde reelings vir die kerk neer te le. In die briewe leer ons ook dinge sooos hoe die doop en nagmaal werk, hoe ’n gemeente behoort te lyk, ens. Ons moe ook onthou dat alhoewel die briewe gerig was aan spesifieke gemeentes of individe, was dit bedoel om tussen al die gemeentes gesirkuleer te word. Die versameling briewe, soos ons nou in die Bybel vind, gee ons al die inligting wat ons nodig het. == Werkswyse == Ek gaan nie die briewe se inhoud, woord weergee nie, maar gaan inligting soos volg weergee: * Waar, wanneer en onder watter omstandighede die brief geskryf was; * Die tema en teologiese boodskap; * Aan wie die brief gerig was – dit bepaal gewoonlik die inhoud; * Literere funksies; * En dan ’n voorbeeld van hoe die brief sinvol bestudeer kan word. == Die Brief aan die Romeine == === Datum en Plek van Skrywe === Die brief was heelwaarskynlik geskryf in die vroee herfs van die jaar 57nC. Paulus was heelwaarskynlik op sy derde sendingreis, gereed om na Jerusalem terug te keer met die geld wat ingesamel was vir die arm gelowi-ges in Jerusalem. In 15:26 word dit gesuggereer dat Paulus reeds geld ontvang het van die kerke in Masedonie en Achaie. Die mees logiese plek waar die brief geskryf was, was of Korinte of Kechree, aangesien hy Phebe van Kenchree en ook Gaius, Paulus se gasheer noem. === Ontvangers === Die oorspronklike ontvangers van die brief, was die gemeente in Rome, wie grootliks heidene was. Daar moes egter ook ’n groot groep Jode gewees het. Miskien het Paulus die volledige brief aan die Romeinse gemeente gestuur en iemand anders het ’n korter weergawe, vir algemene sending gebruik. === Agtergrond === Soos reeds gese, Paulus was heerwaarskynlik in Korinte met sy derde sendingreis toe hy hierdie brief geskryf het. Sy werk in die oostelike Medite-reense gebied was feitlik klaar en hy het begeer om die Romeinse kerk te besoek. Op hierdie stadium kon hy egter nie Rome besoek nie, want hy wou graag die kollekte self in Jerusalem afgelewer het. Daarom het hy die brief gestuur om die Christene daar voor te berei op sy voorgenome besoek. Viir baie jare al wou hy Rome besoek, daarom is hierdie brief ’n versigtige en sistematiese teologiese inleiding tot sy persoonlike prediking. Aangesien hy nie direk bekend was met die kerk nie, se hy min van die probleme daar. Die redes vir hierdie brief was legio: # Hy het geskryf om hulle voor te berei vir sy komende sendingreis na Spanje; # Ook om die basiese sisteem van redding te verduidelik aan ’n kerk wat nog nie die voorreg gehad het van prediking deur ’n apostel ne; # Hy ook die verhouding van Jood teenoor heidene in God se algehele plan van redding te verduidelik. Die Joodse Christene was verwerp aangesien hulle nog dieet reels en heilige dae gevolg het. === Tema en Teologiese Boodskap === Paulus se hoof tema in Romeine is die basiese boodskap van die Bybel. Gos se plan van redding en regverdigheid van alle mense, Jood en heidene. Sommige verstaan dit eerder as regverdigheid deur geloof alleen, lyk dit tog of ’n wyer tema, die brief meer beskryf. Die Regverdigheid van God sluit regverdigmaking deur geloof in, maar omarm ook idees soos skuld, regver-digmaking en sekuriteit in. Paulus begin die brief deur die geestelike kondisie van die mensdom te ondersoek. Hy vind dat Jode en heidene is sondaars en redding nodig het. Redding word voorsien deur God deur Jesus Christus se reddings werk aan die kruis. Daar is egter ’n proviso dat dit deur geloof aanvaar moet word, soos geillustreer deur Abraham. Aangesien redding die eerste stap is van die Christen se ondervinding, wys Paulus daarop hoe die die een wat glo bevry is van sonde, die wet en die dood, wat moontlik gemaak word deur die eenheid met God in beide dood en opstanding en die inwoning van die Heilige Gees. Dan gaan Paulus voort om aan te dui dat Israel, wat nou in ’n staat van ongeloof is, tog ’n plek het in God se reddingsplan. Die brief sluit dan af met ’n appel tot die lesers om hulle Christengeloof prakties uit te werk, beide in die kerk en in die wereld. Geen van Paulus se ander briewe sit die Woord en die implekasies daarvan vir die hede en toekoms, so duidelik uit as hierdie brief nie. === Literere Aspekte === Hierdie brief bevat verskeie literere aspekte: # Dit is die mees sistematiese uiteensettimg van al Paulus se brewe en lees meer soos ‘n uitgebreide teologiese opsterl as ‘n brief; # Die nadruk is op Christelike doktrine. Die hoeveelheid en belangrik-heid van die teologiese skemas wat Paulus aanraak is indrukwek-kend: ## sonde; ## redding; ## genade; ## geloof; ## heiligheid; ## regverdiging; ## reiniging; ## dood; ## opstanding, en ## glorifikasie. # Paulus gebruik ‘n groot hoeveelheid Ou Testamentiese aanhalings. Alhoewel hy dikwels aanhaal uit die ou testament in sy briewe, voer hy in Romeine by tye ‘n argument bloot deur aanhalings; # die brief wys die diep bekommernis wat Paulus Israel het. Hy skryf oor haar huidige status, haar verwantskap tot Heidene en haar finale redding. === Die Wyse van Bestudering === Alhoewel daar verskeie manere is om die brief te bestudeer, stel ek die volgende voor: # Inleiding (1:1-15); # Tema: Die Heiligeheid van God (1:16-17) # Die Onheiligheid van die mensdom (1:18-3:20) ## Heidene (1:18-32) ## Jode (2:1-3:8) ## Opsommimg: Alle mense (3:9-20) # Heiligheid toegereken: Regverdiging (3:21-5:21) ## Deur Christus (3:21-26) ## Ontvang deur Geloof (3:27-4:25) ### )Die beginsel vasgestel (3:27-31 ### DieDDDdDdi DDie beginsel geillustreer (Hoofstuk 4) ## DieDDDDdDie Vrugte van Heiligheid (5:1-11) ## Opsommimg: Die Mens se Onheiligheid Gekontraseer met God se Gawe van Heiligheid (5:12-21) # Heiligheid Toegereken: Regverdigmaking (hoofstukke 6 & 7) ## Vryheid van Sonde se Tiranie (Hoofstuk 6) ## Vryheid van die Wet se verooordeling (HHHhHHHHHoofstuk 7) ## Lewe in die Krag van die Heilige Gees (Hoofstuk 8) # Regverdiging van God se : Die Probleem van Israel se Oenskynlike Verwerping (Hoofstukke 9-11) ## Die Regverdiging van die Verwerping (9:1-29) ## Die Oorsaak van die Verwerping (9:30-10:21) ## Feite wat die Probleem so Bietjie Verlig ((Hoofstuk 11) ### Die Verwerping is nie Totaal nie (11:1-10) ### Die Verwerping is nie Finaal nie (11:11-24) ### God se Uiteindelike Doel is Genade (11:25-26) # Uitoefening van Heiligheid (12:1-15-13) ## In die Liggaam, die Kerk ((Hoofstuk 12) ## In die Wereld (Hoofstuk 13) ## Tussen Swak en Sterk Christene (14:1-15:13) # Afsluiting (15:14-33) # Aanbevelings en Groete (Hoofstuk 16) == Paulus se 1ste Brief aan die korintiers == === Datum van die Brief === Die brief was geskryf in 55 nC teen die einde van Paulus se drie jaar verblyf in Efese (Sien 16:5-9 en Hand. 20:31). Dit is duidelik deur sy verweysing dat hy in Efese bly tot die Pinksterfees (16:8). === Die Stad Korinte === Daar wordgeskat dat in Paul se tyd het Korinte ‘n bevolking van 250 000 vrymense en sowat 400 000 slawe gehad het. Dit was die hoofstad van grtiekeland. ==== Handel ==== Kointe was gelee opdiekruisroete vir reisigers en handelaars. Dit het 2 hawens gehadf nl. Kenchree, 8km. oos op die Saroniese Golf en Lechaion, 2km. wes van die Korintiese Golf. Goedere het oor die gebied beweeg op die Diolkos, ‘n pad waarop kleiner skepe,ten volle gelaai, vervoer kon word en waarop vrag van groter skepe, op waens vervoer kon word van die een einde tot die ander. Goedere het deur die stad beweeg vanaf Italie en Spanje in die weste en vanaf Laer Asie, Phoenisie en Egipte in die ooste. ==== Kultuur ==== ==== Alhoewel Korinte nie ‘n universiteitstad soos Atene was nie, was dit tog in karakter ‘n tipiese Griekse karakter gehad. Die mense was geintreseerd in Griekse filisofie en het ‘n hoe premie op wysheid geplaas. ==== ==== Godsdiens ==== ==== Korinte hat minstens 12 tempels gehad. Dit is nie bekend of hulle almal in Paulus se tyd in gebruik was nie. Een van die mees berugte tempel, was die een wat aan Aphodite, die godin van liefde, toegewei was. Daarin was godsdienstige prostitusie beoefen. Baie naby was ook die tempel van Asclepius, die god van gesondheid en in die middel van die stad, was die tempel van Apollo. Die Jode het ook ‘n sinagoge gehad, die lintel daarvan was gevind en ditis in die museum van Ou Korinte geplaas. ==== ==== Moraliteit ==== Soos enige groot kommersdiele stad, was Korinte sentrum vir oop moraliteit.Die aanbidding van Aphordite het prostitusie aangehelp in die naam van godsdiens. Op ‘n tyd het 1000 prostitute die tempel bedien. Dit was dus geen wonder dat die kerk in Korinte baie probleme ondervind het nie. === Agtergrond === Paulus het inligting van baie bronne gekry oor die toestande in die Korint kerk. Sommigelede van die Chloe huishouding het hom ingelig van faksies wat in die kerk ontwikkel het (1:11). Drie persone, Stephanas, Fortunatus en Achaicus, het na Paulus in Efese gekom om ‘n bydra te lewer tot Paulus se bediening (16:17), maarof hulle diegene van Chloe se huishouding was, is onbekend. Van die wat gekom het, het Paulus lelike berigte gebring van morele ongerymdhede in die kerk (hoofstukke 6 en 7). Immoraliteit was ‘n probleem in Korinte se kerkvan die beging af. Uit 5:9-10 is dit duidelik dat Paulus reeds voorheen geskryf het oor morele probleme. Hy het gelowiges aangemoedig om nie met “onsedelikes” te meng nie (5:9). As gevolg van mis-konsepsie, moet hy nou skryf om sy instruksies duideliker te stel en hulle aan te se om drastiese aksie te neem (5:3-5, 13). Ander besoekers van Korinte het ‘n brief gebring van die gemeente om raad te vra oor verskeie sake (7:1, sien ook 8:1; 12:1; 16:1). Dit is duidelik dat, alhowel die kerk baie gawes gehad het (1:4-7), die gemeente onvolwasse en ongeestelike was. Paulus se redes vir die brief was: * om die kerk instruksie te gee en areas van swakheid te herstel, verkeerde praktyke soos verdeeldheid (1:10-4:21), immoraliteit (Hoofstuk 5; 6:12-20), litigasie in heidense howe (6:1-8) en misbruik van die Here se Maaltyd (11:17-34) regte stel; * om vals lering aangaande die opstanding te korrigeer (Hoofstuk 15); en * om instruksies te gee oor bydraes vir die arm gowiges in Jerusalem (16:1-4). === Tema en Teologiese Boodskap === Die brief gaan oor die temavan probleme in Christene se ptrede in die kerk. Dit het dus te doen met die voortgaande reinheid, ontwikkeling van heiligheid. Dit is duidelik dat Paulus persoonlik bekommerd was oor Korinte se probleme, en dit wys op ‘n ware predikaants (skaapwagter) se hart. Hierdie brief is tydelik vir vandag se kerk, beide om dinge duidelik te maak en te inspireer. Meeste van die vra en probleme wat die kerk in Korinte gehad het, is ook die hedendaagse – probleme soos onvolwassendheid, onstabilitiet, groep vorming, jaloersheid, hofsake, huweliksprobleme, seksuele immoraliteit en misbruik van geestelike gawes. Tenspyte van die probleme, bevat die brief sommige van die bekenste en geliefste hoofstukke in die hele Bybel – byv. Hoofstuk 13 en 15). === Bestudering === # Inleiding (1:1-9) ## Groete (1:1-3) ## Dank aan God (1:4-9) # Verdeeldheid in Kerk (1:10-4-21) ## Spesifieke en Verdeeldheid (1:10-17) ## Die Verskeie Oorsake van Verdeeldheid (1:18-4:5) ### Verkeerde Siening van die Christelike Boodskap (1:18-3:4) ### Verkeerde Siening van die Christelike Boodskap (3:5-4:5) ## Hoe om die Verdeeldheid op te Los (4:6-21) # Immoriliteit in die Kerk (Hoofstukke 5 en 6) ## Vrugte van ‘n Gebrek aan Dissipline in die Kerk (Hoofstuk 5) ## Stryd agv ‘n Gebrek aan Dissipline in die Kerk ((6:1-11) ## Gebrek aan die Veroordeling van Immoraliteit in die Kerk (6:12-20) # Verskeie Probleme in die Kerk (Hoofstukke 7-14) ## Aanwysings oor Huwelike (Hoofstuk 7) ### Weerhouding van seks (7:1-9) ### Egskeiding (7:10-24) ### Hulwelike en prediking (7:25-38) ### Hertroue (7:39-40) ## Aanwysings oor Christelike Vryheid (Hoofstukke 8-11) ### Eet van vleis wat aan afgode geoffer was (Hoofstuk 8) ### Paulus se Apostelskap en Mag (Hoofstuk 9) ### Versoekings ((10:1-13) ### Vlug weg van afgode (10:14-22) ### Wetlike dinge en Rypheid (10:23-11:1) ### Die bedekking van die vrou se gesig ((11:2-16) ### Gebruik van die Here se Maaltyd (11:17-34) ## Gebruik van Heilige Gawes (Hoofstukke 12-14) ### Die verskeidenheid van die gawes (12:1-11) ### Heilige Gawes en die Liggaam van God (12:12-31) ### Liefde is belangriker as gawes (Hoofstuk 13) ### Profesiee isbelangriker as spreek in tale (14:1-25) ### Regulering van Heilige Gawes (14:26-40) # Belangrikeheid van die Opstandingsleer (Hoofstuk15) ## Historiese feite oor die Opstanding (15:1-11) ## Daar is geen Redding sonder Opstanding nie (15:12-19) ## Almal sal lewendig gemaak word deur God (15:20-34) ## Die Belofte van die Opstanding (15:35-49) ## Christus het die dood oorwin (15:50-56) # Praktiese en Persoonlike (Hoofstuk 16) ## Die kollekte vir die nodige Heiliges (16:1-4) ## Paulus se begeerte om Korinte te besoek (16:5-9) ## Persoonlike Kwesies en Bemoediging (16:10-18) ## Finale Groete en Seeninge (16:19-24) == Paulus se Tweede Brief aan die Korintiers == === Datum en Plek van die Skrywe van die Brief === Dit wil voorkom dat die briief geskryf s in 55nC. Van 1 Korintiers 16:5-8 lei on af dat daardie brief by Efese geskryf was voor Pinksterfees (in die ) en dat hierdie brief daardie selfde jaar geskryf was voor die begin van die winter.2:13; 7:5 dui aan dat die brief vanaf Masedonie geskryf is. === Ontvangers van die Brief === Die begin van die brief dui aan dat dit geskryf was aan die kerk in korinte en aan die Christene in die hele Agaje (die Romeinse provinsie bestaande uit die gebiede suid van Masedonie). === Tema === Die kerk in Korinte was geinfiltreer deur valse leraars wat beide Paulus se persoonlike integriteit en sy magtiging as apostel uit gedaag het. Omdat hy ‘n verandering in sy reisplanne aangekondig het, met die gevolg dat hy Korinte een lang besoek sou bring instede van 2 kortes, het die vals leraars beweer Paulus kan nie vertrou word nie. Hulle het ook gese dat hy nie ‘n regte apostel is nie en dat hy die geld, wat ingesamel is vir die armes in Jerusalem, vir hom self hou. Paulus vra die Korintiers om te oorweeg dat sy persoonlike lewe by hulle altyd eerlik was en dat sy lewensveranderlike boodskap van redding altyd waar was. Hy moedig hulle aan om voor te berei vir sy besoek deur die insammeling van die kollekte te voltooi en met die moeilikheidsmakers onder hulle te deel. Hywaarsku hulledat hy bedoel wat hy geskrywe het. === Lieterere Aspekte === Die struktuur van die brief gaan hoofsaaklik oor Paulus se voorgenome besoek aan Korinte. Die brief verdeel natuurlik in drie dele: # Paulus verduidelik die rede vir die verandering in sy reisplanne (Hoofstukke 1-7) # Hy moedig die Korintiers aan om die kollekte tevoltooi vir sy besoek (Hoofstukke 8-9) # Hy benadruk die sekerheid dat hy hulle gaan besoek, van sy apostelskap en die gebruik van sy mag as apostel om te dissiplineer as dit moet. Sommige het die eenheid van die brief bevraagteken, maar dit volg ‘n eenheid, wat die struktuur aandui. Tradisie is di eens oor die eenheid daarvan (die vroee kerkvaders het die brief net geken in sy huidige vorm). Verder verdeel geen van die vroee Griekse manuskripte verdeel die boek nie. === Bestudering === # Paulus se Verdediging van sy Apostoliese Predikingt en -roeping (Hoofstukke 1-7); ## Groete en inleiding (1:1-2); ## Dank aan God vir Vertroosting in Moeilike Tye (1:3-11); ## Paulus se Motiewe en Planne vir die Bediening (1:12-2:4); ## Vergewe die Oortreders (2:5-11); ## God se Leiding in die Bediening (2:12-17); ## Die Korintiers is ‘n Brief van Christus (3:1-11); ## Onbedekte Gesigte Sien die Glorie van God (3:12-4:6); ## Skatte in Aardse Houers (4:7-16a); ## Dood en die Betekenis Daarvan vir die Christen (4:16b-510) ## Die Bediening van Versoening (5:116:10); ### Versoening Bereik (5:11-21); ### Die kostevan Versoening (6:1-10); ## Appel tot Geerstelike Kinders (6:11-7:4); ## Troosting van Titus (7:5-16); # Die Kollektevir die Christene in Jerusalem (Hoofstukke 8-9); ## Die Seeninge vir Vrygewigheid (8:1-15); ## Titus en Reisgenote na Korinte gestuur (8:16-9:5); ## Die Resultate van vrygewigheid (9:6-15); # Paulus se Sterk Verdedigingvan sy Bediening, Roeping en Apostelskap (Hooftukke 10-12); ## Paulus se Magtiging is deur God Self Verskaf (Hoofstuk 10); ## Paulus seDiens aan God (11-12); ### Waarskuwing teen Vals Leraars (11:1-15); ### Paulus se Regmatige Eise (11:16-33); ### Paulus se Getuienis oor sy Visie (12:1-21); # Afsluiting (Hoofstuk 13); ## Geestelike Bekommernisse (13:1-10); ## Totsiens en Seening (13:11-14). == Paulus se Brief aan die Galasiers == === Die Datum Wanneer die Brief Geskryf is === Die datum wanneer die brief geskryf is hang af van aan wie die brief geskryf is. Daar is 2 sienings: # Die ouer Noord Galatie teorie beweer dat die brief geskryf is aan die kerke gelee in die noord-sentrale dele van Laer Asie (Pessinus, Ancira en Tavium), waar die Galasiers ingetrek het toe hulle die area binne-geval het in die derde eeu vC. Paulus het die area besoek gedurende sy 2de sendingreis, alhoewel Handelinge geen melding maak so ‘n besoek nie. Hierdie siening beweer dan dat die brief tussen 53 en 57 nC geskryf is vanaf Efese of Masedonie. # Volgens die Suid Galasiese teorie, was die brief geskryf aan die kertke in die suidelike areavan die Romeinse provinsie van Galatie (Antiogie, Ikonium, Listra en Derbe), wat Paulus gestig het op sy 1ste sending-reis. Sommige glo dat die brief geskryf was vanaf die Siriese Antiogie in 48-49 nC nadat Paulus se 1ste sendingreis en voor die Jerusalemver-gadering (sien Hand. 15). Ander beweer weer dat dit in tussen 51-53 geskryf is. === Agtergrond === Judaseers was Joodse christene wat, onder andere, geglohet dat sommige van die seremoniele praktyke van die Ou Testament nog bindend was op die Nuwe Testamentiese kertk. Hulle evangelieverkondig nie net die Mesias nie, maar ook die verbond wat met hulle vader Abraham gemaak was asook die wetwataan Moses gegee was. Dus, in ‘n sekere sin, was die spesiale status van die Jode ingevou met die mesiaanse voorreg om in Jesus teglo. In kort glo hulle in Jesus plus Juda. Vir heidene beteken dit dat hulle in Jesus moet glo plus hulle moet ‘n Jood word deur besnydenis en ook in die wet glo. Gevolglik, na Paulus se suksesvol reis in Galatie, dring hulle daarop aan dat heidene wat Christene word eers besny moet word en hou by die wet. Ander motiewe het verder bygedra tot die posisie van Paulus se bediening. Die Judaseers het geargumenteer dat Paulus nie ‘n regte apostel was nie en dat hy, om die boodskap meer aanvaarbaar te maak vir die heidene, dus sekere regsvereistes uit die evangelie gehaal het. Hulle was ook gedryf deur ‘n begeerte om die vervolging van Zealot Jode te voorkom, wie daarteen was dat hulle met heidene moet meng. Paulus reageer deur duidelik sy magtiging as apostel te bewys en dat hy die regte evangelie bedien. Deurdat hy addisionele bewyse vir regverdiging (byv. Werke van die wet) bring, bewys hy dat sy teenstanders die evangelie van genade misbruik en indien nie ‘n ent kry nie kan dit Paulus se bekeerlinge bind tot slawevan die wet. Dit is deur geloof en genade alleen dat ‘n mens geregverdig word en deur geloof allen dat hy sy nuwe lewe in die vryheid van die Gees kan uitleef. === Tema en Teologiese Boodskap === Vir Paulus, omdat die gekruisigte Jesus God se Messia is, impliseer dit die uitskakeling van die wet (sien 3:15-26) en daartmee tesame besnydenis. Daarom is Galasiers die ware apologeet vir die essensiele Nuwe Testamen-tiese waarheid dat mens alleen geregverdig is deur geloof in Jesus Christus alleen – deur niks minder en niks meer nie en dat ons gesuiwer is nie deur wetlike werke nie, maar deur gehoorsaamheid wat kom deur geloof in God se werk vir, in en deur hom deur die genade en krag van Christus en die Heilige Gees. Dit was deur die herondekking van hierdie brief wat die Hervorming begin het. Galasiers word dikwels na verwys as “Luther se Boek”, aangesien Luther sterk gesteun het op hierdie brief in sy skrywes en argumente teenoor die teologie van sy dag. ‘n Kertn vers is 2:16. === Bestudering === # Inleiding (1:1-9) ## Groete (1:1-5) ## Daar is geen ander Evangelie nie (1:6-9) # Perssoonlik: Magtiging van die Apostel deur Vryheid en Geloof (1:10-2:21) ## Paulus het die Evangelie Ontvang deur ‘n Spesiale Openbaring (1:10-12) ## Paulus se Evangelie was Onafhanklik van die Jerusalem se Apostels en die Judeese Kerke (1:13-2:21) ### Bewys deur Sy Vroeëre Aktiwiteite as ‘n Christen (1:13-17) ### Bewys deur Sy Eerste Na-Christen Besoek aan Jerusalem (1:18-24) ### Bewys deur Sy Tweede Na-Christen Besoek aan Jerusalem (2:1-10) ### Bewys deur Sy Teregwysing van Petrus in Antiogie (2:11-21) # Lering: Regverdiging van die Lering van Geregtigheid deur Geloof (Hoofstukke 3-4) ## Die Galasiers se Beskouing van die Evangelie (3:1-5) ## Die Beskouing van Abraham (3:6-9) ## Die Vloek van die Wet (3:10-14) ## Die Wet en die Belofte (3:15-18) ## Die Doel van die Wet (3:19-25) ## Seuns, nie Slawe nie (3:26-4:11) ## Paulus se Smeking dat die Galasiers Vry moet Kom van die Wet (4:12-20) ## Die Figuurlike Betekenis van die Verhaal van Hagar en Sarai (4:21-31) # Prakties: Die Uitlewing van die Christelike Vryheid en Geloof (5:1-6:10) ## Versoek tot Vryheid (5:1-12) ## Lewe in die Gees nie in die Sondige Natuur (5:13-26) ## Dra Mekaar se Laste (6:1-10) # Laaste Waarskuwing en Groete (6:11-18) == Paulus se Brief aan die Efesiers == === Datum en Plek waar die Brief Geskryf is === Paulus het hierdie brief dieselfde tyd geskryf as die brief aan die Kolosense, ongeveer in 60 nC, terwyl hy in die gevangenisskap in Rome was. === Die Stad Efese === Efese was die belangrikste stad in die westelike deel van Laer Asie (vandag Turkye). Dit het ‘n hawe gehad wat in die Caysterrivier was, wat weer in die Aegiese See geloop het. Aangesien die stad gelee was op die kruising van belangrikie handelsroetes, was Efese ‘n kommersiële sentrum. Dit het ‘n heidense tempel gehad vir die Romeinse godin Diana (in Grieks Artemis – sien Hand. 19:23-31). Paulus het Efese ‘n evaqngeliese sentum gemaak vir 2 jaar en 3 maande en die kerk daar het gefloreer vir ‘n tydjie, maar het later die waarskuwing in Openb. 2:1-7, nodig gehad. === Tema en Teologiese Boodskap === Anders as Paulus se ander briewe, spreek hierdie brief nie enige besondere probleme aan nie. Paulus skryf om sy lesers te horisone te verbreed, sodat hulle God se ewige doel en genade beter kan verstaan en die doel van God se hoogste doel met sy kerk te waardeer. Efese kan net sowel Paulus se hoof teologie van die kerk genoem word. Die brief begin met ‘n reeks verklarings oor Gos se seeninge, wat deurspek is van verskeie uitdrukkings wat ‘n mens gedag maak van Gos se wysheid, voorsienigheid en doelstellings. Paulus fokus daarop dat gelowiges gered is nie net vir hulle eie voordeel nie, maar ook God te prys en aan Hom glorie te bring. Die klimaks van God se einddoel[[Voetspore van paulus#sdfootnote28sym|²⁸]], is om alles in die heelal saam te bring onder Christus. Dit is uiters belangrik dat Christene dit sal besef, daarom bid hy vir hulle om dit te verstaan[[Voetspore van paulus#sdfootnote29sym|²⁹]]. Nadat hy God se groot doelstellings vir Sy kerk uitgespel het, gaan Paulus verder en verduidelik die stappe om dit te bewerkstellig: # God het individue met Homself versoen as ‘n daad van genade[[Voetspore van paulus#sdfootnote30sym|³⁰]]. # God het hierdie geredde individue versoen met mekaar. God het deur Sy eie dood mure afgbebreek[[Voetspore van paulus#sdfootnote31sym|³¹]]. God het nog meer as dit gedoen, Hy het hierdie individue saamgesnoer in een liggaam, die kerk. Hierdie is ‘n misterie wat nie ten volle bekend was tot dit aan Paulus getoon was nie[[Voetspore van paulus#sdfootnote32sym|³²]]. Paulus was toe bemagtig om nog duideliker te stel wat God se bedoeling is met die kerk, nl. dat dit die plek is waar Hy Sy “Groot veelvuldige wsheid” ten toon stel[[Voetspore van paulus#sdfootnote33sym|³³]] aan “elke mag en gesag in die hemelruim”[[Voetspore van paulus#sdfootnote34sym|³⁴]]. Die herhaling van “hemelruim”[[Voetspore van paulus#sdfootnote35sym|³⁵]] maak dit duidelik dat Christene se bestaan nie net op ‘n aardse vlak is nie. Dit vind mening en betekenis vanaf die hemel, waar verheerlikte Jesus sit aan die regterhand van God[[Voetspore van paulus#sdfootnote36sym|³⁶]]. Nogtans word die Christelike lewe uitgeleef op die aarde, waar die praktiese alle daagse lewe van die gelowige God se plan uitleef. Die neergedaalde God het geskenke aan die lede van sy kerk gegee om hulle is staat te stel om aan mekaar die woord te bring en om eenheid en volwassendheid[[Voetspore van paulus#sdfootnote37sym|³⁷]] te bring. Sy bedoeling is om alles wat in die hemel en alles wat op die aarde is onder een hoof te verenig, naamlik onder Christus[[Voetspore van paulus#sdfootnote38sym|³⁸]]. Die lewe van suiwerheid en onderlinge eenheid, staan in kontras met die ou lewe soos heidene sonder Christus[[Voetspore van paulus#sdfootnote39sym|³⁹]]. Hulle wat hulle “krag in die Here soek en in Sy groot mag”[[Voetspore van paulus#sdfootnote40sym|⁴⁰]] kry oorwinning oor die bose geeste wat heers oor die aarde en die in die lug[[Voetspore van paulus#sdfootnote41sym|⁴¹]], veral deur gebed. === Studie === # Groete (1:1-2); # Lof aan God vir sy Genade (1:3-14); # Paulus se Gebed (1:15-23); # Stappe om God se Doel te bereik (Hoofstukke 2-3); ## Lewe uit Genade (2:1-10); ## Versoening van Jood en Heiden deur die Kruis (2:11-18); ## Samevoeging van Jood en Heiden in Een Huisgesin (2:19-22); ## Openbaring van Gos se Wysheid deur die Kerk (3:1-13); ## Gebed vir ‘n Dieper Ondervinding van God se Volheid (3:14-21); # Praktiese Maniere om God se Doel met die Kerk te Bereik (4:1-6:20); ## Eenheid (4:1-6); ## Volwassendheid (4:7-16); ## Vernuwing van jou Persoonlike Lewe (4:17-5-20); ## Persoonlike Verhoudings ( 5:21-6:9); ### Die Beginsel (5:21); ### Man en Vrou (5:22-33); ### Ouers en Kinders (6:1-4); ### Eienaars en Slawe (6:5-9); ## De Christen se Wapenrusting (6:10-20); # Slotwoord en Seening (6:21-24). == Paulus se Brief aan die Filipense == === Outeur, Datum en Plek van Skrywe === Dit is duidelik dat Paulus die brief geskryf het uit die gevfangenis[[Voetspore van paulus#sdfootnote42sym|⁴²]]. Sommige se dit was in Efese, diedatum is dan 53-55; andere beweer is was Seserea, dan 57-59. Die beste getuienis is egter vanaf Rome en die datum dan 61. Dit pas in by Paulus se vertelling van sy husarres in Rome in Hand. 28:31. Toe Paulus die brief geskryf het,was hy nie in die Mamertine ondergrondes, soos to hy 2 Timoteus geskryf het nie. Hy was in sy eie gehuurde huis, waar hy vir 2 jaar vry was om die evangelie oor te dra aan almal watna hom toegeom het. === Die Stad Filipi === Die stad Filipi was vernoem na Koning Philip II van Macedon, die vader van Alexander die Grootte. Dit was ‘n vooruitstrewende Romeinse kolonie, wat beteken het die inwoners van Filipi was ook burgers van Rome. Hulle het daarop geroem dat hulle Romeine was[[Voetspore van paulus#sdfootnote43sym|⁴³]], hulle het soos Romeine aangetrek en het dikwels Latyn gepraat. Dit was Paulus se agtergrond om van die gelowige se hemelse burgerskap te praat[[Voetspore van paulus#sdfootnote44sym|⁴⁴]]. Baie van die Filipense was afgetrede militere manne wat land gegee was in die omgewing, wat weer opgetree het as militere teenwoordiging. Dat Filipense’n Romeinse kolonie was, mag veduidelik waarom daar nie genoeg Jode was om die bou van ‘n sinagoge teregtverdig nie en waarom Paulus nie die Ou Testament aangehaal het in sy brief nie. === Tema en Teologiese Boodskap === Paulus se hoofrede waarom hy hierdie brief skryf om die Filipense dankie te se vir die geskenk wat hulle aan hom gestuur het, nadat hulle uitgevind het van sy aanhouding in Rome[[Voetspore van paulus#sdfootnote45sym|⁴⁵]]. Hy het egter ook die geleentheid gebruik om ‘n paar ander begeertes bekend te maak: # Om sy eie omstandighede bekend te maak[[Voetspore van paulus#sdfootnote46sym|⁴⁶]]; # Om hulle aan temoedig om vas te staan in die vervolging en te juig ten spyte van omstandighede[[Voetspore van paulus#sdfootnote47sym|⁴⁷]]; # Om hulle te versoek om nederig en samehorig te wees[[Voetspore van paulus#sdfootnote48sym|⁴⁸]]; # Om Timoteus en Epahroditus aan te beveel by die Kerk in Filipense[[Voetspore van paulus#sdfootnote49sym|⁴⁹]]; # En om hulle te waarsku teen die Judeers (wetigers) en antinomiens (libertyne)[[Voetspore van paulus#sdfootnote50sym|⁵⁰]]. === Literere Temas === Filipense is ‘n dankie se brief waarin die sendingsverslag oor die vordering van sy werk uiteengesit word en bevat geen Ou-Testamentiese aanhalings nie. Dit staan ‘n besonderse soort Christelike lewe voor: # ‘n self opofferende houding[[Voetspore van paulus#sdfootnote51sym|⁵¹]]; # Reik uit na die doel[[Voetspore van paulus#sdfootnote52sym|⁵²]]; # Gebrek aan angstigheid[[Voetspore van paulus#sdfootnote53sym|⁵³]]; # ‘n gewilligheid om alle dinge te doen[[Voetspore van paulus#sdfootnote54sym|⁵⁴]] Dit is uitstaande as die Nuwe-Testamentiese brief van vreugde; die woord “vreugde”[[Voetspore van paulus#sdfootnote55sym|⁵⁵]] kom, in verskeie vorme, 14 keer voor. Ander uitstaande uitdrukkings sluit die woord “dink”[[Voetspore van paulus#sdfootnote56sym|⁵⁶]] kom 10 keer voor “oorweeg”[[Voetspore van paulus#sdfootnote57sym|⁵⁷]] kom 6 keer voor; en “verbond”[[Voetspore van paulus#sdfootnote58sym|⁵⁸]] kom 4 keer voor. Filipense bevat een van die grootste christlogiese paragraaf van die Nuwe Testament[[Voetspore van paulus#sdfootnote59sym|⁵⁹]]. Hoe belangrik dit ook al is, het Paulus dit hoofsaaklik vir ‘n illustrasie neer gepen. Oor die algemeen het Filipense ‘n warm, praktiese en persoonlike aanslag, met die nadruk op vreugde. === Bestudering === # Groete (1:12); # Danksegging en Gebed vir die Gemeente (1:3-11); # Paulus se Persoonlike Omstandighede en Bevordering van die Evangelie ten spyte van Gevangenisskap (1:12-26); # Vermanings (1:27-2:18); ## Tot Standvastigheid , Eensgesindheid en Nederigheid (1:27-30); ## Volg die Bediende Houding (2:1-18)-; # Paulus se Medewerkers vir die Evangelie (2:19-30); ## Timoteus (2:19-24); ## Epaphroditus (2:25-30); # Waarskuwings Teen (3:1-4:1): ## Judeers of Wetonderhouers (3:1-16); ## Antinomiens of Libertyne (3:17-4:1); # Finale Vermanings, Dank en Groete (4:2-23); ## Vermanings oor Verskeie Aspekte van die Christelike Lewe (4:2-9); ## Afsluitende Woorde en Dank (4:10-20); ## Groete en Genade (4:21-23). == Paulus se Brief aan die Kolosense == === Datum en Plek va Skrywe === Paulus se brief is geskryf gedurende sy eerste gevangeneskap in Rome, waar hy twee jaar onder huisarres was. Daar is sommige wat meen dat die brief geskryf is van Efese of Ciseria, maar meestal is ten gunste van Rome waar Palus die brie neergepen het. Die brief is geskryf in ongeveer die jaar 60. === Kolosse die Stad en Kerk === 'n Paar honderd jaar voor Paules was Kolosse 'n leidende stad in Asie onder (die hedendaagse Turkye). Dit was gelee op die Lycusrivier en op die groot oos-westelike handelsroete wat geleie het vanaf Efese tot die Eufraatrivier. By die eerste eeu voor Christus het dit tot 'n tweedehandse dorp gelei. Wat Kolosse so belangrik maak as 'n Nuwe Testamentiese dorp, was die feit dat Epafras 'n Christen geword het en die evangelie na Kolosse gebring het. Die jong kerk het dus die teiken van aanvalle geword. Dit het gelei tot Epafras se besoek aan Paulus en Paulus se brief aan Kolosse. As gevolg van Epafras en ander bekeerlinge van Paulus se werk, het daar Christelike kerke tot stand gekom in Laodisie en Hierapolis. Sommige van hulle was huiskerke maar meeste van hulle was Heidense kerke. == Kolossense se vals leeringe. == Paulus het nooit uitdruklik die vals leringe beskryf nie. Die valse leringe moet aangeneem word deur dit wat hy maak in opposisie tot die vals leeraars. Die aard van sy weersprekend, dui daarop dat die leringe divers van aard was. Sommige van die elemente van hulle leringe was: # Seremonieel van aard. Dit het by die streng reels gehou tot wat geeet en gedrink kan word sowel as die besnydenis. # Dit wat geraak en geproe mag word en wat nie. # Engel aanbidding. # Dat hulle Christus nie genoeg geëer het nie. # Geheime kennis. Hulle het geroem daarop. # Die staatmaking op menslike wysdom en tradisie. Hierdie elemente val in twee kategorieë. Joodse en gnosisme.en Dit is moontlik, dat die Kolossen se vals leringe'n vermenging was van uiterste vorm van Judaïsme en vroeë stadium van gnosisme. [[Voetspore van paulus#sdfootnote1anc|1]] Troas was 10 myl vanaf Troy. Die volle naam is Aleksandrie Troas en was ‘n Romeinse kolonie en ‘n belangrike hawe vir toegang tot Masedonie en Griekeland aanndie een kant en Laer Asie aan die ander kant. [[Voetspore van paulus#sdfootnote2anc|2]] Hier het Dr Lukas by hulle aangesluit. [[Voetspore van paulus#sdfootnote3anc|3]] Samotrake was ‘n eiland in die Noord-Oostelike deel van die Aegasie See. Dit was ‘n gerieflike plek vir skepe om daar te anker. [[Voetspore van paulus#sdfootnote4anc|4]] Vandag bekend as Kavalla en was die hawe van Filipi. [[Voetspore van paulus#sdfootnote5anc|5]] Filipi ‘n stad in die oostelike deel van Masedonie, vernoem na Filip Ii, die pa van Aleksander die Gootte. [[Voetspore van paulus#sdfootnote6anc|6]] Tessalonika was die hoofstad van die provinsie Masedonie en het ‘n bevolking van meervas 200 000 gehad, insluitende ‘n kolonie Jode en ‘n sinagoge. [[Voetspore van paulus#sdfootnote7anc|7]] 5 eeu voor Paulus, was Atene op ‘n hoogtepunt wat betref kuns, filisofie en literer. Atene het egter sy reputasie behou wat filisofie aanbetref en in Paulus se tyd was daar ‘n universiteit. [[Voetspore van paulus#sdfootnote8anc|8]] Paulus haal aan uit 2 Griekse digters. [[Voetspore van paulus#sdfootnote9anc|9]] In Paulus se tyd het Korinte ‘n bevolking van ongeveer 250 000 gehad. Dit was die belangrikste stad in Griekeland. [[Voetspore van paulus#sdfootnote10anc|10]] Tessalonika was ‘n besige hawe stad op die Thermaic Golf. Dit was ‘n belangrike kommunikasie- en handelsentrum. Die bevolking was ongeveer 200 000. Dit was die hoofstad van Masedonie. [[Voetspore van paulus#sdfootnote11anc|11]] Dit is dieselfde roete wat Paulus gevolg het met sy tweede sendingreik, maar vanaf die anders om. [[Voetspore van paulus#sdfootnote12anc|12]] Hier het Dr. Lukas weer by Paulus-hulle aangesluit. [[Voetspore van paulus#sdfootnote13anc|13]] Assus was aan die ander kant van die binneland as Troas en ongeveer 20 myl binnelands. [[Voetspore van paulus#sdfootnote14anc|14]] Mitelene was ‘n hawe aan die suid-oostelike strand van die eiland Lesbos. [[Voetspore van paulus#sdfootnote15anc|15]] Dit was ‘n groter eiland aan die weskus van Laer Asie. [[Voetspore van paulus#sdfootnote16anc|16]] Dit was een van die bellangrikste eilande in daardie streek. [[Voetspore van paulus#sdfootnote17anc|17]] Milete was 30 myl suid van Efese. Milete was die bestemming van die skip. Indien hy Efese sou gaan, sou hy ‘n ander skip moes kry, daarom die versoek dat die ouderlinge na hom toe kom. [[Voetspore van paulus#sdfootnote18anc|18]] Pinkster was 50 dae na die Pasga. [[Voetspore van paulus#sdfootnote19anc|19]] Dit was die belangrikste stad op eiland Rodos. Dit is een van die 7 wonders van die antieke tye. [[Voetspore van paulus#sdfootnote20anc|20]] Patara le op die suidelike kus van Lisie. [[Voetspore van paulus#sdfootnote21anc|21]] Ptolemais is die moderne stad Acco, noord van en oorkant die berg Karmel. [[Voetspore van paulus#sdfootnote22anc|22]] Hy was ’n bevelvoerder oor ’1 000 manskappe (regiment). [[Voetspore van paulus#sdfootnote23anc|23]] Dit moes Annanias gewees het, aangesien Kajafas reeds 200 jaar tevore gesterf het. [[Voetspore van paulus#sdfootnote24anc|24]] Hy was hoepriester 47-59 nC en was die seun van Nebedeeus. Hy was bekend vir wreedheid. [[Voetspore van paulus#sdfootnote25anc|25]] Dus 470 man. Hy het die komplot ernstig opgeneem. [[Voetspore van paulus#sdfootnote26anc|26]] Antipatris was herbou deur Herod die Grootte en na sy vader vernoem. Dit was’n militere basis tussen samaria en Judea. 30 myl vanaf Jerusalem. [[Voetspore van paulus#sdfootnote27anc|27]] Sesarea was die hoofkwartier van die Romeinse regering in Samaria en Judea. Dit was 8 myl vanaf Antiparis. [[Voetspore van paulus#sdfootnote28anc|28]] Sien 1:10 [[Voetspore van paulus#sdfootnote29anc|29]] In 1:15-23. Sien ‘n 2de gebed in 3:14-21. [[Voetspore van paulus#sdfootnote30anc|30]] Sien 2:1-10. [[Voetspore van paulus#sdfootnote31anc|31]] Sien 2:11-22. [[Voetspore van paulus#sdfootnote32anc|32]] Sien 3:1-6. [[Voetspore van paulus#sdfootnote33anc|33]] Sien 3:10. [[Voetspore van paulus#sdfootnote34anc|34]] Sien 3:10 en 3:7-13. [[Voetspore van paulus#sdfootnote35anc|35]] Sien 1:3, 20; 3:10; 6:12. [[Voetspore van paulus#sdfootnote36anc|36]] Sien 1:20. [[Voetspore van paulus#sdfootnote37anc|37]] Sien 4:1-16. [[Voetspore van paulus#sdfootnote38anc|38]] Sien 1:10. [[Voetspore van paulus#sdfootnote39anc|39]] Sien 4:17-6:9. [[Voetspore van paulus#sdfootnote40anc|40]] Sien 6:10. [[Voetspore van paulus#sdfootnote41anc|41]] Sien 6:12. [[Voetspore van paulus#sdfootnote42anc|42]] Sien 1:13-14. [[Voetspore van paulus#sdfootnote43anc|43]] Sien Hand. 16:21. [[Voetspore van paulus#sdfootnote44anc|44]] Sien 3:20-21. [[Voetspore van paulus#sdfootnote45anc|45]] Sien 1:5; 4:10-19. [[Voetspore van paulus#sdfootnote46anc|46]] Sien 1:12-26; 4:10-19. [[Voetspore van paulus#sdfootnote47anc|47]] Sien 1:27-30; 4:4. [[Voetspore van paulus#sdfootnote48anc|48]] Sien 2:1-11; 4:2-5. [[Voetspore van paulus#sdfootnote49anc|49]] Sien 2:19-30. [[Voetspore van paulus#sdfootnote50anc|50]] Sien Hoofstuk 3. [[Voetspore van paulus#sdfootnote51anc|51]] Sien 2:1-4. [[Voetspore van paulus#sdfootnote52anc|52]] Sien 3:13-14. [[Voetspore van paulus#sdfootnote53anc|53]] Sien 4-6. [[Voetspore van paulus#sdfootnote54anc|54]] Sien 4:13. [[Voetspore van paulus#sdfootnote55anc|55]] Engels “joy”; Grieks “chara”. [[Voetspore van paulus#sdfootnote56anc|56]] Grieks “phroneo”. [[Voetspore van paulus#sdfootnote57anc|57]] Engels “consider; Grieks “hegeomai”. [[Voetspore van paulus#sdfootnote58anc|58]] Engels “bond”. [[Voetspore van paulus#sdfootnote59anc|59]] Sien 2:5-11. cfvfl8tbaxixl2a4s2sb6kb0e8puztx 0 405640 2890559 2843706 2026-04-06T10:25:36Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890559 wikitext text/x-wiki '''Hermann Pretorius''' (gebore 17 Julie 1991) is 'n [[Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse]] burgerregte-aktivis en skrywer. Hy is die Hoof van Veldtogte by die Suid-Afrikaanse Instituut vir Rasseverhoudings, 'n navorsings- en beleidsorganisasie in Suid-Afrika.<ref>{{cite journal |url=https://www.berghahnjournals.com/view/journals/theoria/69/172/th6917201.xml |title=The IRR as False Witness |author=Phila M. Msimang |journal=A Journal of Social and Political Theory |publisher=Berghahn Journals |access-date=2023-08-25}}</ref> == Vroeë lewe en opvoeding == Pretorius het in [[Pretoria]] grootgeword waar hy in 2009 aan die [[Afrikaanse Hoër Seunskool]] [[Matriek in Suid-Afrika|gematrikuleer]] het. Hy het sy LLB-graad by die [[Universiteit van Pretoria]] (UP) behaal. Pretorius het as 'n student aan verskeie debat- en skynhofkompetisies deelgeneem.<ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/tien-universiteite-dra-by-tot-afrikaanse-debat/ |title=Tien universiteite dra by tot Afrikaanse debat |publisher=Maroela Media |access-date=2023-08-25}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.up.ac.za/faculty-of-law/news/post_1644670-tukslaw-wins-afrikaans-division-of-kovsies-first-year-moot-court-competition |title=TuksLaw wins Afrikaans Division of Kovsies First Year Moot Court Competition |publisher=University of Pretoria |access-date=2023-08-25}}</ref> Pretorius was in 2014 aangewys as die beste spreker in die [[ATKV-Universiteitedebat]] kompetisie. Pretorius is ook 'n opgeleide [[Opera|operasanger]].<ref>{{cite web |url=http://www.sempreopera.co.za/ |title=Coffee and Tea will be served! |publisher=Sempre Opera |access-date=2023-08-25 |archive-date=2023-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905123824/http://www.sempreopera.co.za/ |url-status=dead }}</ref> == Kontroversie == In 2019 het Pretorius 'n rubriek geskryf waarin hy voorgestel het dat [[Alan Winde]] die leierskap van 'n Suid-Afrikaanse politieke party, [[Democratic Alliance|Demokratiese Alliansie]] (DA), moet oorneem, met die stelling dat "die saad van die DA se herstel deur 'n wit man in die [[Wes-Kaap]] geplant is".<ref>{{cite web |url=https://www.heraldlive.co.za/news/2019-10-08-da-needs-our-honesty-insists-irrs-hermann-pretorius/ |title=DA 'needs our honesty', insists IRR's Hermann Pretorius |publisher=Herald Live |date=2019-10-08 |access-date=2023-08-25}}</ref> Die artikel deur Pretorius het gemengde terugvoer ontvang.<ref>{{cite web |url=https://www.news24.com/citypress/news/irr-picks-on-black-da-leaders-da-youth-leader-20191013 |title=‘IRR picks on black DA leaders’ – DA youth leader |publisher=City Press |date=2019-10-13 |access-date=2023-08-25}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.citizen.co.za/news/south-africa/politics/zille-defends-irr-analysts-da-leader-piece-says-white-man-comments-taken-out-of-context/ |title=Zille defends IRR analyst’s DA leader piece, says ‘white man’ comments taken out of context |publisher=The Citizen |access-date=2023-08-25}}</ref> Laat in 2019 het Pretorius kritiek gelewer op [[Herman Mashaba]], die voormalige burgemeester van die Stad [[Johannesburg]], vir Mashaba se klaarblyklike rassistiese interne kommunikasie wat 'n lid van die Demokratiese Alliansie se koukus beris het.<ref>{{cite web |url=https://www.timeslive.co.za/politics/2019-10-11-mashaba-dismisses-racism-claims-made-by-irrs-hermann-pretorius/ |title=Mashaba dismisses racism claims made by IRR's Hermann Pretorius |publisher=Times Live |date=2019-10-11 |access-date=2023-08-25}}</ref> == Veldtogte == Pretorius het as 'n woordvoerder vir sy organisasies oor verskeie kwessies opgetree, insluitend hulle teenkanting teen die Nasionale Gesondheidsversekering, voorgeskrewe bates sowel as onteiening sonder vergoeding.<ref>{{cite web |url=https://www.biznews.com/thought-leaders/2020/07/14/irr-nhi-healthcare |title=IRR: NHI is a ploy to nationalise healthcare |publisher=BizNews |date=2020-07-14 |access-date=2023-08-25 |archive-date=2023-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905123824/https://www.biznews.com/thought-leaders/2020/07/14/irr-nhi-healthcare |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.iol.co.za/news/politics/governments-silence-on-cost-of-nhi-is-worrying-says-irr-51058959 |title=Government's silence on cost of NHI is worrying, says IRR |publisher=IOL |access-date=2023-08-25}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.702.co.za/articles/379821/institute-of-race-relations-suggests-lockdown-amendments |title=Institute of Race Relations suggests lockdown amendments |publisher=702 |access-date=2023-08-25}}</ref> Pretorius het gereeld op Suid-Afrikaanse nasionale en internasionale nuusnetwerke as 'n kommentator verskyn, waar hy dikwels huidige sake en politiek bespreek. == Publikasies == In 2025 het Pretorius sy eerste boek gepubliseer, ''Rule Breakers: How the 2024 Election Campaign Changed South Africa Forever'', waarin hy die verloop en impak van die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024]] ontleed.<ref>{{cite book |last=Pretorius |first=Hermann |title=Rule Breakers: How the 2024 Election Campaign Changed South Africa Forever |publisher=Protea Book House |year=2025 |isbn=9781485315896 |location=Pretoria}}</ref> == Persoonlike lewe == Hermann is die jongste seun van [[Fransjohan Pretorius]]. Fransjohan Pretorius is professor [[Emeritaat|emeritus]] in Geskiedenis aan die [[Universiteit van Pretoria]], en die skrywer of redakteur van agt boeke oor die [[Anglo-Boereoorlog]]. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1991]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] a4lv2pqmgew3hznjvoz5g93bkejfx0t 0 406043 2890163 2723495 2026-04-05T15:04:22Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2890163 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Raymond Kurzweil Fantastic Voyage.jpg|duimnael|Raymond Kurzweil]] '''Raymond Kurzweil''' (/ˈkɜːrzwaɪl/ KURZ-wyle; gebore [[12 Februarie]] [[1948]]) is 'n [[Amerikaanse]] rekenaarwetenskaplike, skrywer, uitvinder en [[Futuris|toekomskundige]]. Hy is betrokke by velde soos [[Optiese karakterherkenning|optiese karakterherkenning (OCR)]], teks-na-spraak-sintese, spraakherkenningstegnologie en elektroniese sleutelbordinstrumente. Hy het boeke geskryf oor [[gesondheid]], [[kunsmatige intelligensie]] (KI), [[transhumanisme]], die [[tegnologiese singulariteit]] en futurisme. Kurzweil is 'n openbare voorstander van die futuristiese en transhumanistiese bewegings en hou openbare toesprake om sy optimistiese uitkyk op lewensverlengingstegnologieë en die toekoms van [[nanotegnologie]], [[robotika]] en [[biotegnologie]] te deel.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Dvb0DAAAQBAJ&q=He+was+exposed+via+Unitarian+Universalism+to+a+diversity+of+religious+faiths+during+his+upbringing&pg=PT106|title=The Universal Mind: The Evolution of Machine Intelligence and Human Psychology|last=Press|first=Xiphias|date=September 1, 2016|publisher=Xiphias Press|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.kurzweilai.net/reinvent-yourself-the-playboy-interview-with-ray-kurzweil|title=featured {{!}} Reinvent Yourself: the Playboy interview with Ray Kurzweil {{!}} Kurzweil|website=www.kurzweilai.net|language=en-US|access-date=2018-11-26}}</ref> Kurzweil het die 1999 Nasionale Medalje van Tegnologie en Innovasie, die Verenigde State se hoogste eer in tegnologie, van destydse president [[Bill Clinton]] in 'n Withuis-seremonie ontvang. Hy was die ontvanger van die $500 000 Lemelson–MIT-prys vir 2001. Hy is in 2001 tot 'n lid van die Nasionale Akademie vir Ingenieurswese verkies vir die toepassing van tegnologie om mens-masjien kommunikasie te verbeter. In 2002 is hy opgeneem in die National Inventors Hall of Fame, gestig deur die Amerikaanse Patente Kantoor. Hy het 21 eredoktorsgrade ontvang, en eerbewyse van drie Amerikaanse presidente. Die Amerikaanse Openbare Uitsaaidiens (PBS) het Kurzweil ingesluit as een van 16 "revolusionêres wat Amerika gemaak het" saam met ander uitvinders van die afgelope twee eeue. ''Inc.'' tydskrif het hom nommer 8 onder die "fassinerendste" entrepreneurs in die Verenigde State geplaas en hom "[[Thomas Edison|Edison]] se regmatige erfgenaam" genoem. == Lewe, uitvindings en besigheidsloopbaan == ===Vroeë lewe=== Kurzweil het in Queens, [[New York]], grootgeword. Hy het NYC Openbare Onderwys Kingsbury Elementêre Skool PS188 bygewoon. Hy is gebore in 'n sekulêre Joodse gesin wat net voor die aanvang van die [[Tweede Wêreldoorlog]] uit [[Oostenryk]] geëmigreer het. Hy is tydens sy opvoeding deur Unitariese universalisme aan 'n verskeidenheid godsdienstige gelowe blootgestel.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Dvb0DAAAQBAJ&q=He+was+exposed+via+Unitarian+Universalism+to+a+diversity+of+religious+faiths+during+his+upbringing&pg=PT106|title=The Universal Mind: The Evolution of Machine Intelligence and Human Psychology|last=Press|first=Xiphias|date=1 September 2016|publisher=Xiphias Press|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.kurzweilai.net/reinvent-yourself-the-playboy-interview-with-ray-kurzweil|title=featured {{!}} Reinvent Yourself: the Playboy interview with Ray Kurzweil {{!}} Kurzweil|website=www.kurzweilai.net|language=en-US|access-date=2018-11-26}}</ref> Sy Unitariese kerk het die [[filosofie]] gehad van baie paaie na die [[waarheid]] – sy godsdiensopvoeding het bestaan uit die bestudering van 'n enkele godsdiens vir ses maande voordat hy aanbeweeg het na die volgende.<ref>{{Cite book|last=Kurzweil|first=Ray|title=The Singularity Is Near: When Humans Transcend Biology|publisher=Viking|year=2005|isbn=978-0-670-03384-3|location=United States|pages=Prologue}}</ref> Sy pa, Fredric, was 'n konsertpianis, 'n bekende [[dirigent]] en 'n musiekopvoeder. Sy ma, Hannah, was 'n visuele kunstenaar. Hy het een broer of suster, sy suster Enid. Kurzweil het op die ouderdom van vyf besluit dat hy 'n uitvinder wou wees.<ref>Interview:Ray Kurzweil. {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=vfztUIpZm7UC&q=sonya+kurzweil&pg=PA75 |title=Computerworld – Google Books |date=18 Maart 1991|access-date=15 September 2014|author=Glen Rifken}}</ref> As 'n jong seun het Kurzweil 'n inventaris gehad van onderdele van verskeie konstruksiespeelgoed wat hy gekry het en ou elektroniese toebehore wat hy by bure afgehaal het. Kurzweil was in sy jeug 'n ywerige leser van [[Wetenskapsfiksie|wetenskapfiksie]]literatuur. Op die ouderdom van agt, nege en tien het hy die hele Tom Swift Jr.-reeks gelees. Op die ouderdom van sewe of agt het hy 'n robotpoppeteater en robotspeletjie gebou. Hy was op die ouderdom van 12 (in 1960) by [[rekenaar]]s betrokke, toe slegs 'n dosyn rekenaars in die hele New York Stad bestaan het, en het rekenaartoestelle en statistiese programme vir die voorganger van Head Start gebou.<ref>{{Cite web | url=http://blogs.scientificamerican.com/streams-of-consciousness/on-tv-ray-kurzweil-tells-me-how-to-build-a-brain/ |title = On TV, Ray Kurzweil Tells Me How to Build a Brain}}</ref> Op die ouderdom van veertien het Kurzweil 'n referaat geskryf waarin sy teorie van die neokorteks uiteengesit word.<ref>{{cite web |url=http://thedianerehmshow.org/shows/2012-11-27/ray-kurzweil-how-create-mind-secret-human-thought-revealed/transcript |title=Ray Kurzweil: "How to Create a Mind: The Secret of Human Thought Revealed" – The Diane Rehm Show from WAMU and NPR |access-date=15 September 2014 |archive-date=24 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140724134136/http://thedianerehmshow.org/shows/2012-11-27/ray-kurzweil-how-create-mind-secret-human-thought-revealed/transcript |url-status=dead }}</ref> Sy ouers was betrokke by die kunste, en hy word in die dokumentêr ''Transcendent Man''<ref name="transcendentman.com">{{cite web |url=https://transcendentman.com/mind-boggling-technological-singularity-defined/ |title=Answering all your questions about The Technological Singularity |access-date=3 Oktober 2017}}</ref> aangehaal wat sê dat die huishouding altyd besprekings oor die toekoms en [[tegnologie]] opgelewer het. Kurzweil het Hoërskool Martin Van Buren bygewoon. Tydens die klas het hy dikwels sy klashandboeke vasgehou om oënskynlik deel te neem, maar eerder gefokus op sy eie projekte wat agter die boek versteek was. Sy oom, 'n ingenieur by Bell Labs, het jong Kurzweil die basiese beginsels van [[rekenaarwetenskap]] geleer.<ref>{{cite web|url=http://web.mit.edu/invent/iow/kurzweil.html |title=Inventor of the Week |publisher=Web.mit.edu |access-date=2011-04-21 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140102111050/http://web.mit.edu/invent/iow/kurzweil.html |archive-date=2014-01-02 }}</ref> In 1963, op die ouderdom van 15, het hy sy eerste rekenaarprogram geskryf.<ref>{{cite web |url=http://www.kurzweilai.net/meme/frame.html?main=%2Farticles%2Fart0467.html |title=KurzweilAI.net |publisher=KurzweilAI.net |access-date=2011-04-21 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050222180825/http://www.kurzweilai.net/meme/frame.html?main=%2Farticles%2Fart0467.html |archive-date=2005-02-22 }}</ref> Hy het patroonherkenningsagteware geskep wat die werke van klassieke komponiste ontleed het, en dan sy eie liedjies in soortgelyke style gesintetiseer het. In 1965 is hy genooi om op die CBS-televisieprogram ''I've Got a Secret'' te verskyn<ref>{{cite web|title= Ray Kurzweil Biography and Interview |website=www.achievement.org|publisher=American Academy of Achievement|url= https://achievement.org/achiever/ray-kurzwell/#interview}}</ref> waar hy 'n klavierstuk opgevoer het wat gekomponeer is deur 'n rekenaar wat hy ook laat bou het.<ref name=booktv>{{cite video |url=http://www.c-span.org/video/?194500-1/depth-ray-kurzweil |title=In Depth with Ray Kurzweil |publisher=Book TV |date=5 November 2006 |access-date=2015-04-22}}</ref> Later daardie jaar het hy die eerste prys in die International Science Fair vir die uitvinding gewen; <ref name=ssp>{{cite web |url=http://www.societyforscience.org/Page.aspx?pid=261 |title=Alumni Honors |publisher=Society for Science and the Public |access-date=2010-05-18 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120729231138/http://www.societyforscience.org/page.aspx?pid=261 |archive-date=2012-07-29 }}</ref> Kurzweil se voorlegging aan ''Westinghouse Talent Search'' van sy eerste [[rekenaarprogram]] saam met verskeie ander projekte het daartoe gelei dat hy een van die nasionale wenners was, wat hom toegelaat het om te wees persoonlik deur president [[Lyndon B. Johnson]] tydens 'n [[Withuis]]-seremonie gelukgewens. Hierdie aktiwiteite het saam op Kurzweil die oortuiging beïndruk dat byna enige probleem oorkom kan word.<ref>{{cite news |url=http://techland.time.com/2010/04/02/an-interview-with-ray-kurzweil/ |title=An Interview With Ray Kurzweil |author=Doug Aamoth |publisher=Time Inc. |magazine=Time |date=2 April 2010 |access-date=25 September 2014}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kurzweil, Raymond}} [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1948]] [[Kategorie:Lewende mense]] qdcspb9o08juiouye24jx10i4nomrv3 0 406907 2890230 2617428 2026-04-05T19:06:28Z Jcb 223 2890230 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Anatase (titania, TiO2) photocatalyst producing hydrogen.jpg|duimnael|In die eksperiment hierbo word fotone van 'n ligbron (regs buite die raam) geabsorbeer deur die oppervlak van 'n [[titaandioksied]]skyf ({{chem|Ti|O|2}}), wat elektrone binne die materiaal opwek. Hulle reageer dan met die watermolekules en ontbind hulle in waterstof en suurstof. chemikalieë wat in die water opgelos is, verhoed die vorming van suurstof, wat andersins met die waterstof sou herkombineer.]] Wat in die [[chemie]] met '''fotokatalise''' bedoel word, is die versnelling van 'n reaksie wat onder beligting plaasvind deur die teenwoordigheid van 'n foto[[katalisator]]. Dit is 'n stof wat se aangeslane toestand herhaaldelik in wisselwerking met die reaksievennote tree en tussenprodukte vorm, maar wat na elke siklus van sulke interaksies homself regenereer.<ref>{{cite journal |title=Gold Book: Photcatalyst |url=https://goldbook.iupac.org/terms/view/PT07446|website=2005–2023 International Union of Pure and Applied Chemistry|doi=10.1351/goldbook.PT07446 |doi-access=free}}</ref> In baie gevalle is die katalisator 'n vaste stof wat by bestraling met UV- of sigbare lig elektron-gatpare genereer wat vrye [[radikaal (chemie)|radikale]] doen ontstaan. Fotokatalisators kan in drie hoofgroepe ingedeel word: #Heterogene katalisators #Homogene katalisators #Plasmoniese antennekatalisators. Die gebruik van elke katalisator hang af van die voorkeuraanwending en vereiste katalitiese reaksie. == Geskiedenis == === Vroeë vermeldings (1911–1938) === Die vroegste vermelding was in 1911, toe die Duitse chemikus Dr. Alexander Eibner die konsep voorgestel het in sy navorsing van die bleiking van die donkerblou pigment, Pruisiese blou deur inwerking van lig op [[sinkoksied]] (ZnO).<ref>{{Cite journal|last=Eibner|first=Alexander|date=1911|title=Action of Light on Pigments I|journal=Chem-ZTG|volume=35|pages=753–755}}</ref><ref name=":0">{{Cite book|title=Design of Advanced Photocatalytic Materials for Energy and Environmental Applications|url=https://archive.org/details/designadvancedph00coro|url-access=limited|last1=Coronado|first1=Juan M.|last2=Fresno|first2=Fernando|last3=Hernández-Alonso|first3=María D.|last4=Portela|first4=Racquel|publisher=Springer|year=2013|isbn=978-1-4471-5061-9|location=London|pages=[https://archive.org/details/designadvancedph00coro/page/n10 1]–5|doi=10.1007/978-1-4471-5061-9|hdl=10261/162776}}</ref> Rondom hierdie tyd het Bruner en Kozak 'n artikel gepubliseer wat die agteruitgang van oksaalsuur in die teenwoordigheid van [[uraniel]]-soute onder beligting bespreek.<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal|last1=Bruner|first1=L.|last2=Kozak|first2=J.|date=1911|title=Information on the Photocatalysis I The Light Reaction in Uranium Salt Plus Oxalic Acid Mixtures|journal=Elktrochem Agnew P|volume=17|pages=354–360}}</ref> In 1913 het Landau 'n artikel gepubliseer waarin hy 'n uitleg van fotokatalise voorgestel het. Hieruit is die aktinometrie ontstaan. Dit is meting van die fotonfluks ter vergelyking van die mate van fotoreaksie wat plaasvind.<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal|last=Landau|first=M.|date=1913|title=Le Phénomène de la Photocatalyse|journal=Compt. Rend.|volume=156|pages=1894–1896}}</ref> In 1938 het Doodeve en Kitchener ontdek dat [[titaandioksied]] ({{chem|Ti|O|2}}), 'n hoogs stabiele en nie-giftige oksied, in die teenwoordigheid van suurstof as 'n fotosensibilisator vir die bleiking van kleurstowwe kan optree. [[Ultravioletlig]] wat geabsorbeer word deur {{chem|Ti|O|2}} lei tot die vorming van aktiewe suurstofspesies op sy oppervlak. Hierdie spesies veroorsaak die kleustowwe se [[fotooksidasie]]. Dit was die eerste waarneming van die fundamentele kenmerke van heterogene fotokatalise.<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal|last1=Goodeve|first1=C.F.|last2=Kitchener|first2=J.A.|date=1938|title=The Mechanism of Photosensitization by Solids|journal= Transactions of the Faraday Society|volume=34|pages=902–912|doi=10.1039/tf9383400902}}</ref> ==Soorte fotokatalise== ===Heterogene fotokatalise=== In heterogene katalise is die [[Katalise|katalisator]] in 'n ander fase as die reaktante. Heterogene fotokatalise is 'n dissipline wat 'n groot verskeidenheid reaksies insluit: gedeeltelike of totale [[oksidasie]]s, [[dehidrogenering]], waterstofoordrag, isotopiese uitruiling van ¹⁸O₂–¹⁶O₂ of deuteriumalkane, metaalafsetting, waterontgifting en verwydering van gasvormige besoedeling. Die meeste heterogene fotokatalisators is oorgangsmetaaloksiede en [[halfgeleier]]s. Anders as metale, wat 'n kontinuum van elektroniese toestande het, besit halfgeleiers 'n energieleemte, 'n gebied waar geen energievlakke beskikbaar wat rekombinasie van 'n [[elektron]] en [[Elektrongat|gat]] kan bevorder wat deur fotoaktivering in die vaste stof geproduseer word. Hierdie verskil in energie tussen die gevulde valensband en die leë geleidingsband in die energiediagram van 'n halfgeleier is die [[bandgaping]].<ref name=":2">{{cite journal|doi=10.1021/cr00035a013|title=Photocatalysis on {{chem|TiO|2}} Surfaces: Principles, Mechanisms, and Selected Results|year=1995|last1=Linsebigler|first1=Amy L.|last2=Lu|first2=Guangquan.|last3=Yates|first3=John T.|journal=Chemical Reviews|volume=95|issue=3|pages=735–758|s2cid=53343077 }}</ref> Wanneer die halfgeleier 'n [[foton]] absorbeer met energie gelyk aan of groter as die materiaal se bandgaping, word 'n elektron e{{sup|-}} opgewek vanaf die valensband na die geleidingsband, wat 'n gat h{{sup|+}} in die valensband geskep . Hierdie elektrongatpaar is 'n [[eksiton]].<ref name=":2" /> Die opgewekte elektron en gat kan herkombineer. Die energie wat verkry word uit die absorpsie van die foton word dan as hitte vrystel. Sulke eksitonrekombinasie is ongewens.<ref name="Ibhadon 189–218" >{{Cite journal|last1=Ibhadon|first1=Alex|last2=Fitzpatrick|first2=Paul|date=2013-03-01|title=Heterogeneous Photocatalysis: Recent Advances and Applications|journal=Catalysts|volume=3|issue=1|pages=189–218|doi=10.3390/catal3010189|issn=2073-4344|doi-access=free}}</ref>Navorsing om funksionele fotokatalisators te ontwikkel beklemtoon dikwels die verlenging van die eksiton se lewensduur, deur verbeterde skeiding van die elektrongatpaar. Daar word gebruik gemaak van diverse benaderings wat kan staatmaak op strukturele kenmerke soos heteroaansluitings van twee verskillende fases (bv. koppelvlakke van [[anataas]] en [[rutiel]] ), [[nanopartikel]]s van edelmetale, [[silikon]]- nanodraadjies en substitusionele katioondotering.<ref>{{Cite journal|first1=Saila|last1=Karvinena|first2=Pipsa|last2=Hirvab|first3=Tapani A|last3=Pakkanen|date=2003|title=Ab initio quantum chemical studies of cluster models for doped anatase and rutile {{chem|TiO|2}} |journal= Journal of Molecular Structure: Theochem|volume=626|issue=1–3|pages=271–277|doi=10.1016/S0166-1280(03)00108-8}}</ref> [[Lêer:Band bending 2.png|duimnael|Bandbuiging in halfgeleiers|links]] Die uiteindelike doel van fotokatalisatorontwerp is óf om reaksies van die opgewekte elektrone met oksidante te fasiliteer en so gereduseerde produkte te produseer, óf om reaksies van die gegenereerde gate met reduktante om geoksideerde produkte te produseer. As gevolg van die bestraling met lig sal in 'n halfgeleier altyd die ''minderheids''ladingdraer na die oppervlak beweeg. In p-tipe halgeleiers is dit die elektrone, in n-tipe juis die gate. Dit is die gevolg van bandbuiging wat optree as 'n halfgeleier in kontak met 'n elektroliet kom. Dié buiging is opwaarts vir n-tipe en afwaarts vir p-tipe halfgeleiers.<ref>{{cite journal|title=Photoelectrochemical devices for solar water splitting – materials and challenges|authors= Chaoran Jiang,Savio J. A. Moniz, Aiqin Wang,Tao Zhang, Junwang Tang|journal=Chem. Soc. Rev.|year=2017|volume=46|pages=4645}}</ref> In een meganisme van die oksidatiewe reaksie reageer gate met die vog wat op die oppervlak teenwoordig is en produseer 'n hidroksielradikaal {{chem|O|H|•}}. Die reaksie begin deur foto-geïnduseerde eksitongenerering in die metaaloksied (MO) oppervlak deur absorpsie van 'n foton (hv): :MO + hν → MO (h⁺ + e⁻) In 'n n-tipe halfgeleier kom die gate h{{sup|+}} na die oppervlak en reageer met 'n geadsorbeerde watermolekule. Dit kan lei tot die vorming van [[waterstofperoksied]] {{chem|H|2|O|2}}: :h⁺ + H₂O → H⁺ + •OH :2 h⁺ + 2 H₂O → 2 H⁺ + H₂O₂ :H₂O₂→ 2 •OH In 'n p-tipe halfgeleier kom juis die elektrone na die oppervlak waar hulle suurstof kan reduseer: :e⁻ + O₂ → •O₂⁻ :•O₂⁻ + H{{sup|+}} → HO₂• :•O₂⁻ + HO₂• + H⁺ → H₂O₂ + O₂ :H₂O₂ → 2 •OH ===Homogene fotokatalise=== In homogene fotokatalise bestaan ​​die reaktante en die fotokatalisators in dieselfde fase. Die atmosfeer se selfreinigingsproses maarmee dit organiese verbindings verwyder is 'n homogene fotokatalisereaksie in die gasfase.<ref>{{Cite journal |last1=He |first1=Fei |last2=Jeon |first2=Woojung |last3=Choi |first3=Wonyong |date=2021-05-05 |title=Photocatalytic air purification mimicking the self-cleaning process of the atmosphere |journal=Nature Communications |language=en |volume=12 |issue=1 |pages=2528 |doi=10.1038/s41467-021-22839-0 |issn=2041-1723 |pmc=8100154 |pmid=33953206}}</ref> Daar word dikwels na hierdie [[osoon]]-proses verwys wanneer fotokatalisators ontwikkel word: :<math>O_3(g) + H_2O(g) \xrightarrow{h \nu} O_2(g) + 2OH\bullet </math> Die meeste homogene fotokatalitiese reaksies verloop in 'n waterige fase, met 'n oorgangsmetaalkompleks as fotokatalisator. Die wye gebruik van oorgangsmetaalkomplekse as fotokatalisators is grootliks te danke aan die groot gaping tussen HOMO (hoogste besette molekulêre orbitaal) en LUMO (laagste onbesette molekulêre orbitaal) en die hoë stabiliteit van hierdie spesies.<ref name=":13">{{Citation |last1=Tahir |first1=Muhammad Bilal |title=Chapter 5 - Nanomaterials for photocatalysis |date=2020-01-01 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B978012821192200005X |work=Nanotechnology and Photocatalysis for Environmental Applications |pages=65–76 |editor-last=Tahir |editor-first=Muhammad Bilal |access-date=2023-04-01 |series=Micro and Nano Technologies |publisher=Elsevier |language=en |isbn=978-0-12-821192-2 |last2=Iqbal |first2=Tahir |last3=Rafique |first3=Muhammad |last4=Rafique |first4=Muhammad Shahid |last5=Nawaz |first5=Tasmia |last6=Sagir |first6=M. |editor2-last=Rafique |editor2-first=Muhammad |editor3-last=Rafique |editor3-first=Muhammad Shahid}}</ref> Homogene fotokatalisators is algemeen in die produksie van skoon [[waterstof]] as brandstof, met die noemenswaardige volop gebruik van komplekse van [[kobalt]] en [[yster]].<ref name=":13"/> === Plasmoniese antennas === 'n Plasmoniese antennafotokatalisator is 'n fotokatalisator wat 'n [[katalisator]] kombineer met aangehegte antenna wat die katalisator se vermoë om lig te absorbeer verhoog en sodoende die doeltreffendheid daarvan verhoog. Di berus op die enorme vermoë om lig te amsorbeer van nanodeeltjes van bv. goud vanweë hulle plasmaresonansie. 'n [[Silikondioksied|{{Chem|SiO|2}}]] katalisator gekombineer met 'n Au-ligabsorbeerder het waterstofsulfied-tot-waterstofreaksies versnel. Die proses is 'n alternatief vir die konvensionele Claus-proses wat by 800-1000°C werk.<ref>{{Cite web |last=Blain |first=Loz |date=2022-11-02 |title=Light-powered catalyst makes profitable hydrogen from stinky waste gas |url=https://newatlas.com/energy/hydrogen-sulfide-remediation/ |access-date=2022-11-30 |website=New Atlas |language=en-US}}</ref> ==Belangrike materiale met fotokatalitiese eienskappe== *[[titaandioksied]] *[[sinkperoksied]] *[[serium(IV)oksied]] *[[kadmiumsulfied]] *[[sinkoksied]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Chemie]] tb55bwtsq823hb7pdbub7dsn3d5eknw 0 408282 2890478 2721399 2026-04-06T09:23:03Z Oesjaar 7467 Vetbeter 2890478 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Stromae | beeld = Le chanteur Stromae.jpg | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = Stromae in 2014 | agtergrondkleur = Solo | geboortenaam = Paul van Haver | alias = | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1985|03|12}} | geboorteplek = [[Brussels]], [[België]] | oorsprong = | sterfdatum = | sterfplek = | genre = [[Hip-hop]], synthpop, huis, elektronies | beroep = Musikant | instrument = | jare_aktief = 2000–hede | etiket = | assosiasies = | webwerf = [https://mosaert.com/projects/stromae Amptelike webwerf] | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''Paul van Haver''' (gebore [[12 Maart]] [[1985]]), beter bekend onder sy verhoognaam '''Stromae''', is 'n Belgiese sanger-liedjieskrywer en kletsrymer. Stromae het in 2009 die publieke oog betree met sy liedjie "[[Alors on danse]]" (van die album ''[[Cheese]]''), wat 'n nommer een in verskeie Europese lande geword het. Stromae is in 1985 tot 'n Belgiese ma en 'n Rwandese pa in [[Brussels]], [[België]] gebore. Sy pa is tydens die 1994 [[Rwanda|Rwandese volksmoord]] vermoor. Tydens sy tienerjare het hy en sy vriende 'n klein kletsrymgroep gestig. Sy vroeë invloede het die Belgiese sanger-liedjieskrywer [[Jacques Brel]], son cubano en Kongolese rumba ingesluit.<ref>{{Webaanhaling|url=https://www.nytimes.com/2022/02/28/arts/music/stromae-multitude.html|titel=Stromae’s Music Delves Into Dark Topics. His Return Is Right on Time.|werk=The New York Times|toegangsdatum=2 November 2023|datum=28 Februarie 2022|taal=Engels}}</ref> == Diskografie == === Ateljee-albums === * ''[[Cheese]]'' (2010) * ''[[Racine carrée]]'' (2013) * ''[[Multitude]]'' (2022) == Verwysings == {{verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * {{Amptelike URL}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Stromae}} [[Kategorie:Belgiese sangers]] [[Kategorie:Geboortes in 1985]] [[Kategorie:Lewende mense]] 9cgusstzkmn2montmzi6ymnuo5btfhk 0 408477 2890441 2697520 2026-04-06T07:38:49Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890441 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Bloedblom<br><small>Gifwortel | image = | status = LC | status_system = IUCN3.1 | taxon = Scadoxus multiflorus | authority = (Martyn) Raf., (1838) | synonyms =* ''Amaryllis multiflora'' <small>(Martyn) Tratt.</small> * ''Haemanthus multiflorus'' <small>Marty</small> * ''Nerissa multiflorus'' <small>(Martyn) Salisb.</small> }} '''''Scadoxus multiflorus''''' is 'n meerjarige, [[Blom|blomdraende]] plant en [[geofiet]] wat deel is van die ''Amaryllidaceae'' [[Familie (biologie)|familie]]. ==Verspreiding== Die plant is [[inheems]] aan [[Angola]], [[Benin]], [[Botswana]], [[Burkina Faso]], [[Burundi]], [[Demokratiese Republiek die Kongo]], [[Djiboeti]], [[Ekwatoriaal-Guinee]], [[Eritrea]], [[Eswatini]], [[Ethiopië]], [[Gaboen]], [[Gambië]], [[Ghana]], [[Guinee]], [[Guinee-Bissau]], [[Golf van Guinee]]-eilande, [[Ivoorkus]], [[Jemen]], [[Kameroen]], [[Kenia]], [[Liberië]], [[Malawi]], [[Mali]], [[Mauritanië]], [[Mosambiek]], [[Namibië]], [[Nigerië]], [[Republiek die Kongo]], [[Rwanda]], [[Saoedi-Arabië]], [[Senegal]], [[Seychelle]], [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]], [[Sierra Leone]], [[Soedan]], [[Somalië]], [[Suid-Soedan]], [[Suid-Afrika]], [[Tanzanië]], [[Togo]], [[Tsjad]], [[Uganda]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. == Subspesies == Die spesie het drie subspesies: * ''Scadoxus multiflorus subsp. katharinae'' <small>(Baker) Friis & Nordal</small> * ''Scadoxus multiflorus subsp. longitubus'' <small>(C.H.Wright) Friis & Nordal</small> * ''Scadoxus multiflorus subsp. multiflorus'' == Galery == <gallery> Scadoxus multiflorus.jpg|Scadoxus multiflorus Scadoxus multiflorus 0008.jpg|Scadoxus multiflorus Scadoxus multiflorus 0005.jpg|Scadoxus multiflorus Scadoxus multiflorus 0013.jpg|Scadoxus multiflorus Scadoxus multiflorus2.jpg|Scadoxus multiflorus </gallery> == Bronne == * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=2089-4 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:66765-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Scadoxus|multiflorus]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Benin]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Burkina Faso]] [[Kategorie:Flora van Burundi]] [[Kategorie:Flora van die Demokratiese Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Djiboeti]] [[Kategorie:Flora van Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategorie:Flora van Eritrea]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van Gaboen]] [[Kategorie:Flora van Gambië]] [[Kategorie:Flora van Ghana]] [[Kategorie:Flora van Guinee]] [[Kategorie:Flora van Guinee-Bissau]] [[Kategorie:Flora van Ivoorkus]] [[Kategorie:Flora van Jemen]] [[Kategorie:Flora van Kameroen]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Liberië]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Mali]] [[Kategorie:Flora van Mauritanië]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Nigerië]] [[Kategorie:Flora van die Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Rwanda]] [[Kategorie:Flora van Saoedi-Arabië]] [[Kategorie:Flora van Senegal]] [[Kategorie:Flora van Seychelle]] [[Kategorie:Flora van die Sentraal-Afrikaanse Republiek]] [[Kategorie:Flora van Sierra Leone]] [[Kategorie:Flora van Soedan]] [[Kategorie:Flora van Somalië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Soedan]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Togo]] [[Kategorie:Flora van Tsjad]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] 32hdmko1nknhjk56w1z1tqp6avxqw65 0 408487 2890532 2628568 2026-04-06T10:11:18Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890532 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name =Sambreelblom | image = | status = LC | status_system = IUCN3.1 | taxon = Crossyne guttata | authority = (L.) D.Müll.-Doblies & U.Müll.-Doblies, (1994) | synonyms =* ''Amaryllis ciliaris'' <small>L.</small> * ''Amaryllis guttata'' <small>L.</small> * ''Boophone amaryllidea'' <small>M.Roem.</small> * ''Boophone ciliaris'' <small>(L.) Herb.</small> * ''Boophone guttata'' <small>(L.) Herb.</small> * ''Coburgia ciliaris'' <small>(L.) Herb.</small> * ''Crossyne ciliaris'' <small>(L.) Salisb.</small> * ''Haemanthus guttatus'' <small>Banks ex Kunth</small> }} Die '''sambreelblom ''' (''Crossyne guttata'') is 'n meerjarige, [[Blom|blomdraende]] plant en [[geofiet]] wat deel is van die ''Amaryllidaceae'' [[Familie (biologie)|familie]]. Die plant is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan die [[Wes-Kaap]] en is deel van die [[fynbos]]. == Galery == <gallery> Crossyne guttata (Amaryllidaceae) (4494477379).jpg|Crossyne guttata </gallery> == Bronne == * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=5349-1 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:979953-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Crossyne|guttata]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 0vkj5esc23qgte96q2ccrcu507zccxq 0 409085 2890317 2859756 2026-04-05T21:00:24Z SpesBona 2720 Bygewerk & Hersien 2890317 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Krieketspan | naam = Uganda | beeld = Kenteken van die Ugandese nasionale krieketspan.png | byskrif = Kenteken van die Ugandese nasionale krieketspan | bynaam = ''Cricket Cranes'' | konferensie = [[Ugandese Krieketvereniging]] (UCA) | kaptein = [[Riazat Ali Shah]] | afrigter = {{vlagikoon|Kenia}} [[Steve Tikolo]] | toetsstatusjaar = | ikr_status = Assosiaatlid met [[Twintig20|T20I]]-status | ikr_aansluiting = 1998 | ikr_streek = [[Afrikakrieketvereniging|AKV]] (Afrika) | toetsrang = | beste_toetsrang = | edi-rang = | beste_edi-rang = | t20i-rang = 21ste | beste_t20i-rang = 21ste (op 5 Junie 2024) | eerste_toets = | mees_onlangse_toets = | aantal_toetse = | aantal_toetse_vanjaar = | toetsrekord = | toetsrekord_vanjaar = | eerste_edi = | mees_onlangse_edi = | aantal_edis = | aantal_edis_vanjaar = | edi-rekord = | edi-rekord_vanjaar = | wb_verskynings = 0/13 | wb_eerste = | wb_beste = | wbk_verskynings = | wbk_eerste = | wbk_beste = | kt_verskynings = 0/9 | kt_eerste = | kt_beste = | eerste_t20i = t {{vlagland|Botswana}} op Lugogo-stadion, [[Kampala]]; 20 Mei 2019 | mees_onlangse_t20i = t {{Cr-NG}} op [[Takashinga-krieketklub]], [[Harare]]; 4 Oktober 2025 | aantal_t20is = 118 | aantal_t20is_vanjaar = 0 | t20i-rekord = 90/25 (76,27%)<br />(0 gelykop, 3 onbeslis) | t20i-rekord_vanjaar = 0/0<br />(0 gelykop, 0 onbeslis) | wt20-verskynings = 1/10 | eerste_wt20 = [[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] | beste_wt20 = Eerste rondte (in 2024) | wt20k-verskynings = 6 | eerste_wt20k = 2013 | beste_wt20k = Naaswenner (in 2023) | h_patroon_la = | h_patroon_b = | h_patroon_ra = | h_patroon_broek = | h_linkerarm = | h_liggaam = | h_regterarm = | h_broek = | a_patroon_la = | a_patroon_b = | a_patroon_ra = | a_patroon_broek = | a_linkerarm = | a_liggaam = | a_regterarm = | a_broek = | t_patroon_la = _uga_25 | t_patroon_b = _uga_25 | t_patroon_ra = _uga_25 | t_patroon_broek = | t_linkerarm = FFFF00 | t_liggaam = FFFF00 | t_regterarm = FFFF00 | t_broek = FFFF00 }} Die '''Ugandese nasionale krieketspan''' ([[Engels]]: ''Uganda national cricket team''; [[Swahili]]: ''Timu ya kriketi ya Uganda''), met die bynaam “Cricket Cranes”, is die nasionale [[krieket]]span wat [[Uganda]] in internasionale krieket verteenwoordig. Krieket word in Uganda deur die [[Ugandese Krieketvereniging]] (''UCA'', van Engels: ''Uganda Cricket Association''; Swahili: ''Shirikisho la Kriketi Uganda'') beheer. Uganda is sedert 1998 ’n assosiaatlid van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR).<ref name="IKR">{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/28.html |title=Uganda |publisher=Cricket Archive |accessdate=9 Augustus 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809083302/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/28.html |archive-date=9 Augustus 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Saam met [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]] en [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]] is Uganda tradisioneel een van die sterker nasionale Afrikakrieketspanne na die [[Toetskrieket|toetslande]] [[Proteas|Suid-Afrika]] en [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]]. Uganda het reeds vroeg in 1914 met ’n internasionale span teen die Oos-Afrikaanse Protektoraat te staan gekom, maar hulle het eers van die vroeë 1950’s af gereeld teen ander spanne begin speel<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketarchive.com/Archive/Teams/0/367/Other_Matches.html |titel=Other matches played by Uganda |publisher=Cricket Archive |accessdate=22 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122051855/https://cricketarchive.com/Archive/Teams/0/367/Other_Matches.html |archive-date=22 November 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en gereeld reekse teen die plaaslike mededingers Kenia en [[Tanzaniese nasionale krieketspan|Tanzanië]] (destyds [[Tanganjika]]) beslis.<ref name="KenHist">{{en}} {{cite web |url=http://www.friendsofkenyacricket.org.uk/know.html |title=History of Kenyan cricket |accessdate=24 Julie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080724174301/http://www.friendsofkenyacricket.org.uk/know.html |archive-date=24 Julie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Van 1966 af het Uganda spelers beskikbaar gestel vir die gesamentlike [[Oos-Afrikaanse krieketspan|Oos-Afrikaanse span]] wat in 1989 die Oos- en Sentraal-Afrikaanse span geword het; as Oos-Afrika het hulle aan die eerste [[Krieketwêreldbeker 1975]] deelgeneem. Tydens die IKR-trofee 2001 in [[Kanada]] het die land op sy eie deelgeneem. Uganda het aan die volgende drie toernooie deelgeneem, wat later in krieketwêreldbekerkwalifisering hernoem is, maar hulle kon nie vir ’n [[krieketwêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie. Tydens die Wêreldkrieketliga het Uganda drie keer die Wêreldkrieketliga se afdeling twee gehaal, maar hulle het elke keer na afdeling drie teruggeval. Die span het ook ses keer aan die [[T20I-wêreldbeker]]kwalifisering deelgeneem en die 2023-kwalifisering as naaswenner ná [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]] afgesluit, waarmee hulle vir die [[T20I-wêreldbeker 2024]] kon kwalifiseer, hul eerste deelname aan dié toernooi.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/3801576 |title=A historic first for Uganda as side joins Namibia into T20WC 2024 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |author=Divy Tripathi |date=30 November 2023 |accessdate=1 Desember 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231201091051/https://www.icc-cricket.com/news/3801576 |archive-date=1 Desember 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In dié proses kon hulle onder andere die volle lid Zimbabwe vir die eerste keer klop. Daarmee het hulle ná die volle lede Suid-Afrika en Zimbabwe, asook die assosiaatlede Namibië en Kenia die vyfde Afrikaland geword wat vir ’n internasionale kriekettoernooi kon kwalifiseer. Tydens die T20I-wêreldbeker 2024 kon Uganda [[Papoea-Nieu-Guinese nasionale krieketspan|Papoea-Nieu-Guinee]] klop, gelyk aan hul eerste T20I-wêreldbekeroorwinning en eerste oorwinning in enige IKR-toernooi ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/ckmm6mr4z42o |title='Doesn't get more special' – Uganda celebrate first win |publisher=[[BBC]] |date=6 Junie 2024 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In April 2018 het die IKR besluit om aan al sy lede volle T20I-status toe te ken. Vervolgens word al die [[Twintig20|T20I-wedstryde]] wat Uganda ná 1 Januarie 2019 teen ander IKR-lede speel as ’n volle T20I erken.<ref name="T20I-status">{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322 |title=All T20 matches between ICC members to get international status |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=26 April 2018 |accessdate=3 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003012749/https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322 |archive-date=3 Oktober 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Uganda is tans (April 2026) 21ste op die Twintig20-wêreldranglys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/mens/t20i |title=Men's T20I Team Rankings |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=3 April 2026 |accessdate=5 April 2026}}</ref> == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Ugandese Krieketvereniging}} Die Ugandese Krieketvereniging (Engels: ''Uganda Cricket Association'', UCA; Swahili: ''Shirikisho la Kriketi Uganda'') is in 1952 gestig en verantwoordelik vir die reël van krieket in Uganda.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.ugandacricket.com/index.php/governance/constitution |title=U.C.A Constitution |publisher=[[Ugandese Krieketvereniging]] |accessdate=18 Julie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718201227/http://www.ugandacricket.com/index.php/governance/constitution |archive-date=18 Julie 2025 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1998 het hulle as ’n assosiaatlid by die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangesluit.<ref name="IKR" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/uganda-cricket-association |title=Uganda Cricket Association |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=5 April 2026}}</ref> In dieselfde jaar het hulle by die [[Afrikakrieketvereniging]] (''Africa Cricket Association'', “ACA”) aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.africacricket.com/members.php |title=Members |publisher=[[Afrikakrieketvereniging]] |accessdate=5 April 2026}}</ref> Die Ugandese Krieketvereniging bestuur al die Uganda-verteenwoordigende nasionale spanne, insluitende die mans, vroue en jeug. Hulle is ook verantwoordelik vir die bestuur en organisasie van T20I-reekse teen ander spanne, en die reël van internasionale wedstryde tuis. Daarbenewens is die UCA verantwoordelik vir inkomsteverkryging deur die verkoop van kaartjies, borgskappe en uitsaairegte, veral in verband met die Ugandese span. Kinders en jongmense word reeds op skool aan krieket bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Net soos ander krieketlande beskik Uganda oor ’n o/19-nasionale span wat aan die [[o/19-krieketwêreldbeker]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-under-19-world-cup-232496 |title=The Under-19 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=11 Januarie 2006 |accessdate=5 April 2026}}</ref> == Geskiedenis == === Beginjare === Britse koloniste het krieket aan die einde van die 19de eeu na Uganda gebring. In 1900 is daar vir die eerste keer krieket in Uganda gespeel.<ref name="Timeline">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/GENERAL/TIMELINES/uganda.shtml |title=A Timeline of Uganda Cricket |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=17 Februarie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110217093206/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/GENERAL/TIMELINES/uganda.shtml |archive-date=17 Februarie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Nasionale wedstryde (“Amptenare t Settlers”) is van 1910 tot in 1964 gereeld beslis, maar geen interterritoriale wedstryde is gespeel nie. In 1914 is ’n [[Keniaanse nasionale krieketspan|Keniaanse span]] vir die eerste keer in [[Uganda]] verwelkom en wen die Keniane met vyf paaltjies tydens 'n wedstryd in [[Entebbe]]. Ná die toestroming van [[Brits-Indië|Indiese]] arbeiders na Afrika om die streek se spoornetwerk op te rig het die gewildheid van krieket toegeneem en aan die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] was dit een van die mees beoefende sportsoorte in die streek.<ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1970 |location=Londen |isbn=978-0-413-27860-9 |pages=194}}</ref> === Oos-Afrikaanse span === {{Hoofartikel|Oos-Afrikaanse krieketspan}} [[Lêer:ECACC.jpg|duimnael|Vlag van die Oos-Afrikaanse nasionale krieketspan, later Oos- en Sentraal-Afrika]] In 1951 is die Oos-Afrikaanse Krieketkonferensie (Engels: ''East Africa Cricket Conference'', EACC; later die Oos- en Sentraal-Afrikaanse Krieketkonferensie, ''East and Central Africa Cricket Conference'', ECACC) gestig as die beheerliggaam van krieket in die streek. Hulle het toesig gehou oor die interkoloniale wedstryde tussen die drie stigtingslede [[Kenia]], Uganda en [[Tanganjika]].<ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1970 |location=Londen |isbn=978-0-413-27860-9 |pages=361}}</ref> Later in dieselfde jaar het ’n saamgestelde Oos-Afrikaanse span [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Rhodesië]] gehuisves.<ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1970 |location=Londen |isbn=978-0-413-27860-9 |pages=359}}</ref> In 1952 is die Ugandese Krieketvereniging (Engels: ''Uganda Cricket Association'', UCA; Swahili: ''Shirikisho la Kriketi Uganda'') gestig en in dieselfde jaar het ’n Ugandese span vir die eerste keer in ’n driehoekige toernooi teen Kenia en [[Tanzaniese nasionale krieketspan|Tanganjika]] gespeel. Een jaar later het Uganda sy eerste oorwinning behaal, toe hulle Tanganjika met vyf paaltjies kon klop.<ref name="Timeline" /> Oos-Afrika se volgende gedokumenteerde wedstryd was in 1956 teen ’n besoekende [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistanse span]]. Onder die kapteinskap van [[Denis Dawson]] (die broer van die [[Suid-Afrika]]anse [[Toetskrieket|toetsspeler]] [[Ossie Dawson]]) het die Oos-Afrikane die driedaagse wedstryd met agt paaltjies verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137490.html |title=East Africa v Pakistan Cricket Writers' XI |publisher=Cricket Archive |accessdate=1 Mei 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501140259/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137490.html |archive-date=1 Mei 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die volgende jaar is die Oos-Afrikane deur die besoekende Sunder-krieketklub met nege paaltjies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137632.html |title=East Africa v Sunder Cricket Club |publisher=Cricket Archive |accessdate=13 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113230148/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137632.html |archive-date=13 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1958 het ’n Suid-Afrikaanse span met spelers van ’n nie-Europese herkoms na die streek getoer en een wedstryd teen Oos-Afrika in [[Nairobi]] gespeel. Onder hul kaptein [[Malcolm Ronaldson]], ’n voormalige [[Eersterangse krieket|eersterangse]] speler vir die Oostelike Provinsie, is Oos-Afrika in dié wedstryd deur die Suid-Afrikane met sewe paaltjies verslaan.<ref name="Timeline" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/97/97177.html |title=East Africa v South African Non-Europeans |publisher=Cricket Archive |accessdate=19 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119001810/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/97/97177.html |archive-date=19 November 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Gedurende die 1960’s het Oos-Afrika verskeie toerende spanne ontmoet. In 1962 het hulle twee wedstryde teen die [[Britse Statebond|Statebond]] se krieketspan gespeel. In die eerste wedstryd in Nairobi (10 tot 12 Februarie 1962) is die Oos-Afrikane met 20 lopies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138031.html |title=East Africa v International XI |publisher=Cricket Archive |accessdate=7 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107124602/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138031.html |archive-date=7 Januarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dié wedstryd word veral onthou vir ’n vinnige honderdtal deur [[Basil D'Oliveira]] in die Statebondspan se tweede beurt.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19620213.2.154 |title=D'Oliviera Hits Out |publisher=[[The Press]] |date=13 Februarie 1962 |volume=CI |issue=29746 |page=15 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In die tweede wedstryd in Oktober, ook in Nairobi, het die Statebondspan Oos-Afrika met 118 lopies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19621003.2.186 |title=Century |publisher=[[The Press]] |date=3 Oktober 1962 |volume=CI |issue=29943 |page=19 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Die besoekende [[Marylebone-krieketklub]] (MKK) het in 1963/64 drie wedstryde in Uganda gespeel, een in Tanganjika en sewe in Kenia. Een van dié wedstryde teen die Oos-Afrikaanse span in [[Kampala]] het die MKK met ’n beurt en 71 lopies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/26/26461.html |title=East African Invitation XI v Marylebone Cricket Club |publisher=Cricket Archive |accessdate=9 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309234743/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/26/26461.html |archive-date=9 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Oos-Afrikaanse span het vyf Ugandese spelers ingesluit.<ref name="Timeline" /> In 1966 het Oos-Afrika by die Internasionale Krieketkonferensie (IKK; nou [[Internasionale Krieketraad]], IKR) as ’n assosiaatlid aangesluit.<ref name="Timeline" /><ref name="EACA">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/10.html |title=East Africa |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190225/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/10.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In dieselfde jaar het Zambië by die jaarlikse toernooi aangesluit, wat daarmee ’n vierhoekige toernooi geword het.<ref name="Timeline" /> In Augustus 1967 het die besoekende [[Indiese nasionale krieketspan|Indiërs]] teen Uganda met ses paaltjies en een driedaagse eersterangse wedstryd teen Oos-Afrika, wat ses Ugandese spelers ingesluit het, met agt paaltjies gewen.<ref name="Timeline" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/29/29058.html |title=East Africa v Indians |publisher=Cricket Archive |accessdate=26 Januarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180126072238/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/29/29058.html |archive-date=26 Januarie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1968 het ’n internasionale span van Engelse eersterangse spelers in ’n driedaagse wedstryd teen Oos-Afrika in Nairobi onbeslis gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138843.html |title=East Africa v International XI |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220104040238/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138843.html |archive-date=4 Januarie 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In dieselfde jaar het [[Warwickshire]] in Uganda ook onbeslis gespeel en later het Uganda in Nairobi teen Kenia met 436 lopies sy hoogste telling ooit aangeteken.<ref name="Timeline" /> In Junie en Julie 1972 het Oos-Afrika [[Engeland]] vir 18 wedstryde teen plaaslike spanne besoek en ’n oorwinning oor Noord-Wallis aangeteken. Geen van dié wedstryde het eersterangse status geniet nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/32/32623.html |title=North Wales v East Africa |publisher=Cricket Archive |accessdate=5 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105160434/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/32/32623.html |archive-date=5 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die MKK het in 1973/74 weer Oos-Afrika besoek. In Desember 1973 het hulle twee wedstryde in [[Zambië]] gespeel, gevolg deur nog twee in [[Tanzanië]] en toe vier in Kenia. Hul enigste wedstryd teen die volle Oos-Afrikaanse span, wat oor eersterangse status beskik het, is deur die MKK met 237 lopies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1970S/1973-74/MCC_IN_EA/MCC_EA_18-20JAN1974.html |title=Marylebone Cricket Club in East Africa, 1973/74 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> Oos-Afrika is genooi om aan die eerste [[Krieketwêreldbeker 1975]] deel te neem. Hulle was naas [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]] een van twee nietoetspanne wat vir dié toernooi genooi is.<ref name="WC75">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1975_ENG_Prudential_World_Cup_1975.html |title=World Cup 1975 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192305/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1975_ENG_Prudential_World_Cup_1975.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het die helfte van die span se 14 spelers gestel.<ref name="Hist">{{en}} {{cite web |url=http://www.friendsofkenyacricket.org.uk/know.html |title=A history of Kenyan cricket |publisher=Friends of Kenya Cricket |accessdate=24 Julie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080724174301/http://www.friendsofkenyacricket.org.uk/know.html |archive-date=24 Julie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Voor dié toernooi is die span se deelname egter bevraagteken, nadat Tanzanië gedreig het sy spelers te verbied om na Engeland te toer in protes teen die [[Britse en Ierse Leeus]]-[[rugby]]span se toer na Suid-Afrika onder [[apartheid]] in 1974.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19740726.2.161 |title=N.Z. cricketers to play E. Africa |publisher=[[The Press]] |date=26 Julie 1974 |volume=CXIV |issue=33596 |page=20 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Die insluiting van Oos-Afrika is as ’n belangrike stap vir die toernooi beskou, aangesien die deelname van ’n Afrikaspan as nodig geag is om van dit ’n ware wêreldbekertoernooi te maak. Die twee sterkste krieketlande in Afrika, [[Suid-Afrika]] en [[Rhodesië]], het hul spelers op grond van ras gekeur en is uitgesluit as deel van die sportboikot teen Suid-Afrika, waarvolgens Oos-Afrika as Afrikaverteenwoordiger deelgeneem het. Ná opwarmingswedstryde teen [[Somerset]], [[Wallis]], [[Glamorgan]] en verskeie ander klubspanne, het hulle in die eerste rondte teen [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]], Indië en [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] gespeel, maar al drie sy wedstryde verloor.<ref name="WC75" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC_HISTORY/WC75_HISTORY.html |title=West Indies victory heralds a new era |publisher=ESPNcricinfo |author=Tony Cozier |accessdate=5 April 2026}}</ref> Die krieketwêreldbekertoernooi is opgevolg deur ’n eersterangse wedstryd teen Sri Lanka op die [[County Ground, Taunton|County Ground]] in [[Taunton]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/35/35269.html |title=Scorecard of East Africa v Sri Lanka match, 23 June 1975 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190322/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/35/35269.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1978 het die Minor Counties Krieketvereniging Kenia besoek vir sewe wedstryde, waaronder twee teen Oos-Afrika. Die eerste wedstryd met 60 boulbeurte het die Minor Counties met agt paaltjies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115799.html |title=East Africa Cricket Conference v Minor Counties |publisher=Cricket Archive |accessdate=11 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160311041401/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115799.html |archive-date=11 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ’n Beplande driedaagse wedstryd is afgelas sonder dat ’n bal geboul is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115800.html |title=East Africa Cricket Conference v Minor Counties |publisher=Cricket Archive |accessdate=7 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081007084742/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115800.html |archive-date=7 Oktober 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Oos-Afrika het aan die IKR-trofeë in 1979,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/ICCT79/ |title=ICC Trophy, 1979: England |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> 1982<ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/ICCT82/ |title=ICC Trophy, 1982: England |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> en 1986 deelgeneem,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/ICCT86/ |title=1986 ICC Trophy in England |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> maar hulle kon nie vir die [[krieketwêreldbeker]]toernooie in [[Krieketwêreldbeker 1979|1979]], [[Krieketwêreldbeker 1983|1983]] en [[Krieketwêreldbeker 1987|1987]] kwalifiseer nie. Die jaarlikse toernooi teen Kenia en Tanganjika is voortgesit, hoewel Kenia in 1981 van die Oos-Afrikaanse span weggebreek het en voorts deur sy eie nasionale span verteenwoordig is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/16.html |title=Kenya |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190440/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/16.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1966 is die driehoekige toernooi in ’n vierhoekige omskep, nadat Zambië aangesluit het. Tot in 1980 kon Uganda dié toernooi slegs een keer wen.<ref name="KenHist" /> === Oos- en Sentraal-Afrikaanse span === {{Hoofartikel|Oos- en Sentraal-Afrikaanse krieketspan}} In 1989 het die Oos-Afrikaanse span homself aan die IKR onttrek<ref name="EACA" /> en is in dieselfde jaar deur die Oos- en Sentraal-Afrikaanse krieketspan vervang.<ref name="Timeline" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/96.html |title=East and Central Africa |publisher=Cricket Archive |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303190613/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/96.html |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dié nuwe span was ’n gesamentlike span van [[Malawi]], Tanzanië, Uganda en Zambië, en hulle het in 1990 vir die eerste keer aan die IKR-trofee deelgeneem, en daarna in 1994, 1997 en 2001, maar hulle kon nie vir die krieketwêreldbekertoernooie in [[Krieketwêreldbeker 1992|1992]], [[Krieketwêreldbeker 1996|1996]], [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] en [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]] kwalifiseer nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Records/EastandCentralAfrica/Icct/Icct_List.html |title=ICC Trophy matches played by East and Central Africa |publisher=Cricket Archive |accessdate=9 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121009034616/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Records/EastandCentralAfrica/Icct/Icct_List.html |archive-date=9 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === IKR-lidmaatskap === Uganda het homself aan die Oos- en Sentraal-Afrikaanse span onttrek en in 1998 en op sy eie as ’n assosiaatlid by die IKR aangesluit. Hul eerste internasionale toernooi was die IKR-trofee 2001.<ref name="Timeline" /> Nadat hulle al hul wedstryde tydens die eerste rondte kon wen, het hulle die uitspeelwedstryd teen die [[Verenigde Arabiese Emirate se nasionale krieketspan|Verenigde Arabiese Emirate]] verloor en sodoende die tweede rondte, asook die Krieketwêreldbeker 2003 misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/ICCT2001/ |title=The ICC Trophy, 2001 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> In die daaropvolgende jaar het hulle die derde plek beklee in hul groep tydens die Afrikabeker.<ref name="Timeline" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2002/TOURNAMENTS/AFRICACUP/about.shtml |title=2002 Africa Cup |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=20 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120320165034/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2002/TOURNAMENTS/AFRICACUP/about.shtml |archive-date=20 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2004 het Uganda tydens die Interkontinentale Beker sy eerste internasionale wedstryde teen Kenia en [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]] gespeel en kon laasgenoemde klop.<ref name="Timeline" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2004/TOURNAMENTS/INTERCONTINENTAL/about.shtml |title=2004 ICC Intercontinental Cup |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=25 Februarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130225013117/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2004/TOURNAMENTS/INTERCONTINENTAL/about.shtml |archive-date=25 Februarie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Augustus dieselfde jaar het hulle die Afrikakrieketvereniging se Kampioenskap in Zambië as naaswenner ná Namibië afgesluit.<ref name="Timeline" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/ICCT2005/DATABASE/QUALIFYING/africa.shtml |title=African qualifying for the 2005 ICC Trophy |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=4 Januarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140104231113/http://www.cricketeurope4.net/ICCT2005/DATABASE/QUALIFYING/africa.shtml |archive-date=4 Januarie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarmee het hulle gekwalifiseer vir die daaropvolgende jare se IKR-trofee wat hulle in die twaalfde en laaste plek afgesluit het,<ref name="Timeline" /> nadat hulle in die laaste uitspeelwedstryd teen [[Papoea-Nieu-Guinese nasionale krieketspan|Papoea-Nieu-Guinee]] vasgeval het, waarmee hulle nie vir die [[Krieketwêreldbeker 2007]] kon kwalifiseer nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-trophy-2005-143738 |title=ICC Trophy 2005 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> Vroeg in dieselfde jaar het hulle tydens die Interkontinentale Beker teen Namibië en Kenia te staan gekom, maar albei wedstryde verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2005/TOURNAMENTS/INTERCONTINENTAL/about.shtml |title=2005 ICC Intercontinental Cup |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=2 Februarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202110001/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2005/TOURNAMENTS/INTERCONTINENTAL/about.shtml |archive-date=2 Februarie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Nog wêreldbekerkwalifiseringstoernooie === [[Lêer:JoelOlweny.jpg|duimnael|[[Joel Olwenyi]], voormalige [[Kaptein (sport)|kaptein]] van die Ugandese nasionale span]] [[Lêer:UgandaWinWCL.jpg|duimnael|Uganda vier hul oorwinning tydens die Wêreldkrieketliga se afdeling drie in 2007]] In Januarie 2007 het Uganda te staan gekom teen [[Bermudaanse nasionale krieketspan|Bermuda]]<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/118/118621.html |title=Scorecard of Bermuda v Uganda, 27 January 2007 |publisher=Cricket Archive |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303191015/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/118/118621.html |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en [[Kanadese nasionale krieketspan|Kanada]],<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/118/118622.html |title=Scorecard of Canada v Uganda, 28 January 2007 |publisher=Cricket Archive |accessdate=25 Januarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125193725/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/118/118622.html |archive-date=25 Januarie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> toe albei spanne besig was met voorbereidings op die Wêreldkrieketliga se afdeling een in [[Nairobi]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2007_KENYA_ICC_World_Cricket_League_2007.html |title=2007 ICC World Cricket League Division One |publisher=Cricket Archive |accessdate=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134928/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2007_KENYA_ICC_World_Cricket_League_2007.html |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarmee kon Uganda homself ook voorberei op die afdeling drie van dieselfde toernooi in [[Darwin]], [[Australië]]. Uganda het sy wedstryde in Groep B teen die Kaaimanseilande, [[Hongkongse nasionale krieketspan|Hongkong]] en Tanzanië gewen, voordat hulle Papoea-Nieu-Guinee in die halfeindstryd<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2007/TOURNAMENTS/WCLDIV3/about.shtml |title=2007 ICC World Cricket League Division Three |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=3 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121003081850/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2007/TOURNAMENTS/WCLDIV3/about.shtml |archive-date=3 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en Argentinië in die eindstryd geklop het.<ref name="Timeline" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/DATABASE/ARTICLES/articles/000046/004698.shtml |title=Uganda lift Division Three title |publisher=[[Europese Krieketraad]] |author=Andrew Nixon |date=2 Junie 2007 |accessdate=27 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927233753/http://www.cricketeurope4.net/DATABASE/ARTICLES/articles/000046/004698.shtml |archive-date=27 September 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarmee het hulle hul plek in die IKR se Hoëprestasieprogram bespreek,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope.net/DATABASE/ARTICLES/articles/000027/002781.shtml |title=Denmark added to ICC High Performance Program |work=ICC Europe Media Release |publisher=[[Europese Krieketraad]] |date=20 Desember 2006 |accessdate=27 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927013445/http://www.cricketeurope.net/DATABASE/ARTICLES/articles/000027/002781.shtml |archive-date=27 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en is gepromoveer na afdeling twee. Uganda het voor die [[T20I-wêreldbeker 2007]] aan ’n vierhoekige toernooi in Nairobi met [[Bengaalse nasionale krieketspan|Bangladesj]], Kenia en Pakistan deelgeneem. Soos verwag is hulle deur Pakistan en Bangladesj geklop, voordat hulle hul mededinger Kenia verrassend met twee paaltjies kon klop.<ref name="Timeline" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketworld.com/uganda-win-all-african-clash-as-kenya-disappoint/13084.htm |title=Uganda Win All-African Clash As Kenya Disappoint |publisher=Cricketworld |date=2 September 2007 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Daarop het in Oktober 2007 twee eendaagse wedstryde teen Bermuda gevolg, ook in Nairobi. Hulle het hul meer ervare opponent verras en met slegs sewe lopies verloor nadat [[Nandikishore Patel]] ’n vyftigtal aangeteken het,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketworld.com/bermuda-hang-on-to-clinch-narrow-win-over-uganda/13675.htm |title=Bermuda Hang On To Clinch Narrow Win Over Uganda |publisher=Cricketworld.com |date=23 Oktober 2007 |accessdate=5 April 2026}}</ref> voordat hulle die tweede wedstryd met 43 lopies kon wen nadat [[Joel Olwenyi]] ook ’n vyftigtal aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketworld.com/uganda-hit-back-with-43-run-win-over-bermuda/13680.htm |title=Uganda Hit Back With 43-Run Win Over Bermuda |publisher=Cricketworld.com |date=24 Oktober 2007 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In November 2007 het Uganda [[Windhoek]] besoek vir die Wêreldkrieketliga se afdeling twee. Uganda is deur Denemarke, Namibië, [[Omaanse nasionale krieketspan|Oman]] en die Verenigde Arabiese Emirate verslaan, maar hulle kon Argentinië en hul uitspeelwedstryd wen en het sodoende in die vyfde plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/wcl/engine/series/314541.html |title=ICC World Cricket League (Old) |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> Met sy voorlaaste plek is Uganda na afdeling drie 2009 gerelegeer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.icc-cricket.com/icc/development/wcl_div1-5_2007-2009.pdf |title=World Cricket League structure |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=29 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929111013/http://www.icc-cricket.com/icc/development/wcl_div1-5_2007-2009.pdf |archive-date=29 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2008 het Uganda die besoekende MKK in ’n eendaagse wedstryd verslaan, terwyl die driedaagse wedstryd onbeslis geëindig het.<ref name="Timeline" /> In Januarie 2009 kon Uganda vier van sy vyf groepwedstryde in [[Buenos Aires]] wen en het met [[Afghaanse nasionale krieketspan|Afghanistan]] en Papoea-Nieu-Guinee gelyk op punte geëindig en met ’n beter lopietempo die laaste plek in die Krieketwêreldbekerkwalifisering 2009 bespreek.<ref name="Timeline" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/wcl/engine/series/382526.html?view=pointstable%2C |title=ICC World Cricket League (Old) |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> In April 2009 het Uganda Suid-Afrika vir die Krieketwêreldbekerkwalifisering 2009 besoek. Ondanks sy eerste oorwinning oor Namibië het Uganda al sy oorblywende wedstryde in Groep A verloor en die Super Agt misgeloop, waarmee hulle nie vir die [[Krieketwêreldbeker 2011]] kon kwalifiseer nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/iccwcq2009/engine/series/384067.html?view=pointstable%2C |title=ICC World Cup Qualifiers 2009 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> Uganda het die tiende plek behaal, nadat hulle Denemarke kon klop, maar in die uitspeelwedstryd teen Bermuda vasgeval het, waarmee hulle na die Wêreldkrieketliga se afdeling drie 2013 gerelegeer is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cup-qualifiers-2009-384067/bermuda-vs-uganda-41st-match-9th-place-play-off-390241/match-report |title=Ireland ease closer to 2011 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=13 April 2009 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Daarmee het Uganda sy plek in die Krieketwêreldbekerkwalifisering 2014 vir die [[Krieketwêreldbeker 2015]] bespreek, maar hulle is reeds in die eerste rondte uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/netherlands-kenya-and-canada-lose-odi-status-714845 |title=Netherlands, Kenya and Canada lose ODI status |publisher=ESPNcricinfo |date=1 Februarie 2014 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Daarmee is die Ugandese na die Wêreldkrieketliga 2012–18 se afdeling drie 2014 gerelegeer. Uganda het nie aan die [[T20I-wêreldbeker]]kwalifiserings vir die toernooie in [[T20I-wêreldbeker 2007|2007]], [[T20I-wêreldbeker 2009|2009]] en [[T20I-wêreldbeker 2010|2010]] deelgeneem nie. In 2012 het die Ugandese vir die eerste keer die T20I-wêreldbekerkwalifisering gehaal, waar hulle reeds in die eerste rondte uitgeskakel is en sodoende die [[T20I-wêreldbeker 2012]] versuim het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-twenty20-qualifier-2011-12-532912/bermuda-vs-uganda-67th-match-13th-place-play-off-546472/match-report |title=Scotland claim fifth in dramatic finish |publisher=ESPNcricinfo |date=23 Maart 2012 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Die T20I-wêreldbekerkwalifisering 2013 het op ’n soortgelyke manier verloop, waardeur Uganda die [[T20I-wêreldbeker 2014]] misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-twenty20-qualifier-2013-14-660011/bermuda-vs-uganda-57th-match-13th-place-play-off-660205/match-report |title=Ahmed five-for helps USA avoid last-place finish |publisher=ESPNcricinfo |date=26 November 2013 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In die daaropvolgende kwalifiseringsfase het hulle nie die T20I-wêreldbekerkwalifisering 2015 vir die [[T20I-wêreldbeker 2016]] gehaal nie. In afdeling 2014 drie het hulle die eindstryd gehaal, maar hulle is deur [[Nepalese nasionale krieketspan|Nepal]] met 62 lopies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.icc-cricket.com/news/2014/media-releases/82706/pun-malla-and-budhaayer-shine-as-nepal-wins-pepsi-icc-world-cricket-league-division-3 |title=Pun, Malla and Budhaayer shine as Nepal wins Pepsi ICC World Cricket League Division 3 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=2 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160702135415/http://www.icc-cricket.com/news/2014/media-releases/82706/pun-malla-and-budhaayer-shine-as-nepal-wins-pepsi-icc-world-cricket-league-division-3 |archive-date=2 Julie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Met hul verskyning in die eindstryd het hulle hul plek in die afdeling twee 2015 bespreek, waar hulle reeds in die eerste rondte uitgeskakel en sodoende na afdeling drie 2017 gerelegeer is. Dit het die Ugandese in die vyfde plek afgesluit, waardeur hulle na afdeling vier 2018 gerelegeer is en die [[Krieketwêreldbeker 2019]] misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/wcl-div3-2017-1090930/uganda-vs-malaysia-5th-place-playoff-1090952/match-report |title=Oman WCL Division Three champions after rain spoils final |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=30 Mei 2017 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In dié toernooi het hulle regstreekse promosie na afdeling drie 2018 behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-cranes-defend-90-to-save-the-danes-1145439 |title=The Cranes defend 90 to save the Danes |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=6 Mei 2018 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In Augustus 2018 het Uganda tydens die Afrika T20I-beker Ghana vervang, nadat Ghana [[Krieket Suid-Afrika]] se uitnodiging van die hand gewys het; vir Uganda het dié toernooi ook as ’n voorbereiding op die afdeling drie 2018 gedien.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://cricket.co.za/news/25794/Uganda-replaces-Ghana-in-upcoming-Africa-T20-Cup |title=Uganda replaces Ghana in upcoming Africa T20 Cup |publisher=[[Krieket Suid-Afrika]] |date=28 Augustus 2018 |accessdate=22 Januarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122013853/http://cricket.co.za/news/25794/Uganda-replaces-Ghana-in-upcoming-Africa-T20-Cup |archive-date=22 Januarie 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die afdeling drie 2018 het die Ugandese die laaste plek behaal en is na die Krieketwêreldbeker-uitdaagliga 2019–2022 gerelegeer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1310135 |title=ICC launches the road to India 2023 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=12 Augustus 2019 |accessdate=31 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331130743/https://www.icc-cricket.com/media-releases/1310135 |archive-date=31 Maart 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Eerste wêreldbekerdeelname === [[Lêer:Rwanda and Uganda national cricket teams.jpg|duimnael|Die Rwandese en Ugandese nasionale krieketspanne in Desember 2020]] In April 2018 het die wêreldbeheerliggaam IKR aan al sy lede volle T20I-status toegeken. Vervolgens word al die [[Twintig20|T20I-wedstryde]] tussen Uganda en ander IKR-lede sedert 1 Januarie 2019 as ’n volle T20I erken.<ref name="T20I-status" /> Op 20 Mei 2019 het Uganda tydens die Afrikakwalifisering 2019 in [[Kampala]] teen Botswana in sy eerste T20I-wedstryd gespeel en met 52 lopies gewen. Hulle het egter in die vierde plek geëindig en die hooftoernooi misgeloop. Tydens die T20I-wêreldbekerkwalifisering B het die Ugandese die uitspeelwedstryd om die vyfde plek gehaal, waarmee hulle nie vir die [[T20I-wêreldbeker 2022]] kon kwalifiseer nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-qualifier-2022-1321451/zimbabwe-vs-netherlands-final-1321484/match-report |title=Raza takes 4 for 8 as Zimbabwe win T20 World Cup Qualifier |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=17 Julie 2022 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Ná April 2019 het Uganda deelgeneem aan die Krieketwêreldbeker-uitdaagliga 2019–2022 vir die [[Krieketwêreldbeker 2023]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1173815 |title=All to play for in last ever World Cricket League tournament |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=11 April 2019 |accessdate=19 Julie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719222506/https://www.icc-cricket.com/media-releases/1173815 |archive-date=19 Julie 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://bigeye.ug/uganda-cricket-team-departs-today-south-africa/ |title=Uganda cricket team departs today for South Africa |publisher=Big Eye |author=James Robert Kayindi |date=6 Januarie 2015 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In dié toernooi het die Ugandese in hul groep die tweede plek behaal, waarmee hulle die Krieketwêreldbeker-uitspeelrondte 2023 misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2022/articles/000011/001180.shtml |title=Jersey lose, but claim Challenge League B crown |publisher=[[Europese Krieketraad]] |author=Andrew Nixon |date=14 Augustus 2022 |accessdate=2 Oktober 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002022903/https://cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2022/articles/000011/001180.shtml |archive-date=2 Oktober 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daartussen het Uganda die Afrika T20I-bekereindstryd teen Tanzanië met agt paaltjies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://emergingcricket.com/news/uganda-win-aca-africa-t20-cup-after-shah-blitz/ |title=Uganda win ACA Africa T20 Cup after Shah blitz |publisher=Emerging Cricket |author=Tom Grunshaw |date=26 September 2022 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In Desember 2022 kon die Ugandese die Oos-Afrikaanse T20I-reeks wen, waaraan ook Rwanda en Tanzanië deelgeneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2022/articles/000016/001603.shtml |title=Uganda win mammoth tri-series in Rwanda |publisher=[[Europese Krieketraad]] |author=Andrew Nixon |date=24 Desember 2022 |accessdate=24 Desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224104823/https://www.cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2022/articles/000016/001603.shtml |archive-date=24 Desember 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Junie 2023 het hulle die eindstryd van die Kontinentbeker T20I Afrika 2023 gehaal, waarin hulle Kenia met een lopie kon klop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nation.africa/kenya/sports/cricket/cricket-uganda-pip-kenya-to-lift-continent-cup-4278660 |title=Cricket: Uganda pip Kenya to lift Continent Cup |publisher=Nation |author=Victor Otieno |date=21 Junie 2023 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Twee maande later het Uganda die Oos-Afrikaanse T20I-beker 2023 teen Rwanda en Tanzanië beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://kawowo.com/2023/08/31/cricket-cranes-retain-east-africa-t20-cup-in-kigali/ |title=Cricket Cranes retain East Africa T20 Cup in Kigali |publisher=Kawowo |date=31 Augustus 2023 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Op 26 November 2023 het Uganda sy eerste oorwinning oor ’n volle lid aangeteken, toe hulle Zimbabwe tydens die T20I-wêreldbeker se Afrikakwalifisering 2023 in Namibië kon klop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/3796890 |title=Uganda stuns Zimbabwe to throw T20 WC Africa Region Qualifier open |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=26 November 2023 |accessdate=17 Desember 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231217225209/https://www.icc-cricket.com/news/3796890 |archive-date=17 Desember 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Nadat Uganda vyf van sy ses wedstryde kon wen, het hulle vir die [[T20I-wêreldbeker 2024]] gekwalifiseer, gelyk aan hul eerste deelname aan ’n internasionale kriekettoernooi ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/africa/67554322 |title=Uganda: T20 World Cup qualification 'a dream come true', says captain Brian Masaba |publisher=[[BBC]] |date=30 November 2023 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Voorheen kon die o/19-nasionale span reeds vir drie [[O/19-krieketwêreldbeker|krieketwêreldbekertoernooie]] kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/cricket/2023/11/30/uganda-qualify-2024-t20-world-cup-first-time/ |title=‘Cricket Cranes’ Uganda qualify for World Cup for first time |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Will Macpherson |date=30 November 2023 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Tydens die hooftoernooi in [[Wes-Indië]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] het die span swak nederlae gely teen die volle lede [[Afghaanse nasionale krieketspan|Afghanistan]] (met 125 lopies),<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/afghanistan-vs-uganda-5th-match-group-c-1415705/match-report |title=Gurbaz, Ibrahim and Farooqi hand Uganda a thrashing |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=4 Junie 2024 |accessdate=5 April 2026}}</ref> [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]] (met 134 lopies)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/west-indies-vs-uganda-18th-match-group-c-1415718/match-report |title=Five-star Hosein helps West Indies blow Uganda away |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Fidel Fernando |date=9 Junie 2024 |accessdate=5 April 2026}}</ref> en [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] (met nege paaltjies),<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/new-zealand-vs-uganda-32nd-match-group-c-1415732/match-report |title=NZ win big after blowing away Uganda for 40 |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Fidel Fernando |date=15 Junie 2024 |accessdate=5 April 2026}}</ref> maar hulle kon daarin slaag om [[Papoea-Nieu-Guinese nasionale krieketspan|Papoea-Nieu-Guinee]] (met drie paaltjies) te klop, gelyk aan hul eerste T20I-wêreldbekeroorwinning en eerste oorwinning in enige IKR-toernooi ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/papua-new-guinea-vs-uganda-9th-match-group-c-1415709/match-report |title=Uganda's bowlers and Riazat seal their first win in T20 World Cup history |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=5 Junie 2024 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Tydens die Afrikakwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker 2026]] het die Ugandese die vyfde plek behaal en daarmee die hooftoernooi in Indië en Sri Lanka misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/namibia-zimbabwe-qualify-for-2026-men-s-t20-world-cup-1505360 |title=Namibia, Zimbabwe qualify for 2026 men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=2 Oktober 2025 |accessdate=5 April 2026}}</ref> == Kleure == In T20I-krieket dra Uganda geel truie met ’n rooi kleuraksent, ’n swart V-halslyn en geel broeke. Veldspelers dra ’n geel bofbalpet of ’n geel sonhoed. Die kolwers se helms is ook geel geverf. Gedurende IKR-toernooie verskyn die borg se embleem op die regter mou en die belettering ''UGANDA'' verskyn op die middel van die trui. Die Ugandese nasionale krieketspan se bynaam is ''Cricket Cranes'',<ref>{{en}} {{cite web |url=https://kawowo.com/2023/11/30/cricket-cranes-make-history-with-t20-world-cup-qualification/ |title=Cricket Cranes make history with T20 World Cup qualification |publisher=Kawowo Sports |author=Denis Musali |date=30 November 2023 |accessdate=5 April 2026}}</ref> afgelei van die [[mahem]] (''Balearica regulorum''), die nasionale [[voël]] van die Afrikaland.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://gov.ug/about-uganda/sector/national-symbols |title=National Symbols |publisher=Ugandese regering |accessdate=28 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170528162336/http://gov.ug/about-uganda/sector/national-symbols |archive-date=28 Mei 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Ugandese Krieketvereniging se kenteken toon derhalwe ’n mahem. == Tuisstadions == {{Location map+ |Uganda |caption=Ligging van Ugandese krieketstadions |places= {{location map~|Uganda|label=<small>[[Lugogo-stadion|Lugogo]]</small>|position=top|lat=0.3259|long=32.6041}} {{location map~|Uganda|label=<small>[[Kyambogo-krieketovaal|Kyambogo]]</small>|position=left|lat=0.345|long=32.626389}} {{location map~|Uganda|label=<small>[[Entebbe-krieketovaal|Entebbe]]</small>|position=bottom|lat=0.053056|long=32.626389}} {{location map~|Uganda|label=<small>[[Jinja-krieketveld|Jinja]]</small>|position=right|lat=0.4416|long=33.2132}} }} Uganda beskik oor geen amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die Ugandese nasionale krieketspan gebruik vir hul krieketwedstryde eerder ’n verskeidenheid stadions dwarsdeur Uganda: {| border="0" class="wikitable sortable" |- bgcolor="#cccccc" ! No. !! Stadion !! Plek !! Eerste wedstryd |- | 1 | [[Lugogo-stadion]] | [[Kampala]] | 20 Mei 2019 |- | 2 | [[Kyambogo-krieketovaal]] | Kampala | 20 Mei 2019 |- | 3 | [[Entebbe-krieketovaal]] | [[Entebbe]] | 10 September 2021 |- | 4 | [[Jinja-krieketveld]] | [[Jinja]] | 28 Oktober 2024 |} == Spelers == === Spelerstatistieke === Daar het altesaam 43 spelers [[Twintig20|T20I-krieket]] vir Uganda gespeel. Vervolgens die spelers wat vir die Ugandese span die meeste lopies aangeteken en die meeste paaltjies geneem het. ==== Lopies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Lopies |- | [[Simon Ssesazi]] | 2021–hede | align=center | 88 | align=center | '''2&nbsp;204''' |- | [[Riazat Ali Shah]] | 2019–hede | align=center | 77 | align=center | '''1&nbsp;606''' |- | [[Roger Mukasa]] | 2019–hede | align=center | 58 | align=center | '''1&nbsp;186''' |- | [[Dinesh Nakrani]] | 2019–hede | align=center | 82 | align=center | '''1&nbsp;144''' |- | [[Alpesh Ramjani]] | 2022–hede | align=center | 65 | align=center | '''{{0}}850''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 5 April 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=3;id=34;type=team |title=Records / Uganda / Twenty20 Internationals / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> |} ==== Paaltjies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Paaltjies |- | [[Henry Ssenyondo]] | 2019–hede | align=center | 95 | align=center | '''124''' |- | [[Alpesh Ramjani]] | 2022–hede | align=center | 65 | align=center | '''102''' |- | [[Dinesh Nakrani]] | 2019–hede | align=center | 82 | align=center | '''{{0}}96''' |- | [[Frank Nsubuga]] | 2019–hede | align=center | 72 | align=center | '''{{0}}76''' |- | [[Bilal Hassun]] | 2021–hede | align=center | 46 | align=center | '''{{0}}65''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 5 April 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=3;id=34;type=team |title=Records / Uganda / Twenty20 Internationals / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> |} === Spankapteins === Tot op hede was nege spelers reeds die [[Kaptein (sport)|kaptein]] vir Uganda tydens ’n T20I-wedstryd.<ref>Die tydperk verwys na die ooreenstemmende krieketseisoen waarin die eerste of laaste wedstryd van die tyd as kaptein gespeel is.</ref> {| border="0" class="wikitable sortable" |-bgcolor="#cccccc" ! colspan="3"| T20I<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/list_captains.html?class=3;id=34;type=team |title=Records / Uganda / Twenty20 Internationals / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> |- ! No. !! Naam !! Tydperk |- | 1 | Roger Mukasa | 2019–2023 |- | 2 | Arnold Otwani | 2020–2021 |- | 3 | Brian Masaba | 2021–2024 |- | 4 | Deusdedit Muhumuza | 2021 |- | 5 | Kenneth Waiswa | 2022–2024 |- | 6 | '''Riazat Ali Shah''' | 2023–hede |- | 7 | Alpesh Ramjani | 2024 |- | 8 | Fred Achelam | 2024 |- | 9 | Juma Miyagi | 2025 |} == Rekords == === Krieketwêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Krieketwêreldbeker 1975|1975]] || ''Sien {{Cr-OA}}'' |- |[[Krieketwêreldbeker 1979|1979]] || ''Sien {{Cr-OA}}'' |- |[[Krieketwêreldbeker 1983|1983]] || ''Sien {{Cr-OA}}'' |- |[[Krieketwêreldbeker 1987|1987]] || ''Sien {{Cr-OA}}'' |- |[[Krieketwêreldbeker 1992|1992]] || Nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1996|1996]] || Nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] || Nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2003|2003]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2011|2011]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2019|2019]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2027|2027]] || {{n.v.t.}} |- |[[Krieketwêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Kampioenetrofeerekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Kampioenetrofee 1998|1998]] || Nie ’n IKR-lid nie |- |[[Kampioenetrofee 2000|2000]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2002|2002]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2004|2004]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2006|2006]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2009|2009]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2013|2013]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2017|2017]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2025|2025]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2029|2029]] || {{n.v.t.}} |} === T20I-rekord teen ander lande === {| class="wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Wedstryde !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste T20I-oorwinning |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Toetslande''' |- |align="left"| {{Cr-AF}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-NZ}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-WI}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-ZW}} || 2 || 1 || 1 || 0 || 0 || 50,00 || 26 November 2023 |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Assosiaatlede''' |- |align="left"| {{vlagland|Bahrein}} || 2 || 1 || 1 || 0 || 0 || 50,00 || 29 Oktober 2024 |- |align="left"| {{vlagland|Botswana}} || 10 || 10 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 20 Mei 2019 |- |align="left"| {{vlagland|Eswatini}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 19 Oktober 2021 |- |align="left"| {{vlagland|Ghana}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 23 Mei 2019 |- |align="left"| {{Cr-HK}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 11 Julie 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Jersey}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 15 Julie 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Katar}} || 3 || 1 || 2 || 0 || 0 || 33,33 || 15 Februarie 2020 |- |align="left"| {{Cr-KE}} || 18 || 13 || 4 || 0 || 1 || 72,22 || 15 September 2021 |- |align="left"| {{vlagland|Lesotho}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 19 Oktober 2021 |- |align="left"| {{vlagland|Malawi}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 16 Oktober 2021 |- |align="left"| {{vlagland|Mosambiek}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 18 September 2022 |- |align="left"| {{Cr-NA}} || 9 || 1 || 8 || 0 || 0 || 11,11 || 9 April 2022 |- |align="left"| {{Cr-NL}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-NG}} || 13 || 13 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 11 September 2021 |- |align="left"| {{Cr-PG}} || 2 || 1 || 1 || 0 || 0 || 50,00 || 5 Junie 2024 |- |align="left"| {{vlagland|Rwanda}} || 21 || 20 || 1 || 0 || 0 || 95,23 || 17 Oktober 2021 |- |align="left"| {{vlagland|Seychelle}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 22 Oktober 2021 |- |align="left"| {{Cr-TZ}} || 17 || 12 || 3 || 0 || 2 || 70,58 || 18 November 2021 |- |align="left"| {{Cr-AE}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 19 Julie 2025 |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''118''' || '''90''' || '''25''' || '''0''' || '''3''' || '''76,27''' || 20 Mei 2019 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met T20I #3801 op 5 April 2026. Gelykop verwys na wedstryde wat deur ’n valbyl (soos ’n Superboulbeurt) beslis is. Wenpersentasies sluit onbesliste wedstryde uit en gelykop as ’n halwe oorwinning (ongeag die valbyl).''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=3;id=34;type=team |title=Records / Uganda / Twenty20 Internationals / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=5 April 2026 |accessdate=5 April 2026}}</ref> |} === T20I-wêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[T20I-wêreldbeker 2007|2007]] || Nie deelgeneem nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2009|2009]] || Nie deelgeneem nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2010|2010]] || Nie deelgeneem nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2012|2012]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2016|2016]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2021|2021]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] || Eerste rondte |- |[[T20I-wêreldbeker 2026|2026]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2028|2028]] || {{n.v.t.}} |- |[[T20I-wêreldbeker 2030|2030]] || {{n.v.t.}} |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Uganda national cricket team|Ugandese nasionale krieketspan}} * {{en}} {{sw}} [http://www.ugandacricket.com/ Amptelike webwerf van die Ugandese Krieketvereniging] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/team/uganda-35 Uganda op ESPNcricinfo] * {{en}} [https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/uganda-cricket-association Uganda by die IKR] {{Nasionale krieketspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Krieket in Uganda]] [[Kategorie:Nasionale krieketspanne van Afrika]] sczbswmnvswspwdr6cphit2zdofhmky 0 409096 2890337 2730261 2026-04-05T21:26:09Z Jcb 223 2890337 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Monarg |naam = Salmaneser V |titel = [[Lys van Assiriese konings|Koning van Assirië]] |beeld = [[Beeld:Shalmaneser V crown prince.png|200px]] |byskrif = Moontlike uitbeelding van Salmaneser V in sy tyd as kroonprins,{{Sfn|Yamada|Yamada|2017|pp=402–403}} van een van die reliëfs van sy vader, [[Tiglat-Pileser III]]. |dinastie = Adasi |bewind = 727-722 v.C. |volle naam = ''Salmānu-ašarēd'' |andertitels = {{unbulleted list | Koning van Babilon | Koning van Sumer en Akkad | Koning van die Vier Hoeke van die Wêreld | Koning van die Heelal }} |geboortedatum = |sterftedatum = [[722 v.C.]] |sterfteplek = |voorganger = [[Tiglat-Pileser III]] |vader = Tiglat-Pileser III |moeder = Iaba |erfgenaam = Assur-dain-aplu |opvolgertipe = |opvolger = [[Sargon II]] }} '''Salmaneser V'''<ref group="nota">Spelling volgens [[2 Konings]] in die [[Afrikaans]]e [[Bybel]] van 1983.</ref> (wigskrif: [[Beeld:Assyrian cuneiform U12079 MesZL 748 and MesZL 749.svg|7px]][[Beeld:Assyrian cuneiform U1202D MesZL 10.svg|22px]][[Beeld:Assyrian cuneiform U12072 MesZL 736.svg|26px]][[Beeld:Assyrian cuneiform U12220 MesZL 552.svg|16px]][[Beeld:Assyrian cuneiform U12261 MesZL 112.svg|16px]][[Beeld:Assyrian cuneiform U12047 MesZL 121 or U12226 MesZL 120 or U1244F MesZL 122.svg|17px]], [[Akkadies]]: ''Salmānu-ašarēd'',{{Sfn|Bertin|1891|p=49}}{{Sfn|Yamada|Yamada|2017|p=388}},<ref>{{cite web |title=Salmanu-ašared [SHALMANESER V, KING OF ASSYRIA] (RN) |url=http://oracc.museum.upenn.edu/rinap/rinap1/cbd/qpn-x-people/x00000080.html |website=Open Richly Annotated Cuneiform Corpus |publisher=Universiteit van Pennsilvanië |access-date=30 November 2023 |archive-date=21 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220921232612/http://oracc.museum.upenn.edu/rinap/rinap1/cbd/qpn-x-people/x00000080.html |url-status=dead }}</ref> van "Salmānu", "voorste"; Bybelse [[Hebreeus]]: ַׁלְמַנְאֶסֶר, ''Šalmanʾeser'') was die koning van die [[Nieu-Assiriese Ryk]] van die dood van sy vader, [[Tiglat-Pileser III]], in 727&nbsp;v.C. tot met sy afsetting en sluipmoord in 722&nbsp;v.C. Hoewel min uit kontemporêre bronne geleer kan word oor Salmaneser V se kort bewind, bly hy bekend vir die verowering van [[Samaria]] en die val van die [[Koninkryk Israel]]. Soms kry sy opvolger, [[Sargon II]], egter die eer vir dié veldtog. ==Lewe== ===Bewind=== Salmaneser V het baie veldtogte in die lande wes van die Assiriese hartland gevoer. Hy het nie net oorlog teen die Israeliete gevoer nie, maar ook teen die [[Fenisië|Fenisiese]] stadstate en koninkryke in [[Anatolië]]. Hoewel hy 'n paar gebiede geannekseer het, het sy veldtogte gewoonlik gelei tot 'n lang en uitgerekte beleg van verskeie jare; sommige was onopgelos met die tyd van sy dood. Die omstandighede van sy afsetting en dood is nie duidelik nie, maar dit was waarskynlik gewelddadig, en dit is onwaarskynlik dat Sargon II sy wettige erfgenaam was. Sargon was dalk glad nie familie nie, en dan was Salmaneser V die laaste koning van die Adasi-dinastie, wat byna duisend jaar lank oor Assirië geheers het. ===Naam=== Salmaneser V is ook bekend onder die naam '''Ululayu''' (Akkadiese wigskrif: [[Beeld:Assyrian cuneiform U12079 MesZL 748 and MesZL 749.svg|7px]][[Beeld:Assyrian cuneiform U12317 or U1231A MesZL 20.svg|32px]][[Beeld:Assyrian cuneiform U121A5 MesZL 815.svg|26px]][[Beeld:Assyrian cuneiform U12000 MesZL 839.svg|13px]][[Beeld:Assyrian cuneiform U12000 MesZL 839.svg|13px]], ''Ulūlāyu''),<ref>{{cite web |title=Ululayu [1] (PN) |url=http://oracc.museum.upenn.edu/saao/saa07/cbd/qpn/x00003560.html |website=Open Richly Annotated Cuneiform Corpus |publisher=Universiteit van Pennsilvanië]] |access-date=30 November 2023 |archive-date=25 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925114527/http://oracc.museum.upenn.edu/saao/saa07/cbd/qpn/x00003560.html |url-status=dead }}</ref>{{Sfn|Bertin|1891|p=49}}{{Sfn|Yamada|Yamada|2017|p=388}} wat beteken "hy wat gebore is in die maand Ulūlu").{{Sfn|Yamada|Yamada|2017|p=388}} Dit was sy geboortenaam, wat in sommige niekontemporêre bronne gebruik word. Amptelike dokumente uit sy tyd verwys uitsluitlik na hom as Salmaneser, wat beteken dit is onwaarskynlik dat Ululayu sy amptelike troonnaam was. ==Notas== {{Reflist|group=nota}} ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Shalmaneser V}} {{Normdata}} [[Kategorie:Konings van Assirië]] [[Kategorie:Babiloniese konings]] 3n2k5gdgqdcestr11zwep6xw5jrvurj 0 409525 2890460 2791413 2026-04-06T07:54:30Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890460 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas musikale komposisie |name=''Musiek vir die Koninklike Vuurwerke'' |type=[[Suite vir orkes]] |composer={{nowrap|[[George Frideric Handel]]}} |Image=Elevationvanda.jpg |image_upright=1.3 |Caption=Masjien vir die vuurwerke om die Vrede van Aix la Chapelle in May 1749 te vier, uitgevoer Green Park; struktuur ontwerp deur die Frans-Italiaanse argitek Giovanni Niccolò Servandoni |Year=1749 |Catalogue=Händel-Werke-Verzeichnis{{!}}HWV 351 |Period=[[Barokmusiek|Barok]] |Movements=Vyf |Performed={{Timeline-event|date={{Begindatum|1749|04|27|df=y}}|location=Londen}} [[Green Park]] |Instrumental=<!--{{hlist | 2 trumpette | keteltrom | dwarsfluit | 2 hobo's | fagot | 3 viole | altviool | tjello | continuo }}--> }} Die '''''Musiek vir die Koninklike Vuurwerke''''' (HWV 351) is 'n suite in [[D-majeur]] vir [[Blaasinstrument|blaasinstrumente]] wat in 1749 deur [[Georg Friedrich Händel|George Frideric Handel]] gekomponeer is in opdrag van [[George II van Groot-Brittanje]] vir die vuurwerke in Londen se Green Park op 27 April 1749. Die musiek vier die einde van [[Oostenrykse Erfenisoorlog|die Oostenrykse Erfenisoorlog]] en die ondertekening van die Verdrag van Aix-la-Chapelle (Aken) in 1748. Die werk was baie gewild met die eerste opvoering en ná Handel se dood. == Repetisie en finale produksie == Tydens die voorbereidings het Handel en die Hertog van Montagu, die Meestergeneraal van die Artillerie en die offisier verantwoordelik vir die koninklike vuurwerke, 'n argument gehad oor die toevoeging van viole. Die hertog het dit aan Handel duidelik gemaak dat koning George 'n voorkeur had vir uitsluitlik militêre instrumente (blasers en slagwerk), en gehoop het dat daar geen "fiddles" sal wees nie. Handel het uiteindelik die [[Snaarinstrument|strykers]] teen sy wil weggelaat. Ook teen Handel se wense in was daar 'n volle repetisie van die musiek in Vauxhall Gardens en nie in Green Park nie. Op 21 April 1749 het 'n gehoor – na bewering meer as 12 000 mense, wat elk twee sjielings en ses pennies ('n halfkroon) betaal het – daarheen gehaas om daarna te luister. Dié toeloop van mense het 'n verkeersknoop van drie ure lank op London Bridge veroorsaak, wat die enigste voertuigroete na die gebied suid van die rivier was.<ref>Hunter, D. 2015. ''The lives of George Frideric Handel''. Boydell & Brewer, bl. 85.</ref> Ses dae later, op 27 April, het die musici opgetree in 'n spesiaal opgerigte gebou wat deur Servandoni – 'n teaterontwerper – ontwerp is, bygestaan deur vier Italianers.<ref>Simon, J. 1985. ''Handel, a celebration of his life and times, 1685–1759'', bl. 212. National Portrait Gallery (Groot-Brittanje).</ref> Andrea Casali en Andrea Soldi het die versierings ontwerp. Die vuurwerke self is bedink en beheer deur Gaetano Ruggieri en Giuseppe Sarti, albei van Bologne.<ref name="Hogwood">Die Ruggieri-familie is een van die langs lewende dinastieë in die pirotegniese bedryf. Hulle het later ook die vuurwerke vir die feesvieringe van die Franse Revolusie hanteer, en veel later slefs die vuurwerkvertoning in die New York-hawe toe die Vryheidstandbeeld in 1986 heringewy is. Sien: Hogwood, C. 2005. ''Handel: Water Music and Music for the Royal Fireworks.'' Cambridge: Cambridge University Press, bl. 80.</ref><ref>Groor Brittanje Militêre Raad. 1749. ''A description of the machine for the fireworks, with all its ornaments, and a detail of the manner in which they are to be exhibited in St. James's Park, Thursday, 27 April 1749, on account of the general peace, signed at Aix La Chapelle, 7 October 1748. Published by order of His Majesty's Board of Ordnance''. Londen: W. Bowyer, verkoop deur R. Dodsley, en M. Cooper.</ref><ref name="Bomgardner">Bomgardner, D.L. 2000. ''The story of the Roman Amphitheatre''. Abingdon, Oxfordshire: Routledge, bl. 225.</ref> Charles Frederick was die kontroleur, kaptein Thomas Desaguliers was die hoofbrandweermeester.<ref name="Plots">Fraser, A. et al. 2005. ''Gunpowder plots: A celebration of 400 years of Bonfire Night''. Londen: Penguin Books.</ref> Die vertoning was nie so suksesvol soos die musiek self nie: Dit was 'n reënerige dag en baie van die vuurwerke het nie afgegaan nie. Boonop het die regterkantse paviljoen aan die brand geslaan, terwyl 'n vrou vrou se klere deur 'n verdwaalde vuurpyl aan die brand gesteek; ander vuurwerke het twee soldate gebrand en 'n derde verblind. Nóg 'n soldaat se hand afgeskiet tydens 'n vroeëre repetisie vir die 101 kanonne wat tydens die uitvoering gebruik is.<ref>Holdsworth, R. 2013. [https://londonist.com/2013/03/fire-and-18th-century-traffic-jams-handel-and-the-royal-fireworks Fire and 18th century traffic jams: Handel and the Royal Fireworks]. ''londonist.com'', Maart. Geraadpleeg op 13 Desember 2023.</ref> == Musiek en orkestrasie ==   [[Category:Articles with hAudio microformats]] ''Musiek vir die Koninklike Vuurwerke'' open met 'n Franse ouverture en sluit 'n bourrée en twee menuette in. Die werk is in vyf bewegings : # Ouverture (Adagio – Allegro – Lentement – Allegro) # Bourrée # ''La Paix'' (Largo alla siciliana ) # ''La Réjouissance'' (Allegro) # Menuet I en II Dit is geskryf vir 'n groot blaasorkesensemble wat bestaan uit 24 [[Hobo|hobo's]], 12 [[Fagot|fagotte]] en 'n kontrafagot (oorspronklik 'n serpent, later uitgekrap), nege natuurtrompette, nege natuurhorings, drie pare [[Keteltrom|keteltromme]], en sytromme wat slegs ''ad libitum'' moes speel; Handel het geen sytrompartye verskaf nie. Handel was baie spesifiek oor die getal instrumente vir elke geskrewe party. In die ouverture word daar drie spelers aan elk van die drie trompetpartye toegewys; die drie hobopartye word tussen 12, 8 en 4 verdeel; en die twee fagotpartye tussen 8 en 4. Die sytromme is aangesê wanneer hulle in ''La Réjouissance'' en die tweede ''Menuet'' moes trommel, maar hulle is heel waarskynlik ook in die ouverture gehoor. Handel het die suite vir volle orkes aangepas vir 'n uitvoering in die Foundling-hospitaal op 27 Mei dieselfde jaar. Handel het in die partituur aangedui dat die viole die hobopartye moes speel, die tjello's en kontrabasse die fagotparty, en die altviole óf die laerblaas- óf basparty. Die instrumente van die oorspronklike orkesinstrumentasie speel al die bewegings in die hersiende orkesuitgawe behalwe die ''Bourrée'' en die eerste ''Menuet'', wat uitsluitlik deur die hobo's, fagotte en strykers gespeel word.<ref>[[Friedrich Chrysander|Fr. Chrysander]], ''Water-Music, Firework-Music, Concertos and Double Concertos for Full Orchestra by George Frederic Handel'', herdruk in 1965. New Yersey: Gregg Press.</ref> == Opnames == Daar is 'n magdom opnames van dié werk. Handel se Watermusiek – hoewel meer as dertig jaar vantevore gekomponeer – word dikwels saam met die ''Musiek vir die Koniklike Vuurwerke'' uitgevoer, aangesien albei werke vir buiteluguitvoering getoonset is. Saam vorm hierdie werke waarskynlik Handel se bekendste musiek vir wat ons nou as die orkes sou beskou. Ouer opnames is geneig om verwerkings van Handel se partituur vir die moderne orkes te gebruik, byvoorbeeld die verwerkings deur Hamilton Harty (1923) en [[Leopold Stokowski]]. Charles Mackerras se 1959-opname vir Pye Records was 'n terugkeer na Handel se oorspronklike orkestrasie.<ref name="Gramophone">Greenfield, E. S.d. [https://www.gramophone.co.uk/review/handel-orchestral-works-8 Handel orchestral works]. ''Gramophone''.</ref> Meer onlangse opnames is geneig om meer histories ingeligte uitvoerings te wees wat geskik is vir [[barokmusiek]]. Dié musiek gebruik dikwels outentieke instrumente.<ref>Vickers, D. 2003. [https://web.archive.org/web/20140421081719/http://gfhandel.org/reviews/waterfireglossa.htm Le Concert Spirituel (on period instruments)]. ''Music for the Royal Fireworks''. gfhandel.org. Geraadpleeg op 13 Desember 2023.</ref> In 1989 het The King's Concert onder leiding van Robert King Musiek vir die Koninklike Vuurwerke opgeneem met die presiese getal musici wat Handel in sy oerpartituur aangedui het.<ref>Discogs. [https://www.discogs.com/master/1110857-Handel-The-Kings-Consort-Choir-Of-New-College-Oxford-Robert-King-Musick-For-The-Royal-Fireworks-Four Handel* : The King's Consort, Choir Of New College, Oxford*, Robert King (9) – Musick For The Royal Fireworks] • Four Coronation Anthems. </ref>   Daar is ook verwerkings vir pyporrel, alleen of met koper.<ref>Biggs, E.P. 1944. ''Handel–Biggs: Firework Music (Suite from the Music for the Royal Fireworks) for Organ Solo (with Pipe Organ Registrations)'' [medianotas]. New York: B. F. Wood Music.</ref> In 1970 het José Feliciano vir sy ''Fireworks''-langspeelplaat 'n deel van die werk opgeneem wat deur homself vir klassieke kitaar getranskribeer is. Musiek vir die Koninklike Vuurwerke is ook op 1 Junie 2002 onder leiding van [[Andrew Davis]] in die Buckingham Palace-tuine uitgevoer vir die Goue Jubilee van Elizabeth II, kompleet met vuurwerke.<ref>{{YouTube|4BQemxvhhDQ|Queen's Jubilee Concerts, Buckingham Palace (2002)}}.</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Articles with hAudio microformats]] hg7r26lpgkglon5evjtz8jhscw4curr 0 409857 2890320 2680516 2026-04-05T21:00:55Z SpesBona 2720 Bygewerk 2890320 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Krieket Kenia |kleur = |titel = |beeld = Kenteken van die Keniaanse nasionale krieketspan.jpeg |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = Kenteken van Krieket Kenia |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = [[Engels]]e naam |1 = ''Cricket Kenya'' |opskrif2 = Afkorting |2 = CK |opskrif3 = [[Swahili]]-naam |3 = ''Shirikisho la Kriketi Kenya'' |opskrif4 = [[Land]] |4 = {{vlagland|Kenia}} |opskrif5 = [[Sport]]soort |5 = [[Krieket]] |opskrif6 = Stigting |6 = 2005 (1953) |opskrif7 = Lid van |7 = [[Internasionale Krieketraad]] |opskrif8 = Aangesluit in |8 = 2005 |opskrif9 = Vastelandse beheerliggaam |9 = [[Afrikakrieketvereniging]] |opskrif10 = Voorsitter |10 = Manoj Patel |opskrif11 = Setel |11 = [[Ruaraka Sportklubveld]], [[Nairobi]], Kenia |opskrif12 = [[Amptelike taal|Amptelike tale]] |12 = Engels en Swahili |opskrif13 = Amptelike webwerf |13 = [https://cricket-kenya.com/ ''cricket-kenya.com''] |opskrif14 = |14 = |opskrif15 = |15 = |opskrif16 = |16 = |opskrif17 = |17 = |opskrif18 = |18 = |opskrif19 = |19 = |opskrif20 = |20 = }} '''Krieket Kenia''' ([[Engels]]: ''Cricket Kenya'', afgekort “CK”; [[Swahili]]: ''Shirikisho la Kriketi Kenya'') is die bestuursliggaam wat [[krieket]] in [[Kenia]] beheer en is by die [[Ruaraka Sportklubveld]] in [[Nairobi]] gesetel. Die beheerliggaam is in 2005 gestig en het die '''Keniaanse Krieketvereniging''' (''Kenya Cricket Association'', “KCA”) vervang, wat in 1953 gestig is. Sedertdien verteenwoordig dit Kenia by die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) as ’n assosiaatlid en ook by die [[Afrikakrieketvereniging]] (''Africa Cricket Association'', “ACA”). == Geskiedenis == === Keniaanse Krieketvereniging === In 1953 is die beheerliggaam Keniaanse Krieketvereniging (''Kenya Cricket Association'', “KCA”) gestig.<ref name="History">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/a-brief-history-of-kenyan-cricket-261613 |title=A brief history of Kenyan cricket |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=6 Oktober 2006 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Kenia is lankal as sterkste deel van die [[Oos-Afrikaanse krieketspan]] beskou,<ref name="Hist">{{en}} {{cite web |url=http://www.friendsofkenyacricket.org.uk/know.html |title=A history of Kenyan cricket |publisher=Friends of Kenya Cricket |accessdate=24 Julie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080724174301/http://www.friendsofkenyacricket.org.uk/know.html |archive-date=24 Julie 2008}}</ref> maar dit het in 1981 van dié span weggebreek en een jaar later op sy eie as ’n assosiaatlid by die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/16.html |title=Kenya |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190440/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/16.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/cricket-kenya |title=Cricket Kenya |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Daarbenewens was die Keniaanse beheerliggaam in 1997 ’n stigtingslid van die [[Afrikakrieketvereniging]] (''Africa Cricket Association'', “ACA”).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.africacricket.com/members.php |title=Members |publisher=[[Afrikakrieketvereniging]] |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Ná sy verrassende oorwinning oor [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]] tydens die [[Krieketwêreldbeker 1996]] het Kenia as enigste nietoetsland van die IKR volle [[Internasionale eendagwedstryd|EDI-status]] verkry, wat aan hulle nuwe speelmoontlikhede besorg het. Destyds is die span as ’n toekomstige toetsland beskou.<ref name="History" /> Ná sy verrassend goeie prestasie tydens die [[Krieketwêreldbeker 2003]] is Kenia weer as die voorste kandidaat vir toetsstatus beskou.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2870000/newsid_2876500/2876555.stm |title=No Test fast-track for Kenya |publisher=[[BBC]] |author=Oliver Brett |date=22 Maart 2003 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Volgens verskeie waarnemers moes Kenia ná sy prestasie tydens die Krieketwêreldbeker 2003 toetsstatus verkry het,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theroar.com.au/2018/03/03/decline-fall-kenyan-cricket/ |title=The decline and fall of Kenyan cricket |publisher=The Roar |date=2 Maart 2018 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> nadat hulle glo reeds in 2000 op die punt was om toetsstatus te ontvang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/test-status-kenya-s-next-but-who-then-88868 |title=Test Status: Kenya's next, but who then? |publisher=ESPNcricinfo |date=13 Julie 2000 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> === Krisis en hervormings === In 2004 het die span ook onder ’n reeks spelerstakings gely, aangesien die beheerliggaam nie in staat was om aan sy finansiële verpligtinge te voldoen nie.<ref name="History" /> Die beheerliggaam se situasie het vererger, aangesien dit nie in staat was om aan die IKR se vereistes te voldoen nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/court-bars-fresh-kenyan-board-elections-139174 |title=Court bars fresh Kenyan board elections |publisher=ESPNcricinfo |date=1 Junie 2004 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Op die hoogtepunt van dié geskil was die Keniaanse krieket sonder borg in internasionale isolasie.<ref name="History" /> Een jaar later is die beheerliggaam eindelik as deel van ondersoeke oor wanbestuur deur die Keniaanse regering ontbind en vervang met ’n nuwe beheerliggaam, Krieket Kenia, wat sy rol by die IKR oorgeneem het.<ref name="History" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/another-day-of-confusion-in-kenya-144648 |title=Another day of confusion in Kenya |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=16 Junie 2007 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/a-new-start-with-cricket-kenya-230414 |title=A new start with Cricket Kenya |publisher=ESPNcricinfo |date=21 Desember 2005 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Nadat Krieket Kenia kennis geneem het van die ongebalanseerde span van amateur- teenoor professionele spelers tydens die [[Krieketwêreldbeker 2011]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/world-cup-2011-cricket-kenya-chief-hints-at-team-discord-503269 |title=Cricket Kenya chief hints at team discord |publisher=ESPNCricinfo |date=27 Februarie 2011 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-v-zimbabwe-disappointing-farewell-for-steve-tikolo-507286 |title=Disappointing farewell for Tikolo |publisher=ESPNcricinfo |date=20 Februarie 2011 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> het die beheerliggaam aangekondig dat hulle die krieketwêreldbekertoernooi se debakel ná afloop van dié toernooi sal hersien. Dit het ’n reeks hervormings wat deur die raad geïnisieer is, ingelui.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/world-cup-2011-cricket-kenya-to-review-world-cup-debacle-507417 |title=Cricket Kenya to review World Cup debacle |publisher=ESPNcricinfo |date=21 Maart 2011 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> As deel van die hervormings het die beheerliggaam die voormalige Sahara Eliteliga met Oos-Afrikaanse toernooie vervang. Terwyl die Oos-Afrikaanse Premierliga ’n T20-toernooi is, is die Oos-Afrikaanse beker ’n EDI-toernooi. Die nuwe toernooie is deur die beheerliggaam van stapel gestuur in die hoop dat hulle nuwe talente vir die Keniaanse span sal oplewer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-prepare-for-new-superleagues-527519 |title=Kenya prepare for new superleagues |publisher=ESPNcricinfo |date=15 Augustus 2011 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Binne enkele maande het die Oos-Afrikaanse toernooie ’n hoë belangstelling verwerf en die intensiteit het skerp gestyg, soos dit uit ’n ESPNcricinfo-onderhoud met Krieket Kenia se [[hoof- uitvoerende beampte]] Tom Sears blyk.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/cricket-kenya-ceo-tom-sears-is-happy-with-new-east-african-competitions-534464 |title='Players know consistency will be the criterion for national selection' |publisher=ESPNcricinfo |date=2 Oktober 2011 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> ’n Verdere belangrike hervorming wat deur die nuwe beheerliggaam ingebring is, was om met die ou personeel weg te doen. Soos dit die ESPN-joernalis Martin Williamson beskryf het, was die ou personeel nie aan vertoning toegewyd nie, maar eerder aan selfsugtige wense.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/martin-williamson-kenyan-board-right-to-dump-old-guard-521693 |title=Kenyan board right to dump old guard |publisher=ESPNcricinfo |date=3 Julie 2011 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Die nuwe kontrakte het heeltemal met die verlede gebreek en die nuwe kaptein [[Collins Obuya]] was op 29 die oudste speler. Ervare spelers soos die voormalige kaptein [[Jimmy Kamande]], ’n veteraan van vyf krieketwêreldbetertoernooie, [[Thomas Odoyo]], en ander het nie eens in aanmerking gekom nie. Soos verwag het die ontslane spelers vinnig reageer en volgens hulle het dit die dood van Keniaanse krieket versnel. Hulle is ook deur die Keniaanse media bygestaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-s-new-contracts-cut-ties-with-the-past-521372 |title=Kenya's new contracts cut ties with the past |publisher=ESPNcricinfo |date=30 Junie 2011 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Onder die 20 krieketspelers wat wél kontrakte aangebied is, is aan 13 sentrale kontrakte aangebied. Nadat vyf spelers dié kontrakte van die hand gewys het, het die dinge nog moeiliker geword. Sears het daarop gesê dat hulle tevrede is met die groep van sewe spelers wat hulself verbind het tot Krieket Kenia, terwyl hulle ewe teleurgesteld is met diegene wat die kontrakte verwerp het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-news-five-players-turn-down-kenya-contracts-524064 |title=Five players turn down Kenya contracts |publisher=ESPNcricinfo |date=21 Julie 2011 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Krieket Kenia het kontrakte aan verdienstelike jong, talentvolle spelers aangebied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenyan-youngsters-rewarded-with-central-contracts-530746 |title=Youngsters rewarded with central contracts |publisher=ESPNcricinfo |date=1 September 2011 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Die agt spelers wat die raad se kontrakte verwerp het, is later ingesluit en het gevra dat hul menings gehoor word, en ondanks die nuwe kans wat die raad aan hulle toegestaan het, het hulle uiteindelik ’n sterk standpunt teen die raad ingeneem. Terwyl Obanda, Shem en James Ngoche, Odhiambo en Otieno nuwe aanbiedinge gemaak is, het Ouma, Luseno en Nelson ’n driemaandse ooreenkoms tot Maart 2012, onderhewig aan prestasie, met die raad gesluit. Indien hulle iets goeds sou kon bydra, kon hulle weer hul plek in die span inneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/cricket-kenya-plays-hardball-with-militant-players-530748 |title=Cricket Kenya plays hardball with militant players |publisher=ESPNcricinfo |date=1 September 2011 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Intussen is die voormalige Otago-afrigter [[Mike Hesson]] as nasionale afrigter aangestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-news-mike-hesson-appointed-kenya-coach-523811 |title=Mike Hesson appointed Kenya coach |publisher=ESPNcricinfo |date=19 Julie 2011 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Onmiddellik daarna het Hesson in ’n onderhoud met die koerant ''Otago Daily Times'' aangekondig dat hy aangestel is om die geskil tussen die spelers en die raad op te los en te beëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/hesson-s-kenyan-baptism-of-fire-542932 |title=Hesson's Kenyan baptism of fire |publisher=ESPNcricinfo |date=29 November 2011 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> == Taak == Krieket Kenia organiseer verskeie nasionale spanne, insluitend [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia se nasionale seniorkrieketspan vir mans]] (die ''Simbas''), vroue en jeug. Hulle is ook verantwoordelik vir die bestuur en organisasie van [[Twintig20|T20I]]-reekse teen ander spanne, en vir die reëling van internasionale wedstryde tuis. Daarbenewens is Krieket Kenia verantwoordelik vir inkomsteverkryging deur die verkoop van kaartjies, borgskappe en uitsaairegte, veral in verband met die Keniaanse span. Daarbenewens bestuur die beheerliggaam kinder- en jeugkrieket in Kenia. Net soos ander krieketlande beskik Kenia oor ’n o/19-nasionale span wat aan die [[o/19-krieketwêreldbeker]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-under-19-world-cup-232496 |title=The Under-19 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=11 Januarie 2006 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Die beheerliggaam reël ook die plaaslike kompetisies. Onder andere reël hulle saam met [[Ugandese Krieketvereniging|Uganda]] die Oos-Afrikaanse Beker en die Oos-Afrikaanse Premierliga.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/east-africa-prepares-for-new-superleagues-620068 |title=East Africa prepares for new superleagues |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=26 Februarie 2013 |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Krieket Kenia organiseer ook gereeld internasionale toernooie. Hulle het al opgetree as gasheer van die [[Kampioenetrofee 2000]] en die [[Krieketwêreldbeker 2003]] (saam met [[Krieket Suid-Afrika|Suid-Afrika]] en [[Zimbabwe Krieket|Zimbabwe]]). == Kenteken == Die Keniaanse nasionale krieketspan se bynaam is ''Simbas'', Swahili vir “[[leeu]]”.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketuganda.world/index.php/8-news/729-icc-t20-world-cup-africa-final-unique-trophy-shoot-leaves-captains-in-awe |title=ICC T20 World Cup Africa Final – Unique Trophy Shoot Leaves Captains In Awe |publisher=[[Ugandese Krieketvereniging]] |accessdate=16 Julie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190716183007/http://www.cricketuganda.world/index.php/8-news/729-icc-t20-world-cup-africa-final-unique-trophy-shoot-leaves-captains-in-awe |archive-date=16 Julie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Krieket Kenia se kenteken toon derhalwe ’n leeu. == Sien ook == * [[Keniaanse Rugbyunie]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == * {{en}} {{sw}} [https://cricket-kenya.com/ Amptelike webwerf van Krieket Kenia] {{Affiliasies van die Internasionale Krieketraad}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krieket in Kenia]] [[Kategorie:Krieketbeheerliggaam]] [[Kategorie:Internasionale Krieketraad]] gsadyns5svpj0jxja84bnatcxn152lo 0 409859 2890318 2734073 2026-04-05T21:00:34Z SpesBona 2720 Bygewerk 2890318 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Ugandese Krieketvereniging |kleur = |titel = |beeld = Kenteken van die Ugandese nasionale krieketspan.png |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = Kenteken van die Ugandese Krieketvereniging |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = [[Engels]]e naam |1 = ''Uganda Cricket Association'' |opskrif2 = Afkorting |2 = UCA |opskrif3 = [[Swahili]]-naam |3 = ''Shirikisho la Kriketi Uganda'' |opskrif4 = [[Land]] |4 = {{vlagland|Uganda}} |opskrif5 = [[Sport]]soort |5 = [[Krieket]] |opskrif6 = Stigting |6 = 1952 |opskrif7 = Lid van |7 = [[Internasionale Krieketraad]] |opskrif8 = Aangesluit in |8 = 1998 |opskrif9 = Vastelandse beheerliggaam |9 = [[Afrikakrieketvereniging]] |opskrif10 = Voorsitter |10 = Michael Nuwagaba |opskrif11 = [[Hoof- uitvoerende beampte]] |11 = Alan Mugume |opskrif12 = Setel |12 = [[Kampala]], Uganda |opskrif13 = [[Amptelike taal|Amptelike tale]] |13 = Engels en Swahili |opskrif14 = Amptelike webwerf |14 = [http://www.ugandacricket.com/ ''ugandacricket.com''] |opskrif15 = |15 = |opskrif16 = |16 = |opskrif17 = |17 = |opskrif18 = |18 = |opskrif19 = |19 = |opskrif20 = |20 = }} Die '''Ugandese Krieketvereniging''' ([[Engels]]: ''Uganda Cricket Association'', afgekort “UCA”; [[Swahili]]: ''Shirikisho la Kriketi Uganda'') is die bestuursliggaam wat [[krieket]] in [[Uganda]] beheer. Die beheerliggaam is in 1952 gestig en in [[Kampala]] gesetel. Sedert 1998 verteenwoordig dit Uganda by die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) as ’n assosiaatlid en ook by die [[Afrikakrieketvereniging]] (''Africa Cricket Association'', “ACA”). == Geskiedenis == Die Ugandese Krieketvereniging is in 1952 gestig<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/GENERAL/TIMELINES/uganda.shtml |title=A Timeline of Uganda Cricket |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=17 Februarie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110217093206/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/GENERAL/TIMELINES/uganda.shtml |archive-date=17 Februarie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en het in 1998 ’n assosiaatlid van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/uganda-cricket-association |title=Uganda Cricket Association |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=9 Februarie 2024}}</ref> In dieselfde jaar het hulle by die [[Afrikakrieketvereniging]] (''Africa Cricket Association'', “ACA”) aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.africacricket.com/members.php |title=Members |publisher=[[Afrikakrieketvereniging]] |accessdate=9 Februarie 2024}}</ref> == Taak == Die Ugandese Krieketvereniging organiseer verskeie nasionale spanne, insluitend [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda se nasionale seniorkrieketspan vir mans]] (die ''Cricket Cranes''), vroue en jeug. Hulle is ook verantwoordelik vir die bestuur en organisasie van [[Twintig20|T20I]]-reekse teen ander spanne, en vir die reëling van internasionale wedstryde tuis. Daarbenewens is die Ugandese Krieketvereniging verantwoordelik vir inkomsteverkryging deur die verkoop van kaartjies, borgskappe en uitsaairegte, veral in verband met die Ugandese span. Daarbenewens bestuur die beheerliggaam kinder- en jeugkrieket in Uganda. Net soos ander krieketlande beskik Uganda oor ’n o/19-nasionale span wat aan die [[o/19-krieketwêreldbeker]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-under-19-world-cup-232496 |title=The Under-19 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=11 Januarie 2006 |accessdate=9 Februarie 2024}}</ref> Die beheerliggaam reël ook die plaaslike kompetisies. Onder andere reël hulle saam met [[Krieket Kenia|Kenia]] die Oos-Afrikaanse Beker en die Oos-Afrikaanse Premierliga.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/east-africa-prepares-for-new-superleagues-620068 |title=East Africa prepares for new superleagues |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=26 Februarie 2013 |accessdate=9 Februarie 2024}}</ref> == Kenteken == Die Ugandese nasionale krieketspan se bynaam is ''Cricket Cranes'',<ref>{{en}} {{cite web |url=https://kawowo.com/2023/11/30/cricket-cranes-make-history-with-t20-world-cup-qualification/ |title=Cricket Cranes make history with T20 World Cup qualification |publisher=Kawowo Sports |author=Denis Musali |date=30 November 2023 |accessdate=9 Februarie 2024}}</ref> afgelei van die [[mahem]] (''Balearica regulorum''), die nasionale [[voël]] van die Afrikaland.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://gov.ug/about-uganda/sector/national-symbols |title=National Symbols |publisher=Ugandese regering |accessdate=28 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170528162336/http://gov.ug/about-uganda/sector/national-symbols |archive-date=28 Mei 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Ugandese Krieketvereniging se kenteken toon derhalwe ’n mahem. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * {{en}} {{sw}} [http://www.ugandacricket.com/ Amptelike webwerf van die Ugandese Krieketvereniging] {{Affiliasies van die Internasionale Krieketraad}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krieket in Uganda]] [[Kategorie:Krieketbeheerliggaam]] [[Kategorie:Internasionale Krieketraad]] p8on5lm7jda9y4q513l50mhhklcrp1i 0 410907 2890277 2836184 2026-04-05T19:56:58Z Jcb 223 2890277 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Beeld:Lagrange points Earth vs Moon.jpg|thumb|280px|'n Diagram wys die [[Lagrange-punt|Lagrangepunte]] van die Aarde-Maan-stelsel. Kordylewski-wolke bestaan in die streke L4 en L5.]] Die '''Kordylewski-wolke''', ook '''spookmane''' genoem, is konsentrasies [[Ruimtestof|stof]] wat by die punte [[Lagrange-punt|L4 en L5]] van die Aarde-Maan-stelsel voorkom.<ref name="TWC-20181105">{{cite news |author=Drew MacFarlane |title=Pair of 'Ghost Moons' Found in Orbit With Earth |url=https://weather.com/science/space/news/2018-11-05-ghost-moons-orbiting-earth |date=5 November 2018 |work=The Weather Channel |accessdate=30 October 2023 }}</ref><ref name="EA-20181026">{{cite news |author=Royal Astronomical Society |title=Earth's dust cloud satellites confirmed |url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2018-10/ras-edc102618.php |date=26 October 2018 |work=EurekAlert! |accessdate=27 October 2018 |archive-date=27 Oktober 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181027190003/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2018-10/ras-edc102618.php |url-status=dead }}</ref><ref name="MN-RAS-20181111">{{cite journal |last1=Slíz-Balogh |first1=Judit |last2=Barta |first2=András |last3=Horváth |first3=Gábor |title=Celestial mechanics and polarization optics of the Kordylewski dust cloud in the Earth–Moon Lagrange point L5 – I. Three-dimensional celestial mechanical modelling of dust cloud formation |date=11 November 2018 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=480 |issue=4 |pages=5550–5559 |doi=10.1093/mnras/sty2049 |arxiv=1910.07466 |bibcode=2018MNRAS.480.5550S |s2cid=125609141 }}</ref> Hulle is in die 1960's die eerste keer aangemeld deur die Poolse sterrekundige Kazimierz Kordylewski, en die bestaan daarvan is in Oktober 2018 deur die Konininklike Sterrekundige Vereniging bevestig.<ref name="EA-20181026" /><ref name="MN-RAS-20181111" /><ref name="MN-RAS-20190101">{{cite journal |last1=Slíz-Balogh |first1=Judit |last2=Barta |first2=András |last3=Horváth |first3=Gábor |title=Celestial mechanics and polarization optics of the Kordylewski dust cloud in the Earth–Moon Lagrange point L5 – Part II. Imaging polarimetric observation: new evidence for the existence of Kordylewski dust cloud |date=1 January 2019 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=482 |issue=1 |pages=762–770 |doi=10.1093/mnras/sty2630 |arxiv=1910.07471 |bibcode=2019MNRAS.482..762S }}</ref> ==Ontdekking en waarneming== Kordylewski het in 1951 begin soek na 'n fotometries bevestigbare konsentrasie stof by die Lagrange-punte.<ref name="BEA">{{cite book |author=Dobbins, Thomas A. |title=Biographical Encyclopedia of Astronomers: Kordylewski, Kazimierz |url=https://books.google.com/books?id=t-BF1CHkc50C&pg=PA653 |date= 2007-09-18 |publisher=Springer |isbn=9780387304007}}</ref><ref name=Kordylewski>{{cite journal | last = Kordylewski | first = Kazimierz | title = Photographische Untersuchungen des Librationspunktes L5 im System Erde-Mond | journal = Acta Astronomica | volume = 11 | number = 3 | pages = 165–169 | date = 1961 | language = Duits }}</ref> Nadat Josef Witkowski 'n verandering van metode voorgestel het, het Kordylewski die wolke in 1956 die eerste keer gesien.<ref name=Laufer>{{cite conference| first = Rene| last = Laufer| author2 = Wilfried Tost| author3 = Oliver Zeile| author4 = Ralf Srama| author5 = Hans-Peter Roeser| date = February 2007| title = The Kordylewsky Clouds &mdash; an Example for a Cruise Phase Observation During the Lunar Mission BW1| conference = 11th ISU Annual International Symposium| location = Strasbourg| url = https://elib.dlr.de/49577/1/KordylewskiClouds-Paper.pdf| accessdate = 2018-10-28}}</ref> Tussen 6 Maart en 6 April 1961 het hy twee helder kolle naby die L5-punt afgeneem. In die tyd van waarneming het dit skaars gelyk of die twee kolle beweeg het met betrekking tot L5.<ref name=Kordylewski/> In 1967 het J. Wesley Simpson die wolke met behulp van die Kuiper-lugsterrewag gesien.{{sfn|Simpson|1967}} In Oktober 2018 is berig die bestaan van die Kordylewski-wolke is deur die Konininklike Sterrekundige Vereniging bevestig.<ref name="EA-20181026" /><ref name="MN-RAS-20181111" /><ref name="MN-RAS-20190101" /> In 1992 het die Japannese Hiten-ruimtetuig egter deur die Lagrange-punte gevlieg en geen stofdeeltjies waargeneem wat digter as die omringende ruimte was nie.<ref name=Laufer/><ref name=NASAHiten>{{cite web | title = Hiten | website = NASA Space Science Data Coordinated Archive | publisher = [[Nasa]] | url = https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1990-007A | access-date = 8 March 2009 | archive-date = 3 April 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190403001200/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1990-007A | url-status = dead }}</ref> Dit ontken egter nie die wolke se bestaan nie, want Hiten het net vir een omwenteling om elke punt gebly en kon die wolke misgekyk het.<ref name=Wang>{{cite journal | last1 = Wang | first1 = Peng | last2 = Jiang | first2 = Xiao-Jun | last3 = Hou | first3 = Xi-Yun | last4 = Zhang | first4 = Li-Hua | last5 = Jiang | first5 = Li-Xiang | last6 = Wang | first6 = Jia-Qi | last7 = Zhi | first7 = Hui | last8 = Jiao | first8 = Zi-Long | last9 = Li | first9 = Tao | last10 = Liu | first10 = Ming-He | last11 = Wang | first11 = Jian-Feng | display-authors = 1 | title = Ground- and Space-Based Observation of Kordylewski Clouds | date = 27 February 2021 | journal = Space: Science & Technology | volume = 2021 | page = 5 | url = https://downloads.spj.sciencemag.org/space/2021/6597921.pdf | doi = 10.34133/2021/6597921 | doi-access = free | id = 6597921 | access-date = 18 May 2022 }}</ref> Om dié uiters dowwe wolke te kon sien is polarimetrie gebruik. Dit is opsporing deur middel van hulle polarisasiepatrone en nie hoofsaaklik hulle helderheid nie.<ref name="EA-20181026" /> ==Voorkoms== Die Kordylewski-wolke is 'n baie dowwe verskynsel, wat met die helderheid van die [[gegenschein]] vergelyk kan word.<ref name=Covington>{{cite book | last = Covington | first = Michael A. | title = Astrophotography for the Amateur | publisher = Cambridge University Press | date = 1999 | pages = 32–33 | url = https://books.google.com/books?id=tzXv4WrvZ-EC&pg=PA32 | isbn = 978-0-521-62740-5}}</ref> Dit is baie moeilik om hulle van die Aarde af te sien,<ref name=Laufer/> maar hulle sal op 'n baie donker en helder nag met die blote oog sigbaar kan wees. Die meeste aangetekende waarnemings is gedoen uit [[woestyn]]e, ter [[see]] en van [[berg]]e af.<ref name=Covington/> Die wolke lyk effens rooier as die gegenschein, wat daarop dui dat hulle uit 'n ander soort deeltjie bestaan.<ref name=Laufer/> Die Kordylewski-wolke kom naby die L4- en L5-punt van die Aarde-Maan-stelsel voor. Hulle [[skynbare grootte]] is omtrent 6 grade.<ref name=Laufer/> Die wolke kan tot 6 of 10 grade van dié punte af dryf.<ref name=Covington/> Volgens ander waarnemings beweeg hulle tussen die L-punte rond met sowat 6 by 2 grade.<ref name=Laufer/> ==Sien ook== * [[Beweerde aardmane]] * [[Trojaan (sterrekunde)]] ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Nog bronne== * {{cite journal | title=Dust Cloud Moons of the Earth | journal=Physics Today | date=February 1967 | volume=20 | issue=2 | pages=39–46 | url=https://physicstoday.scitation.org/doi/10.1063/1.3034149 | url-access=subscription | doi=10.1063/1.3034149 |bibcode = 1967PhT....20b..39S | last1=Simpson | first1=J. Wesley }} * {{cite journal | author= Winiarski, Maciej | title=Photographic Observations of the Clouds in the Neighbourhood of Libration Point L5 of the Earth–Moon System | journal=Earth, Moon, and Planets | volume=47 | issue=2 | date=1989 | pages=193–215 | doi=10.1007/BF00058142 | bibcode = 1989EM&P...47..193W | bibcode-access=free | s2cid=119559523 }} * {{cite journal |url=https://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=19750038268&hterms=counterglow&qs=N%3D0%26Ntk%3DAll%26Ntt%3Dcounterglow%26Ntx%3Dmode%2520matchallpartial |title=Counterglow from the earth-moon libration points |last=Roach |first=J. R. |journal=Planetary and Space Science |volume=23 |pages=173–81 |date=January 1975 |issue=1 |access-date=2010-11-28 |doi=10.1016/0032-0633(75)90077-x|bibcode=1975P&SS...23..173R }} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Kordylewski cloud}} {{Normdata}} [[Kategorie:Hipotetiese hemelliggame]] [[Kategorie:Sonnestelsel]] 7saktyiiixni3vguloqghn4v81t77lz 0 413120 2890535 2855548 2026-04-06T10:12:37Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890535 wikitext text/x-wiki '''Dassiedeur''' is ‘n unieke tonnel op ‘n afgeleë grondpad in ‘n boerderystreek tussen [[Cradock]] en [[Kookhuis]].<ref name="t4a" /><ref name="gopse" /><ref name="artefacts" /> Dit is ‘n besienswaardigheid weens die indrukwekkende klipkapwerk uit die verlede. Die tonnel is by 32° 30′ 22.96″ suid, 25° 44′ 42.50″ oos, op ±800 m bo seespieël, 29 km noord van Kookhuis en 14 km suid van [[Mortimer]]. Dit is by Elandsdrift, op die westelike oewer van die [[Groot-Visrivier]], suid van die spooweghalte Drennan en noord van die haltes Nelland, Witmos en [[Slagtersnek]], naby die [[Daggaboersnek]] (voorheen bekend as Knapzakfontien) op die [[N10 (Suid-Afrika)|N10 nasionale pad]] en suidoos van die [[Bergkwaggapark]].<ref name="t4a" /> Hierdie is ‘n voormalige spoorwegtonnel wat in onbruik geraak het met die herbelyning van die Kaapse Middelland se spoortrajek. Die kontrak vir die bou van die oorspronklike spoorweg tussen Kookhuis en Cradock, insluitende hierdie tonnel van 271 m, is aan ene Faviell toegeken, en is in 1879 uitgevoer. Die spoorlyn tot op Cradock is op 21 November 1880 vir gebruik oopgestel. By die tonnel is die plaas Das en Door en die [[Elandsdriftdam]]. In hierdie kontrei word geboer met mielies, merinoskape, lusern en vrugte. == Bronnelys == *Burman, Jose: Early railways at the Cape. [[Kaapstad]]: [[Human & Rousseau]], 1984. {{ISBN|0-7981-1760-5}} *Logie, Bartle: Water in the Wilderness. A journey down the Great Fish River. [[Port Elizabeth]]: Bluecliff, 2006. {{ISBN|0-620-36163-8}} *sites.google.com == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="t4a">{{Cite web |url=https://tracks4africa.co.za/listings/item/w639133/dassiedeur-tunnel/ |title=Dassiedeur Tunnel |website=Tracks4Africa }}</ref> <ref name="gopse">{{Cite web |url=https://www.gopse.co.za/2024/03/04/dassiedeur-treintonnel-n-verrassing-in-die-heuwels-van-die-uitgestrekte-oos-kaap-karoolandskap/ |title=DASSIEDEUR-TREINTONNEL – N VERRASSING IN DIE HEUWELS VAN DIE UITGESTREKTE OOS-KAAP KAROOLANDSKAP |lang=af |date=4 Maart 2024 }}</ref> <ref name="artefacts">{{Cite web |url=https://www.artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes.php?bldgid=16523 |title=Dassiedeur Tunnel |website=artefacts.co.za |access-date=25 Maart 2024 |archive-date=27 Maart 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240327073408/https://www.artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes.php?bldgid=16523 |url-status=live }}</ref> }} [[Kategorie:Oos-Kaap]] [[Kategorie:Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]] dbtvspxzgeq14kvxeu2hcih8s5ayl2o 0 413494 2890384 2720016 2026-04-06T06:41:55Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Verbeter 2890384 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | image = Soybean.USDA.jpg | image_caption = ''Glycine max'': [[sojaboon|sojabone]] | display_parents = 3 | taxon = Glycine (plant) | authority = [[Willd.]] (1802), nom. cons. | type_species = ''[[Glycine clandestina]]'' | type_species_authority = J.C. Wendl. | subdivision_ranks = Spesies | subdivision = [[#Spesies|Sien teks]] | synonyms = * ''Cadelium'' {{small|Medik. (1787)}} * ''Chrystolia'' <small>Montrouz. ex Beauvis. (1901)</small> * ''Kennedynella'' {{small|Steud. (1840), nom. superfl.}} * ''Leptocyamus'' <small>Benth. (1839)</small> * ''Leptolobium'' <small>Benth. (1837), nom. illeg.</small> * ''Soja'' <small>Moench (1794), nom. rej.</small> * ''Triendilix'' {{small|Raf. (1836)}} | synonyms_ref = <ref name="powo" /> }} '''''Glycine''''' is 'n genus in die [[Fabaceae]] [[Familie (biologie)|familie]]. Die bekendste spesie is die [[sojaboon|gekweekte sojaboon]] (''Glycine max''). Terwyl die meerderheid van die spesies slegs in Australië gevind word, is die sojaboon se inheemse reeks in Oos-Asië. 'n Paar spesies strek van Australië tot Oos-Asië (bv. ''G. tomentella'' en ''G. tabacina''). ''Glycine'' spesies word as voedselplante gebruik deur die [[Larwe|larwes]] van sommige [[Lepidoptera]] spesies. ==Spesies== 28 spesies is aanvaar:<ref name = powo/> Subgenus ''Glycine''<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.theplantlist.org/|title=Home — The Plant List|website=www.theplantlist.org|access-date=2019-04-25}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://ildis.org/LegumeWeb10.01.shtml|title=ILDIS LegumeWeb (version 10)|website=ildis.org|access-date=2019-04-25}}</ref> {{Div col|colwidth=250px}} *''[[Glycine albicans]]'' {{small|Tindale & Craven}} *''[[Glycine aphyonotos]]'' {{small|B.E.Pfeil}} *''[[Glycine arenaria]]'' {{small|Tindale}} *''[[Glycine argyrea]]'' {{small|Tindale}} *''[[Glycine canescens]]'' {{small|F.J.Herm.}} *''[[Glycine clandestina]]'' {{small|J.C.Wendl.}} *''[[Glycine curvata]]'' {{small|Tindale}} *''[[Glycine cyrtoloba]]'' {{small|Tindale}} *''[[Glycine dolichocarpa]]'' {{small|Tateishi & H.Ohashi}} *''[[Glycine falcata]]'' {{small|Benth.}} *''[[Glycine gracei]]'' {{small|B.E.Pfeil & Craven}} *''[[Glycine hirticaulis]]'' {{small|Tindale & Craven}} **''[[Glycine hirticaulis subsp. leptosa]]'' {{small|B.E.Pfeil}} *''[[Glycine koidzumii]]'' {{small|Ohwi}} *''[[Glycine lactovirens]]'' {{small|Tindale & Craven}} *''[[Glycine latifolia]]'' {{small|(Benth.) C.Newell & Hymowitz}} *''[[Glycine latrobeana]]'' {{small|(Meissner) Benth.}} *''[[Glycine microphylla]]'' {{small|(Benth.) Tindale}} *''[[Glycine montis-douglas]]'' {{small|B.E.Pfeil & Craven}} *''[[Glycine peratosa]]'' {{small|B.E.Pfeil & Tindale}} *''[[Glycine pescadrensis]]'' {{small|Hayata}} *''[[Glycine pindanica]]'' {{small|Tindale & Craven}} *''[[Glycine pullenii]]'' {{small|B.E.Pfeil, Tindale & Craven}} *''[[Glycine remota]]'' {{small|M.D.Barrett & R.L.Barrett}} *''[[Glycine rubiginosa]]'' {{small|Tindale & B.E.Pfeil}} *''[[Glycine stenophita]]'' {{small|B.E.Pfeil & Tindale}} *''[[Glycine syndetika]]'' {{small|B.E.Pfeil & Craven}} *''[[Glycine tabacina]]'' {{small|(Labill.) Benth.}} *''[[Glycine tomentella]]'' {{small|Hayata}} Subgenus ''Soja'' (Moench) F.J. Herm. *''[[Glycine max]]'' {{small|(L.) Merr.}} (die sojaboon) *''[[Glycine soja]]'' {{small|Sieb. & Zucc.}} {{Div col end}} == Bronnelys == *[https://plants.usda.gov/java/ClassificationServlet?source=profile&symbol=GLYCI&display=31 Genus ''Glycine'' Willd., Plants Database, US Department of Agriculture, Natural Resources Conservation Service] ===Nuwer taksonomiese verwysings=== *Barrett, R. L. and M. D. Barrett. (2015). Twenty-seven new species of vascular plants from Western Australia. ''Nuytsia'' 26, 21–87. *Pfeil, B. E., et al. (2006). Three new species of northern Australian ''Glycine'' (Fabaceae, Phaseolae), ''G. gracei'', ''G. montis-douglas'' and ''G. syndetika''. ''Australian Systematic Botany'' 19, 245–258. *Pfeil, B. E. and L. A. Craven. (2002). New taxa in ''Glycine'' (Fabaceae: Phaseoleae) from north-western Australia. ''Australian Systematic Botany'' 15, 565–573. *Pfeil, B. E., et al. (2001). A review of the ''Glycine clandestina'' species complex (Fabaceae, Phaseoleae) reveals two new species. ''Australian Systematic Botany'' 14, 891–900. *Pfeil, B. E. and M. D. Tindale. (2001). ''Glycine''. in Flora of NSW, revised edition. Vol. 2. Harden, G. (ed.). Sydney, NSW University Press. *Doyle, J. J., et al. (2000). Confirmation of shared and divergent genomes in the ''Glycine tabacina'' polyploid complex (Leguminosae) using histone H3-D sequences. ''Systematic Botany'' 25, 437–448. *Tindale, M. D. and L. A. Craven. (1993). ''Glycine pindanica'' (Fabaceae: Phaseolae), a new species from west Kimberley, Western Australia. ''Australian Systematic Botany'' 6, 371–376. *Tindale, M. D. and L. A. Craven. (1988). Three new species of ''Glycine'' (Fabaceae: Phaseolae) from North-western Australia, with notes on amphicarpy in the genus. ''Australian Systematic Botany'' 1, 399–410. *Tindale, M. D. (1986). Taxonomic notes on three Australian and Norfolk Island species of ''Glycine'' Willd. (Fabaceae: Phaseolae) including the choice of a neotype for ''G. clandestina'' Wendl. ''Brunonia'' 9, 179–191. *Tindale, M. D. (1984). Two new eastern Australian species of ''Glycine'' Willd. (Fabaceae). ''Brunonia'' 7, 207–213. *Newell, C. A. and T. Hymowitz. (1980). A taxonomic revision on the genus ''Glycine'' subgenus ''Glycine'' (Leguminosae). ''Brittonia'' 32, 63–69. *Hermann, F. J. (1962). A revision of the genus ''Glycine'' and its immediate allies. ''Tech. Bull. U.S.D.A.'' 1268. ===Ouer taksonomiese verwysings=== *Hayata. (1920). ''Ic. Pl. Formos.'' 9: 29. *Bentham, G. (1864). ''Glycine''. ''Fl. Austral.'' 2: 242–245. == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="powo">[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331628-2 ''Glycine'' Willd.] ''[[Plants of the World Online]]''. Retrieved 31 August 2023</ref>}} {{Commons category|Glycine (Fabaceae)}} {{Taksonbalk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Glycine (plant)| ]] [[Kategorie:Phaseoleae]] dyhjwb6onv439chbj89vxmjlla3pg2a 0 413968 2890292 2836680 2026-04-05T20:18:03Z Jcb 223 2890292 wikitext text/x-wiki {{Chemiekas2 |struktuur=Sodium sulfite.jpg |struktuur2=Sodium-sulfite-xtal-3x3x3-c-3D-sf.png |formule={{ch2|Na2SO3}} |Strukturbericht=G3{{subb|2}} |Ruimtegroep=P{{bostreep|3}} |Ruimtegroepnommer=147 |Selparms=a=544,1pm; c=613,3pm<ref name="Aflow">{{cite web|url=https://www.aflowlib.org/prototype-encyclopedia/A2B3C_hP12_147_abd_g_d-001/|publisher=Aflow|title=Na2SO3 (G32) Structure: A2B3C_hP12_147_abd_g_d-001|access-date=23 April 2024|archive-date=23 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240423041225/https://www.aflowlib.org/prototype-encyclopedia/A2B3C_hP12_147_abd_g_d-001/|url-status=dead}}</ref> |CASNo=7757-83-7<ref name="PC">{{cite web|url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Sodium-Sulfite|publisher=PubChem NIH|title=Sodium Sulfite}}</ref> |MolereMassa=126,05 [g/mol]<ref name="PC"/> |Reuk=reukloos<ref name="PC"/> |Digtheid= 2,633 [g/cm]{{sup|3}}<ref name="PC"/> |Voorkoms=Wit trigonale kristalle of poeier<ref name="PC"/> |Smeltpunt= 911 °C (ontbind: >500°C)<ref name="PC"/> |LD50= 115 [mg/kg] (iv; rot) 950 [mg/kg] (ip; muis)<ref name="PC"/> |Oplosbaarheid= 307 g/kg @ 25°C<ref name="PC"/> |Brekingsindeks= 1,565<ref name="PC"/>}} '''Natriumsulfiet''' is 'n [[sout (chemiese stof)|sout]] van [[natrium]] en [[swaeligsuur]] met die chemiese formule {{ch2|Na2SO3}}. Natriumsulfiet is 'n wit kristal of poeier wat 'n reduseermiddel is. Dt vorm 'n heptahidraat {{ch2|Na2SO3*7H2O}} en word dikwels in hierdie vorm verhandel. Die heptahidraat verloor sy 7 watermolekules teen 150 °C<ref name="PC"/> ==Kristalstruktuur== Natriumsulfiet kristalliseer in 'n trigonale struktuur wat die argetipe van die G3{{sub|2}}-strukture van die [[strukturbericht-klassifikasie]] is.<ref name="Aflow"/> Twee van die Na-atome word omring deur 6 suurstof op 'n afstand van 2,469A; terwyl die oorblywende twee natriumatome omring word deur 3 suurstofatome op 'n afstand van 246,1pm en deur 3 by 287,0pm. Die struktuur toon die teenwoordigheid van {{ch2|SO3}}-groepe. Die afstand van swaelatoom na die 3 omliggende suurstofatome is 139pm, terwyl die suurstofatome 'n gelyksydige driehoek vorm met afstande van 224pm. Die swaelatoom het 'n verplasing van 51pm uit die vlak van die suurstofdriehoek. Die vorm van die {{ch2|SO3}}-groep is dus soos 'n lae trigonale piramide. Dit is dieselfde tipe struktuur wat vir die ione {{ch2|ClO3}}{{sup|-}}, {{ch2|BrO3}}{{sup|-}}, {{ch2|AsO3}}{{sup|3-}} en {{ch2|SbO3}}{{sup|3-}} gevind is.<ref>{{cite journal|title=The Crystal Lattice of Anhydrous Sodium Sulphite, Na2SO3|authors=W. H. Zachariasen and H. E. Buckley|journal=Phys. Rev. |volume=37|pages=1295|year=1931}}</ref> ==Eienskappe== Natriumsulfiet vertoon bleik-, ontswawel- en dechloreringseienskappe. Dit kan verkry word deur [[swaeldioksied]] deur 'n oplossing van [[natriumhidroksied]] of [[natriumkarbonaat]] te voer. Wanneer 'n oplossing van natriumsulfiet met swael gekook word, los die element op onder vorming van [[natriumtiosulfaat]]:<ref>{{cite book|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB31:033018000:00038|title=Driehonderdvijftig scheikundige vraagstukken en honderd qualitatieve vragen|author=Pieter Hendrik Beijer|year=1945|}}</ref> :<math>2Na^{+}(aq) + SO_3^{2-}(aq) + S(s) \rightarrow 2Na^{+}(aq) + S_2O_3^{2-}(aq) </math> ==Gebruike== Hierdie middel word deur die voedselindustrie gebruik om die vars voorkoms van voedselprodukte te help handhaaf. Dit is ook 'n komponent in baie medisyne, wat help om hul sterkte en stabiliteit te handhaaf. Dit word gebruik om foto's te ontwikkel, tekstiele te bleik, kleurstowwe te vervaardig, glas te versilwer en vleis te bewaar; dit word ook gebruik as 'n antiseptiese ontsmettingsmiddel en as waterbehandelingskemikalie vir industriële ketels en olieputte;<ref name="PC"/> ==Verwysings== {{Verwysings}} [[kategorie:Verbindings van natrium|sulfiet]] [[kategorie:Anorganiese verbindings]] 8vo4afl9iyihqecxe9lik8l4i17l3hk 0 414047 2890179 2813286 2026-04-05T16:29:32Z InternetArchiveBot 131157 Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2890179 wikitext text/x-wiki [[File:Richard Gadd - Soccer Aid for Unicef 2025.jpg|thumb|Richard Gadd 2025]] '''Richard Robert Steven Gadd''' (gebore [[11 Mei]] [[1990]]) <ref>{{cite web|url=https://www.thecourier.co.uk/fp/news/fife/274842/fife-comedian-up-for-coveted-edinburgh-comedy-award/|title=Fife comedian up for coveted Edinburgh Comedy Award |work=The Courier|date=25 August 2016}}</ref> is 'n [[Skotte|Skotse]] [[skrywer]], [[akteur]] en [[komediant]]. Hy het die 2024 [[Netflix]]-dramareeks ''[[Baby Reindeer]]'' geskep en vertolk, gebaseer op sy eenmantoneelstuk en werklike ervaring. ==Loopbaan== Gadd het by die Oxford School of Drama opgelei en die eenjaarkursus in 2012 voltooi.<ref>{{Cite web|url=https://oxforddrama.ac.uk/notable_alumni/richard-gadd/|title=Richard Gadd {{!}} Notable Alumni {{!}} OSD}}</ref> Gadd se vroeë Edinburgh Festival Fringe-vertonings ''Cheese & Crack Whores'' (2013), ''Breaking Gadd'' (2014) <ref>{{Cite web|url=https://www.comedy.co.uk/live/feature/richard_gadd_interview/|title=Richard Gadd interview|date=27 November 2014|website=British Comedy Guide|language=en-GB|access-date=29 Desember 2019}}</ref> en ''Waiting for Gaddot'' (2015) het almal by die fees gedebuteer en het voortgegaan om by die Londense Soho-teater te sien. ''Waiting for Gaddot'' het 'n Amused Moose Comedy Award in 2015 gewen<ref>{{Cite web|url=https://www.amusedmoose.com/awards|title=AmusedMoose {{!}} Comedy Awards {{!}} Stand-up Comedy Soho Kings Cross Awards Courses|website=amusedmoose.com|access-date=29 Desember 2019|archive-date=29 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229120424/https://www.amusedmoose.com/awards|url-status=dead}}</ref> sowel as 'n Skotse Komedie-toekenning vir Beste Solo Show in 2016.<ref>{{Cite web|url=http://www.chortle.co.uk/news/2016/04/26/24746/scot_squad_apprehends_two_scottish_comedy_awards|title=Scot Squad apprehends two Scottish Comedy Awards|last=Bennett|first=Steve|website=chortle.co.uk|language=en|access-date=29 Desember 2019}}</ref> Dit is ook genomineer vir 'n Malcolm Hardee-toekenning vir innovasie<ref>{{Cite web|url=http://www.chortle.co.uk/news/2015/08/24/23102/praise_be_to_gadd!|title=Praise be to Gadd!|last=Bennett|first=Steve|website=chortle.co.uk|language=en|access-date=29 Desember 2019}}</ref> en 'n Chortle-toekenning vir innovasie. Gadd se 2016 Fringe-vertoning ''Monkey See Monkey Do'' het die Edinburgh Comedy Award gewen<ref>{{Cite web|url=http://www.comedyawards.co.uk/best-comedy-show|title=Best Show – Dave's Edinburgh Comedy Awards|last=Premier|website=Dave's Edinburgh Comedy Awards|language=en-GB|access-date=29 Desember 2019}}</ref> vir beste komedieprogram en is ook genomineer vir 'n Total Theatre Award for Innovation.<ref>{{Cite web|url=https://www.summerhall.co.uk/press/the-total-theatre-awards-shortlist-2016/|title=The Total Theatre Awards Shortlist 2016|website=Summerhall – Open Minds Open Doors|language=en-GB|access-date=29 Desember 2019|archive-date=18 Oktober 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231018121446/https://www.summerhall.co.uk/press/the-total-theatre-awards-shortlist-2016/|url-status=dead}}</ref> Later daardie jaar het Gadd 'n Chortle Comedian's Comedian-toekenning gewen<ref>{{Cite web|url=http://www.chortle.co.uk/news/2017/03/20/27116/who_won_the_chortle_awards_2017|title=Who won at the Chortle Awards 2017|last=Bennett|first=Steve|website=chortle.co.uk|language=en|access-date=29 Desember 2019}}</ref> en is genomineer vir 'n Off West End-teatertoekenning vir beste kunstenaar.<ref>{{Cite web|url=https://www.oxforddrama.ac.uk/news/off-west-end-theatre-award-nominations|title=Off West End Theatre Award nominations {{!}} News|website=oxforddrama.ac.uk|date=2 Mei 2017 |access-date=29 Desember 2019}}</ref> Die vertoning het toe verskeie uitverkooplopies by Soho-teater gehad,<ref>{{Cite web|url=https://sohotheatre.com/shows/richard-gadd-monkey-see-monkey-do/|title=Richard Gadd: Monkey See Monkey Do at Soho Theatre|website=Soho Theatre|language=en-GB|access-date=29 Desember 2019}}</ref> het deur die [[VK]] en [[Europa]] getoer,<ref>{{Cite web|url=https://www.showandtelluk.com/event/richard-gadd-monkey-see-monkey-do/|title=Show & Tell|website=showandtelluk.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220812212929/https://www.showandtelluk.com/event/richard-gadd-monkey-see-monkey-do/|archive-date=12 Augustus 2022|access-date=|url-status=dead}}</ref> en het 'n draai by die Melbourne International Comedy Festival gehad, waar dit genomineer is vir die 2017 Barry-toekenning.<ref>{{Cite web|url=http://www.comedyfestival.com.au/2017BarryGibboNomsAnnounced|title=Melbourne International Comedy Festival|website=Melbourne International Comedy Festival|language=en-AU|access-date=29 Desember 2019|archive-date=29 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229120443/https://www.comedyfestival.com.au/2017BarryGibboNomsAnnounced|url-status=dead}}</ref> In 2017 is dit op ''Comedy Central'' uitgesaai as deel van hul Soho Theatre Live-reeks.<ref>{{Cite web|url=https://www.comedy.co.uk/tv/news/2604/soho_theatre_live/|title=Comedy Central to broadcast Soho Theatre Live stand-up shows|date=24 Mei 2017|website=British Comedy Guide|language=en-GB|access-date=29 Desember 2019}}</ref> Gadd se volgende vertoning, ''Baby Reindeer'', oor sy ervarings om agtervolg te word, het tydens die 2019 Edinburgh Festival Fringe die première gehad.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/stage/2019/sep/10/richard-gadd-stalker-baby-reindeer|title=Richard Gadd on his stalker: 'It would be unfair to say she was awful and I'm a victim'|date=10 September 2019|last=Logan|first=Brian|website=The Guardian}}</ref> Dit het twee toekennings gewen: die Scotsman Fringe First-toekenning vir nuwe skryfwerk<ref>{{Cite web|title=Final Edinburgh Fringe First Award winners revealed {{!}} WhatsOnStage|url=https://www.whatsonstage.com/edinburgh-theatre/news/final-fringe-first-award-winners-revealed-_49743.html|access-date=29 Desember 2019|website=whatsonstage.com|date=23 Augustus 2019 |language=en-GB}}</ref> en 'n Stage-toekenning vir waarnemende uitnemendheid.<ref>{{Cite web|title=Richard Gadd wins The Stage Edinburgh Award 2019 {{!}} News|url=https://www.oxforddrama.ac.uk/news/richard-gadd-wins-the-stage-edinburgh-award-2019|access-date=29 Desember 2019|website=oxforddrama.ac.uk|date=24 Augustus 2019}}</ref> Die toneelstuk het daarna voortgegaan met 'n vyf weke lange vertoning by The Bush Theatre in Londen<ref>{{Cite web|title=Baby Reindeer|url=https://bushtheatre.co.uk/event/baby-reindeer/|access-date=29 Desember 2019|website=bushtheatre.co.uk|language=en-GB|archive-date=29 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229120423/https://www.bushtheatre.co.uk/event/baby-reindeer/|url-status=dead}}</ref> waar dit 'n Off West End-teatertoekenning vir beste video-ontwerp gewen het, sowel as 'n nominasie in die kategorie vir beste kunstenaar.<ref>{{Cite web|title=2020 Awards – The Offies|url=https://offies.london/2020-awards/|access-date=29 Desember 2019|language=en-US}}</ref> Die vertoning is later na die Ambassador's Theatre in Londen se West End oorgeplaas, maar is gekanselleer weens die [[Covid-19-pandemie]].<ref>{{Cite web|date=5 April 2020|title=Baby Reindeer and The Shark Is Broken are postponed|url=https://britishtheatre.com/baby-reindeer-and-the-shark-is-broken-are-postponed/|access-date=2 Maart 2021|website=British Theatre|language=en-GB|archive-date=30 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230930002928/https://britishtheatre.com/baby-reindeer-and-the-shark-is-broken-are-postponed/|url-status=dead}}</ref> 'n Paar maande later het die vertoning voortgegaan om 'n gesogte Olivier-toekenning vir uitstaande prestasie in geaffilieerde teater te wen.<ref>{{Cite web|last=Bennett|first=Steve|title=Richard Gadd wins an Olivier Award |url=http://www.chortle.co.uk/news/2020/10/26/47175/richard_gadd_wins_an_olivier_award|access-date=2 Maart 2021|website=chortle.co.uk|language=en}}</ref> In 2024 het [[Netflix]] 'n drama van sewe episodes uitgesaai wat op die toneelstuk gebaseer is.<ref name=":0">{{cite web |last=Williams |first=Zoe |date=18 April 2024 |title=‘I was severely stalked and severely abused’: Richard Gadd on the true story behind Baby Reindeer [Interview] |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2024/apr/18/i-was-severely-stalked-and-severely-abused-richard-gadd-on-the-true-story-behind-baby-reindeer |website=The Guardian}}</ref> Gadd is ook 'n akteur en speel teenoor [[Daniel Mays]] in die 2017 [[Bafta|BAFTA]]-genomineerde BBC Two-enkeldrama ''Against the Law''. Ander waarnemende krediete sluit in BBC ''Three se Clique'', Sky Arts se ''One Normal Night'', Sky One se ''Code 404'' en E4 se ''Tripped''.<ref name="IMDB">{{Cite web|url=http://www.imdb.com/name/nm6876120/|title=Richard Gadd|publisher=IMDb|access-date=29 Desember 2019}}</ref> As 'n draaiboekskrywer het Gadd vir Netflix se ''Sex Education'' gewerk, en het episodes van ''Ultimate Worrier'' vir Dave en The Last Leg vir Channel 4 geskryf, waar hy ook 'n korrespondent was. Hy het ook verskeie projekte op BBC Radio 4 en BBC Radio Scotland laat uitsaai.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b0b8b82x|title=BBC Radio 4 – Richard Gadd: Daddy Diaries|publisher=BBC|language=en-GB|access-date=29 Desember 2019}}</ref> ==Persoonlike lewe== Gadd identifiseer as [[biseksueel]].<ref>{{Cite web |date=17 April 2024 |title=Inside Baby Reindeer star Richard Gadd's life: The real man who the show is also based on |url=https://thetab.com/uk/2024/04/17/inside-baby-reindeer-star-richard-gadds-life-the-real-man-who-the-show-is-also-based-on-362048 |access-date=20 April 2024 |website=The Tab |language=en-GB}}</ref> Hy is 'n ambassadeur vir We Are Survivors, 'n Britse liefdadigheidsorganisasie wat daaraan toegewy is om manlike oorlewendes van seksuele misbruik te help. Gadd self was 'n slagoffer van seksuele misbruik.<ref>{{Cite web|url=https://www.wearesurvivors.org.uk/about-us/our-ambassadors/|title=Our Ambassadors |publisher=We Are Survivors |access-date=16 April 2024}}</ref> Van 2015 tot 2017 is Gadd deur 'n ouer vrou agtervolg. <ref>{{Cite web |title=Baby Reindeer review — Netflix's unsettling stalker drama makes for difficult viewing |url=https://www.ft.com/content/ffe5cad7-f632-4755-afe1-64154d5db313 |access-date=24 April 2024 |website=Financial Times}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT: Gadd, Richard}} [[Kategorie:Britse akteurs]] [[Kategorie:Geboortes in 1990]] [[Kategorie:Lewende mense]] 0ra5kgtg4vb74tmqm1gk3h5g4v383ve 0 414052 2890268 2666626 2026-04-05T19:48:08Z Jcb 223 2890268 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = IUCN2.3 | name = | image = | taxon = Khadia borealis | authority = [[Louisa Bolus|L.Bolus]], (1936) | synonyms = }} '''''Khadia borealis''''' is 'n [[sukkulent]] wat deel van die ''Aizoaceae'' [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in [[Limpopo]], op die [[Soutpansberg]] se kruin, vanaf Lejuma tot by Mavhode voor. Die plant het 'n [[voorkomsgebied]] van 900 km² en daar is tien subpopulaseis bekend; tog word die spesie as seldsaam beskou. == Bronne == * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=83-3 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:362143-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Khadia|borealis]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] kjjvzluehb994134yiyr3258xikzyps 0 414175 2890507 2850494 2026-04-06T10:04:52Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890507 wikitext text/x-wiki {{Versmelt|Lys van bergpieke in Suid-Afrika}} Die '''berge van Suid-Afrika''' is van kernbelang as opvanggebiede van water vir huishoudelike sowel as nywerheidsgebruik. ==Agtergrond== Suid-Afrika lê grotendeels hoog bo seespieël. Vanaf die see styg die land vinnig en steil na duisend en meer meter binne ‘n redelike kort afstand. Opvallend is hoe die berge in rye gerangskik is amper ewewydig aan die kus. Soms is daar een reeks, soms twee en soms selfs drie. Hulle is nie orals aaneenlopend nie, maar nooit is hulle heeltemal weg nie. Die wisselende verskil in hoogte, die steiltes en afstand van die see was ‘n ontsaglike hindernis vir die vroeë baanbrekers met hul perde en ossewaens op pad na die binneland. Geslagte later se pad-, pas- en spoorlynbouers het met dieselfde versperrings te kampe gehad. Riviere wat in die binneland ontspring het, het diep klowe in hierdie ring van berge gekerf om by die see uit te kom. Die bekendstes is [[Meiringspoort]] by [[Prins Albert]], [[Karoopoort]] by [[Ceres]], [[Toorwater]]poort by [[Uniondale]] en Gamkapoort (by die [[Gamkapoortdam]]) en [[Seweweekspoort]], beide in die omgewing van [[Ladismith]]. ==Namakwaland== Suid van die [[Oranjerivier]] in [[Namakwaland]] is afgesien van die [[Bokkeveldberge]] weinig ander beduidende berge. Daar is maar enkele pieke hoër as ‘n 1000 m. Rondom die [[Olifantsrivier]] is ‘n wye opening waar die 300 m-kontoerlyn vir ‘n 110 km die binneland in swaai. ==eerste ketting== Daarna kom die steil berge van die [[Wes-Kaap]]: [[Sederberge]], [[Kouebokkeveldberge]], [[Hexrivierberge]], [[Groot-Winterhoekberge]], [[Groot-Drakensteinberge]], [[Hottentots-Hollandberge]] en die Sonderendrivierberge. Al hierdie berge is rondom valleie met dorpe soos [[Clanwilliam]], [[Citrusdal]], [[Tulbagh]], [[Ceres]], [[Worcester]], [[De Doorns]], [[Villiersdorp]], [[Paarl]], [[Franschhoek]], [[Stellenbosch]] en [[Somerset-Wes]]. Vanaf die Hexrivierberge loop die [[Langeberg]]e van wes na oos. Hulle loop vir 200 km verby [[Swellendam]], [[Heidelberg]] en [[Riversdal]] tot by die poort van die [[Gouritsrivier]] by [[Herbertsdale]]. Van daar af staan die bergreeks bekend as die [[Outeniquaberge]] tot by die [[Keurboomsrivier]] en die Bitourivier (dus net oos van [[Plettenbergbaai]] en op ongeveer die grens tussen die Wes- en die [[Oos-Kaap]]. Die kusreeks is van daar af bekend as die [[Tsitsikammaberge]]. Hulle is suid van die [[Kammanassieberge]] en verdwyn net voor [[Humansdorp]]. ==tweede ketting== ‘n Tweede reeks berge ongeveer ewewydig aan die eerste reeks aan die kus begin by [[Ladismith]] en is soms slegs maar ‘n 100 km landinwaarts van die Langeberge en die Outeniquaberge. Eers is daar die [[Swartberge]] wat strek verby [[Oudtshoorn]] tot by [[Willowmore]]. In ‘n soms onderbroke reeks gaan dit ooswaarts verder as die [[Baviaanskloofberge]], [[Groot-Winterhoekberge (Oos-Kaap)]] en die [[Suurberge]]. Dan volg verder oos die [[Winterberge]] (tot by [[King William’s Town]]) en die [[Amatholeberge]]. ==derde ketting== ‘n Derde reeks berge ook van wes na oos en dus ook amper ewewydig met die eerste twee reekse en die see is die [[Roggeveldberge]] (begin by [[Calvinia]]), die [[Nuweveldberge]] (naby [[Beaufort-Wes]] en die [[Sneeuberge]] (noord van [[Graaff-Reinet]]). Hierdie onderbroke reekse word later voortgesit in die [[Bamboesberge]] en die [[Stormberg]]e. Van die Stormberge ooswaarts begin die [[Drakensberge]]. Aan die noordpunt van die Drakensberge is die [[Soutpansberg]]e. Van die noorde van [[KwaZulu-Natal]] tot amper by die [[Limpoporivier]] strek die [[Lebomboberge]] tussen die Drakensberge en die see. ==kleiner bergreekse== Verder is daar in die land ‘n opvallende aantal kleiner bergreekse. In die omgewing van [[Prieska]] en [[Kuruman]] is die Koranaberge, Kurumanheuwels, [[Langberge]] en die Asbesberge. Die [[Pilanesberg]]e is noord van [[Rustenburg]], die [[Waterberg]]e by [[Mokopane]] en die [[Magaliesberg]]e by [[Pretoria]]. ==belangrikheid== Die hoeveelheid reën wat oor ‘n gebied uitsak staan in direkte verband tot die hoogte van die berge. Daarom speel die berge so ‘n groot rol in die ekonomie van Suid-Afrika. Dit is veral belangrik by die groter bergreekse soos die Swartberge, Drakensberge en die Soutpansberge. Ongelukkig is geen berge in die land hoog genoeg om vir lang periodes met sneeu bedek te wees. Tussen die berge is soms uiters vrugbare valleie, waar swaar reën op die berge lei tot standhoudende riviere met water wat vir besproeiing aangewend kan word. Goeie voorbeelde hiervan is die [[Hexriviervallei]] en die [[Klein-Karoo]] met sy [[Olifantsrivier]]. ==Lees ook== *[[Lys van bergpieke in Suid-Afrika]] ==Bibliografie== *Hey, Douglas: Alles wat Lewe. 'n Tweede keur uit Die Burger-rubriek "Bewonder en bewaar". Kaapstad: Tafelberg, 1977. {{ISBN|0-624-00993-9}} [[Kategorie:Bergreekse in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] 5g6girnjotc77kubz4yr4sgugvyjyrm 0 414373 2890525 2704782 2026-04-06T10:09:33Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890525 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = IUCN2.3 | name = | image = | image_caption = | taxon = Clutia angustifolia | authority = Knauf, (1901) | synonyms =* ''Clutia lasiococca'' <small>Pax & K.Hoffm.</small> }} '''''Clutia angustifolia''''' is 'n [[struik]] wat aan die [[Familie (biologie)|familie]] ''Peraceae'' behoort. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Burundi]], [[Demokratiese Republiek die Kongo]], [[Malawi]], [[Mosambiek]], [[Tanzanië]] en [[Zambië]]. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:341510-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Clutia|angustifolia]] [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Flora van Burundi]] [[Kategorie:Flora van die Demokratiese Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] 17dl08fmm536738ogbsaesyrtcjwtnk 0 414829 2890365 2729862 2026-04-06T06:26:55Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Verbeter 2890365 wikitext text/x-wiki {{chemiekas2 |formule={{ch2|MoF6}} |struktuur=Molybdenum-hexafluoride-unit-cell-3D-balls.png |struktuur2=Molybdenum-hexafluoride-from-xtal-3D-SF.png |CASNo=7783-77-9<ref name="FS">{{cite web|url=https://www.fishersci.com/store/msds?partNumber=AA2271318&productDescription=MOLYBDENUM+VI+FLUORIDE+50G&vendorId=VN00024248&countryCode=US&language=en|publisher=Fisher Scientific|title=Molybdenum(VI) fluoride}}</ref> |Voorkoms=liggeel vloeistof<ref name="FS"/> wit vastestof <ref name="cn"/> |Reuk=stekend<ref name="FS"/> |Smeltpunt= 17,5 °C <ref name="FS"/> |Kookpunt= 37 °C <ref name="FS"/> |Digtheid= 2,30 <ref name="FS"/> |MolereMassa= 209,93 [g/mol]<ref name="FS"/> |Oplosbaarheid=hidroliseer |Kondisie= T<263,4K |Ruimtegroep=Pnma |Ruimtegroepnommer=61 |Selparms=a=490pm; b=854pm; c=937pm<ref>{{cite web|url=https://next-gen.materialsproject.org/materials/mp-557259|publisher=Materials Project|title=MoF6}}</ref> |Kondisie2=263,4K<T<290,6 |Ruimtegroep2=Im{{bostreep|3}}m |Ruimtegroepnommer2=229 |Selparms2=a=622,1(5)pm<ref name="Sanger">{{cite journal|authors=Levy, J.H., Sanger, P.L., Taylor, J.C., Wilson, P.W.|year=1975|title= The structures of fluorides. XI. Kubic harmonic analysis of the neutron diffraction pattern of the body-centred cubic phase of MoF6 at 266 K|journal=Acta Cryst. B|volume= 31|pages= 1065-1067|doi=10.1107/S0567740875004505}}</ref> }} '''Molibdeenheksafluoried''' of '''molibdeen(VI)fluoried''' is 'n verbinding van [[molibdeen]] in sy hoogste +6 [[oksidasietoestand]] en [[fluoor]] met die chemiese formule {{ch2|MoF6}}. Dit is 'n vlugtige voggevoelige vloeistof wat maklik hidroliseer. <ref name="FS"/> ==Kristalstruktuur== Onder 'n temperatuur van 263,5K kristalliseer die verbinding in 'n ortorombiese struktuur wat uit [[oktaëder|oktaëdriese]] {{ch2|MoF6}}-molekules bestaan. Bo hierdie temperatuur word die struktuur liggaamsgesentreerd kubies en is daar wanorde in die oriëntasie van die molekules, alhoewel die fluooratome 'n voorkeur vir die rigting van die hoofasse het. <ref name="Sanger"/> Dit is 'n plasties kristallyne fase, wat van die [[wolfram]]struktuur (A2 in die [[strukturbericht-klassifikasie]]) afgelei is. ==Chemiese eienskappe== Dit kan op verskeie manière berei word:<ref name="cn">{{cite web|url=http://www.molybdenum.com.cn/molybdenum-hexafluoride.html|publisher=molybdenum.com.cn|title=molybdenum-hexafluoride}}</ref> #Uit molibdeenpoeier in 'n platinumbuis waardeur droë by 60 °C fluoorgas gevoer word #Uit molibdeenpoeier en {{ch2|BrF3}} teen 350 °C #Uit {{ch2|MoCl5}} en fluoorgas Dit reageer nie met droë lug, [[chloor]] of [[swaeldioksied]] nie, maar dit hidroliseer met vogtige lug en stel [[waterstoffluoried]] vry. Behalwe [[goud]] en [[platinum]] korrodeer dit metale. Dit reageer met alkalimetaalfluoriede soos NaF en vorm oktafluoromolibdate soos {{ch2|Na2MoF8}} <ref name="cn"/> Molibdeenheksafluoried kom as onsuiwerheid by die bereiding van ultrasuiwere [[wolfram]] uit gasvormige [[wolframheksafluoried]] voor. As die onsuiwere gas tussen temperature van 100 °C - 500 °C met metale soos Mo, Cu, Ni, Fe in kontak gebring word, reduseer dit die molibdeenheksafluoried tot molibdeentrifluoried wat nie vlugtig is nie en so verwyder kan word. Wolframheksafluoried bly onveranderd. <ref>{{cite web|url=https://worldwide.espacenet.com/patent/search/family/014603333/publication/US5234679A?q=pn%3DUS5234679|publisher=Espacenet|title=Patent US5234679A METHOD OF REFINING TUNGSTEN HEXAFLUORIDE CONTAINING MOLYBDENUM HEXAFLUORIDE AS AN IMPURITY|access-date=12 Mei 2024|archive-date=12 Mei 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240512101602/https://worldwide.espacenet.com/patent/search/family/014603333/publication/US5234679A?q=pn%3DUS5234679|url-status=dead}}</ref> :<math> MoF_6(gas) + Mo(s) \rightarrow 2MoF_3(s) </math> ==Gebruike== Dit word veral gebruik vir die skeiding van molibdeen se isotope, maar ook in die mikro-elektroniese industrie vir chemiese dampneerslag van molibdeen of molibdeensilisied om verbindings te produseer met lae weerstand en hoë smeltpunt. 'n Ander gebruik is as 'n sterk fluoreringsmiddel en filmvormende materiaal vir ioondotering. <ref name="cn"/> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Fluoriede}} [[Kategorie:Verbindings van molibdeen|heksafluoried]] [[Kategorie:Verbindings van fluoor]] [[Kategorie:Plastiese kristalle]] [[Kategorie:Anorganiese verbindings]] ctlglozou2glcir0m8kmm07tef7rrk3 0 415108 2890295 2829054 2026-04-05T20:20:48Z Jcb 223 2890295 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Oldeuboi (2003 rolprent)''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Oldeuboi | beeld = Oldboy original logo.jpg | beeldonderskrif= | inheemse_naam = 올드보이 (Oldeuboi, Oldŭboi) | regie = Park Chan-wook | produsent = Lim Seung-yong | draaiboek = Hwang Jo-yun, Lim Jun-hyung en Park Chan-wook | akteurs = [[Choi Min-sik]], [[Yoo Ji-tae]] en [[Kang Hye-jung]] | musiek = Cho Young-wuk | kinematografie = Chung Chung-hoon | editing = Kim Sang-bum | ateljee = Egg Film<br>CJ Entertainment | verspreider = Show East | première = 21 November 2003 | speeltyd = 120 minute<ref>{{cite web |title=Oldboy |url=http://www.bbfc.co.uk/releases/oldboy-film |website=British Board of Film Classification |access-date=26 Maart 2018 |archive-date=31 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200131141702/https://bbfc.co.uk/releases/oldboy-film |url-status=live}}</ref> | land = Suid-Korea | taal = [[Koreaans]] | begroting = $3 miljoen<ref name="Numbers">{{cite web |title=Oldboy (2003) - Financial Information |url=https://www.the-numbers.com/movie/Oldboy-(2003)#tab=summary |website=The Numbers |access-date=16 Februarie 2019 |archive-date=16 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216153218/https://www.the-numbers.com/movie/Oldboy-(2003)#tab=summary |url-status=live }}</ref> | bruto = $17.1 miljoen<ref name="Mojo">{{cite web |title=Oldboy (2005) |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0364569/ |website=Box Office Mojo |access-date=3 September 2023 |archive-date=27 Oktober 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171027180527/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=oldboy.htm |url-status=live }}</ref> }} '''''Oldeuboi''''', ook bekend as '''''Oldboy''''' ([[Koreaans]]: 올드보이, Oldeuboi of Oldŭboi), is 'n aksieriller rolprent uit 2003<ref>{{cite web|url=https://www.bbfc.co.uk/release/oldboy-q29sbgvjdglvbjpwwc0znta3mza|title=OLDBOY (2003)|publisher=British Board of Film Classification|access-date=10 November 2020|archive-date=10 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110215529/https://www.bbfc.co.uk/release/oldboy-q29sbgvjdglvbjpwwc0znta3mza|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiatimes.com/entertainment/from-mind-numbing-thrillers-to-refreshing-rom-coms-15-korean-movies-you-need-to-watch-asap-364335.html|title=From Mind-Numbing Thrillers To Refreshing Rom-Coms, 15 Korean Movies You Need To Watch ASAP!|publisher=Indiatimes|date=30 Maart 2019|access-date=7 Augustus 2019|archive-date=13 Julie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190713154614/https://www.indiatimes.com/entertainment/from-mind-numbing-thrillers-to-refreshing-rom-coms-15-korean-movies-you-need-to-watch-asap-364335.html|url-status=live}}</ref> wat geregisseer en medegeskryf is deur Park Chan-wook. Dit is losweg gebaseer op die gelyknamige [[Manga|Japannese manga]]. Die rolprent gaan oor die verhaal van Oh Dae-su (vertolk deur Choi Min-sik), wat vir 15 jaar gevange gehou word in 'n selkamer wat lyk soos 'n hotelkamer, sonder dat hy bewus is van die identiteit van sy ontvoerder of diè se motiewe. Wanneer hy finaal vrygelaat word bevind Dae-su hom in 'n mengelmoes van sameswering en geweld, terwyl hy wraak soek teen sy enigmatiese ontvoerder, (vertolk deur Yoo Ji-tae). Sy soeke na sy ontvoerder raak uiteindelik verstrengel met 'n liefdesverhouding wanneer hy verlief raak op 'n jong sushisjef, Mi-do (vertolk deur Kang Hye-jung). ''Oldeuboi'' het wêreldwyd kritiek lof ontvang en het die Grand Prix tydens [[Cannes-rolprentfees 2004]] ontvang, waar dit groot lof van [[Quentin Tarantino]], die president van die beoordelingspaneel, ontvang het. In die Verenigde State het die rolprentresensent Roger Ebert verklaar dat ''Oldboy'' 'n "kragtige rolprent is, nie weens dit wat uitgebeeld word nie, maar as gevolg van die diepte van die menslike hart wat dit ontbloot". Die rolprent se aksietonele, veral die geveg in 'n gang, het ook lof ontvang. Die rolprent se sukses het gelei tot twee verwerkings: 'n ongemagtigde Hindi-verwerking uit 2006, en 'n amptelike Amerikaanse verwerking uit 2013. Dit is die tweede aflewering in Park Chan-wook se ''Wraak-trilogie'', na ''Sympathy for Mr. Vengeance'' (2002) en die gevolglike ''Lady Vengeance'' (2005). In 2008 is ''Oldeuboi'' 64ste geplaas op ''Empire'' se lys van die top 500 rolprente van alle tye.<ref name="Empire Magazine's 500 Greatest Movi">{{cite web |last1=Sciretta |first1=Peter |title=Empire Magazine's 500 Greatest Movies Of All Time |url=https://www.slashfilm.com/500872/empire-magazines-500-greatest-movies-of-all-time/ |website=/Film |access-date=23 Februarie 2022 |date=5 Oktober 2008 |archive-date=23 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223170912/https://www.slashfilm.com/500872/empire-magazines-500-greatest-movies-of-all-time/ |url-status=live }}</ref> In 2020 het The Guardian dit gelys as nommer 3 in 'n lys van klassieke moderne Suid-Koreaanse films.<ref name="Bradshaw">{{cite web|last=Bradshaw|first=Peter|title=Classics of modern South Korean cinema – ranked!|url=https://www.theguardian.com/film/2020/feb/13/classics-of-modern-south-korean-cinema-ranked|website=The Guardian|date=13 Februarie 2020|access-date=16 Maart 2020|archive-date=30 Mei 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200530060816/https://www.theguardian.com/film/2020/feb/13/classics-of-modern-south-korean-cinema-ranked|url-status=live}}</ref> == Verhaal == In 1988 word die sakeman Oh Dae-su vir openbare dronkenskap in hegtenis geneem, wat veroorsaak dat hy sy dogter se vierde verjaardagpartytjie misloop. Nadat sy vriend Joo-hwan hom by die polisiestasie oplaai word Dae-su ontvoer waarna hy hy wakker word in 'n hotelkamer, waar kos deur 'n klein deurtjie aangegee word, en die enigste vorm van afleiding 'n televisie is. Oh Dae-su verneem dat sy vrou vermoor is en dat hy deur sy ontvoerders as die hoofverdagte beskou word. Soos die jare verbygaan, raak Dae-su versteurd. Hy probeer [[selfmoord]] pleeg deur sy polse te sny, maar word aan die lewe gehou deur sy ontvoerders. Hierna spandeer Dae-su jare daaraan om gevegskuns teen die muur te beoefen, en probeer hy om 'n ontsnaptonnel te grawe sodat hy wraak kan neem op sy ontvoerders. In 2003, na 15 jaar se gevangenisskap, word Dae-su skielik vrygelaat nadat hy verdoof en [[Hipnose|gehipnotiseer]] is. Dae-su word wakker op 'n dak waar hy 'n man ontmoet wat selfmoord wil pleeg. Nadat hy sy vegvaardighede op 'n groep boewe getoets het, gee 'n geheimsinnige bedelaar vir hom geld en 'n [[selfoon]]. Dae-su gaan 'n sushi-restaurant binne waar hy Mi-do, 'n jong sjef, teëkom. Nadat hy 'n telefoonoproep van sy ontvoerder ontvang en 'n lewendige [[seekat]] verorber, stort hy inmekaar en word deur Mi-do ingeneem. Dae-su probeer om Mi-do te verkrag en probeer dan om haar woonstel te verlaat, maar hulle raak versoen en begin 'n noue band vorm. Sodra hy herstel het, probeer Dae-su om sy dogter op te spoor, maar staak sy soektog nadat hy verneem dat sy aangeneem is ná sy ontvoering. Hierna fokus hy op die identifisering van sy ontvoerders. Dae-su vind die Chinese restaurant waar sy tronkkos voorberei is, en volg dan 'n afleweringsman om die hotelkamer te vind. Dae-su verneem daar dat die hotel 'n private tronk is waar mense betaal word om ander op te sluit. Hy martel en ondervra die bewaarder, mnr. Park Cheol-woong, wat verklap dat Dae-su gevange geneem is omdat hy "te veel gepraat het". Mnr. Park se wagte val Dae-su aan, en 'n hewige bakleiery volg in 'n gang. Dae-su word gesteek, maar slaag tog daarin om al sy vyande te verslaan. Sy ontvoerder word dan onthul as die ryk sakeman, Lee Woo-jin, wat Dae-su 'n ultimatum stel: As hy die motief vir sy gevangenisskap binne vyf dae kan ontsyfer, sal Woo-jin homself doodmaak; anders sal hy Mi-do doodmaak. Dae-su en Mi-do groei nader en het uiteindelik seks. Joo-hwan kontak Dae-su met belangrike inligting, maar word deur Woo-jin vermoor terwyl Joo-hwan op die foon is. Dae-su onthou dat hy en Woo-jin dieselfde hoërskool bygewoon het, waar hy gesien het hoe Woo-jin [[bloedskande]] pleeg met sy suster, Lee Soo-ah. Dae-su het vir Joo-hwan vertel wat hy gesien het, wat daartoe gelei het dat sy klasmaats geskinder het oor Soo-ah. Soo-ah pleeg later selfmoord na 'n vals swangerskap, wat die geteisterde Woo-jin daartoe noop om wraak te neem. In die hede kap Woo-jin mnr. Park se hand af, en mnr. Park en sy bende span kragte saam met Dae-su. Dae-su verlaat Mi-do saam met mnr. Park en gaan na Woo-jin. In sy dakwoonstel wys Woo-jin vir Dae-su 'n gesinsalbum met foto's van Dae-su, sy vrou en sy babadogter van vyftien jaar vroeër. Terwyl hulle vorder na foto's van sy dogter soos sy grootword, word dit onthul dat Mi-do Dae-su se dogter is. Woo-jin onthul dat hy gebeure deur hipnose georkestreer het om Dae-su na die restaurant te lei sodat hy en Mi-do verlief sou raak, sodat Dae-su dieselfde pyn van bloedskande kon ervaar as wat hy ervaar het. Woo-jin onthul dat mnr. Park steeds vir hom werk en dreig om vir Mi-do die waarheid te vertel. Dae-su vra desperaat om verskoning vir die verspreiding van die gerug wat gelei het tot die selfmoord van Woo-jin se suster. Dae-su smeek dat Mi-do nie daarvan te wete kom dat hy haar vader is nie, en verneder homself deur handeviervoet te bedel, soos 'n hond op te tree en Woo-jin se skoene te lek. Wanneer Woo-jin onbewoë is, sny Dae-su sy tong uit as boetedoening. Woo-jin aanvaar uiteindelik Dae-su se verskoning en gee aan mnr. Park opdrag om nie die waarheid aan Mi-do te openbaar nie. Hy laat val dan die afstandbeheer, wat hy beweer sy [[pasaangeër]] kan stop, en loop weg. Dae-su aktiveer die toestel in 'n poging om Woo-jin dood te maak, net om te vind dat dit die afstandbeheerder vir 'n bandopnemer is wat 'n oudio-opname deur luidsprekers speel van Dae-su en Mi-do wat seks het. Terwyl Dae-su wanhopig ineenstort, gaan Woo-jin die dakwoonstel binne en, terwyl hy sy betrokkenheid by sy suster se selfmoord onthou, skiet hy homself in die kop. 'n Rukkie later vind Dae-su die hipnotiseur op en skryf aan haar om te versoek dat sy sy herinneringe uitvee dat Mi-do sy dogter is, sodat hulle saam gelukkig kan bly. Aanvanklik vertel sy hoe sy hom nie wou help nie, maar deur 'n spesifieke reël in sy brief geraak is, iets wat die man gesê het op die dak waar Dae-su die eerste keer vrygelaat is.<ref>Alhoewel ek nie veel beter is as 'n wilde dier nie, beskik ek tog oor die reg om te lewe.</ref> Die hipnotiseur lei Dae-su daartoe om hom voor te stel hoe die deel van hom wat die waarheid ken, sterf. Daarna ontmoet Mi-do Dae-su waar hy in die sneeu lê, maar daar is geen teken van die hipnotiseur nie. Mi-do bely haar liefde vir hom, en die twee omhels mekaar. Dae-su glimlag breed, wat stadigaan vervang word deur 'n gemartelde grynslag. == Rolverdeling == [[Lêer:Choi Min-sik.jpg|duimnael|200px|Choi Min-sik het die hoofrol vertolk in ''Oldeuboi'' as Oh Dae-su.]] * Choi Min-sik as Oh Dae-su, 'n sakeman wat wraak soek nadat hy vir 15 jaar in 'n geheimsinnige tronk gevange gehou is. Choi Min-sik het beurtelings gewig verloor en aangesit vir sy rol, afhangende van die filmskedule. Hy het ook vir ses weke geoefen en die meeste van die gevaarlike tonele self waargeneem. ** Oh Tae-kyung [오태경 (배우)] as die jong Dae-su. * Yoo Ji-tae as Lee Woo-jin, die man agter Oh Dae-su se gevangenskap. Park Chan-wook se ideale keuse vir die rol van Woo-jin was [[Han Suk-kyu]], wat voorheen die rol vertolk het van Choi Min-sik se mededinger in ''Shiri'' en ''No. 3''. Choi het Yoo Ji-tae voorgestel vir die rol, ten spyte daarvan dat Park geglo het dat hy te jonk was daarvoor.<ref>Cine21 onderhoud oor Park se wraak-trilogie; 27 April 2007.</ref> ** Yoo Yeon-seok as die jong Woo-jin. * Kang Hye-jung as Mi-do, Dae-su se groot liefde. * Ji Dae-han [지대한] as No Joo-hwan, Dae-su se vriend en die eienaar van die internetkafee. ** Woo Il-han [유일한 (배우)] as die jong Joo-hwan. * Kim Byeong-ok as Mr. Han, Woo-jin se lyfwag. * Yoon Jin-seo as Lee Soo-ah, Woo-jin se suster. * Oh Dal-su as Mnr. Park Cheol-woong, bewaarder van die privaat tronk. * Oh Kwang-rok as die man wat selfmoord pleeg. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Oldeuboi}} [[Kategorie:Rolprente]] jnza1e89q3m6buf706vk9563ivnvjjf 0 416115 2890377 2833721 2026-04-06T06:32:23Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890377 wikitext text/x-wiki {{Geen bronnelys}} '''Natalia''' is ‘n vakansieoord aan die [[Suidkus (KwaZulu-Natal)|suidkus]] van [[kwaZulu-Natal]]. Die oord is by [[Illovo Beach]] in [[Kingsburgh]] en 40 km suid van [[Durban]]. Sedert 1956 is dit die eiendom van die [[ATKV]]. {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:KwaZulu-Natal]] 1efp08s1ecol7mgio3y34v51a1vc8ek 0 416116 2890370 2779014 2026-04-06T06:29:08Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890370 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} '''Amalinda''' is ‘n woonbuurt van [[Oos-Londen]]. Die buurt lê net wes van die middestad en is sedert 1948 deel van die stad. Aan die noordwestelike kant van die buurt is die Amalinda-natuurreservaat. In hierdie park is ‘n viskwekery vir verskeie spesies varswatervisse. Die naam Amalinda kom uit [[Xhosa]] en verwys na die komagtige laagte van die terrein. Ndlambe en Gaika se geveg bekend as die Slag van Amalinde (soms Slag van Amalinda) het nie hier, maar wel by [[Debenek]], plaasgevind. [[Kategorie:Oos-Londen]] 7pjt2fl2jer3f06jfg3sohbhcjrkm28 0 416583 2890282 2789628 2026-04-05T20:03:09Z Jcb 223 2890282 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Leonore Gewessler | beeld = 2022 Leonore Gewessler (51899528479) (cropped).jpg | beeldonderskrif = In 2022 | orde = Minister van Oostenryk | termynaanvang = | termyneinde = | monarg = | vise = | voorganger = | opvolger = | geboortedatum = <!-- vul slegs in indien onderstaande drie velde onbekend is (geboortejaar, geboortemaand en geboortedag --> | geboortejaar = 1977 | geboortemaand = 9 | geboortedag = 15 | geboorteplek = [[Graz]], [[Oostenryk]] | sterftedatum = | sterfteplek = | party = Die Groene | orde2 = | termynaanvang2 = | termyneinde2 = | vise2 = | voorganger2 = | opvolger2 = | orde3 = | termynaanvang3 = | termyneinde3 = | eersteminister3 = | vise3 = | voorganger3 = | opvolger3 = | orde4 = | termynaanvang4 = | termyneinde4 = | eersteminister4 = | vise4 = | voorganger4 = | opvolger4 = | orde5 = | termynaanvang5 = | termyneinde5 = | termynaanvang6 = | termyneinde6 = | termynaanvang7 = | termyneinde7 = | termynaanvang8 = | termyneinde8 = | termynaanvang9 = | termyneinde9 = | eggenoot = | kinders = | alma_mater = Universiteit van Wene | religie = | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Leonore Gewessler''' (gebore op [[15 September]] [[1977]] in [[Graz]]) is 'n [[Oostenryk]]se [[politikus]] (Die Groenes) en voormalige omgewingsaktivis. Van 2014 tot 2019 was sy Besturende Direkteur van die omgewingsorganisasie Global 2000. Sedert Januarie 2020 is sy die Federale Minister vir Klimaatbeskerming, Omgewing, Energie, Mobiliteit, Innovasie en Tegnologie van die [[Oostenryk|Republiek Oostenryk]] ( in die kabinette Kurz&nbsp;II, Schallenberg en [[Karl Nehammer|Nehammer]]).<ref>{{Cite web |url=https://orf.at/stories/3149183/ |title=Leonore Gewessler: Vom Ökoprofi zur Umweltministerin |publisher=orf.at |date=2019-12-30}}</ref> == Onderwys == Gewessler het laerskool bygewoon in die Sankt Marein naby [[Graz]] in die oostilike deel van [[Stiermarke]] en die ''Wirtschaftskundliches Bundesrealgymnasium Graz'' (WIKU).<ref>{{Cite web|url=https://www.parlament.gv.at/WWER/PAD_05653/index.shtml |title=Leonore Gewessler, BA |publisher=Parlament Österreich }}</ref> Sy het 'n Baccalaureus graad in [[Politieke wetenskap|Politieke Wetenskap]] voltooi met 'n fokus op internasionale ontwikkeling aan die [[Universiteit van Wene]]. ==Loopbaan== Gewessler het in Wene se 7de distrik as kantoorbestuurder van die distriksbestuur gewerk. Daar was sy gemoeid met volhoubare stedelike ontwikkeling en deelname van burgers. Van 2008 tot 2014 was sy stigtersdirekteur van die Groen Europese Stigting (GEF) in [[Brussel]], 'n Europese politieke organisasie wat deur die [[Europese Parlement]] gefinansier word.<ref name="ots300614">[https://www.ots.at/presseaussendung/OTS_20140630_OTS0064/leonore-gewessler-neue-geschaeftsfuehrerin-der-oesterreichischen-umweltschutzorganisation-global-2000-bild ''Leonore Gewessler neue Geschäftsführerin der österreichischen Umweltschutzorganisation GLOBAL 2000.''] In: ''[[Austria Presse Agentur|ots.at]]''. 30. Juni 2014.</ref> Vanaf Junie 2014 het sy by die omgewingsbeskermingsorganisasie Global 2000 in Wene gewerk en was as politieke besturende direkteur (tot 2019) verantwoordelik vir veldtogte, [[volhoubaarheid]] en openbare betrekkinge. Sy het haar beywer vir die behoud van die grondwetlike voorsiening vir omvattende omgewingsbeskerming en 'n beroep gedoen op 'n landboubeleid wat "ons in Oostenryk en Europa laat wegbeweeg van afhanklikheid van chemies-sintetiese bespuitings in die veld."<ref>{{Cite journal|url=https://www.ak-umwelt.at/rubriken/?article=684&issue=2017-03 |title=Interview mit Global 2000 Geschäftsführerin Leonore Gewessler: 35 Jahre Global 2000.|publisher=ak-umwelt|journal= Wirtschaft & Umwelt|volume= 03|year=2017}}</ref> Sy was 'n leier in die European Citizens' Initiative ''Stop [[Glifosaat]]''. Ander aktiwiteite het betogings teen steenkoolkragopwekking in Oostenryk en teen die Mochovce-kernkragsentrale ingesluit. In 2017, met Global 2000, het sy die referendum ondersteun teen die handelsooreenkomste CETA en TTIP, wat deur 562 552 Oostenrykers onderteken is. Sy was 'n lid van die adviesraad van die Green Education Workshop in Oostenryk en van 2009 tot 2018 'n lid van die algemene vergadering van die Heinrich Böll Stigting in Duitsland. Sy het ook vir Friends of the Earth Europe] gewerk.<ref name="ots300614" /> Weens die onversoenbaarheid van 'n politieke amp met 'n rol by Global 2000, het Gewessler middel Junie 2019 afskeid geneem van die omgewingsbeskermingsorganisasie.<ref>[https://www.global2000.at/presse/personalia-leonore-gewessler-wechselt-die-politik Personalia: ''Leonore Gewessler wechselt in die Politik.''] Global 2000, Presseaussendung vom 18. Juni 2019.</ref> == Die politiek== Op 29 Junie 2019 is Leonore Gewessler as tweede verkies op die lys van [[Opper-Oostenryk]] van die Groenes vir die Nasionale Raadsverkiesing in Oostenryk 2019.<ref>[https://www.ots.at/presseaussendung/OTS_20190629_OTS0019/gruene-landesversammlung-kandidatinnen-liste-der-gruenen-ooe-fuer-die-nrw-2019 ''Grüne Landesversammlung: KandidatInnen-Liste der Grünen OÖ für die NRW 2019.''] In: ''[[Austria Presse Agentur|ots.at]]''. 29. Juni 2019.</ref> Op 6 Julie 2019 is sy tweede op die federale lys gestem met 99,52 persent.<ref>{{Cite web |url=https://orf.at/stories/3129320/ |title=98,6 Prozent: Grüne gehen mit Kogler in die Wahl |publisher=orf.at |date=2019-07-06}}</ref> Vanaf 23 Oktober 2019 was sy Lede van die Nasionale Raad van die 27ste wetgewende tydperk. Sy was deel van die Groenes se ondersoekende en onderhandelingspan toe sy in 2019 'n regering in Oostenryk saam met die ÖVP gevorm het. Op 7 Januarie 2020 is sy deur die Federale Regering Kurz II as Federale Minister vir Vervoer, Innovasie en Tegnologie ingesweer.<ref>[https://orf.at/stories/3149167/ ÖVP – Grüne: Gewessler erhält grünes Superministerium] auf ''ORF.at'' vom 30. Dezember 2019, abgerufen am 30. Dezember 2019.</ref> == Minister == Nadat die beplande veranderinge in verantwoordelikhede in die Federal Ministry Act 1986 deur die turkooisgroen regering geïmplementeer is, is Gewessler op 29 Januarie weer ingesweer as Federale Minister vir Klimaat Beskerming, Omgewing, Energie, Mobiliteit, Innovasie en Tegnologie.<ref>[https://orf.at/stories/3152552/ Regierungsmitglieder mit neuen Zuständigkeiten angelobt] ''orf.at'' vom 29. Jänner 2020, abgerufen am 10. Dezember 2021.</ref> Na die mislukking van die oorspronklik beplande 1-2-3-kaartjie, is die afgeslankte weergawe genaamd Klimaticket, 'n Oostenryk-wye jaarkaartjie vir alle openbare vervoer teen 'n prys van 1095 euro, sedert 26 Oktober beskikbaar, 2021 is drie euro per dag.<ref>[[Kleine Zeitung]] (Graz und Klagenfurt): ''[https://www.kleinezeitung.at/meinung/6041304/Leitartikel_Das-Klimaticket-ein-dringend-notwendiger-Leuchtturm-in Das Klimaticket, ein dringend notwendiger Leuchtturm in grün]'', Leitartikel von Georg Renner vom 30. September 2021, abgerufen am 10. Dezember 2021.</ref> In Oktober 2023 het 262 000 mense 'n Oostenrykse klimaatkaartjie,<ref>{{Cite web|author=ORF at jkla |url=https://orf.at/stories/3337802/ |title=Kampagne für Klimaticket-Tattoo kostete 23.000 Euro |date=2023-10-26}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.oe24.at/oesterreich/politik/regierung/das-kosteten-die-gewessler-tattoos/573547391 |title=Das kosteten die Gewessler-Tattoos |date=2023-10-26 }}</ref> Werbemaßnahmen werden jedoch kritisiert.<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |url=https://www.derstandard.at/story/3000000183691/gewesslers-klimaticket-tatoo-ist-ein-nachhaltig-doofer-werbegag |title=Gewesslers Klimaticket-Tattoo ist ein nachhaltig dämlicher Werbegag}}</ref> Volgens kenners en omgewingskundiges is die CO₂-prys van net 30 euro/ton vanaf Julie 2022 as deel van die belastinghervorming hewig gekritiseer.<ref>Technologie & Nature: ''[https://www.techandnature.com/co2-preis-reaktionen/ 30 Euro/Tonne: Umweltschützer:innen kritisieren niedrigen CO2-Preis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211128023009/https://www.techandnature.com/co2-preis-reaktionen/ |date=28 November 2021 }}'' Artikel auf ''techandnature.com'' vom 3. Oktober 2021, abgerufen am 10. Dezember 2021.</ref> Op 24 Junie 2022 is Leonore Gewessler verkies as die nuwe adjunk van Federale Woordvoerder Werner Kogler in die uitgebreide federale uitvoerende raad van die Groen Party. Sy het Nina Tomaselli in hierdie rol opgevolg.<ref>[https://www.derstandard.at/story/2000136846776/umweltministerin-gewessler-wird-neue-stellvertreterin-von-kogler ''Umweltministerin Gewessler wird neue Stellvertreterin von Kogler''], abgerufen am 24. Juni 2022.</ref> Gewessler wil Oostenryk se afhanklikheid van Russiese gas verminder.<ref name=":0">{{Cite web |author=red, ORF.at/Agenturen |url=https://www.orf.at/#/stories/3319071/ |title=Gewessler fordert Ende der SPÖ-Blockade im Nationalrat |publisher=news.orf.at Österreichischer Rundfunk, Stiftung öffentlichen Rechts |date=2023-06-04}}</ref> Minister Gewessler kon in Augustus 2023 die laagste kweekhuisgasvrystellings rapporteer sedert berekeninge in 1990 begin het.<ref>{{Cite web|author=ORF at/Agenturen red |url=https://orf.at/stories/3327821/ |title=Treibhausgasemissionen auf niedrigstem Wert seit 1990 |date=2023-08-17}}</ref><ref>{{Cite web |author=ORF at/Agenturen cppp |url=https://orf.at/stories/3327873/ |title=Emissionsreduktion: „Nur der erste Schritt“ |date=2023-08-17}}</ref> ==Europa== In Junie 2024 het Gewessler beslissend vir die renatureringswet in die [[Raad van die Europese Unie]] gestem. Hierdie voorstel het aansienlike teenkanting ondervind, maar het in die Europese Parlement net-net geslaag. Dit moes ook in die Raad van die Europese Unie slaag met die toestemming van 55% van die lidlande wat 65% van die bevolking van die unie verteenwoordig. Aanvanklik was Oostenryk van plan om te onthou. Maar Gewessler het voorgestem en dit het die bevolkingsgetal van 64% tot 66% opgehef. Aangesien dit gedoen is sonder die toestemming van die koalisievennoot ÖVP, het Kanselier [[Karl Nehammer]] 'n annuleringsaksie by die Europese Hof ingedien en 'n klag vir ampsmisbruik aangekondig.<ref>{{Cite web |url=https://www.derstandard.at/jetzt/livebericht/3000000224689/massiver-streit-in-koalition-nach-gewesslers-entscheidendem-ja-zu-renaturierungsgesetz |title=Kanzler Nehammer will Koalition fortsetzen, übt scharfe Kritik an Ministerin Gewessler}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tagesschau.de/ausland/europa/renaturierungsgesetz-verabschiedet-100.html |title=EU-Staaten beschließen Renaturierungsgesetz |date=2024-06-17}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} == Notas == {{De-vertaal|pl=https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Leonore_Gewessler&oldid=246024111}} == Eksterne skakels == {{Commonscat}} * [https://www.meineabgeordneten.at/Abgeordnete/leonore.gewessler Leonore Gewessler] auf meineabgeordneten.at * [https://www.bmvit.gv.at/ministerium/bundesministerin.html Leonore Gewessler] auf der Website des BMVIT {{Normdata}} [[Kategorie:Oostenrykse ministers]] [[Kategorie:Aktiviste]] [[Kategorie:Geboortes in 1977]] 2w5kr41rye4mmuojxgnj5446c2uk9s9 2890289 2890282 2026-04-05T20:09:54Z Oesjaar 7467 Nie meer wees nie! 2890289 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Leonore Gewessler | beeld = 2022 Leonore Gewessler (51899528479) (cropped).jpg | beeldonderskrif = In 2022 | orde = Minister van Oostenryk | termynaanvang = | termyneinde = | monarg = | vise = | voorganger = | opvolger = | geboortedatum = <!-- vul slegs in indien onderstaande drie velde onbekend is (geboortejaar, geboortemaand en geboortedag --> | geboortejaar = 1977 | geboortemaand = 9 | geboortedag = 15 | geboorteplek = [[Graz]], [[Oostenryk]] | sterftedatum = | sterfteplek = | party = Die Groene | orde2 = | termynaanvang2 = | termyneinde2 = | vise2 = | voorganger2 = | opvolger2 = | orde3 = | termynaanvang3 = | termyneinde3 = | eersteminister3 = | vise3 = | voorganger3 = | opvolger3 = | orde4 = | termynaanvang4 = | termyneinde4 = | eersteminister4 = | vise4 = | voorganger4 = | opvolger4 = | orde5 = | termynaanvang5 = | termyneinde5 = | termynaanvang6 = | termyneinde6 = | termynaanvang7 = | termyneinde7 = | termynaanvang8 = | termyneinde8 = | termynaanvang9 = | termyneinde9 = | eggenoot = | kinders = | alma_mater = Universiteit van Wene | religie = | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Leonore Gewessler''' (gebore op [[15 September]] [[1977]] in [[Graz]]) is 'n [[Oostenryk]]se [[politikus]] (Die Groenes) en voormalige omgewingsaktivis. Van 2014 tot 2019 was sy Besturende Direkteur van die omgewingsorganisasie Global 2000. Sedert Januarie 2020 is sy die Federale Minister vir Klimaatbeskerming, Omgewing, Energie, Mobiliteit, Innovasie en Tegnologie van die [[Oostenryk|Republiek Oostenryk]] ( in die kabinette Kurz&nbsp;II, Schallenberg en [[Karl Nehammer|Nehammer]]).<ref>{{Cite web |url=https://orf.at/stories/3149183/ |title=Leonore Gewessler: Vom Ökoprofi zur Umweltministerin |publisher=orf.at |date=2019-12-30}}</ref> == Onderwys == Gewessler het laerskool bygewoon in die Sankt Marein naby [[Graz]] in die oostilike deel van [[Stiermarke]] en die ''Wirtschaftskundliches Bundesrealgymnasium Graz'' (WIKU).<ref>{{Cite web|url=https://www.parlament.gv.at/WWER/PAD_05653/index.shtml |title=Leonore Gewessler, BA |publisher=Parlament Österreich }}</ref> Sy het 'n Baccalaureus graad in [[Politieke wetenskap|Politieke Wetenskap]] voltooi met 'n fokus op internasionale ontwikkeling aan die [[Universiteit van Wene]]. ==Loopbaan== Gewessler het in Wene se 7de distrik as kantoorbestuurder van die distriksbestuur gewerk. Daar was sy gemoeid met volhoubare stedelike ontwikkeling en deelname van burgers. Van 2008 tot 2014 was sy stigtersdirekteur van die Groen Europese Stigting (GEF) in [[Brussel]], 'n Europese politieke organisasie wat deur die [[Europese Parlement]] gefinansier word.<ref name="ots300614">[https://www.ots.at/presseaussendung/OTS_20140630_OTS0064/leonore-gewessler-neue-geschaeftsfuehrerin-der-oesterreichischen-umweltschutzorganisation-global-2000-bild ''Leonore Gewessler neue Geschäftsführerin der österreichischen Umweltschutzorganisation GLOBAL 2000.''] In: ''[[Austria Presse Agentur|ots.at]]''. 30. Juni 2014.</ref> Vanaf Junie 2014 het sy by die omgewingsbeskermingsorganisasie Global 2000 in Wene gewerk en was as politieke besturende direkteur (tot 2019) verantwoordelik vir veldtogte, [[volhoubaarheid]] en openbare betrekkinge. Sy het haar beywer vir die behoud van die grondwetlike voorsiening vir omvattende omgewingsbeskerming en 'n beroep gedoen op 'n landboubeleid wat "ons in Oostenryk en Europa laat wegbeweeg van afhanklikheid van chemies-sintetiese bespuitings in die veld."<ref>{{Cite journal|url=https://www.ak-umwelt.at/rubriken/?article=684&issue=2017-03 |title=Interview mit Global 2000 Geschäftsführerin Leonore Gewessler: 35 Jahre Global 2000.|publisher=ak-umwelt|journal= Wirtschaft & Umwelt|volume= 03|year=2017}}</ref> Sy was 'n leier in die European Citizens' Initiative ''Stop [[Glifosaat]]''. Ander aktiwiteite het betogings teen steenkoolkragopwekking in Oostenryk en teen die Mochovce-kernkragsentrale ingesluit. In 2017, met Global 2000, het sy die referendum ondersteun teen die handelsooreenkomste CETA en TTIP, wat deur 562 552 Oostenrykers onderteken is. Sy was 'n lid van die adviesraad van die Green Education Workshop in Oostenryk en van 2009 tot 2018 'n lid van die algemene vergadering van die Heinrich Böll Stigting in Duitsland. Sy het ook vir Friends of the Earth Europe] gewerk.<ref name="ots300614" /> Weens die onversoenbaarheid van 'n politieke amp met 'n rol by Global 2000, het Gewessler middel Junie 2019 afskeid geneem van die omgewingsbeskermingsorganisasie.<ref>[https://www.global2000.at/presse/personalia-leonore-gewessler-wechselt-die-politik Personalia: ''Leonore Gewessler wechselt in die Politik.''] Global 2000, Presseaussendung vom 18. Juni 2019.</ref> == Die politiek== Op 29 Junie 2019 is Leonore Gewessler as tweede verkies op die lys van [[Opper-Oostenryk]] van die Groenes vir die Nasionale Raadsverkiesing in Oostenryk 2019.<ref>[https://www.ots.at/presseaussendung/OTS_20190629_OTS0019/gruene-landesversammlung-kandidatinnen-liste-der-gruenen-ooe-fuer-die-nrw-2019 ''Grüne Landesversammlung: KandidatInnen-Liste der Grünen OÖ für die NRW 2019.''] In: ''[[Austria Presse Agentur|ots.at]]''. 29. Juni 2019.</ref> Op 6 Julie 2019 is sy tweede op die federale lys gestem met 99,52 persent.<ref>{{Cite web |url=https://orf.at/stories/3129320/ |title=98,6 Prozent: Grüne gehen mit Kogler in die Wahl |publisher=orf.at |date=2019-07-06}}</ref> Vanaf 23 Oktober 2019 was sy Lede van die Nasionale Raad van die 27ste wetgewende tydperk. Sy was deel van die Groenes se ondersoekende en onderhandelingspan toe sy in 2019 'n regering in Oostenryk saam met die ÖVP gevorm het. Op 7 Januarie 2020 is sy deur die Federale Regering Kurz II as Federale Minister vir Vervoer, Innovasie en Tegnologie ingesweer.<ref>[https://orf.at/stories/3149167/ ÖVP – Grüne: Gewessler erhält grünes Superministerium] auf ''ORF.at'' vom 30. Dezember 2019, abgerufen am 30. Dezember 2019.</ref> == Minister == Nadat die beplande veranderinge in verantwoordelikhede in die Federal Ministry Act 1986 deur die turkooisgroen regering geïmplementeer is, is Gewessler op 29 Januarie weer ingesweer as Federale Minister vir Klimaat Beskerming, Omgewing, Energie, Mobiliteit, Innovasie en Tegnologie.<ref>[https://orf.at/stories/3152552/ Regierungsmitglieder mit neuen Zuständigkeiten angelobt] ''orf.at'' vom 29. Jänner 2020, abgerufen am 10. Dezember 2021.</ref> Na die mislukking van die oorspronklik beplande 1-2-3-kaartjie, is die afgeslankte weergawe genaamd Klimaticket, 'n Oostenryk-wye jaarkaartjie vir alle openbare vervoer teen 'n prys van 1095 euro, sedert 26 Oktober beskikbaar, 2021 is drie euro per dag.<ref>[[Kleine Zeitung]] (Graz und Klagenfurt): ''[https://www.kleinezeitung.at/meinung/6041304/Leitartikel_Das-Klimaticket-ein-dringend-notwendiger-Leuchtturm-in Das Klimaticket, ein dringend notwendiger Leuchtturm in grün]'', Leitartikel von Georg Renner vom 30. September 2021, abgerufen am 10. Dezember 2021.</ref> In Oktober 2023 het 262 000 mense 'n Oostenrykse klimaatkaartjie,<ref>{{Cite web|author=ORF at jkla |url=https://orf.at/stories/3337802/ |title=Kampagne für Klimaticket-Tattoo kostete 23.000 Euro |date=2023-10-26}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.oe24.at/oesterreich/politik/regierung/das-kosteten-die-gewessler-tattoos/573547391 |title=Das kosteten die Gewessler-Tattoos |date=2023-10-26 }}</ref> Werbemaßnahmen werden jedoch kritisiert.<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |url=https://www.derstandard.at/story/3000000183691/gewesslers-klimaticket-tatoo-ist-ein-nachhaltig-doofer-werbegag |title=Gewesslers Klimaticket-Tattoo ist ein nachhaltig dämlicher Werbegag}}</ref> Volgens kenners en omgewingskundiges is die CO₂-prys van net 30 euro/ton vanaf Julie 2022 as deel van die belastinghervorming hewig gekritiseer.<ref>Technologie & Nature: ''[https://www.techandnature.com/co2-preis-reaktionen/ 30 Euro/Tonne: Umweltschützer:innen kritisieren niedrigen CO2-Preis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211128023009/https://www.techandnature.com/co2-preis-reaktionen/ |date=28 November 2021 }}'' Artikel auf ''techandnature.com'' vom 3. Oktober 2021, abgerufen am 10. Dezember 2021.</ref> Op 24 Junie 2022 is Leonore Gewessler verkies as die nuwe adjunk van Federale Woordvoerder Werner Kogler in die uitgebreide federale uitvoerende raad van die Groen Party. Sy het Nina Tomaselli in hierdie rol opgevolg.<ref>[https://www.derstandard.at/story/2000136846776/umweltministerin-gewessler-wird-neue-stellvertreterin-von-kogler ''Umweltministerin Gewessler wird neue Stellvertreterin von Kogler''], abgerufen am 24. Juni 2022.</ref> Gewessler wil Oostenryk se afhanklikheid van Russiese gas verminder.<ref name=":0">{{Cite web |author=red, ORF.at/Agenturen |url=https://www.orf.at/#/stories/3319071/ |title=Gewessler fordert Ende der SPÖ-Blockade im Nationalrat |publisher=news.orf.at Österreichischer Rundfunk, Stiftung öffentlichen Rechts |date=2023-06-04}}</ref> Minister Gewessler kon in Augustus 2023 die laagste kweekhuisgasvrystellings rapporteer sedert berekeninge in 1990 begin het.<ref>{{Cite web|author=ORF at/Agenturen red |url=https://orf.at/stories/3327821/ |title=Treibhausgasemissionen auf niedrigstem Wert seit 1990 |date=2023-08-17}}</ref><ref>{{Cite web |author=ORF at/Agenturen cppp |url=https://orf.at/stories/3327873/ |title=Emissionsreduktion: „Nur der erste Schritt“ |date=2023-08-17}}</ref> ==Europa== In Junie 2024 het Gewessler beslissend vir die renatureringswet in die [[Raad van die Europese Unie]] gestem. Hierdie voorstel het aansienlike teenkanting ondervind, maar het in die Europese Parlement net-net geslaag. Dit moes ook in die Raad van die Europese Unie slaag met die toestemming van 55% van die lidlande wat 65% van die bevolking van die unie verteenwoordig. Aanvanklik was Oostenryk van plan om te onthou. Maar Gewessler het voorgestem en dit het die bevolkingsgetal van 64% tot 66% opgehef. Aangesien dit gedoen is sonder die toestemming van die koalisievennoot ÖVP, het Kanselier [[Karl Nehammer]] 'n annuleringsaksie by die Europese Hof ingedien en 'n klag vir ampsmisbruik aangekondig.<ref>{{Cite web |url=https://www.derstandard.at/jetzt/livebericht/3000000224689/massiver-streit-in-koalition-nach-gewesslers-entscheidendem-ja-zu-renaturierungsgesetz |title=Kanzler Nehammer will Koalition fortsetzen, übt scharfe Kritik an Ministerin Gewessler}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tagesschau.de/ausland/europa/renaturierungsgesetz-verabschiedet-100.html |title=EU-Staaten beschließen Renaturierungsgesetz |date=2024-06-17}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} == Notas == {{De-vertaal|pl=https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Leonore_Gewessler&oldid=246024111}} == Eksterne skakels == {{Commonscat}} * [https://www.meineabgeordneten.at/Abgeordnete/leonore.gewessler Leonore Gewessler] auf meineabgeordneten.at * [https://www.bmvit.gv.at/ministerium/bundesministerin.html Leonore Gewessler] auf der Website des BMVIT {{Normdata}} [[Kategorie:Oostenrykse ministers]] [[Kategorie:Aktiviste]] [[Kategorie:Geboortes in 1977]] mmq6kicueituss0pzzgizjkvyqdiij3 0 416763 2890189 2776071 2026-04-05T17:23:00Z Д.Ильин 51418 2890189 wikitext text/x-wiki {{chemiekas2 |formule={{ch2|CaCN2}} |struktuur=Calcium cyanamide.svg |struktuur2=CaCN2Xray.tif |Ruimtegroep=R{{bostreep|3}}m |Ruimtegroepnommer=166 |Selparms = a{{sub|r}}=534,7(4) pm; {{alfa}} = 40°26(10)' <ref name="Venn"/> |CASNo=156-62-7<ref name="SA">{{cite web|url=https://www.sigmaaldrich.com/US/en/sds/aldrich/438928?userType=anonymous|publisher=Sigma Aldrich|title=SDS}}</ref> |MolereMassa=80,10 [g/mol]<ref name="SA"/> |Oplosbaarheid=29,4 [g/L] @ 20 °C<ref name="SA"/> |LD50=765 [mg/kg] (oraal; rot)<ref name="SA"/> |Smeltpunt= 1340 °C<ref name="carbon">{{cite book|title=8 - Carbon In:Chemistry of the Elements (Second Edition), |authors= N.N. GREENWOOD, A. EARNSHAW|publisher=Butterworth-Heinemann|year=1997|pages= 268-327|ISBN= 9780750633659|doi=10.1016/B978-0-7506-3365-9.50014-6 }}</ref> }} '''Kalsiumsianamied''' is 'n [[sout (chemiese stof)|sout]] van [[kalsium]] en die organiese suur [[sianamied]]. Dit het die chemiese formule {{ch2|CaCN2}}. ==Kristalstruktuur== Kalsiumsianamied kristalliseer in 'n romboëdriese (trigonale) struktuur wat bestaan uit kalsiumione wat [[oktaëder|oktaëdries]] deur ses [[stikstof]]atome gekoördineer word wat tot ses verskillende sianamiedione ({{ch2|NCN^{2-} }}) behoort. Hierdie ione is lineêr en word oktaëdries deur ses kalsiumione omring. Die C-N-bindings is dubbelbindings en het 'n lengte van 122,4 pm.<ref name="Venn">{{cite journal|url=http://actachemscand.org/pdf/acta_vol_16_p2263-2266.pdf|author=Nils-Gösta Vannerbreg|title=The crystal tructure of calcium cyanamide|journal=Acta Chemica Scandinavica|volume=10|year=1962|pages=2263-3366|access-date=25 Junie 2024|archive-date=25 Junie 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240625101626/http://actachemscand.org/pdf/acta_vol_16_p2263-2266.pdf|url-status=dead}}</ref> ==Chemiese eienskappe== Kalsiumsianamied kan verkry word uit [[kalsiumkarbonaat]] en [[blousuur]]:<ref name="Bauer">{{cite book|title=Handbook of preparative inorganic chemistry|year=1963 |authors=P. Ehrlich; Georg Bauer|publisher=Academic press|place=New York; London|pages=946}}</ref> :<math>CaCO_3(s) + 2HCN(g) \xrightarrow{700 - 850\ ^{o}C} CaCN_2(s) + CO(g) \uparrow + H_2(g) \uparrow + CO_2(g) \uparrow</math> 'n Ander metode is die reaksie van [[kalsiumkarbied]] (uit [[kalsiumoksied]] en kool) met suiwere [[stikstof]]. Hierdie techniese produk bevat koolstof en het 'n swart kleur.<ref name="Alz">{{cite web|url=https://www.alzchem.com/en/brands/perlka/product-calcium-cyanamide/|publisher=Alzchem|title=Calcium cyanamide}}</ref> :<math>CaC_2(s) + N_2(g) \xrightarrow{1000\ ^{o}C} CaNCN(s) + C(s)</math> Met sure vorm dit vrye [[sianamied]]:<ref name="carbon"/> :<math>CaCN_2 + 2H^{+} \rightarrow Ca^{2+} + H_2CN_2</math> Dit word dikwels in teenwoordigheid van grafiet met [[koolstofdioksied]] uitgevoer: :<math>CaNCN + CO_2 + H_2O \rightarrow H_2NCN + CaCO_3</math> ==Gebruike== Kalsiumsianamied het in 1895 ontstaan ​​toe Adolph Frank en Nikodem Caro ontdek het dat gasvormige stikstof deur kalsiumkarbied opgeneem word.<ref name="Alz"/> Kalsiumsianamied was die eerste minerale kunsmis wat dit moontlik gemaak het om atmosferiese stikstof vir plantvoeding te gebruik. Dit is eers as stikstof- en kalkkunsmis gebruik, maar daar is gou ontdek dat dit 'n positiewe sekondêre uitwerking op die gesondheid van grond en plante het. Dit is omdat dit oor 'n langer tydperk in die grond omskakel, dus word sy stikstof tot 'n groot mate beskerm teen [[nitraat]]loging en ook teen vrystelling as stikstofoksied, veral voordelig uit die oogpunt van omgewingsbeskerming.<ref name="Alz"/> Dit word ook as onkruiddoder en ontblaarmissel vir [[katoen]] gebruik.<ref name="carbon"/> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} {{chemiesaadjie}} [[kategorie:verbindings van kalsium|sianamied]] [[kategorie:Anorganiese verbindings]] fj6si8uqgvoqr5a7cy7mk3886lbp5ld 0 418552 2890386 2695426 2026-04-06T06:43:45Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Verbeter 2890386 wikitext text/x-wiki [[Lêer:"Oregon Onion Market" "Higher Prices" "Dealer" "I Guess We Had Better Let Go, Boys." 3 cent market cartoon in The Oregon Daily Journal., February 19, 1905, page 22.jpg|duimnael|Oregon Onion Market" "Hoër Pryse".]] '''Inflasie in Suid-Afrika''' het in 2020 tussen 3% en 7% gewissel. Die land se [[inflasie]] was die afgelope jare 'n konstante bron van kommer. Die [[Suid-Afrikaanse Reserwebank]] poog om inflasie binne bogenoemde syfers te handhaaf, maar dit is moeilik om dit reg te kry weens 'n aantal kwessies, insluitend stygende voedsel- en brandstofpryse, en onstabiele [[Wisselkoers|wisselkoerse]]. Suid-Afrika het in 2022 'n skerp toename in inflasie beleef, meestal weens stygende kos- en petrolkoste, wat druk op mense se [[Begroting|begrotings]] en ondernemings se finansies plaas.<ref>https://www.resbank.co.za/en/home/what-we-do/monetary-policy</ref> Die Suid-Afrikaanse Reserwebank het monetêre beleidsmaatreëls ingestel, soos die verhoging van rentekoerse, om vraag- en prysstygings te verminder, in 'n poging om inflasie te bekamp. Die regering het ook programme van stapel gestuur om lae inkomste huishoudings te help en voedselonsekerheid te verlig. Suid-Afrika se vermoë om inflasie te beheer en te stabiliseer is deurslaggewend vir die land se [[Ekonomie|ekonomiese]] toekoms.<ref>https://www.reuters.com/world/africa/south-africa-inflation-slows-slightly-more-than-expected-march-2024-04-17/</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Reserwebank]] [[Kategorie:Ekonomie van Suid-Afrika]] 1wybwckvop8regkhtd9a7x9prpbh56f 0 418802 2890523 2888809 2026-04-06T10:08:43Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890523 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Cenk Uygur (54233799117) (cropped).jpg|duimnael|Cenk Uygur ]] '''Cenk Kadir Uygur''' (/ˈdʒɛŋk kəˈdɪr ˈjuːɡər/; [[Turks]]: [ˈdʒeɲc kaˈdiɾ ˈujɡuɾ]; gebore op [[21 Maart]] [[1970]]) is 'n Turks-gebore Amerikaanse media-persoonlikheid, [[politikus]] en politieke kommentator<ref name="coming">{{cite news|url=https://www.mercurynews.com/2017/10/19/cenk-uygur-senate-california-young-turks-dianne-feinstein/ |title=Liberal online news host Cenk Uygur considering Senate run in California |date=21 Oktober 2017|first=Casey|last=Tolan|access-date=11 Julie 2019 |newspaper=The Mercury News|archive-url=https://web.archive.org/web/20190712013055/https://www.mercurynews.com/2017/10/19/cenk-uygur-senate-california-young-turks-dianne-feinstein/ |archive-date=12 Julie 2019 |url-status=live}}</ref>. Hy is die medeskepper van ''The Young Turks'', 'n [[Links (politiek)|linkse]], progressiewe, sosiopolitieke [[nuus]]- en kommentaarprogram. In 1996 het Uygur kort as 'n mede-prokureur gewerk. Hy het ''The Young Turks'' van stapel gestuur en begin aanbied in 2002. In 2011 het hy vlugtig vir MSNBC gewerk as 'n politieke kommentator (hy is deur Al Sharpton vervang), en daarna het hy van 2011 tot 2013 op 'n weeksaand-kommentaarprogram op Current TV verskyn. In 2017 was Uygur medestigter van die progressiewe politieke aksiekomitee Justice Democrats. In 2020 was Uygur 'n kandidaat in beide die spesiale verkiesing sowel as die gereelde geskeduleerde verkiesing vir [[Kalifornië]] se 25ste kongresdistrik. Sommige het sy kandidatuur as kontroversieel beskou weens sy vorige opmerkings oor vroue en minderheidsgroepe, insluitend die [[LGBT|LGBTQ+]]-gemeenskap, Asiërs, godsdienstige Jode en Moslems, wat sommige aanstootlik gevind het, maar wat volgens hom uit konteks geneem is.<ref name="nytdec13">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2019/12/13/us/politics/bernie-sanders-cenk-uygur.html|title=Bernie Sanders Retracts Endorsement of Cenk Uygur After Criticism|first=Jennifer|last=Medina|date=13 Desember 2019|accessdate=26 Januarie 2024|work=The New York Times}}</ref><ref name="tdbnov21">{{Cite web|url=https://www.thedailybeast.com/democrats-fear-carpetbagger-cenk-uygurs-offensive-past-remarks-will-lose-them-california-congressional-seat|title=Dems Fear 'Carpetbagger' Cenk Uygur Will Lose Them California Seat|first=Will|last=Sommer|date=21 November 2019|work=The Daily Beast}}</ref> Hy het albei verkiesings verloor en algeheel vierde en tweede onder [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokrate]] geplaas nadat hy onderskeidelik ses en sewe persent van die stemme gekry het. Uygur het sy kandidatuur in die 2024 Demokratiese presidensiële voorverkiesing in Oktober 2023 aangekondig, ondanks die feit dat hy nie 'n natuurlike gebore Amerikaanse burger was soos vereis word nie. Hy het verwag dat die howe die vereiste sou omverwerp in die geval van sy oorwinning as gevolg van die Gelyke Beskerming-klousule, wat 'n onsuksesvolle argument naboots wat deur die onbevoegde kandidaat Abdul Hassan in 2012 gemaak is.<ref>{{cite news |last1=Porter |first1=Steven |title=Candidate blocked from N.H. presidential primary ballot|url=https://www.bostonglobe.com/2023/10/27/metro/candidate-blocked-nh-presidential-primary-ballot/ |work=The Boston Globe |date=27 Oktober 2023|quote=Uygur isn’t the first to make such a case. Abdul Karim Hassan, a naturalized US citizen from Guyana, filed several lawsuits ahead of the 2012 presidential election, including one against New Hampshire, unsuccessfully seeking ballot access on 14th Amendment and other grounds}}</ref> Uygur het op 6 Maart 2024 aan die wedloop onttrek.<ref>{{cite web|url=https://thehill.com/homenews/4514263-cenk-uygur-drops-long-shot-presidential-bid/|title=Cenk Uygur drops long-shot presidential bid|work=The Hill|first1=Filip|last1=Timotija|first2=Nick|last2=Robertson|date=6 Maart 2024|accessdate=6 Maart 2024}}</ref> ==Vroeë lewe en opvoeding== Uygur is in [[Istanbul]], [[Turkye]], gebore in 'n ryk Turkse [[Moslem]]-gesin. Hy het saam met sy gesin na die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] geëmigreer toe hy agt jaar oud was.<ref name="nomani">Asra Q. Nomani (2023). [https://books.google.com/books?id=92ywEAAAQBAJ&dq=Cenk+Uygur+%22east+brunswick+high+school%22&pg=PT263 ''Woke Army; The Red-Green Alliance That Is Destroying America's Freedom'']</ref> Hy het die res van sy opvoeding in East Brunswick, [[New Jersey]], deurgebring en aan die Hoërskool East Brunswick gegradueer.<ref name="nomani" /> Uygur is grootgemaak in 'n sekulêre Moslem-huishouding, maar het meer godsdienstig geword tydens die universiteit.<ref name="latimes">{{Cite web|date=13 Desember 2019|title=Bernie Sanders retracts endorsement of Californian who defends crude sex ratings of women|author=Michael Finnegan|url=https://www.latimes.com/politics/story/2019-12-12/bernie-sanders-endorses-cenk-uygur-young-turks|access-date=19 Julie 2020|website=The Los Angeles Times|language=en-US}}</ref> Hy sê dat hy toe [[Ateïsme|ateïsties]] geword het en hom steeds as 'n kulturele [[Moslem]] identifiseer.<ref name="nomani" /><ref name="latimes" /><ref name="YouTube, Muslim">{{Cite web|last=Uygur|first=Cenk|title=Cenk says he is a Muslim|date=2021|url=https://www.youtube.com/watch?v=9Tzv4plwtOQ&t=276s|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/9Tzv4plwtOQ |archive-date=21 Desember 2021 |url-status=live|access-date=21 Februarie 2021|website=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref> Alhoewel 'n D in hoërskool [[wiskunde]] Uygur amper uitgehou het, het hy oorgeplaas na die voorgraadse Wharton Skool van die Universiteit van Pennsylvania, waar hy bestuur as hoofvak gehad het en in 1992 gegradueer het.<ref>{{Cite web|url=https://magazine.wharton.upenn.edu/issues/winter-2004/title-5/|title=Making News|work=Wharton Magazine|first=Braden|last=Kelner|date=1 Januarie 2004}}</ref><ref name="where are">{{cite news|url=http://www.thedp.com/index.php/article/1991/10/column_where_are_the_white_christians|title=Where are the White Christians?|author=Cenk Uygur|work=The Daily Pennsylvanian|date=18 Oktober 1991|access-date=15 Junie 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714224821/http://www.thedp.com/index.php/article/1991/10/column_where_are_the_white_christians|archive-date=14 Julie 2014|url-status=live}}</ref> Daar het hy 'n skoolkoerantrubriek in 1991 geskryf waarin hy [[regstellende aksie]] vir swartes en ander minderhede gekritiseer het.<ref name="washsept12">{{Cite web|url=https://www.washingtonian.com/2018/09/12/cenk-uygur-future-liberal-media/|title=Cenk Uygur Just Might Be the Future of Liberal Media|author=Amanda Whiting |work= Washingtonian|date=September 12, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thedp.com/article/1991/10/column_where_are_the_white_christians|author=Cenk Uygur|date=18 Oktober 1991|title=Column: Where are the White Christians?|website=www.thedp.com}}</ref> Hy het ook kampusfeministe gekritiseer omdat hulle "Anita Hill hul beskermheilige maak" en neerhalende opmerkings oor vroue gemaak het<ref>{{Cite web|last=Homan|first=Timothy R.|date=December 3, 2019|title=Young Turks founder: Past remarks on women were attempt 'to be a stupid, politically incorrect Republican'|url=https://thehill.com/homenews/media/472795-young-turks-founder-past-comments-about-women-were-an-attempt-to-be-a-stupid|access-date=23 Julie 2020|website=The Hill|language=en}}</ref><ref name="comp"/><ref name="washsept12"/> en gesê dat die bespreking oor [[verkragting]] op kampus mans bang maak.<ref name="washsept12"/> Uygur het die Turkse Studentevereniging op die universiteit se Studenteaktiwiteitsraad verteenwoordig en het teen 'n $228-toekenning aan die Armeense Klub in die raadsbegroting geargumenteer; raadslede het oorweldigend teen hom gestem, en onkenmerklik toegejuig nadat sy nederlaag aangekondig is.<ref name="dispute raised">{{cite web|url=http://www.dailypennsylvanian.com/node/30151|archive-url=https://archive.today/20130121085554/http://www.dailypennsylvanian.com/node/30151 |url-status=dead |archive-date=21 Januarie 2013 |title=Turk, Armenian dispute raised at SAC |first=Drew W. |last=Zoller |work=The Daily Pennsylvanian |date=25 April 1991 |access-date=22 Julie 2011}}</ref><ref name="washsept12"/> In November 1991 skryf hy 'n artikel in The Daily Pennsylvanian met die titel "Historical Fact or Falsehood?", waarin hy die [[Armeense volksmoord]] ontken en beweer: "Die aansprake van 'n Armeense volksmoord is nie gebaseer op historiese feite nie. As die geskiedenis van die tydperk ondersoek word, word dit duidelik dat daar in werklikheid nie so 'n volksmoord plaasgevind het nie."<ref name="hyetert">{{Cite web|url=https://hyetert.org/2016/04/02/cenk-uygur-the-young-turks-and-the-denial-of-the-armenian-genocide/|title=Cenk Uygur, The Young Turks, and The Denial of The Armenian Genocide|work=HyeTert |date=2 April 2016}}</ref> Hy het sedertdien hierdie stellings veroordeel en sy standpunt omgekeer (hoewel Stephan Pechdimaldji die geloofwaardigheid van sy veroordeling in TheWrap bevraagteken het).<ref name="wrapaug13">{{Cite web|url=https://thewrap.com/cenk-uygur-the-young-turks-armenian-genocide/|title=Why Cenk Uygur Needs to Dump the Name 'The Young Turks' (Guest Blog)|first=Stephan|last=Pechdimaldji|work=TheWrap|date=13 Augustus 2020}}</ref><ref>{{Cite web|title=Historical Fact or Falsehood?|author=Cenk Uygur|date=22 November 1991|url=https://dparchives.library.upenn.edu/cgi-bin/pennsylvania?a=d&d=tdp19911122-01.2.24&e=-------en-20--1--txt-txIN-------|access-date=23 Julie 2020|website=The Daily Pennsylvanian}}{{Dooie skakel|date=Julie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="comp">{{Cite web|first=Art|last=Tavana|title=The Complicity of The Young Turks' Ana Kasparian When She Ignores the Armenian Genocide|url=https://www.playboy.com/read/the-complicity-of-ana-kasparian-1|date=18 Mei 2018|access-date=23 Julie 2020|website=[[Playboy]]|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=CNN's Chris Cuomo grills Cenk Uygur on his record of Armenian Genocide denial|url=https://en.armradio.am/2019/11/29/cnns-chris-cuomo-grills-cenk-uygur-on-his-record-of-armenian-genocide-denial/|author=Siranush Ghazanchyan |date=29 November 2019|access-date=23 Julie 2020|website=Public Radio of Armenia|language=en-US}}</ref> Hy het 'n Juris Doctor-graad van die Columbia Law School ontvang.<ref name="huff po">{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/cenk-uygur |title=Cenk Uygur|access-date=28 Februarie 2011 |work=The Huffington Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20110222212552/http://www.huffingtonpost.com//cenk-uygur |archive-date=22 Februarie 2011 |url-status=live}}</ref> ==Beroep== ===Vroeë loopbaan=== Uygur het in 1996 kort as 'n mede-prokureur gewerk. Hy het eers by die prokureursfirma Drinker Biddle & Reath in [[Washington, D.C.]] en toe by Hayes & Liebman in [[New York]] gepraktiseer.<ref name="nomani"/><ref name="washsept12"/> Hy het toe in 1996 gewerk as 'n naweek-/invul-radiogeselsprogramgasheer op WRKO in [[Boston]], [[Massachusetts]], en ook daardie jaar in 'n soortgelyke pos op WWRC in Washington, D.C.<ref name="pgsept1">{{Cite web|url=https://thepenngazette.com/rebel-with-a-url/|author=Andrea K. Hammer|title=Rebel with a URL|work=The Pennsylvania Gazette |date=1 September 2010}}</ref> Hy het tyd gekoop op 'n plaaslike toegangskanaal in Washington, D.C., waar hy politieke kommentaar gelewer het op sy program genaamd ''The Young Turk''. <ref>{{cite news|first=Nicolas|last=Rapold|url=https://www.nytimes.com/2015/02/06/movies/mad-as-hell-a-documentary-about-the-pundit-cenk-uygur.amp.html |title=The Righteous Ranter, Howling at Left and Right| newspaper=[[The New York Times]] |date=5 Februaie 2015}}</ref> In 1999 het hy geskryf vir, vervaardig en verskyn op 'n WAMI-TV-nuusprogram, ''The Times in Miami'', [[Florida]].<ref name="pgsept1"/><ref name="profile"/> Hy het toe ''The Young Turks'' (TYT) op Sirius Satellite Radio begin.<ref name="pgsept1"/><ref name="profile">{{cite web|url=http://www.confabb.com/users/profile/cuygur |title=User Profile for Cenk Uygur (cuygur) |access-date=28 Februarie 2011 |year=c. 2007|first=Cenk|last=Uygur|publisher=Confabb|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718030010/http://www.confabb.com/users/profile/cuygur |archive-date=18 Julie 2011 }}</ref> Daardie jaar het Uygur op 'n [[webjoernaal]]plasing op die TYT-webwerf geskryf: "Dit lyk of hier 'n see van tiete is, en ek drink klein druppels in. Dit is duidelik dat die gene van vroue gebrekkig is. Hulle is swak ontwerpte wesens wat dit doen. wil nie naastenby so dikwels [[seks]] hê as wat nodig is vir die menslike ras om vreedsaam en vrugbaar oor die weg te kom nie."<ref name="washsept12"/> Hy het ook in 'n brief aan die redakteur in ''Salon'' geskryf dat praatjies van 'n Armeense volksmoord bloot propaganda was.<ref name="hyetert"/> In 'n plasing van 21 Julie 2001 oor inheemse Amerikaanse stamme wat 'n regsgeding teen tabakmaatskappye aanhangig gemaak het vir die doelbewuste teiken van Indiaanse tieners, het Uygur geskryf: "hierdie Rooihuide verskyn oral waar daar deesdae 'n geld verdien word."<ref>{{Cite web|url=https://www.independentsentinel.com/sexist-racist-progressive-young-turks-rejected-by-justice-dems/|title=Sexist, Racist Progressive Young Turks Rejected by Justice Dems|first=M.|last=Dowling|date=23 Desember 2017}}</ref> In die 2000's, Uygur het 'n weeklikse blog op ''The Huffington Post'' geskryf en inskrywings geskryf wat krities was oor die 2003 [[Irakoorlog]].<ref name="Puschmann178">{{cite book|last=Puschmann|first=Cornelius|chapter=Thank you for thinking we could: Use and function of interpersonal pronouns in corporate web logs|editor1-last=Dorgeloh|editor1-first=Heidrun|editor2-last=Wanner|editor2-first=Anja|title=Syntactic variation and genre|year=2010|publisher=Walter de Gruyter|isbn=9783110226478|chapter-url=https://books.google.com/books?id=I1sjYq0nsEgC&q=cenk+uygur&pg=PA178|pages=178}}</ref><ref name="Kavka147">{{cite book|last=Kavka|first=Misha|title=Reality TV|year=2012|publisher=Edinburgh University Press|isbn=9780748654352|url=https://books.google.com/books?id=KZBvAAAAQBAJ&q=cenk+uygur&pg=PA147|pages=147}}</ref> ===''The Young Turks''=== [[Lêer:Cenk Uygur at Streamys cropped.jpg|duimnael|Uygur in 2010.]] Uygur het die linkse, progressiewe geselsprogram ''The Young Turks'' geskep met die doel om 'n liberale politieke en vermaaklikheidsprogram te begin.<ref>{{Cite web |last=Thompson |first=Alex |date=April 10, 2020 |title=Inside the union campaign that roiled left-wing network The Young Turks |url=https://www.politico.com/news/2020/04/10/union-campaign-that-roiled-the-young-turks-178996 |access-date=24 Mei 2022 |website=Politico |language=en |archive-date=8 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221108044811/https://www.politico.com/news/2020/04/10/union-campaign-that-roiled-the-young-turks-178996 |url-status=live }}</ref><ref name="Fish59139" /><ref name="GrigoryanSuetzl185" /><ref name="Greenwood96">{{Cite book |last=Greenwood |first=Sue |url=https://books.google.com/books?id=L4U0DwAAQBAJ&pg=PT7 |title=Future Journalism: Where we are and where we're going |publisher=Routledge |year=2017 |isbn=9781317192664 |pages=96 |access-date=19 Mei 2020 |archive-date=5 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905075820/https://books.google.com/books?id=L4U0DwAAQBAJ&pg=PT7#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> Dit is op 14 Februarie 2002 op die Sirius-satellietradionetwerk bekendgestel, en was ook tussen 2006 en 2008 op die Air America-radionetwerk .<ref name="GrigoryanSuetzl185">{{harvnb|Grigoryan|Suetzl|2019|p=185}}</ref><ref name="Conway85">{{Cite book |last=Conway |first=Kyle |url=https://books.google.com/books?id=3792DgAAQBAJ&q=Air+America+Cenk&pg=PA85 |title=Little Mosque on the Prairie and the Paradoxes of Cultural Translation |publisher=University of Toronto Press |year=2017 |isbn=9781487520557 |pages=85 |access-date=25 Oktober 2020 |archive-date=5 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905075937/https://books.google.com/books?id=3792DgAAQBAJ&q=Air+America+Cenk&pg=PA85#v=snippet&q=Air%20America%20Cenk&f=false |url-status=live }}</ref><ref name="Dagnes179">{{Cite book |last=Dagnes |first=Alison |url=https://books.google.com/books?id=36qMDwAAQBAJ&q=Super+Mad+at+Everything+All+the+Time |title=Super Mad at Everything All the Time: Political Media and Our National Anger |publisher=Springer |year=2019 |isbn=9783030061319 |pages=179 |access-date=25 Oktober 2020 |archive-date=5 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905075823/https://books.google.com/books?id=36qMDwAAQBAJ&q=Super+Mad+at+Everything+All+the+Time#v=snippet&q=Super%20Mad%20at%20Everything%20All%20the%20Time&f=false |url-status=live }}</ref> Uygur en sy mede-gasheer Ana Kasparian het 'n populisties-linkse handelsmerk- en programmeringstrategie toegepas wat TYT 'n wêreldwye aanlynorganisasie gemaak het.<ref name="Dagnes146152195202">{{Cite book |last=Dagnes |first=Alison |url=https://books.google.com/books?id=ikd6VrcMPUcC&q=A+Conservative+Walks+Into+a+Bar:+The+Politics+of+Political+Humor&pg=PP1 |title=A conservative walks into a bar: The politics of political humor |publisher=Palgrave Macmillan |year=2012 |isbn=9781137270344 |pages=146, 152, 195, 202 |access-date=25 Okober 2020 |archive-date=5 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905075823/https://books.google.com/books?id=ikd6VrcMPUcC&q=A+Conservative+Walks+Into+a+Bar:+The+Politics+of+Political+Humor&pg=PP1#v=snippet&q=A%20Conservative%20Walks%20Into%20a%20Bar%3A%20The%20Politics%20of%20Political%20Humor&f=false |url-status=live }}</ref><ref name="PaoGhuHar2639">{{Cite web |last=Paolillo |first=John |last2=Ghule |first2=Sharad |last3=Harper |first3=Brian |date=2019 |title=A network view of social media platform history: Social structure, dynamics and content on Youtube |url=https://scholarspace.manoa.hawaii.edu/bitstream/10125/59701/0261.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200225033455/https://scholarspace.manoa.hawaii.edu/bitstream/10125/59701/0261.pdf |archive-date=25 Februarie 2020 |access-date=23 Februarie 2020 |publisher=Proceedings of the 52nd Hawaii International Conference on System Sciences |pages=2639}}</ref><ref name="Peck105108">{{harvnb|Peck|2019|pp=105, 108}}</ref> Armeens-Amerikaners het die program se naam gekritiseer omdat die oorspronklike [[Jong Turke]] politieke beweging in die [[Ottomaanse Ryk]] verantwoordelik was vir die [[Armeense volksmoord]]<ref>{{Cite web |last=Pechdimaldji |first=Stephan |date=13 Augustus 2020 |title=Why Cenk Uygur Needs to Dump the Name 'The Young Turks' |url=https://www.thewrap.com/cenk-uygur-the-young-turks-armenian-genocide/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200815205535/https://www.thewrap.com/cenk-uygur-the-young-turks-armenian-genocide/ |archive-date=15 Augustus 2020 |website=[[The Wrap]]}}</ref><ref name="pastemagazine">{{Cite magazine |last=Hunter-Hart |first=Monica |date=5 Januarie 2017 |title=Why Cenk Uygur Is Getting Confronted about the Name "The Young Turks," and Why It Matters |url=https://www.pastemagazine.com/articles/2017/01/why-cenk-uygur-is-getting-confronted-about-the-nam.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328230829/https://www.pastemagazine.com/articles/2017/01/why-cenk-uygur-is-getting-confronted-about-the-nam.html |archive-date=28 Maart 2019 |access-date=27 Augustus 2019 |magazine=Paste}}</ref><ref>{{Cite web |last=Zoledziowski |first=Anya |date=21 Oktober 2020 |title=The Young Turks Led the Armenian Genocide. But the Progressive Show 'The Young Turks' Won't Change Name |url=https://www.vice.com/en/article/pkde5n/the-young-turks-led-the-armenian-genocide-but-the-progressive-show-the-young-turks-wont-change-name |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031092503/https://www.vice.com/en/article/pkde5n/the-young-turks-led-the-armenian-genocide-but-the-progressive-show-the-young-turks-wont-change-name |archive-date=31 Oktober 2020 |access-date=29 Desember 2021 |website=Vice News}}</ref> Uitvoerende Direkteur van die Armeense Nasionale Komitee van Amerika Aram Hamparian het van Uygur en die naam van die program gesê: “Om 'n volksmoord te ontken, die oorlewendes daarvan te verkleineer, en dan jou politieke vertoning na die oortreders te noem, behoort nie net vir Armeense Amerikaners nie, maar enigiemand bekommerd te wees oor menseregte. Cenk Uygur... het net dit gedoen ....”<ref name="hyetert" /> ''The Young Turks'' het in 2005 'n daaglikse nuusvideoprogram op [[YouTube]] begin, en beweer dat hulle die eerste op die stroomdiens was.<ref>{{Cite web |title=TYT Network |url=https://tyt.com/about/talent/1lBUR818CcK6qKyc4SsmGQ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180913002502/https://tyt.com/about/talent/1lBUR818CcK6qKyc4SsmGQ |archive-date=13 September 2018 |access-date=12 September 2018 |website=tyt.com |language=en}}</ref> Uygur sê gereeld dat The Young Turks die grootste aanlyn nuusprogram ter wêreld is, en het dit sedert ten minste 2011 beweer.<ref>{{Cite news |last=Kevin Lincoln |title=Meet The Host Of "The Largest Online News Show In The World" |url=https://www.businessinsider.com/i-host-the-largest-online-news-show-in-the-world-and-im-risking-it-all-to-join-a-cable-network-youve-never-heard-of-2011-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180913040050/https://www.businessinsider.com/i-host-the-largest-online-news-show-in-the-world-and-im-risking-it-all-to-join-a-cable-network-youve-never-heard-of-2011-12 |archive-date=13 September 2018 |access-date=12 September 2018 |work=Business Insider}}</ref> Dit het meer as 5 miljard kyke op YouTube, en meer as 5 miljoen intekenare, versamel vir 'n Amerikaanse rangorde van #5,566.<ref>{{Cite web |last=Maher |first=Bron |date=29 Junie 2022 |title=Revealed: The biggest English-language news outlets on Youtube and their most popular videos |url=https://pressgazette.co.uk/media-audience-and-business-data/biggest-news-youtube/ |website=Press Gazette}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Young Turks's YouTube Stats and Analytics &#124; HypeAuditor - Influencer Marketing Platform |url=https://hypeauditor.com/youtube/UC1yBKRuGpC1tSM73A0ZjYjQ/ |website=HypeAuditor.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Young Turks |url=https://www.youtube.com/channel/UC1yBKRuGpC1tSM73A0ZjYjQ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180912093910/https://www.youtube.com/channel/UC1yBKRuGpC1tSM73A0ZjYjQ |archive-date=12 September 2018 |access-date=12 September 2018 |website=YouTube |language=en}}</ref> Deur gebruik te maak van die invloed van ''The Young Turks''-geselsprogram, het Uygur dit uitgebrei na 'n netwerk van kanale en programme, begin met ''Pop Trigger'' op 5 Julie 2007.<ref>{{Cite web |title=Pop Trigger |url=https://www.youtube.com/channel/UCVa_VOxnPSJe49poc7DW2yQ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180828004506/https://www.youtube.com/channel/UCVa_VOxnPSJe49poc7DW2yQ |archive-date=August 28, 2018 |access-date=12 September 2018 |website=YouTube |language=en}}</ref> Video van die program word daagliks op sy webwerf gestroom, sowel as op YouTube, YouTubeTV, via verskeie stroomplatforms, uitgesaai op 'n handvol plaaslike televisiekanale regoor die VSA, en is 'n poduitsending.<ref name="rebel headquarters">{{Cite web |title=The Young Turks: Rebel Headquarters : News : Politics : Commentary |url=http://www.theyoungturks.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080301231336/http://www.theyoungturks.com/ |archive-date=1 Maart 2008 |access-date=29 Augustus 2010}}</ref><ref name="podcasting">{{Cite web |title=The Young Turks: Welcome to The Young Turks Podcasting : News : Politics : Commentary |url=http://www.theyoungturks.com/info/podcasting |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110106090958/http://www.theyoungturks.com/info/podcasting |archive-date=6 Januarie 2011 |access-date=29 Augustus 2010}}</ref> In September 2011, toe Uygur jare lank 'n televisieplatform vir ''The Young Turks'' gesoek het, is 'n weekaand TV-uitgawe van die program aangekondig op die nuwe Current TV, wat lae graderings gehad het,<ref>{{Cite web |last=Stelter |first=Brian |date=20 September 2011 |title=Current TV Hires Cenk Uygur |url=https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2011/09/20/current-tv-hires-cenk-ugyur/ |website=Media Decoder Blog}}</ref><ref name="Fish59139">{{Cite book |last=Fish |first=Adam |url=https://books.google.com/books?id=SdKyDgAAQBAJ&q=Young+Turks+Cenk&pg=PA161 |title=Technoliberalism and the end of participatory culture in the United States |publisher=Springer |year=2017 |isbn=9783319312569 |pages=59, 139 |access-date=25 Oktober 2020 |archive-date=5 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905075824/https://books.google.com/books?id=SdKyDgAAQBAJ&q=Young+Turks+Cenk&pg=PA161#v=snippet&q=Young%20Turks%20Cenk&f=false |url-status=live }}</ref> om 19:00. EST (M–F) op die netwerk wat iewers in die vierde kwartaal van 2011 begin<ref name="currenttv">{{Cite news |last=Stelter |first=Brian |date=20 September 2011 |title=Current TV Hires Cenk Uygur |url=http://mediadecoder.blogs.nytimes.com/2011/09/20/current-tv-hires-cenk-ugyur/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110922010124/http://mediadecoder.blogs.nytimes.com/2011/09/20/current-tv-hires-cenk-ugyur/ |archive-date=22 September 2011 |access-date=20 September 2011 |work=[[The New York Times]]}}</ref><ref name="guardian">{{Cite news |last=Madlena |first=Chavala |date=26 April 2010 |title=Cenk Uygur on the success of The Young Turks |url=https://www.theguardian.com/media/2010/apr/26/cenk-uygur-young-turks |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928091053/http://www.theguardian.com/media/2010/apr/26/cenk-uygur-young-turks |archive-date=28 September 2013 |access-date=27 Mei 2010 |work=[[The Guardian]]}}</ref><ref name="mediabistro">{{Cite news |last=Hammer |first=Andrea K. |date=25 Mei 2010 |title=Hey, How'd You Draw 250 Million Viewers to Your Web Show, The Young Turks? |url=http://www.mediabistro.com/articles/cache/a10892.asp?c=mbennf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529153719/http://www.mediabistro.com/articles/cache/a10892.asp?c=mbennf |archive-date=29 Mei 2010 |access-date=26 Mei 2010 |quote= Op 21 Januarie 2010 het MSNBC aangekondig dat hy as plaasvervanger 'n een-uur-nuusprogram vir die stasie om 18:00 sal aanbied. Oos op weeksaande. Mediabistro.com}}</ref> Die program op Current TV het in Desember 2011 begin, met 'n lae kykertal,<ref name="mdcjan13">{{Cite web |last=Stelter |first=Brian |date=13 Januarie 2012 |title=Current TV Finds a Good Number Within Its Tiny Ratings |url=https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/01/13/current-tv-finds-a-good-number-within-its-tiny-ratings/ |website=Media Decoder Blog |access-date=14 November 2023 |archive-date=26 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230426193425/https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/01/13/current-tv-finds-a-good-number-within-its-tiny-ratings/ |url-status=live }}</ref> en geëindig op 15 Augustus 2013, met die einde van alle regstreekse programme op Current TV. In 2015 het Uygur die voormalige [[Ku Klux Klan]]-leier en wit oppergesag [[Neo-Nazisme|neo-Nazi]] David Duke op die program aangebied in 'n antisemitiese segment oor "hoe Jode alles beheer."<ref name="varietydec14">{{Cite web |last=Spangler |first=Todd |date=14 Desember 2019 |title=Bernie Sanders Retracts Endorsement of Young Turks Founder Cenk Uygur After Backlash |url=https://variety.com/2019/digital/news/bernie-sanders-cenk-uygur-retracts-endorsement-backlash-1203436658/ |access-date=12 November 2023 |archive-date=12 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231112011931/https://variety.com/2019/digital/news/bernie-sanders-cenk-uygur-retracts-endorsement-backlash-1203436658/ |url-status=live }}</ref><ref name="mdcjan13" /> Uygur het op die [[Lex Fridman]]-onderhoud in 2024 gesê dat hy het teen David Duke se sienings geredeneer het.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=QJtPROVsePk |title=Cenk Uygur: Trump vs Harris, Progressive Politics, Communism & Capitalism {{!}} Lex Fridman Podcast #441 |publisher=Lex Fridman |access-date=2024-09-03 |via=YouTube}}</ref> In 2019 het hy getwiet dat Evangeliese Christene die ergste antisemitisme in die wêreld koester.<ref>{{Cite web |last=David French |date=22 Maart 2019 |title=The Real Reasons American Evangelicals Support Israel |url=https://www.nationalreview.com/2019/03/the-real-reasons-american-evangelicals-support-israel/ |website=[[National Review]] |access-date=13 November 2023 |archive-date=13 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113060346/https://www.nationalreview.com/2019/03/the-real-reasons-american-evangelicals-support-israel/ |url-status=live }}</ref> In Mei 2018 het ''The Young Turks'' sy eie TV-formaat 24-uur-kanaal op YouTube TV bekendgestel, wat beide regstreekse en voorafopgeneemde programme insluit.<ref>{{Cite news |last=Spangler |first=Todd |date=17 Mei 2018 |title=YouTube TV Launches Tastemade, TYT Network 24-Hour Linear Channels |url=https://variety.com/2018/digital/news/youtube-tv-tastemade-young-turks-linear-channels-1202812759/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180828212710/https://variety.com/2018/digital/news/youtube-tv-tastemade-young-turks-linear-channels-1202812759/ |archive-date=29 Augustus 2018 |access-date=12 September 2018 |work=Variety |language=en-US}}</ref> Uygur het sy neef, [[Hasan Piker]], gehuur om vir die program te werk.<ref>{{Cite web |last=Lorenz |first=Taylor |date=10 November 2020 |title=How Hasan Piker Took Over Twitch |url=https://www.nytimes.com/2020/11/10/style/hasan-piker-twitch.html |website=The New York Times |access-date=14 November 2023 |archive-date=10 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201110173729/https://www.nytimes.com/2020/11/10/style/hasan-piker-twitch.html |url-status=live }}</ref> ===MSNBC=== MSNBC het Uygur as 'n bydraer en plaasvervangende anker vir die netwerk op 21 Oktober 2010 gehuur.<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2010/tv/news/msnbc-hires-cenk-uygur-1118026116/|title=MSNBC hires Cenk Uygur|first=Sam|last=Thielman|work=Variety|date=22 Oktober 2010|access-date=15 November 2023|archive-date=15 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231115041617/https://variety.com/2010/tv/news/msnbc-hires-cenk-uygur-1118026116/|url-status=live}}</ref><ref name="Marmura100">{{harvnb|Marmura|2018|p=100.}}</ref><ref name="Karpf125">{{cite book|last=Karpf|first=David|title=The MoveOn Effect: The Unexpected Transformation of American Political Advocacy|year=2012|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199942879|url=https://books.google.com/books?id=xlifgdlbCIkC&q=cenk+uygur&pg=PA125|pages=125|access-date=25 Oktober 2020|archive-date=5 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240905075825/https://books.google.com/books?id=xlifgdlbCIkC&q=cenk+uygur&pg=PA125#v=snippet&q=cenk%20uygur&f=false|url-status=live}}</ref> Op 21 Januarie 2011 is Uygur aangewys as die gasheer van die 18:00. Oostelike gleuf op MSNBC as die anker van 'n nuwe prime time-uitgawe van MSNBC Live, wat lei tot 'n herrangskikking van die tydgleuwe van MSNBC se ander prime time-programme. Uygur het die tydgleuf vir ses maande gevul, van Januarie tot Junie 2011.<ref name="olbermann leaves">{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/01/24/AR2011012405321.html |title=Keith Olbermann leaves MSNBC, speculation follows |newspaper=[[The Washington Post]] |date=4 Januarie 2011 |access-date=9 Maart 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20121113084729/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/01/24/AR2011012405321.html |archive-date=13 November 2012 |url-status=live}}</ref><ref name="hollywood">{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/cenk-uygur-exits-msnbc-213624|title=Cenk Uygur Exits MSNBC|website=The Hollywood Reporter|date=20 Julie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723082136/http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/cenk-uygur-exits-msnbc-213624 |archive-date=23 Julie 2011|accessdate=21 Julie 2011}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2011/07/21/business/media/sharpton-close-to-being-msnbc-anchor.html|title=Sharpton Appears to Win Anchor Spot on MSNBC|first=Brian|last=Stelter|date=21 Julie 2011|work=The New York Times}}</ref> Die bestuur het die styl van verskeie gashere, insluitend Uygur, gesien as buite die basis van MSNBC se handelsmerkdoelwitte, wat tot hul degradering gelei het.<ref name="Peck105"/> Volgens Uygur het MSNBC-president Phil Griffin nie van sy "aggressiewe styl" gehou nie en vir hom gesê dat die netwerk se gehoor "verskillende maniere van praat vereis".<ref name="Peck105"/> MSNBC het ontken dat die netwerk sensuur van sy anti-korporatiewe standpunte verlang, en beide kante het saamgestem dat hul belangrikste meningsverskille oor die kommunikasiestyl gaan.<ref name="Peck105"/> Sy kontrak het geëindig toe hy 'n naweekgleuf aangebied is en het geweier. Hy is vervang deur Al Sharpton, wat teen September 4% hoër graderings gekry het.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2011/09/19/business/media/as-an-msnbc-host-al-sharpton-is-a-hybrid-like-no-other.html|title=As an MSNBC Host, Sharpton Is a Hybrid Like No Other|first=Alan|last=Feuer|date=18 September 2011|work=The New York Times|access-date=14 November 2023|archive-date=5 September2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240905075826/https://www.nytimes.com/2011/09/19/business/media/as-an-msnbc-host-al-sharpton-is-a-hybrid-like-no-other.html|url-status=live}}</ref><ref name="Peck105"/><ref name="sharpton appears">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/07/21/business/media/sharpton-close-to-being-msnbc-anchor.html?scp=1&sq=cenk&st=cse|title=Sharpton Appears to Win Anchor Spot on MSNBC|first=Brian|last=Stelter|work=[[The New York Times]]|date=20 Julie 2011|access-date=26 Februarie 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170301131137/http://www.nytimes.com/2011/07/21/business/media/sharpton-close-to-being-msnbc-anchor.html?scp=1&sq=cenk&st=cse|archive-date=1 Maart 2017|url-status=live}}</ref><ref name="leaving">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-cenkuygur-idUSTRE76K02A20110721 |title=Cenk Uygur, host of "MSNBC Live" since January, will be leaving MSNBC after declining a shift to another timeslot|author= Lucas Shaw|work=[[Reuters]]|date=20 Julie 2011|access-date=30 Junie 2017 |archive-date=1 Februarie 2013|archive-url=https://archive.today/20130201044812/http://www.reuters.com/article/2011/07/21/us-cenkuygur-idUSTRE76K02A20110721 |url-status=live }}</ref> Nadat hy kabelnuus verlaat het, het Uygur sy aandag aan TYT gewy.<ref name="Peck105">{{cite book|last=Peck|first=Reece|title=Fox populism: Branding conservatism as working class|year=2019|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge, England|isbn=9781108496766|url=https://books.google.com/books?id=JFR-DwAAQBAJ&q=Fox+Populism:+Branding+Conservatism+as+Working+Class&pg=PR9|pages=105|access-date=25 Oktober 2020|archive-date=5 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240905080332/https://books.google.com/books?id=JFR-DwAAQBAJ&q=Fox+Populism:+Branding+Conservatism+as+Working+Class&pg=PR9#v=snippet&q=Fox%20Populism%3A%20Branding%20Conservatism%20as%20Working%20Class&f=false|url-status=live}}</ref> Uygur het mettertyd ontnugter geraak met tradisionele media-instellings.<ref name="Marmura100"/> ===Wolf-PAC=== Uygur het die verwydering van korporatiewe skenkings uit die politieke stelsel ondersteun, en hy het gesê dat "veldtogfinansieringshervorming" die "enigste kwessie" in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] is.<ref name="Lessig5">{{cite book|last=Lessig|first=Lawrence|title=Republic, Lost: How Money Corrupts Congress-and a Plan to Stop It|year=2011|publisher=Hachette UK|isbn=9780446576420|url=https://books.google.com/books?id=SQo5AQAAQBAJ&q=cenk+Uygur+&pg=PT298|pages=5|access-date=25 Oktober 2020|archive-date=5 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240905080333/https://books.google.com/books?id=SQo5AQAAQBAJ&q=cenk+Uygur+&pg=PT298|url-status=live}}</ref><ref name="Solaimanxxi">{{cite thesis|last=Solaiman|first=Barry|date=2017|title=Evaluating Lobbying in the United Kingdom: Moving from a Corruption Framework to 'Institutional Diversion'|type=Ph.D.|publisher=University of Cambridge|url=https://www.repository.cam.ac.uk/bitstream/handle/1810/269394/Solaiman-2017-PhD.pdf?sequence=1|access-date=24 Februarie 2020|pages=xxi}}</ref> Verskeie Hooggeregshof-uitsprake (1976, 1978, 2010) oor veldtogfinansiering het Uygur gemotiveer<ref>{{cite web|url=https://abcnews.go.com/blogs/politics/2010/02/in-supreme-court-ruling-on-campaign-finance-the-public-dissents/ |title=In Supreme Court Ruling on Campaign Finance, the Public Dissents |work=ABC News |access-date=17 Julie 2014}}</ref><ref>{{cite interview|last=Uygur|first=Cenk |subject-link=Cenk Uygur |interviewer=Sam Kessler |title=Politics and Populism: Interview with Cenk Uygur|url=https://harvardpolitics.com/interviews/politics-populism-interview-cenk-uygur/|publisher=Harvard University |location=Cambridge, Massachusetts |date=26 Februarie 2017 |work=Harvard Political Review |access-date=9 Augustus 2019 |archive-date=9 Augustus 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190809153545/https://harvardpolitics.com/interviews/politics-populism-interview-cenk-uygur/ |url-status=dead }}</ref> tydens die Occupy Wall Street-beweging om 'n langtermynprojek, 'n politieke aksiekomitee genaamd Wolf-PAC, op 19 Oktober 2011 van stapel te stuur , in New York City.<ref>{{cite news|last1=Blumenthal|first1=Paul|title=Cenk Uygur Launches New Effort To Separate Money And Politics|url=http://www.huffingtonpost.com/2011/10/20/cenk-uygur-separate-money-and-politics_n_1023053.html|access-date=16 November 2014|work=The Huffington Post|date=20 Oktober 2011|archive-date=29 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129034341/http://www.huffingtonpost.com/2011/10/20/cenk-uygur-separate-money-and-politics_n_1023053.html|url-status=live}}</ref><ref name="Wieciech80">{{cite journal|last=Wieciech|first=Tomasz|title=An Article V Convention of States as a Constitutional Initiative at the Federal Level|url=https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/67529/wieciech_an_article_v_convention_of_states_as_a_constitutional_initiative_2018.pdf?sequence=1&isAllowed=y|journal=TEKA of Political Science and International Relations|volume=13|issue=1|year=2018|pages=80|access-date=24 Februarie 2020|archive-date=5 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240905080341/https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/67529/wieciech_an_article_v_convention_of_states_as_a_constitutional_initiative_2018.pdf?sequence=1&isAllowed=y|url-status=live}}</ref> Wolf-PAC het ten doel om staatswetgewers te beywer om resolusies aan te neem wat vra vir 'n Konvensie van die State kragtens Artikel V van die Amerikaanse Grondwet. Sy slagspreuk is "'n Super-PAC om alle super-PAC's te beëindig". Die doel van die konvensie sou wees om 'n wysiging aan die Verenigde State se Grondwet deur te voer wat korporatiewe persoonlikheid sou beëindig en alle verkiesings in die Verenigde State in die openbaar sou finansier.<ref>{{cite web |title=The Plan |url=http://www.wolf-pac.com/the_plan |work=Wolf PAC |access-date=26 Februarie 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130219035834/http://www.wolf-pac.com/the_plan |archive-date=19 Februarie 2013 |url-status=live}}</ref> Vanaf 2017 het vyf state 'n resolusie aanvaar wat vra vir so 'n konvensie, hoewel nie alle state dieselfde taal in hul konvensie-oproep gebruik het nie.<ref>{{cite news|last1=Bogdan|first1=Jennifer|title=At R.I. State House, Wolf PAC lobbyists made late push|url=http://www.providencejournal.com/news/20160620/at-ri-state-house-wolf-pac-lobbyists-made-late-push|access-date=10 April 2017|publisher=Providence Journal|date=20 Junie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710041417/http://www.providencejournal.com/news/20160620/at-ri-state-house-wolf-pac-lobbyists-made-late-push|archive-date=10 Julie 2018|url-status=live}}</ref> Volgens indienings by die Federale Verkiesingskommissie het Wolf-PAC gedurende die 2016- en 2018-verkiesingsiklusse byna 80% van sy uitbetalings aan salarisse en administratiewe koste bestee. Jonah Bennett het in The Daily Caller gesê: "Cenk Uygur is so daarop ingestel om geld uit die politiek te hou dat sy eie [[politieke aksiekommitee]] (PAC) feitlik al sy skenkergeld aan personeel- en bedryfsuitgawes spandeer."<ref name="cpr">{{Cite web|url=https://capitalresearch.org/article/the-young-turks-part-3/|title=The Young Turks: Regressive Bad Faith|date=1 November 2018|author=Steve Warner|website=Capital Research Center|access-date=14 November 2023|archive-date=5 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240905080335/https://capitalresearch.org/article/the-young-turks-part-3/|url-status=live}}</ref> ===Justice Democrats=== Op 23 Januarie 2017 het Uygur die Justice Democrats saam met Kyle Kulinski, 'n politieke kommentator wat geaffilieer was met Uygur se ''Young Turks''-netwerk, gestig.<ref>{{cite web|first=David|last=Wiegel|url=https://www.washingtonpost.com/news/post-politics/wp/2017/01/23/progressives-launch-justice-democrats-to-counter-primary-corporate-legislators/|title=Progressives launch 'Justice Democrats' to counter party's 'corporate' legislators|newspaper=[[The Washington Post]]|date=23 Januarie 2017|access-date=24 Januarie 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330162649/https://www.washingtonpost.com/news/post-politics/wp/2017/01/23/progressives-launch-justice-democrats-to-counter-primary-corporate-legislators/|archive-date=30 Maart 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|first=Tim|last=Haines|url=http://www.realclearpolitics.com/video/2017/01/24/cenk_uygur_launches_a_new_wing_of_democratic_party_justice_democrats.html|title=Cenk Uygur Launches A "New Wing" Of Democratic Party: Justice Democrats|website=[[Real Clear Politics]]|date=24 Januarie 2017|access-date=24 Januarie 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202071447/http://www.realclearpolitics.com/video/2017/01/24/cenk_uygur_launches_a_new_wing_of_democratic_party_justice_democrats.html|archive-date=2 Februarie 2017|url-status=live}}</ref><ref name="GrigoryanSuetzl190"/> Die groep poog om die Demokratiese Party te stuur in die sterk progressiewe, sosiaal-demokratiese of demokratiese sosialistiese<ref name="GrigoryanSuetzl190"/> rigting wat deur die Amerikaanse senator [[Bernie Sanders]] voorgestaan word. Die groep het progressiewe kandidate in voorverkiesings ondersteun teen politici wat hulle as gematigde en konserwatiewe Demokrate beskou,<ref>{{cite news|first=David|last=Wiegel|url=https://www.washingtonpost.com/news/powerpost/wp/2017/09/29/four-reasons-why-democrats-arent-facing-rebellions-in-primaries/|title=Four Reasons Democrats Aren't Facing Rebellions in Primaries|newspaper=[[The Washington Post]]|date=29 September 2017|access-date=6 Februarie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130151722/https://www.washingtonpost.com/news/powerpost/wp/2017/09/29/four-reasons-why-democrats-arent-facing-rebellions-in-primaries/|archive-date=30 November 2018|url-status=live}}</ref><ref name="GrigoryanSuetzl190">{{cite book|last1=Grigoryan|first1=Nune|last2=Suetzl|first2=Wolfgang|chapter=Hybridized political participation|editor1-last=Atkinson|editor1-first=Joshua D.|editor2-last=Kenix|editor2-first=Linda|title=Alternative Media Meets Mainstream Politics: Activist Nation Rising|year=2019|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=9781498584357|url=https://books.google.com/books?id=D_CYDwAAQBAJ&q=Alternative+Media+Meets+Mainstream+Politics:+Activist+Nation+Rising|pages=190|access-date=25 Oktober 2020|archive-date=5 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240905080335/https://books.google.com/books?id=D_CYDwAAQBAJ&q=Alternative+Media+Meets+Mainstream+Politics:+Activist+Nation+Rising#v=snippet&q=Alternative%20Media%20Meets%20Mainstream%20Politics%3A%20Activist%20Nation%20Rising&f=false|url-status=live}}</ref> soos Joe Manchin,<ref>{{cite web|url=http://tuzmp3.co/mp3/progressive-primary-challenger-senator-joe-manchin-a-democrat-in-name-only.html|title=Expired - domain expired|website=tuzmp3.co|access-date=19 Januarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180119235341/http://tuzmp3.co/mp3/progressive-primary-challenger-senator-joe-manchin-a-democrat-in-name-only.html|archive-date=19 Januarie 2018|url-status=dead}}</ref> Joe Crowley,<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/06/26/nyregion/joseph-crowley-ocasio-cortez-democratic-primary.html|title=Alexandria Ocasio-Cortez Defeats Joseph Crowley in Major Democratic House Upset|last1=Goldmacher|first1=Shane|date=26 Junie 2018|work=The New York Times|access-date=16 Februarie 2019|last2=Martin|first2=Jonathan|language=en-US|issn=0362-4331|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627022115/https://www.nytimes.com/2018/06/26/nyregion/joseph-crowley-ocasio-cortez-democratic-primary.html|archive-date=27 Junie 2018|url-status=live}}</ref> en Dianne Feinstein.<ref>{{cite web|url=https://www.xumo.tv/video/XM0H7MR58SF89A/huge-dianne-feinstein-challenger-announcement-thursday-november-2nd|title=HUGE Dianne Feinstein Challenger Announcement Thursday, November 2nd|website=XUMO|access-date=19 Januarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180120065851/https://www.xumo.tv/video/XM0H7MR58SF89A/huge-dianne-feinstein-challenger-announcement-thursday-november-2nd|archive-date=20 Januarie 2018|url-status=dead}}</ref> Uygur is op 22 Desember 2017 uit die Justice Democrats gedwing, na die ontdekking van webjoernaalplasings wat hy in die vroeë 2000's geskryf het waarin hy verklarings gemaak het wat deur Justice Democrats se leierskap as "seksisties en rassisties" beskryf is.<ref name="lamnov19">{{Cite web|url=https://lamag.com/featured/cenk-uygur-congress-campaign|title=Cenk Uygur Is out for Katie Hill's Seat. When it Comes to Republicans, He's Ready to 'Rip Their Face Off'|author=Brittany Martin|work=LA Magazine|date=November 19, 2019|access-date=November 12, 2023|archive-date=November 12, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231112071220/https://lamag.com/featured/cenk-uygur-congress-campaign|url-status=live}}</ref><ref name=nytdec13/><ref>{{cite tweet |author=Justice Democrats |user=justicedems |number=944356205476106240 |date=December 22, 2017 |title=We are deeply disturbed by recent news regarding @cenkuygur & David Koller. Their language and conduct is horrifying and does not reflect our values at Justice Democrats. We would be hypocrites to not act immediately and ask for their resignation. Here is our official statement}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/entry/justice-democrats-ousts-cenk-uygur_us_5a3eb4d1e4b025f99e178181 |title=Progressive Group Ousts Cenk Uygur Over Past Sexist Writing|last=Marans|first=Daniel|date=December 23, 2017|website=[[The Huffington Post]] |access-date=April 24, 2018|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20190108010430/https://www.huffingtonpost.com/entry/justice-democrats-ousts-cenk-uygur_us_5a3eb4d1e4b025f99e178181|archive-date=January 8, 2019 |url-status=live }}</ref><ref name="Hellinger109">{{cite book|last=Hellinger|first=Daniel C.|title=Conspiracies and Conspiracy Theories in the Age of Trump|year=2018|publisher=Springer|isbn=9783319981581|url=https://books.google.com/books?id=U3hvDwAAQBAJ&q=Conspiracies+and+Conspiracy+Theories+in+the+Age+of+Trump|pages=109|access-date=25 Oktober 2020|archive-date=September 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240905080336/https://books.google.com/books?id=U3hvDwAAQBAJ&q=Conspiracies+and+Conspiracy+Theories+in+the+Age+of+Trump#v=snippet&q=Conspiracies%20and%20Conspiracy%20Theories%20in%20the%20Age%20of%20Trump&f=false|url-status=live}}</ref> Die volgende dag het Uygur om verskoning gevra en sy vorige stellings aan die kaak gestel in 'n video op The Young Turks-kanaal op YouTube. In 'n onderhoud met ''The Wrap'' het Uygur gesê hy het die "lelike" plasings 'n dekade gelede uitgevee, en bygevoeg: "Die goed wat ek destyds geskryf het, was regtig onsensitief en onkundig. As jy dit vandag lees, wat ek 18 jaar gelede geskryf het, en jy is daardeur beledig, jy is 100 persent reg En enigiemand wat aan daardie materiaal onderwerp word, vra om verskoning en ek is diep spyt dat ek daardie goed geskryf het toe ek 'n ander ou was.<ref name=":1" /> Uygur het gesê dat hy die plasings geskryf het terwyl hy nog 'n konserwatief was, voordat hy 'n politieke transformasie ondergaan het en 'n liberaal geword het; hy het beweer dat hy "nog nie volwasse was nie" en "steeds 'n konserwatief was wat gedink het dat dinge polities inkorrek en kontroversieel was". Uygur het bygevoeg, "As iemand dit vandag gesê het, sou ek hulle hewig kritiseer op die program en met reg, en ek het. Ek het myself oor die jare gekritiseer".<ref name=":1">{{cite web|url=https://www.thewrap.com/young-turks-cenk-uygur-blog-breasts-women-flawed/|access-date=11 Julie 2019|title='Young Turks' Founder Cenk Uygur Apologizes for 'Ugly,' 'Insensitive' Old Blog Posts (Exclusive)|first=Jon|last=Levin|date=21 Desember 2017|website=TheWrap|archive-url=https://web.archive.org/web/20190712011737/https://www.thewrap.com/young-turks-cenk-uygur-blog-breasts-women-flawed/|archive-date=12 Julie 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.washingtontimes.com/news/2017/dec/22/cenk-uygur-young-turks-founder-apologizes-insensit/ |title=Cenk Uygur, 'Young Turks' founder, apologizes for 'insensitive and ignorant' posts about women |last=Chasmar |first=Jessica |date=22 Desember 2017 |newspaper=[[The Washington Times]] |access-date=24 April 2018|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808115003/https://www.washingtontimes.com/news/2017/dec/22/cenk-uygur-young-turks-founder-apologizes-insensit/ |archive-date=8 Augustus 2018 |url-status=live }}</ref> ===Rebellion PAC=== In 2020 het hy saam met Brianna Wu, Rebellion PAC, 'n politieke aksiekomitee met 'n fokus op die aanbieding van advertensies ter ondersteuning van progressiewe verkiesingskandidate gestig.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2020/08/13/trailer-path-ahead-kamala-harris/|title=The Trailer: The path ahead for Kamala Harris|last=Weigel|first=David|author-link=David Weigel|date=13 Augustus 2020|newspaper=[[The Washington Post]]|access-date=30 April 2022|archive-date=28 Januarie 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230128001439/https://www.washingtonpost.com/politics/2020/08/13/trailer-path-ahead-kamala-harris/|url-status=live}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT: Uygur, Cenk}} [[Kategorie:Geboortes in 1970]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse politici]] 2y56ewpdqu2vk7vrdxsk3hfzsxhhmgn 0 419196 2890555 2699309 2026-04-06T10:22:23Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890555 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Amperemeter hg.jpg|duimnael|'n Demostrasie model van 'n bewegende yster ammeter: soos die stroom deur die spoel groter word, word die kern dieper in die spoel ingetrek en die naald beweeg na regs.]] 'n '''Ammeter''' (afkorting vir ''ampère meter'') is 'n instrument wat die [[elektriese stroom]] in 'n elektriese stroombaan meet. Elektriese stroom word in [[ampère]] gemeet, vandaar die naam. Vir direkte metings word die ammeter in serie met die stroombaan, wat dit wil meet, gekoppel. 'n Ammeter het gewoonlik 'n lae weerstand sodat dit nie 'n wesenlike verskil aan die spanningsval, van die stroombaan wat gemeet word, veroorsaak nie. Daar word na instrumente wat kleiner strome meet, in die milliampèree of mikroampère strek, as ''milliammeters'' of ''mikroammeters'' verwys. Vroeë ammeters was laboratoriuminstrumente wat op die [[Aarde]] se magneetveld staatgemaak het vir werking. Teen die laat 19de eeu is verbeterde instrumente ontwerp wat in enige posisie gemonteer kon word en akkurate metings in elektriese kragstelsels moontlik gemaak het. [[Lêer:Ammeter from the University of Dundee Physics Department.jpg|thumb|'n Ammeter van die Universiteit van Dundee se Fisika Department]] == Simboliese voorstelling == 'n Ammeter word as volg in sketse aangedui: [[Lêer:Ammeter.png|duimnael|centre|Ammeter simbool]] {{clear}} == Notas == {{en-vertaal|Ammeter}} {{saadjie}} {{Elektriese en elektroniese meettoerusting}} {{Normdata}} [[Kategorie:Elektriese Meetinstrumente]] t5vbmwxacvxdxt9o4jf4pya5joj3k8u 0 419236 2890390 2744875 2026-04-06T06:52:44Z Oesjaar 7467 /* Kompetisie */ Verbeter 2890390 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Breeches buoy during the rescue of the SS Northern Pacific (1914) in 1919.jpg|duimnael|'n Broekboei in gebruik tydens die reddingsoperasie van die SS Northern Pacific op 2 Januarie 1919.]] [[Beeld:Winslow_Homer,_American_-_The_Life_Line_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|300px|''The Life Line'', deur Winslow Homer (1884) beeld 'n broekboei uit wat gebruik word tydens 'n reddingsoperasie.]] 'n '''Broekboei''' is 'n kabelgebaseerde reddingsapparaat wat gebruik word om mense van vaartuie wat skipbreuk ly, te red of van een plek na 'n ander in gevaarlike situasies te verplaas. Die naam broekboei is afkomstig van die voorkoms van die harnas, 'n voorloper van hededaagse glybaanharnasse. Die harnas is van seilmateriaal gemaak met twee openinge vir bene wat binne in die reddingsboei hang en dit dus laat lyk of die persoon wat gered word 'n "broek" dra.<ref>{{cite web|Royal Museums Greenwich|url=https://www.rmg.co.uk/sites/default/files/import/pages/files/shipwreck_objects26_breechesbuoy.pdf|website=https://www.rmg.co.uk|access-date=23 September 2024}}</ref> Die broekboei kan ontplooi word van wal tot skip, skip tot skip, of skip tot wal met behulp van 'n Manby-mortier, [[vuurpyl]], vlieërstelsel,<ref>Life-Saving Apparatus, Albert F. Rockwell, [https://patents.google.com/patent/US434725 US434725]</ref> of 'n Lyle-geweer. 'n [[Kabel]] word aan die skip verbind en die persoon wat gered word, word wal toe getrek in die broekboei. ==Geskiedenis== In die verlede, wanneer 'n kabel tussen 'n gestrande skip en reddingswerkers gespan is, moes die skipbreukelinge by die kabel afgly. Daar was egter geen veiligheidsmaatreëls in plek om te verseker dat indien die persoon sou val en in die see beland, hy/sy nie sal verdrink nie. 'n Beseerde of bewustelose skipbreukeling kon ook nie op hierdie manier gered word nie, aangesien hulle nie self by die kabel kan afgly nie. Die broekboei het hierdie probleem opgelos: die groot seilbroek wat aan 'n kurkreddingsboei vasgeheg is, kon aan die skietkabel gehak word. Sodoende kon oorlewendes in die "broek" sit en met die kabel afgly. As die kabel sou breek en hulle in die water val, sal die reddingsboei hulle help om te dryf.<ref>{{cite web|Royal Museums Greenwich|url=https://www.rmg.co.uk/sites/default/files/import/pages/files/shipwreck_objects26_breechesbuoy.pdf|access-date=23 September 2024}}</ref> In 1866 het 'n vroeë reddingspoging wat hierdie apparaat gebruik het, plaasgevind. <!-- Die korrespondent van die Skot, het geskryf :{{quote|'n Baie kwaai wind het gister begin waai met donderweer en blitse en die nag was uiters stormagtig. 'n Aantal swaargelaaide vaartuie het die vorige dag vir die Baltiese see gevaar en mense het baie angstig begin raak oor hulle veiligheid en is steeds bekommerd. Die wind het vanoggend tussen twee en drie uur 'n orkaan gebring, daarom is die see so hoog. Omtrent vieruur het die brigantien ''Tenterden'', Mnr M'Kay, meester, op pad van [[Dundee]] na [[Sunderland]], rondgehardloop om skuilplek vir die Tyne te kry, toe sy die hawemond gemis het en agter die suid pier. Toe hierdie gebeurtenis waargeneem is, is gewere en vuurpyle onmiddellik deur die kuswagte afgevuur om die lewebrigades te waarsku dat 'n skip gestrand het; en die [Tynemouth]], [[South Shields]], en [[Cullercoats]] lewebrigades het met groot haas bymekaargekom. Die [[South Shields]] lewebrigade het die apparaat uitgehaal en binne 'n kort tyd het hulle 'n tou oor die skip gespan. Hulle het die skip met die wal verbind deur middel van 'n skeepskabel en die harnas gestuur, en die bemanning van vyf, met die meester se vrou en kinders, is veilig aan wal gebring. Dit was die eerste keer wat vrywilligerskorpse die geleentheid gehad het om skipbreukelinge te red, en die South Shields dra neem dus die voortou op hierdie gebied. <ref>{{cite news|title= Local News|newspaper= Dundee Courier |date= 4 April 1866|page= 2}}</ref>}} Die gebeurtenis is beskryf as die eerste gebruik van die apparaat en ter herdenking is daar 150 jaar later 'n heruitvoering gehou.<ref>{{cite web|title= South Shields |url= https://www.chroniclelive.co.uk/news/north-east-news/south-shields-volunteer-life-brigade-11128670|website= www.chroniclelive.co.uk|access-date= 21 March 2021}}</ref> --> ==Werking== Die eerste stap is om 'n kabel, genaamd die skietkabel, na die gestrande vaartuig te stuur deur van 'n projektiel gebruik te maak wat uit 'n kabelskietgeweer, die Lyle-geweer, geskiet word. Die Lyle-geweer het amper 91 kg (200 pond) geweeg en moes saam met ander toerusting in 'n strandkarretjie na die gestrande vaartuig geneem word. Die geweer kon 'n 9,1 kg (20 pond) metaalprojektiel tot 365,76 meter ver skiet. Dit was belangrik dat die bemanning geweet om die skietkabel in te trek wanneer dit die boot bereik het. Die reddingswerkers heg dan nog 'n kabel met 'n [[Katrol|katrolstel]] aan hulle kant van die skietkabel wat deur die bemanning ingetrek en aan die mas vasgemaak moes word. Dan was dit ook belangrik dat die broekboeikabel aan 'n houtanker wat in die sand begrawe is, vasgemaak word deur 'n katrolstel te gebruik om die kabel styfgespan te hou. 'n Houtstut is gebruik om die kabel bo die water te hou. Eers dan kon die broekboei na die skip gestuur word en die oorlewendes een vir een gered word. Later is die Manby-mortier deur vuurpyle vervang om die kabels na die skepe in nood te skiet. In 1967 is 'n dokumentêr oor die uitvinder George Manby vervaardig. Liggings het [[Denver]], Downham Market en [[Great Yarmouth]] ingesluit. Tonele het die gebruik van die [[mortier]], vuurpyl en broekboei ingesluit. Die opname is nou beskikbaar op die East Anglian Filmargief se webwerf.<ref>{{cite web|title= Captain Manby, Inventor of the Breeches Buoy|url= https://player.bfi.org.uk/free/film/watch-captain-manby-inventor-of-the-breeches-buoy-1967-online|website= www.bfi.org.uk|access-date= 21 March 2021}}</ref> Hierdie metode van lewensredding was tot die 1950's steeds deur die VS Kuswag gebruik waarna dit deur die gebruik van 'n [[helikopter]] vervang is.<ref>{{cite web|The Breeches Buoy|url=https://www.nps.gov/caha/learn/historyculture/breechesbuoy.htm|website=https://www.nps.gov|access-date=23 September 2024}}</ref> == Kompetisie == [[Beeld:Breechesbuoyrescue.jpg|duimnael|'n Kind ry 'n broekboei.]] In Sea Scouts het die gebruik van 'n broekboei een van die items geword waarin daar met regattas gekompeteer word soos die Old Salts' Regatta en die Ancient Mariner Sea Scout Regatta. Die kompetisie simuleer 'n werklike broekboeireddingsituasie. Voor die item stel die personeel hulle toerusting op wat 'n dun skietlyn geheg aan die toring insluit en die kraaines van 'n sinkende skip simuleer, 'n hoë lyn gemaak van 'n [[sleeptou]], 'n katrolstel, 'n [[grondanker|deadman]] met 'n klamp/klos, 'n ringband/dryfband [[endless whip]] met 'n blok, 'n stoel en [[katrolbok/maskraan]]. Sodra die toerusting voorberei is, gaan twee verspieders op na die toring (hierdie verspieders moet harnasse vir veiligheid in hedendaagse kompetisies dra). Die [[stuurman]] roep die vier of vyf verspieders wat op die grond oorbly op aandag. Geen verdere pratery word toegelaat behalwe deur die stuurman en die twee deelnemers in die toring nie. Geen kommunikasie behalwe 'n ja of nee met handgebare word tussen die toring en grond toegelaat nie. Met die At the go signal, begin die tyd en stop dit nie totdat die deelnemer wat gered word van die toring op die grond is en die stuurman die verspieders weer op aandag geroep het nie.<!-- Commented out because image was deleted: [[File:Breeches.jpg|duimnael|links|Die Intrepid-bemanning kompeteer in die broekboei-item by die Old Salts Regatta<ref>[http://www.sssintrepid.org Intrepid Crew]</ref>]] 'n Lid van die grondbemanning bind die hystoestelblokstert aan die skietkabel. Die stuurman beduie vir die toring en die toring herhaal die teken. Dan trek die toring die hystoestel op na hulle met die skietkabel, en bind die hystoestelblokstert aan die mas met 'n ronde draai en twee halwe hake. Die toring beduie aan die stuurman wat weer die teken herhaal. Die grondbemanning verbind die hoë lyn deur die stoel aan die hystoestel en hys die hoë lyn na die toring. Wanneer die hoë lyn die toring bereik, word dit aan die mas verbind met 'n ronde draai en twee halwe haakplekke en 'n sein word aan die stuurman gestuur. Die grondbemanning bind 'n [[boeglyn aan 'n lus]] in die hoë lyn en hak dit aan die blokke. Die bemanning trek die hoe lyn styf op die blokke en maak dit vas aan die grondanker met 'n [[cleat knoop]]. Die katrolbok word in posisie gestel. Die stoel word aan die ringband vasgemaak en na die toring gehys. Wanneer alles op die grond ingestel is, beduie die stuurman die toring. Een lid van die toringbemanning klim in die stoel en gaan sit, gordel vas en beduie die grondbemanning. Die ruiter moet op 'n beheerde wyse gestop en van die stoel verwyder word. Tyd stop wanneer die grondbemanning deur die stuurman op aandag geroep word. The chair is attached to the endless whip and raised to the tower. When everything on the ground is set, the coxswain signals the tower. One member of the tower crew gets in the chair and sits down, clips in, and signals the ground crew. The rider must be stopped in a controlled manner and removed from the chair. Time stops when the ground crew is called to attention by the coxswain. Beoordelaars is verantwoordelik om die proses stop te sit as hulle die situasie onveilig vind, en om die situasie te korrigeer sowel as om boetes/straf vir oortredings soos praat en die waterlyn oorsteek, te assesseer.<ref >{{cite web | url = http://www.ancientmariner.us | title = The Ancient Mariner Sea Scout Regatta | website = Ancient Mariner | access-date = 2011-10-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111006174701/http://www.ancientmariner.us/ | archive-date = 2011-10-06 | url-status = dead }}</ref> <ref>{{cite news |last1=Roberts, L |first1=Dorris, M |title=Working at Height Training |url=}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} [[Kategorie:Reddingswese]] ej52abrd6vecl4okki8mp9ohax4z7k9 2890391 2890390 2026-04-06T06:53:31Z Oesjaar 7467 /* Kompetisie */ Verbeter 2890391 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Breeches buoy during the rescue of the SS Northern Pacific (1914) in 1919.jpg|duimnael|'n Broekboei in gebruik tydens die reddingsoperasie van die SS Northern Pacific op 2 Januarie 1919.]] [[Beeld:Winslow_Homer,_American_-_The_Life_Line_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|300px|''The Life Line'', deur Winslow Homer (1884) beeld 'n broekboei uit wat gebruik word tydens 'n reddingsoperasie.]] 'n '''Broekboei''' is 'n kabelgebaseerde reddingsapparaat wat gebruik word om mense van vaartuie wat skipbreuk ly, te red of van een plek na 'n ander in gevaarlike situasies te verplaas. Die naam broekboei is afkomstig van die voorkoms van die harnas, 'n voorloper van hededaagse glybaanharnasse. Die harnas is van seilmateriaal gemaak met twee openinge vir bene wat binne in die reddingsboei hang en dit dus laat lyk of die persoon wat gered word 'n "broek" dra.<ref>{{cite web|Royal Museums Greenwich|url=https://www.rmg.co.uk/sites/default/files/import/pages/files/shipwreck_objects26_breechesbuoy.pdf|website=https://www.rmg.co.uk|access-date=23 September 2024}}</ref> Die broekboei kan ontplooi word van wal tot skip, skip tot skip, of skip tot wal met behulp van 'n Manby-mortier, [[vuurpyl]], vlieërstelsel,<ref>Life-Saving Apparatus, Albert F. Rockwell, [https://patents.google.com/patent/US434725 US434725]</ref> of 'n Lyle-geweer. 'n [[Kabel]] word aan die skip verbind en die persoon wat gered word, word wal toe getrek in die broekboei. ==Geskiedenis== In die verlede, wanneer 'n kabel tussen 'n gestrande skip en reddingswerkers gespan is, moes die skipbreukelinge by die kabel afgly. Daar was egter geen veiligheidsmaatreëls in plek om te verseker dat indien die persoon sou val en in die see beland, hy/sy nie sal verdrink nie. 'n Beseerde of bewustelose skipbreukeling kon ook nie op hierdie manier gered word nie, aangesien hulle nie self by die kabel kan afgly nie. Die broekboei het hierdie probleem opgelos: die groot seilbroek wat aan 'n kurkreddingsboei vasgeheg is, kon aan die skietkabel gehak word. Sodoende kon oorlewendes in die "broek" sit en met die kabel afgly. As die kabel sou breek en hulle in die water val, sal die reddingsboei hulle help om te dryf.<ref>{{cite web|Royal Museums Greenwich|url=https://www.rmg.co.uk/sites/default/files/import/pages/files/shipwreck_objects26_breechesbuoy.pdf|access-date=23 September 2024}}</ref> In 1866 het 'n vroeë reddingspoging wat hierdie apparaat gebruik het, plaasgevind. <!-- Die korrespondent van die Skot, het geskryf :{{quote|'n Baie kwaai wind het gister begin waai met donderweer en blitse en die nag was uiters stormagtig. 'n Aantal swaargelaaide vaartuie het die vorige dag vir die Baltiese see gevaar en mense het baie angstig begin raak oor hulle veiligheid en is steeds bekommerd. Die wind het vanoggend tussen twee en drie uur 'n orkaan gebring, daarom is die see so hoog. Omtrent vieruur het die brigantien ''Tenterden'', Mnr M'Kay, meester, op pad van [[Dundee]] na [[Sunderland]], rondgehardloop om skuilplek vir die Tyne te kry, toe sy die hawemond gemis het en agter die suid pier. Toe hierdie gebeurtenis waargeneem is, is gewere en vuurpyle onmiddellik deur die kuswagte afgevuur om die lewebrigades te waarsku dat 'n skip gestrand het; en die [Tynemouth]], [[South Shields]], en [[Cullercoats]] lewebrigades het met groot haas bymekaargekom. Die [[South Shields]] lewebrigade het die apparaat uitgehaal en binne 'n kort tyd het hulle 'n tou oor die skip gespan. Hulle het die skip met die wal verbind deur middel van 'n skeepskabel en die harnas gestuur, en die bemanning van vyf, met die meester se vrou en kinders, is veilig aan wal gebring. Dit was die eerste keer wat vrywilligerskorpse die geleentheid gehad het om skipbreukelinge te red, en die South Shields dra neem dus die voortou op hierdie gebied. <ref>{{cite news|title= Local News|newspaper= Dundee Courier |date= 4 April 1866|page= 2}}</ref>}} Die gebeurtenis is beskryf as die eerste gebruik van die apparaat en ter herdenking is daar 150 jaar later 'n heruitvoering gehou.<ref>{{cite web|title= South Shields |url= https://www.chroniclelive.co.uk/news/north-east-news/south-shields-volunteer-life-brigade-11128670|website= www.chroniclelive.co.uk|access-date= 21 March 2021}}</ref> --> ==Werking== Die eerste stap is om 'n kabel, genaamd die skietkabel, na die gestrande vaartuig te stuur deur van 'n projektiel gebruik te maak wat uit 'n kabelskietgeweer, die Lyle-geweer, geskiet word. Die Lyle-geweer het amper 91 kg (200 pond) geweeg en moes saam met ander toerusting in 'n strandkarretjie na die gestrande vaartuig geneem word. Die geweer kon 'n 9,1 kg (20 pond) metaalprojektiel tot 365,76 meter ver skiet. Dit was belangrik dat die bemanning geweet om die skietkabel in te trek wanneer dit die boot bereik het. Die reddingswerkers heg dan nog 'n kabel met 'n [[Katrol|katrolstel]] aan hulle kant van die skietkabel wat deur die bemanning ingetrek en aan die mas vasgemaak moes word. Dan was dit ook belangrik dat die broekboeikabel aan 'n houtanker wat in die sand begrawe is, vasgemaak word deur 'n katrolstel te gebruik om die kabel styfgespan te hou. 'n Houtstut is gebruik om die kabel bo die water te hou. Eers dan kon die broekboei na die skip gestuur word en die oorlewendes een vir een gered word. Later is die Manby-mortier deur vuurpyle vervang om die kabels na die skepe in nood te skiet. In 1967 is 'n dokumentêr oor die uitvinder George Manby vervaardig. Liggings het [[Denver]], Downham Market en [[Great Yarmouth]] ingesluit. Tonele het die gebruik van die [[mortier]], vuurpyl en broekboei ingesluit. Die opname is nou beskikbaar op die East Anglian Filmargief se webwerf.<ref>{{cite web|title= Captain Manby, Inventor of the Breeches Buoy|url= https://player.bfi.org.uk/free/film/watch-captain-manby-inventor-of-the-breeches-buoy-1967-online|website= www.bfi.org.uk|access-date= 21 March 2021}}</ref> Hierdie metode van lewensredding was tot die 1950's steeds deur die VS Kuswag gebruik waarna dit deur die gebruik van 'n [[helikopter]] vervang is.<ref>{{cite web|The Breeches Buoy|url=https://www.nps.gov/caha/learn/historyculture/breechesbuoy.htm|website=https://www.nps.gov|access-date=23 September 2024}}</ref> == Kompetisie == [[Beeld:Breechesbuoyrescue.jpg|duimnael|'n Kind ry 'n broekboei.]] In Sea Scouts het die gebruik van 'n broekboei een van die items geword waarin daar met regattas gekompeteer word soos die Old Salts' Regatta en die Ancient Mariner Sea Scout Regatta. Die kompetisie simuleer 'n werklike broekboeireddingsituasie. <!-- Voor die item stel die personeel hulle toerusting op wat 'n dun skietlyn geheg aan die toring insluit en die kraaines van 'n sinkende skip simuleer, 'n hoë lyn gemaak van 'n [[sleeptou]], 'n katrolstel, 'n [[grondanker|deadman]] met 'n klamp/klos, 'n ringband/dryfband [[endless whip]] met 'n blok, 'n stoel en [[katrolbok/maskraan]]. Sodra die toerusting voorberei is, gaan twee verspieders op na die toring (hierdie verspieders moet harnasse vir veiligheid in hedendaagse kompetisies dra). Die [[stuurman]] roep die vier of vyf verspieders wat op die grond oorbly op aandag. Geen verdere pratery word toegelaat behalwe deur die stuurman en die twee deelnemers in die toring nie. Geen kommunikasie behalwe 'n ja of nee met handgebare word tussen die toring en grond toegelaat nie. Met die At the go signal, begin die tyd en stop dit nie totdat die deelnemer wat gered word van die toring op die grond is en die stuurman die verspieders weer op aandag geroep het nie.<!-- Commented out because image was deleted: [[File:Breeches.jpg|duimnael|links|Die Intrepid-bemanning kompeteer in die broekboei-item by die Old Salts Regatta<ref>[http://www.sssintrepid.org Intrepid Crew]</ref>]] 'n Lid van die grondbemanning bind die hystoestelblokstert aan die skietkabel. Die stuurman beduie vir die toring en die toring herhaal die teken. Dan trek die toring die hystoestel op na hulle met die skietkabel, en bind die hystoestelblokstert aan die mas met 'n ronde draai en twee halwe hake. Die toring beduie aan die stuurman wat weer die teken herhaal. Die grondbemanning verbind die hoë lyn deur die stoel aan die hystoestel en hys die hoë lyn na die toring. Wanneer die hoë lyn die toring bereik, word dit aan die mas verbind met 'n ronde draai en twee halwe haakplekke en 'n sein word aan die stuurman gestuur. Die grondbemanning bind 'n [[boeglyn aan 'n lus]] in die hoë lyn en hak dit aan die blokke. Die bemanning trek die hoe lyn styf op die blokke en maak dit vas aan die grondanker met 'n [[cleat knoop]]. Die katrolbok word in posisie gestel. Die stoel word aan die ringband vasgemaak en na die toring gehys. Wanneer alles op die grond ingestel is, beduie die stuurman die toring. Een lid van die toringbemanning klim in die stoel en gaan sit, gordel vas en beduie die grondbemanning. Die ruiter moet op 'n beheerde wyse gestop en van die stoel verwyder word. Tyd stop wanneer die grondbemanning deur die stuurman op aandag geroep word. The chair is attached to the endless whip and raised to the tower. When everything on the ground is set, the coxswain signals the tower. One member of the tower crew gets in the chair and sits down, clips in, and signals the ground crew. The rider must be stopped in a controlled manner and removed from the chair. Time stops when the ground crew is called to attention by the coxswain. Beoordelaars is verantwoordelik om die proses stop te sit as hulle die situasie onveilig vind, en om die situasie te korrigeer sowel as om boetes/straf vir oortredings soos praat en die waterlyn oorsteek, te assesseer.<ref >{{cite web | url = http://www.ancientmariner.us | title = The Ancient Mariner Sea Scout Regatta | website = Ancient Mariner | access-date = 2011-10-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111006174701/http://www.ancientmariner.us/ | archive-date = 2011-10-06 | url-status = dead }}</ref> <ref>{{cite news |last1=Roberts, L |first1=Dorris, M |title=Working at Height Training |url=}}</ref> --> ==Verwysings== {{Verwysings}} [[Kategorie:Reddingswese]] pz8leihamayit5kneys00vhj9ovq9gj 0 419429 2890567 2792549 2026-04-06T10:33:51Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890567 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Spesieboks | status = | status_system = IUCN2.3 | name = | image = | taxon = Phyllanthus loandensis | authority = [[Friedrich Martin Josef Welwitsch|Welw.]] ex Müll.Arg., (1864) | synonyms =* ''Diasperus loandensis'' <small>(Welw. ex Müll.Arg.) Kuntze</small> }} '''''Phyllanthus loandensis''''' is 'n [[struik]] wat deel van die Phyllanthaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Angola]], [[Burundi]], [[Demokratiese Republiek die Kongo]], [[Malawi]], [[Mosambiek]], [[Suid-Afrika]], [[Tanzanië]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die plant in [[Limpopo]], [[Noord-Kaap]] en die [[Noordwes]] voor. <!-- == Galery == <gallery> </gallery> --> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bronnelys == * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=586-78 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:354175-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Phyllanthus|loandensis]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Burundi]] [[Kategorie:Flora van die Demokratiese Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] 22bg1qxstamnmjzxhl44h4yx6tdkq9u 0 419668 2890413 2704247 2026-04-06T07:20:42Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890413 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kamerlingh portret.jpg|duimnael|Heike Kamerlingh Onnes]] '''Heike Kamerlingh Onnes''' ([[Groningen (munisipaliteit)|Groningen]], [[21 September]] [[1853]]<ref>[https://www.openarch.nl/show.php?archive=gra&identifier=2f34d51f-6b2e-fab3-4e69-183658921f06 Geboorteakte Burgerlijke Stand Groningen 1853, aktenummer 772]</ref> – [[Leiden]], [[21 Februarie]] [[1926]]<ref>[https://www.openarch.nl/show.php?archive=elo&identifier=c26d3f05-0169-29ec-74ea-d3504f088b46 Overlijdensakte Burgerlijke Stand Leiden 1926, aktenummer 155]</ref>) was 'n [[Nederlandse]] [[fisikus]], wenner van die [[Nobelprys vir Fisika]] en professor aan die [[Universiteit van Leiden]].<ref name="van Delft">Dirk van Delft, ''Heike Kamerlingh Onnes. Een biografie. De man van het absolute nulpunt'', Bert Bakker, 2005 Amsterdam. [https://www.dbnl.org/titels/titel.php?id=delf006heik01 DBNL Heike Kamerlingh Onnes. Een biografie. De man van het absolute nulpunt]. Besoek 20 November 2019. [https://web.archive.org/web/20201124095630/https://www.dbnl.org/titels/titel.php?id=delf006heik01 Geargiveer] op 24 November 2020.</ref> “Deur meeting na kennis” ([[Nederlands]]: "Door meten tot weten") was die slagspreuk van sy laboratorium. Hy het hierdie leuse in sy intreerede in 1882 bekendgestel. Hy het daarmee die belangrikheid aangedui wat hy aan eksperimentele werk geheg het om kennis te bekom. Sy navorsingsgebied was dié van gekondenseerde materie-fisika, waarin hy die verskynsel van supergeleiding in 1911 ontdek het. ==Lewensloop== Kamerlingh Onnes (aanvanklik Onnes, later het hy sy tweede naam Kamerlingh by sy van gevoeg) is op 21 September 1853 in Groningen gebore as die seun van die dakteëlvervaardiger Harm Kamerlingh Onnes en Anna Gerdina Coers. Hy het in 'n welgestelde gesin grootgeword en het sonder enige probleme hoërskool bygewoon. Hy het ook die staatseksamen in [[Grieks]] en [[Latyn]] suksesvol afgelê, wat hy moes slaag om tot universiteit toegelaat te word. ===Opleiding=== Vanaf 1870 studeer Onnes wiskunde en fisika aan die [[Universiteit van Groningen]], waar hy sy propedeutiese diploma in [[chemie]] verwerf het. In sy eerste studiejaar het Onnes 'n goue medalje gewen vir sy antwoord op 'n kompetisie wat deur die [[Universiteit Utrecht]] gereël is. In die volgende jaar het hy weens swak laboratoriumtoestande op advies van professor F.C. Donders studeer chemie aan Heidelberg se [[Ruprecht-Karls-universiteit]], studeer chemie onder Robert Bunsen. Bunsen was 'n ware eksperimentalis, en hoewel Onnes volgens Bunsen 'n goeie student was, het hy toevlug gevind by die professor in fisika aan dieselfde universiteit Gustav Robert Kirchhoff. Onnes was veral aangetrokke tot die kombinasie van teorie en praktyk. In 1873 het hy na sy geboortestad teruggekeer om sy studies voort te sit. Vanaf 1875 was hy voorsitter van die GSC Vindicat atque Polit, wat hy van naderende bankrotskap gered het. Nadat hy in 1876 gegradueer het, word hy in 1878 die assistent van Johannes Bosscha Jr., direkteur van die Politegniese Skool in [[Delft, Nederland|Delft]], die huidige Tegniese Universiteit daar. Op 10 Julie 1879 behaal hy sy doktorsgraad in Groningen met die proefskrif "Nuwe bewyse vir die rotasie van die aarde deur professor Rudolf Adriaan Mees".<ref>[https://www.genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=99434 Math Genealogy Project 99434]. [https://web.archive.org/web/20230314110001/https://www.genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=99434 Geargideerd] op 14 Maart 2023.</ref> Nadat hy ’n kompetisie gewen het wat deur Kirchhoff gereël is, kon Onnes vir ’n jaar ’n assistentskap aanvaar. Hy is in opdrag van Kirchhoff gekry om 'n funksionele Foucault-pendulum met 'n pendulumlengte van twee meter te ontwerp. Dit was tegnies baie moeilik, want hierdie pendulum roteer eintlik relatief tot die oppervlak as gevolg van die rotasie van die [[Aarde]], en op 'n stadium vind 'n draai in die tou plaas. Onnes sou sy navorsing hieroor voortsit, waarvoor hy ook in die teorie gedelf het, ná vanjaar se assistentskap in Groningen. Die storie lui dat hy saans in die kelder moes werk om die vele vibrasies van verbygaande verkeer te vermy. ===Hoogleraar=== [[Lêer:Portret van Heike Kamerlingh Onnes, hoogleraar Proefondervindelijke natuurkunde en meteorologie te Leiden Icones 311.tiff|duimnael|Heike Kamerlingh Onnes as Leidse professor, geskilder deur sy broer Menso.]] In 1882 het Onnes professor in eksperimentele fisika aan die [[Universiteit Leiden]] geword. Hierdie pos het na die vertrek van professor Pieter Rijke beskikbaar geword, en vir hierdie vakante pos moes Kamerlingh Onnes meeding met [[Wilhelm Röntgen]], die latere ontdekker van [[X-strale]], 'n gebore eksperimenteerder en gunsteling van Rijke. Deels as gevolg van die pogings van sy vriend [[Hendrik Lorentz]], professor in teoretiese fisika in Leiden, het Kamerlingh Onnes uiteindelik professor in Leiden geword. ===''Deur meeting na kennis''=== In sy intreerede Die betekenis van kwantitatiewe navording in fisika (Leiden, 11 November 1882) het Onnes die slagspreuk "Deur meeting na kennis" bekendgestel. “Na my mening moet in die eksperimentele praktyk van fisika die strewe na kwantitatiewe navorsing, dit wil sê die opsporing van die dimensionele verwantskappe in die verskynsels, op die voorgrond wees. Deur te meet om te weet, wil ek graag as 'n leuse bo elke fisiese laboratorium skryf.”<ref>Dirk van Delft, ''Heike Kamerlingh Onnes. Een biografie. De man van het absolute nulpunt'', Bert Bakker, 2005 Amsterdam bl. 168</ref> Kwantitatiewe navorsing was volgens Onnes op drie maniere nuttig: om nuwe natuurwette te ontdek, meetinstrumente te ontwikkel en internasionaal toepaslike standaarde op te stel. Metings het dit moontlik gemaak om 'n natuurwet te ontdek, byvoorbeeld dié van die versnelling van [[swaartekrag]], of die [[Behoud van energie|wet van behoud van energie]], wanneer een vorm van energie in 'n ander omgeskakel word. Benjamin Thompson, die Graaf van Rumford het byvoorbeeld 'n gat in 'n kanon geboor en gevind dat die hoeveelheid hitte wat ontwikkel is, ooreenstem met die hoeveelheid werk wat verrig is. Die kuns was om verskynsels in meetbare vorm te bring, na die voorbeeld van fisiese ontdekkers soos [[Alessandro Volta]], [[Charles Coulomb]], [[Carl Friedrich Gauss Siméon Poisson]] en George Green, of [[William Thomson, 1ste Baron Kelvin]] se elektrometer, in samewerking met die formele wetenskap van wiskunde. Meetresultate kan lei tot nuwe meetinstrumente, wat nuwe verskynsels kan openbaar, soos dié van termo-elektrisiteit of die spieëllesing op 'n Gauss-magneet. Verder het kwantitatiewe navorsing gelei tot prakties internasionaal geformuleerde standaarde en eenhede in [[meteorologie]]. ===Eerbewyse=== Baie jonk, op die ouderdom van dertig, is Onnes verkies tot lid van die Koninklike Nederlandse Akademie van Kuns en Wetenskappe. In 1913 ontvang hy die Nobelprys vir Fisika vir “sy navorsing oor die eienskappe van materie by lae temperature, wat onder meer gelei het tot die produksie van vloeibare [[helium]]”. Hy het reeds die Matteucci-medalje in 1910 en die Rumford-medalje in 1912 ontvang. ===Leiden Instrumentmakersskool=== In 1901 het Kamerlingh Onnes die Leiden Instrumentmakersskool (LIS) gestig. In daardie tyd was dit algemeen dat navorsers hul eie meetinstrumente vervaardig het. Omdat dit beteken het dat tyd vir navorsing verlore gegaan het, het hy onmiddellik ná sy aanstelling as professor tegnies opgeleide professionele persone uit Duitsland gebring. Hy het hulle opdrag gegee om talentvolle jongmense op te lei om instrumentmakers en glasblasers te word. Die LIS bestaan steeds as 'n praktiese MBO-kursus. ===[[Laetemperatuurfisika]]=== [[Lêer:Heike Kamerlingh Onnes and Johannes Diderik van der Waals.jpg|links|duimnael|Heike Kamerlingh Onnes en [[Johannes Diderik van der Waals]] (r.), in Leiden, 1908.]] Nadat Kamerlingh Onnes sy pos as professor in Leiden aangeneem het, het hy begin om 'n koue laboratorium te bou en in strawwe mededinging met buitelandse navorsers betrokke geraak in navorsing oor die vervloeiing van gasse. Hy het sy navorsing daarop gefokus om die aansprake van [[Johannes Diderik van der Waals]] te verifieer, wat gesê het dat enige gas vloeibaar gemaak kan word, maar slegs onder die kritieke temperatuur. Bo daardie kritieke temperatuur kan 'n gas nie meer vloeibaar word nie, ongeag die druk. Kamerlingh Onnes het probeer om waterstofgas (H2), die eenvoudigste gas wat destyds bekend was, vloeibaar te maak. Om dit te doen, moes hy eers vloeibare suurstof (onder -183 °C/90 K by 1 atm) verskaf, waarmee hy dan aan die produksie van vloeibare waterstof kon werk. Hy moes baie tegniese probleme oorkom, soos besoedeling deur pompe en olie. Dit was egter nie Kamerlingh Onnes nie, maar sy mededinger, die Skotse fisikus James Dewar, wat in 1898 die eerste was wat [[waterstof]] vloeibaar gemaak het. ’n Temperatuur van −253 °C/20 K is bereik. Kamerlingh Onnes se pogings om ook vloeibare waterstof beskikbaar te stel, is aansienlik vertraag, omdat die Leidse munisipale raad beswaar gemaak het om met saamgeperste gasse, en sekerlik met saamgeperste waterstof, te werk weens die veiligheidsrisiko vir die omgewing. Na advies van die KNAW is hierdie toestemming nietemin verkry, en in 1906 is die waterstofvervloeiingsfaktor voltooi. Op 10 Julie 1908 was Kamerlingh Onnes die eerste wat [[helium]] by 'n temperatuur van −269 °C/4,2 K vloeibaar gemaak het. Met hierdie doel voor oë het hy in 1904 'n spesiale kriogene laboratorium gestig. Deur die Joule-Thomson-effek te gebruik, het hy daarin geslaag om 'n [[temperatuur]] van 0,9 Kelvin te bereik - minder as een graad bo [[absolute nul]]. Op daardie tydstip was die opstelling in sy laboratorium die koudste plek op aarde. Tot 1923 is gesê dat Leiden die enigste plek ter wêreld was waar die kondensasietemperatuur van vloeibare helium bereik kon word. Baie buitelandse wetenskaplikes het na hierdie laboratorium gekom om te toets of hul teorieë by baie lae temperature steeds waar was. 'n Bekende grappie was: Wat is die koudste stad in die wêreld? Nie Verchojansk nie maar Leiden. ===Ontdekking van supergeleiding=== [[Lêer:Heike Kamerlingh Onnes and his wife.jpg|duimnael|Voor Kamerlingh Onnes en sy vrou Betsy. Agter: Paul Ehrenfest, [[Albert Einstein]].]] In 1911 het Kamerlingh Onnes ontdek dat suiwer metale – soos [[kwik]] (vriespunt 234 K/-43 oC), [[tin]] en [[lood]] – by uiters lae temperature supergeleidend word. Hy het sy bevindinge in November daardie jaar gepubliseer onder die titel "Oor die skielike verandering in die tempo waarteen die weerstand van kwik verdwyn". Vir 'n lang tyd is aangeneem dat hierdie ontdekking toevallig gebeur het, deels omdat die aantekeninge uit hierdie tydperk verlore gedink het. Met die herontdekking van Kamerlingh Onnes se aantekeninge uit hierdie tydperk vroeg in 2011, het dit duidelik geword dat die ontdekking van supergeleiding nie toevallig was nie, maar die direkte gevolg van beplande navorsing.<ref>[https://www.volkskrant.nl/vk/nl/2672/Wetenschap-Gezondheid/article/detail/1828881/2011/01/28/Ontdekking-supergeleiding-was-geen-geluk-bij-een-ongeluk.dhtml Ontdekking supergeleiding was geen geluk bij een ongeluk], ''de Volkskrant'', 28 Januarie 2011</ref> Die instrumente wat Kamerlingh Onnes vir sy eksperimente laat vervaardig het, kan steeds in Leiden, in die Boerhaave-museum, besigtig word. Die vloeibare helium-opstelling is in die Kamerlingh Onnes-laboratorium in die Bio Science Park in Leiden geleë. Sy assistent en opvolger as direkteur van die laboratorium Willem Keesom was die eerste wat helium in 'n vaste toestand omskep het in 1926 (−272 °C/1,0 K by 25 bar). ===Persoonlike lewe=== Kamerlingh Onnes trou op 8 September 1887 in [[Den Haag]] met Maria Adriana Wilhelmina Elisabeth Bijleveld, dogter van Rudolf Theodoor Bijleveld. Hulle het 'n seun, Albert, gehad.<ref>[https://web.archive.org/web/20120403142722/http://www.robcoers.nl/gen/rob.htm Rob Coers: Parenteel van Gerrit Courts]</ref> Hy was 'n broer van die skilder Menso Kamerlingh Onnes (en dus 'n oom van sy seun die skilder Harm Kamerlingh Onnes) en 'n swaer van die ewe bekende skilder Floris Verster, wat met sy suster Jenny Kamerlingh Onnes getroud was. In 1924, toe hy die ouderdom van sewentig bereik het, moes Kamerlingh Onnes sy amp bedank. Hy het nietemin aan sy laboratorium gekoppel gebly. Na 'n kort siekbed is hy op 21 Februarie 1926 in Leiden oorlede. Sy oorskot is in die familiegraf by die begraafplaas in [[Voorschoten]] begrawe. ==Vernoemings na Kamerlingh Onnes == [[Lêer:KLM Boeing 737-300 PH-BTH.jpg|links|duimnael|KLM-vliegtuig vernoem na Heike Kamerlingh Onnes.]] Die fisika-laboratorium oorkant die Van der Werfpark in Leiden, waar Kamerlingh Onnes sy eksperimente uitgevoer het, is in 1932 na hom Kamerlingh Onnes-laboratorium genoem. Die gebou is nou in gebruik by die Fakulteit Regte van die Universiteit Leiden, onder die naam Kamerlingh Onnes Gebouw. ’n Borsbeeld van die wetenskaplike, gemaak deur Ellie Hahn, staan sedert 2008 naby die gebou. Die huidige Fakulteit Wiskunde en Natuurwetenskappe het ook 'n Kamerlingh Onnes-laboratorium, waar eksperimente steeds by baie lae temperature uitgevoer word.[8] Daarbenewens is 'n skool in die stad Groningen wat aan die Reitdiep Kollege behoort, vernoem na Kamerlingh Onnes. Dit was 'n ou HBS. Verder is byvoorbeeld 'n Spurt-trein en 'n [[KLM]]-vliegtuig na hom vernoem, asook 'n maankrater. Laastens het verskeie plekke strate wat na Kamerlingh Onnes vernoem is, soos Kamerlingh Onneslaan in Amsterdam. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Nobelprys vir Fisika}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT: Kamerlingh Onnes, Heike}} [[Kategorie:Geboortes in 1853]] [[Kategorie:Sterftes in 1926]] [[Kategorie:Nobelprys vir Fisika wenners]] ngu6z0bqjyj5p7icgz2e8a9pgpdy3n7 0 419870 2890539 2855939 2026-04-06T10:13:49Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890539 wikitext text/x-wiki [[Lêer:The Braak, Stellenbosch.jpg|duimnael|regs|Die Braak]] '''Die Braak''' is ‘n grasbedekte dorpsplein in [[Stellenbosch]], [[Suid-Afrika]] bekend om die aantal gedenkwaardighede van argitektoniese en kultuur-historiese belang.<ref name="modernoverland" /> ==Geskiedenis== Dit is 2,5 [[Hektaar|ha]] groot en is reeds vroeg in die 18de eeu as militêre oefenterrein gebruik. In 1908 is dit aan die dorp geskenk op voorwaarde dat die meent ‘n openbare terrein vir die hou van feeste, vergaderings en sportbeoefening bly. Jare lank is [[Simon van der Stel]] se verjaardag op 14 Oktober gevier en is daar dikwels ou kanonnetjies afgeskiet. Die laaste keer het dit in in 1928 gebeur met ‘n saluut van 21 skote ter viering van die aanname van die Vlagwet. (Die kanonnetjies word in die Kruithuis bewaar.) Pogings is deur die jare aangewend om die plein tot King’s Square, Queen’s Square en Adderley Square te herdoop. ==Gedenkwaardighede== Die Braak is self in 1936 tot monument verklaar. St. Mary’s on the Braak, oftewel die Sint Mariakerk, opgerig in 1852, is die enigste gebou op die veld. Direk rondom die terrein is die [[Rynse Kerk, Stellenbosch]] (1824) met sy besondere preekstoel, die Rynse Instituut (‘n voormalige skoolkoshuis en nou die P.J. Olivier Kunsskool), die eertydse Rynse skool (die ou “Rhenish”), die [[VOC]] se Kruithuis (1777), die [[Burgerhuis]], die Koetsiershuis (by Alexanderstraat 40), [[Laetitia]], die Afdelingsraadkantoor, die gebou van die destydse Drostdy Hotel, die ou poskantoor, die De Wet Brothers-gebou en die Watermeul langs die Meulsloot. ==Lees ook== *[[Dorpstraat]] == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="modernoverland">{{Cite web |url=http://www.modernoverland.com/south-africa/western-cape/stellenbosch/die-braak/ |title=Die Braak &#124; Stellenbosch &#124; South Africa &#124; Modern Overland |website=www.modernoverland.com |accessdate=15 Oktober 2024 |lang=en}}</ref> }} ==Bibliografie== *Barker, Brian Johnson en Daryl Balfour: Stellenbosch – place of gables, oaks & wine. [[Kaapstad]]: Struik, 1992. {{ISBN|1-86825-149-7}} *Burden, Matilda: 50 jaar - Historiese Huise 1966-2016. Stellenbosch: Historiese Huise van Suid-Afrika, 2016. {{ISBN|978-0-620-73074-7}} *Collier, Joy: Stellenbosch Revisited. Stellenbosch: Universiteitsboekhandelaars en Uitgewers. 1959 *Fransen, Hans en Christo S. Botha: Discovering historical Stellenbosch. Kaapstad: H.A.U.M., 1979. {{ISBN|0-7986-0366-6}} *Oberholster, J.J.: Die Historiese Monumente van Suid-Afrika. Kaapstad: Kultuurstigting Rembrandt van Rijn vir die [[Raad vir Nasionale Gedenkwaardighede]], 1972. {{ISBN|0-620-00191-7}} *Proust, Alain en D.H. Pennewaert: Stellenbosch – a visual promenade. Vlaeberg: La Compagnie du Cap, 2006. {{ISBN|0-620-35009-1}} *van Huyssteen, Ters en Hannes Meiring: Foot-loose in Stellenbosch – a guide for walkers. Kaapstad: Tafelberg, 1977. {{ISBN|0-624-01303-0}} == Eksterne skakels == * {{Commons category-inline|The Braak, Stellenbosch}} {{Normdata}} [[Kategorie:Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Stellenbosch]] bwog8d1jflz2v9y6wyru2jfoajtmpbg 0 420050 2890418 2709316 2026-04-06T07:23:47Z Oesjaar 7467 /* 17de eeu */ Hakie 2890418 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Italien humanists by Giorgio Vasari.jpg|thumb|300px|[[Dante Alighieri|Dante]], [[Giovanni Boccaccio|Boccaccio]], [[Petrarca]], [[Guido Cavalcanti]], [[Cino da Pistoia]] en [[Guittone d'Arezzo]] op 'n skildery deur [[Giorgio Vasari]] (1544).]] '''Italiaanse letterkunde''' is [[letterkunde]] wat in die [[Italiaans|Italiaanse taal]] geskryf is, veral binne die huidige [[Italië]]. Dit kan ook verwys na letterkunde wat deur [[Italianers]] geskryf is in ander tale wat in Italië gepraat word, dikwels tale wat nou verwant is aan moderne Italiaans. In vergelyking met ander [[Romaanse tale]] het die volkslektuur in Italië 'n laat begin gemaak en die Latynse letterkunde het langer oorheersend gebly. Eers in die dertiende eeu het die literêre tradisie in die Italiaanse taal begin, dit wil sê in die [[Toskane|Toskaanse]] dialek van [[Florence]], [[Pisa]] en [[Siena]]. == Oorsprong en grootste blom == Die oorgang van [[Latyn]] na volkstaal het in die 12de eeu begin toe Italiaans in verskeie dele van die skiereiland in literêre gebruik gekom het. ''Ritmo laurenziano'' (laat 12de eeu) is die eerste bestaande literêre dokument uit hierdie vroeë tydperk. Die werklike ontwikkeling van 'n letterkunde in die Italiaanse taal, beide geskrewe en gesproke, het egter eers in die 13de eeu begin, 'n tydperk van herlewing in kuns en kultuur ná die moeilike eeue van buitelandse heerskappy. In hierdie eeu het die godsdienstige poësie van [[Jacopone da Todi]] in Umbrië gefloreer, wat sterk geïnspireer is deur die leerstellings van [[Franciskus van Assisi]]. Poësie is hoofsaaklik deur die Franse jongleurs gewild gemaak. Die komies-satiriese poësie van [[Cecco Angiolieri]], die ridderletterkunde (die chansons de gestes, ontleen aan Frans), die didaktiese en moralistiese prosa waarin [[Brunetto Latini]] uitgeblink het, en 'n wydverspreide liefdespoësie loop voor. Die eerste literêre Italiaanse poësie is deur die Provençaalse liefdesliriek geïnspireer en het omstreeks 1220 by die Siciliaanse hof van keiser Frederik II ontstaan ​​en gefloreer. Die digters van die Siciliaanse skool (Guido delle Colonne, Pier della Vigna, Cielo Dalcamo) het die tema van liefde volgens die hoflike model behandel. Dit het aanleiding gegee tot 'n poëtiese tradisie waarin die volkstaal Italiaans toenemend gesuiwer is van dialektiese oordaad. Later het hierdie tendens na sentraal-Italië versprei, veral na Toskane. Daar het digters soos Chiaro Davanzati en Compiuta Donzella (die vroegste volkstaal vroulike digter) Siciliaanse liriek verryk deur morele en politieke temas te konfronteer wat die ideale van die gemeenskaplike lewe weerspieël. Die hoogtepunte van die Italiaanse letterkunde is geskryf tussen die veertiende en sestiende eeue, gedurende die Goue en Silwer tydperke. Die beste werke van hierdie tydperk het 'n enorme invloed op die wêreldletterkunde gehad, en dit is te betwyfel of dit ooit geëwenaar kan word. == Goue eeu == Die era van [[Dante Alighieri]], [[Francesco Petrarca]] en [[Giovanni Boccaccio]] word dikwels die 'Goue Era' van Italiaanse letterkunde genoem. Die belangrikste literêre beweging van die tweede helfte van die 13de eeu was wat Dante die "dolce stil novo" (soet nuwe styl) genoem het. Die oorheersende temas van digters soos Guido Guinizelli en [[Guido Cavalcanti]] was gewete en die lewe van die siel. Nuut in hierdie styl was nie net 'n meer geestelike, verhewe siening van die vrou nie, maar ook 'n dieper intellektuele en filosofiese ondersoek van liefde as 'n bron van morele deug. Die ''[[Trecento]]'' is nie net die begin van die Italiaanse Renaissance nie, maar is ook bekend as 'n tyd van verhoogde literêre aktiwiteit, met skrywers wat in die volkstaal eerder as Latyn werk. Dante, Petrarca en Boccaccio is die belangrikste skrywers van hierdie tydperk. Dante het sy bekende ''La Divina Commedia'' ([[Goddelike Komedie|Die Goddelike Komedie]]), 'n voorstelling van die [[Middeleeue|Middeleeuse]] wêreldbeskouing, geskryf en Petrarca, beïnvloed deur die Provensaalse troebadoere, het pragtige verse in liriese styl geskryf. Boccaccio is veral bekend vir sy [[Decamerone]], ’n raamverhaal met honderd verhale, ’n werk wat deurslaggewend was vir die Italiaanse prosaletterkunde en wat vandag as een van die belangrikste werke in wêreldletterkunde beskou word. === Dante === Die poësiesentrums het na die noorde verskuif ([[Bologna]], [[Florence]]). Guido Guinizelli het die dolce stil novo (soet nuwe styl) ontwikkel wat die lof besing van 'n getransfigureerde ideaal van liefde. Die naam van hierdie styl is vir die eerste keer deur een van sy verteenwoordigers, Dante Alighieri (1265-1321) in 'n dialoog uit die Purgatorio (xxiv. 57) gebruik. Dante word dikwels die vader van die Italiaanse taal genoem omdat hy dit gewaag het om in Italiaans te skryf, terwyl die meeste ander verkies het om Latyn vir hul werke te gebruik. Hy is in Florence gebore, maar het ná sy ballingskap nooit na sy geboortestad teruggekeer nie. Met sy Goddelike Komedie is Dante een van die bekendste Italiaanstalige digters in die wêreldletterkunde. === Petrarca === [[Francesco Petrarca]] (1304-1374), wat dikwels die vader van humanisme genoem word, is bekend vir sy herontdekking van [[Cicero]] se briewe. As skrywer was Petrarca veral gewild vir sy poësie. In die 16de eeu is Petrarca se oeuvre gebruik om 'n model vir die Italiaanse taal te skep. Werke van ander is ook gebruik ([[Dante Alighieri|Dante]] net effens – wat verbasend is), maar Petrarca se werke was nogal belangrik vir hierdie model. Francesco Petrarca was die ware stigter van humanisme. As sodanig het hy talle Latynse werke geskryf. Sy Italiaanse gedigsiklus ''Canzoniere'' word ná die oudheid as die belangrikste digbundel in die Europese letterkunde beskou. Die siklus bestaan ​​uit 317 sonnette, 29 kansonas, 9 sestines, 7 ballades en 4 madrigale. === Boccaccio === [[Giovanni Boccaccio]] (1313-1375) het die ''Decameron'' geskryf, 'n versameling van 100 novelle, saamgestel as 'n raamverhaal. Die verhale word vertel deur 'n groep mans en vroue wat in 1348 na 'n villa naby Florence teruggetrek het om die plaag te ontsnap. Boccaccio se styl neig na die nabootsing van Latyn, maar saam met hom het Italiaanse prosa vir die eerste keer die vorm van uitgebreide, verfynde storievertelling aangeneem. In hom maak die ruwheid van die ouer ''fabliaux'' plek vir die noukeurige en pligsgetroue werk van 'n verstand wat gevoel het vir alles wat mooi is, een wat die klassieke skrywers bestudeer het en wat daarna streef om hulle soveel as moontlik na te boots. Boonop is Boccaccio in die ''Decameron'' 'n skerp waarnemer van menslike karakters en passies. Daarin lê sy grootste innovasie. == Vyftiende eeu: Renaissance-humanisme == Die tydperk van ongeveer 1460 tot 1560 of '70 word soms die 'silwertydperk' van Italiaanse letterkunde genoem. Ons vind daarin geen individuele skrywer - met die uitsondering van Machiavelli en Ariosto - van die statuur van die "Groot Drie" nie, ook nie enige werk met die voorkoms van Dante se ''Commedia'', Petrarch se ''Canzoniere'' of Boccaccio se [[Decamerone]] nie. Die meeste van die literêre aktiwiteit van die vyftiende eeu het bestaan ​​uit die samestelling en vertaling van Griekse en Latynse tekste deur die skrywers van die oudheid. Hierdie kulturele passie vir die oudheid het die uitbreiding van die Italiaanse taal aansienlik vertraag. Die skrywers en intellektuele van daardie tyd het hoofsaaklik probeer om die klassieke modelle na te boots. Dus het Latyn tot omstreeks 1470 'n hegemoniese posisie in die letterkunde behou en blykbaar weereens die enigste taal vir intellektuele kommunikasie geword. Met die uitsondering van [[Toskane]], waar die nalatenskap van die "drie krone" (Dante, Petrarch en Boccaccio) steeds geëer is, het oral in Italië die volkstaal op die agtergrond vervaag. Dit sou eers in die tweede helfte van die 15de eeu wees dat Italiaans teruggekeer het na Renaissance-humanisme. In die 1450's het die Este-familiehof in [[Ferrara]] 'n kulturele sentrum geword. Hier het Matteo Maria Boiardo (1441-1494) die digbundel "Canzoniere" en die epos "Orlando innamorato" (Roland verlief) geskryf. ’n Opvolg hiervan is geskryf deur Ludovico Ariosto (1474-1533) en was getiteld "Orlando Furioso" (Razing Roeland), en dit het internasionale sukses behaal. Jacopo Sannazaro (1458-1530) het sy Arcadia geskryf in 'n kombinasie van prosa en verse wat baie vroeg vertaal is en die verwysingspunt vir latere pastorale poësie in die nasionale letterkunde van Europa geword het. Die humanis Pietro Bembo (1470-1547) het vasberade gereageer op die uitdaging van korrekte taalgebruik (''Questione della lingua''). Hy het die standpunt ingeneem dat die taal van [[Francesco Petrarca|Petrarca]] en Boccaccio die beste literêre taal was, Castiglione het 'n oorkoepelende spreektaal verkies en Machiavelli het Florentyns (Toskaans) verkies. Die Florentyn [[Niccolò Machiavelli]] (1469-1527) is veral bekend vir sy 1532 verhandeling "Il principe" (''Die Prins''), waarin hy die ideaal van 'n absolutistiese heerser aanbied. Hy het ook historiese ('''n geskiedenis van Florence'') en literêre werke geskep, soos die komedie "La Mandragola" (''Die Aluinwortel'') vanaf ongeveer 1518. Die idealistiese Renaissance-mens is beskryf deur Baldassare Castiglione (1478-1529) in Il libro del cortegiano (Die boek van die hofdienaar, 1528). Hiervoor het hy gebruik gemaak van die populêre genre van literêre dialoog. Pietro Aretino (1492-1556) was berug vir sy erotiese letterkunde (''Sonetti Lussuriosi'') en satires. Matteo Bandello (1485-1561) het 'n uitgebreide versameling romans gepubliseer. Anders as Boccaccio is daar nie meer ’n raamverhaal nie. Bandello se novelle was internasionaal baie suksesvol. Shakespeare het hulle byvoorbeeld as ’n literêre skatkis gebruik wat hy vir sy dramas geraadpleeg het. Die skilder en argitek [[Giorgio Vasari]] (1511-1574) het 'n belangrike versameling kunstenaarsbiografieë geskryf. Torquato Tasso (1544-1595) het die ridderlike epos "Rinaldo" geskryf. Sy belangrikste werk is "La Gerusalemme liberata" (''Jerusalem afgelewer'', 1580). Die epos is sonder Tasso se toestemming gepubliseer en hy het dit verder geredigeer in "Gerusalemme Conquistata", ''Jerusalem verower'' (1593). Die intellektuele van daardie tyd het ook hul weg gevind in die letterkundegeskiedenis. Giordano Bruno (1548-1600), gewoonlik bekend as 'n filosoof en wetenskaplike, het die komedie "Candelaio" (''Die Kersmaker'') in 1582 gepubliseer. [[Galileo Galilei]] (1564–1642) het baie van sy wetenskaplike werk nie in Latyn gepubliseer, soos destyds algemeen was nie, maar in gepoleerde Italiaans. == 17de eeu == Kenmerkend van die literêre strewe in hierdie tydperk is "Argutia" (vernuf/skerpte). Daar word gepoog om tekste in barokprag te versier, met [[Metafore|metafore]] as die belangrikste literêre middel. Instruksies kan gevind word in [[Emanuele Tesauros]] (1592-1675) ''Cannocchiale Aristotelico'' ("Aristoteliaanse Teleskoop"), wat een van die mees gelese poësie op daardie tydstip is. Oudheid is nie meer die absolute standaard nie, maar 'n model wat uitgebrei en verbeter kan word. [[Alessandro Tassoni]] (1565-1635) het die heroïes-komiese [[epos]] uitgevind met ''La secchia rapita'' (Die gesteelde emmer, 1615/1622), 'n [[parodie]] op die konvensionele epos. Die belangrikste figuur van die era is [[Giambattista Marino]] (1569-1625), wat beide groot bewondering en harde kritiek ontvang het. Hy het talle nabootsers in Italië aangeskaf, die sogenaamde "mariniste" (byvoorbeeld [[Giovanni Francesco Loredano]]), en het ook sy naam aan die marinistiese beweging gegee. Op sy beurt het [[Marinisme]] 'n groot invloed op die Duitse [[Barokletterkunde]] uitgeoefen (bv. [[Christian Hoffmann von Hoffmannswaldau|Von Hoffmannswaldau]] en [[Daniel Casper von Lohenstein|Von Lohenstein]]). Die gesprek oor of Marino ook 'n invloed in [[Spanje]] gehad het, en of Spaanse skrywers hom beïnvloed het, is egter steeds aan die gang. Marino het hoofsaaklik in [[Parys]] gewerk, waar hy gedigte en die groot epiese gedig "Adone" (Adonis) geskryf het. Met [[Giovanni Battista Basile]] (Giambattista Basile) (ca. 1575-1632) en sy ''[[Pentamerone]]'' kan Italië spog met die eerste groot versamelaar en storieverteller van sprokies in Europa. In 1690 is die "Akademie van Arcadia" gestig. Die stigters was [[Giovanni Maria Crescimbeni]] en [[Gian Vincenzo Gravina]]. Die Arcadia is so genoem omdat hulle bedoeling was om die eenvoud van die antieke herders wat na bewering in [[Arcadia (periferie-distrik)|Arcadia]] in die goue eeu gewoon het, in die letterkunde te verheerlik. Die Arcadians het besluit om te sing oor die eenvoud van daardie pastorale verlede. Die gedigte van die "Arcadians" vul baie volumes, en bestaan ​​uit [[sonnette]]tiene, [[Madrigals|madrigale]] en canzonettas. Die een wat hom die meeste onderskei het onder die sonnetskrywers was [[Felice Zappi]]. [[Paolo Rolli]] het baie roem onder die skrywers van die liedjies verwerf. Meer bekend as enige ander onder sy tydgenote was [[Innocenzo Frugoni]], 'n man met 'n vrugbare verbeelding wat nou amper vergete is en deur niemand meer gelees word nie. == 18de eeuse herlewing == Ná die Spaanse bewind het Italië se politieke situasie begin verbeter. Die twee hoofsentrums van Italiaanse [[Illuminisme]] was Milaan en Napels. In Milaan het die ekonoom [[Pietro Verri]] "Il Caffe" (1764-1766), die bekendste tydskrif van die tyd, gestig, en die prokureur [[Cesare Beccaria]] het die "Dei delitti e delle pene" (On Misdaad en straf), die eerste teks ter wêreld wat die doodstraf as onnodig en onbeskaaf beskou. In Napels het [[Francesco Mario Pagano]] (Del civile corso delle nazioni) en [[Giambattista Vico]], skrywer van talle essays oor filosofie en historiese kritiek, uitgestaan. Die outobiografiese genre word ook aan die einde van die eeu verteenwoordig, met die Memoires van [[Giacomo Casanova]]. Die [[Lombardye|Lombardiase]] digter [[Giuseppe Parini]] was die eerste wat akademiese formalisme definitief laat vaar het om die nuwe burgerlike en morele bewussyn van Illuminisme uit te brei. Parini was geïnteresseerd in die belangrikste huidige temas wat vandag nog relevant is. 'n Voorbeeld is die ode aan skoon lug of die pokke-entstof. Parini se twee meesterstukke, die Odes (1758-1795) en die gedig The Day ("Il Giorno") (1763-1780), 'n satire oor die adelstand, is die eerste Italiaanse werke wat die nuwe Illuministiese beweging weerspieël. Ander Illuministiese skrywers is [[Francesco Algarotti]], [[Sallustio Bandini]], [[Giuseppe Baretti]], [[Melchiorre Cesarotti]], [[Carlo Denina]], [[Gaetano Filangieri]], [[Antonio Genovesi]], [[Pietro Giannone]], [[Gaspare Gozzi]] en [[Alessandro Verri]]. Teater is die genre wat meer suksesvol was, met die werke van [[Carlo Goldoni]] vir komedie en [[Vittorio Alfieri]] vir tragedie. Goldoni het in Venesië en Parys gewerk en bekende komedies geskryf soos "La locandiera" (Die herbergier) en "La trilogia della villeggiatura" (Die Vakansie-trilogie). Alfieri het die tradisie van die groot klassieke tragedie op 'n taamlik argaïese wyse voortgesit. Hy was egter die basis vir 'n nuwe visie van die kunstenaar as iemand wat ekonomies en literêr onafhanklik was. Die meeste van sy grootste tragedies is herbewerkings van die werke van [[Aeschylus]], [[Euripides]] of [[Sophokles]]. == 19de eeuse romanse == Romanse in Italië kom later as in ander Europese lande. Die eerste jare van die eeu word steeds oorheers deur [[Neoklassisisme|neoklassisistiese]] konvensies. 'n Voorbeeld is [[Vincenzo Monti]], skrywer van verskeie klassieke gedigte en die eerste vertaling in Italiaans van die [[Iliad]]. Die Italiaanse Romantiek is aansienlik ondersteun deur die konsep van nasionale letterkunde. Letterkunde word gesien as 'n instrument van nasionale bevryding, 'n voertuig vir idees en taalkundige eenwording: Italiaanse Romantiese digters is ook "digters van die vaderland". [[Giovanni Berchet]], [[Giuseppe Giusti]] en [[Goffredo Mameli]] (skrywer van die Italiaanse volkslied "[[Il Canto degli Italiani|Fratelli d'Italia]]"), die Romein [[Giuseppe Gioacchino Belli]] (skrywer van meer as 2000 sonnette), en die Milanese [[Carlo Porta]] is die bekendste Romantiese digters. Die prosa van die tydperk is hoofsaaklik histories en polities. Na Manzoni, wat romans en essays oor taal en geskiedenis geskryf het, sien ons [[Gino Capponi]] (Storia della repubblica di Firenze), [[Cesare Balbo]] (Sommario della storia d'Italia) en die meer wetenskaplike [[Vincenzo Cuoco]] en [[Carlo Cattaneo]] (Notizie naturali e civili sulla Lombardia). [[Francesco De Sanctis]] sou 'n groot invloed op latere literêre kritici hê met sy 'Geskiedenis van Italiaanse letterkunde', die eerste studieteks oor die onderwerp. Politieke besinning bereik sy hoogtepunt met die werk van die groot politici van die [[Risorgimento]] soos [[Giuseppe Mazzini]] (oor die pligte van die mens), [[Vincenzo Gioberti]] en [[Massimo d'Azeglio]] . Maar die roman kan ook 'n politieke inhoud hê, soos [[Ippolito Nievo]] se ''Belydenisse van 'n Italianer'', 'n merkwaardige literêre getuienis van die evolusie van die hedendaagse Italiaanse samelewing. Die belangrikste outobiografiese werke uit hierdie tydperk is [[Silvio Pellico]] se My Prisons, [[D'Azeglio]] se Memoirs en [[Luigi Settembrini]] se ''Ricordanze della mia vita'', verhale oor mense wat veg vir die onafhanklikheid van die vaderland. [[Ugo Foscolo]] (1778-1827), 'n digter sonder 'n vaste vaderland wat nietemin deel gevorm het van die Italiaanse kultuur, is die voorbeeld van die rondtrekkende kunstenaar, 'n profeet van Italiaanse volksgevoelens. Hy was jonk tydens die revolusionêre tydperke en veldtogte van Napoleon, wat hy aanvanklik gesien het as die held wat in staat was om nasies van vernietiging en kulturele onkunde te red. Na die [[Vrede van Campo Formio|Verdrag van Campoformio]] en Bonaparte se oordrag van Venesië na Oostenryk en die stad se verlies van sy sekulêre onafhanklikheid, is Foscolo teleurgesteld in die Franse generaal en begin sy omswerwinge wat hom na Londen sal lei waar hy sal sterf. Foscolo se styl, 'n toenadering tussen klassieke strengheid en pre-Romantiese instinkte, het 'n groot invloed gehad op die skrywers wat na hom gekom het. Sy bekendste werke is die epistolêre roman "Ultime lettere di Jacopo Ortis" ('Die laaste briewe van Jacopo Ortis'), en sy gedigte, ryk aan outobiografiese verwysings soos die dood van sy broer en nostalgie na sy verre vaderland. Sy laaste en waarskynlik bekendste werk is die gedig "Dei Sepolcri" ('Oor die grafte'), opgedra aan die dood en kulturele erfenis. Groot manne, volgens Foscolo, sterf nooit nie, want die herinnering aan hul beeld en karakter leef steeds voort in die siele van hul geliefdes en vriende. [[Giacomo Leopardi]] (1798 - 1837) word algemeen beskou as die grootste Italiaanse digter van die Romantiek. Hierdie Italiaanse skrywer, digter en filosoof word dikwels beskou as die tweede beroemdste en invloedrykste Italiaanse skrywer naas Dante Alighieri. Hy het meer as 35 gedigte (liedjies) en twee groot versamelings prosatekste geskryf: die "Operetta morali" en die "Zibaldone". Die liedjies is refleksies oor die dood (''A Silvia'', Aan Sylvia), die natuur (''L'infinito'', Die Oneindige), eensaamheid (''Il Passero solitario'', Die eensame mossie) en geluk (''Il sabato del villaggio'', Die Saterdag van die Dorp). == Romeine en poëzie na die eenmaking == Na die Italiaanse onafhanklikheidsoorlog onder leiding van die Koninkryk Piemonte en Sardinië en die Frankryk van Napoleon III is Italië op 17 Maart 1861 amptelik verenig. [[Giosuè Carducci]] (1835 - 1907) keer as reaksie op die romantiek terug na die klassiekers en hernam die soektog na 'n ware literêre Italiaanse taal. Het lewe en sy waarde van glorie, liefde, schoonheid en gehou was die grootste inspirasiebron vir die dichter, maar ook landskappe was baie belangrik vir hom; landschappen die noch schilderachtig zijn, noch verheven as 'n wonder van schoonheid, maar die machtige Aarde waarteen alle wezens stryden. Een ander opvallend tema is dat van die herinnering, die nostalgie van die mislukte hoop, van alles wat nie meer is nie. Carducci was die eerste Italiaanse die in 1906 deur die [[Nobelprys vir Literatuur]] gekry. [[Giovanni Pascoli]] (1855-1912) was die eerste verteenwoordiger van die Italiaanse dekadentisme. Met sy eenvoudige en getroue styl probeer Pascoli die wêreld te sien deur die ene van 'n soort. Hy het dus 'n kinderagtige en rymende taal gebruik, maar is sterk beïnvloed deur Latijnse en Griekse auteurs. Pascoli was ook 'n groot Latinis en hoogleraar klassieke literatuur aan die Universiteit van Bologna. Een beroemd werk van Pascoli is die ''Canti di Castelvecchio'' (Liederen van Castelvecchio). [[Gabriele D'Annunzio]] (1863 - 1938) is 'n van die bekendste Italiaanse outeurs, ook al is sy literêre aktiwiteite vandag nog steeds die voorwerp van kritiek. Sy invloed op die gewoonte, die maatskappy en ook die Italiaanse en Europese geskiedenis was egter altyd groot tydens sy lewe en selfs na sy dood. Hy reis veel tydens sy lewe en leef in die rykste kultuursteden van die tyd (Rome, Napels, Florence, Parys, Milaan). Hy word algemeen beskou as die Italiaanse skrywer die die literatuur van die negentiende na die twintigste eeuw het gebring. Zijn meesterwerken is de romans ''Kind van de lust'' (''Il piacere'', 1888) en ''Le vergini delle rocce'' (1899), die verzameling ''Laudi del cielo, del mare, della terra e degli eroi'' (1900-1918) en die tragedie ''La figlia di Jorio'' (1904). == 20ste eeu == Die [[Avant-garde|avant-garde]] tydperk word weerspieël in literêre tydskrifte, wat elkeen hul eie literêre beweging volg. Daar is die irrasionalisme van ''Il Leonardo'' (1903-1907), die estetisisme van ''La Voce'' (1908-1916), die futurisme van ''Lacerba'' (1913-1915), die klassisisme van ''La Ronda'' (1919-1923), en die modernisme van ''Novecento'' (1926-1929). Futurisme, wie se eerste manifes deur [[Filippo Tommaso Marinetti]] in Le Figaro van 20 Februarie 1909 geskryf is, is die mees ontwikkelde kulturele beweging in Italië, en is berug vir sy ondersteuning van [[fascisme]]. Baie skrywers soos D'Annunzio en Marinetti het 'n standpunt ingeneem ten gunste van die [[Eerste Wêreldoorlog]] en die opkoms van [[Benito Mussolini|Mussolini]]. [[Luigi Pirandello]] (1867-1936), wenner van die Nobelprys vir Letterkunde in 1934, is een van die skrywers wat die grootste invloed op die Italiaanse roman en teater van die eerste deel van die 20ste eeu gehad het. Benewens gevestigde skrywers (Gadda, Palazzeschi, Comisso, Corrado Alvaro), het nuwe skrywers in die tweede helfte van die 20ste eeu na vore getree soos [[Alberto Moravia]], [[Cesare Pavese]], [[Gianna Manzini]], [[Guido Piovene]], [[Tommaso Landolfi]], [[Mario Soldati]], [[Enrico Emanuelli]], [[Guglielmo Petroni]], [[Natalia Ginzburg]], [[Vasco Pratolini]], [[Giuseppe Berto]], [[Oreste Del Buono]], [[Enno Flaiano]], [[Italo Calvino]] en [[Elsa Morante]]. Die literatuur van die herinnering aan die oorlogsperiodes word goed verteenwoordig met 'Christus het in Eboli gestop' deur [[Carlo Levi]] en 'Die wapenstilstand' deur [[Primo Levi]] en 'The Skin' deur [[Curzio Malaparte]] . Na-oorlogse poësie fokus op 'n terugkeer na sosiale temas. Die digters wat egter die meeste oor die herinneringe aan die oorlog en die regime vertel, is Hermetici<ref>Hermetisisme in die letterkunde beteken die doelbewuste strewe na duisternis.</ref> soos [[Salvatore Quasimodo]] en [[Eugenio Montale]] , beide digters wat die [[Nobelprys vir Letterkunde]] gewen het, of klassici soos [[Umberto Saba]]. Twee verskillende groepe het rondom hierdie groot digters gevorm: 'n meer moderne een en 'n konserwatiewe een. Ander poëtiese skrywers is [[Giorgio Caproni]], [[Mario Luzi]] en [[Andrea Zanzotto]]. [[Eugenio Montale]] (1896-1981) is die belangrikste Italiaanse digter van die 20ste eeu. Met sy gedigte het hy 'n unieke en delikate poësie gebou, met herinneringe, indrukke, emosies, beskryf sonder oormaat maar op 'n nugter, elegante manier en vol lewenswysheid. Sy belangrikste werke is ''Ossi di seppia'' (Die bene van die inkvis, 1925), ''Le occasioni'' (Die gebeure, 1939) en ''Xenia'' (1966). Hy het die [[Nobelprys vir Letterkunde]] in 1975 ontvang. == Hedendaagse Italiaanse letterkunde == Italiaanse letterkunde vanaf die 1980's tot vandag word hoofsaaklik deur verhalende en kritiese prosa verteenwoordig, hoewel teater (veral met [[Dario Fo]], Nobelprys vir Letterkunde in 1997) en poësie steeds 'n invloedryke rol speel. Die 1930's generasie, 'n groep skrywers wat tussen 1931 en 1940 gebore is, sluit bekende skrywers in, insluitend [[Umberto Eco]] (''[[Léon Foucault|Foucault]]s Pendulum'', [[Baudolino]]), [[Dacia Maraini]] (Isolina, Buio), [[Vincenzo Consolo]], [[Gianni Celati]], [[Gesualdo Bufalino]], [[Fulvio Tommizza]], en digters soos [[Edoardo Sanguineti]], [[Giovanni Raboni]] en [[Alda Merini]] (Vuoto d'amore). Die triomf onder kritici en gehore van die roman ''[[The Name of the Rose]]'' (1980) deur Umberto Eco (1932-2016) het 'n buitengewone effek op die Italiaanse kultuur gehad en dit teruggebring na die middelpunt van Europese en wêreldwye aandag. Die roman is in 1980 gepubliseer en was 'n groot sukses. Ander moderne skrywers: [[Francesca Duranti]], [[Antonio Tabucchi]], [[Daniele Del Giudice]], [[Rosetta Loy]], [[Marta Morazzoni]], [[Aldo Busi]], [[Pier Vittorio Tondelli]], [[Antonio Debenedetti]], [[Giorgio Montefoschi]], [[Andrea De Carlo]], [[Marco Lodoli]], [[Roberto Pazzi]], [[Paola Capriolo]], [[ Giorgio Pressburger]], [[Mario Fortunato]], [[Sandro Veronesi]], [[Edoardo Albinati]], [[Nicola Pugliese]], [[Erri De Luca]] (Montedidio). Benewens ouer, meer volwasse skrywers, het 'n nuwe generasie suksesvolle storievertellers na vore gekom: [[Alessandro Baricco]] (Novecento), [[Susanna Tamaro]] (Per voce sola, Va' dove ti porta il cuore), [[Margaret Mazzantini]] (Non ti muovere, Mare al mattino), [[Niccolo Ammaniti]] (Ek is nie bang nie, Soos God wil, Anna), [[Roberto Saviano]] (Gomorra), [[Paolo Giordano]] (Die eensaamheid van priemgetalle) en [[Elena Ferrante]] (Die tetralogie ''L'Amica geniale''). == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * A Short History of Italian Literature by Robert A. Hall Jr. * A Guide to Contemporary Italian Literature, from Futurism to Neorealism by Sergio Pacifici * High Points in the History of Italian Literature by Domenico Vittorini * [http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?historyid=ac89 History of Italian literature op Historyworld.net] {{Europese letterkunde}} {{Normdata}} [[Kategorie:Italiaanse letterkunde]] oh530bizmh0hglv6jj2clcqbvrewzr7 0 420332 2890323 2708287 2026-04-05T21:07:45Z Dumbassman 62009 2890323 wikitext text/x-wiki {{Wedstrydartikel}} '''Mejuffrou Heelal''', of Miss Universe, is 'n internasionale skoonheidskompetisie wat jaarliks gehou word. Dit is een van die mees gesogte en bekende skoonheidskompetisies ter wêreld. Die wenner van Mejuffrou Heelal verteenwoordig haar land en word gekroon as 'n ambassadeur vir verskeie sosiale en humanitêre kwessies. Mejuffrou Heelal word beskou as een van vier groot internasionale skoonheidskompetisies, saam met Miss World, Miss International, en Miss Earth.<ref>Enriquez, Amee (02 Februarie, 2014). [https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 "Beauty Pageant Basics"]. Besoek op 21 Oktober, 2024. </ref> Die kompetisie word geadministreer deur die Mejuffrou Heelal Organisasie, wat gebaseer is in Thailand en Mexiko. === Organisasie en Eienaarskap === Die Mejuffrou Heelal Organisasie word besit deur JKN Global Group en Legacy Holding Group USA Inc., 'n Amerikaanse afdeling van die Mexikaanse maatskappy Legacy Holding. Die uitsaairegte vir die 2023 kompetisie behoort aan Telemundo. <ref>Bundel, Ani (16 Desember, 2018) [https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626 "Miss Universe is the only major beauty pageant worth watching. Here's why."] Besoek op 20 Desember, 2018. </ref> Die huidige Mejuffrou Heelal is Sheynnis Palacios van [[Nicaragua]], wat op 18 November 2023 in San Salvador, El Salvador gekroon is. === Doelwitte van die Mejuffrou Heelal Organisasie === Die Mejuffrou Heelal Organisasie (MUO) is daarop gemik om vroue te bemagtig en bewusmaking te skep oor belangrike sosiale en humanitêre kwessies. Hulle doel is om 'n positiewe impak op die wêreld te hê deur die platforms van hul wenners te gebruik om verandering te bevorder. Mejuffrou Heelal wenners het dikwels gefokus op gesondheidskwessies soos MIV/vigs, kankerbewustheid, en geestesgesondheid. Byvoorbeeld, Pia Wurtzbach, Mejuffrou Heelal 2015, het haar platform gebruik om MIV/vigs-bewustheid te bevorder. Die organisasie ondersteun ook projekte wat onderwys en geletterdheid bevorder. Demi-Leigh Nel-Peters, Mejuffrou Heelal 2017, het haar platform gebruik om haar “Unbreakable” veldtog te bevorder, wat fokus op selfverdediging en die bemagtiging van vroue. Mejuffrou Heelal wenners neem dikwels deel aan humanitêre missies en rampverligting. Catriona Gray, Mejuffrou Heelal 2018, het haar platform gebruik om bewustheid te skep oor kinderarmoede en onderwys in die Filippyne. Die organisasie werk saam met verskeie nie-regeringsorganisasies en internasionale liggame om hierdie doelwitte te bereik en 'n blywende impak te maak. === Keuringsproses van Mejuffrou Heelal Wenners === Die Mejuffrou Heelal wenners word gekies deur 'n uitgebreide keuringsproses wat verskeie beoordelingsrondes en kriteria insluit. Eerstens neem deelnemers deel aan nasionale kompetisies in hul onderskeie lande, en die wenners van hierdie kompetisies verteenwoordig hul land by die internasionale Mejuffrou Heelal kompetisie. Voor die hoofkompetisie vind daar voorafbeoordelings plaas, insluitend onderhoude, swemdrag, en aanddrag rondes, wat help om die finaliste te bepaal. Tydens die hoofkompetisie neem die deelnemers deel aan verskeie rondes, soos die swemdrag ronde, waar hulle beoordeel word op selfvertroue, fisiese fiksheid, en voorkoms, en die aanddrag ronde, waar elegansie, styl, en persoonlikheid beoordeel word. Daar is ook 'n onderhoud ronde waar deelnemers se intelligensie, kommunikasievaardighede, en die vermoë om vrae oor verskeie onderwerpe te beantwoord, getoets word. In die finale fase beantwoord die top finaliste 'n vraag wat hul denke, opinies, en probleemoplossingsvaardighede toets. 'n Paneel van beoordelaars, wat dikwels bestaan uit bekendes, vorige wenners, en kundiges in verskeie velde, evalueer die deelnemers op grond van hul prestasies in al die rondes. Die deelnemer met die hoogste algehele telling word uiteindelik as Mejuffrou Heelal gekroon. Hierdie proses is ontwerp om 'n goed afgeronde wenner te kies wat nie net op fisiese voorkoms nie, maar ook op intelligensie, persoonlikheid, en die vermoë om 'n positiewe impak te maak, uitblink. === Suid-Afrikaanse Mejuffrou Heelal Wenners === Suid- Afrika het die Mejuffrou Heelal skoonheidskompetisie al vier keer in die verlede gewen. [[Margaret Gardiner]] was die eerste Suid-Afrikaanse wenner van Mejuffrou Heelal in 1978. Sy het die titel gewen toe sy 18 jaar oud was en het daarna 'n suksesvolle loopbaan as joernalis en skrywer gevolg. [[Penny Coelen]], die tweede Suid-Afrikaanse wenner, het die titel in 1958 gewen toe sy 19 jaar oud was. Sy het daarna 'n loopbaan in mode en besigheid gevolg. [[Demi-Leigh Nel-Peters]] het die titel in 2017 gewen nadat sy ook Mejuffrou Suid-Afrika in dieselfde jaar gewen het. Sy het bekendheid verwerf vir haar “Unbreakable” veldtog, wat fokus op selfverdediging en die bemagtiging van vroue. [[Zozibini Tunzi]] het die titel in 2019 gewen en het bekend geword vir haar pleidooi vir natuurlike skoonheid en die bemagtiging van vroue. Sy het 'n sterk boodskap van selfaanvaarding en diversiteit uitgedra, wat haar 'n geliefde figuur in die skoonheidskompetisie wêreld gemaak het. === Geskiedenis van die Mejuffrou Heelal Organisasie === Die titel “Mejuffrou Heelal” is vir die eerste keer in 1926 gebruik deur die International Pageant of Pulchritude, wat jaarliks tot 1935 gehou is. Die [[Groot Depressie]] en gebeure voor die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die kompetisie laat doodloop. [[Lêer:Miss Universe 1952 Armi Kuusela 1950 (JOKAUAS34-5).tif|duimnael|Die Eerste Mejuffrou Heelal (1952): Armi Kuusela]] Die huidige Mejuffrou Heelal-kompetisie is in 1952 gestig deur Pacific Knitting Mills, 'n klerevervaardigingsmaatskappy in Kalifornië en vervaardiger van Catalina Swimwear. Die maatskappy het die Mejuffrou Amerika-kompetisie tot 1951 geborg, maar het daarna die Mejuffrou VSA en Mejuffrou Heelal-kompetisies georganiseer. Die eerste Mejuffrou Heelal-kompetisie is in 1952 in Long Beach, Kalifornië, gehou en is gewen deur Armi Kuusela van Finland, wat haar titel opgegee het om te trou. Die kompetisie is vir die eerste keer in 1955 op televisie uitgesaai. CBS het in 1960 begin om die gekombineerde Mejuffrou VSA en Mejuffrou Heelal-kompetisies uit te saai, en vanaf 1965 as afsonderlike kompetisies. In 1975 het Gulf and Western Industries die Kayser-Roth Corporation gekoop, wat die Mejuffrou Heelal-kompetisie ingesluit het, tot dit in 1991 deur Procter & Gamble gekoop is. In 1996 het [[Donald Trump]] die kompetisie by ITT Corp gekoop en 'n uitsaai-ooreenkoms met CBS gehad tot 2002. In 1998 het Mejuffrou Heelal, Inc. sy naam verander na die Mejuffrou Heelal Organisasie en sy hoofkwartier na New York Stad verskuif. In 2002 het Trump 'n gesamentlike onderneming met NBC begin, wat die TV-regte in 2003 verkry het. Die kompetisie is van 2003 tot 2014 in die Verenigde State op NBC uitgesaai. In Junie 2015 het NBC alle besigheidsverhoudings met Trump en die Mejuffrou Heelal Organisasie gekanselleer weens omstrede uitsprake oor onwettige immigrante. Trump het NBC se 50% aandeel in die maatskappy uitgekoop en die maatskappy drie dae later aan WME/IMG verkoop. In Oktober 2015 het Fox en Azteca die amptelike uitsaaier van die Mejuffrou Heelal en Mejuffrou VSA-kompetisies geword. Die uitsaairegte vir die Mejuffrou Heelal-kompetisie was tydelik verdeel tussen Telemundo en FYI gedurende die 2020-kompetisie tydens die COVID-19 pandemie. Die kontrak met Fox en aanbieder [[Steve Harvey]] is hervat vir die 2021-kompetisie. Op 26 Oktober 2022 het die Thailand-gebaseerde JKN Global Group die Mejuffrou Heelal Organisasie van IMG Worldwide vir $14 miljoen verkry, wat Anne Jakapong Jakrajutatip die eerste [[transgender]] vrou gemaak het om die organisasie te besit. Dit was ook die eerste keer dat die organisasie sy hoofkwartier buite die VSA uitgebrei het. Vanaf die 2022-kompetisie het NBC weer uitsaairegte vir die kompetisie verkry via The Roku Channel, wat die eerste keer in Mejuffrou Heelal-geskiedenis was dat die kompetisie oorgeskakel het van tradisionele uitsaainetwerkdekking na volledige stroomdiens in die Verenigde State. Op 16 November 2023 het Paula Shugart, president van die Mejuffrou Heelal Organisasie, aangekondig dat sy die organisasie verlaat. Die posisie sal nie vervang word nie. Na Shugart se vertrek het die uitvoerende hoof, Amy Emmerich, op 8 Februarie 2024 aangekondig dat sy ook aanbeweeg en het die organisasie op 1 Maart 2024 verlaat. === Deelnemer Seleksie === Om aan Mejuffrou Heelal deel te neem, moet 'n land 'n plaaslike maatskappy of persoon hê wat die plaaslike regte van die kompetisie koop deur 'n [[Konsessiesaak|franchise]]<nowiki/>fooi. Hierdie fooi sluit die regte van beeld, handelsmerk, en alles wat met die kompetisie verband hou, in. Dikwels gee die eienaar van die franchise dit terug aan die Mejuffrou Heelal Organisasie, wat dit weer aan 'n nuwe belanghebbende verkoop. Die herverkoop van die franchise is algemeen in die geskiedenis van die geleentheid, soms weens kontraktuele oortredings of finansiële redes. Die aantal deelnemers wissel jaarliks as gevolg van botsende skedules, maar sedert 1989 het dit bestendig bo 70 lande gebly. Gewoonlik behels 'n land se kandidaatseleksie plaaslike skoonheidskompetisies, waar plaaslike wenners in 'n nasionale kompetisie meeding. Sommige lande kies egter vir 'n interne seleksie. Byvoorbeeld, van 2000 tot 2004 is Australiese afgevaardigdes deur 'n modelagentskap gekies. Alhoewel sulke “kiesings” oor die algemeen ontmoedig word, is Jennifer Hawkins gekies om Australië by Mejuffrou Heelal in 2004 te verteenwoordig, waar sy die kroon gewen het. Australië het vanaf 2005 sy nasionale kompetisie vir Mejuffrou Heelal hervestig. Onlangse lande wat hul debuut in die kompetisie gemaak het, sluit [[Bhoetan]] (2022) en Pakistan (2023) in. Pakistan het in 2023 in die halfeindronde in die Top 20 gedebuteer. Daar is spekulasies oor Saoedi-Arabië se potensiële toetrede tot die Mejuffrou Heelal kompetisie, maar die organisasie het hierdie gerugte ontken. Botswana bly die mees onlangse eerste keer inskrywing wat ooit Mejuffrou Heelal op sy debuutjaar gewen het (Mpule Kwelagobe in 1999), en Nicaragua is die mees onlangse land wat sy eerste nasionale oorwinning behaal het (Sheynnis Palacios in 2023). Kulturele hindernisse, veral met die baaikostuum afdeling, en buitensporige franchisefooie het sommige lande soos Mosambiek verhinder om deel te neem. Nietemin, die Mejuffrou Heelal Kompetisie is gewild in streke soos die Amerikas, Afrika, en Asië, asook in lande soos die Verenigde State, Filippyne, Colombia, Brasilië, Venezuela, Suid-Afrika, Thailand, en Indonesië, gegewe hul suksesvolle rekord van verskeie halfeindronde verskynings en titels in die kompetisie se geskiedenis. Vanaf 2024 was slegs twee lande teenwoordig by elke Mejuffrou Heelal sedert sy ontstaan in 1952: Kanada en Frankryk. Sedert 2012 is openlik transgender vroue toegelaat om deel te neem solank hulle hul nasionale kompetisies gewen het. Ses jaar nadat hierdie reël in werking getree het, het Angela Ponce van Spanje die eerste openlik transgender kandidaat geword om in die 2018-kompetisie deel te neem. In 2019 het Myanmar se Swe Zin Htet die eerste openlik lesbiese vrou geword om aan Mejuffrou Heelal deel te neem. Spanje se Patricia Yurena Rodríguez is tans die hoogste geplaasde [[LGBT]]-lid by Mejuffrou Heelal, wat tweede plek gekom het na Venezuela se Gabriela Isler in 2013, alhoewel sy eers jare na die kompetisie uitgekom het. In 2021 het Beatrice Gomez van die Filippyne die eerste openlik [[Biseksualiteit|biseksuele]] (en LGBT) deelnemer geword wat die Mejuffrou Heelal halfeindronde betree het, en sy het as 'n finalis in die Top 5 geëindig. In 2023 het Marina Machete van Portugal die eerste transgender deelnemer geword wat die halfeindronde betree het, en sy het in die Top 20 geëindig. Tot onlangs het amptelike reëls bepaal dat deelnemers nie huidiglik of voorheen getroud of geskei mag wees nie, en ook nie geboorte gegee het of 'n kind grootgemaak het nie. Titelhouers moes ook ongetroud bly gedurende hul Mejuffrou Heelal termyn. In Augustus 2022 het die Mejuffrou Heelal Organisasie egter aangekondig dat moeders, getroude of swanger vroue in aanmerking kom om deel te neem. Hierdie nuwe reël het sedert 2023 in werking getree. Om getroude deelnemers toe te laat, het spanning veroorsaak tussen die Amerikaanse-gebaseerde Mejuffrou Heelal kompetisie en die Europese-gebaseerde Mevrou Heelal kompetisie, wat voorheen die enigste kanaal vir getroude vroue was om vir die Heelal titel mee te ding. Later daardie jaar het Camila Avella van Colombia die eerste kandidaat geword om 'n moeder te wees voordat sy 'n halfeindronde plek behaal het, en sy het as 'n finalis in die Top 5 geëindig. Die Mejuffrou Heelal Organisasie het altyd ouderdomsversinseling streng verbied. Alhoewel die minimum ouderdomsgrens op 18 jaar gestel is, is dit 'n probleem vir verskeie Europese lande wat 17-jarige deelnemers toelaat om in hul kompetisies mee te ding. Nasionale titelhouers onder 18 jaar moet vervang word deur hul naaswenner of 'n ander kandidaat in die hoofkompetisie. In onlangse jare moes alle Mejuffrou Heelal-kandidate ten minste universiteitsgrade hou of werkende professionele persone wees vanaf die aanvang van hul nasionale kompetisies. In September 2023 het R’Bonney Gabriel aangekondig dat die organisasie die boonste ouderdomsgrens sou laat val. Voorheen moes deelnemers tussen 18 en 28 jaar oud wees teen die begin van die kompetisie. Vanaf 2024 sal “elke volwasse vrou in die wêreld in aanmerking kom om as Mejuffrou Heelal mee te ding.” === Deurlopende Geskiedenis en Organisasie === Die Mejuffrou Heelal-kompetisie het deur die jare verskeie skeduleringsveranderings ondergaan. In die afgelope dekade is die kompetisie konsekwent oor 'n tydperk van twee weke tussen vroeg November en laat Januarie gehou. Weens televisie skedule vereistes en botsende nasionale geleenthede, soos die [[Covid-19-pandemie|COVID-19 pandemie]], die [[Olimpiese Spele]], [[FIFA Wêreldbeker]] en nasionale verkiesings, is vier kompetisies uitgestel na die volgende jaar (2014, 2016, 2020, en 2022). Sedert die 2022-kompetisie in New Orleans, Verenigde State, het die Mejuffrou Heelal Organisasie gereeld die gasheerland van die volgende kompetisie tydens die regstreekse kroningsaand aangekondig. Die volgende kompetisie is geskeduleer vir 2024 in Mexiko. Van die vroeë 1970’s tot die laat 2000’s het die kompetisie oor 'n volle maand gestrek, gewoonlik tussen Maart en Junie, om tyd te gee vir repetisies, optredes, en die voorlopige kompetisie. Volgens die organiseerders is die Mejuffrou Heelal-kompetisie meer as net 'n skoonheidskompetisie, alhoewel deelnemers aan baaikostuum- en aandrokkompetisies deelneem. Vroue wat aspirasies het om Mejuffrou Heelal te word, moet intelligent, goed gemanierd en gesofistikeerd wees. As 'n kandidaat nie goed presteer tydens elke ronde nie, word sy uitgeskakel. Normaalweg word die plasing van die kandidate bepaal deur 'n gerangskikte stemming, waar elke beoordeelaar elke kandidaat individueel beoordeel. In die verlede is die halfeindronde kandidate gekies op 'n rondte-robin stelsel. Tussen 2017 en 2019 is die halfeindronde kandidate gekies op grond van die hoogste tellings per kontinentale groep, gevolg deur die beoordelaars se wildcard lys en 'n ekstra kandidaat gekies deur gewilde keuse. Vanaf 2020 is die rondte-robin stelsel weer ingestel, waar die groep kandidate met die laagste tellings progressief uitgeskakel word. Hierdie kriteria is aangepas om geweegde gemiddeldes te gebruik of met punte wat deur stadiums van die voorlopige kompetisie tot kroningsaand opgebou is. Vanaf 2011 tot 2014, 2016, 2020 en sedert 2022, kan die publiek ook 'n halfeindronde kandidaat kies deur aanhangerstem. Sedert die ontstaan van die kompetisie word alle halfeindronde aangekondig aan die begin van die regstreekse uitsending, en as daar gelykop uitslae in die finale rondes voorkom, word die voorlopige resultate gebruik. Die wenner teken 'n kontrak met die Mejuffrou Heelal Organisasie wat minstens sewe maande tot meer as 'n volle jaar kan duur. Die nuwe Mejuffrou Heelal neem onmiddellik oor by die Mejuffrou Heelal wat haar kroon na die kroningsdiens en word 'n ambassadeur vir 'n jaar om boodskappe oor die beheer van siektes, vrede en openbare bewustheid van VIGS te versprei. Die organisasie se mees onlangse humanitêre werke sluit vroue- en etniese minderheidsregte, kontemporêre rassekwessies, openbare gesondheidskwessies en die gevolge van aardverwarming in. === Voordele en Toekennings === Die wenner van Mejuffrou Heelal ontvang 'n kontantoelae vir haar hele bewind, 'n beurs by die New York Film Academy, 'n modelleerportefeulje, skoonheidsprodukte, klere, skoene, en stilering, gesondheidsorg en fiksheidsdienste van verskeie borge. Sy kry ook eksklusiewe toegang tot modevertonings, openingsgeleenthede, oudisies en modelleergeleenthede regdeur New York Stad. Tussen 1996 en 2015 het die wenner 'n woonstel in Trump Place, New York Stad, gedeel met Mejuffrou VSA en Mejuffrou Tiener VSA. Vanaf 2022 wissel die wenner en die twee naaswenners tussen residensies in New York en Bangkok, Thailand. As die wenner nie haar pligte kan vervul nie, neem die eerste naaswenner oor. Dit het tot 2024 slegs een keer gebeur, toe Justine Pasek van Panama in 2002 Oxana Fedorova van Rusland opgevolg het ná haar onttrooning. Benewens die hoofwenner en haar naaswenners, word spesiale toekennings gegee aan die wenners van Beste Nasionale Kostuum, Mejuffrou Fotogenies, en Mejuffrou Vriendelikheid. Die Mejuffrou Vriendelikheid-toekenning word deur die afgevaardigdes self gekies. In onlangse jare is Mejuffrou Fotogenies gekies deur populêre internetstemming, en die wenner van Beste Nasionale Kostuum word regstreeks aangekondig na die benoeming van die halfeindronde kandidate tydens die kroningsaand. === Krone van Mejuffrou Heelal === Die Mejuffrou Heelal kroon het nege keer verander oor die verloop van sy 70-jarige geskiedenis. '''Romanov Imperiale Huwelikskroon (1952):''' Die eerste kroon, voorheen besit deur die Russiese monargie, is in 1952 gebruik om Armi Kuusela te kroon. '''Romanov Diadeem Kroon (1953):''' Hierdie metaalbronskroon het die huwelikskroon vervang. Christiane Martel, Mejuffrou Heelal 1953, was die enigste titelhouer wat dit gedra het. '''Ster van die Heelal (1954–1960):''' Hierdie kroon, vernoem na die stervorm bo-op, bestaan uit ongeveer 1,000 oosterse gekweekte en swart pêrels, geset in soliede goud en platinum. Dit het 1.25 pond geweeg en was verseker vir US$500,000. '''Lady Rhinestone Kroon (1961–2001):''' Gemaak van rhinestones, het hierdie kroon in 1961 gedebuteer as deel van die 10de herdenking van die Mejuffrou Heelal-kompetisie. Dit is in 1963 herontwerp deur juwelier Sarah Coventry om 'n vroulike figuur wat 'n septer vashou as die hoofmiddelpunt te hê. Die ontwerp is weer in 1973 gewysig vir die draer se gerief en is tot 2002 gebruik. '''Mikimoto Kroon (2002–2007, 2017–2018):''' Ontwerp deur Tomohiro Yamaji vir die Mikimoto Maatskappy, het hierdie kroon die feniks wat opkom uitgebeeld en was gewaardeer op US$250,000. Dit bevat 500 natuurlike kleurlose diamante en 120 Suidsee en Akoya pêrels. Catriona Gray was die laaste houer daarvan in 2019. '''CAO Kroon (2008):''' Hierdie tiara, ontwerp deur Rosalina Lydster en Dang Kim Lien van CAO Fine Jewelry, was gewaardeer op US$120,000. Dit was gemaak van 'n 18 karaat kombinasie van wit en geel goud en bevat meer as 1,000 kosbare stene. Dayana Mendoza het egter geweier om hierdie kroon te gebruik en het die Mikimoto kroon gebruik toe sy Stefanía Fernández as haar opvolger gekroon het. '''Diamond Nexus Kroon (2009–2013):''' Gemaak deur Diamond Nexus Labs, bevat hierdie kroon 1,371 edelstene wat in totaal 416.09 karaat weeg. Dit bevat sintetiese robyne om Mejuffrou Heelal se MIV/VIGS opvoedings- en bewusmakingsplatform te verteenwoordig. Diamond Nexus Labs was die eerste omgewingsvriendelike amptelike juwelier van Mejuffrou Heelal. '''DIC Kroon (2014–2016):''' Hierdie kroon, vervaardig deur die Tsjeggiese maatskappy Diamonds International Corporation, is gebruik om Paulina Vega, Pia Wurtzbach en Iris Mittenaere te kroon. Dit was gewaardeer op US$300,000. Die produksieproses het vier maande geneem en die werk van tien vakmanne vereis. Die kroon, wat mens aan die Manhattan Skyline herinner, bestaan uit 311 diamante, 5 stukke blou topaas, 198 stukke blou saffier, 33 hitte-gevuurde kristalle, en 220 gram 18 karaat witgoud. Dit weeg 411 gram. Die kroon is in 2017 afgetree weens kopieregskending en betalingskwessies tussen DIC en die Miss Universe Organisasie. '''Mouawad Power of Unity-kroon (2019–2021):''' Gemaak deur Mouawad Jewelry, het hierdie kroon 'n geskatte waarde van byna US$6 miljoen, wat dit die duurste skoonheidskompetisiekroon op rekord maak. Van 2019 tot 2021 is Zozibini Tunzi, Andrea Meza en Harnaaz Sandhu daarmee gekroon. Die kroon bevat 'n goue kanarie-diamant van 62.83 karaat en simboliseer Ambisie, Diversiteit, Gemeenskap, en Skoonheid. '''Mouawad Force for Good-kroon (2022–hede):''' Hierdie tweede Mouawad-kroon is op 19 Desember 2022 bekendgestel. Dit bevat 110 karaat blou saffiere, 48 karaat wit diamante, en 'n 45.14-karaat koninklike blou saffier in die middel. '''Naamlose Jewelmer Miss Universe-kroon (2024–hede):''' Hierdie kroon is die nuutste toevoeging tot die Mejuffrou Heelal-kronings. ==Verwysings== {{Verwysings}} aekucw3zcvzw55rlpm1ldctjcpbu9va 2890395 2890323 2026-04-06T06:57:38Z Oesjaar 7467 /* Organisasie en Eienaarskap */ Verbeter 2890395 wikitext text/x-wiki {{Wedstrydartikel}} '''Mejuffrou Heelal''', of Miss Universe, is 'n internasionale skoonheidskompetisie wat jaarliks gehou word. Dit is een van die mees gesogte en bekende skoonheidskompetisies ter wêreld. Die wenner van Mejuffrou Heelal verteenwoordig haar land en word gekroon as 'n ambassadeur vir verskeie sosiale en humanitêre kwessies. Mejuffrou Heelal word beskou as een van vier groot internasionale skoonheidskompetisies, saam met Miss World, Miss International, en Miss Earth.<ref>Enriquez, Amee (02 Februarie, 2014). [https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 "Beauty Pageant Basics"]. Besoek op 21 Oktober, 2024. </ref> Die kompetisie word geadministreer deur die Mejuffrou Heelal Organisasie, wat gebaseer is in Thailand en Mexiko. == Organisasie en Eienaarskap == Die Mejuffrou Heelal Organisasie word besit deur JKN Global Group en Legacy Holding Group USA Inc., 'n Amerikaanse afdeling van die Mexikaanse maatskappy Legacy Holding. Die uitsaairegte vir die 2023 kompetisie behoort aan Telemundo. <ref>Bundel, Ani (16 Desember, 2018) [https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626 "Miss Universe is the only major beauty pageant worth watching. Here's why."] Besoek op 20 Desember, 2018. </ref> Die huidige Mejuffrou Heelal is Sheynnis Palacios van [[Nicaragua]], wat op 18 November 2023 in San Salvador, El Salvador gekroon is. === Doelwitte van die Mejuffrou Heelal Organisasie === Die Mejuffrou Heelal Organisasie (MUO) is daarop gemik om vroue te bemagtig en bewusmaking te skep oor belangrike sosiale en humanitêre kwessies. Hulle doel is om 'n positiewe impak op die wêreld te hê deur die platforms van hul wenners te gebruik om verandering te bevorder. Mejuffrou Heelal wenners het dikwels gefokus op gesondheidskwessies soos MIV/vigs, kankerbewustheid, en geestesgesondheid. Byvoorbeeld, Pia Wurtzbach, Mejuffrou Heelal 2015, het haar platform gebruik om MIV/vigs-bewustheid te bevorder. Die organisasie ondersteun ook projekte wat onderwys en geletterdheid bevorder. Demi-Leigh Nel-Peters, Mejuffrou Heelal 2017, het haar platform gebruik om haar “Unbreakable” veldtog te bevorder, wat fokus op selfverdediging en die bemagtiging van vroue. Mejuffrou Heelal wenners neem dikwels deel aan humanitêre missies en rampverligting. Catriona Gray, Mejuffrou Heelal 2018, het haar platform gebruik om bewustheid te skep oor kinderarmoede en onderwys in die Filippyne. Die organisasie werk saam met verskeie nie-regeringsorganisasies en internasionale liggame om hierdie doelwitte te bereik en 'n blywende impak te maak. === Keuringsproses van Mejuffrou Heelal Wenners === Die Mejuffrou Heelal wenners word gekies deur 'n uitgebreide keuringsproses wat verskeie beoordelingsrondes en kriteria insluit. Eerstens neem deelnemers deel aan nasionale kompetisies in hul onderskeie lande, en die wenners van hierdie kompetisies verteenwoordig hul land by die internasionale Mejuffrou Heelal kompetisie. Voor die hoofkompetisie vind daar voorafbeoordelings plaas, insluitend onderhoude, swemdrag, en aanddrag rondes, wat help om die finaliste te bepaal. Tydens die hoofkompetisie neem die deelnemers deel aan verskeie rondes, soos die swemdrag ronde, waar hulle beoordeel word op selfvertroue, fisiese fiksheid, en voorkoms, en die aanddrag ronde, waar elegansie, styl, en persoonlikheid beoordeel word. Daar is ook 'n onderhoud ronde waar deelnemers se intelligensie, kommunikasievaardighede, en die vermoë om vrae oor verskeie onderwerpe te beantwoord, getoets word. In die finale fase beantwoord die top finaliste 'n vraag wat hul denke, opinies, en probleemoplossingsvaardighede toets. 'n Paneel van beoordelaars, wat dikwels bestaan uit bekendes, vorige wenners, en kundiges in verskeie velde, evalueer die deelnemers op grond van hul prestasies in al die rondes. Die deelnemer met die hoogste algehele telling word uiteindelik as Mejuffrou Heelal gekroon. Hierdie proses is ontwerp om 'n goed afgeronde wenner te kies wat nie net op fisiese voorkoms nie, maar ook op intelligensie, persoonlikheid, en die vermoë om 'n positiewe impak te maak, uitblink. === Suid-Afrikaanse Mejuffrou Heelal Wenners === Suid- Afrika het die Mejuffrou Heelal skoonheidskompetisie al vier keer in die verlede gewen. [[Margaret Gardiner]] was die eerste Suid-Afrikaanse wenner van Mejuffrou Heelal in 1978. Sy het die titel gewen toe sy 18 jaar oud was en het daarna 'n suksesvolle loopbaan as joernalis en skrywer gevolg. [[Penny Coelen]], die tweede Suid-Afrikaanse wenner, het die titel in 1958 gewen toe sy 19 jaar oud was. Sy het daarna 'n loopbaan in mode en besigheid gevolg. [[Demi-Leigh Nel-Peters]] het die titel in 2017 gewen nadat sy ook Mejuffrou Suid-Afrika in dieselfde jaar gewen het. Sy het bekendheid verwerf vir haar “Unbreakable” veldtog, wat fokus op selfverdediging en die bemagtiging van vroue. [[Zozibini Tunzi]] het die titel in 2019 gewen en het bekend geword vir haar pleidooi vir natuurlike skoonheid en die bemagtiging van vroue. Sy het 'n sterk boodskap van selfaanvaarding en diversiteit uitgedra, wat haar 'n geliefde figuur in die skoonheidskompetisie wêreld gemaak het. === Geskiedenis van die Mejuffrou Heelal Organisasie === Die titel “Mejuffrou Heelal” is vir die eerste keer in 1926 gebruik deur die International Pageant of Pulchritude, wat jaarliks tot 1935 gehou is. Die [[Groot Depressie]] en gebeure voor die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die kompetisie laat doodloop. [[Lêer:Miss Universe 1952 Armi Kuusela 1950 (JOKAUAS34-5).tif|duimnael|Die Eerste Mejuffrou Heelal (1952): Armi Kuusela]] Die huidige Mejuffrou Heelal-kompetisie is in 1952 gestig deur Pacific Knitting Mills, 'n klerevervaardigingsmaatskappy in Kalifornië en vervaardiger van Catalina Swimwear. Die maatskappy het die Mejuffrou Amerika-kompetisie tot 1951 geborg, maar het daarna die Mejuffrou VSA en Mejuffrou Heelal-kompetisies georganiseer. Die eerste Mejuffrou Heelal-kompetisie is in 1952 in Long Beach, Kalifornië, gehou en is gewen deur Armi Kuusela van Finland, wat haar titel opgegee het om te trou. Die kompetisie is vir die eerste keer in 1955 op televisie uitgesaai. CBS het in 1960 begin om die gekombineerde Mejuffrou VSA en Mejuffrou Heelal-kompetisies uit te saai, en vanaf 1965 as afsonderlike kompetisies. In 1975 het Gulf and Western Industries die Kayser-Roth Corporation gekoop, wat die Mejuffrou Heelal-kompetisie ingesluit het, tot dit in 1991 deur Procter & Gamble gekoop is. In 1996 het [[Donald Trump]] die kompetisie by ITT Corp gekoop en 'n uitsaai-ooreenkoms met CBS gehad tot 2002. In 1998 het Mejuffrou Heelal, Inc. sy naam verander na die Mejuffrou Heelal Organisasie en sy hoofkwartier na New York Stad verskuif. In 2002 het Trump 'n gesamentlike onderneming met NBC begin, wat die TV-regte in 2003 verkry het. Die kompetisie is van 2003 tot 2014 in die Verenigde State op NBC uitgesaai. In Junie 2015 het NBC alle besigheidsverhoudings met Trump en die Mejuffrou Heelal Organisasie gekanselleer weens omstrede uitsprake oor onwettige immigrante. Trump het NBC se 50% aandeel in die maatskappy uitgekoop en die maatskappy drie dae later aan WME/IMG verkoop. In Oktober 2015 het Fox en Azteca die amptelike uitsaaier van die Mejuffrou Heelal en Mejuffrou VSA-kompetisies geword. Die uitsaairegte vir die Mejuffrou Heelal-kompetisie was tydelik verdeel tussen Telemundo en FYI gedurende die 2020-kompetisie tydens die COVID-19 pandemie. Die kontrak met Fox en aanbieder [[Steve Harvey]] is hervat vir die 2021-kompetisie. Op 26 Oktober 2022 het die Thailand-gebaseerde JKN Global Group die Mejuffrou Heelal Organisasie van IMG Worldwide vir $14 miljoen verkry, wat Anne Jakapong Jakrajutatip die eerste [[transgender]] vrou gemaak het om die organisasie te besit. Dit was ook die eerste keer dat die organisasie sy hoofkwartier buite die VSA uitgebrei het. Vanaf die 2022-kompetisie het NBC weer uitsaairegte vir die kompetisie verkry via The Roku Channel, wat die eerste keer in Mejuffrou Heelal-geskiedenis was dat die kompetisie oorgeskakel het van tradisionele uitsaainetwerkdekking na volledige stroomdiens in die Verenigde State. Op 16 November 2023 het Paula Shugart, president van die Mejuffrou Heelal Organisasie, aangekondig dat sy die organisasie verlaat. Die posisie sal nie vervang word nie. Na Shugart se vertrek het die uitvoerende hoof, Amy Emmerich, op 8 Februarie 2024 aangekondig dat sy ook aanbeweeg en het die organisasie op 1 Maart 2024 verlaat. === Deelnemer Seleksie === Om aan Mejuffrou Heelal deel te neem, moet 'n land 'n plaaslike maatskappy of persoon hê wat die plaaslike regte van die kompetisie koop deur 'n [[Konsessiesaak|franchise]]<nowiki/>fooi. Hierdie fooi sluit die regte van beeld, handelsmerk, en alles wat met die kompetisie verband hou, in. Dikwels gee die eienaar van die franchise dit terug aan die Mejuffrou Heelal Organisasie, wat dit weer aan 'n nuwe belanghebbende verkoop. Die herverkoop van die franchise is algemeen in die geskiedenis van die geleentheid, soms weens kontraktuele oortredings of finansiële redes. Die aantal deelnemers wissel jaarliks as gevolg van botsende skedules, maar sedert 1989 het dit bestendig bo 70 lande gebly. Gewoonlik behels 'n land se kandidaatseleksie plaaslike skoonheidskompetisies, waar plaaslike wenners in 'n nasionale kompetisie meeding. Sommige lande kies egter vir 'n interne seleksie. Byvoorbeeld, van 2000 tot 2004 is Australiese afgevaardigdes deur 'n modelagentskap gekies. Alhoewel sulke “kiesings” oor die algemeen ontmoedig word, is Jennifer Hawkins gekies om Australië by Mejuffrou Heelal in 2004 te verteenwoordig, waar sy die kroon gewen het. Australië het vanaf 2005 sy nasionale kompetisie vir Mejuffrou Heelal hervestig. Onlangse lande wat hul debuut in die kompetisie gemaak het, sluit [[Bhoetan]] (2022) en Pakistan (2023) in. Pakistan het in 2023 in die halfeindronde in die Top 20 gedebuteer. Daar is spekulasies oor Saoedi-Arabië se potensiële toetrede tot die Mejuffrou Heelal kompetisie, maar die organisasie het hierdie gerugte ontken. Botswana bly die mees onlangse eerste keer inskrywing wat ooit Mejuffrou Heelal op sy debuutjaar gewen het (Mpule Kwelagobe in 1999), en Nicaragua is die mees onlangse land wat sy eerste nasionale oorwinning behaal het (Sheynnis Palacios in 2023). Kulturele hindernisse, veral met die baaikostuum afdeling, en buitensporige franchisefooie het sommige lande soos Mosambiek verhinder om deel te neem. Nietemin, die Mejuffrou Heelal Kompetisie is gewild in streke soos die Amerikas, Afrika, en Asië, asook in lande soos die Verenigde State, Filippyne, Colombia, Brasilië, Venezuela, Suid-Afrika, Thailand, en Indonesië, gegewe hul suksesvolle rekord van verskeie halfeindronde verskynings en titels in die kompetisie se geskiedenis. Vanaf 2024 was slegs twee lande teenwoordig by elke Mejuffrou Heelal sedert sy ontstaan in 1952: Kanada en Frankryk. Sedert 2012 is openlik transgender vroue toegelaat om deel te neem solank hulle hul nasionale kompetisies gewen het. Ses jaar nadat hierdie reël in werking getree het, het Angela Ponce van Spanje die eerste openlik transgender kandidaat geword om in die 2018-kompetisie deel te neem. In 2019 het Myanmar se Swe Zin Htet die eerste openlik lesbiese vrou geword om aan Mejuffrou Heelal deel te neem. Spanje se Patricia Yurena Rodríguez is tans die hoogste geplaasde [[LGBT]]-lid by Mejuffrou Heelal, wat tweede plek gekom het na Venezuela se Gabriela Isler in 2013, alhoewel sy eers jare na die kompetisie uitgekom het. In 2021 het Beatrice Gomez van die Filippyne die eerste openlik [[Biseksualiteit|biseksuele]] (en LGBT) deelnemer geword wat die Mejuffrou Heelal halfeindronde betree het, en sy het as 'n finalis in die Top 5 geëindig. In 2023 het Marina Machete van Portugal die eerste transgender deelnemer geword wat die halfeindronde betree het, en sy het in die Top 20 geëindig. Tot onlangs het amptelike reëls bepaal dat deelnemers nie huidiglik of voorheen getroud of geskei mag wees nie, en ook nie geboorte gegee het of 'n kind grootgemaak het nie. Titelhouers moes ook ongetroud bly gedurende hul Mejuffrou Heelal termyn. In Augustus 2022 het die Mejuffrou Heelal Organisasie egter aangekondig dat moeders, getroude of swanger vroue in aanmerking kom om deel te neem. Hierdie nuwe reël het sedert 2023 in werking getree. Om getroude deelnemers toe te laat, het spanning veroorsaak tussen die Amerikaanse-gebaseerde Mejuffrou Heelal kompetisie en die Europese-gebaseerde Mevrou Heelal kompetisie, wat voorheen die enigste kanaal vir getroude vroue was om vir die Heelal titel mee te ding. Later daardie jaar het Camila Avella van Colombia die eerste kandidaat geword om 'n moeder te wees voordat sy 'n halfeindronde plek behaal het, en sy het as 'n finalis in die Top 5 geëindig. Die Mejuffrou Heelal Organisasie het altyd ouderdomsversinseling streng verbied. Alhoewel die minimum ouderdomsgrens op 18 jaar gestel is, is dit 'n probleem vir verskeie Europese lande wat 17-jarige deelnemers toelaat om in hul kompetisies mee te ding. Nasionale titelhouers onder 18 jaar moet vervang word deur hul naaswenner of 'n ander kandidaat in die hoofkompetisie. In onlangse jare moes alle Mejuffrou Heelal-kandidate ten minste universiteitsgrade hou of werkende professionele persone wees vanaf die aanvang van hul nasionale kompetisies. In September 2023 het R’Bonney Gabriel aangekondig dat die organisasie die boonste ouderdomsgrens sou laat val. Voorheen moes deelnemers tussen 18 en 28 jaar oud wees teen die begin van die kompetisie. Vanaf 2024 sal “elke volwasse vrou in die wêreld in aanmerking kom om as Mejuffrou Heelal mee te ding.” === Deurlopende Geskiedenis en Organisasie === Die Mejuffrou Heelal-kompetisie het deur die jare verskeie skeduleringsveranderings ondergaan. In die afgelope dekade is die kompetisie konsekwent oor 'n tydperk van twee weke tussen vroeg November en laat Januarie gehou. Weens televisie skedule vereistes en botsende nasionale geleenthede, soos die [[Covid-19-pandemie|COVID-19 pandemie]], die [[Olimpiese Spele]], [[FIFA Wêreldbeker]] en nasionale verkiesings, is vier kompetisies uitgestel na die volgende jaar (2014, 2016, 2020, en 2022). Sedert die 2022-kompetisie in New Orleans, Verenigde State, het die Mejuffrou Heelal Organisasie gereeld die gasheerland van die volgende kompetisie tydens die regstreekse kroningsaand aangekondig. Die volgende kompetisie is geskeduleer vir 2024 in Mexiko. Van die vroeë 1970’s tot die laat 2000’s het die kompetisie oor 'n volle maand gestrek, gewoonlik tussen Maart en Junie, om tyd te gee vir repetisies, optredes, en die voorlopige kompetisie. Volgens die organiseerders is die Mejuffrou Heelal-kompetisie meer as net 'n skoonheidskompetisie, alhoewel deelnemers aan baaikostuum- en aandrokkompetisies deelneem. Vroue wat aspirasies het om Mejuffrou Heelal te word, moet intelligent, goed gemanierd en gesofistikeerd wees. As 'n kandidaat nie goed presteer tydens elke ronde nie, word sy uitgeskakel. Normaalweg word die plasing van die kandidate bepaal deur 'n gerangskikte stemming, waar elke beoordeelaar elke kandidaat individueel beoordeel. In die verlede is die halfeindronde kandidate gekies op 'n rondte-robin stelsel. Tussen 2017 en 2019 is die halfeindronde kandidate gekies op grond van die hoogste tellings per kontinentale groep, gevolg deur die beoordelaars se wildcard lys en 'n ekstra kandidaat gekies deur gewilde keuse. Vanaf 2020 is die rondte-robin stelsel weer ingestel, waar die groep kandidate met die laagste tellings progressief uitgeskakel word. Hierdie kriteria is aangepas om geweegde gemiddeldes te gebruik of met punte wat deur stadiums van die voorlopige kompetisie tot kroningsaand opgebou is. Vanaf 2011 tot 2014, 2016, 2020 en sedert 2022, kan die publiek ook 'n halfeindronde kandidaat kies deur aanhangerstem. Sedert die ontstaan van die kompetisie word alle halfeindronde aangekondig aan die begin van die regstreekse uitsending, en as daar gelykop uitslae in die finale rondes voorkom, word die voorlopige resultate gebruik. Die wenner teken 'n kontrak met die Mejuffrou Heelal Organisasie wat minstens sewe maande tot meer as 'n volle jaar kan duur. Die nuwe Mejuffrou Heelal neem onmiddellik oor by die Mejuffrou Heelal wat haar kroon na die kroningsdiens en word 'n ambassadeur vir 'n jaar om boodskappe oor die beheer van siektes, vrede en openbare bewustheid van VIGS te versprei. Die organisasie se mees onlangse humanitêre werke sluit vroue- en etniese minderheidsregte, kontemporêre rassekwessies, openbare gesondheidskwessies en die gevolge van aardverwarming in. === Voordele en Toekennings === Die wenner van Mejuffrou Heelal ontvang 'n kontantoelae vir haar hele bewind, 'n beurs by die New York Film Academy, 'n modelleerportefeulje, skoonheidsprodukte, klere, skoene, en stilering, gesondheidsorg en fiksheidsdienste van verskeie borge. Sy kry ook eksklusiewe toegang tot modevertonings, openingsgeleenthede, oudisies en modelleergeleenthede regdeur New York Stad. Tussen 1996 en 2015 het die wenner 'n woonstel in Trump Place, New York Stad, gedeel met Mejuffrou VSA en Mejuffrou Tiener VSA. Vanaf 2022 wissel die wenner en die twee naaswenners tussen residensies in New York en Bangkok, Thailand. As die wenner nie haar pligte kan vervul nie, neem die eerste naaswenner oor. Dit het tot 2024 slegs een keer gebeur, toe Justine Pasek van Panama in 2002 Oxana Fedorova van Rusland opgevolg het ná haar onttrooning. Benewens die hoofwenner en haar naaswenners, word spesiale toekennings gegee aan die wenners van Beste Nasionale Kostuum, Mejuffrou Fotogenies, en Mejuffrou Vriendelikheid. Die Mejuffrou Vriendelikheid-toekenning word deur die afgevaardigdes self gekies. In onlangse jare is Mejuffrou Fotogenies gekies deur populêre internetstemming, en die wenner van Beste Nasionale Kostuum word regstreeks aangekondig na die benoeming van die halfeindronde kandidate tydens die kroningsaand. === Krone van Mejuffrou Heelal === Die Mejuffrou Heelal kroon het nege keer verander oor die verloop van sy 70-jarige geskiedenis. '''Romanov Imperiale Huwelikskroon (1952):''' Die eerste kroon, voorheen besit deur die Russiese monargie, is in 1952 gebruik om Armi Kuusela te kroon. '''Romanov Diadeem Kroon (1953):''' Hierdie metaalbronskroon het die huwelikskroon vervang. Christiane Martel, Mejuffrou Heelal 1953, was die enigste titelhouer wat dit gedra het. '''Ster van die Heelal (1954–1960):''' Hierdie kroon, vernoem na die stervorm bo-op, bestaan uit ongeveer 1,000 oosterse gekweekte en swart pêrels, geset in soliede goud en platinum. Dit het 1.25 pond geweeg en was verseker vir US$500,000. '''Lady Rhinestone Kroon (1961–2001):''' Gemaak van rhinestones, het hierdie kroon in 1961 gedebuteer as deel van die 10de herdenking van die Mejuffrou Heelal-kompetisie. Dit is in 1963 herontwerp deur juwelier Sarah Coventry om 'n vroulike figuur wat 'n septer vashou as die hoofmiddelpunt te hê. Die ontwerp is weer in 1973 gewysig vir die draer se gerief en is tot 2002 gebruik. '''Mikimoto Kroon (2002–2007, 2017–2018):''' Ontwerp deur Tomohiro Yamaji vir die Mikimoto Maatskappy, het hierdie kroon die feniks wat opkom uitgebeeld en was gewaardeer op US$250,000. Dit bevat 500 natuurlike kleurlose diamante en 120 Suidsee en Akoya pêrels. Catriona Gray was die laaste houer daarvan in 2019. '''CAO Kroon (2008):''' Hierdie tiara, ontwerp deur Rosalina Lydster en Dang Kim Lien van CAO Fine Jewelry, was gewaardeer op US$120,000. Dit was gemaak van 'n 18 karaat kombinasie van wit en geel goud en bevat meer as 1,000 kosbare stene. Dayana Mendoza het egter geweier om hierdie kroon te gebruik en het die Mikimoto kroon gebruik toe sy Stefanía Fernández as haar opvolger gekroon het. '''Diamond Nexus Kroon (2009–2013):''' Gemaak deur Diamond Nexus Labs, bevat hierdie kroon 1,371 edelstene wat in totaal 416.09 karaat weeg. Dit bevat sintetiese robyne om Mejuffrou Heelal se MIV/VIGS opvoedings- en bewusmakingsplatform te verteenwoordig. Diamond Nexus Labs was die eerste omgewingsvriendelike amptelike juwelier van Mejuffrou Heelal. '''DIC Kroon (2014–2016):''' Hierdie kroon, vervaardig deur die Tsjeggiese maatskappy Diamonds International Corporation, is gebruik om Paulina Vega, Pia Wurtzbach en Iris Mittenaere te kroon. Dit was gewaardeer op US$300,000. Die produksieproses het vier maande geneem en die werk van tien vakmanne vereis. Die kroon, wat mens aan die Manhattan Skyline herinner, bestaan uit 311 diamante, 5 stukke blou topaas, 198 stukke blou saffier, 33 hitte-gevuurde kristalle, en 220 gram 18 karaat witgoud. Dit weeg 411 gram. Die kroon is in 2017 afgetree weens kopieregskending en betalingskwessies tussen DIC en die Miss Universe Organisasie. '''Mouawad Power of Unity-kroon (2019–2021):''' Gemaak deur Mouawad Jewelry, het hierdie kroon 'n geskatte waarde van byna US$6 miljoen, wat dit die duurste skoonheidskompetisiekroon op rekord maak. Van 2019 tot 2021 is Zozibini Tunzi, Andrea Meza en Harnaaz Sandhu daarmee gekroon. Die kroon bevat 'n goue kanarie-diamant van 62.83 karaat en simboliseer Ambisie, Diversiteit, Gemeenskap, en Skoonheid. '''Mouawad Force for Good-kroon (2022–hede):''' Hierdie tweede Mouawad-kroon is op 19 Desember 2022 bekendgestel. Dit bevat 110 karaat blou saffiere, 48 karaat wit diamante, en 'n 45.14-karaat koninklike blou saffier in die middel. '''Naamlose Jewelmer Miss Universe-kroon (2024–hede):''' Hierdie kroon is die nuutste toevoeging tot die Mejuffrou Heelal-kronings. ==Verwysings== {{Verwysings}} bl36jorre84piy2854bbumcvjf8e103 0 420428 2890336 2709146 2026-04-05T21:24:47Z Jcb 223 2890336 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Gold bullion bars.jpg|duimnael|'n Hoop gestapelde [[goud]]<nowiki/>stawe.]] '''Rykdom''' is die oorvloed van waardevolle finansiële bates of fisiese besittings wat omskep kan word in 'n vorm wat vir transaksies gebruik kan word. Dit sluit die kernbetekenis in soos in die oorspronklike Oud-Engelse woord ''weal'', wat van 'n Indo-Europese woordstam afkomstig is, in.<ref>{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/weal|title=weal|work=The American Heritage Dictionary of the English Language|edition=4th|publisher=Houghton Mifflin Company|access-date=21 Februarie 2009}}</ref> Die moderne konsep van rykdom is van betekenis op alle gebiede van [[ekonomie]], en duidelik so vir groei-ekonomie en ontwikkelingsekonomie, tog is die betekenis van rykdom konteks-afhanklik. 'n Persoon wat 'n aansienlike netto waarde besit, staan bekend as ryk. Netto waarde word gedefinieer as die huidige waarde van 'n mens se bates minus laste.<ref>{{Cite web|url=http://movies2.nytimes.com/books/first/s/stanley-millionaire.html|title=The Millionaire Next Door|website=movies2.nytimes.com|access-date=27 September 2018}}</ref> Op die mees algemene vlak kan ekonome rykdom definieer as "die totaal van enigiets van waarde" wat beide die subjektiewe aard van die idee vasvang en die idee dat dit nie 'n vaste of statiese konsep is nie. Verskeie definisies en konsepte van rykdom is deur verskeie mense in verskillende kontekste beweer.<ref name="goulet">Denis "Authentic Development: Is it Sustainable?", bl. 189–205 in ''Building Sustainable Societies'', Dennis Pirages, ed., M.E. Sharpe, {{ISBN|978-1563247385}}. (1996)</ref> Die definisie van rykdom kan 'n normatiewe proses wees met verskeie etiese implikasies, aangesien rykdommaksimering dikwels as 'n doel gesien word of as 'n normatiewe beginsel van sy eie beskou word.<ref>{{cite journal|last=Kronman|first=Anthony T.|date=March 1980|title=Wealth Maximization as a Normative Principle|journal=The Journal of Legal Studies|volume=9|issue=2|pages=227–242|doi=10.1086/467637|s2cid=153759163}}</ref><ref name="Heilbroner">Robert L. Heilbroner, 1987 The New Palgrave Dictionary of Economics 2008. 'The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 4, bl. 880–883. Brief preview [http://www.dictionaryofeconomics.com/search_results?q=wealth+%22New+palgrave%22+heilbroner+%22Wealth+is+a+fundamental+concept%22&edition=current&button_search=GO link] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120601152245/http://www.dictionaryofeconomics.com/search_results?q=wealth+%22New+palgrave%22+heilbroner+%22Wealth+is+a+fundamental+concept%22&edition=current&button_search=GO |date=1 Junie 2012 }}.</ref>'n [[Gemeenskap]], streek of [[land]] wat 'n oorvloed van sulke besittings of hulpbronne tot voordeel van die gemeenskaplike belang besit, staan bekend as ryk. Die [[Verenigde Nasies]] se definisie van inklusiewe rykdom is 'n monetêre maatstaf wat die som van natuurlike, menslike en fisiese bates insluit.<ref name="wealth">{{cite news|url=http://www.economist.com/node/21557732 |title=Free exchange: The real wealth of nations |newspaper=[[The Economist]]|date=30 Junie 2012 |access-date=14 Julie 2012}}</ref><ref name="Inclusive Wealth Report - IHDP">{{cite web |url=http://www.ihdp.unu.edu/article/iwr |title=Inclusive Wealth Report |publisher=IHDP |website=Ihdp.unu.edu |date=9 Julie 2012 |access-date=14 Julie 2012 |archive-date=30 Junie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120630055324/http://www.ihdp.unu.edu/article/iwr/ |url-status=dead }}</ref> Natuurlike kapitaal sluit [[grond]], [[woud]]e, energiebronne en [[Mineraal|minerale]] in. Menslike kapitaal is die bevolking se opvoeding en vaardighede. Fisiese (of "vervaardigde") kapitaal sluit dinge soos [[masjinerie]], [[gebou]]e en [[infrastruktuur]] in. == Sien ook == * [[Verspreiding van rykdom]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ekonomie]] 17fjbte2mar19tep1hzmv0mw30iwey0 0 420601 2890457 2710466 2026-04-06T07:49:30Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890457 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tetris logo.png|duimnael|Tetris logo.]] [[Lêer:Emacs Tetris vector based detail.svg|duimnael|Skermgreep van Tetris.]] '''Tetris''' (voorheen gestileer as: TETЯIS) ([[Russies]]: Тетрис]) is 'n legkaart[[videospeletjie]] wat in 1985 geskep is deur Aleksei Pazjitnov, 'n [[Sowjetunie|Sowjet]]-sagteware-ingenieur.<ref>{{Cite web |title=Tetris {{!}} video game {{!}} Britannica |url=https://www.Britannica.com/topic/Tetris |access-date=2023-04-18 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Dit is deur verskeie maatskappye op meer as 65 platforms gepubliseer, wat 'n [[Guinness World Records|Guinness-wêreldrekord]] opstel vir die mees gebruikte speletjie. Na 'n aansienlike tydperk van publikasie deur [[Nintendo]], het die regte in 1996 teruggekeer na Pajitnov, wat saam met Henk Rogers die Tetris Company gestig het om lisensiëring te bestuur. In Tetris voltooi spelers lyne deur stukke met verskillende vorms (tetrominoes) te beweeg wat op die speelveld neerdaal. Die voltooide reëls verdwyn en gee die speler punte, en die speler kan voortgaan om die ontruimde spasies te vul. Die wedstryd eindig wanneer die opgehoopte vorms die bopunt van die speelveld bereik. Hoe langer die speler hierdie uitslag kan uitstel, hoe hoër sal hul telling wees. In veelvuldige speletjies moet spelers langer as hul teenstanders hou; in sekere weergawes kan spelers strawwe op teenstanders toedien deur 'n aansienlike aantal lyne te voltooi. Sommige weergawes voeg variasies by soos 3D-skerms of stelsels vir die bespreking van stukke. Tetris word dikwels as een van die beste videospeletjies aangewys. Teen Desember 2011 het dit 202 miljoen kopieë verkoop—ongeveer 70 miljoen fisiese eenhede en 132 miljoen betaalde mobiele speletjie-aflaaie—wat dit een van die topverkoper-videospeletjie-[[konsessiesaak|konsessiesake]] maak. Die Game Boy-weergawe is een van die topverkoper-speletjies van alle tye, met meer as 35 miljoen eksemplare verkoop. Beelde van die speletjie het argitektuur, musiek en [[cosplay]] beïnvloed. Tetris was ook die onderwerp van verskeie studies wat die teoretiese kompleksiteit daarvan ontleed het en die effek daarvan op die menslike brein na 'n sessie getoon het, veral die Tetris-effek. == Verwysings == {{Verwysings}} ==Boeke== *{{cite book |last1=Ackerman |first1=Dan |url=https://archive.org/details/tetriseffectgame0000acke |title=The Tetris Effect: The Game that Hypnotized the World |date=2016 |publisher=PublicAffairs |isbn=9781610396110 |location=New York |oclc=943694339 |url-access=registration}} * Brzustowski, John, Can You Win at Tetris? 1992, University of British Columbia ,doi=10.14288/1.0079748 https://open.library.ubc.ca/cIRcle/collections/ubctheses/831/items/1.0079748 . * {{Cite book |last=Ichbiah |first=Daniel |chapter-url=https://archive.org/details/lasagadesjeuxvid0000ichb/page/71 |title=La Saga des Jeux Vidéo |language=fr |chapter=IV: Tetris |oclc=1194432922 |chapter-url-access=registration |year=2009 |publisher=Pix'N Love Editions |edition=1st |location=Triel-sur-Seine |pages=71–85 |isbn=978-2266087636}} * {{Cite book |last=Kent |first=Steven |url=https://archive.org/details/ultimatehistoryo0000kent/page/377 |title=The Ultimate History of Video Games: From Pong to Pokemon: The Story Behind the Craze That Touched Our Lives and Changed the World |publisher=Three Rivers Press |year=2001 |edition=1st |pages=377–381 |oclc=47254175 |url-access=registration |isbn=9780761536437}} * {{Cite book |last1=Loguidice |first1=Bill |last2=Barton |first2=Matt |year=2009 |title=Vintage Games: An Insider Look at the History of the Most Influential Games of All Time |url=https://www.routledge.com/Vintage-Games-An-Insider-Look-at-the-History-of-Grand-Theft-Auto-Super/Loguidice-Barton/p/book/9780240811468 |edition=1st |publisher=Focal Press |pages=291–301 |isbn=978-0240811468}} * {{Cite book |last1=Sheff |first1=David |last2=Eddy |first2=Andy |url=https://archive.org/details/0966961706/page/295 |title=Game Over: Press Start to Continue |publisher=Cyberactive Media Group |year=1999 |edition= |location=Wilton, CT |pages=295–348 |oclc=1190934258 |isbn=0966961706}} * {{Cite book |last=Trefry |first=Gregory |title=Casual Game Design: Designing Play for the Gamer in All of Us |publisher=CRC Press |year=2010 |location=Burlington, MA |pages=179–185 |oclc=440113525 |url-access=registration |isbn=978-0123749536 |url=https://archive.org/details/casualgamedesign0000tref/page/179}} {{Normdata}} [[Kategorie:Videospeletjies]] kratns53mg5jg0a3tpag45rs6j1sayz 0 420965 2890290 2865827 2026-04-05T20:15:25Z Jcb 223 2890290 wikitext text/x-wiki Hierdie '''lys van treinrampe in Suid-Afrika''' verskaf besonderhede oor die belangrikste ongelukke waarby [[Trein|treine]] betrokke was in [[Suid-Afrika]]. == Lys == *1896 – by [[Glencoe, KwaZulu-Natal]], 26 mense sterf, 50 beseer *1899 – by Seven Sisters, 9 mense sterf in ‘n botsing van ‘n trein met vlugtelinge tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] *1900 – by Frederikstad buite [[Potchefstroom]], ‘n militêre trein, 13 sterf en word 39 beseer *1902 – by [[Barberton]], in ‘n treinbotsing sterf 46 en is 39 beseer *1902 - by [[Pretoria]], ‘n gepantserde trein val oor ‘n wal, 11 mense sterf *1911 – by Gaika Loop, naby [[Cathcart]], 19 sterf, 25 beseer *1914 – die Bloukransbrug tussen [[Port Alfred]] en [[Grahamstad]] stort ineen, 28 sterf, 23 beseer. Lees ook [[Bloukranspas (Oos-Kaap)]] *26 September 1914 – lees [[Kaffrarian Rifles-monument]] *1919 – by Eensgevonden, naby [[Brandfort]], in die botsing sterf 7 en raak 43 gewond *1920 – by Panbult, noordwes van [[Piet Retief]], in die ontsporing sterf 14 en word 1 beseer *1923 – by [[Durban]], ‘n treinbotsing waarin 15 sterf en 18 beseer raak *1924 – Milnedal, naby [[Newcastle]], ‘n botsing waarin 4 sterf en 19 beseer raak *1926 – by [[Soutrivier]] (Kaapstad), ‘n ontsporing waarin 17 mense sterf en 30 beseer raak *1926 – by [[Heidelberg]] (Gauteng), ‘n botsing waarin 35 mense omkom en 43 beseer raak *1928 – by [[Hexrivier (Mohokare)]] (Osplaats), ‘n passasierstrein ontspoor en 8 sterf en 16 word beseer *1932 – [[Leeudoringstad-spoorwegramp]] *1933 – by Shannon (naby [[Bloemfontein]], ‘n botsing van ‘n spesiale trein wat rugbyondersteuners na ‘n toetswedstryd vervoer, 9 kom om en 15 is beseer *1933 – by [[Donnybrook]]-spoorweghalte, suidwes van [[Durban]], in ‘n ontsporing sterf 6 en 9 is beseer *1936 – by [[Vlakteplaas]], in ‘n ontsporing sterf 6 en is 40 beseer *1938 – by Bank, wes van [[Randfontein]], in ‘n ontsporing sterf 5 en raak 15 mense beseer *1939 – by [[Daljosafat]] ([[Paarl]]), die postrein ontspoor en 5 mense kom om en 9 raak beseer *1943 – by [[Rayton]] ontspoor ‘n troepetrein en 37 soldate raak beseer *1945 – by [[Volksrust]] raak 61 mense word beseer in ‘n botsing *1948 – by [[Pietermaritzburg]] sterf 2 en raak 25 beseer in ‘n ontsporing *1949 – by [[Orlando, Soweto]], drie treine bots, 74 mense sterf en 94 raak beseer *15 November 1949 – [[Waterval-Boven-spoorwegramp]] *5 September 1952 – by [[Welkom]] in ‘n treinbotsing ontplof ‘n treintrok wat ontplofbare materiaal vervoer, 6 mense k om om en raak 14 beseer *19 Oktober 1952 – by Heavitree in ‘n ontsporing sterf 20 en raak 31 beseer *20 Oktober 1952 – by [[Estcourt]] ontspoor ‘n trein en 23 sterf en 34 mense is beseer *7 Februarie 1955 – by Sandspruit in ‘n botsing sterf 41 en is 39 beseer *8 April 1957 – by [[Woodstock]] in ‘n botsing sterf 18 en is 72 mense beseer *26 Junie 1958 – by New Canada (tussen [[Johannesburg]] en [[Vereeniging]]) sterf in ‘n ontsporing 10 en is 41 beseer *1 Februarie 1960 – in ‘n botsing by [[Devon]] sterf 14 en is 4 beseer *1 Junie 1960 – by Rapenburg sterf in ‘n botsing 7 en word 33 beseer *21 Maart 1962 – by [[Piet Retief]] in ‘n ontsporing sterf 9 en is 8 beseer *2 Oktober 1962 - by Holfontein op die Wes-Rand, [[Gauteng]] sterf 19 mense en raak 29 beseer in ‘n ontsporing *5 Oktober 1962 – by Klington in ‘n botsing sterf 11 en word 24 beseer *29 Julie 1964 – by [[Randfontein]] in ‘n ontsporing sterf 10 en word 31 beseer *15 Maart 1965 – by [[Hammanskraal]] sterf 7 en word 9 beseer in ‘n ontsporing *4 Oktober 1965 – by Effingham by [[Durban]] ontspoor ‘n trein en 91 mense sterf en 52 word beseer. Dit word soms beskryf as die grootste treinramp wat nog in die land plaasgevind het. *30 Mei 1966 – by Ikwezi in die omgewing van [[Klipplaat]], [[Jansenville]] en [[Waterford]] in ‘n botsing sterf 14 en is 12 beseer *1 Augustus 1966 – by [[Langlaagte]] sterf in ‘n botsing 7 en raak 58 beseer *1 Januarie 1986 – by [[Komatipoort]] in ‘n botsing sterf 11 en word 14 beseer *17 Februarie 1969 – by [[Langlaagte]] slaan ‘n passasierstrein aan die brand toe dit verby petroltenkwaens ry wat in ‘n vorige ongeluk omgeslaan het, gevolglik sterf 34 en raak 61 beseer *31 Oktober 1970 – by Ikwezi sterf in ‘n botsing 14 en raak 18 mense beseer *29 September 1972 – by [[Malmesbury]] ontspoor ‘n trein en 48 mense laat die lewe en ongeveer 150 raak beseer *1986 – by [[Durban]] in ‘n botsing sterf 39 en raak ‘n 70 mense beseer. Dit is blykbaar op een na grootste treinongeluk in Suid-Afrika. *1989 – grootste treinontsporing nog in die geskiedenis van die land waarin 111 steenkooltrokke en 2 lokomotiewe ontspoor *4 Januarie 2018 - [[Kroonstad-spoorongeluk]] == Sien ook == * [[Spoorvervoer in Suid-Afrika]] == Bronnelys == * Burman, Jose: Disaster struck South Africa. Kaapstad: [[Struik]], 1971. {{ISBN|0-86977-010-1}} * Burman, Jose: Early railways at the Cape. Kaapstad: [[Human & Rousseau]], 1984. {{ISBN|0-7981-1760-5}} * [[Ensiklopedie van die Wêreld]], verskeie dele. [[Stellenbosch]]: [[Albertyn-uitgewers]]. * [[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 9. Kaapstad: [[Nasou]], 1973. {{ISBN|0-625-00325-X}} {{Normdata}} [[Kategorie:Spoorvervoer in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Nywerheidsrampe]] [[Kategorie:Spoorvervoer]] [[Kategorie:Treine]] [[Kategorie:Vervoer]] 8kbfjv1o8lphybanvsydhmcns15qzmr 0 421226 2890452 2875950 2026-04-06T07:44:32Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890452 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sokkerspeler | name = Kylian Mbappé | image = [[Lêer:Picture_with_Mbappé_(cropped).jpg|240px]] | caption = Mbappé in 2022 | full_name = Kylian Mbappé Lottin | birth_date = {{birth date and age|1998|12|20|df=y}} | birth_place = [[Paris]], [[Frankryk]] | height = 1,78 m<ref>{{cite web |url=https://www.realmadrid.com/en-US/football/first-team/players/kylian-mbappe |title=Mbappé |publisher=Real Madrid CF |access-date=19 August 2024}}</ref> | position = Voorspeler, doelskieter | currentclub = [[Real Madrid CF|Real Madrid]] | clubnumber = 9 | youthyears1 = 2004–2013 | youthclubs1 = AS Bondy | youthyears2 = 2013–2015 | youthclubs2 = [[AS Monaco FC|Monaco]] | years1 = 2015–2016 | clubs1 = [[AS Monaco FC|Monaco II]] | caps1 = 12 | goals1 = 4 | years2 = 2015–2018 | clubs2 = [[AS Monaco FC|Monaco]] | caps2 = 41 | goals2 = 16 | years3 = 2017–2018 | clubs3 = → [[Paris Saint-Germain]] (lening) | caps3 = 27 | goals3 = 13 | years4 = 2018–2024 | clubs4 = [[Paris Saint-Germain]] | caps4 = 178 | goals4 = 162 | years5 = 2024– | clubs5 = [[Real Madrid CF|Real Madrid]] | caps5 = 56<!--La Liga matches only--> | goals5 = 54<!--La Liga matches only--> | nationalyears1 = 2014 | nationalteam1 = [[Franse nasionale sokkerspan|Frankryk o/17]] | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2016 | nationalteam2 = [[Franse nasionale sokkerspan|Frankryk o/19]] | nationalcaps2 = 11 | nationalgoals2 = 7 | nationalyears3 = 2017– | nationalteam3 = [[Franse nasionale sokkerspan|Frankryk]] | nationalcaps3 = 94 | nationalgoals3 = 55 | club-update = 8 Februarie 2026 | nationalteam-update = 3 November 2025 }} '''Kylian Mbappé Lottin''' (gebore [[20 Desember]] [[1998]]) is 'n [[Frankryk|Franse]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as 'n aanvallende middelveldspeler of 'n linker- of regtervleuelspeler speel vir [[Real Madrid]] en die [[Franse nasionale sokkerspan|Franse nasionale span]]. Hy word wyd beskou as een van die beste sokkerspelers ter wêreld. Mbappé het sy professionele loopbaan in 2015 by [[AS Monaco]] begin, waar hy spoedig gevorder ​​het om 'n sleutelspeler in die span te word wat die [[Ligue 1]]-titel in 2017 gewen het. In daardie jaar het hy ook die Golden Boy-toekenning gewen as die beste jong speler in Europa. In 2017 het Mbappé na [[Paris Saint-Germain]] verskuif, aanvanklik op 'n seisoenlange lening, wat permanent gemaak is in 2018. Met PSG het hy vier Ligue 1-titels, drie Coupe de France-titels en twee Coupe de la Ligue-titels gewen. In 2024, ná verskeie jare van spekulasie, het Mbappé hom op ’n gratis oordrag by Real Madrid aangesluit. In die eerste helfte van sy debuutseisoen het hy die [[UEFA Superbeker]] en die [[Interkontinentale Beker]] gewen en in albei eindstryde 'n doel aangeteken. Hy het ook die rekord gebreek vir die meeste doele wat deur ’n Real Madrid-speler in ’n debuutseisoen aangeteken is. Op internasionale vlak verteenwoordig Mbappé Frankryk op jeug- en senior vlak. Hy was deel van die Franse span wat die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018 FIFA Wêreldbeker]] gewen het, en het die jongste speler geword wat 'n doel in 'n Wêreldbeker-eindstryd aangeteken het. Hy het ook Frankryk by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022 FIFA Wêreldbeker]] verteenwoordig, waar hy die Goue Skoen gewen het as die toernooi se topdoelskieter met agt doele (insluitend drie teen [[Argentynse nasionale sokkerspan|Argentinië]] in die eindstryd). Sy vader, Wilfrid Mbappé, is ’n sokkerafrigter en is oorspronklik afkomstig van die [[Kameroen|Kameroense]] eiland Djébalè.<ref>{{cite web|url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20230708-cameroun-le-footballeur-kylian-mbapp%C3%A9-renoue-avec-ses-racines-%C3%A0-dj%C3%A9bal%C3%A8|title=Cameroun: le footballeur Kylian Mbappé renoue avec ses racines à Djébalè|date=8 July 2023|publisher=Radio France Internationale|language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20240123134842/https://www.rfi.fr/fr/afrique/20230708-cameroun-le-footballeur-kylian-mbapp%C3%A9-renoue-avec-ses-racines-%C3%A0-dj%C3%A9bal%C3%A8|archive-date=23 January 2024|accessdate=23 January 2024|url-status=live}}</ref> Sy moeder en agent, Fayza Lamari, is van [[Algerië|Algerynse]] en [[Berbers|Berberse]] oorsprong en is ’n voormalige [[Handbal|handbalspeler]].<ref>{{cite web|url=https://www.leparisien.fr/sports/football/psg/sa-famille-lavenir-de-son-fils-largent-les-confessions-de-fayza-lamari-mere-de-kylian-mbappe-06-10-2021-24OQERZEIVFQJJ7QYFES6WRFRE.php|title=Sa famille, l'avenir de son fils, l'argent : les confessions de Fayza Lamari, mère de Kylian Mbappé. [Her family, the future of her son, the money: the confessions of Fayza Lamari, mother of Kylian Mbappé.] "When Kylian wants something, he will do it. It's his Kabyle side standing out"|last1=Gouaillard|first1=Frédéric|last2=Detout|first2=Arnaud|date=6 October 2021|website=Le Parisien|archive-url=https://web.archive.org/web/20221214181353/https://www.leparisien.fr/sports/football/psg/sa-famille-lavenir-de-son-fils-largent-les-confessions-de-fayza-lamari-mere-de-kylian-mbappe-06-10-2021-24OQERZEIVFQJJ7QYFES6WRFRE.php|archive-date=14 December 2022|access-date=14 December 2022|last3=Sévérac|first3=Dominique|last4=Perrin|first4=Laurent|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/athletic/4618402/2023/06/21/kylian-mbappe-transfer-mum-contract/|title=Kylian Mbappe's mother and the rise of one of football's toughest dealmakers|last1=Kay|first1=Oliver|date=20 June 2023|website=The Athletic|archive-url=https://web.archive.org/web/20230831082725/https://theathletic.com/4618402/2023/06/21/kylian-mbappe-transfer-mum-contract/|archive-date=31 August 2023|access-date=31 August 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.voanews.com/a/cameroon-football-fans-cheer-kylian-mbappe-french-player-africa-ties/4470675.html|title=Cameroon Football Fans Cheer for French Player with Ties to Africa|last=Kindzeka|first=Moki Edwin|publisher=Voice of America|access-date=16 July 2018|archive-date=16 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180716025253/https://www.voanews.com/a/cameroon-football-fans-cheer-kylian-mbappe-french-player-africa-ties/4470675.html|url-status=live}}</ref> Hy het ’n jonger broer, Ethan, wat vir [[Lille OSC|Lille]] speel.<ref>{{cite web|url=https://www.leparisien.fr/sports/football/psg/sa-famille-lavenir-de-son-fils-largent-les-confessions-de-fayza-lamari-mere-de-kylian-mbappe-06-10-2021-24OQERZEIVFQJJ7QYFES6WRFRE.php|title=Sa famille, l'avenir de son fils, l'argent : les confessions de Fayza Lamari, mère de Kylian Mbappé. [Her family, the future of her son, the money: the confessions of Fayza Lamari, mother of Kylian Mbappé.] "When Kylian wants something, he will do it. It's his Kabyle side standing out"|last1=Gouaillard|first1=Frédéric|last2=Detout|first2=Arnaud|date=6 October 2021|website=Le Parisien|archive-url=https://web.archive.org/web/20221214181353/https://www.leparisien.fr/sports/football/psg/sa-famille-lavenir-de-son-fils-largent-les-confessions-de-fayza-lamari-mere-de-kylian-mbappe-06-10-2021-24OQERZEIVFQJJ7QYFES6WRFRE.php|archive-date=14 December 2022|access-date=14 December 2022|last3=Sévérac|first3=Dominique|last4=Perrin|first4=Laurent|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://dzballon.com/coupe-de-la-ligue-un-joueur-avec-des-origines-algeriennes-marque-un-triple/|title=Coupe de la Ligue: Un joueur avec des origines Algériennes marque un triplé|date=15 December 2016|website=Dzballon.com|trans-title=Coupe de la Ligue: A player with Algerian origins scores a hat-trick|archive-url=https://web.archive.org/web/20170329235143/http://dzballon.com/coupe-de-la-ligue-un-joueur-avec-des-origines-algeriennes-marque-un-triple/|archive-date=29 March 2017|access-date=29 March 2017|url-status=dead}}</ref> Mbappé is in 2023 aangewys as een van ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' se 100 invloedrykste mense in die wêreld, en is deur ''[[Forbes]]'' gelys as een van die wêreld se tien bes betaalde sportlui in 2023 en 2024. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mbappé, Kylian}} [[Kategorie:Geboortes in 1998]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Franse sokkerspelers]] aft28z0z8ztoh6k59js3m8bd07rtvm2 0 421250 2890346 2715998 2026-04-05T21:56:07Z Jcb 223 2890346 wikitext text/x-wiki '''Shifty Records''' was 'n [[Suid-Afrikaanse]] [[platemaatskappy]] teen [[apartheid]] wat in 1982/1983 deur Lloyd Ross en Ivan Kadey gestig is, wat sowat tien jaar lank bestaan het. ==Geskiedenis== Lloyd Ross en Ivan Kadey het Shifty Records in 1983 gestig,<ref name=fcat2010>{{cite book| url=https://fcat.es/wp-content/uploads/2023/01/catalog_fcat_2010.pdf| pp=86-87|title=7ª Edición|publisher= African Film Festival of Cordoba /Festival de Cine Africano de Tarifa / Tarifa African Film Festival (FCAT)|date= May 2010|lang=fr, es, en }})</ref> maar Kontaktnätet, 'n Sweedse nie-regeringskultuurorganisasie, het Shifty Records van 1986 tot 1990 finansieel ondersteun. Verskeie geleenthede in [[Swede]] was aangebied en gehou vir die maatskappy en die verskillende kunstenaars wat met Shifty Records geassosieer word, en ook in opnametoerusting vir die musikante belê, en toe verhuis dokumentêre rolprentvervaardiging in die middel 1990's, insluitend die bekroonde speelfilm ''The Silver Fez'' (2009). <ref name=fcat2010/> ==Beskrywing== Shifty records wat daarop gemik was om 'n platform vir onafhanklike musiek met 'n sosiale boodskap te bied, was 'n uitlaatklep vir Suid-Afrikaanse musikante wat teen apartheid gekant was. Gevolglik het Shifty gesukkel om blootstelling op die radiostasies van die [[Broederbond]]-beheerde [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]] te kry. Sy anti-establishment-standpunt was aantreklik vir jong en polities gemarginaliseerde Suid-Afrikaners, soos gesien in die sukses van Mzwakhe Mbuli se ongeadverteerde album Change is Pain wat goud geword het ondanks die feit dat dit deur die regering verbied is.<ref>{{cite web|title=Mbuli, Mzwakhe (South Africa)|url=http://www.music.org.za/artist.asp?id=123|publisher=music.org.za|accessdate=25 April 2013}}</ref> ==Betekenis== Die etiket het boerepunk en die [[Alternatiewe Afrikaanse Musiekbeweging|alternatiewe Afrikaanse musiekgenre]] help vestig in 'n tyd toe dit 'n refleks was om alle [[Afrikaners]] as ondersteuners van die [[Nasionale Party]] te stereotipeer. Die Shifty-ateljee, wat van 'n karavaan aan 'n Ford V6-vragmotor gekoppel is, het tot 1993 elke twee maande 'n album vervaardig. ==Apartheidsveiligheidsveldtog teen Shifty (2002)== In 2002 is die berugte agent van die [[Buro vir Staatsveiligheid]], Paul Erasmus, deur die [[Waarheid-en-versoeningskommissie]] amnestie toegestaan vir sy oorywerige veldtog teen Shifty Records-kunstenaar, Roger Lucey, 'n veldtog wat sy loopbaan beëindig het. Dit is belangrik om daarop te let dat die omvang van die amnestie-aansoek nie strek na ander kunstenaars wat met Lucey of die Shifty-etiket geassosieer word nie. Veral Lucey se werk is te vinde op Shifty-versamelalbums soos ''Forces Favorites'' en ''Anaartjie in our Sosatie''. Erasmus, soos in sy biografie aangedui, het beweer dat hy 'n totale oorlog teen die musiekbedryf gevoer het. Hy is ook een van Lucey se grootste aanhangers, en gaan selfs so ver as om op die meeste van sy albums by platewinkels beslag te lê. Die geheel van hierdie voorval is gedokumenteer in die boek ''"Stopping the Music": The Roger Lucey Story''. ==Kunstenaars== Shifty Records het gereeld 'n kerngroep veelsydige musikante benut, wat hul instrumentele talente tot verskeie kunstenaars se opnames bygedra het as ondersteuningsinstrumentaliste, bv. tromspeler Ian Herman en trombonis Jannie "Hanepoot" van Tonder wat albei op baie albums van die Shifty Catalogue gehoor kan word. *Vusi Mahlasela *Mzwakhe Mbuli * [[Koos Kombuis]] *The Genuines *FOSATU Workers Choirs *Isja * [[James Phillips]] & The Cherry Faced Lurchers *Bernoldus Niemand en Die Swart Gevaar, AKA James Phillips *Corporal Punishment *Jennifer Ferguson * [[Johannes Kerkorrel]] *Kalahari Surfers *National Wake *Noise Khanyile *Roger Lucey *Sankomota *Simba Morri * [[Tananas]] *Lesego Rampolokeng *Happy Ships *Winston's Jive Mixup[3] * [[Robin Auld]] *KOOS == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Apartheid]] dwrv37je3bznd3fkh934w3amtt13aj2 0 421858 2890210 2720392 2026-04-05T18:15:42Z Jcb 223 2890210 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 | naam = Endumion | beeld = Girodet - Sommeil Endymion.jpg | beeldonderskrif = ''Die Slapende Endumion'', deur Anne-Louis Girodet (1791), Musée du Louvre, Parys. | opskrif1 = Tipe godheid | 1 = Grieks | opskrif2 = Woonplek | 2 = Elis of die Beşparmak-bergreeks | opskrif3 = Metgesellin | 3 = [[Selene]]<br> óf Iphianassa óf Asterodia óf Chromia óf Hyperippe | opskrif4 = Ouers | 4 = Aethlius en Calyce<br>[[Zeus]] en Phoenissa | opskrif5 = Kinders | 5 = [[Narsissus]], [[Aitolus, seun van Endumion|Aitolus]], Eurupile, Eurusida, Paeon, Epeius, vyftig dogters saam met [[Selene]] }} In die [[Griekse mitologie]] is '''Endumion''' (Oudgrieks: Ἐνδυμίων, ''gen''.: Ἐνδυμίωνος) 'n aantreklike Aioliese skaapwagter, jagter of koning, wat vanuit [[Olimpia]] in Elis heers. Elis is 'n antieke distrik in Griekeland wat ooreenstem met die moderne gelyknamige streek.<ref>Klassieke bronne wat Endumion verbind met Elis sluit in [[Pausanias (geograaf)|Pausanias]] [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+5.1.3 5.1.3] en [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Pseudo-Apollodorus]]''. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+1.7.5&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022:book=1:chapter=7&highlight=Endymion Bibliotheca, 1.7.5]-[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+1.7.6&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022:book=1:chapter=7&highlight=Endymion 6]''.</ref> Hy is ook vereer, en daar word gesê dat hy op Berg Latmus (die Beşparmak-berge) in [[Karië]], aan die weskus van [[Anatolië]], gewoon het.<ref>Klassieke bronne wat Endumion met Berg Latmus verbind sluit in [[Ovidius]], ''Heroides'', [https://www.poetryintranslation.com/PITBR/Latin/Heroides16-21.php#anchor_Toc525573660 18.61–65]; Ovidius, ''Ars Amatoria'', [https://www.poetryintranslation.com/PITBR/Latin/ArtofLoveBkIII.php#anchor_Toc522116744 3.83]; [[Lucianus van Samosata|Lucianus]], ''[[Dialoë van die Gode|Dialogi Deorum]]'' [http://lucianofsamosata.info/wiki/doku.php?id=home:texts_and_library:dialogues:dialogues-of-the-gods#section11 19], waar Endumion bespreek word deur [[Aphrodite]] en [[Selene]]; en [[Cicero]] in sy ''Tusculanae disputationes'' i.38.92.</ref> Daar bestaan verwarring oor Endumion se ware identiteit, aangesien sommige bronne veronderstel dat hy die prins van Elis was, of verwant was aan die prins, ander spreek weer die mening uit dat hy 'n doodgewone skaapwagter uit [[Karië]] was. Daar is ook later voorgestel dat hy 'n sterrekundige was: [[Plinius die ouere]]<ref>Plinius se ''Naturalis Historia'' Boek II.IV.43.</ref> noem Endumion die eerste mens om die bewegings van die maan waar te neem, wat (volgens Plinius) Endumion se verliefdheid op sy titulêre godin sou verklaar. Gevolglik is Endumion se graf op twee verskillende plekke geplaas. Die mense van [[Beşparmak-bergreeks|Herakleia]] het beweer dat hy ter ruste gelê is op Berg Latmus (die hedendaagse Beşparmak-bergreeks), terwyl die mense van Elis beweer het dat sy graf by [[Olimpia]] is.<ref>John Lemprière se ''Classical Dictionary''</ref> [[Lêer:Wall painting - Selene and Endymion - Pompeii (VI 9 6-7) - Napoli MAN 9240.jpg|duimnael|regs|Endumion as jagter (saam met 'n hond). Hy word uitgebeeld, sittende op rotse in 'n landskap, met twee spiese in sy greep, terwyl hy na [[Selene]] kyk wat na hom opbeweeg. Antieke fresko uit [[Pompeii]].]] == Mitologie == [[Beeld:Sebastiano Ricci 015.jpg|links|duimnael|''Selene en Endumion'', deur Sebastiano Ricci (1713), Chiswick House, Engeland.]] [[Apollonios Rhodios]]<ref>''Argonautica'' 4.57ff.</ref> (3de eeu v.C.) is een van vele digters<ref>Vergelyk [[Plato]], ''Phaedo'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0170%3Atext%3DPhaedo%3Asection%3D72c 72c].</ref> wat vertel hoe [[Selene]], die [[Titaan (mitologie)|Titaanse]] godin van die Maan,{{Efn |Haar Romeinse ekwivalent is Luna.}} verlief was op die sterflike Endumion. Sy was so verlief op Endumion dat sy sy oom, [[Zeus]], versoek het om aan hom ewige jeugdheid te gee so dat hy haar nooit sou verlaat nie. Alternatiewelik het Selene so baie gehou van die beeld van die slapende Endumion in die grot op Berg Latmus naby Milete in [[Karië]],{{Refn|[[Sapfo]] plaas die mite op Berg Latmus.}} dat sy Zeus gesmeek het dat Endumion so mag bly. In sommige weergawes van die mite wou Zeus vir Endumion straf omdat hy sou gewaag het om romantiese gevoelens te koester teenoor [[Hera]] (baie soos Ixion). Hoe dit ookal sy, Zeus het Selene se versoek toegestaan en Endumion in 'n ewige slaap geplaas. Selene het elke aand die slapende Endumion besoek, en vyftig dogters saam met hom gehad,<ref>[[Pausanias (geograaf)|Pausanias]] [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+5.1.4 5.1.4]</ref> wat deur sommige skolastici (soos James George Frazer of H. J. Rose) gelykgestel word aan die vyftig maande van die [[Olimpiade]].<ref>J. Davidson, "Time and Greek Religion", in ''A Companion to Greek Religion'', geredigeer deur D. Ogden (John Wiley & Sons, 2010) {{ISBN |978-1-44433417-3}}, [https://books.google.com/books?id=yOQtHNJJU9UC&pg=PA205 pp. 204&ndash;5]. {{cite book |last1 = Frazer |first1 = James George |year = 1911 |chapter = The Mortality of the Gods |title = The Golden Bough |edition = 3 |url = https://books.google.com/books?id=xm4hBTGM0NUC |series = Volume 4, Part 3 of The Golden Bough: A Study in Magic and Religion |location = Londen |publisher = Macmillan and Company, Limited |page = 90 |access-date = 19 Januarie 2023 |quote = [...] soos geleerdes reeds opgemerk het, is Endumion die ondergaande son wat deur die maan onder die horison ingehaal word, en sy vyftig dogters by haar is die vyftig [[maanmaand]]e van 'n Olimpiade, of, strenger gesproke, van elke alternatiewe Olimpiade.}} </ref><ref> {{cite book |last1 = Bos |first1 = A. P. |year = 1989 |title = Cosmic and Meta-Cosmic Theology in Aristotle's Lost Dialogues |url = https://books.google.com/books?id=t3AGz3wyjwgC |series = Volume 16 of Brill's studies in intellectual history |location = Leiden |publisher = E. J. Brill |page = 210 |isbn = 9789004091559 |access-date = 19 Januarie 2023 |quote = Endumion word soms die grondlegger van die Olimpiese spele genoem, wat aansluit by die legende dat die maangodin hom vyftig dogters geskenk het, Pausanius 5.1.4. H. J. Rose (Oxf. Class. Dict. ''s.v.'') beskou dit as 'n verwysing na die vyftig maande van 'n Olimpiade. }} </ref> Volgens 'n passasie uit die ''Deipnosophistae'' het die sofis en diturambiese (In Antieke Griekeland was 'n ''dithyrambos'' (Grieks: διθύραμβος) 'n ekstatiese loflied aan Dionusos, god van wyn en vrugbaarheid. Dithyrambos was nie net 'n loflied nie, maar ook een van Dionusos se name.) digter, Likumnios van Chios<ref>Likumnios is slegs bekend vanweë 'n klein aantal aangehaalde reëls, en deur verwysings na hom ([http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/1893.html William Smith, ed. ''Dictionary of Greek and Roman Antiquities'' 1870] {{webarchive |url= https://web.archive.org/web/20070405205408/http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/1893.html |date= 2007-04-05}})</ref> (waarskynlik 4de eeu v.C.), 'n ander verhaal vertel waarvolgens Hupnos (die god van slaap) verlief was op Endumion en nie sy beminde se oë, selfs terwyl hy slaap, toegemaak het nie, maar hom tot rus gesus het sodat hy sonder onderbreking genoë kon hê in die aangesig van sy geliefde.<ref>Likumnios, [https://www.theoi.com/Daimon/Hypnos.html#Sleep ''Fragment 771''] (uit Athenaeus, Scholars at Dinner) (vert. Campbell, Vol. Greek Lyric V)</ref> Die ''[[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Bibliotheke]]'' beweer dat: <blockquote>Calyce en Aethlius 'n seun genaamd Endumion gehad het wat Aioliërs uit [[Thessalië]] gelei het en die stad Elis gestig het. Sommige meen egter dat hy die seun van Zeus was. Aangesien hy van onoortreflike skoonheid was, het die Maan op hom verlief geraak, en Zeus het hom toegelaat om te kies wat hy wou doen, en hy het gekies om vir altyd te slaap, ten einde sterfloos en ouderdomloos te bly. Endumion het 'n seun genaamd Aitolus gehad by 'n [[Najade]], of volgens sommige, Iphianassa, wat Apis, seun van Phoroneus, gedood het en na Kuretes gevlug het. Daar het hy sy gashere, Dorus, Laodokus en Polupoetes, seuns van Phthia en [[Apollo]], gedood en die land na homself vernoem (Aitolië).<ref>[[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+1.7.5&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022:book=1:chapter=7&highlight=Endymion 1.7.5]-[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+1.7.6&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022:book=1:chapter=7&highlight=Endymion 6]</ref>''</blockquote> Op soortgelyke trant skryf 'n [[skolion|skolias]] oor [[Apollonios Rhodios]] dat Zeus volgens [[Hesiodos]] Endumion toegelaat het om self te besluit wanneer hy wou sterf.<ref>[[Hesiodos]], ''Katalogus van Vroue'' fragment [https://topostext.org/work/7#CW.F8 8]</ref> [[Lêer:J%C3%A9r%C3%B4me-Martin Langlois - Diana and Endymion - WGA12461.jpg|regs|duimnael|''Diana en Endumion'', deur Jérôme-Martin Langlois, omstreeks 1822]] Volgens [[Pausanias (geograaf)|Pausanias]] het Endumion vir Klumenus, seun van Kardus, by [[Olimpia]] onttroon.<ref>[[Pausanias (geograaf)|Pausanias]], ''Graeciae Descriptio'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+5.8.1&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160 5.8.1]</ref> Pausanias gee met sy beskrywing van die "vroeë geskiedenis" van die mense van Elis aan die hand dat: : Hulle sê dat die eerste een wat hierdie land regeer het Aethlius was, seun van Zeus en Protogeneia, dogter van Deukalion, en vader van Endumion. Die Maan, sê hulle, het op Endumion verlief geraak en vir hom vyftig dogters gebaar. Ander weer, sê met groter waarskynlikheid dat Endumion 'n vrou genaamd Asterodia gehad het – ander sê sy was Chromia, dogter van Itonus, seun van Amphictuon; ander weer, sê dit was Huperippe, dogter van Arkas—maar almal stem saam dat Endumion vir Paeon, Epeios en Aitolus verwek het, asook 'n dogter genaamd Eurusida. Endumion het sy seuns 'n wedloop by Olimpia laat hardloop met die troon as prys; Epeios het gewen en die koninkryk verkry, en sy onderdane is toe vir die eerste keer Epeane genoem. Wat sy broers betref, sê hulle dat Aitolus by die huis gebly het, terwyl Paion, ontsteld oor sy nederlaag, in die verste moontlike ballingskap ingegaan het, en dat die streek anderkant die [[Vardar|Axius]]-rivier na hom vernoem is (Paionië). Wat die dood van Endumion betref, stem die mense van [[Latmus|Herakleia]] naby Milete nie saam met die mense van Elis nie, want terwyl die mense van Elis Endumion se graf kan aantoon, sê die mense van Herakleia dat hy na Berg Latmus teruggetrek het en dat hulle hom daar vereer, aangesien Endumion se heiligdom op Berg Latmus is.<ref>Pausanias, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0160:book=5:chapter=1 5.3–5].</ref> Pausanias berig ook dat hy 'n standbeeld van Endumion in die skatkamer van [[Metapontum|Metapontines]] by Olimpia gesien het.<ref>Pausanias, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+6.19.11&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160 6.19.11].</ref> [[Propertius|Sextus Propertius]] (Boek 2, el. 15), [[Cicero]] se ''Tusculanae Quaestiones'' (Boek 1) en [[Theocritus]] bevat uitgebreide besprekings oor die Endumion-mite, maar herhaal bloot die bogenoemde in wisselende mate. Die Endumion-mite is in die moderne tydperk deur literêre figure soos [[Henry Wadsworth Longfellow]] en [[John Keats]] (in sy verhalende gedig uit 1818, ''Endymion'') uitgebrei en verwerk. Die [[satire|satirikus]] [[Lucianus van Samosata|Lucianus]] van Samsat het 'n andersins ongeverifieerde mite opgeteken waarvolgens 'n [[nimf]] genaamd Myia teen Selene wedywer vir Endumion se liefde; hiervolgens sou die kletserige en spraaksame nimf eindeloos met hom praat terwyl hy slaap en hom wakker hou. Dit het Endumion geïrriteer en Selene woedend gemaak, wat die meisie in 'n vlieg verander het. Ter nagedagtenis aan Endumion misgun die vlieg nog altyd alle slapers hul rus.<ref>Lucianus, ''Tot lof van 'n vlieg'' [http://lucianofsamosata.info/wiki/doku.php?id=home:texts_and_library:essays:the-fly#section10 10]</ref> == Agtergrond == [[Lêer:MMA sarcophag 1.jpg|duimnael|'n Romeinse "Endumion"-sarkofaag uit die middel van die 2de eeu n.C.. ([[Metropolitan Museum of Art]])<ref>[http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/130011962 Accession Number 24.97.13].</ref>]] [[Beeld:Sarcophagus Endymion Louvre Ma1335.jpg|duimnael|links|'n Gallo-Romeinse "Endumion"-sarkofaag, vroeë 3de eeu ([[Louvre]])]] [[Beeld:Stockholm Royal Palace Endymion 03.jpg|duimnael|links|'n Romeinse standbeeld van "Endumion" uit [[Hadrianus]] se bewindstyd - vroeë 2de eeu ([[Gustaaf III van Swede|Gustaaf III]] se Antikmuseum, Stockholm)]] [[Lêer:Artemis-Endymion-Palais-Garnier.jpg|duimnael|links|Artemis en Endumion in die Palais Garnier, [[Parys]]]] Geen eksplisiete verhaal het oorleef nie. In die ''Argonautica'' (iv.57ev) was die "dogter van Titaan," die Maan, getuie van Medea se angsbevange nagvlug na [[Jason (mitologie)|Jason]], en het sy "met kwaadwillige genoeë gejuig terwyl sy by haarself bepeins: 'So ek is dan nie die enigste een wat na die Latmiese grot sluip nie, en dit is ook nie slegs ek wat brand van begeerte vir die aantreklike Endumion nie'". "Maar nou wil dit voorkom asof jy self 'n slagoffer is van 'n waansin soos myne".<ref>Richard Hunter, ''Apollonius of Rhodes: Jason and the Golden Fleece'' (Drukpers van die Universiteit van Oxford) 1993:100.</ref> John Lemprière se ''Classical Dictionary'' versterk Plinius se weergawe van Endumion se liefde vir sterrekunde, en gee dit as bron aan vir die bewering dat Endumion 'n verhouding met die verbygaande maan gehad het. Die [[mite]] dat Endumion nie dood was nie maar ewig-slapend, wat spreekwoordelik is, (die spreekwoord—''Endymionis somnum dormire'', "om die slaap van Endumion te slaap")<ref>Beskryf in Sir James George Frazer, red., ''Apollodorus, Library and Epitome'' [https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Apollod.+1.7.5].</ref> het verseker dat tonele van Endumion en Selene gewilde onderwerpe was vir sarkofage in die [[Laat Oudheid]], toe lewe na die dood 'n belangrike kwessie was. Die Louvre-voorbeeld, ontdek by Saint-Médard-d'Eyrans, Frankryk (''illustrasie hierbo''), is 'n goeie voorbeeld hiervan. Die mite van Endumion is nooit maklik oorgedra na die immer kuise [[Artemis]] nie, die Olimpiër wat met die Maan geassosieer word.<ref>Hyginus (''Fabulae'' 271) identifiseer Endumion as hy "vir wie Luna lief was", wat die verbintenis met die maan behou, maar Diana vermy.</ref> In die [[Renaissance]] is die Endumion-mite verbind met die maangodin, [[Diana (mitologie)|Diana]]. == Voetnote == {{Notelist}} == Verwysings == {{Reflist |30em}} == Bronnelys == === Antiek === * [[Apollonios Rhodios]], ''Argonautica''; met 'n Engelse vertaling deur R. C. Seaton. William Heinemann, 1912. * Apollodorus. ''Apollodorus, [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Die Biblioteek]]'', met 'n Engelse vertaling deur Sir James George Frazer, F.B.A., F.R.S. in 2 Volumes. Cambridge, MA, Drukpers van Harvard-universiteit; Londen, William Heinemann 1921. * [[Pausanias (geograaf)|Pausanias]], ''Beskrywing van Griekeland''. W.H.S. Jones (vertaler). Loeb-klassieke biblioteek. Cambridge, MA: Drukpers van Harvard-universiteit; Londen, William Heinemann (1918). Vol. 1. Boeke I&ndash;II: {{ISBN |0-674-99104-4}}. * [[Plato]]. ''Plato in Twelve Volumes'', Vol. 1 vertaal deur Harold North Fowler; inleiding deur W.R.M. Lamb. Cambridge, MA, Drukpers van Harvard-universiteit; Londen, William Heinemann 1966. * [[Lucianus van Samosata|Lucianus]], ''Phalaris''. ''Hippias of Die Bad''. ''Dionusos''. ''Herakles''. ''Amber of Die Swane''. ''Die Vlieg''. ''Nigrinus''. ''Demonax''. ''Die Saal''. ''My Geboorteland''. ''Tagtigjariges''. '''n Ware Verhaal''. ''Laster''. ''The Consonants at Law''. ''The Carousal (Simposium) or The Lapiths''. Vertaal deur A. M. Harmon. Loeb-klassieke biblioteek 14. Cambridge, MA: Drukpers van Harvard-yniversiteit, 1913. * [[Gaius Julius Hyginus|Hyginus]]. ''Verhale'', 271. === Modern === * Karl Kerenyi. ''The Gods of the Greeks''. Londen: Thames & Hudson, 1951 (pp.&nbsp;196–98). * [[Robert Graves]]. ''The Greek Myths'' (1955) 1960, 64 a-c. * [https://www.academia.edu/39020137/Endymion_at_the_Crossroads_The_Fortune_of_the_Myth_of_Endymion_at_the_Dawn_of_the_Modern_Era_2004_ Natalia Agapiou. "Endymion at the Crossroads: The Fortune of the Myth of Endymion at the Dawn of the Modern Era", in ''Res Publica Litterarum: Studies in the Classical Tradition'', 27/7 (2004), p. 70-82]. * [https://www.reimer-mann-verlag.de/controller.php?cmd=detail&titelnummer=302499&verlag=3 Natalia Agapiou. ''Endymion au carrefour. La fortune littéraire et artistique du mythe d'Endymion à l'aube de l'ère moderne'' (Berlyn, 2005)]: {{ISBN |978-3-7861-2499-3}}. == Eksterne skakels == {{Commons category|Endymion}} * [https://www.theoi.com/Heros/Endymion.html ENDYMION in The Theoi Project] * [http://www.maicar.com/GML/Endymion.html ENDYMION in Greek Mythology Link] * {{cite web|title=Diana en Endumion omstreeks 1700&ndash;1730, deur Francesco Solimena (1657&ndash;1747)|work=Artwork of the Month|publisher=National Museums Liverpool: Walker Art Gallery|date=November 1999|url=http://www.liverpoolmuseums.org.uk/picture-of-month/displaypicture.asp?venue=2&id=155|access-date=2008-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120202162146/https://www.liverpoolmuseums.org.uk/picture-of-month/displaypicture.asp?venue=2&id=155|archive-date=2 Februarie 2012}} * {{cite web|last=Vir werke deur Gerard de Lairesse, Frans Floris, in RKD (Den Haag) en Bildindex (Marburg), sien die |title=Iconclass Browser|url=http://iconclass.org/rkd/92C321/|display-authors=etal}} * {{ws|[[s:Landon in The New Monthly 1837/Awakening Endymion|The Awakening of Endymion]]}}, 'n gedig deur Letitia Elizabeth Landon. * [http://www.nationalgallery.org.uk/paintings/pierre-subleyras-diana-and-endymion''Diana en Endumion''] skildery deur Pierre Subleyras (omstreeks 1740) * [https://iconographic.warburg.sas.ac.uk/category/vpc-taxonomy-017063 Die Ikonografiese Databasis van die Warburg-instituut (Beelde van Endumion)] {{Normdata}} [[Kategorie:Griekse mitologie]] bld14bkxossrlcamrsayn1m5b5rp8a9 0 421902 2890212 2728884 2026-04-05T18:16:50Z Jcb 223 2890212 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Heilige | naam = Epiphanius van Salamis | geboortedatum = omstreeks 310–320 | sterfdatum = 403 (op ouderdom 82–93) | feesdag = 12 Mei<ref>{{in lang|el}} ''[http://www.synaxarion.gr/gr/sid/3117/sxsaintinfo.aspx Ὁ Ἅγιος Ἐπιφάνιος Ἐπίσκοπος Κωνσταντίας καὶ Ἀρχιεπίσκοπος Κύπρου].'' 12 Μαΐου. ΜΕΓΑΣ ΣΥΝΑΞΑΡΙΣΤΗΣ.</ref><br/>17 Pashons (Koptiese Ortodoksie) | vereer deur = [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolisisme]]<br>[[Oosters-Ortodokse Kerk]]<br/>[[Oriëntale Ortodoksie]] | beeld = Epiphanius-Kosovo.jpg | beeldonderskrif = Sint Epiphanius in 'n freskosikldery (Gračanica-klooster) | geboorteplek = [[Judea]] | sterfplek = Op see | titels = Biskop van Salamis (Sprus), Orakel van Palestina | saligverklaring_datum = | saligverklaring_plek = | saligverklaring_deur = | heiligverklaring_datum = | heiligverklaring_plek = | heiligverklaring_deur = }} '''Epiphanius van Salamis''' (Oudgrieks: Ἐπιφάνιος; omstreeks 310–320 – 403) was die biskop van [[Salamis (Siprus)|Salamis]], [[Siprus]], aan die einde van die [[4de eeu]]. Hy word deur beide die [[Oosters-Ortodokse Kerk|Oosters-Ortodokse]] en [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] kerke as 'n [[heilige]] en kerkvader beskou. Hy was 'n kranige verdediger van die ortodoksie. Hy is veral bekend vir die skryf van die ''Panarion'', 'n samevatting van tagtig [[Kettery|dwaallere]], wat ook heidense gelowe en filosofiese denkrigtings ingesluit het.<ref>{{Cite book |last=Vallée |first=Gerard |title=A Study in Anti-Gnostic Polemics |publisher=Wilfried Laurier University Press |year=1981 |isbn=978-0919812147 |pages=97ff |language=English}}</ref> Daar was baie omstredenheid oor hoeveel van die aanhalings wat deur die [[Bisantynse beeldestryd|Bisantynse Ikonoklaste]] aan hom toeskryf is werklik deur hom was. Ongeag hiervan was hy duidelik gekant teen sommige gebruike van beelde in die kerk in sy eie tyd.<ref>Kitzinger, 92–93, 92 aangehaal</ref> == Lewe == Epiphanius is gebore in óf 'n [[Romaniote|Romanioties]]-Christelike familie óf het hom in sy jeug tot die [[Christendom]] bekeer. Hoe dit ook al sy, hy was 'n Romaniotiese Jood wat gebore is in die klein nedersetting Besanduk naby [[Bayt Jibrin|Eleutheropolis]] (die hedendaagse Beit Guvrin in Israel), en het as 'n monnik geleef in Egipte, waar hy opgevoed is en met [[Valentinus (gnostiek)|Valentinianisme]] in aanraking gekom het. Hy het in omstreeks 333, terwyl hy nog 'n jong man was, teruggekeer na Romeinse Palestina en 'n klooster gestig in die naburige Ad,<ref>Die meer bekende ''klooster van Epiphanius'' naby [[Thebe, Egipte]] is gestig deur 'n [[anachoreet]] genaamd Epiphanius teen die einde van die sesde eeu; dit is verken deur 'n ekspedisie van die [[Metropolitan Museum of Art]], 1912–14.</ref> wat dikwels genoem word in die [[polemiek]]e tussen onderskeidelik Epiphanius en [[Hieronimus van Stridon|Hieronimus]] teen [[Tyrannius Rufinus van Aquileia|Rufinus]] en Biskop Johannes II van Jerusalem. Hy is georden as priester en was vir dertig jaar aan die hoof van die klooster in Ad. In die tyd het hy baie vaardighede en kennis verwerf. Hy het verskeie tale aangeleer, insluitend [[Hebreeus]], [[Siries]], [[Egipties]], Oudgrieks en [[Latyn]], en is om die rede deur Hieronimus ''Pentaglossos'' ("Vyftong") genoem.<ref>''Ruf'' 3.6</ref> Sy reputasie as geleerde het gelei tot sy benoeming en inwyding as Biskop van Salamis, Siprus,<ref>Salamis was ook ná Konstantyn II van Rome bekend as Constantia.</ref > in 365 of 367, 'n pos wat hy tot sy dood beklee het. Hy was ook die Metropoliet van die Kerk van Siprus. Hy het vir byna veertig jaar as biskop gedien en wyd gereis om verskillende oortuigings te bestry. Hy was teenwoordig by 'n sinode in [[Antiochië]] (376) waar daar gedebatteer is oor die Drie-eenheid van God teenoor die dwaalleer van Apollinarisme. Hy het die posisie van Biskop Paulinus van Antiochië, wat die steun van Rome gehad het, gehandhaaf bo dié van Meletius van Antiochië, wat deur die Oosters-Ortodokse Kerke ondersteun is. In 382 was hy teenwoordig tydens die Sinode van Rome, om weer Paulinus se saak te ondersteun. == Die [[Origenes|Origenisme-kontroversie]] en sy dood == Tydens 'n besoek aan Palestina in 394 of 395, terwyl hy in Jerusalem gepreek het, het hy [[Origenes]] se volgelinge aangeval en die Biskop van [[Jerusalem]], Biskop Johannes II van Jerusalem, aangespoor om sy skrywes te veroordeel. Hy het Johannes aangemoedig om versigtig te wees vir die “afstootlikheid” van beelde in die kerke. Hy het opgemerk dat hy, toe hy in Palestina gereis het, by 'n kerk ingegaan het om te bid en 'n gordyn met 'n beeld van Christus of 'n heilige gesien het wat hy afgetrek het. Hy het aan Biskop Johannes gesê dat sulke beelde "teenoor ons godsdiens is" (sien hieronder).<ref>Deel 9, Brief LI. Van Epiphanius, Biskop van Salamis, in Siprus, aan Johannes, Biskop van Jerusalem (omstreeks 394), http://www.newadvent.org/fathers/3001051.htm.</ref> Hierdie gebeurtenis het die saad van konflik gesaai wat gelei het tot die dispuut tussen [[Tyrannius Rufinus van Aquileia|Rufinus]] en Biskop Johannes II van Jerusalem teen [[Hieronimus van Stridon|Hieronimus]] en Epiphanius. Epiphanius het hierdie konflik aangevuur deur 'n priester vir Hieronimus se klooster by Bethlehem te orden en sodoende Johannes se jurisdiksie te oortree. Hierdie geskil het gedurende die 390's voortgeduur, veral in die aanvallende literêre werke van Rufinus en Hieronymus teenoor mekaar. [[Lêer:H. Epiphanius van Salamis, kerkvader, RP-P-1896-A-19368-1298.jpg|duimnael|299x299px|'n Gravure deur Jan Luyken wat Epiphanius en die terugkeer van sy liggaam na Konstantinopel uitbeeld.]] In 399 het die dispuut 'n ander kleur aangeneem toe die Biskop van Alexandrië, Theophilus, wat aanvanklik biskop Johannes II van Jerusalem ondersteun het, sy siening verander het en Origeneste-monnike in Egipte begin vervolg het. As gevolg van hierdie vervolging het vier van hierdie monnike na Palestina gevlug, en toe na Konstantinopel gereis om ondersteuning te soek en die kontroversie te versprei. Sint Johannes Chrysostomus het die monnike skuiling gegee. Biskop Theophilus van Alexandrië het sy kans waargeneem om die gebeure te gebruik om sy vyand, Sint Johannes Chrysostomus tot ’n val te bring: in 402 het hy 'n konsilie in Konstantinopel byeengeroep en diegene uitgenooi wat sy anti-Origeneste sienings ondersteun het. Epiphanius, teen hierdie tyd amper 80, was een van diegene wat ontbied is, en het die reis na Konstantinopel begin. Toe hy egter besef dat hy deur Theophilus as wapen teen Chrysostomus gebruik word, wat toevlug gegee het aan die monnike wat deur Theophilus vervolg is, en wat 'n beroep op die keiser gedoen het, het Epiphanius teruggekeer na Salamis, net om in 403 op pad huis toe te sterf. <ref>Frances Young saam met Andrew Teal, ''From Nicaea to Chalcedon: A Guide to the Literature and its Background'', (2de druk, 2004), pp202-3</ref> == Die gordyn-insident == Brief LI uit Hieronimus se Briewe bevat sy Latynse vertaling, gemaak op versoek van Epihanius, van sy brief uit omstreeks 394 (oorspronklik in Grieks geskryf), "Van Epiphanius, biskop van Salamis, in Siprus, aan Johannes, biskop van Jerusalem" (sien die vorige afdeling vir konteks). Die laaste deel handel oor die insident van die gordyn wat, anders as ander passasies wat aan Epiphanius toegeskryf word en aangehaal is deur die ikonoklaste, deur moderne skolastici as outentiek aanvaar word:<ref>Kitzinger, 92–93 en uitgebreide aantekening</ref> <blockquote> 9. Verdermeer het ek gehoor dat sekere persone hierdie grief teen my het: Toe ek jou vergesel het na die heilige plek genaamd Bet-el, om saam met jou die Kollekte te vier, ná die gebruik van die Kerk, het ek by 'n villa genaamd Anablatha gekom, en toe ek verbygaan, sien ek 'n brandende lamp. Toe ek vra watter tipe plek dit is, en besef dat dit 'n kerk is, het ek ingegaan om te bid, en daar 'n gordyn gevind wat aan die deure van die kerk hang, gekleur en geborduur. Dit het 'n beeld van Christus of van een van die heiliges bevat; Ek kan nie mooi onthou wie se beeld dit eintlik was nie. Toe ek dit sien; en afkerig daarvan dat 'n beeld in stryd met die heilige skrifture in Christus se kerk opgehang is; het ek dit uitmekaar geskeur en die bewaarders van die plek aangeraai om dit as 'n sterflaken vir 'n arm persoon te gebruik. Hulle het egter gemurmureer en gesê dat indien ek besluit het om dit te skeur, dit net reg is dat ek vir hulle nog 'n gordyn in die plek daarvan gee. Toe ek dit hoor, het ek belowe dat ek een sal gee, en gesê dat ek dit dadelik sal stuur. Sedertdien was daar 'n klein vertraging as gevolg van die feit dat ek 'n gordyn van die beste gehalte vir hulle wil gee in plek van die vorige een, en dit derhalwe goedgedink het om een van Siprus aan te vra. Ek het nou die beste gordyn gestuur wat ek kon kry, en ek smeek jou dat jy die presbiter van die plek sal beveel om die gordyn wat ek gestuur het te neem, en dat jy daarna opdrag sal gee dat gordyne van die ander soort–wat in stryd met ons godsdiens is–nie in enige kerk van Christus opgehang sal word nie. 'n Man van opregtheid soos jy moet alles in jou vermoë doen om 'n afstootlikheid te verwyder wat onwaardig is vir die Kerk van Christus en van daardie Christene wat onder jou leiding is. Pasop vir Palladius van Galasië-'n man wat eens vir my dierbaar was, maar wat nou God se genade nodig het-want hy verkondig die dwaalleer van [[Origenes]]; en sorg dat hy niemand van dié wat aan jou toevertrou is, verlei tot die verkeerde weë van sy dwaalleer nie. Ek bid dat dit met jou goed sal gaan in die naam van die Here.<ref>{{Cite web|url=https://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf206.v.LI.html|title=Philip Schaff: NPNF2-06. Jerome: The Principal Works of St. Jerome - Christian Classics Ethereal Library|website=www.ccel.org}}</ref></blockquote> == Skryfwerk == ===''Panarion''=== Sy bekendste boek is die ''Panarion'' (van Latyn {{Lang|la|panarium}}, "broodmandjie" < ''panis'', "brood"), ook bekend as die ''Adversus Haereses'', "Teen Dwaallere". Dit is aangebied as 'n boek van "teenmiddels" vir diegene wat deur die slang van kettery gebyt is. Dit is geskryf tussen 374 en 377, en het gefunksioneer as handboek oor hoe om die argumente van ketters teen te gaan. [[Lêer:Epifaniy.jpg|duimnael|'n Uitbeelding uit die 11de eeu van Sint Epiphanius in die Sint Sofia Katedraal in [[Kiëf]]]] Dit lys en weerlê 80 dwaallere, waarvan sommige nie in enige ander bestaande dokumente uit die tyd beskryf word nie. Epiphanius begin met die 'vier moeders' van die voor-Christelike dwaallere – 'barbarisme', 'Skitiïsme', 'Hellenisme' en 'Judaïsme' – en spreek dan die 16 voor-Christelike dwaallere aan wat daaruit voortgevloei het: die vier filosofiese skole (Stoïsyne, Platoniste, Pythagoreërs en Epikureërs), en 12 Joodse sektes. Hierop volg dan 'n tussenspel, wat vertel van die menswording van die Woord. Hierna begin Epiphanius met sy relaas van die 60 Christelike dwaallere, van uiteenlopende [[Gnostisisme|gnostici]], tot die verskillende trinitariese dwaallere van die vierde eeu, en sluit af met die Kolliridiërs en [[Messalianisme|Messaliane]] (ander name waaronder lg. bekendstaan is die ''Eugiete'' of ''Eufemiete'').<ref>Andrew Louth, 'Palestine', in Frances Young, Lewis Ayres en Andrew Young, reds, ''The Cambridge History of Early Christian Literature'', (2010), p286</ref> Terwyl Epiphanius se ywer dikwels die oorhand kry–hy erken by een geleentheid dat hy teen die Origeniste skryf slegs op grond van hoorsê (''Panarion'', Epiphanius 71)–is die ''Panarion'' 'n waardevolle bron van inligting oor die Christelike Kerk van die vierde eeu. Dit is ook 'n belangrike bron rakende die vroeë Joodse evangelies soos die Evangelie volgens die Hebreërs, wat onder die Ebioniete en die Nasareners gesirkuleer het, asook die volgelinge van Cerinthus en Merinthus.<ref>Epiphanius, ''Panarion'', 30 iii 7</ref> Een unieke kenmerk van die ''Panarion'' is die wyse waarop Epiphanius die verskillende ketters met verskillende giftige diere vergelyk, en so ver gaan as om die dier se eienskappe in detail te beskryf, hoe dit sy gif produseer en hoe om jouself te beskerm teen die dier se byt of gif.<ref>{{Cite book |last=Gilhus |first=Ingvild Sælid |title=Animals, Gods, and Humans. Changing Attitudes to Animals in Greek, Roman and Early Christian Ideas |publisher=Routledge |year=2006 |isbn=978-0-415-38650-0 |pages=238–42 |language=Engels}}</ref> Hy beskryf byvoorbeeld sy vyand [[Origenes]] as "'n padda wat raas van te veel vog en wat harder en harder aanhou kwaak." Hy vergelyk die [[Gnostisisme|Gnostici]] met 'n besonder gevreesde slang "met geen slagtande." Die Ebioniete, 'n Christelike sekte wat Joodse wette gevolg het, is deur Epiphanius beskryf as "'n monster met baie gedaantes, wat feitlik die slangagtige vorm van die mitiese veelkoppige [[Hidra (mitologie)|Hidra]] aangeneem het." In totaal beskryf Epiphanius vyftig diere, gewoonlik een per sekte.<ref name="Verheyden">{{cite journal|last=Verheyden|first=Joseph|year=2008|title=Epiphanius of Salamis on Beasts and Heretics|journal=Journal of Eastern Christian Studies|volume=60|issue=1–4|pages=143–173|url=http://secure.peeters-leuven.be/content.php?url=article.php&id=2035279&journal_code=JECS&download=yes|doi=10.2143/jecs.60.1.2035279|access-date= 7 Desember 2024|archive-date= 6 Maart 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306045521/http://secure.peeters-leuven.be/content.php?url=article.php&id=2035279&journal_code=JECS&download=yes|url-status=dead}}</ref> 'n Verdere kenmerk van die ''Panarion'' is die toegang wat die vroeëre afdelings daarvan bied tot verlore werke, veral die Justinianus die Martelaar se werk oor dwaallere, die Griek van Irenaeus se ''Teen dwaallere'' en Hippolitus se ''Syntagma''.<ref.> Andrew Louth, 'Palestine', in Frances Young, Lewis Ayres en Andrew Young, reds, '' The Cambridge History of Early Christian Literature'', (2010), 286</ref> Die ''Panarion'' is die eerste keer in 1987 en 1990 in Engels vertaal. === Ander werke === Sy vroegste bekende werk is die ''Ancoratus'' (die goed geankerde man), wat argumente teen [[Arianisme]] en die leerstellings van [[Origenes]] insluit. Afgesien van die [[polemiek]]e, het Epiphanius 'n werk oor Bybelse oudhede geskryf, getiteld, ná een van die boek se afdelings, ''Oor Gewigte en Mates'' (περὶ μέτρων καὶ στάθμων). Dit is in 392 in Konstantinopel geskryf vir 'n Persiese priester,<ref>Allen A. Shaw, "On Measures and Weights by Epiphanius" ''National Mathematics Magazine'' '''11'''.1 (Oktober 1936: 3) –7).</ref> en bestaan steeds in [[Siries]]e, [[Armeens]]e en [[Georgies]]e vertalings (laasgenoemde is gevind in ''Shatberd ms 1141'', saam met ''Physiologus'' en ''De Gemmis'').<ref>Engelse vertaling, Dean (1935)</ref> Die eerste afdeling bespreek die kanon van die [[Ou Testament]] en sy weergawes, die tweede mates en gewigte en die derde, die geografie van [[Palestina (streek)|Palestina]]. Die tekste bestaan uit rowwe aantekeninge en sketse, soos Allen A. Shaw, 'n moderne kommentator, opgemerk het; nietemin was Epiphanius se werk oor metrologie belangrik in die geskiedenis van meting. Nog 'n werk, ''Oor die twaalf edelgesteentes'' (''De Gemmis''), bestaan steeds in 'n aantal fragmente, waarvan die volledigste die Georgiese fragment is.<ref>Frances Young saam met Andrew Teal, ''From Nicaea to Chalcedon: A Guide to the Literature and its Background'', (2de druk, 2004), p201</ref> Die brief wat deur Epiphanius aan Johannes, Biskop van Jerusalem, in 394 geskryf is en bewaar word Hieronimus se Latynse vertaling, word hierbo bespreek.<ref>''Ep'' 51, available at http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf206.v.LI.html</ref> Die versameling preke wat tradisioneel toegeskryf word aan 'n "Sint Epiphanius, biskop", dateer uit die laat vyfde of sesde eeu, en word nie deur moderne skolastici met Epiphanius van Salamis verbind nie.<ref>Alvar Erikson, ''Sancti Epiphani Episcopi Interpretatio Evangelorum'' (Lund) 1938, ná Germain Morin.</ref> Epiphanius se reputasie vir geleerdheid was van so 'n aard dat die ''Physiologus'', die hoofbron van middeleeuse bestiaria ('n Bestiarium is 'n beskrywende of anekdotiese verhandeling oor verskeie werklike of mitiese soorte diere, veral 'n Middeleeuse werk met 'n moraliserende toon.), valslik aan hom toegeskryf is.<ref>Frances Young saam met Andrew Teal, ''From Nicaea to Chalcedon: A Guide to the Literature and its Background'', (2de druk, 2004), p202</ref> == Lys van werke == *''The Panarion of Epiphanius of Salamis, Book I (Sects 1–46)'' Frank Williams, vertaler, 1987 (E.J. Brill, Leiden) {{ISBN|90-04-07926-2}} *''The Panarion of Epiphanius of Salamis, Book II and III (Sects 47–80, De Fide)'' Frank Williams, vertaler, 1993 (E.J. Brill, Leiden) {{ISBN|90-04-09898-4}} *''The Panarion of St. Epiphanius, Bishop of Salamis'' Philip R. Amidon, vertaler, 1990 ([[Oxford University Press|Drukpers van die Universiteit van Oxford]], New York) (Hierdie vertaling bevat afdelings eerder as die volle werk.) {{ISBN|0-19-506291-4}} *''Epiphanius' Treatise on Weights and Measures: The Syriac Version'', James Elmer Dean, ed, 1935. (Chicago) [Engelse vertaling van ''Oor Gewigte en Mates''; beskikbaar by [http://www.tertullian.org/fathers/epiphanius_weights_03_text.htm Epiphanius of Salamis, Weights and Measures (1935) pp.11-83. Engelse vertaling] *''Epiphanius de Gemmis: the Old Georgian Version and the Fragments of the Armenian Version''. red. Robert Pierpont Blake; de Vis, H. (1934). Londen: Christophers. **''Epiphanius von Salamis, Über die zwölf Steine im hohepriesterlichen Brustschild (De duodecim gemmis rationalis). Nach dem Codex Vaticanus Borgianus Armenus 31 herausgegeben und übersetzt'' deur Felix Albrecht en Arthur Manukyan (Gorgias Studies oor die Oosterse Christendom 37), 2014 (Gorgias drukpers: Piscataway) {{ISBN|978-1-4632-0279-8}} (Duitse uitgawe). *''Anacephalaiosis'' (daar is aanvanklik gedink dat dit die werk van Epihanius van Salamis was. Hierdie mening word nou betwis).<ref>[[Augustinus van Hippo]], ''[[Arianisme]] en ander dwaallere'', p.[https://wesleyscholar.com/wp-content/uploads/2019/04/Augustine-Arian-Other-Heresies-1995.pdf 22 (note 10)], Biblioteek van die Universiteit van Michigan: '''Quote:''' Vir 'n gesprek oor die kwessie van die outeurskap van die ''Anacephalaiosis'', sien L.G. Müller, ''The De Haeresibus of Saint Augustine: A Translation with an Introduction and Commentary'' (Washington, D.C.: Drukpers van die Katolieke Kerk van Amerika, 1956), 23–25. Kontemporêre navorsers is dit oor die algemeen eens dat die ''Anacephalaiosis'' nie die werk van Epiphanius is nie, [alhoewel dit toegeskryf word aan hom]. Sien K. Holl, "Die Unechtheit der Anakephalaiosis," Texte und Untersuchungen 36.2 (Leipzig, 1910), 95–98</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == *Kitzinger, Ernst, "The Cult of Images in the Age before Iconoclasm", ''Dumbarton Oaks Papers'', Vol. 8, (1954), pp.&nbsp;83–150, Dumbarton Oaks, Trustees vir Harvard-universiteit, [https://www.jstor.org/stable/1291064 JSTOR] *Kim, Young Richard. ''[https://www.press.umich.edu/7588638/epiphanius_of_cyprus Epiphanius of Cyprus: Imagining an Orthodox World]''. Ann Arbor: Drukpers van die Universiteit van Michigan, 2015. *Jacobs, Andrew S. [http://www.ucpress.edu/book.php?isbn=9780520291126 ''Epiphanius of Cyprus: A Cultural Biography of Late Antiquity''.] Die Christendom in die Laat-Oudheid. Oakland: Drukpers van die Universiteit van Kalifornië, 2016. == Eksterne skakels == {{wikiquote}} *[http://ocafs.oca.org/FeastSaintsViewer.asp?SID=4&ID=1&FSID=101356 St Epiphanius of Salamis] Orthodox Icon and Synaxarion *[http://www.tertullian.org/fathers/epiphanius_weights_03_text.htm Epiphanius, On Biblical Weights and Measures] Engelse vertaling van 'n [[Siries]]e teks *[http://www.tertullian.org/rpearse/epiphanius.html 'n Paar uittreksels uit die ''Panarion''] *([https://web.archive.org/web/20150906041916/http://www.masseiana.org/panarion_bk1.htm Die Panarion van Epiphanius van Salamis Boek I Afdelings 1-46]) *[http://www.ccel.org/fathers/NPNF2-06/letters/letter51.htm Brief van Epiphianus, Biskop van Salamis, in Siprus, aan Johannes, Biskop van Jerusalem] *[http://www.documentacatholicaomnia.eu/30_20_0320-0403-_Epiphanius_Salaminis_Episcopus.html Opera Omnia deur Migne Patrologia Graeca met ontledings] *[http://people.duke.edu/~goranson/Joseph_of_Tiberias.pdf Stephen Craft Goranson, ''The Joseph of Tiberias Episode in Epiphanius: Studies in Jewish and Christian Relations'' (1990)] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Epiphanius Van Salamis}} [[Kategorie:Geboortes in die 4de eeu]] [[Kategorie:Sterftes in 403]] [[Kategorie:Christendom]] ajbat2ylu61vec51e37tgbohxydls62 4 421906 2890167 2888779 2026-04-05T15:47:08Z Aliwal2012 39067 2890167 wikitext text/x-wiki {{argief}} == [[101955 Benoe]] == {{sperdatum|10 Februarie 2025}} * {{ondersteun}} – Ek dink nie hy kan te lank oorstaan nie, want dan sal hy verouderd raak oor die monsters wat ontleed word. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 06:45, 10 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Altyd lekker om jou artikels te lees. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:23, 10 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:05, 10 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:10, 10 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:16, 8 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 1 2026]] Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:50, 23 Januarie 2025 (UTC) == [[Belgiese nasionale rugbyspan]] == {{sperdatum|29 November 2024}} * {{ondersteun}} – Een van die opkomende Europese rugbyspanne en dikwels 'n struikelblok in Duitsland se pogings om vir 'n rugbywêreldbekertoernooi te kwalifiseer. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 29 Oktober 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Gebruikerbespreking:Jon Gua|kontak]]) 07:03, 30 Oktober 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 08:17, 30 Oktober 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – Ek ondersteun dit slegs om jou reeks mooi te voltooi [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:19, 31 Desember 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 13:23, 31 Desember 2024 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 2 2026]] – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 7 Desember 2024 (UTC) == [[Alaska]] == {{sperdatum|19 Januarie 2025}} * {{ondersteun}} – Op die aardbol is daar nie 'n ander plek wat verder weg is as die 49ste Amerikaanse deelstaat. Hierdie artikel is in herinnering uitgebrei aan [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] se voorbladartikels [[Alabama]], [[Hawaii]] en [[Vermont]] en ek wy dit ook aan Voya. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:29, 19 Desember 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 23:45, 19 Desember 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:02, 1 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:14, 1 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:24, 10 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 3 2026]] – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 7 Desember 2024 (UTC) == [[Grootvorstedom Moskou]] == {{sperdatum|1 Februarie 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 22:51, 1 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] 14:54, 3 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:05, 10 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:10, 10 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:50, 2 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 4 2026]] Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:50, 23 Januarie 2025 (UTC) == [[Jenson Button]] == {{sperdatum|8 Mei 2025}} * {{ondersteun}} – [[2009 Formule Een-seisoen|2009]] se [[Formule Een]]-renjaerkampioen. (Artikel oorskry nou 120 000 grepe--2 weke se vertaalwerk!) --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:32, 1 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:43, 3 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 08:13, 6 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 5 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:16, 8 Mei 2025 (UTC) == [[Helios]] == {{sperdatum|6 Februarie 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 07:47, 6 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:05, 10 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:10, 10 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:50, 2 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 6 2026]] Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:50, 23 Februarie 2025 (UTC) == [[Brandenburg]] == {{sperdatum|19 Januarie 2025}} * {{ondersteun}} – Mag ek my eie deelstaat voorstel vir ons voorblad? Dit pas ook mooi by [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] se ander voorbladartikels oor Duitse deelstate soos [[Berlyn]], [[Bremen]], [[Hamburg]], [[Hesse]] en [[Nedersakse]] asook die Brandenburgse hoofstad [[Potsdam]] en [[Bernau bei Berlin]]. Voyageur, hierdie artikel wy ek weer aan jou! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:29, 19 Desember 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] 23:45, 19 Desember 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:02, 1 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:14, 1 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 21:27, 1 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 7 2026]] Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:45, 19 Januarie 2025 (UTC) == [[Plesiosauria]] == {{sperdatum|6 Februarie 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 07:47, 6 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:05, 10 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:10, 10 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:50, 2 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 8 2026]] Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:50, 23 Januarie 2025 (UTC) == [[Nederlandse nasionale rugbyspan]] == {{sperdatum|29 November 2024}} * {{ondersteun}} – Een van die opkomende Europese rugbyspanne en dikwels 'n struikelblok in Duitsland se pogings om vir 'n rugbywêreldbekertoernooi te kwalifiseer. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 29 Oktober 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Gebruikerbespreking:Jon Gua|kontak]]) 07:03, 30 Oktober 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 08:17, 30 Oktober 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – Ek ondersteun dit slegs om jou reeks mooi te voltooi [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:19, 31 Desember 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 13:23, 31 Desember 2024 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 9 2026]] Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:45, 19 Januarie 2025 (UTC) == [[Iwan die Verskriklike]] == {{sperdatum|6 Februarie 2025}} * {{ondersteun}} – Ek dog ek het hom al opgesit, maar dit lyk my nie so nie. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 08:08, 6 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:05, 10 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] 18:20, 17 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:10, 10 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:50, 2 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 10 2026]] Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:50, 23 Januarie 2025 (UTC) == [[C. Louis Leipoldt]] == {{sperdatum|20 Januarie 2025}} * {{ondersteun}} – Mens kom kort aan woorde om die artikel oor hierdie intelligente en groot gees te motiveer as voorbladartikel, want wat kan mens werklik nog sê oor Leipoldt se nagelate erfenis wat nie reeds gesê is nie? (die artikel is uit die aard van die saak netjies en uitgebreid) So kan mens bv. voortgaan oor sy vele prestasies en die belang van sy werk vir Afrikaans en ons kultuurskatte; sy opregte, gematigde en ongeïnteresseerde temperament, en die belang van sy werk vir die nageslag ens., maar dis verniet, want die man spreek eintlik vir homself! [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] 21:44, 20 Desember 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:02, 1 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:14, 1 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:05, 10 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 11 2026]] Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:45, 19 Januarie 2025 (UTC) == [[Ruimtebotsing]] == {{sperdatum|17 Februarie 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 07:44, 17 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] 18:19, 17 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:50, 23 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:10, 10 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:00, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:50, 2 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 12 2026]] Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:50, 23 Januarie 2025 (UTC) == [[Speelkaart]] == {{sperdatum|7 Maart 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 19:45, 7 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] 20:44, 7 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:50, 7 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:10, 10 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:50, 2 Augustus 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 13 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:33, 6 Maart 2025 (UTC) == [[T20I-wêreldbeker 2016]] == {{sperdatum|17 September 2025}} * {{ondersteun}} – Nadat die artikel die merk van 100&nbsp;000&nbsp;[[Greep|grepe]] en ook 100 verwysings behaal het. Ek vra dat dié artikel in die week van 3 April 2026, tien jaar ná die 2016-eindstryd, op ons voorblad verskyn. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:05, 17 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – SpesBona, die pyplyn was reeds vol vir 2026, maar ek het dit ingeforseer! Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:58, 21 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 14 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:45, 21 September 2025 (UTC) == [[Galileo Galilei]] == {{sperdatum|7 Maart 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 19:45, 7 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Broodnodig vir die voorblad! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:54, 7 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Dankie! Groete. [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] 20:45, 7 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:50, 7 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:10, 10 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:33, 6 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 15 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:33, 6 Maart 2025 (UTC) == [[Krieket]] == {{sperdatum|1 Maart 2025}} * {{ondersteun}} – Reeds twee jaar gelede oorvertaal uit Engels. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:59, 14 Augustus 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 07:01, 16 Augustus 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] 20:42, 16 Augustus 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:36, 12 September 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 16 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:19, 16 Maart 2025 (UTC) == [[Georges Méliès]] == {{sperdatum|10 Maart 2025}} * {{ondersteun}} – "Die eerste groot rolprenttowenaar" – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:14, 10 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 10 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:59, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:35, 6 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 17 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:19, 16 Maart 2025 (UTC) == [[Meryl Streep]] ingevoeg (eintlik "ingeforseer") == {{sperdatum|12 April 2026}} * {{ondersteun}} – Ek is eintlik bang om dié artikel te benoem, want hy gaan verouderd wees voor die jaar om is. Is dit oukei om dit so gou moontlik te plaas in die plek van een van my ander artikels? Dalk in die plek van [[Anatolië]]. Jammer en dankie. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:30, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Ons het jou versoek oorweeg Burgert! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:48, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:17, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 13:21, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:11, 27 Maart 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 18 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:00, 27 Maart 2026 (UTC) == [[Koreaanse nasionale rugbyspan]] == {{sperdatum|7 Januarie 2025}} * {{ondersteun}} – Ná die [[Rugbywêreldbeker 2027]] se uitbreiding tot 24 spanne en een regstreekse plek vir Asië is Korea een van die groot gunstelinge vir dié plek. Hulle was gedurende die 1980's op hul beste en kon spanne soos Japan klop. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 7 Desember 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:02, 1 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:14, 1 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 19 2026]] Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:45, 19 Januarie 2025 (UTC) == [[Hetiete]] == {{sperdatum|7 Maart 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 19:45, 7 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Altyd interessant. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:53, 7 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] 20:44, 7 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:50, 7 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:10, 10 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:50, 2 Augustus 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 20 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:33, 6 Maart 2025 (UTC) == [[Bloemfontein]] == {{sperdatum|30 September 2024}} * {{ondersteun}} – Beloftes maak skuld! Soos belowe het ek hierdie artikel uitgebrei. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:30, 31 Augustus 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] 17:36, 1 September 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:06, 11 September 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:36, 12 September 2024 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 21 2026]] – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 7 Desember 2024 (UTC) == [[H II-gebied]] == {{sperdatum|28 Maart 2025}} * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 16:05, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:02, 10 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:32, 10 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:50, 2 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 22 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:05, 6 April 2025 (UTC) == [[Nelson Piquet]] == {{sperdatum|1 Augustus 2025}} * {{ondersteun}} – Nog 'n artikel in die reeks van F1-sportsterre. Groete. -- [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 22:31, 1 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:15, 9 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:53, 9 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete.[[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] 00:10, 10 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 27 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 23 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 00:05, 1 Augustus 2025 (UTC) == [[Betelgeuse]] == {{sperdatum|28 Maart 2025}} * {{ondersteun}} – <s>Hy het dalk nog 'n bietjie werk nodig.</s> Hy is nou reg. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 16:05, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Puik artikel, voldoende! – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:31, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:02, 10 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:33, 10 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 24 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:05, 6 April 2025 (UTC) == [[Infrarooi]] == {{sperdatum|28 Maart 2025}} * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 16:05, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – broodnodig! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:02, 10 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:25, 27 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 25 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:05, 6 April 2025 (UTC) == [[Ivoriaanse nasionale rugbyspan]] == {{sperdatum|7 Januarie 2025}} * {{ondersteun}} – Hulle het ná Zimbabwe in 1987 en Suid-Afrika in 1995 die derde Afrikaspan geword wat vir 'n rugbywêreldbekertoernooi kon kwalifiseer en wél Suid-Afrika se beroemde in 1995! Hul deelname is egter deur Max Brito se tragiese ongeluk oorskadu en sedertdien het die span agteruitgegaan. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 7 Desember 2024 (UTC) * {{ondersteun}} Groete. [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 23:45, 19 Desember 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:02, 1 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:14, 1 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 26 2026]] Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:45, 19 Januarie 2025 (UTC) == [[Ivy Mike]] == {{sperdatum|28 Maart 2025}} * {{ondersteun}} – Inhoud net-net oor die 30K maar lekker tegniese Afrikaans! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] 18:31, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Ek het geweet hier kom 'n voorbladpoging! Dankie Oesjaar -- [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:24, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 07:42, 4 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:02, 10 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 27 2026]] Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:05, 6 April 2025 (UTC) == [[David Coulthard]] == {{sperdatum|3 Julie 2025}} * {{ondersteun}} – Britse oud-F1-renjaer, wat Suid-Afrika se poging om 'n plaaslike Grand Prix aan te bied goedgesind is. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 22:05, 3 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:58, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:00, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10pt">(kontak)</span>]] 13:48, 9 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] 16:54, 9 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:52, 30 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 28 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:53, 9 Julie 2025 (UTC) == [[Ramses II]] == {{sperdatum|6 April 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 18:00, 6 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 6 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:02, 10 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:25, 27 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 29 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:08, 6 April 2025 (UTC) == [[Kampioenetrofee 2025]] == {{sperdatum|16 April 2025}} * {{ondersteun}} – Nooit verwag dat 'n toernooi met 15 wedstryde die kerf van 100&nbsp;000&nbsp;grepe kan haal nie, maar daar's hy! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 16 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Dankie vir jou deursettingsvermoë om die hele toernooi af te handel SpesBona! Ek sou net verkies dat al die internasionale spelers nie rooi skakels vertoon nie, dit doen afbreuk aan 'n andersins goeie artikel. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:32, 22 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:49, 12 April 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 30 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:01, 3 Mei 2025 (UTC) == [[Katedraal van Petrus en Paulus]] == {{sperdatum|22 April 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 19:59, 22 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} ~ [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:44, 27 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:49, 12 April 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 13 April 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:29, 23 April 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 31 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:01, 3 Mei 2025 (UTC) == [[Reusebotsingshipotese]] == {{sperdatum|22 April 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 19:59, 22 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} ~ Hou daarvan! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:43, 27 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:49, 12 April 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 13 April 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:29, 23 April 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 32 2026]] Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:01, 3 Mei 2025 (UTC) == [[Édith Piaf]] == {{sperdatum|3 Mei 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 10:43, 3 April 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Sy is 'n ikoon! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:49, 12 April 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 13 April 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:26, 2 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 08:13, 6 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 33 2026]] Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:25, 8 Mei 2025 (UTC) == [[Louisiana]] == {{sperdatum|13 Mei 2025}} * {{ondersteun}} – Nadat ek die geskiedenisafdeling uit Duits klaar kon vertaal, wil ek graag nog een van [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] se mooi artikels oor Amerikaanse deelstate vir ons voorblad nomineer. Ná [[Alabama]], [[Alaska]], [[Hawaii]], [[Kalifornië]] en [[Vermont]] sal dit ons sesde voorbladartikel oor 'n Amerikaanse deelstaat wees, almal deur Voyageur! Groete. – [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 13 April 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:26, 2 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:43, 3 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 08:13, 6 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:32, 13 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 34 2026]] Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:47, 14 Mei 2025 (UTC) == [[Giancarlo Fisichella]] == {{sperdatum|14 Mei 2025}} * {{ondersteun}} – 'n [[Formule Een]]-renjaer wat ten spyte van sy goeie vermoëns, nooit wêreldkampioen geword het nie. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 23:01, 14 April 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:43, 3 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 08:13, 6 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:33, 13 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 35 2026]] Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:50, 6 Junie 2025 (UTC) == [[Josef Mengele]] == {{sperdatum|3 Junie 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:50, 3 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 08:13, 6 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:20, 10 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:33, 13 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:05, 18 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:50, 2 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 36 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:53, 9 Julie 2025 (UTC) == [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg]] == {{sperdatum|6 Junie 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 07:41, 6 Mei 2025 (UTC) :{{kommentaar}} Ná maande dat ek almal so mooi getreiter het met dieselfde onderwerp, dink ek ek't nou alles gekry wat ek sover in die hande kon kry. Die res van die inligting lê seker iewers versteek in die argief van Tiger Brands. * {{ondersteun}} – Al 228 artikelwysigings deur net een bydraer, dit wil gedoen wees! Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:12, 10 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:20, 10 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – 'n Fenomenale artikel. [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 15:05, 10 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Goeie werk meneer! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:34, 13 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:05, 18 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] 22:31, 27 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:57, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 37 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:53, 9 Julie 2025 (UTC) == [[Elementêre deeltjie]] == {{sperdatum|4 April 2025}} * {{ondersteun}} – Effens ingewikkeld. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 07:42, 4 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 6 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:02, 10 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:25, 27 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 38 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:08, 6 April 2025 (UTC) == [[Plejades (sterreswerm)]] == {{sperdatum|5 Julie 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10pt">(kontak)</span>]] 13:53, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:58, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:00, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 23:50, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] 16:54, 9 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:52, 30 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 39 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:53, 9 Julie 2025 (UTC) == [[George Russell]] == {{sperdatum|12 Oktober 2025}} * {{ondersteun}} – Nog 'n artikel in die reeks oor F1-sportsterre. Die voorsitter van die renjaersvereniging. Groete. -- [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:45, 12 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] 16:27, 13 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:41, 26 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:59, 26 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:30, 30 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 40 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 00:03, 12 Oktober 2025 (UTC) == [[Charlton Heston]] == {{sperdatum|5 Julie 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10pt">(kontak)</span>]] 13:53, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:58, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:00, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 23:50, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] 16:54, 9 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:53, 30 Junie 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 41 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:53, 9 Julie 2025 (UTC) == [[Waterdraer (sterrebeeld)]] == {{sperdatum|5 Julie 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10pt">(kontak)</span>]] 14:22, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:58, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:00, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 23:50, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] 16:54, 9 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:53, 30 Junie 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 42 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:53, 9 Julie 2025 (UTC) == [[Vlag van Griekeland]] == {{sperdatum|5 Julie 2025}} * {{ondersteun}} – Hierdie artikel is grootliks geskryf deur [[Gebruiker:Puvircho|Puvircho]] en klaar vertaal deur my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:00, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 23:50, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] 16:54, 9 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:02, 14 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:54, 30 Junie 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 43 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:53, 9 Julie 2025 (UTC) == [[Anna Delvey]] == {{sperdatum|8 Oktober 2025}} * {{ondersteun}} – Lees soos 'n riller. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:42, 8 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:30, 11 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:07, 24 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:41, 26 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Ja, die tannie is so skelm sy steel jou suiker uit jou koffie! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:59, 26 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 44 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:40, 20 Julie 2025 (UTC) == [[Koninkryk Aksoem]] == {{sperdatum|13 Julie 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10pt">(kontak)</span>]] 10:11, 13 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] 14:33, 13 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:56, 13 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:03, 14 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:15, 15 Junie 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 45 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:42, 20 Julie 2025 (UTC) == [[Vlag van Letland]] == {{sperdatum|15 Julie 2025}} * {{ondersteun}} – Dié vlagartikel is na aanleiding van die onlangse voorbladartikel [[vlag van Estland]] geskryf. Dit is ook altyd lekker om die landsartikel, sy hoofstad en die vlagartikel op voorbladstatus te hê (ek noem dit 'n "driekuns"). Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:15, 15 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:13, 9 Julie 2025 (UTC) Omdat daar so baie voorbladartikels oor vlae is moet hulle net deeglik in die vervoerband ingevoeg word sodat dit nie te naby aan mekaar geplaas word nie. **{{kommentaar}} – ek en SpesBona maak só! --[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:34, 10 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:34, 10 Julie 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 46 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:42, 20 Julie 2025 (UTC) == [[Nabyaardevoorwerp]] == {{sperdatum|2 Augustus 2025}} * {{ondersteun}} – Lank en interessant. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:53, 9 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] 00:10, 10 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:35, 10 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:34, 10 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 27 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:32, 1 Augustus 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 47 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:18, 2 Augustus 2025 (UTC) == [[Rubens Barrichello]] == {{sperdatum|9 Julie 2025}} * {{ondersteun}} – Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse en Nederlandse wiki's. Groete. -- [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:20, 9 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10pt">(kontak)</span>]] 13:48, 9 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] 16:54, 9 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:03, 14 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:15, 15 Junie 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 48 2026]]. Uitgebrei tot 94 kilogrepe --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:56, 9 Februarie 2026 (UTC) == [[Denisovamens]] == {{sperdatum|8 Oktober 2025}} * {{ondersteun}} – Dalk 'n bietjie ingewikkeld? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:33, 8 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:30, 11 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Jy onderskat ons Burgert! Groete. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:07, 24 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:41, 26 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:59, 26 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 49 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:40, 20 Julie 2025 (UTC) == [[Vlag van Litaue]] == {{sperdatum|15 Julie 2025}} * {{ondersteun}} – Dié vlagartikel is na aanleiding van die onlangse voorbladartikel [[vlag van Estland]] geskryf. Dit is ook altyd lekker om die landsartikel, sy hoofstad en die vlagartikel op voorbladstatus te hê (ek noem dit 'n "driekuns"). Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:15, 15 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:14, 9 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:42, 20 Julie 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 50 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:42, 20 Julie 2025 (UTC) == [[Reza Pahlavi]] == {{sperdatum|25 Julie 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:11, 25 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – artikel is nog bietjie "jonk", maar ek ondersteun graag Burgert se voorblaaie! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:35, 25 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Ek hoop maar op 'n ''regime change'' daar! Enige sjah is beter as die huidige dodelike "regering". Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:00, 25 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 03:57, 11 Julie 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 51 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 22:15, 27 Julie 2025 (UTC) 0xxaeyckvxev60dkukroi725y8p3en3 0 421960 2890311 2721427 2026-04-05T20:57:25Z Jcb 223 2890311 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Porphyrius van Tirus | beeld = Porphyry.jpg | beeldonderskrif = ''Porphire Sophiste'', 16de eeuse Franse gravure | geboortedatum = omstreeks 234 n.C. | geboorteplek = [[Tirus]], [[Phoenice Syria (Romeinse provinsie)|Phoenice Syria]], [[Romeinse Ryk]] (hedendaagse [[Libanon]]) | sterfdatum = 305 [[n.C.]] | sterfplek = [[Rome]], [[Romeinse Ryk]] | noemenswaardige_werke = {{collapsible list|''Isagoge'' (Inleiding tot kategorieë) (Εἰσαγωγή; ''Introductio in Praedicamenta'' of ''Isagoge et in Aristotelis Categorias commentarium''), ''Die lewe van Pythagoras'' (Πυθαγόρου βίος; ''Vita Pythagorae''), ''Oor onthouding van diereprodukte'' (Περὶ ἀποχῆς ἐμψύχων; ''De Abstinentia ab Esu Animalium''), ''Oor die grot van die Nimfe in die Odusseia'' (Περὶ τοῦ ἐν Ὀδυσσείᾳ τῶν Νυμφῶν Ἄντρου; ''De Antro Nympharum''), ''Inleiding tot Ptolemeus se Tetrabiblos'' (Εἰσαγωγὴ εἰς τὴν Ἀποτελεσματικὴν τοῦ Πτολεμαίου), ''Kommentaar oor Ptolemeus se Harmonieë'' (Εἰς τὰ ἁρμονικὰ Πτολεμαίου ὑπόμνημα), ''Oor die lewe van Plotinus en die rangskikking van sy werke'' (Περὶ τοῦ Πλωτίνου βίου καὶ τῆς τάξεως τῶν βιβλίων αὐτοῦ; ''Vita Plotini''), ''Sententiae ad intelligibilia ducentes'' (Ἀφορμαὶ πρὸς τὰ νοητά), ''Filosofieë van die Orakels'' (Περὶ τῆς ἐκ λογίων φιλοσοφίας; ''De Philosophia ex Oraculis Haurienda''), ''Teen die Christene'' (Κατὰ Χριστιανῶν; ''Adversus Christianos'')}} }} '''Porphyrius van Tirus''' ([[Koine|Koine-Grieks]]: Πορφύριος, Porphýrios; omstreeks 234 – omstreeks 305 n.C.) was 'n [[Nieu-platonisme|Nieu-platoniese filosoof]]. Hy is gebore in [[Tirus]], [[Phoenice Syria (Romeinse provinsie)|Phoenice Syria]]<ref name=":1">{{Cite book|last=Schott|first=Jeremy M.|url=https://books.google.com/books?id=VJDuEd_Jl5YC&q=translations+of+Porphyry's+name+are+indicative+of+a+much+deeper+transformation,+that+from+Syrian+provincial+to&pg=PA62|title=Christianity, Empire, and the Making of Religion in Late Antiquity|date=2013-04-23|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-0-8122-0346-2|language=en}}</ref> gedurende die heerskappy van die [[Romeinse Ryk|Romeine]].{{efn|Vir Porphyriu se datums, plek van geboorte en filosofiese skool, sien {{harvnb|Barker| 2003|pp=1226–1227}}. {{harvnb|Sarton|1936| pp= 429–430}} identifiseer Transjordanië as Porphyrius se geboorteplek.}}<ref name=":1" />{{sfn|Johnson|2013|p=8}} Hy het die ''Die Ses Enneïde'', die enigste versameling van [[Plotinus]] (sy leermeester) se werk, geredigeer en gepubliseer. Hy het oorspronklike werke in [[Grieks]] geskryf oor 'n wye reeks onderwerpe, soos byvoorbeeld musiekteorie, [[Homeros]] en [[vegetarisme]].{{efn| Vir 'n omvattende lys, sien Beutler (1894–1980); {{harvnb|Guthrie|1988|p=91}} voorsien 'n verdere lys }} Sy ''Isagoge'' of ''Inleiding'', 'n inleiding tot logika en filosofie,{{efn|{{harvnb|Barnes| 2003| p= xv}} maak dit duidelik dat die ''Isagoge'' "nie 'n ''inleiding [was] tot die Kategorieë'' nie, maar eerder, "[aangesien dit nie] 'n inleiding tot die studie van logika is nie, is [dit] ... 'n inleiding tot filosofie—en tersluiks 'n inleiding tot die ''Kategorieë''."}} was in die [[Middeleeue]] die standaard handboek oor [[logika]] in die [[Latyn]]se en [[Arabies]]e weergawes.{{sfn|Barnes| 2003| p= ix}} Porphyrius was, en is steeds, ook bekend vir sy anti-Christelike sentiment en polemieke.<ref name=":0" /> Werke soos die ''Filosofieë van die Orakels'' (Περὶ τῆς ἐκ λογίων φιλοσοφίας; ''De Philosophia ex Oraculis Haurienda'') en ''Teen die Christene'' (Κατὰ Χριστιανῶν; ''Adversus Christianos'') (wat verbied is deur [[Konstantyn die Grote]]){{sfn|Clark|1989|p=9}} het gesorg dat hy hewige woordestryde en meningsverskille gehad het met die vroeë Christene.{{sfn|Digeser| 1998|p=}} == Lewe == Volgens die ''[[Suda]]'' ('n 10de eeuse Bisantynse ensiklopedie gabseer op verskeie bronne wat nou verlore is) is Porphyrius gebore in [[Tirus]], volgens ander bronne is hy egter gebore Batanaea, hedendaagse [[Sirië]] .<ref>[[Suda]], [https://www.cs.uky.edu/~raphael/sol/sol-cgi-bin/search.cgi?login=guest&enlogin=guest&db=REAL&field=adlerhw_gr&searchstr=pi,2099 Porphyry]</ref><ref>{{Cite book |last=Nettesheim |first=Heinrich Cornelius Agrippa von |url=https://books.google.com/books?id=5YjXnoAaYowC |title=Three Books of Occult Philosophy |date=1993 |publisher=Llewellyn Worldwide |isbn=978-0-87542-832-1 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Porphyry {{!}} Neoplatonism, Logic, Commentaries {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Porphyry-Syrian-philosopher |access-date=2024-07-10 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref><ref>{{Citation |last=Cuvier |first=Georges |title=20. The Byzantine Empire |date=2012 |work=Cuvier’s History of the Natural Sciences : Twenty-four lessons from Antiquity to the Renaissance |pages=591–603 |editor-last=Pietsch |editor-first=Theodore Wells |url=https://books.openedition.org/mnhn/3841 |access-date=2024-07-10 |series=Archives |place=Parys |publisher=Publications scientifiques du Muséum |language=en |isbn=978-2-85653-867-8}}</ref> Sy ouers het hom ''Malkos'' of ''Malchus'' genoem (vgl. [[Aramees]]:מלכא,''malkā'' 'koning'). Hy het dit egter later in sy lewe verander na "Basileus" "Koning", en in sy [[bynaam]], "Porphyrius", "[geklee] in pers".<ref name=":0" /> In sy werk ''Die lewe van Plotinus'' verwys hy na [[Aramees]] as sy "moedertaal."<ref>{{Cite web |title=The Enneads of Plotinus: Porphyry: On the Life of Plotinus and the Arrangement of his Work |url=https://www.sacred-texts.com/cla/plotenn/enn001.htm |access-date=2022-10-30 |website=www.sacred-texts.com}}</ref> Hy het onder Cassius Longinus in Athene [[grammatika]] en retoriek gestudeer en kennis gemaak met Middelplatonisme.<ref name=":0">Macris, Constantinos (2015), ''Porphyry''. Athene: Plato's Encyclopedia</ref> In 262 is hy na [[Rome]], aangetrokke deur die reputasie van [[Plotinus]], waar hy hom vir ses jaar gewy het aan die beoefening van Nieu-Platonisme, en waartydens hy sy dieet op ernstig aangepas het, en op 'n stadium [[selfmoord]] oorweeg het.<ref name="Eunapius1921" /> Op advies van Plotinus het hy vir vyf jaar in [[Sisilië]] gaan woon om sy geestesgesondheid te verbeter. Met sy terugkeer na Rome het hy lesings gegee oor [[filosofie]] en 'n uitgawe van Plotinus (wat intussen gesterf het) se skrywes voltooi, tesame met 'n biografie oor sy leermeester. Die filosoof Iamblichus word in antieke Nieu-platoniese geskrifte as sy dissipel genoem, maar dit is heel waarskynlik net bedoel om aan te dui dat hy die dominante figuur was in die volgende generasie filosowe wat hom opgevolg het.<ref>{{Cite book |last1=Chiaradonna |first1=Riccardo |title=Iamblichus |last2=Lecerf |first2=Adrien |publisher=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |year=2019}}</ref> Die twee mans het in die openbaar verskil oor die kwessie van teürgie (Teürgie (Grieks: θεουργία, transliterasie: theourgía), ook bekend as "goddelike magie", is een van die twee hoof vertakkings van die [[towerkuns]],<ref name="Riffard">Pierre A. Riffard, ''Dictionnaire de l'ésotérisme'', Parys: Payot, 1983, 340.</ref> saam met "praktiese towerkuns" of taumaturgie.<ref>{{cite book |last1=Josephy |first1=Marcia Reines |title=Magic & Superstition in the Jewish Tradition: An Exhibition Organized by the Maurice Spertus Museum of Judaica |date=1975 |publisher=Spertus College of Judaica Press |page=18}}</ref><ref>''Hasidism: Between Ecstasy and Magic'', Moshe Idel, SUNY Press 1995, pp. 72–74. Die term magie of towerkuns word hier gebruik om goddelike teürgie, wat materiële voorspoed beïnvloed, aan te dui, eerder as direkte talismaniese praktiese Kabbalah-towerkuns.</ref> Teürgie beskryf die [[towerkuns|rituele gebruike]] wat geassosieer word met die aanroeping of oproeping van die teenwoordigheid van een of meer gode, veral met die doel om henosis (vereniging met die goddelike) te bereik en jouself sodoende te vervolmaak.<ref>Edmonds III, Radcliffe G. 2019. "The Illuminations of Theurgy: Philosophy and Magic" pp. 314-377. ''Drawing Down the Moon: Magic in the Ancient Greco-Roman World.'' Drukpers van Princeton-universiteit.</ref>). In sy latere jare is hy getroud met Marcella, 'n weduwee met sewe kinders, en 'n student van filosofie.<ref>{{Cite book |last=Porphyry |url=https://archive.org/stream/cu31924029006141/cu31924029006141_djvu.txt |title=Porphyry, the philosopher, to his wife, Marcella; |publisher=Londen : G. Redway |year=1896 |translator-last=Zimmern |translator-first=Alice |lccn=04006426 |archive-url=http://www.archive.org/details/cu31924029006141 |archive-date=2009-11-03}}</ref> Omtrent sestig werke word toegeskryf aan Porphyrius, sommige in die vorm van fragmente en sommige wat verlore is. Sommige fragmente van sy werk word vandag nog gerekonstrueer.<ref name=":2">{{Cite book |last=Emilsson |first=Eyjólfur |title=Porphyry |publisher=The Stanford Encyclopedia of philosophy |year=2022}}</ref> Min is bekend oor sy lewe, en die datum van sy dood is onseker. == Werke == === ''Inleiding'' (''Isagoge'') === [[Lêer:AverroesAndPorphyry.JPG|duimnael|Denkbeeldige debat tussen [[Averroes]] (1126–1198 n.C.) en Porphyrius (234–omstreeks 305 n.C.). Monfredo de Monte Imperiali ''Liber de herbis'', 14de eeu.{{sfn|Sadaune|2014|p=112}}]] Porphyrius is veral bekend vir sy bydraes tot die filosofie. Afgesien van die skryf van die ''Sententiae ad Intelligibilia Ducentes'' (Ἀφορμαὶ πρὸς τὰ νοητά), 'n basiese opsomming van Nieu-Platonisme, is hy veral bekend vir sy ''Inleiding tot kategorieë'' (''Introductio in Praedicamenta'' of ''Isagoge et in Aristotelis Categorias Commentarium''), 'n baie kort werk wat dikwels beskou word as 'n kommentaar op [[Aristoteles]] se ''Kategorieë'', vandaar die titel.{{efn|{{harvnb|Barnes| 2003| p= xiv }} skets die geskiedenis van die mening dat Porphyrius bedoel het dat sy ''Isagoge'' 'n inleidende werk tot die ''Kategorieë'' sou wees.}} Volgens {{Harvnb|Barnes|2003}} is die korrekte titel egter bloot ''Inleiding'' (Εἰσαγωγή ''Isagoge''), en is die boek as sulks nie 'n inleiding tot die ''Kategorieë'' in die besonder nie, maar tot logika in die algemeen, wat die teorieë van voorspelling, definisie en bewys bevat. Die ''Inleiding'' beskryf hoe eienskappe wat aan dinge toegeskryf word, geklassifiseer kan word, waarmee hy op roemryke wyse die filosofiese [[Substansieteorie|konsep van substansie]] afgebreek het in vyf komponente ''genus'', ''spesies'', ''verskil '', ''eienskap'' en ''toeval''. Porphyrius se bespreking van ''toeval'' het 'n langdurige debat ontketen oor die toepassing van [[Essensialisme|''toeval'' en ''essensie/aard'']].{{sfn|Rahman|1986|pp=271–273}} Porphyrius se invloedrykste bydrae tot die filosofie, die ''Inleiding tot kategorieë'', inkorporeer Aristoteles se logika in die Nieu-Platonisme, veral die leerstelling van die kategorieë van syn, geïnterpreteer in terme van entiteite (in latere filosofie "[[Universalia]]" of "universalië). [[Boethius]] se ''Isagoge'', 'n Latynse vertaling van Porphyrius se ''Inleiding'', was 'n standaard Middeleeuse handboek in Europese skole en universiteite, wat die weg gebaan het vir Middeleeuse filosofies-teologiese ontwikkelings van logika en die [[Universaliëstryd]]. In Middeleeuse handboeke illustreer die uiters belangrike ''Arbor porphyriana'' ("Porphyriese Boom") sy logiese klassifikasie van substansie. [[Taksonomie]] baat vandag nog by konsepte wat in "Porphyrius se Boom" uiteengesit is, soos die klassifikasie van lewende organismes. Porphyrius se daarstelling van die "Porphyriese Boom" word beskou as die eerste behoorlike kommentaar op Aristoteles se werk. [[Lêer:Porphyrian Trees Gallery small.png|duimnael|'n Replika van die ''Arbor porphyriana'' (Porphyriese Boom) wat deur Purchotius (1730), Boethius (6de eeu) en Ramon Llull (in omstreeks 1305) gebruik is om kommentaar te lewer op Aristoteles se werk.]] Die ''Inleiding'' is in Arabies vertaal deur [[Ibn al-Muqaffa'|Abd-Allāh ibn al-Muqaffaʿ]] uit 'n [[Siries]]e weergawe. Met die Arabiese naam ''Isāghūjī'' (إيساغوجي) was dit vir 'n geruime tyd lank die standaard inleidende logiese teks in die Moslemwêreld, en het dit die studie van teologie, filosofie, grammatika en regspraak beïnvloed. Benewens die verwerkings en [[epitoom|epitome]] van hierdie werk, het baie onafhanklike werke oor [[logika]] deur Moslem-filosowe die titel Isāghūjī gedra. === ''Filosofieë van die Orakels'' (''De Philosophia ex Oraculis Haurienda'') === Porphyrius is ook bekend as 'n teenstander van die [[Christendom]] en verdediger van die [[paganisme|heidendom]]; sy presiese bydrae tot die filosofiese benadering tot tradisionele godsdiens kan ontdek word in die fragmente van ''Filosofieë van die Orakels'' (Περὶ τῆς ἐκ λογίων φιλοσοφίας; ''De Philosophia ex Oraculis Haurienda''), wat oorspronklik drie boeke beslaan het. Daar heers debat of dit in sy jeug geskryf is (soos Eunapius berig<ref name="Eunapius1921" />) of nader in tyd was aan die vervolging van Christene onder [[Diocletianus]] en [[Galerius]].{{efn|Die Christelike apologeet [[Eusebius van Caesarea|Eusebius]] konstateer dat "sommige Grieke" dalk mag vra: "Hoe kan hierdie mense ons verdraagsaamheid geniet? Hulle het nie net weggedraai van diegene wat van die vroegste tye af as goddelik beskou is onder nie net alle Grieke en barbare nie ... maar ook die keisers, wetgewers en filosowe - almal bedeel met 'n verstand ... En aan watter soort strawwe kan hulle onderwerp word, die wat ... hul rug gekeer het op die dinge van hulle Vaders?" Hierdie stuk, ten opsigte waarvan daar eens gedink is dat dit deel was van ''Teen die Christene'', maar deur {{harvnb|Wilken| 1979|p=}} toegewys is aan ''Filosofieë van die Orakels'', word aangehaal in {{harvnb|Digeser |1998| p= 129}}. Dit mag egter glad nie deur Porphyrius wees nie.{{sfn|Johnson|2010|p=53-58}} }} Die vraag of Porphyrius die heidense filosoof se teenstander was in [[Lactantius]] se ''Goddelike Institute'', geskryf ten tyde van die vervolgings, was vir lank die onderwerp van debat. Die fragmente van die ''Filosofieë van die Orakels'' word slegs deur Christene aangehaal, veral [[Eusebius van Caesarea|Eusebius]], [[Theodoretus van Cyrrhus|Theodoretus]], [[Augustinus van Hippo|Augustinus]] en [[Johannes Philoponos]]. Die fragmente bevat orakels wat die korrekte offerprosedure identifiseer, die aard van [[astrologie]]se lotsbestemmings en ander onderwerpe wat relevant was vir Griekse en Romeinse godsdiens in die derde eeu. Of hierdie werk in stryd is met sy verhandeling wat [[vegetarisme]] verdedig, wat die filosoof ook gewaarsku het om diereoffers te vermy, word onder geleerdes betwis.{{sfn|Johnson|2013|p=135}} As gevolg van die feit dat baie van Porphyrius se werk onvolledig of verlore is, kan die begrip van die stuk foutief vertolk word.<ref name=":2" /> === ''Teen die Christene'' (''Adversus Christianos'') === [[Lêer:Porphyrios Sucevita Fresco.jpg|regs|duimnael|Porphyrius, detail uit die ''Tree of Jesse'', 1535, Sucevița-klooster.]] Gedurende sy tyd in [[Sisilië]] het Porphyrius ''Teen die Christene'' (Κατὰ Χριστιανῶν; ''Adversus Christianos'') geskryf. Die werk bestaan uit vyftien boeke. Sowat dertig Christelike apologete soos bv. [[Metodius van Olimpus|Metodius]], [[Eusebius van Caesarea|Eusebius]], [[Apollinarius van Laodicea|Apollinarius]], [[Augustinus van Hippo|Augustinus]] en [[Hieronimus van Stridon|Hieronimus]] het op sy uitdaging gereageer. Trouens, alles wat bekend is oor Porphyrius se argumente word in hierdie weerleggings gevind, grootliks omdat [[Theodosius II]] in 435 en weer in 448 beveel het dat elke eksemplaar verbrand word.{{sfn|Digeser| 1998|p=130|ps=: "Constantine and other emperors banned and burned Porphyry's work".}}{{sfn|Socrates Scholasticus|1885|pp=Book I, Ch 9, pp. 30–31|loc=Letter of Constantine proscribing the works of Porphyry and Arius}}{{sfn|Stevenson|1987|p=|ps=: Gelasius, ''Historia Ecclesiastica'', II.36}} [[Augustinus van Hippo|Augustinus]] en die 5de eeuse kerklike historikus [[Socrates Scholasticus]] beweer dat Porphyrius eens 'n Christen was.{{sfn|Socrates Scholasticus|1885b|pp= Boek III, Hfst 23}} Daar word gesê dat hoewel Porphyrius wel by Christendom betrokke was, hy dit nie geglo het nie. Augustinus het opmerkings aan Porphyrius gemaak toe hy gesê het hy is die "mees geleerde van die filosowe, as die grootste vyand van die Christene".<ref>{{Cite book |last=Clark |first=Gillian |title=Augustine's Porphyry and the Universal Way of Salvation |publisher=Drukpers van die Universiteit van Oxford |year=2007}}</ref> === Ander werke === Porphyrius was gekant teen die teürgie (sien hierbo vir bespreking van die begrip) van sy dissipel [[Iamblichus]]. Baie van Iamblichus se misterieë is gewy aan die verdediging van mistieke teürgiese goddelike besitname teen die kritiek van Porphyrius. Die Franse filosoof Pierre Hadot hou vol dat geestelike oefeninge vir Porphyrius 'n noodsaaklike deel van geestelike ontwikkeling was.{{sfn|Hadot|1995|p=100}} Porphyrius was soos [[Pythagoras]] 'n voorstander van [[vegetarisme]] op geestelike en etiese gronde. Hierdie twee filosowe is miskien die bekendste vegetariërs uit die klassieke oudheid. Hy het die ''Oor onthouding van diereprodukte'' (Περὶ ἀποχῆς ἐμψύχων; ''De Abstinentia ab Esu Animalium'') geskryf wat die verbruik van diereprodukte ontmoedig. Hy word tot die huidige dag met goedkeuring aangehaal in vegetariese literatuur. Hy het geglo dat alles geskep is vir wedersydse voordeel, en dat vegetarisme 'n wyse was waarop universele harmonie met die natuur bewaar kon word.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Howard |date=April 25, 2023 |title=The Ethics of Diet |url=https://ivu.org/history/williams/porphyry.html |website=International Vegetarian Union}}</ref> Porphyrius het ook geskryf oor musiekteorie,<ref>{{cite encyclopedia |last=Richter |first=Lukas |year=2001 |encyclopedia=Grove Music Online |title=Porphyry |publisher=[[Oxford University Press|Drukpers van die Universiteit van Oxford]] |location=Oxford |accessdate=25 September 2021 |doi=10.1093/gmo/9781561592630.article.22125 |isbn=978-1-56159-263-0 |url-access=subscription |url=https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/view/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-0000022125 }} </ref> [[sterrekunde]], religie en filosofie. Hy het 'n ''Geskiedenis van Filosofie'' (''Philosophos Historia'') met [[Biografie]]ë van filosowe geskryf wat die lewe van sy leermeester, Plotinus, ingesluit het. Sy lewe van Plato uit boek iv bestaan slegs in die vorm van aanhalings deur [[Cyrillus I van Alexandrië|Cyrillus]].{{efn|{{harvnb|Notopoulos|1940|pp= 284–293}} het 'n rekonstruksie saamgestel uit Apuleius se gebruik daarvan.}} Sy ''Vita Pythagorae'', oor die lewe van [[Pythagoras]], moet nie verwar word met die gelyknamige boek deur [[Iamblichus]] nie. Sy kommentaar op Ptolemeus se ''Harmonieë''<ref name="toxolyros.gr" /> (''Eis ta Harmonika Ptolemaiou hypomnēma'') is 'n belangrike bron oor die geskiedenis van antieke teorieë oor harmonie. Porphyrius het ook oor [[Homeros]] geskryf. Afgesien van verskeie verlore tekste wat slegs bekend is uit aanhalings deur ander skrywers, is twee tekste grotendeels volledig aan ons oorgelewer: die ''Homeriese vrae'' (''Homēriká zētḗmata'', 'n filologiese kommentaar op die ''Ilias'' en ''Odusseus'') en ''Oor die grot van die nimfe in die Odusseusy'' (''Peri tou en Odysseia tōn nymphōn antrou''). Porphyrius se kommentaar op [[Euklides]] se ''Elemente'' is as bron gebruik deur [[Pappos van Alexandrië]].<ref name="MacTutor" /> === Lys van werke === ==== Bestaande werke ==== * ''Lewe van Plotinus''. Uitgawes: Luc Brisson, ''La vie de Plotin''. Histoire de l'antiquité classique 6 & 16, Parys: Librairie Philosophique J. Vrin: 1986–1992, 2 vols; A. H. Armstrong, ''Plotinus'', Loeb-klassieke biblioteek, Cambridge, Massachusetts: Drukpers van Harvard-universiteit, 1968, pp.&nbsp;2–84. Vertaalde teks: ''Neoplatonic Saints: The Lives of Plotinus and Proclus''. Translated Texts for Historians 35 (Liverpool: Drukpers van die Universiteit van Liverpool, 2000). * ''Lewe van Pythagoras''. Uitgawe: E. des Places, ''Vie de Pythagore, Lettre à Marcella'', Parys: Les Belles Lettre, 1982. * Inleiding tot Aristoteles se ''Kategorieë'' (''Isagoge''). Vertalings: E. Warren, ''Isagoge'', Mediaeval Sources in Translation 16, Toronto: Pontifical Institute of Mediaeval Studies, 1975; J. Barnes, ''Porphyry's Introduction''. Vertaling van die 'Isagoge' met kommentaar, Oxford, 2003; Steven K. Strange, ''Porphyry. On Aristotle's Categories'', Ithaca, New York, 1992; Octavius Freire Owen, ''The Organon or Logical Treatises of Aristotle with the Introduction of Porphyry''. Bohn se Klassieke Biblioteek 11–12, Londen: G. Bell, 1908–1910, 2 vols; Paul Vincent Spade, ''Five Texts on the Mediaeval Problem of Universals: Porphyry, Boethius, Abelard, Duns Scotus, Ockham'', Indianapolis: Hackett, 1994. * Inleiding tot die ''Tetrabiblos'' van Ptolemeus. Uitgawes: Stefan Weinstock, in: Franz Cumont (red.), ''Catalogus Codicum astrologorum Graecorum'', (Brussel, 1940): V.4, 187–228; ''Kommentar zur Harmonielehre des Ptolemaios'' Ingemar Düring. ed. (Göteborg: Elanders, 1932). Vertaalde teks: James Herschel Holden, ''Porphyry the Philosopher, Introduction to the Tetrabiblos and Serapio of Alexandria, Astrological Definitions'', Tempe, Az.: A.F.A., Inc., 2009. * ''Teen die Christene'' (''Contra Christianos''). Uitgawes: A. Ramos Jurado, J. Ritoré Ponce, A. Carmona Vázquez, I. Rodríguez Moreno, J. Ortolá Salas, J. M. Zamora Calvo (reds), ''Contra los Cristianos: Recopilación de Fragmentos, Traducción, Introducción y Notas'' – (Cádiz: Servicio de Publicaciones de la Universidad de Cádiz 2006); Adolf von Harnack, ''Porphyrius, "Gegen die Christen," 15 Bücher: Zeugnisse, Fragmente und Referate.'' Abhandlungen der königlich preussischen Akademie der Wissenschaften: Jahrgang 1916: philosoph.-hist. Klasse: Nr. 1 (Berlyn: 1916). Vertaalde teks: R. M. Berchman, ''Porphyry Against the Christians'', Ancient Mediterranean and Medieval Texts and Contexts 1, Leiden: Brill, 2005; R. Joseph Hoffmann, ''Porphyry’s Against the Christians: The Literary Remains'', Amherst: Prometheus Books, 1994. * ''Kommentaar op Plato se Timaeus''. Uitgawe: A. R. Sodano, Porphyrii in Platonis Timaeum commentarium fragmenta'', Napoli: 1964. * ''Homeriese vrae''. Uitgawe: ''The Homeric Questions: a Bilingual Edition'' – Lang Classical Studies 2, R. R. Schlunk, vertaler (Frankfurt-am-Main: Lang, 1993). * ''Oor die grot van die nimfe in die Odusseus'' (''De Antro Nympharum''). Uitgawe: ''The Cave of the Nymphs in the Odyssey. A revised text with translation'' deur Seminar Classics 609, State University of New York at Buffalo, Arethusa Monograph 1 (Buffalo: Dept. of Classics, State University of New York at Buffalo, 1969). Vertaalde teks: Robert Lamberton, ''On the Cave of the Nymphs'', Barrytown, N. Y.: Station Hill Press, 1983. * ''Oor onthouding van diereprodukte'' (''De Abstinentia ab Esu Animalium''). Uitgawe: Jean Bouffartigue, M. Patillon en Alain-Philippe Segonds, edd., 3 vols., Budé (Parys, 1979–1995). Vertaalde teks: Gillian Clark, ''On Abstinence from Killing Animals'', Ithaca: Drukpers van Cornell-universiteit, 2000. * ''Filosofieë van die Orakels'' (''De Philosophia ex Oraculis Haurienda''). Uitgawe: [https://archive.org/details/wolff-de-philosophia-ex-oraculis-haurienda-gr-lat-1856 G. Wolff, Berlyn: 1856]; Porphyrii Philosophi fragmenta, red. deur Andrew Smith, Stuttgart en Leipzig, Teubner 1993. * ''Aids to the Study of the Intelligibles'' (''Sententiae ad Intelligibilia Ducentes''). Uitgawe: E. Lamberz, Leipzig: Teubner, 1975. Vertaalde teks: K. Guthrie, ''Launching-Points to the Realm of Mind'', Grand Rapids, Michigan, 1988. * ''Brief aan Marcella''. Uitgawe: Kathleen O’Brien Wicker, ''Porphyry, the Philosopher, to Marcella: Text and Translation with Introduction and Notes'', Text and Translations 28; Graeco-Roman Religion Series 10 (Atlanta: Scholars Press, 1987); ''Pros Markellan'' Griechischer Text, herausgegeben, übersetzt, eingeleitet und erklärt von W. Pötscher (Leiden: E. J. Brill, 1969). Vertaalde teks: Alice Zimmern, ''Porphyry's Letter to His Wife Marcella Concerning the Life of Philosophy and the Ascent to the Gods'', Grand Rapids, Michigan, 1989. * ''Letter to Anebo'' (''Epistula ad Anebonem''). Edition: A. R. Sodano, Naples: L'arte Tipografia: 1958. ==== Verlore werke ==== * ''Ad Gedalium'', 'n verlore kommentaar oor Aristoteles se ''Kategorieë'' in sewe boeke.<ref>Simplicius, ''In Aristotelis Categorias commentarium'', 2.5-9v</ref> The ''testimonia'' are published in Andrew Smith (ed.), ''Porphyrius, Porphyrii Philosophi fragmenta. Fragmenta Arabica David Wasserstein interpretante'', Berlyn: Walter de Gruyter, 1993. *'''n Verhandeling betreffende die geheime leerstellings van die filosowe.'' Volgens John Toland word dit genoem deur Eunapius in "Clidophorus, of oor die eksoteriese en esoteriese filosofie." Eunapius skryf dat Porphyrius "die medisyne van skerpsinnigheid geprys het, en nadat hy dit deur ondervinding geproe het, "'n Verhandeling betreffende die geheime leerstellings van die filosowe", wat die filosowe vir die vergetelheid nagelaat het, net soos die fabels van die digters, geskryf het, en dit op dié wyse aan die lig gebring het."<ref>{{Cite book|last=Toland|first=John|title="Clidophorus, or of the Exoteric and Esoteric Philosophy, that is of the External and Internal Doctrine of the Ancients: the one open and public, accommodating to the popular prejudices and established Religions, the other private and secret, wherein, to the few capable and discrete, was taught the real truth stript of all disguises," in Tetradamus.|publisher=Brotherton and Meadows (London)|year=1720|pages=v}}</ref> *Daar is 'n fragment uit Shem-Tov ibn Falaquera se ''De'ot ha-Filusufim'' uit die 13de eeu wat aan Porphyrius toegeskryf word. Dit is 'n [[Hebreeus]]e vertaling van 'n onbekende [[Arabies]]e vertaling van 'n verlore werk. Gad Freudenthal en Aaron Johnson aanvaar voorlopig die egtheid daarvan.{{sfn|Freudenthal|Johnson|2020}} ==== Toeskrywings wat onseker is ==== * ''Ad Gaurum'' (die toeskrywing daarvan is onseker).{{sfn|Barnes|2011|p=109|loc=n. 22}} Uitgawe: K. Kalbfleisch. Abhandlungen der Preussischen Akadamie der Wissenschaft. phil.-hist. kl. (1895): [https://archive.org/details/dieneuplatonisc00galegoog 33–62]. Vertaalde teks: J. Wilberding, ''To Gaurus On How Embryos are Ensouled'', ''and On What is in our Power''. ''Ancient Commentators on Aristotle''-reeks, R. Sorabji (red.), Bristol: Classical Press, 2011. * #6 en #9 in ''Corpus dei Papiri Filosofici Greci e Latini III: Commentari'' – (Florence: Leo S. Olschki, 1995) is moontlik afkomstig van Porphyrius. == Voetnote == {{notelist}} == Verwysings == {{Verwysings|refs= <ref name="MacTutor">{{MacTutor|id=Porphyry|title=Porphyry Malchus}}</ref> <ref name="Eunapius1921">{{Cite web |title=Lives of the Philosophers and Sophists |pages=343–565 |author=Eunapius |work=tertullian.org |date=1921 |access-date=6 September 2019 |url= http://www.tertullian.org/fathers/eunapius_02_text.htm#PORPHYRY }}</ref> <!-- <ref name="Porphyry2004">{{cite web|title=Porphyry, Against the Christians (2004). Fragments.|url=http://www.tertullian.org/fathers/porphyry_against_christians_02_fragments.htm|work=tertullian.org |date=2004 |access-date=6 September 2019}}</ref>--> <ref name="toxolyros.gr">{{cite web|url=http://www.toxolyros.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=5663&Itemid=857|trans-title=In Ptolemeus se Geharmoniseerde Memoirs – Filosofiese Akademie |title=Τοξόλυρος – Εἰς τὰ ἁρμονικὰ Πτολεμαίου ὑπόμνημα – φιλοσοφικό Ακαδημίας|language=el|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721083538/http://www.toxolyros.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=5663&Itemid=857|archive-date=2011-07-21}}</ref> }} == Bronnelys == {{refbegin|2|indent=yes}} * {{cite book|last=Barker|first= A. |date=2003|chapter=Porphyry|editor1-first=S. |editor1-last=Hornblower |editor2-first= A.|editor2-last= Spawforth|title=Oxford Classical Dictionary|edition= revised 3rd | pages=1226–1227}} * {{cite book|last=Barnes|first= Jonathan|date=2003|title=Porphyry: Introduction|publisher= Clarendon |location=Oxford|isbn= 9780199246144|url=https://books.google.com/books?id=hE8TDAAAQBAJ}} *{{cite book|last=Barnes|first=Jonathan |title=Method and Metaphysics: Essays in Ancient Philosophy|url=https://books.google.com/books?id=28h6x7HQosgC&pg=PA109|volume=I|year=2011|publisher=OUP |location=Oxford|isbn=978-0-19-957751-4}} * Beutler, R. (1894–1980). "Porphyrios (21)" in A. Pauly, G. Wissowa, W. Kroll, K. Witte, K. Mittelhaus en K. Ziegler, reds., ''Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft'', vol. 22.1. *{{cite book|last=Clark|first=Gillian|title=Iamblichus : On the Pythagorean Life|url=https://books.google.com/books?id=N9vrHlJVck8C&pg=PR9|year=1989|publisher=Liverpool University Press|isbn=978-0-85323-326-8}} * {{cite journal|last1=Digeser|first1=Elizabeth DePalma|title=Lactantius, Porphyry, and the Debate over Religious Toleration|journal=Journal of Roman Studies|volume=88|year=1998|pages=129–146|issn=0075-4358|doi=10.2307/300808|jstor=300808|s2cid=161341468 }} *{{cite journal |first1=Gad |last1=Freudenthal |first2=Aaron P. |last2=Johnson |title=A New Porphyry Frament? |journal=The Classical Quarterly |volume=70 |issue=1 |year=2020 |pages=410–428 |doi=10.1017/S0009838820000282|s2cid=225911273 }} *{{cite book|last=Guthrie|first=Kenneth Sylvan |title=Porphyry's Launching-points to the realm of mind: an introduction to the neoplatonic philosophy of Plotinus|url=https://books.google.com/books?id=OAgQAQAAIAAJ|year=1988|publisher=Phanes Press|isbn=978-0-933999-59-6|chapter=The Works of Porphyry}} ook beskikbaar by [http://www.tertullian.org/fathers/porphyry_works.htm tertullian.org] *{{cite book|last=Hadot|first= P.|title=Philosophy as a Way of Life|location=Oxford|publisher= Blackwell|date= 1995}} *{{cite journal|first=Aaron |last=Johnson|title=Rethinking the Authenticity of Porphyry, c.Christ. fr. 1|journal=Studia Patristica|volume= 46|date=2010|pages=53–58}} *{{cite book|last=Johnson|first=Aaron P. |title=Religion and Identity in Porphyry of Tyre: The Limits of Hellenism in Late Antiquity|url=https://books.google.com/books?id=mM7N_v0xcmQC&pg=PA135|year=2013|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-01273-8}} *{{cite journal|last1=Notopoulos|first1=James A.|title=Porphyry's Life of Plato|journal=Classical Philology|volume=35|issue=3|year=1940|pages=284–293|issn=0009-837X|doi=10.1086/362396|s2cid=161160877}} *{{Cite encyclopedia |title=ʿARAŻ |last=Rahman |first=F. |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |date=1986 |url= http://www.iranicaonline.org/articles/araz-a-term-of-philosophy-meaning-accident |volume=II, Fasc. 3| pages= 271–273}} * {{cite journal|last=Sarton|first= G. |date=1936|title=The Unity and Diversity of the Mediterranean World|journal=Osiris|volume= 2|pages=406–463|doi=10.1086/368462|s2cid= 143379839 }} *{{cite book|title=Inventions et decouvertes au Moyen-Age|language=fr|trans-title=Uitvindings en ontdekkings uit die Middeleeue|first=Samuel |last=Sadaune|isbn=9782737362415|publisher=Ouest-France|date=2014}} *{{cite wikisource|author=Socrates Scholasticus|author-link=Socrates Scholasticus |title=Historia Ecclesiastica|volume= Book I, Ch 9, pp. 30-31|wslink=Nicene and Post-Nicene Fathers: Series II/Volume II/Socrates/Book I/Chapter 9|date=1885}} *{{cite wikisource|author=Socrates Scholasticus|author-link=Socrates Scholasticus |title=Historia Ecclesiastica|volume= Book III, Ch 23|wslink=Nicene and Post-Nicene Fathers: Series II/Volume II/Socrates/Book III/Chapter 23|date=1885b}} *{{cite book|last=Stevenson|first=James |title=A New Eusebius: Documents Illustrating the History of the Church to AD 337|url=https://books.google.com/books?id=uIjYAAAAMAAJ|year=1987|publisher=SPCK|isbn=978-0-281-04268-5}} * {{cite book|last=Wilken|first= R. |date=1979|chapter=Pagan Criticism of Christianity: Greek Religion and Christian Faith|editor1-first= W. |editor1-last=Schoedel and |editor2-first=R. |editor2-last=Wilken|title=Early Christian Literature and the Classical Intellectual Tradition|pages=117–134}} {{refend}} == Uitgawes == * ''Porphyrios, „Contra Christianos“. Neue Sammlung der Fragmente, Testimonien und Dubia mit Einleitung, Übersetzung und Anmerkungen'' [Porphyrios, „Contra Christianos“. Nuwe Versameling van die Fragmente, Getuienisse en Dubia (twyfelagtige werke) met 'n Inleiding, Vertaling en Aantekeninge]. Matthias Becker. Texte und Kommentare, volume 52. Berlyn, Boston: De Gruyter, 2016. * Vertalings van verskeie fragmente word uiteengesit in Aanhangsel 1 van ''Religion and Identity in Porphyry of Tyre'' deur Aaron Johnson (Cambridge, 2013). * ''Select Works of Porphyry''. Vertaal deur T. Taylor (Guildford, 1994). Dit bevat ''Weerhouding van diereprodukte'', die ''Sententiae'' en die ''Grot van die nimfe''. * ''Porphyrii philosophi fragmenta''. Andrew Smith, Stvtgardiae et Lipsiae: B. G. Tevbneri, 1993. * ''Porphyre: La Vie de Plotin'' [Porphyrius: Die Lewe van Plotinus]. Luc Brisson et al. 2 volumes, Parys: Vrin, 1982–1992. * ''Opuscula selecta''. Augusts Nauck, red. (Lipsiae: B. G. Tevbneri, 1886) (aanlyn by [https://archive.org/details/porphyriiphilos00naucgoog archive.org]). == Nog leesstof == {{refbegin}} * Bidez, J. (1913). ''Vie de Porphyre''. [[Gent]]. * Clark, Gillian, "Porphyry of Tyre on the New Barbarians," in R. Miles (red), ''Constructing Identities in Late Antiquity'' (Londen: Routledge, 1999), 112–132; = in Eadem, ''Body and Gender, Soul and Reason in Late Antiquity'' (Farnham; Burlington, VT, Ashgate, 2011) (Variorum collected studies series, CS978), art. XIV. * Clark, Gillian, "Philosophic Lives and the philosophic life: Porphyry and Iamblichus," in T. Hägg en P. Rousseau (reds), ''Greek Biography and Panegyric in Late Antiquity'' (Berkeley and Los Angeles, Drukpers van die Universiteit van Kalifornië, 2000), 29–51; = in Eadem, ''Body and Gender, Soul and Reason in Late Antiquity'' (Farnham; Burlington, VT, Ashgate, 2011) (Variorum collected studies series, CS978), art. XV. * Clark, Gillian, "Fattening the soul: Christian asceticism and Porphyry On Abstinence," ''Studia Patristica'', 35, 2001, 41–51; = in Eadem, ''Body and Gender, Soul and Reason in Late Antiquity'' (Farnham; Burlington, VT, Ashgate, 2011) (Variorum collected studies series, CS978), art. XVI. * Emilsson, E., [http://plato.stanford.edu/entries/porphyry/ "Porphyry"]. Opgespoor op 19 April 2009. * Girgenti, G. (1987) ''Porfirio negli ultimi cinquant'anni: bibliografia sistematica e ragionata della letteratura primaria e secondaria riguardante il pensiero porfiriano e i suoi influssi storici'' [[Milaan]]. * Hartmann, Udo (2018). ''Der spätantike Philosoph. Die Lebenswelten der paganen Gelehrten und ihre hagiographische Ausgestaltung in den Philosophenviten von Porphyrios bis Damaskios'' (in Duits). Bonn: Habelt, {{ISBN|978-3-7749-4172-4}}, veral pp. 50–117 en 433–459. * Iamblichus: ''De mysteriis''. Vertaal, met 'n inleiding en aantekeninge deur Emma C. Clarke, John M. Dillon en Jackson P. Hershbell (Society of Biblical Literature; 2003) {{ISBN|1-58983-058-X}}. * Smith, Andrew (1987) ''Porphyrian Studies since 1913'', in W. Haase, ed., Aufstieg und Niedergang der Römischen Welt II.36.2, pp.&nbsp;717–773. * Smith, Andrew (1974) ''Porphyry's Place in the Neoplatonic Tradition. A Study in post-Plotinian Neoplatonism'', Den Haag, Nijhoff. * Zuiddam, B. A. "Old Critics and Modern Theology," ''Dutch Reformed Theological Journal'' (Suid-Afrika), xxxvi, 1995, No. 2. {{refend}} == Eksterne skakels == * [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Porphyry.html Porphyrius Malchus (wiskundige)] – inskrywing in MacTutor History of Maths Archives. * [https://www.astrologicon.org/porphyry/porphyry-peri-tou-en-odysseia-ton-nymphon-antrou.html Περὶ τοῦ ἐν Ὀδυσσείᾳ τῶν Νυμφῶν Ἄντρου (''Die grot van die nimfe in die Odusseus''), oorspronklike Griekse teks.] * [https://www.astrologicon.org/porphyry/porphyry-introduction-to-apotelesmatics-of-ptolemy.html Εἰσαγωγὴ εἰς τὴν Ἀποτελεσματικὴν τοῦ Πτολεμαίου (''Inleiding tot Ptolemeus se Tetrabiblos''), oorspronklike Griekse teks.] * [http://www.tertullian.org/fathers/porphyry_abstinence_01_book1.htm Porphyry, ''Oor weerhouding van diereprodukte'', Boek I], vertaal deur Thomas Taylor (Engels). * [http://www.tertullian.org/fathers/porphyry_abstinence_02_book2.htm Porphyry, ''Oor weerhouding van diereprodukte'', Boek II], vertaal deur Thomas Taylor (Engels). * [http://www.tertullian.org/fathers/porphyry_abstinence_03_book3.htm Porphyry, ''Oor weerhouding van diereprodukte'', Boek III], vertaal deur Thomas Taylor (Engels. * [http://www.tertullian.org/fathers/porphyry_abstinence_04_book4.htm Porphyry, ''Oor weerhouding van diereprodukte'', Boek IV], vertaal deur Thomas Taylor (Engels). * [http://www.tertullian.org/fathers/porphyry_cave_of_nymphs_02_translation.htm Porphyrius, ''Oor die grot van Nimfe''], vertaal deur Thomas Taylor. * [http://tertullian.org/fathers/porphyry_sententiae_02_trans.htm Porphyrius, ''Hulpmiddels tot die persepsie van verstaanbare nature''], vertaal deur Thomas Taylor (Engels). * [http://www.tertullian.org/fathers/porphyry_isagogue_02_translation.htm Porphyrius, ''Isagoge''], vertaal deur Octavius Freire Owen (Engels). * [http://www.prometheustrust.co.uk/html/20_-_organon.html ''Die Isagoge, of Inleiding deur Porphyrius''], vertaal deur Thomas Taylor met 'n uitgebreide voorwoord deur die vertaler (Engels). * [http://www.sacred-texts.com/cla/plotenn/enn001.htm Porphyrius, ''Oor die lewe van Plotinus''] (Engels) * [http://www.attalus.org/translate/daniel.html Porphyrius, ''Kommentaar op die Boek van Daniël''.] (Engels) * [http://www.ccel.org/ccel/pearse/morefathers/files/morefathers.html#porphyry Bykomende tekste, geredigeer deur Roger Pearse] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Porphyrius}} [[Kategorie:Geboortes in 234]] [[Kategorie:Sterftes in 305]] [[Kategorie:Filosowe]] [[Kategorie:Ou Griekse skrywers]] qi2w84a59puck1be1xo3x0z5hgdb66q 0 423020 2890280 2888551 2026-04-05T19:59:36Z Jcb 223 2890280 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Lef Landau | beeld = Landau.jpg | breedte = 220 | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = Lef Landau in 1962 | geboortenaam = Lef Davidovich Landau | geboortedatum = [[22 Januarie]] [[1908]] | geboorteplek = [[Bakoe]], [[Russiese Ryk]] | sterftedatum = {{SDEO|1968|4|1|1908|1|22}} | sterfteplek = [[Moskou]], [[Sowjetunie]] | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = [[USSR|Sowjet]] | vakgebied = [[Teoretiese fisika]] | werkplek = Charkif Instituut vir Fisika en Tegnologie<br />Instituut vir Fisiese Probleme, Moskou | alma mater = [[Bakoe-staatsuniversiteit]] <br/>Leningradstaats-universiteit (Diploma, 1927)<br/>Leningrad Fisies-Tegniese Instituut (D.Sc., 1934) | doktorale promotor = [[Niels Bohr]] | akademiese adviseurs = | doktorale studente = Alexei Alexeyevich Abrikosov<br/>Aleksandr Ilyich Akhiezer<br/>Igor Ekhielevich Dzyaloshinskii<br/>Lev Gor'kov<br/>Isaak Markovich Khalatnikov<br/>Lef Pitaevskii|Lev Petrovich Pitaevskii | ander studente = | bekend vir = [[Nobelprys vir Fisika]] | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Lef Davidovich Landau''' ([[Russies]]: Лев Дави́дович Ланда́у; [[22 Januarie]] [[1908]] – [[1 April]] [[1968]]) was 'n [[Sowjetunie|Sowjet]]-fisikus wat fundamentele bydraes tot baie areas van [[teoretiese fisika]] gemaak het.<ref>{{cite book |last1=McCauley |first1=Martin |title=Who's Who in Russia Since 1900 |date=1997 |publisher=Routledge |page=128 |quote=Landau, Lef Davydovich (1908-68), 'n briljante Sowjet-teoretiese fisikus, wat in 'n Joodse familie in Bakoe gebore is en in 1927 aan die Leningrad Staatsuniversiteit gegradueer het.}}</ref><ref>{{cite book |last1=Zubok |first1=Vladislav |editor1-last=Bozo |editor1-first=Frédéric |editor2-last=Rey |editor2-first=Marie-Pierre |editor3-last=Rother |editor3-first=Bernd |editor4-last=Ludlow |editor4-first=N. Piers |title=Visions of the End of the Cold War in Europe, 1945-1990 |date=2012 |publisher=Berghahn Books |page=78 |chapter=Soviet Intellectuals after Stalin's Death and Their Visions of the Cold War's End}}</ref><ref name="ScientificAmerican1997" /> Hy is beskou as een van die laaste wetenskaplikes wat universeel goed vertroud was en belangrike bydraes tot alle vertakkings van fisika gemaak het.<ref>{{Cite book |last=Smilga |first=Andrei V. |url=https://books.google.com/books?id=_ehEDwAAQBAJ&pg=PA250 |title=Digestible Quantum Field Theory |date=2017 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-59922-9 |location=Cham |pages=250 |language=en}}</ref> Hy word gekrediteer met die lê van die grondslae van die twintigste-eeuse gekondenseerde materie-fisika,<ref>{{Cite journal |last=Gorelik |first=Gennady |date=1997 |title=The Top-Secret Life of Lev Landau |url=https://www.jstor.org/stable/24995874 |journal=Scientific American |volume=277 |issue=2 |pages=72–77 |doi=10.1038/scientificamerican0897-72 |jstor=24995874 |bibcode=1997SciAm.277b..72G |issn=0036-8733}}</ref> en word ook beskou as waarskynlik die grootste Sowjet-teoretiese fisikus van die twintigste eeu.<ref>{{Cite journal |last=Ryndina |first=Ella |date=2004-02-01 |title=Family Lines Sketched in the Portrait of Lev Landau |url=https://pubs.aip.org/physicstoday/article/57/2/53/931789/Family-Lines-Sketched-in-the-Portrait-of-Lev |journal=Physics Today |language=en |volume=57 |issue=2 |pages=53–59 |doi=10.1063/1.1688070 |bibcode=2004PhT....57b..53R |issn=0031-9228}}</ref> Sy prestasies sluit in die onafhanklike mede-ontdekking van die digtheidsmatriksmetode<ref>{{cite book | editor=D. Ter Haar | title=Collected papers of L.D. Landau | location=Oxford | publisher=Pergamon Press | year=1965 }}</ref><ref name="PT">{{cite journal | url=http://www.physicstoday.org/resource/1/phtoad/v35/i2/p36_s1 | archive-url=https://archive.today/20130415142204/http://www.physicstoday.org/resource/1/phtoad/v35/i2/p36_s1 | url-status=dead | archive-date=2013-04-15 | title=Density functional theory | author1=Schlüter, Michael | author2=Lu Jeu Sham | journal=Physics Today | year=1982 | volume=35 | issue=2 | page=36 | doi=10.1063/1.2914933 | bibcode=1982PhT....35b..36S | s2cid=126232754 }}</ref> in [[kwantummeganika]] (naas [[John von Neumann]]), die kwantummeganiese teorie van diamagnetisme, die teorie van supervloeibaarheid, die teorie van tweede-orde fase-oorgange, uitvinding van orde parameter tegniek,<ref>{{Cite journal |last=Fisher |first=Michael E. |date=1998-04-01 |title=Renormalization group theory: Its basis and formulation in statistical physics |url=https://link.aps.org/doi/10.1103/RevModPhys.70.653 |journal=Reviews of Modern Physics |volume=70 |issue=2 |pages=653–681 |doi=10.1103/RevModPhys.70.653|bibcode=1998RvMP...70..653F }}</ref> die Ginzburg-Landau teorie van supergeleiding, die teorie van Fermi vloeistowwe, die verduideliking van Landau-demping in [[Plasma (fisika)|plasmafisika]], die Landau-pool in kwantumelektrodinamika, die tweekomponentteorie van [[neutrino]]'s, en Landau se vergelykings vir S-matriks-singulariteite.<ref>{{cite book | editor-first=M. | editor-last=Shifman | title=Under the Spell of Landau: When Theoretical Physics was Shaping Destinies | publisher=World Scientific | year=2013 | isbn=978-981-4436-56-4 | doi=10.1142/8641 }}</ref> Hy het die 1962 [[Nobelprys vir Fisika]] ontvang vir sy ontwikkeling van 'n wiskundige teorie van superfluiditeit wat verantwoordelik is vir die eienskappe van vloeibare helium II by 'n [[Laetemperatuurfisika|temperatuur onder 2,17 K (−270,98 °C)]].<ref name="frs">{{Cite journal | last1 = Kapitza | first1 = P. L. | last2 = Lifshitz | first2 = E. M. | doi = 10.1098/rsbm.1969.0007 | title = Lev Davydovitch Landau 1908–1968 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society | volume = 15 | pages = 140–158 | year = 1969 | doi-access = free }}</ref> ;Lewe ==Vroeë jare== [[Lêer:Landau1910.jpg|links|duimnael|150px|Die Landau-familie in 1910.]] Landau is op 22 Januarie 1908 aan [[Jood]]se ouers gebore<ref name="frs" /><ref>[[Martin Gilbert]], ''The Jews in the Twentieth Century: An Illustrated History'', Schocken Books, 2001, {{ISBN|0805241906}} p. 284</ref><ref>''Frontiers of physics: proceedings of the Landau Memorial Conference'', Tel Aviv, Israel, 6–10 June 1988, (Pergamon Press, 1990) {{ISBN|0080369391}}, bl. 13–14</ref><ref>Edward Teller, ''Memoirs: A Twentieth Century Journey In Science And Politics'', Basic Books 2002, {{ISBN|0738207780}} bl. 124</ref> in [[Bakoe]], die [[Russiese Ryk]], in wat nou [[Azerbeidjan]] is. Landau se pa, David Lvovich Landau, was 'n [[Ingenieurswese|ingenieur]] in die plaaslike oliebedryf, en sy ma, Lyubov Veniaminovna Garkavi-Landau, was 'n [[dokter]]. Albei het van Mogilev na Bakoe gekom en albei het aan die Mogilev-gimnasium gegradueer.<ref>{{Cite web|url=http://vestnikkavkaza.net/articles/Great-Baku-native-Lev-Landau.html|title=Great Baku native Lev Landau|website=Vestnik Kavkaza|access-date=22 Januarie 2019|archive-date=10 Junie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190610020427/http://vestnikkavkaza.net/articles/Great-Baku-native-Lev-Landau.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Выпускники Могилевской гимназии |url=http://www.petergen.com/history/moggim.shtml |access-date=2022-11-22 |website=www.petergen.com}}</ref> Hy het op ouderdom 12 [[differensiaalrekening]] aangeleer en integraalrekening op ouderdom 13. Landau het in 1920 op ouderdom 13 aan die gimnasium gematrikuleer. Sy ouers het hom as te jonk beskou om universiteit toe te gaan, en daarom het hy vir 'n jaar die Bakoe Ekonomiese Tegniese Skool bygewoon. In 1922, op 14-jarige ouderdom, het hy aan die [[Bakoe-staatsuniversiteit]] gegradueer en in twee departemente gelyktydig gestudeer: die Departemente Fisika en Wiskunde, en die Departement Chemie. Daarna het hy sy studie in [[chemie]] gestaak, maar sy hele lewe lank in die veld belang gestel. ==Leningrad en Europa== [[Lêer:Rundyna5.jpg|duimnael|160px|'n Jong Landau in 1914.]] In 1924 het hy na die destydse hoofsentrum van Sowjet-fisika verhuis: die Fisika-departement van die Leningrad-staatsuniversiteit, waar hy hom toegewy het aan die studie van teoretiese fisika, en in 1927 gegradueer het. Landau het daarna ingeskryf vir nagraadse studies aan die Leningrad Fisies-Tegniese Instituut waar hy uiteindelik 'n doktorsgraad in Fisiese en Wiskundige Wetenskappe in 1934.<ref>František Janouch, ''Lev Landau: A Portrait of a Theoretical Physicist, 1908–1988'', Research Institute for Physics, 1988, bl. 17.</ref> Landau het sy eerste kans gekry om oorsee te reis gedurende die tydperk 1929–1931, op 'n Sowjet-regering— Volkskommissariaat vir Onderwys—reisgenootskap aangevul deur 'n Rockefeller Foundation-genootskap. Teen daardie tyd was hy vlot in [[Duits]] en [[Frans]] en kon hy in [[Engels]] kommunikeer.<ref>Rumer, Yuriy. [http://www.berkovich-zametki.com/AStarina/Nomer7/Rumer1.htm ЛАНДАУ]. berkovich-zametki.com</ref> Hy het later sy Engels verbeter en [[Deens]] aangeleer.<ref name=bes/> Na 'n kort verblyf in [[Göttingen]] en [[Leipzig]] is hy van 8 April tot 3 Mei 1930 na [[Kopenhagen]] om by [[Niels Bohr]] se Instituut vir Teoretiese Fisika te werk. Ná die besoek het Landau homself altyd as 'n leerling van Niels Bohr beskou en Landau se benadering tot fisika is grootliks deur Bohr beïnvloed. Ná sy verblyf in Kopenhagen het hy [[Cambridge]] (middel-1930) besoek, waar hy saam met [[Paul Dirac]],<ref name="Mehra"/> Kopenhagen (September tot November 1930) en [[Zürich]] (Des 1930 tot Jan 1931) gewerk het, waar hy saam met [[Wolfgang Pauli]].<ref name="Mehra">Jagdish Mehra|Mehra, Jagdish (2001) ''The Golden Age of Theoretical Physics'', Boxed Set of 2 Volumes, World Scientific, bl. 952. {{ISBN|9810243421}}.</ref> Van Zürich het Landau vir die derde keer teruggegaan na Kopenhagen<ref>Sykes, J. B. (2013) ''Landau: The Physicist and the Man: Recollections of L. D. Landau'', Elsevier, p. 81. {{ISBN|9781483286884}}.</ref> en daar gebly van 25 Feb tot 19 Mrt 1931 voordat hy dieselfde jaar na [[Leningrad]] teruggekeer het.<ref>Haensel, P.; Potekhin, A. Y. and Yakovlev, D. G. (2007) ''Neutron Stars 1: Equation of State and Structure'', Springer Science & Business Media, bl. 2. {{ISBN|0387335439}}.</ref> ==Nasionale Wetenskaplike Sentrum – Charkif-instituut vir Fisika en Tegnologie== [[Lêer:ХФТИ.jpg|links|duimnael|By die Charkif-instituut, 1934.]] Tussen 1932 en 1937 was Landau hoof van die Departement Teoretiese Fisika by die Nasionale Wetenskaplike Sentrum Charkif Instituut vir Fisika en Tegnologie, en hy het lesings aan die Universiteit van Charkif en die Kharkiv Polytechnic Institute gegee. Afgesien van sy teoretiese prestasies, was Landau die hoofstigter van 'n groot tradisie van teoretiese fisika in [[Charkif]], [[Oekraïne]], wat soms na verwys word as die "Landau-skool". In Charkif het hy en sy vriend en voormalige student, Evgeny Lifshitz, begin om die ''Kursus van Teoretiese Fisika'' te skryf, tien volumes wat saam oor die hele vak strek en steeds wyd gebruik word as gegradueerde-vlak fisika-tekste. Tydens die [[Groot Suiwering]] is Landau binne die UPTI-aangeleentheid in Charkif ondersoek, maar hy het daarin geslaag om na Moskou te vertrek om 'n nuwe pos op te neem.<ref name=ScientificAmerican1997/> Landau het 'n bekende omvattende eksamen genaamd die "Teoretiese Minimum" ontwikkel, wat van studente verwag het om te slaag voor toelating tot die skool. Die eksamen het alle aspekte van teoretiese fisika gedek, en tussen 1934 en 1961 het slegs 43 kandidate geslaag, maar diegene wat dit geslaag het, het later nogal noemenswaardige teoretiese fisici geword.<ref>{{cite book|author=Blundell, Stephen J.|title=Superconductivity: A Very Short Introduction|year=2009|publisher=Oxford U. Press|page=67|url=https://books.google.com/books?id=GxUWMrm4dxsC&pg=PA67|isbn=9780191579097}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Ioffe, Boris L.|title=Landau's Theoretical Minimum, Landau's Seminar, ITEP in the beginning of the 1950s|date=25 April 2002|arxiv=hep-ph/0204295v1|bibcode=2002hep.ph....4295I}}</ref> In 1932 het Landau die Chandrasekhar-limiet bereken;<ref>On the Theory of Stars, in ''Collected Papers of L. D. Landau'', ed. and with an introduction by D. ter Haar, New York: Gordon and Breach, 1965; originally published in ''Phys. Z. Sowjet.'' '''1''' (1932), 285.</ref> hy het dit egter nie op [[witdwergster]]re toegepas nie.<ref>{{Cite journal|last1=Yakovlev|first1=Dmitrii|last2=Haensel|first2=Pawel|date=2013|title=Lev Landau and the concept of neutron stars |journal=Physics-Uspekhi |volume=56 |issue=3 |pages=289–295|doi=10.3367/UFNe.0183.201303f.0307 |arxiv=1210.0682 |bibcode=2013PhyU...56..289Y|s2cid=119282067}}</ref> == Instituut vir Fisiese Probleme, Moskou == Van 1937 tot 1962 was Landau die hoof van die Teoretiese Afdeling by die Instituut vir Fisiese Probleme.<ref name=Dorozynsk/> [[Lêer:1938-LandauL.jpg|duimnael|Foto in die tronk, 1938-1939.]] Op 27 April 1938 is Landau gearresteer vir 'n pamflet wat [[Stalinisme]] met [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty|Duitse Nazisme]] en [[Fascisme|Italiaanse Fascisme]] vergelyk het.<ref name=ScientificAmerican1997>{{cite journal |title= The Top-Secret Life of Lev Landau |issue= 2 |pages= 72–77 |url= https://www.scientificamerican.com/magazine/sa/1997/08-01/ |url-access= subscription |last= Gorelik |first= Gennady |date= Augustus 1997 |journal= Scientific American |volume= 277 |access-date= 2018-06-18 |jstor= 24995874 |doi= 10.1038/scientificamerican0897-72 |bibcode= 1997SciAm.277b..72G |archive-date= 18 Junie 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180618075613/https://www.scientificamerican.com/magazine/sa/1997/08-01/ |url-status= dead }}</ref><ref>[http://www.kapitza.ras.ru/museum/history.htm Музей-кабинет Петра Леонидовича Капицы (Peter Kapitza Memorial Museum-Study)], ''Академик Капица: Биографический очерк (a biographical sketch of Academician Kapitza)''.</ref> Hy is in die NKVD se [[Loebjanka]]-gevangenis aangehou tot sy vrylating, op 29 April 1939, nadat Pyotr Kapitsa ('n eksperimentele lae-temperatuur fisikus en die stigter en hoof van die instituut) en Bohr briewe aan [[Josef Stalin]] geskryf het.<ref>O'Connor, 2014</ref><ref>Yakovlev, 2012</ref> Kapitsa het persoonlik ingestaan vir Landau se gedrag en gedreig om die instituut te verlaat as Landau nie vrygelaat word nie.<ref>Richard Rhodes, [http://www.powells.com/biblio?show=TRADE%20PAPER:USED:9780684824147:9.50&page=excerpt ''Dark Sun: The Making of the Hydrogen Bomb''], pub Simon & Schuster, 1995, {{ISBN|0684824140}} bl. 33.</ref> Na sy vrylating het Landau ontdek hoe om Kapitsa se superfluiditeit te verduidelik met behulp van klankgolwe, of fone, en 'n nuwe opwekking wat 'n roton genoem word.<ref name=ScientificAmerican1997/> Landau het 'n span wiskundiges gelei wat Sowjet-atoom- en waterstofbomontwikkeling ondersteun het. Hy het die dinamika van die eerste Sowjet-[[Termonukleêre wapen|termonukleêre bom]] bereken, insluitend die voorspelling van die uitset. Vir hierdie werk het Landau die Stalin-prys in 1949 en 1953 ontvang, en is in 1954 met die titel "Held van Sosialistiese Arbeid" bekroon.<ref name=ScientificAmerican1997/> Landau se studente het Lev Pitaevskii, Alexei Abrikosov, Aleksandr Akhiezer, Igor Dzyaloshinskii, Evgeny Lifshitz, Lev Gor'kov, Isaak Khalatnikov, Roald Sagdeev en Isaak Pomeranchuk ingesluit. ==Wetenskaplike prestasies== Landau se prestasies sluit in die onafhanklike mede-ontdekking van die digtheidsmatriksmetode in kwantummeganika (naas John von Neumann), die kwantummeganiese teorie van diamagnetisme, die teorie van supervloeibaarheid, die teorie van tweede-orde fase-oorgange, die Ginzburg-Landau-teorie van supergeleiding, die teorie van Fermi-vloeistowwe, die verduideliking van Landau-demping plasmafisika, die Landau-pool in kwantumelektrodinamika, die tweekomponentteorie van [[neutrino]]'s, die verduideliking van vlamonstabiliteit (die Darrieus-Landau-onstabiliteit), en Landau se vergelykings vir S-matriks-singulariteite. Landau het die 1962 [[Nobelprys vir Fisika]] ontvang vir sy ontwikkeling van 'n wiskundige teorie van superfluiditeit wat verantwoordelik is vir die eienskappe van vloeibare helium II by 'n temperatuur onder 2,17 K (−270,98 °C)."<ref>{{cite journal|doi=10.1063/1.2408530|title=Lev Davidovich Landau, Soviet physicist and Nobel laureate|journal=Physics Today|volume=57|issue=2|pages=62|year=2004|bibcode=2004PhT....57Q..62.}}</ref> ==Persoonlike lewe en sienings== In 1937 trou Landau met Kora T. Drobanzeva van Charkif.<ref name=y>Petr Leonidovich Kapitsa, ''Experiment, Theory, Practice: Articles and Addresses'', Springer, 1980, {{ISBN|9027710619}}, bl. 329.</ref> Hul seun Igor (1946–2011) het 'n teoretiese fisikus geword. Lev Landau het in “vrye liefde” eerder as [[monogamie]] geglo en het sy vrou en sy studente aangemoedig om “vrye liefde” te beoefen. Sy vrou was egter nie entoesiasties daaroor nie.<ref name=ScientificAmerican1997/> Landau word oor die algemeen beskryf as 'n [[Ateïsme|ateïs]],<ref>{{cite book |author=Schaefer, Henry F. |title=Science and Christianity: Conflict Or Coherence? |publisher=The Apollos Trust |year=2003 |isbn=9780974297507 |page=9 |quote= Ek bied hier twee voorbeelde van noemenswaardige ateïste aan. Die eerste is Lev Landau, die mees briljante Sowjet-fisikus van die twintigste eeu.}}</ref><ref>{{cite web |year=2012 |title=Lev Landau |url=http://www.nndb.com/people/793/000099496/ |access-date=7 Mei 2013 |publisher=Soylent Communications}}</ref><ref>{{cite book |author1=James D. Patterson |title=Solid-State Physics: Introduction to the Theory |author2=Bernard C. Bailey |date=20 Februarie 2019 |publisher=Springer |isbn=9783319753225 |location=Lev Landau - The Soviet Grand Master |page=190 |quote=Landau se teoretiese minimum eksamen was beroemd en net sowat veertig studente het dit in sy tyd geslaag. Dit was Landau se intreevlakeksamen vir teoretiese fisika. Dit het bevat wat Landau nodig het om in daardie veld te werk. Soos baie Sowjet-era fisici was hy 'n ateïs.}}</ref> alhoewel toe die Sowjet-rolprentvervaardiger [[Andrei Tarkofski]] vir Landau gevra het of hy in die bestaan van [[God]] glo, het Landau die saak vir drie minute in stilte besin voordat hy reageer, "Ek dink so."<ref>{{Cite book |last=Tarkovsky |first=Andrei |title=Sculpting in Time: The Great Russian Filmmaker Discusses His Art |publisher=University of Texas Press |year=1987 |isbn=0-292-77624-1 |pages=229 |language=en |translator-last=Hunter-Blair |translator-first=Kitty}}</ref> In 1957 het 'n lang verslag aan die [[Kommunistiese Party van die Sowjetunie]] (KPSU) Sentrale Komitee deur die [[KGB]] Landau se sienings oor die [[Hongaarse Rewolusie van 1956| 1956 Hongaarse Opstand]], [[Vladimir Lenin]] en wat hy "rooi fascisme" genoem het opgeteken.<ref>[http://bukovsky-archives.net/pdfs/sovter74/land-17.pdf 19 Desember 1957* (no number)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120515005124/http://bukovsky-archives.net/pdfs/sovter74/land-17.pdf |date=15 Mei 2012 }}. The Bukovsky Archives.</ref> Hendrik Casimir herinner hom as 'n passievolle kommunis, aangemoedig deur sy revolusionêre ideologie. Landau se strewe om die Sowjetwetenskap te vestig, was deels te danke aan sy toewyding aan sosialisme. In 1935 het hy 'n stuk getiteld " Bourgeoisie en Kontemporêre Fisika " in die Sowjet-koerant ''Izvestia'' gepubliseer waarin hy godsdienstige bygeloof en die oorheersing van kapitaal, wat hy as burgerlike neigings beskou het, gekritiseer het, met verwysing na "ongekende geleenthede vir die ontwikkeling van fisika in ons land, verskaf deur die Party en die regering.”<ref name="ScientificAmerican1997" /> ==Laaste jare== Op 7 Januarie 1962 het Landau se motor met 'n aankomende vragmotor gebots. Hy is ernstig beseer en het twee maande in 'n [[koma]] deurgebring. Alhoewel Landau op baie maniere herstel het, is sy wetenskaplike kreatiwiteit vernietig,<ref name=Dorozynsk>{{cite book |author=Dorozynsk, Alexander|year=1965|title=The Man They Wouldn't Let Die}}</ref> en hy het nooit volledig na wetenskaplike werk teruggekeer nie. Sy beserings het hom verhinder om die 1962 Nobelprys vir Fisika persoonlik te aanvaar.<ref>[http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1962/press.html Nobel Presentation speech by Professor I. Waller, member of the Swedish Academy of Sciences]. Nobelprize.org. Retrieved on 28 Januarie 2012.</ref> Landau was dwarsdeur sy lewe bekend vir sy skerp humor, soos geïllustreer deur die volgende dialoog met 'n sielkundige, Alexander Luria, wat probeer het om Landau vir moontlike breinskade te toets terwyl hy van die motorongeluk herstel het:<ref name=bes/><ref name="Drobantseva_Luria">[https://biography.wikireading.ru/60550 Kora Drobantseva's memoirs], Chapter 38, "The way we lived"; the episode with Alexander Luria (in the original Russian text, referred to as ''Лурье'') testing Lev Landau on intellectual abilities</ref> :Luria: "Teken asseblief vir my 'n sirkel" :Landau trek 'n kruis :Luria: "Hm, trek nou vir my 'n kruis" :Landau trek 'n sirkel :Luria: "Landau, hoekom doen jy nie wat ek vra nie?" :Landau: "As ek dit gedoen het, kan jy dalk dink ek het verstandelik gestremd geword". In 1965 stig voormalige studente en medewerkers van Landau die Landau Instituut vir Teoretiese Fisika, geleë in die dorp Chernogolovka naby Moskou, en vir die volgende drie dekades gelei deur Isaak Khalatnikov. In Junie 1965 het Lev Landau en Evsei Liberman 'n brief in die [[New York Times]] gepubliseer, waarin hulle verklaar het dat hulle as Sowjet-Jode Amerikaanse ingryping namens die Studentestryd vir Sowjet-Jode teenstaan.<ref>Yaacov Ro'i, [https://books.google.com/books?id=vvfIq0aJ_1oC&pg=PA199 ''The Struggle for Soviet Jewish Emigration, 1948–1967''], Cambridge University Press 2003, {{ISBN|0521522447}} bl. 199</ref> Daar is egter twyfel dat Landau hierdie brief geskryf het.<ref>[http://booknik.ru/yesterday/history-of-protest/esli-nujen-vor-ego-i-s-viselitsy-snimayut/ «Если нужен вор, его и с виселицы снимают»]</ref> ==Dood== Landau sterf op 1 April 1968 op 60 jarige ouderdom aan komplikasies van die beserings wat hy ses jaar tevore in die motorongeluk opgedoen is. Hy is in die Novodevichy-begraafplaas begrawe.<ref>[http://novodevichye.com/landau/ Obelisk at the Novodevichye Cemetery]. novodevichye.com (26 Oktober 2008). Besoek op 28 Januarie 2012.</ref> ==Bydraevelde== {{Div col|colwidth=18em}} *DLVO teorie * Fermi-vloeistofteorie * Kwasipartikel * Ivanenko–Landau–Kähler-vergelyking *Landau-demping * Landau verspreiding * Landau-meter * Landau kinetiese vergelyking * Landau-paal * Landau vatbaarheid * Landau potensiaal * Landau-kwantisering * Landau-teorie * Landau–Squire-straler * Landau–Levich-probleem * Landau-Hopf-teorie van turbulensie * Ginzburg–Landau-teorie * Darrieus–Landau-onstabiliteit * Landau–Lifshitz aeroakoestiese vergelyking * Landau–Raychaudhuri-vergelyking * Landau–Zener-formule * Landau–Lifshitz-model * Landau–Lifshitz pseudotensor * Landau–Lifshitz–Gilbert-vergelyking * Landau–Pomeranchuk–Migdal-effek * Landau-Yang-stelling * Landau-beginsel * Stuart–Landau-vergelyking * Supervloeibaarheid * Supergeleiding {{div col end}} ===Pedagogiek=== *Kursus van Teoretiese Fisika ==Nalatingskap== [[Lêer:RR5110-0083R.png|duimnael|’n Russiese gedenkmunt wat opgedra is aan die 100ste herdenking van Landau se geboorte. ]] Twee hemelse voorwerpe word ter ere van hom genoem: *die [[kleinplaneet]] 2142 Landau.<ref> {{cite book | author = Schmadel, Lutz D. | year = 2003 | title = Dictionary of Minor Planet Names | edition = 5th | page = 174 | publisher = Springer Verlag | isbn = 3-540-00238-3 }}</ref> *die maankrater Landau. Die hoogste prys in teoretiese fisika wat deur die Russiese Akademie vir Wetenskappe toegeken is, word ter ere van hom aangewys: *Landau Goue Medalje Op 22 Januarie 2019 het [[Google]] wat Landau se 111de verjaardag sou wees met 'n Google Doodle gevier.<ref>{{Cite web|url=https://www.mirror.co.uk/science/who-lev-landau-google-doodle-13887780|title=Google Doodle celebrates 111th birthday of theoretical physicist Lev Landau|last=Best|first=Shivali|date=2019-01-22|website=mirror|access-date=2019-01-22}}</ref> Die Landau-Spitzer-toekenning (American Physical Society), wat erkenning gee aan uitstaande bydraes tot [[Plasma (fisika)|plasmafisika]] en samewerking tussen Europa en die Verenigde State, word gedeeltelik ter ere van hom aangewys.<ref>{{cite web|url=https://www.aps.org/programs/honors/prizes/landau-spitzer.cfm|title=Landau-Spitzer Award|website=APS.org|publisher=American Physical Society}}</ref> ==Landau se rangorde van fisici== [[Lêer:UA035-10.jpg|links|duimnael|Landau in 1962<ref name=bes>[[:ru:Бессараб, Майя Яковлевна|Bessarab, Maya]] (1971) [http://www.ega-math.narod.ru/Landau/Dau1971.htm Страницы жизни Ландау]. ''[[:ru:Московский рабочий|Московский рабочий]]''. Moskou</ref> op 'n 2010 Oekraïense posseël.]] Landau het 'n lys name van fisici gehou wat hy op 'n logaritmiese skaal van produktiwiteit en genialiteit gerangskik het, soos [[kreatiwiteit]] en aangebore talent, wat wissel van 0 tot 5.<ref>{{Cite book |last=Goldberg |first=Elkhonon |url=https://books.google.com/books?id=Rr9EDwAAQBAJ&pg=PA166 |title=Creativity: The Human Brain in the Age of Innovation |date=2018 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-046649-7 |location=New York, NY |pages=166 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Li |first1=Jichao |last2=Yin |first2=Yian |last3=Fortunato |first3=Santo |last4=Wang |first4=Dashun |title=Nobel laureates are almost the same as us |journal=Nature Reviews Physics |date=18 April 2019 |volume=1 |issue=5 |pages=301–303 |doi=10.1038/s42254-019-0057-z |bibcode=2019NatRP...1..301L |url=https://par.nsf.gov/servlets/purl/10113092 |access-date=9 April 2024}}</ref><ref>{{Cite book |last=Alter |first=Adam |url=https://books.google.com/books?id=yI4CEQAAQBAJ&pg=PA214 |title=Anatomy of a Breakthrough: How to Get Unstuck When It Matters Most |date=2023 |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-1-9821-8296-0 |location=New York |pages=214 |language=en}}</ref> Die hoogste posisie, 0, is aan [[Isaac Newton]] toegeken. [[Albert Einstein]] was 0.5. 'n Rang van 1 is toegeken aan die stigtersvaders van kwantummeganika, [[Niels Bohr]], [[Werner Heisenberg]], Satyendra Nath Bose, [[Paul Dirac]] en [[Erwin Schrödinger]], en ander, terwyl lede van rang 5 as "patoloë" beskou is.<ref>{{cite book | url = http://sgtnd.narod.ru/wts/rus/Landau.htm | author = Anna Livanova | title = Ландау | trans-title = Landau | language = ru | year = 1983 | publisher = Znanie | edition = 2nd expanded | accessdate = 1 Augustus 2022}}</ref> Landau het homself as 'n 2.5 gerangskik, maar later bevorder tot 'n 2. N. David Mermin, wat oor Landau geskryf het, het verwys na die skaal, en homself in die vierde afdeling gerangskik, in die artikel "''My Life with Landau: Homage of a 4.5 to a 2''".<ref>{{cite book | author = N. David Mermin | title = Boojums All the Way Through: Communicating Science in a Prosaic Age | page = 39 | publisher=Cambridge University Press | year = 1990 | isbn = 9780521388801}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Mitra |first=Asoke |date=2006-11-01 |title=New Einsteins need positive environment, independent spirit |url=https://pubs.aip.org/physicstoday/article/59/11/12/395831/New-Einsteins-need-positive-environment |journal=Physics Today |language=en |volume=59 |issue=11 |pages=12 |doi=10.1063/1.4797321 |bibcode=2006PhT....59k..12M |issn=0031-9228}}</ref> Landau het 'n minder bekende skaal gehad om die genialiteit van 'n wetenskaplike te meet met eerder diagramme. Hy het vier klasse diagramme gehad, met die eerste 'n eenvoudige driehoek, wat diegene ingesluit het wat die oorspronklikste en briljantste was, soos Dirac en Einstein. Die diagramme is gevorm deur twee ewewydige lyne, onderkant wat volharding voorstel, terwyl die boonste genie en oorspronklikheid gemeet het.<ref>{{Cite book |last=Mussardo |first=Giuseppe |url=https://books.google.com/books?id=nGcHEAAAQBAJ&pg=PA115 |title=The ABC's of Science |date=2020 |publisher=Springer International Publishing AG |isbn=978-3-030-55168-1 |location=Cham |pages=115–117}}</ref> ==In populêre kultuur== Die Russiese televisiefilm My Man — die Genie (vertaling van die Russiese titel Мой муж — гений) wat in 2008 vrygestel is, vertel die biografie van Landau (gespeel deur Daniil Spivakovsky), wat meestal op sy private lewe fokus. Dit is oor die algemeen deur kritici gekeur. Mense wat Landau persoonlik ontmoet het, insluitend die beroemde Russiese wetenskaplike Vitaly Ginzburg, het gesê dat die film nie net verskriklik was nie, maar ook vals in historiese feite. Nog 'n rolprent oor Landau, Dau, word geregisseer deur Ilya Khrzhanovsky met die nie-professionele akteur Teodor Currentzis ('n orkesdirigent) as Landau. Dau was 'n algemene bynaam van Lev Landau.<ref name=dau>[http://orange.strf.ru/client/news.aspx?ob_no=7074 Дао Ландау] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151007183002/http://orange.strf.ru/client/news.aspx?ob_no=7074 |date=7 Oktober 2015}}. strf.ru (25 Januarie 2008)</ref> Die film was deel van die multidissiplinêre kunsprojek DAU.<ref>[https://www.russianartandculture.com/dau-film-review-2/ DAU: Strange, Repellent, Mesmerising, Addictive]</ref> ==Werke== Landau het sy eerste referaat Oor die afleiding van Klein–Fock-vergelyking geskryf, saam met Dmitri Ivanenko geskryf in 1926, toe hy 18 jaar oud was. Sy laaste referaat met die titel ''Fundamental problems'' het in 1960 verskyn in 'n geredigeerde weergawe van huldeblyke aan Wolfgang Pauli. 'n Volledige lys van Landau se werke het in 1998 in die Russiese tydskrif ''Physics-Uspekhi'' verskyn.<ref>{{cite journal| title=Complete list of L D Landau's works |journal=Phys. Usp. |volume=41 |issue=6 |pages=621–623 |date=Junie 1998 |url=http://ufn.ru/en/articles/1998/6/k/references.html |doi=10.1070/PU1998v041n06ABEH000413|bibcode = 1998PhyU...41..621.}}</ref> Landau sou hom as mede-outeur van 'n tydskrifartikel op twee voorwaardes laat opneem: 1) hy het die idee van die werk, gedeeltelik of geheel en al, na vore gebring, en 2) hy het ten minste 'n paar berekeninge uitgevoer wat in die artikel aangebied word. Gevolglik het hy sy naam verwyder uit talle publikasies van sy studente waar sy bydrae minder betekenisvol was.<ref name="dau"/> ===Kursus in Teoretiese Fisika=== *{{cite book |author=L. D. Landau, E. M. Lifshitz |year=1976 |title=Mechanics |edition=3rd |volume=1 |publisher=Butterworth–Heinemann |isbn=978-0-7506-2896-9}} *{{cite book |author1=L. D. Landau |author2=E. M. Lifshitz |year=1975 |title=The Classical Theory of Fields |edition=4th |volume=2 |publisher=Butterworth–Heinemann |isbn=978-0-7506-2768-9 }} *{{cite book |author1=L. D. Landau |author2=E. M. Lifshitz |year=1977 |title=Quantum Mechanics: Non-Relativistic Theory |edition=3rd |volume=3 |publisher=Pergamon Press |isbn=978-0-08-020940-1 }} — [https://archive.org/download/QuantumMechanics_104/LandauLifshitz-QuantumMechanics_text.pdf 2nd ed. (1965)] by archive.org *{{cite book |author1=V. B. Berestetskii |author2=E. M. Lifshitz |author3=L. P. Pitaevskii |year=1982 |title=Quantum Electrodynamics |edition=2nd |volume=4 |publisher=Butterworth–Heinemann |isbn=978-0-7506-3371-0 }} *{{cite book |author1=L. D. Landau |author2=E. M. Lifshitz |year=1980 |title=Statistical Physics, Part 1 |edition=3rd |volume=5 |publisher=Butterworth–Heinemann |isbn=978-0-7506-3372-7 }} *{{cite book |author1=L. D. Landau |author2=E. M. Lifshitz |year=1987 |title=Fluid Mechanics |edition=2nd |volume=6 |publisher=Butterworth–Heinemann |isbn=978-0-08-033933-7 }} *{{cite book |author1=L. D. Landau |author2=E. M. Lifshitz |year=1986 |title=Theory of Elasticity |edition=3rd |volume=7 |publisher=Butterworth–Heinemann |isbn=978-0-7506-2633-0 }} *{{cite book |author1=L. D. Landau |author2=E. M. Lifshitz |author3=L. P. Pitaevskii |year=1984 |title=Electrodynamics of Continuous Media |edition=2nd |volume=8 |publisher=Butterworth–Heinemann |isbn=978-0-7506-2634-7 }} *{{cite book |author1=L. P. Pitaevskii |author2=E. M. Lifshitz |year=1980 |title=Statistical Physics, Part 2 |edition=1st |volume=9 |publisher=Butterworth–Heinemann |isbn=978-0-7506-2636-1 }} *{{cite book |author1=L. P. Pitaevskii |author2=E. M. Lifshitz |year=1981 |title=Physical Kinetics |edition=1st |volume=10 |publisher=Pergamon Press |isbn=978-0-7506-2635-4 }} Landau en Lifshitz het in die derde deel van die ''Kursus van Teoretiese Fisika'' voorgestel dat die destydse standaard [[periodieke tabel]] 'n fout daarin het, en dat [[Lutesium]] eerder as 'n d-blok as 'n f-blokelement beskou moet word. Hul voorstel is ten volle geregverdig deur latere bevindings,<ref name="Wittig">{{cite book |last=Wittig |first=Jörg |editor=H. J. Queisser |date=1973 |title=Festkörper Probleme: Plenary Lectures of the Divisions Semiconductor Physics, Surface Physics, Low Temperature Physics, High Polymers, Thermodynamics and Statistical Mechanics, of the German Physical Society, Münster, March 19–24, 1973 |chapter=The pressure variable in solid state physics: What about 4f-band superconductors? |series=Advances in Solid State Physics |volume=13 |location=Berlin, Heidelberg |publisher=Springer |pages=375–396 |isbn=978-3-528-08019-8 |doi=10.1007/BFb0108579}}</ref><ref name=Matthias>{{cite book |last=Matthias |first=B. T. |date=1969 |editor-last=Wallace |editor-first=P. R. |title=Superconductivity |publisher=Gordon and Breach |pages=225–294 <!--precise quote calling it a mistake is on pp. 247–9--> |chapter=Systematics of Super Conductivity |isbn=9780677138107 |volume=1}}</ref><ref name="Jensen1982">{{cite journal |title=The Positions of Lanthanum (Actinium) and Lutetium (Lawrencium) in the Periodic Table |author=William B. Jensen |journal=J. Chem. Educ. |year=1982 |volume=59 |issue = 8|pages=634–636 |doi=10.1021/ed059p634|bibcode=1982JChEd..59..634J }}</ref><ref>Scerri, Eric R (2020). ''The Periodic Table, Its Story and Its Significance'', 2nd edition, Oxford University Press, New York, {{ISBN|978-0190914363}}</ref>en is in 1988 onderskryf deur 'n verslag van die International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC).<ref name="Fluck">{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 Maart 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 Maart 2012}}</ref> ===Ander=== *{{cite book |author1=L. D. Landau |author2=A. S. Kompaneets||orig-year=1935 |year=1965 |title=The electrical conductivity of metals |chapter=Appendix A |pages=803–832 |publisher=ONTI, Kharkiv |doi=10.1016/B978-0-08-010586-4.50106-1 |isbn=9780080105864 |chapter-url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780080105864501061 }} *{{cite book |author1=L. D. Landau |author2=Ya. Smorodinsky |orig-year=1958 |year=2011 |title=Lectures on Nuclear Theory |url=https://books.google.com/books?id=QrgACAAAQBAJ |publisher=Dover Publications |isbn= 978-0486675138 }} *{{cite book |author1=L. D. Landau |author2=G. B. Rumer |orig-year=1960|year=2003 |title=What is Relativity? |publisher=Dover Publications |url=https://books.google.com/books?id=PATCAgAAQBAJ |isbn=978-0-48-616348-2 }} *{{cite book |author1=L. D. Landau |author2=A. I. Akhiezer |author3=E. M. Lifshitz |year=1967 |title=General Physics, Mechanics and Molecular Physics |url=https://archive.org/details/generalphysicsme0000land |url-access=registration |publisher=Pergamon Press |isbn= 978-0-08-009106-8 }} *{{cite book |author1=L. D. Landau |author2=A. I. Kitaigorodsky |year=1978 |title=Physics for Everyone |url=https://archive.org/details/PhysicsForEveryone-Book1-PhysicalBodies |publisher=Mir Publishers Moscow }} in 4 volumes: volume 1 ''Physical bodies''; volume 2 ''Molecules''; volume 3 ''Electrons'' and volume 4 ''Photons and nuclei''; vols. 3 & 4 by Kitaigorodsky alone == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Nobelprys vir Fisika}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Landau, Lef}} [[Kategorie:Nobelprys vir Fisika wenners]] [[Kategorie:Geboortes in 1908]] [[Kategorie:Sterftes in 1968]] go4u0l3qpdgp7103ks52h7s08dhac1a 0 423357 2890291 2731740 2026-04-05T20:16:07Z Jcb 223 2890291 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Michael Bolton | beeld = Michael Bolton-03.jpg | beeldonderskrif = Michael Bolton in 2010 | agtergrondkleur = solo_sanger | geboortenaam = Michael Bolotin | geboortedatum = {{geboortedatum en ouderdom|1953|2|26}} | geboorteplek = New Haven, [[Connecticut]], [[Verenigde State]]. | instrument = {{hlist|Stem|ghitaar|klavier}} | genre = {{hlist|Pop rock<ref name="AM">{{cite web|first=William |last=Ruhlmann |title=Michael Bolton – Artist Biography |url=https://www.allmusic.com/artist/michael-bolton-mn0000387720/biography |publisher=AllMusic}}</ref>|soft rock<ref name="AM"/><ref>{{cite magazine |url=https://newsfeed.time.com/2011/05/09/michael-bolton-hijacks-the-lonely-islands-song-on-snl/ |first=Nick |last=Carbone |title=Michael Bolton Hijacks The Lonely Island's Song on 'SNL' |magazine=Time |date=9 Mei 2011}}</ref>|blue-eyed soul<ref name="AM"/><ref>{{cite news| url=https://www.deseret.com/1990/10/16/18886314/michael-bolton-wins-acclaim-with-blue-eyed-soul-sound | first=Justin |last=Mitchell |title=Michael Bolton Wins Acclaim With Blue-Eyed-Soul Sound| work=Deseret News |date=16 Oktober 1990}}</ref>|hard rock (vroeë loopbaan)}} | beroep = {{hlist|sanger-liedskrywer|musikant}} | jare_aktief = 1975–teenswoordig | etiket = {{hlist|RCA|Columbia|Jive|Concord|Universal Motown}} | associated_acts = {{hlist|Blackjack|the Lonely Island|Sohyang}} | webwerf = {{URL|michaelbolton.com}} }} '''Michael Bolotin'''<ref>{{Cite web | url=https://www.allmusic.com/artist/michael-bolotin-mn0000456210/biography | title=Michael Bolotin | first=William | last=Ruhlmann | publisher=AllMusic}}</ref> (gebore op 26 Februarie 1953), professioneel bekend as '''Michael Bolton''', is 'n Amerikaanse sanger-liedjieskrywer. Bolton het van die middel 1970's tot die middel 1980's hard rock- en heavy metal musiek gespeel gedurende sy vroeë solo loopbaan en as hoofsanger van die groep Blackjack. Hy was ook 'n suksesvolle liedjieskrywer, en was die medeskrywer van treffers soos "How Am I Supposed to Live Without You" vir Laura Branigan, wat hy later self opgeneem het. Bolton het veral erkenning geniet as 'n pop ballad-sanger (sentimentele pop) in die laat 1980's en vroeë 1990's, met noemenswaardige samewerkings met liedskrywers soos Diane Warren en Desmond Child. Gedurende dié tydperk het hy "cover versions" gesing van liedjies soos [[Otis Redding]] se "(Sittin' On) The Dock of the Bay" en [[Percy Sledge]] se "When a Man Loves a Woman". Ten spyte van sy kommersiële sukses in die volwasse kontemporêre genre, is hy gekritiseer omdat hy nie genoeg van sy eie musiek gesing het nie. In 2000 was hy betrokke by 'n kontroversiële regsaak met die Isley Brothers oor plagiaat, wat gelei het tot 'n aansienlike geldelike skikking.<ref>{{Cite news |last=Ross |first=Deborah |date=2013-05-10 |title=Top of the crops: Michael Bolton on critics, crooning and why the mullet had to go |url=https://independent.co.uk/news/people/profiles/top-of-the-crops-michael-bolton-on-critics-crooning-and-why-the-mullet-had-to-go-8607796.html |access-date=2024-04-02 |work=The Independent |quote=He has achieved much, for sure, but never critical acclaim.}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sisario |first=Ben |date=2023-04-27 |title=Stolen or Original? Hear Songs From 7 Landmark Copyright Cases. |url=https://www.nytimes.com/2023/04/27/arts/music/music-copyright-lawsuits-ed-sheeran-blurred-lines.html |access-date=2024-04-02 |work=The New York Times |quote=The jury found that Bolton and a co-author had infringed the older song, and set a damages award of $5.4 million, which was upheld on appeal. Many music experts doubted that there was any significant musical similarity between the two songs, and still point to Three Boys as a key case where a jury got it wrong.}}</ref> In latere jare het hy verskeie ander media aangedurf, insluitend televisie en film, en dikwels as homself verskyn. Bolton het ook aan ''Dancing with the Stars'' deelgeneem en die dokumentêre prent ''American Dream: Detroit'' vervaardig. Sy persoonlike lewe sluit 'n langtermynverhouding en gebroke verlowing met die aktrise Nicollette Sheridan en 'n 15-jaar-lange huwelik met Maureen McGuire, met wie hy drie dogters het, in. Bolton is ook bekend vir sy filantropie, veral deur ''The Michael Bolton Charities'', hoewel hy kritiek ontvang het oor die manier waarop fondse wat deur die organisasie ingesamel word toegewys word. As erkenning vir sy bydraes tot musiek en liefdadigheid, het hy ondermeer 'n ster op die ''Hollywood Walk of Fame'' ontvang. Bolton het meer as 75&nbsp;miljoen albums verkoop, agt top 10 albums opgeneem en twee nommer-een enkelsnitte op die ''Billboard'' trefferlyste gehad. Hy het ook ses ''American Music Awards'' en twee Grammy Awards gewen.<ref>{{cite news |url=https://lancasteronline.com/features/entertainment/michael-bolton-may-not-be-hip-but-he-s-happening/article_5d16f32d-8230-58e9-941c-8c8d684fd9a8.html |title=Michael Bolton may not be hip, but he's happening |last=Ferguson|first=Jon | work=Lancaster Newspapers |date=21 Februarie 2013}}</ref> Hy het opgetree met kunstenaars soos Lucia Aliberti, Patti LaBelle, [[José Carreras]], Tony Cetinski, [[Ray Charles]], [[Celine Dion]], [[Plácido Domingo]], [[Renée Fleming]], Wynonna Judd, B.B. King, The Lonely Island, [[Luciano Pavarotti]], [[Percy Sledge]] en [[Zucchero Fornaciari|Zucchero]]. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{commons}} * {{Official website|http://www.michaelbolton.com/}} * [http://www.michaelboltoncharities.com/ Michael Bolton Charities] * [http://www.ilikemusic.com/interviews/Michael_Bolton_interview_2006-3243 Michael Bolton 2006 interview] at I Like Music * {{IMDb name|93428}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Bolton, Michael}} [[Kategorie:Geboortes in 1953]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse musici]] [[Kategorie:Amerikaanse sangers]] dpv6zyugqzearcxngovml097yvyo4d5 0 423643 2890363 2869550 2026-04-06T06:26:05Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Verbeter 2890363 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} '''Instruksionele ontwerp''' of '''Onderrigontwerp''' verwys na die praktyk van sistematiese ontwerp, ontwikkeling en lewering van 'n onderrigprogram en leerervarings.<ref> {{Cite journal |last=Van Niekerk |first=R. |year=1996 |title=Ontwerp van 'n instruksionele evalueringsisteem vir die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag |url=http://hdl.handle.net/10500/17747 |url-status=live |access-date=2025-03-17}}</ref> Die onderrig is betroubaar, doeltreffend, effektief, aanloklik, innemend en 'n inspirerende verwerwing van kennis.<ref>{{Cite journal |last=Merrill |first=M. D. |last2=Drake |first2=L. |last3=Lacy |first3=M. J. |last4=Pratt |first4=J. |year=1996 |title=Reclaiming instructional design |url=http://mdavidmerrill.com/Papers/Reclaiming.PDF |url-status=dead |journal=Educational Technology |volume=36 |issue=5 |pages=5–7 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426001242/http://mdavidmerrill.com/Papers/Reclaiming.PDF |archive-date=2012-04-26 |access-date=2011-11-23}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Wagner |first=Ellen |date=2011 |title=Essay: In Search of the Secret Handshakes of ID |url=https://docs.wixstatic.com/ugd/c9b0ce_4c5d961291de41e58e08576d3c9ee868.pdf |url-status=live |journal=The Journal of Applied Instructional Design |volume=1 |issue=1 |pages=33–37 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://docs.wixstatic.com/ugd/c9b0ce_4c5d961291de41e58e08576d3c9ee868.pdf |archive-date=2022-10-09}}</ref> Aanlynleer het in 2025 algemeen geword. Namate tegnologie gevorder het en konstruktivistiese leerteorie gewild geraak het, het die gebruik van tegnologie in die klaskamer begin ontwikkel van meestal dril- en vaardigheidsoefeninge na meer interaktiewe aktiwiteite wat meer komplekse denke van die leerder vereis het. Akademiese kwalifikasies, gefokus op die integrasie van tegnologie met onderwys, het momentum gekry met die bekendstelling van Leerontwerp en Tegnologie (LDT) as hoofvakke. Universiteite soos die Universiteit van Pretoria het nagraadse grade in tegnologie-gesentreerde metodes van ontwerp en lewering gevestig onderwys. Informele leer het ook in belang toegeneem, veral in die werkplek. Meer klem word geplaas op die skep van kennisbasisse en ander ondersteunings vir selfgerigte leer. == Tydlyn == {| class="wikitable" |+ Instruksionele mediageskiedenis<ref>Reiser, R. A., & Dempsey, J. V. (2012). Trends and issues in instructional design and technology. Boston: Pearson.</ref> |- ! Era!! Media !!Kenmerke !! Uitkoms |- | '''1900's'''||Visuele media || Skoolmuseum as aanvullende materiaal (Eerste skoolmuseum is in 1905 in St. Louis geopen)|| Materiaal word as aanvullende kurrikulummateriaal beskou. Distrikwye mediasentrum is die moderne ekwivalent. |- | '''1914-1923'''||Visuele media films, Skyfies, Fotograaf ||Visuele Instruksie Beweging|| Die effek van visuele onderrig was beperk as gevolg van onderwyserweerstand teen verandering, kwaliteit van die lêer en koste, ens. |- | '''Middel 1920's tot 1930's'''|| Radio-uitsending, Klankopnames, Klankrolprente || Radio Oudiovisuele Instruksie beweging|| Onderwys in die algemeen is nie geraak nie. |- | '''Tweede Wêreldoorlog'''||Opleidingsfilms, Oorhoofse projektor, Skyfieprojektor, Oudiotoerusting, Simulators en opleidingstoestelle || Militêre en nywerheid het in hierdie tyd 'n groot aanvraag na opleiding gehad. || Die groei van oudiovisuele onderrigbeweging op skool was stadig, maar oudiovisuele toestelle is wyd gebruik in militêre dienste en nywerheid. |- | '''Na die Tweede Wêreldoorlog'''|| Kommunikasiemedium ||Voorgestel om alle aspekte van 'n kommunikasieproses (beïnvloed deur kommunikasieteorieë) te oorweeg. || Hierdie standpunt is eers geïgnoreer, maar het uiteindelik gehelp om die fokus van die oudiovisuele beweging uit te brei. |- | '''1950's tot middel-1960's'''|| Televisie || Groei van instruksionele televisie || Instruksionele televisie is nie in 'n groter mate aangeneem nie. |- | '''1950's-1990's'''|| Rekenaar ||Rekenaarondersteunde onderrig (CAI) navorsing het in die 1950's begin, en het in die 1980's gewild geword 'n paar jaar nadat rekenaars vir die algemene publiek beskikbaar geword het. || Die effek van CAI was taamlik klein en die gebruik van rekenaar was ver van innoverend. |- | '''1990's-2000's'''|| Internet, Simulasie ||Die internet het geleenthede gebied om baie mense oor lang afstande op te lei. Desktop-simulasie het die aanbreek van vlakke van Interaktiewe Multimedia-instruksie (IMI) gegee. || Aanlynopleiding het vinnig toegeneem tot die punt waar hele kurrikulums deur middel van webgebaseerde opleiding gegee is. Simulasies is waardevol maar duur, met die hoogste vlak wat hoofsaaklik deur die militêre en mediese gemeenskap gebruik word. |- | '''2000's-2020's'''|| Mobiele toestelle, sosiale media||Op-aanvraag-opleiding na mense se persoonlike toestelle verskuif; sosiale media maak voorsiening vir samewerkende leer. Slimfone word toegelaat vir intydse interaktiewe terugvoer. || Gepersonaliseerde leerpaaie wat deur kunsmatige intelligensie verbeter word. Mikroleer en gamifikasie word wyd aangeneem om leer in die vloei van werk te lewer. Intydse datavaslegging maak deurlopende ontwerp en remediëring moontlik. |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Opvoedkunde]] [[Kategorie:Opvoedkundige tegnologie]] g865iu9mqs0moym9figb3dwn1l0693c 0 424145 2890429 2773632 2026-04-06T07:30:54Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890429 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Grand Prix = Kanadese |Country = Kanada |Image = Gilles Villeneuve Circuit Montreal (88-93).svg |Official name = XXVII [[Kanadese Grand Prix|Grand Prix Molson du Canada]] |Date = 18 Junie |Year = 1989 |Race_No = 6 |Season_No = 16 |Location = [[Gilles Villeneuve-renbaan]]<br>[[Montreal]], Quebec, Kanada |Course = Gedeeltlike straatbaan |Course_mi = 2.728 |Course_km = 4.390 |Distance_laps = 69 |Distance_mi = 188.220 |Distance_km = 302.910 |Weather = Koel en renerig <ref>{{cite web|url=https://www.almanac.com/weather/history/QC/Montreal/1989-06-19 |title=Weather information for the "1989 Canadian Grand Prix" |publisher=The Old Farmers' Almanac |access-date=31 August 2018}}</ref> |Pole_Driver = [[Alain Prost]] |Pole_Country = Frankryk |Pole_Team = [[McLaren]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |Pole_Time = 1:20.973 |Fast_Driver = [[Jonathan Palmer]] |Fast_Country = VK |Fast_Team = [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |Fast_Time = 1:31.925 |Fast_Lap = 11 |First_Driver = [[Thierry Boutsen]] |First_Country = België |First_Team = [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] |Second_Driver = [[Riccardo Patrese]] |Second_Country= Italië |Second_Team = [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] |Third_Driver = [[Andrea de Cesaris]] |Third_Country = Italië |Third_Team = [[Dallara]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |lapchart = {{F1Laps1989|CAN}} }} Die '''[[1989 Formule Een-seisoen|1989]] [[Formule 1]] [[Kanadese Grand Prix]]''' is op 18 Junie in [[Montreal]], Kanada gehou. Die wedren van 69 rondtes is gewen deur [[Belgiese]] renjaer [[Thierry Boutsen]] in 'n [[WilliamsF1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]]. ==Uitslag== {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 5 | {{BE-VLAG}} '''[[Thierry Boutsen]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]]''' | 69 | 2:01:24.073 | 6 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]]''' | 69 | + 30.007 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 22 | {{IT-VLAG}} '''[[Andrea de Cesaris]]''' | '''[[Dallara]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]]''' | 69 | + 1:36.649 | 9 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Team Lotus|Lotus]]-Judd''' | 69 | + 1:41.484 | 19 | '''3''' |- ! 5 | 25 | {{FR-VLAG}} '''[[René Arnoux]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]]''' | 68 | + 1 Ronde | 22 | '''2''' |- ! 6 | 21 | {{IT-VLAG}} '''Alex Caffi''' | '''[[Dallara]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]]''' | 67 | + 2 Rondes | 8 | '''1''' |- ! 7 | 1 | {{BR-VLAG}} [[Ayrton Senna]] | [[McLaren]]-[[Honda]] | 66 | Enjin | 2 | &nbsp; |- ! 8 | 38 | {{DE-VLAG}} Christian Danner | Rial-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] | 66 | + 3 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! NF | 31 | {{BR-VLAG}} Roberto Moreno | Coloni-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] | 57 | Ewenaar | 26 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Arrows]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] | 40 | Enjin | 12 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] | 35 | Tol | 14 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{IT-VLAG}} Nicola Larini | Osella-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] | 33 | Elektriese probleem | 15 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{IT-VLAG}} Ivan Capelli | March-Judd | 28 | Tol | 21 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{FR-VLAG}} Philippe Alliot | Larrousse-[[Lamborghini]] | 26 | Tol | 10 | &nbsp; |- ! DQ | 36 | {{SE-VLAG}} Stefan Johansson | Onyx-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] | 13 | Gediskwalifiseer | 18 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{ES-VLAG}} Luis Perez-Sala | [[Minardi]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] | 11 | Tol | 24 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{BR-VLAG}} Maurício Gugelmin | March-Judd | 11 | Elektriese probleem | 17 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 6 | Ratkas | 4 | &nbsp; |- ! NF | 40 | {{IT-VLAG}} Gabriele Tarquini | AGS-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] | 6 | Tol | 25 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{US-VLAG}} Eddie Cheever | [[Arrows]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] | 3 | Tol | 16 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[McLaren]]-[[Honda]] | 2 | Suspensie | 1 | &nbsp; |- ! DQ | 27 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 0 | Gediskwalifiseer | 5 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{IT-VLAG}} Stefano Modena | [[Brabham]]-Judd | 0 | Ongeluk | 7 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} Pierluigi Martini | [[Minardi]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] | 0 | Ongeluk | 11 | &nbsp; |- ! DQ | 19 | {{IT-VLAG}} Alessandro Nannini | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] | 0 | Gediskwalifiseer | 13 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] | 0 | Elektriese probleem | 20 | &nbsp; |- ! NQ | 12 | {{JP-VLAG}} Satoru Nakajima | [[Team Lotus|Lotus]]-Judd | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! NQ | 29 | {{FR-VLAG}} Yannick Dalmas | Larrousse-[[Lamborghini]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! NQ | 20 | {{GB-VLAG}} [[Johnny Herbert]] | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! NQ | 26 | {{FR-VLAG}} Olivier Grouillard | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! PQ | 7 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Brabham]]-Judd | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! PQ | 37 | {{BE-VLAG}} Bertrand Gachot | Onyx-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! PQ | 33 | {{CH-VLAG}} Gregor Foitek | EuroBrun-Judd | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! PQ | 18 | {{IT-VLAG}} Piercarlo Ghinzani | Osella-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! PQ | 34 | {{DE-VLAG}} Bernd Schneider | Zakspeed-[[Yamaha Motormaatskappy|Yamaha]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! PQ | 41 | {{DE-VLAG}} Joachim Winkelhock | AGS-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! PQ | 39 | {{DE-VLAG}} Volker Weidler | Rial-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! PQ | 35 | {{JP-VLAG}} [[Aguri Suzuki]] | Zakspeed-[[Yamaha Motormaatskappy|Yamaha]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! PQ | 32 | {{FR-VLAG}} Pierre-Henri Raphanel | Coloni-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |} == Verwysings == {{verwysings}} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Kanadese Grand Prix]] nu6o8o5fo6sbr6likqduqsh875gthxx 0 425373 2890382 2743844 2026-04-06T06:37:07Z Oesjaar 7467 /* Eksterne skakels */ Verbeter 2890382 wikitext text/x-wiki {{short description|20ste-eeuse Britse kunstenaar bekend vir die ontwerp van een van die mees herkenbare vredesimbole}} '''Gerald Herbert Holtom''' (20 Januarie 1914 – 18 September 1985<ref name="BBC-200308">Westcott, Kathryn (20 Maart 2008) [http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/7292252.stm "Wêreld se bekendste protes-simbool word 50"] ''[[BBC News|BBC.co.uk (Nuus)]]'' (Ontvang: 21 Februarie 2010)</ref><ref name="CBStext">{{cite news |first=Richard |last=Roth |title=Die 50ste Verjaardag Van Die Vredesimbool |url=https://www.cbsnews.com/news/the-50th-anniversary-of-the-peace-symbol/ |publisher=CBS Interactive Inc. |date=23 Maart 2008 |access-date=20 April 2008}}</ref><ref name="CBSvideo">{{cite news |first=Richard |last=Roth |title=CBS Sondagoggend, 3/23/08, Oorsprong van die Vredesteken (tydkode 5:13) |url=http://www.bushwars.com/img/080323aCBS.wmv |publisher=CBS Interactive Inc. |date=20 April 2008 |accessdate=20 April 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080528194537/http://www.bushwars.com/img/080323aCBS.wmv |archivedate=28 Mei 2008 }}</ref><ref name="CBSimage">{{cite web |url=http://www.bushwars.com/img/HoltomGrave.bmp |title=Holtom grafsteen |accessdate=20 April 2008 |format=bitmap beeld |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080528194527/http://www.bushwars.com/img/HoltomGrave.bmp |archivedate=28 Mei 2008 }}</ref>) was 'n Engelse kunstenaar en ontwerper. As gegradueerde van die [[Royal College of Art]] in Londen, het hy in 1958 die [[Nuclear disarmament|Kernontwapening]] (In Engels afgekort na ND vir "Nuclear Disarmament") logo ontwerp, wat dieselfde jaar deur die Britse [[Campaign for Nuclear Disarmament]] (CND) aangeneem is en wat later 'n internasionale [[Vredesimbole|vredesimbool]] geword het.<ref>Ken Kolsbun met Mike Sweeney [http://www.peacesymbol.com/ Vrede: Die Biografie van 'n simbool] (Ontvang: 26 Desember 2010)</ref><ref>Darius Holtom [https://spokesmanbooks.org/product/gerald-holtom/ Gerald Holtom - Ontwerper van die Vredesimbool], Spokesman Books, Nottingham</ref> == Kernontwapeningsimbool == Holtom het gegradueer aan die [[Royal College of Art]] in Londen, na skoolopleiding by [[Gresham's School]] in [[Holt, Norfolk]]. Hy was 'n [[gewetensbeswaar|gewetensbeswaarde]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]].<ref name="BBC-200308" /> In 1958 het hy vir die Ministrie van Onderwys gewerk.<ref name=driver>Christopher Driver, ''Die Ontwapenaars: 'n Studie in Protes'', Londen: Hodder en Stoughton, 1964</ref> Op 21 Februarie 1958 het hy die kernontwapeningslogo ontwerp vir die eerste Aldermaston Mars, georganiseer deur die Direct Action Committee teen Kernoorlog (DAC) in Paasfees 1958 (4–7 April). Daar is verskillende weergawes oor hoe die ontwerp ontstaan het. Volgens CND is Holtom deur die DAC genooi om kunswerk vir die Aldermaston Mars te ontwerp. Hy het sy voorlopige sketse tydens 'n DAC-vergadering in Februarie 1958 by die ''Peace News'' kantore in Noord-Londen gewys.<ref>{{Cite web|url=https://cnduk.org/the-cnd-logo/|title=Die CND logo -|date=13 Februarie 2018|access-date=21 Februarie 2021|archive-date=13 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313034837/http://www.cnduk.org/information/info-sheets/item/435-the-cnd-symbol|url-status=dead}}</ref> Volgens Christopher Driver, wat in 1964 oor CND in sy boek, ''The Disarmers'' ''("''Die Ontwapenaars"), geskryf het, het Holtom die ontwerp ongevraag na die voorsitter van sy plaaslike teen-kern groep in Twickenham gebring en verskillende weergawes is by die eerste vergadering van die Londen CND vertoon.<ref name=driver /> Driver het geskryf, "Die eerste merk op papier, volgens Mnr. Holtom, was 'n wit sirkel binne 'n swart vierkant, gevolg deur verskeie weergawes van die Christelike kruis binne die sirkel". Maar die kruis, vir hierdie mense, het te veel verkeerde assosiasies gehad – met die [[Kruisvaarders]], met militêre medaljes, met die openbare seën deur 'n Amerikaanse kapelaan van die vliegtuig wat na [[Hiroshima]] gevlieg het – en uiteindelik is die arms van die kruis as aflopend uitgebeeld, wat die saamgestelde sein vir die letters N en D (vir "'''N'''uclear '''D'''isarmament") vorm (die letters "N" (twee arms uitgestrek wat afwaarts wys teen 45 grade) en "D" (een arm bo die kop gelig) van die [[Vlag seine|vlagsein]] alfabet wat die woorde vir [[kernontwapening]] in Engels verteenwoordig), en terselfdertyd 'n gebaar van menslike wanhoop teen die agtergrond van 'n aardbol voorstel. [[Eric Austen]], wat die simbool vir keramiek kentekens aangepas het, het glo "ontdek dat die 'gebaar van wanhoop' motief lank reeds met 'die dood van die mens' geassosieer is, en die sirkel met 'die ongeborene kind'".<ref name=driver /> Holtom het ook die beeld van die duif verwerp, aangesien dit deur die Sowjet-vredespropaganda toegeëien is.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Rigby|first=Andrew|date=1998|title=’n Vredesimbool se oorsprong|url=|journal=Peace Review|language=af|volume=10|issue=3|pages=475–479|doi=10.1080/10402659808426187|issn=1040-2659}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Mariuzzo|first=Andrea|date=2010|title=Stalin en die duif: Linkse pasifistiese taal en keuses van uitdrukking tussen die Volksfront en die Koreaanse Oorlog (1948–1953)|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S1353294400005329/type/journal_article|journal=Modern Italy|language=af|volume=15|issue=1|pages=21–35|doi=10.1080/13532940903375373|s2cid=146264104 |issn=1353-2944}}</ref> Handelsmerkregistrasie van die logo is nooit uitgevoer nie, en sedert die 1960's het die logo bekend geword aan, en gebruik deur, die publiek as 'n algemene vredesimbool.<ref>[http://www.cnduk.org/pages/binfo/logo.html "Briefings & Inligting: Die CND logo"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080106172009/http://www.cnduk.org/pages/binfo/logo.html|date=6 Januarie 2008}} ''[[CND]]UK.org'' (Ontvang: 21 Februarie 2010)</ref><ref>McCarthy, Michael (15 Oktober 2005) [http://news.independent.co.uk/uk/politics/article319738.ece "Wat het met CND gebeur?"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930193111/http://news.independent.co.uk/uk/politics/article319738.ece |date=30 September 2007 }} ''[[The Independent|Independent.co.uk]]'' (Ontvang: 21 Februarie 2010)</ref> <gallery> File:peace symbol (fixed width).svg|{{center|}} |alt=ND </gallery> Benewens hierdie primêre ontstaan, het Holtom ook [[Francisco Goya|Goya]] se [[The Third of May 1808|Boer Voor die Vuurpeloton]] as inspirasie genoem:<ref name=":0" /> <blockquote> Ek was in wanhoop. Diep wanhoop. Ek het myself geteken: die verteenwoordiger van 'n individu in wanhoop, met handpalms uitgestrek na buite en afwaarts op die manier van Goya se boer voor die vuurpeloton. Ek het die tekening in 'n lyn gefinaliseer en 'n sirkel daarom gesit.<ref>{{Cite web|url=https://cnduk.org/the-symbol/|title=Geskiedenis van die Simbool|website=Campaign for Nuclear Disarmament|language=af-ZA|access-date=2019-05-08}}</ref> </blockquote> Die verwysing is na [[Francisco Goya|Goya]] se ''[[The Third of May 1808]]'' (1814), alhoewel die boer wat in hierdie skildery getoon word, sy arms opwaarts, nie afwaarts, uitgestrek het. == Persoonlike lewe == Holtom het ses kinders gehad, insluitend vier met sy eerste vrou: Peter, Julia, Anna (nou Anna Scott, 'n kunstenaar) <ref>{{cite news|date=17 Maart 2008|url=http://www.galleries.co.uk/pr/s3-08-54-THE-pr1.htm|title=Vader & Dogter steeds in kompetisie na 50 jaar.......50 Jaar nadat haar pa Gerald Holtom die nou ikoniese CND-simbool geskep het, vertoon Anna Scott (gebore Holtom) haar eie werke by 'n Mayfair-galery|accessdate=18 Junie 2012}}</ref> en Benjamin; en twee met sy tweede vrou: Darius en Rebecca (ook 'n kunstenaar).<ref>{{cite news|author=Sloan, Liam |date=25 Maart 2008 |url=http://www.newburytoday.co.uk/news/Article.aspx?articleID=6496 |title=Vyftig jaar van die vredesimbool |publisher=[[Newbury, Berkshire#Media|NewburyToday.co.uk]] |accessdate=22 Februarie 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719194610/http://www.newburytoday.co.uk/news/Article.aspx?articleID=6496 |archivedate=19 Julie 2011 }}</ref> == Sien ook == *[[Vredesimbole]] *[[Uitstervingsimbole]] == Verwysings == {{Reflist}} == Verdere leeswerk == Darius Holtom, ''Gerald Holtom - Ontwerper van die Vredesimbool'', Spokesman Books, Nottingham<ref>Darius Holtom [https://spokesmanbooks.org/product/gerald-holtom/ Gerald Holtom - Ontwerper van die Vredesimbool], Spokesman Books, Nottingham</ref> == Eksterne skakels == *{{Find a Grave|75176196}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Holtom, Gerald}} [[Kategorie:Geboortes in 1914]] [[Kategorie:Sterftes in 1985]] [[Category:Alumni of the Royal College of Art|Alumni van die Royal College of Art]] [[Category:20th-century British designers|20ste-eeuse Britse ontwerpers]] [[Category:British conscientious objectors|Britse gewetensbeswaardes]] [[Category:People educated at Gresham's School|Mense opgevoed by Gresham's School]] g7ncjingy7x4lxex9q2hwgxqjzuxdlm 2890383 2890382 2026-04-06T06:40:54Z Oesjaar 7467 /* Eksterne skakels */ Nie sulke goed nie. 2890383 wikitext text/x-wiki {{short description|20ste-eeuse Britse kunstenaar bekend vir die ontwerp van een van die mees herkenbare vredesimbole}} '''Gerald Herbert Holtom''' (20 Januarie 1914 – 18 September 1985<ref name="BBC-200308">Westcott, Kathryn (20 Maart 2008) [http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/7292252.stm "Wêreld se bekendste protes-simbool word 50"] ''[[BBC News|BBC.co.uk (Nuus)]]'' (Ontvang: 21 Februarie 2010)</ref><ref name="CBStext">{{cite news |first=Richard |last=Roth |title=Die 50ste Verjaardag Van Die Vredesimbool |url=https://www.cbsnews.com/news/the-50th-anniversary-of-the-peace-symbol/ |publisher=CBS Interactive Inc. |date=23 Maart 2008 |access-date=20 April 2008}}</ref><ref name="CBSvideo">{{cite news |first=Richard |last=Roth |title=CBS Sondagoggend, 3/23/08, Oorsprong van die Vredesteken (tydkode 5:13) |url=http://www.bushwars.com/img/080323aCBS.wmv |publisher=CBS Interactive Inc. |date=20 April 2008 |accessdate=20 April 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080528194537/http://www.bushwars.com/img/080323aCBS.wmv |archivedate=28 Mei 2008 }}</ref><ref name="CBSimage">{{cite web |url=http://www.bushwars.com/img/HoltomGrave.bmp |title=Holtom grafsteen |accessdate=20 April 2008 |format=bitmap beeld |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080528194527/http://www.bushwars.com/img/HoltomGrave.bmp |archivedate=28 Mei 2008 }}</ref>) was 'n Engelse kunstenaar en ontwerper. As gegradueerde van die [[Royal College of Art]] in Londen, het hy in 1958 die [[Nuclear disarmament|Kernontwapening]] (In Engels afgekort na ND vir "Nuclear Disarmament") logo ontwerp, wat dieselfde jaar deur die Britse [[Campaign for Nuclear Disarmament]] (CND) aangeneem is en wat later 'n internasionale [[Vredesimbole|vredesimbool]] geword het.<ref>Ken Kolsbun met Mike Sweeney [http://www.peacesymbol.com/ Vrede: Die Biografie van 'n simbool] (Ontvang: 26 Desember 2010)</ref><ref>Darius Holtom [https://spokesmanbooks.org/product/gerald-holtom/ Gerald Holtom - Ontwerper van die Vredesimbool], Spokesman Books, Nottingham</ref> == Kernontwapeningsimbool == Holtom het gegradueer aan die [[Royal College of Art]] in Londen, na skoolopleiding by [[Gresham's School]] in [[Holt, Norfolk]]. Hy was 'n [[gewetensbeswaar|gewetensbeswaarde]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]].<ref name="BBC-200308" /> In 1958 het hy vir die Ministrie van Onderwys gewerk.<ref name=driver>Christopher Driver, ''Die Ontwapenaars: 'n Studie in Protes'', Londen: Hodder en Stoughton, 1964</ref> Op 21 Februarie 1958 het hy die kernontwapeningslogo ontwerp vir die eerste Aldermaston Mars, georganiseer deur die Direct Action Committee teen Kernoorlog (DAC) in Paasfees 1958 (4–7 April). Daar is verskillende weergawes oor hoe die ontwerp ontstaan het. Volgens CND is Holtom deur die DAC genooi om kunswerk vir die Aldermaston Mars te ontwerp. Hy het sy voorlopige sketse tydens 'n DAC-vergadering in Februarie 1958 by die ''Peace News'' kantore in Noord-Londen gewys.<ref>{{Cite web|url=https://cnduk.org/the-cnd-logo/|title=Die CND logo -|date=13 Februarie 2018|access-date=21 Februarie 2021|archive-date=13 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313034837/http://www.cnduk.org/information/info-sheets/item/435-the-cnd-symbol|url-status=dead}}</ref> Volgens Christopher Driver, wat in 1964 oor CND in sy boek, ''The Disarmers'' ''("''Die Ontwapenaars"), geskryf het, het Holtom die ontwerp ongevraag na die voorsitter van sy plaaslike teen-kern groep in Twickenham gebring en verskillende weergawes is by die eerste vergadering van die Londen CND vertoon.<ref name=driver /> Driver het geskryf, "Die eerste merk op papier, volgens Mnr. Holtom, was 'n wit sirkel binne 'n swart vierkant, gevolg deur verskeie weergawes van die Christelike kruis binne die sirkel". Maar die kruis, vir hierdie mense, het te veel verkeerde assosiasies gehad – met die [[Kruisvaarders]], met militêre medaljes, met die openbare seën deur 'n Amerikaanse kapelaan van die vliegtuig wat na [[Hiroshima]] gevlieg het – en uiteindelik is die arms van die kruis as aflopend uitgebeeld, wat die saamgestelde sein vir die letters N en D (vir "'''N'''uclear '''D'''isarmament") vorm (die letters "N" (twee arms uitgestrek wat afwaarts wys teen 45 grade) en "D" (een arm bo die kop gelig) van die [[Vlag seine|vlagsein]] alfabet wat die woorde vir [[kernontwapening]] in Engels verteenwoordig), en terselfdertyd 'n gebaar van menslike wanhoop teen die agtergrond van 'n aardbol voorstel. [[Eric Austen]], wat die simbool vir keramiek kentekens aangepas het, het glo "ontdek dat die 'gebaar van wanhoop' motief lank reeds met 'die dood van die mens' geassosieer is, en die sirkel met 'die ongeborene kind'".<ref name=driver /> Holtom het ook die beeld van die duif verwerp, aangesien dit deur die Sowjet-vredespropaganda toegeëien is.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Rigby|first=Andrew|date=1998|title=’n Vredesimbool se oorsprong|url=|journal=Peace Review|language=af|volume=10|issue=3|pages=475–479|doi=10.1080/10402659808426187|issn=1040-2659}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Mariuzzo|first=Andrea|date=2010|title=Stalin en die duif: Linkse pasifistiese taal en keuses van uitdrukking tussen die Volksfront en die Koreaanse Oorlog (1948–1953)|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S1353294400005329/type/journal_article|journal=Modern Italy|language=af|volume=15|issue=1|pages=21–35|doi=10.1080/13532940903375373|s2cid=146264104 |issn=1353-2944}}</ref> Handelsmerkregistrasie van die logo is nooit uitgevoer nie, en sedert die 1960's het die logo bekend geword aan, en gebruik deur, die publiek as 'n algemene vredesimbool.<ref>[http://www.cnduk.org/pages/binfo/logo.html "Briefings & Inligting: Die CND logo"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080106172009/http://www.cnduk.org/pages/binfo/logo.html|date=6 Januarie 2008}} ''[[CND]]UK.org'' (Ontvang: 21 Februarie 2010)</ref><ref>McCarthy, Michael (15 Oktober 2005) [http://news.independent.co.uk/uk/politics/article319738.ece "Wat het met CND gebeur?"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930193111/http://news.independent.co.uk/uk/politics/article319738.ece |date=30 September 2007 }} ''[[The Independent|Independent.co.uk]]'' (Ontvang: 21 Februarie 2010)</ref> <gallery> File:peace symbol (fixed width).svg|{{center|}} |alt=ND </gallery> Benewens hierdie primêre ontstaan, het Holtom ook [[Francisco Goya|Goya]] se [[The Third of May 1808|Boer Voor die Vuurpeloton]] as inspirasie genoem:<ref name=":0" /> <blockquote> Ek was in wanhoop. Diep wanhoop. Ek het myself geteken: die verteenwoordiger van 'n individu in wanhoop, met handpalms uitgestrek na buite en afwaarts op die manier van Goya se boer voor die vuurpeloton. Ek het die tekening in 'n lyn gefinaliseer en 'n sirkel daarom gesit.<ref>{{Cite web|url=https://cnduk.org/the-symbol/|title=Geskiedenis van die Simbool|website=Campaign for Nuclear Disarmament|language=af-ZA|access-date=2019-05-08}}</ref> </blockquote> Die verwysing is na [[Francisco Goya|Goya]] se ''[[The Third of May 1808]]'' (1814), alhoewel die boer wat in hierdie skildery getoon word, sy arms opwaarts, nie afwaarts, uitgestrek het. == Persoonlike lewe == Holtom het ses kinders gehad, insluitend vier met sy eerste vrou: Peter, Julia, Anna (nou Anna Scott, 'n kunstenaar) <ref>{{cite news|date=17 Maart 2008|url=http://www.galleries.co.uk/pr/s3-08-54-THE-pr1.htm|title=Vader & Dogter steeds in kompetisie na 50 jaar.......50 Jaar nadat haar pa Gerald Holtom die nou ikoniese CND-simbool geskep het, vertoon Anna Scott (gebore Holtom) haar eie werke by 'n Mayfair-galery|accessdate=18 Junie 2012}}</ref> en Benjamin; en twee met sy tweede vrou: Darius en Rebecca (ook 'n kunstenaar).<ref>{{cite news|author=Sloan, Liam |date=25 Maart 2008 |url=http://www.newburytoday.co.uk/news/Article.aspx?articleID=6496 |title=Vyftig jaar van die vredesimbool |publisher=[[Newbury, Berkshire#Media|NewburyToday.co.uk]] |accessdate=22 Februarie 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719194610/http://www.newburytoday.co.uk/news/Article.aspx?articleID=6496 |archivedate=19 Julie 2011 }}</ref> == Sien ook == *[[Vredesimbole]] *[[Uitstervingsimbole]] == Verwysings == {{Reflist}} == Verdere leeswerk == Darius Holtom, ''Gerald Holtom - Ontwerper van die Vredesimbool'', Spokesman Books, Nottingham<ref>Darius Holtom [https://spokesmanbooks.org/product/gerald-holtom/ Gerald Holtom - Ontwerper van die Vredesimbool], Spokesman Books, Nottingham</ref> == Eksterne skakels == *{{Find a Grave|75176196}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Holtom, Gerald}} [[Kategorie:Geboortes in 1914]] [[Kategorie:Sterftes in 1985]] f3ftnlrtp76y6i2pkhhqzicnqv5mcj0 0 425524 2890502 2876919 2026-04-06T10:02:23Z Oesjaar 7467 /* Eksterne skakels */ Verbeter 2890502 wikitext text/x-wiki '''Arkady Steinberg''' ([[28 November]] [[1907]], [[Odesa|Odessa]] – [[7 Augustus]] [[1984]]) was 'n [[Russiese]] en [[Sowjetunie|Sowjetse]] digter, vertaler en skilder, vader van kunstenaars [[Eduard Steinberg]] en [[Borukh Steinberg]]. Hy was ook die eerste Sowjet-digter wat [[John Milton]] se [[Paradise Lost]] in 1976 vertaal het. == Biografie == Arkady Steinberg is in Odessa gebore in 'n familie van 'n dokter op die gebied van interne en senuweesiektes, 'n gesondheidsorgorganiseerder en publiseerder, ereburger Akim Pinkhusovich Steinberg en Zinaida Moiseyevna Steinberg (née Azovskaya). Het aan die Odessa Real School of St. Paul gestudeer. In 1921 het hy saam met sy gesin na [[Moskou]] verhuis. In 1925 het hy ingeskryf vir [[Vkhutemas]] - die Russiese Staat Hoër Kuns en Tegniese Skool. In 1927 is hy oorgeplaas na die Odessa Skone Kunsskool vernoem na M. B. Grekov, maar het 'n jaar later na Vkhutemas teruggekeer. In 1929 het hy Vkhutemas na sy derde jaar verlaat en nie sy studies hervat nie. In die somer van 1937 het hy saam met sy gesin in 'n klein dorpie [[Tarusa]] nie ver van Moskou af gewoon nie en saam met die [[Joego-Slawië|Joego-Slawies]]-[[Montenegro|Montenegrynse]] [[Kommunisme|kommunistiese]] emigré-digter Radule Stijenski (1901–1966) gewerk aan die vertaling van sy gedig “Wieg van Krygers”. Maar in November 1937 is hy gearresteer nadat Radule Stijenski die NKVD ingelig het oor sy astrante uitlatings oor eienaardighede van die Sowjet-lewe en -politiek, en tot agt jaar van hrd arbeid gevonnis. Steinberg se ma het egter in 1939 die Hooggeregshof van die USSR gesmeek om sy saak te hersien, en in November 1939 is die vonnis omvergewerp en Arkady Steinberg het na Moskou en na vryheid teruggekeer.<ref>Аркадий Штейнберг. К верховьям. Собрание стихов. О Штейнберге: Материалы к биографии. Мемуары. Заметки. Стихи. М., 1997. pp. 51–53</ref> In 1941 het Steinberg lid van die Sowjet-skrywersunie geword. Sedert die uitbreek van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het hy in die weermag gedien en is die medalje "Vir Militêre Meriete" (1941) en die Orde van die Patriotiese Oorlog 1ste graad in 1944 bekroon. In 1944, terwyl hy in die politieke departement van die 8ste Leër (USSR) gedien het onder bevel van [[Leonid Brezjnef]], wat hom aanbeveel het om by die party aan te sluit, is hy op 22 Oktober 1944 deur SMERSH gearresteer vir “anti-Sowjet-agitasie en weer gevonnis tot agt jaar tronkstraf, wat hy hierdie keer ten volle uitgedien het.<ref>Applebaum, Anne (2003). Gulag: A History. Doubleday. p. 446. {{ISBN|978-0-7679-0056-0}}. pp. 121–124</ref> Toe Steinberg in [[1953]] vrygelaat is, is hy verbied om in die hoofstad van die USSR en die hoofstede van al sy 15 republieke sowel as in alle groot stede te woon, en daarom het hy na 'n klein dorpie [[Tarusa]] gaan woon wat verder as 100 km van Moskou geleë was en dus vrygestel is van daardie nedersettingsbeperkings, wat hy goed geweet het van sy vooroorlogse verblyf daar. Tarusa het sy nuwe tuisdorp vir die volgende dekades geword, en sy lewe en werk was onlosmaaklik verbind met hierdie dorp aan die Oka-rivier. Toe Steinberg in 1953 vrygelaat is, is hy verbied om in die hoofstad van die USSR en die hoofstede van al sy 15 republieke sowel as in alle groot stede te woon, en daarom het hy na 'n klein dorpie [[Tarusa]] gaan woon wat verder as 100 km van Moskou geleë was en dus vrygestel is van daardie nedersettingsbeperkings, wat hy goed geweet het van sy vooroorlogse verblyf daar. Tarusa het vir die volgende dekades sy nuwe tuisdorp geword, en sy lewe en werk was onlosmaaklik verbind met hierdie dorp aan die Oka-rivier. In Tarusa was Arkady Steinberg 'n prominente verteenwoordiger van [[Sestigers]] - belangrike groep vrydenkende Sowjet-intelligentsia wat vir 'n kort tydperk na [[Josef Stalin|Stalin]] se dood in 1953 die toon aangegee het in die Sowjet-kultuur en die totalitêre politieke stelsel en streng sensuur teengestaan ​​het.<ref>Павел Нерлер. «Наше главное творение — мы сами…» Лехаим (11 декабря 2017). Дата обращения: 17 августа 2021. Архивировано 27 февраля 2021 года. pp. 3–5</ref> In die laat 1960's, na sy egskeiding van sy derde vrou Valentina Alonicheva, is hy gedwing om sy Tarusa-huis aan sy jongste seun Borukh (Boris) te verkoop en het later vir hom 'n huis gekoop in die dorpie Yuminskoye in die Kimry-distrik, waar hy elke somer deurgebring het en waar hy uiteindelik gesterf het. <ref>"No Love Without Poetry: The Memoirs of Marina Tsvetaeva's Daughter", published by Northwestern University Press, August 2009). pp. 82–83</ref> Steinberg is by die Kuntsevskoye-begraafplaas in Moskou begrawe. == Familie == * Eerste vrou (1926-1930) — Eleonora Aleksandrovna Taktyshnikova, model. ** Seun - Yasen (1929-?). * Tweede vrou (1931-1934) — Vera Mikhailovna Mukhar (1909-1995), kunstenaar, Steinberg se klasmaat by VKHUTEMAS. * Derde vrou — Valentina Georgievna Steinberg (née Alonicheva, 1915-1976). ** Seun — [[Eduard Steinberg]] (1937-2012), [[Astraksie|abstraksiekunstenaar]], verteenwoordiger van die [[Meetkundige abstraksie|"geometriese" beweging]] ** Seun — Boris Steinberg (1938-2003), kunstenaar, skrywer van [[Assemblage (kuns)|samestellings]], "metaalskilderye". * Vierde vrou - Natalia Ivanovna Egorova (née Timofeeva). ===Poësiebundels=== Tot die vroeë 1930's het Steinberg soms gedigte in tydskrifte en koerante gepubliseer, en later 'n vertaler geword van [[poësie]] van die mense van die USSR. Onder sy werke is 'n boek met gedigte deur die klassieke Joodse poësie in [[Jiddish]] [[Osher Shvartsman]], 'n verwerking van die Yakut-epiese gedigverhaal "Bogatyr op 'n Bay Horse" en die gedigverhaal "Andriesh" deur Emilian Bukov. Saam met [[Konstantin Paustovsky]] en [[Nikolai Otten]] was hy een van die inisieerders, samestellers en redakteurs van die andersdenkende literêre almanach "Tarusa Pages", wat in 1961 in [[Kaluga]] gedruk is, waar die eerste en enigste lewenslange volwaardige gedigte van sy eie gepubliseer is. "Tarusa Pages" het letterlik sy bladsye gegee aan werke van voorheen verbode en andersdenkende skrywers soos [[Marina Tsvetaeva]], [[Nadezhda Mandelstam]], [[Naum Korzhavin]], [[Vladimir Kornilov]], [[Bulat Okudzhava]], [[Frida Vigdorova]] en is vinnig verbied, en [verbied] vir druk. verspreiding in die USSR.<ref>Fleishman, Lazar (1990). Boris Pasternak: The Poet and His Politics. Harvard University Press. {{ISBN|978-0-674-07905-2}}. pp. 260–263</ref> Die bekendste werke in die genre van poëtiese vertaling is die epiese gedig deur [[John Milton]] “Paradise Lost” en die gedigteboek deur die Chinese digter en kunstenaar van die [[Tang (dinastie)|Tang]] era [[Wang Wei]].<ref>Воспоминания об Аркадии Штейнберге. «Он между нами жил...» М., 2008. pp. 76–79</ref> Afsonderlike uitgawes in Steinberg se vertaling is gepubliseer van gedigteboeke deur [[Nguyen Zu]] (uit Viëtnamees) en [[George Topyrceanu]] (uit Roemeens), die gedig "The Tale of the Oak" deur Anatoly Moiseevich Guzhel, 'n versameling digters van Azerbaijan (saam met [[Arseny Tarkovsky]]). Ook onder die vertaalde skrywers: uit Engels - [[William Wordsworth]], [[Samuel Coleridge]], [[Robert Southey]], [[Lord Byron]], [[John Keats]], [[Henry Longfellow]], [[Rudyard Kipling]], [[Dylan Thomas]]; uit Armeens - Hovhannes Tumanyan; uit Chinees — [[Li Bo]], [[Chu Guangxi]], [[Qian Qi]], [[Zu Yong]]; uit Koreaans — [[Kim Sissup]]; uit Duits — Walther von der Vogelweide, [[Friedrich Hölderlin]], [[Heinrich Heine]], Eduard Mörike, [[Gottfried Keller]], Stefan George, Börries von Münchhausen, [[Hans Carossa]], [[Gottfried Benn]], [[Johannes Becher]], [[Bertolt Brecht]]; uit Masedonies - [[Slavko Yanevsky]], [[Atso Shopov]]; uit Pools - [[Nikolai Bernatsky]], [[Adam Asnyk]], [[Lucian Rydel]], [[Tadeusz Mitsinsky]], [[Yulian Tuvim]], [[Bruno Jasensky]], [[Constanty Galchinsky]]; uit Roemeens — [[Mihai Eminescu]], [[Ion Minulescu]], [[Demostene Botez]], [[Cicerone Teodorescu]], [[Eugen Zhebeleanu]], [[Ion Brad]], [[Tiberiu Utan]]; van Slowaaks — [[Jan Golly]], Janko Yesensky, [[Ivan Krasko]], [[Andrei Plavka]], [[Pavol Gorov]]; uit Sloweens — [[Matej Bor]]; uit Oekraïens — [[Mykola Bazhan]]; uit Frans — [[Arthur Rimbaud]] (saamgeskryf met [[Eduard Bagritsky]]); uit Kroaties — [[Miroslav Krleža]]. Steinberg was een van die belangrikste Russiese vertalers van die Montenegrynse kommunistiese digter [[Radule Stijenski]], wat in 1937 een van die sleutelgetuies geword het by die eerste arrestasie van Steinberg. Onder sy dissipels op die gebied van letterkunde, poësie en vertaling was [[Lyudmila Vagurina]], [[Dmitri Vedenyapin]], [[Evgeny Vitkovsky]], [[Tatyana Gringolts]], [[Roman Dubrovkin]], [[Pavel Nerler]], [[Yan Probshtein]] en ander. Steinberg se skilderye en grafika het [[Boris Sveshnikov]], [[Valentin Vorobyov]], [[Igor Vulokh]], [[Ülo Sooster]], [[Eduard Gorokhovsky]], [[Evgeny Rukhin]], [[Boris Zhutovsky]], [[Ivan Chuikov]], [[Mikhail Roginsky]].<ref>Одесса — Москва — Одесса. Юго-западный ветер в русской литературе. М., 2014. pp. 174–177</ref> ===Geselekteerde skilderye=== <gallery> </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Marina Tsvetaeva: The Woman, Her World, and Her Poetry (1985). Simon Karlinsky, Cambridge University Press p18 {{ISBN|9780521275743}} * Applebaum, Anne (2003). Gulag: A History. Doubleday. p. 446. {{ISBN|78-0-7679-0056-0}}. * "No Love Without Poetry: The Memoirs of Marina Tsvetaeva's Daughter", published by Northwestern University Press, August 2009) * Karlinsky, Simon and Appel, Alfred (1977). The Bitter air of exile: Russian writers in the West, 1922–1972. p72 University of California Press {{ISBN|978-0-520-02895-1}} * Воспоминания, 2008, В. А. Бугаевский. Библия Акимыча * Павел Нерлер. «Наше главное творение — мы сами…» Лехаим (11 декабря 2017). Дата обращения: 17 августа 2021. Архивировано 27 февраля 2021 года. * Штейнберг Аркадий Акимович | Филологический некрополь. Дата обращения: 3 февраля 2024. Архивировано 3 февраля 2024 года. * Вадим Перельмутер. Дарёный конь. Книга о стихах и прозе. — М.: ОГИ, 2015. — 510 с. — 2000 экз. — {{ISBN|978-5-94282-771-7}}. * Аркадий Штейнберг. К верховьям. Собрание стихов. О Штейнберге: Материалы к биографии. Мемуары. Заметки. Стихи. М., 1997 * Аркадий Штейнберг. Вторая дорога. Стихотворения. Поэмы. Графика. М., 2007 * Воспоминания об Аркадии Штейнберге. «Он между нами жил...» М., 2008 * Аркадий Штейнберг. Золотой мяч. Избранные переводы. М., 2014 * Аркадий Штейнберг. Избранное. «Библиотека для избранных», 2017 * Одесса — Москва — Одесса. Юго-западный ветер в русской литературе. М., 2014 * Fleishman, Lazar (1990). Boris Pasternak: The Poet and His Politics. Harvard University Press. {{ISBN|978-0-674-07905-2}}. * Slater, Maya, ed. (2010). Boris Pasternak: Family Correspondence 1921–1960. Hoover Press. {{ISBN|978-0-8179-1025-9}}. * Griffiths, Frederick T.; Rabinowitz, Stanley J.; Fleishmann, Lazarus (2011). Epic and the Russian Novel from Gogol to Pasternak (pdf). Studies in Russian and Slavic Literatures, Cultures and History. Boston: Academic Studies Press. p. 241. {{ISBN|978-1-936235-53-7}}. OCLC 929351556. == Eksterne skakels == * https://web.archive.org/web/20011203171354/http://a88.narod.ru/4561.htm Музей Аркадия Штейнберга в Интернете * http://www.insocinf.com/4561.htm Аркадий Акимович ШТЕЙНБЕРГ (1907—1984) Поэт, художник, переводчик {{Wayback|url=http://www.insocinf.com/4561.htm |date=20181107223822 }} * http://www.vekperevoda.com/index1.htmСобрание стихотворений в библиотеке «Века перевода»{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070627024300/http://www.vekperevoda.com/index1.htm |date=2007-06-27 }} * http://www.vekperevoda.com/1900/ashtejnberg.htm|Страница * http://sites.utoronto.ca/tsq/23/Dubrovkin-2.shtml Роман Дубровкин. Уроки Штейнберга * https://www.youtube.com/watch?v=9LLcgzgOcM0 Марк Чульский. Жизнь и творчество Аркадия Штейнберга, иллюстрированный доклад {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Steinberg, Arkady}} [[Kategorie:Geboortes in 1907]] [[Kategorie:Sterftes in 1984]] [[Kategorie:Russiese digters]] [[Kategorie:Russiese skrywers]] [[Kategorie:Digters]] [[Kategorie:Russiese Jode]] [[Kategorie:Russiese joernaliste]] hrgsxjd1uds91t86z69sl4wcmeaf0a4 0 425612 2890572 2876921 2026-04-06T10:37:55Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890572 wikitext text/x-wiki '''Eduard Arkadevich Steinberg''' (ook genoem '''Edik Steinberg''', '''Эдуард Штейнберг''' (ru); 3 Maart 1937 &#x2013; 28 Maart 2012) was 'n Russiese skilder, filosoof en aktivis. == Persoonlike lewe == Steinberg is in [[Moskou]] gebore, die seun van die digter, vertaler en kunstenaar [[Arkady Steinberg]]. Hy het koshuise in [[Tarusa]] (Kaloega-streek) en Parys gehad. Sy vrou, [[Galina Manevich]] (gebore 1939), is 'n Russiese kunskritikus, skrywer en essayis. <ref>Карл Аймермахер, Евгений Барабанов, Александр Боровский, Галина Маневич и др. Нонконформисты. Второй русский авангард, 1955—1988. Собрание Бар-Гера / Ханс-Петер Ризе. — Кёльн: Wienand, 1996. — P. 92—96. — 320 p. — {{ISBN|3879094960}}. pp. 256-257</ref>. == Loopbaan == Steinberg het sy loopbaan begin deur lewendige modelle en landskappe te teken en later oorgeskakel na "metafisiese stillewes". In die 1960-1980's het Steinberg deelgeneem aan die andersdenkende beweging in die USSR, wat vryheid van uitdrukking in kuns en basiese menseregte ondersteun het. <ref>Dalya Alberge, Russian painters denounced as Soviet traitors exhibit in London, The Guardian, November 30, 2010. pp. 3-4</ref>. Steinberg het Erelede van die Russiese Akademie vir Kuns geword. Steinberg het 'n medalje op 'n rooi lint uit die hande van Zurab Tsereteli geneem en gesê: <ref>[http://www.di.mmoma.ru/issues/2008/4/ «ДИ» / «Art Dialogs»: The Moscow Museum of Modern Art’s magazine; Nº 04, 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903054002/http://www.di.mmoma.ru/issues/2008/4/|date=3 September 2014}}, p. 80-81. / «From Underground to the Academy».</ref> {{Blockquote|My persoonlike lot mag dalk moeilik en selfs onbegryplik lyk, maar in werklikheid is dit die presiese parallel met die lot van my land, wat daarin geslaag het om uit die dieptes van gevangenskap en isolasie na die hoogtes van kulturele wedergeboorte en universele aanvaarding te kom..}} Terwyl hy in die 1970's in Moskou gewerk het, het Steinberg 'n lid geword van die Sretensky Boulevard-kunsvereniging (Moskou), wat die kunstenaars [[Vladimir Yankilevsky]], [[Viktor Pivovarov]], [[Ilja Kabakov]], [[Oleg Vasiliev]], [[Ivan Chuikov]], [[Mikhail Roginsky]]. <ref>Ольга Шихирева, Жан-Клод Маркадэ, Морис Тухман, Александр Боровский и др. Абстракция в России. Каталог выставки в Государственном Русском музее / Анна Лакс. — Санкт-Петербург: Palace Editions, 2001. — 814 p. — (Государственный Русский музей (альманах)). — {{ISBN|5933320595}}. pp. 73-77</ref>. In 1968-1972 Steinberg het as kunstenaar-ontwerper gewerk by die Moskou-streekdrama-teater, vernoem na A.N. Daarna het hy op sy eie werk op die gebied van eselverf en grafika gefokus. In 1978, met die ondersteuning van [[Vladimir Nemukhin]], het hy 'n lid geword van die Graphic Artists' Union by die Moskou-tak van die Union of Artists. In 1988, in verband met 'n uitnodiging van die Franse kant om na Frankryk te gaan met 'n uitstalling, is hy aanvaar tot die [[Unie van Kunstenaars van die USSR]]. Sedert 1990 het E.A Steinberg hom permanent in [[Parys]] gevestig, waar hy sy eie ateljee bekom en saam met die Claude Bernard-galery gewerk het. Volgens gevestigde tradisie het Steinberg die winter in Parys deurgebring, waarna hy in die lente sou terugkeer na sy “klein tuisland” – die stad Tarusa, waar hy tot laatherfs aan skilderye sou werk, en dan terugvlieg na Parys vir die winter. <ref>Елизавета Кузнецова. «Проблемы кураторов: горизонты нового искусства». Санкт-Петербург, издат. «Зеленая Амфора», 2021. pp. 213-214</ref>. Steinberg is op 28 Maart 2012 by sy huis in [[Parys]] aan longontsteking dood. == Geselekteerde uitstallings == * 1992 : {{Intertaalskakel|«Quadrat Bottrop» Museum Center|de|Quadrat Bottrop|lt=«The Square» Museum Center}}, Josef-Albers-Museum in [[Bottrop]], Duitsland * 1995 : {{Intertaalskakel|Museum Bochum – Kunstsammlung|de|Museum Bochum – Kunstsammlung|lt=Bochum Art Museum}}, [[Bochum, Duitsland|Bochum]], Duitsland * 1999 : Morsbroich Museum, [[Leverkusen]] * 2000 : {{Intertaalskakel|Wilhelm-Hack-Museum|de|Wilhelm-Hack-Museum|lt=Wilhelm-Hack-Museum of Modern and Contemporary Art}}, [[Ludwigshafen am Rhein|Ludwigshafen]] * 2004 : Russiese Staatsmuseum, Sint Petersburg * 2005 : [http://www.artsandmann.de/ausstellung/ausstellungsrueckblick.html «Eduard Steinberg, Das Leben eines Dreiecks (Gouachen und Gemälde) 1970-2004»], Galerie Sandmann, Berlyn * 2005 : [https://web.archive.org/web/20140903080001/http://www.guggenheim.org/new-york/press-room/releases/press-release-archive/2005/611-september-15-russia "Rusland!"] – Solomon R. Guggenheim-museum, New York * 2009 : [https://web.archive.org/web/20140903070008/http://www.claude-bernard.com/exposition.php?exposition_id=75 Edik Steinberg by Gallery Claude Bernard, Parys (14 Mei – 27 Junie 2009)] * 2011—2012 : «Passion Bild», Kunstmuseum Bern * 2012 : [http://docreader.readspeaker.com/docreader/?cid=bofza&lang=de_de&url=http://www.stadt-zuerich.ch%2Fcontent%2Fdam%2Fstzh%2Fkultur%2FDeutsch%2FInstitutionen%2FAusstellungen+Stadthaus%2FGrafik+und+Foto%2F---------------%2FReligioeseMotiveinderinoffiziellenKunstderSowjetunion.pdf Religiöse Motive in der inoffiziellen Kunst der Sowjetunion] == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Bronnelys == * Marianna Stachowiak-Mieszkowska: “Nowa europejska seria suprematystyczna w sztuce i rzeźbie: ambitny początek”. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice, 2014 * Merridale, Catherine (2002). Night of Stone: Death and Memory in Twentieth-Century Russia. London: Penguin. {{ISBN|978-0-14-200063-2}}. * Dalya Alberge, Russian painters denounced as Soviet traitors exhibit in London, The Guardian, November 30, 2010. * Елизавета Кузнецова. «Проблемы кураторов: горизонты нового искусства». Санкт-Петербург, издат. «Зеленая Амфора», 2021. * Shella Drobkin, "From Russia to Israel with dreams" // The Montreal Suburban, 8 Nov 1975. * Victor Lupan, "La colonie des artiste" // Figaro magazine (Paris), 12 February 1998. * Evgraf Kontchin, "Competition with Light" // [[Kultura]] (Moscow), 26 June 2008. [in Russian]. * Карл Аймермахер, Евгений Барабанов, Александр Боровский, Галина Маневич и др. Нонконформисты. Второй русский авангард, 1955—1988. Собрание Бар-Гера / Ханс-Петер Ризе. — Кёльн: Wienand, 1996. — P. 92—96. — 320 p. — {{ISBN|3879094960}}. * Кононихин Н. Художники общества «Аполлон». Второй русский авангард. CD-ROM. — СПб., 1999 * Ольга Шихирева, Жан-Клод Маркадэ, Морис Тухман, Александр Боровский и др. Абстракция в России. Каталог выставки в Государственном Русском музее / Анна Лакс. — Санкт-Петербург: Palace Editions, 2001. — 814 p. — (Государственный Русский музей (альманах)). — {{ISBN|5933320595}}. * Kenez, Peter (2006). A History of the Soviet Union from the Beginning to the End. New York: Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-68296-1}}. * Ludwig, Peter (2007). Non Conform. Russian and Soviet Art 1958–1995. New York: Prestel Publishing. {{ISBN|978-3-7913-3833-0}}. * Otdelnova, Vera (2016). "Дискуссии о реализме в конце 1960–х гг. в стенограммах Московского отделения Союза художников РСФСР" [Discussions about realism in the late 1960s in the transcripts of the Moscow branch of the Union of Artists of the RSFSR.]. Observatory of Culture (in Russian). 13 (6): 746–754. doi:10.25281/2072-3156-2017-14-5-631-639. * Simanchuk, Ilya (1982). У тех Синих Венцов... [Those Blue Crowns...] (in Russian). Moscow: Publishing House "Moscow's Worker". * Sukhanova, Mariam (2015). Художники одной семьи [The Family of Painters.]. "Gallery Painting Art" Catalogue (in Russian). Moscow: Moscow Union of Artists. == Eksterne skakels == * [http://tsukanov-art-collection.ru/eng/artist.html?id=161 Eduard Steinberg op die Tsukanov-kunsversameling-webwerf] * [https://vimeo.com/90249385 Skilder Eduard Steinberg werk, VIDEO deur G. Bastianelli, 5 min. 40 sek.] * [http://www.askart.com/askart/s/edward_steinberg/edward_steinberg.aspx Kunstenaarsbiografie, Museumverwysings, 133 Veilingsrekords op die AskArt] * [http://artoftherussias.wordpress.com/category/jewish/eduard-steinberg/ Eduard Steinberg oor die ArtOfTheRussias] * {{DNB-Portal|119183749}} * [https://web.archive.org/web/20110725160703/http://art4.ru/en/artists/detail.php?ID=1574 Foto's van Eduard Steinberg] * [http://www.artfacts.net/en/artist/eduard-steinberg-22788/profile.html Eduard Steinberg-profiel by artfacts.net] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Steinberg, Eduard}} [[Kategorie:Sterftes in 2012]] [[Kategorie:Geboortes in 1937]] [[Kategorie:Russiese skilders]] [[Kategorie:Russiese Jode]] [[Kategorie:Russiese romanskrywers]] [[Kategorie:Sowjet-Jode]] [[Kategorie:Sowjet-dissidente]] [[Kategorie:Franse skilders]] [[Kategorie:Franse kultuur]] [[Kategorie:Franse Jode]] [[Kategorie:Franse kunstenaars]] 9suf3sl5uz4naz1oboag9fmyx4eh2yt 0 426413 2890375 2830895 2026-04-06T06:31:47Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Verbeter 2890375 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Cyc Projects Logos.png|duimnael|Vier Cyc-projeklogo's is in hierdie prentjie geïntegreer.]] '''Cyc''' (uitgespreek /ˈsaɪk/ SYKE) is 'n langtermyn [[kunsmatige intelligensie]]-projek wat daarop gemik is om 'n omvattende [[ontologie]] en [[kennisbasis]] saam te stel wat die basiese konsepte en reëls oor hoe die wêreld werk, omvat. In die hoop om gesonde verstand kennis vas te vang, fokus Cyc op implisiete kennis (onbewuste kennis). Die projek het in Julie 1984 by Microelectronics and Computer Technology Corporation (MCC) begin en is later deur die Cycorp-maatskappy ontwikkel. Die naam "Cyc" (van "[[ensiklopedie]]" in [[Engels]], “en'''cyc'''lopedia”) is 'n geregistreerde handelsmerk wat deur Cycorp besit word. CycL het 'n publiek-vrygestelde spesifikasie, en dosyne HL ([[Heuristiek|Heuristiese]] Vlak)-modules is beskryf in Lenat en Guha se handboek,<ref name=":3">{{Cite book |last1=Lenat |first1=Douglas B. |url=https://dl.acm.org/citation.cfm?id=575523 |title=Building Large Knowledge-Based Systems; Representation and Inference in the Cyc Project |last2=Guha |first2=R. V. |date=1989 |publisher=Addison-Wesley Longman Publishing Co., Inc. |isbn=978-0201517521 |edition=1st |location=Boston, MA, USA}}</ref> maar die Cyc-inferensie-enjinkode en die volledige lys HL-modules is Cycorp-eiendom.<ref name=":1">{{cite web |last=Lenat |first=Douglas |author-link=Douglas Lenat |title=Hal's Legacy: 2001's Computer as Dream and Reality. From 2001 to 2001: Common Sense and the Mind of HAL |url=https://www.cyc.com/wp-content/uploads/2019/07/img-615153705-0001-1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209190521/https://www.cyc.com/wp-content/uploads/2019/07/img-615153705-0001-1.pdf |archive-date=2019-12-09 |access-date=2006-09-26 |publisher=Cycorp, Inc.}}</ref> ==Geskiedenis== Die projek het in Julie 1984 deur [[Douglas Lenat]] begin as 'n projek van die Microelectronics and Computer Technology Corporation (MCC), 'n navorsingskonsortium wat deur twee korporasies in die Verenigde State begin is "om 'n destydse onheilspellende Japannese poging in KI, die sogenaamde 'vyfdegenerasie'-projek, teë te werk."<ref>{{cite journal |title=The World in a Box |journal=Scientific American |volume=286 |issue=1 |pages=18–19 |doi=10.1038/scientificamerican0102-18 |year=2002 |last1=Wood |first1=Lamont |bibcode=2002SciAm.286a..18W }}</ref> Die VSA het die Nasionale Koöperatiewe Navorsingswet van 1984 goedgekeur, wat vir die eerste keer [[Verenigde State|VSA]] maatskappye toegelaat het om te "saamspan" oor langtermynnavorsing. Sedert Januarie 1995 is die projek onder aktiewe ontwikkeling deur Cycorp, waar Douglas Lenat die [[Hoof uitvoerende beampte|HUB]] was. Die CycL verteenwoordigingstaal het begin as 'n uitbreiding van RLL<ref>{{Cite web|url=http://www.aaai.org/Library/AAAI/1980/aaai80-047.php|title=A Representation Language Language|website=www.aaai.org|access-date=2017-11-27}}</ref><ref>{{Cite report |last=Russell|first=Greiner|date=Oktober 1980|title=RLL-1: A Representation Language Language|url=https://apps.dtic.mil/sti/citations/ADA096510|archive-url=https://web.archive.org/web/20150208123546/http://www.dtic.mil/docs/citations/ADA096510|url-status=live|archive-date=8 Februarie 2015|language=en}}</ref> (die Representation Language Language, ontwikkel in 1979–1980 deur Lenat en sy nagraadse student Russell Greiner terwyl hulle aan Stanford-universiteit was). In 1989<ref name=":2">{{Cite journal |last1=Lenat |first1=Douglas B. |last2=Guha |first2=R. V. |date=Junie 1991 |title=The Evolution of CycL, the Cyc Representation Language |journal=ACM SIGART Bulletin |volume=2 |issue=3 |pages=84–87 |doi=10.1145/122296.122308 |issn=0163-5719 |s2cid=10306053}}</ref> het CycL uitgebrei in uitdrukkingskrag na hoër-orde logika (HOL). Cyc se [[ontologie]] het in 1994 tot ongeveer 100 000 terme gegroei, en vanaf 2017 het dit ongeveer 1 500 000 terme bevat. Die Cyc-kennisbasis wat ontologiese terme behels, is grootliks geskep deur hand-aksioma-skryf; dit was op ongeveer 1 miljoen in 1994, en vanaf 2017 is dit op ongeveer 24,5 miljoen. In 2008 is Cyc-bronne na baie [[Wikipedia]]-artikels gekarteer.<ref>{{cite web|url=http://researchcommons.waikato.ac.nz/bitstream/handle/10289/2150/Medelyan_Legg_Wikiai08.pdf?sequence=1|title=Integrating Cyc and Wikipedia: Folksonomy meets rigorously defined common-sense|access-date=2013-05-10}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Cyc is tans aan [[Wikidata]] gekoppel. ==Kennisbasis== Die kennisbasis word in mikroteorieë verdeel. Anders as die kennisbasis as geheel, moet elke mikroteorie vry wees van monotoniese teenstrydighede. Elke mikroteorie is 'n eersteklas objek in die Cyc-ontologie; dit het 'n naam wat 'n gereelde konstante is. Die konsepname in Cyc is CycL terme of konstantes.<ref name=":2" /> Konstante begin met 'n opsionele #$ en is hooflettergevoelig. Daar is konstantes vir: * Individuele items bekend as individue, soos <code>#$BillClinton</code> of <code>#$France</code>. *Versamelings, soos <code>#$Tree-ThePlant</code> (wat alle bome bevat) of <code>#$EquivalenceRelation</code> (wat alle ekwivalensieverhoudings bevat). 'n Lid van 'n versameling word 'n instansie van daardie versameling genoem.<ref name=":3" /> * Funksies wat nuwe terme uit gegewe terme produseer. Byvoorbeeld, <code>#$FruitFn</code>, wanneer voorsien word van 'n argument wat 'n tipe (of versameling) plante beskryf, sal die versameling van sy vrugte terugstuur. Volgens konvensie begin funksiekonstantes met 'n hoofletter en eindig met die string<code>Fn</code>. *Waarheidsfunksies, wat op een of meer ander konsepte van toepassing kan wees en waar of onwaar kan teruggee. Byvoorbeeld, <code>#$siblings</code> is die broer en suster, waar as die twee argumente broers en susters is. Volgens konvensie begin waarheidsfunksiekonstantes met 'n kleinletter. Vir elke instansie van die versameling <code>#$ChordataPhylum</code> (d.w.s. vir elke chordaat), bestaan daar 'n vroulike dier (instansie van <code>#$FemaleAnimal</code>), wat sy moeder is (beskryf deur die predikaat <code>#$biologicalMother</code>).<ref name=":3" /> ==Inferensie-enjin== ‘n Inferensie-enjin is 'n [[rekenaarprogram]] wat antwoorde uit 'n kennisbasis probeer aflei. Die Cyc inferensie-enjin voer algemene logiese afleiding uit.<ref>{{cite web|url=https://www.cyc.com/archives/service/cyc-inference-engines|title=cyc Inference engine|access-date=2015-06-04|archive-date=2019-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209201932/https://www.cyc.com/archives/service/cyc-inference-engines|url-status=dead}}</ref> Dit voer ook induktiewe redenering, statistiese [[masjienleer]] en simboliese masjienleer, en abduktiewe redenering uit. Die Cyc-inferensie-enjin skei die [[epistemologie]]se probleem van die heuristiese probleem. Vir laasgenoemde het Cyc 'n gemeenskap-van-agente-argitektuur gebruik waarin gespesialiseerde modules, elk met sy eie [[algoritme]], geprioritiseer is as hulle vordering met die subprobleem kon maak. ==Vrystellings== ===OpenCyc=== Die eerste weergawe van OpenCyc is in die lente van 2002 vrygestel en het slegs 6 000 konsepte en 60 000 feite bevat. Die kennisbasis is vrygestel onder die Apache-lisensie. Cycorp het sy voorneme verklaar om OpenCyc onder parallelle, onbeperkte lisensies vry te stel om aan die behoeftes van sy gebruikers te voldoen. Die CycL- en SubL-tolk (die program wat gebruikers toelaat om deur die databasis te blaai en te redigeer asook om afleidings te maak) is gratis vrygestel, maar slegs as 'n binêre, sonder [[bronkode]]. Dit is beskikbaar gestel vir [[Linux]] en [[Microsoft Windows]]. Die oopbron Texai<ref>{{cite web |title=The open source Texai project |url=http://www.texai.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20090216201139/http://texai.org/blog |archive-date=2009-02-16}}</ref>-projek het die RDF-versoenbare inhoud vrygestel wat uit OpenCyc onttrek is.<ref>{{cite web| url = http://sourceforge.net/project/showfiles.php?group_id=176781| title = Texai SourceForge project files}}</ref> Die gebruikerskoppelvlak was in [[Java (programmeertaal)|Java 6]]. Cycorp was 'n deelnemer van 'n werkgroep vir die Semantiese Web, Standard Upper Ontology Working Group, wat van 2001 tot 2003 aktief was.<ref>{{Cite web |date=2013-01-15 |title=Standard Upper Ontology Working Group (SUO WG) - Home Page |url=http://suo.ieee.org/ |access-date=2024-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115180720/http://suo.ieee.org/ |archive-date=15 Januarie 2013 }}</ref> 'n Semantiese webweergawe van OpenCyc was beskikbaar vanaf 2008, maar eindig iewers na 2016.<ref>{{Cite web |title=OpenCyc for the Semantic Web |url=http://sw.opencyc.org/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20080821052740/http://sw.opencyc.org/ |archive-date=21 Augustus 2008 |access-date=2024-12-16}}</ref> OpenCyc 4.0 is in Junie 2012 vrygestel.<ref>{{Cite web |date=2012-06-23 |title=OpenCyc.org |url=http://opencyc.org/ |access-date=2024-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120623165538/http://opencyc.org/ |archive-date=23 Junie 2012 }}</ref> OpenCyc 4.0 het 239 000 konsepte en 2 093 000 feite bevat; dit is egter hoofsaaklik taksonomiese bewerings. 4.0 was die laaste vrygestelde weergawe, en rondom Maart van 2017 is OpenCyc gesluit vir die beweerde rede dat "omdat sulke "fragmentering" gelei het tot divergensie, en gelei het tot verwarring onder sy gebruikers en die tegniese gemeenskap in die algemeen dat daardie OpenCyc-fragment Cyc was.<ref>{{Cite web |title=OpenCyc |url=http://opencyc.org/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170422212642/http://opencyc.org/ |archive-date=22 April 2017 |access-date=2024-12-16}}</ref> ===ResearchCyc=== In Julie 2006 het Cycorp die uitvoerbare van ResearchCyc 1.0 vrygestel, 'n weergawe van Cyc wat op die navorsingsgemeenskap gemik is, gratis. (ResearchCyc was in beta-stadium van ontwikkeling gedurende die hele 2004; 'n beta-weergawe is in Februarie 2005 vrygestel.) Benewens die taksonomiese inligting, sluit ResearchCyc meer semantiese kennis in; dit sluit ook 'n groot leksikon, Engelse ontleed- en genereringshulpmiddels en Java-gebaseerde koppelvlakke vir kennisredigering en navrae in. Dit bevat 'n stelsel vir ontologie-gebaseerde data-integrasie. ==Toepassings== In 2001 het GlaxoSmithKline die Cyc befonds, maar vir onbekende toepassings.<ref>{{Cite news |last=HILTZIK |first=MICHAEL A. |date=2001-06-21 |title=Birth of a Thinking Machine |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-jun-21-mn-12881-story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20191213220632/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-jun-21-mn-12881-story.html |archive-date=13 Des 2019 |access-date=2017-11-29 |work=Los Angeles Times |language=en-US |issn=0458-3035}}</ref> In 2007 het die Cleveland Clinic Cyc gebruik om 'n natuurlike-taalnavraag-koppelvlak van biomediese inligting oor kardiotorakse operasies te ontwikkel.<ref>{{Cite web |title=Case Study: A Semantic Web Content Repository for Clinical Research |url=http://www.w3.org/2001/sw/sweo/public/UseCases/ClevelandClinic/ |access-date=2018-02-28 |website=www.w3.org |language=en-US}}</ref> 'n Navraag word in 'n stel CycL-fragmente met oop veranderlikes ontleed.<ref>{{Cite journal|last1=Lenat|first1=Douglas|last2=Witbrock|first2=Michael|last3=Baxter|first3=David|last4=Blackstone|first4=Eugene|last5=Deaton|first5=Chris|last6=Schneider|first6=Dave|last7=Scott|first7=Jerry|last8=Shepard|first8=Blake|date=2010-07-28|title=Harnessing Cyc to Answer Clinical Researchers' Ad Hoc Queries|journal=AI Magazine|language=en|volume=31|issue=3|page=13|doi=10.1609/aimag.v31i3.2299|issn=0738-4602|doi-access=free}}</ref> Die Terrorism Knowledge Base was 'n toepassing van Cyc wat probeer het om kennis oor "[[Terrorisme|terroriste]]"-verwante beskrywings te bevat. Die kennis word as stellings in [[wiskundige logika]] gestoor. Die projek het van 2004 tot 2008 geduur.<ref>{{cite journal |author1=Chris Deaton |author2=Blake Shepard |author3=Charles Klein |author4=Corrinne Mayans |author5=Brett Summers |author6=Antoine Brusseau |author7=Michael Witbrock |author8=Doug Lenat |year=2005 |title=The Comprehensive Terrorism Knowledge Base in Cyc |url=https://citeseerx.ist.psu.edu/document?repid=rep1&type=pdf&doi=b401fba6ece3a959b49aa5dfa2d04b54912bfa3c |journal=Proceedings of the 2005 International Conference on Intelligence Analysis |citeseerx=10.1.1.70.9247}}</ref><ref>AFRL-RI-RS-TR-2008-125, April 2008 .Terrorism Knowledge Base (TKB) Final Technical Report. https://www.researchgate.net/publication/235042082_Terrorism_Knowledge_Base_TKB, Douglas B. Lenat Chris Deaton, Air Force Research Laboratory Information Directorate, Rome Research Site, Rome, New York</ref> Lycos het Cyc gebruik vir soekterm ondubbelsinning, maar het in 2001 opgehou.<ref>{{Cite web |date=2015-09-05 |title=Computer to Save World? |url=http://www.cyc.com/about/media-coverage/computer-save-world/ |access-date=2024-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905165226/http://www.cyc.com/about/media-coverage/computer-save-world/ |archive-date=5 September 2015 }}</ref> CycSecure is in 2002 vervaardig,<ref>{{Cite web |date=8April 2002 |title=Cyc in use |url=https://www.computerworld.com/article/1354418/cyc-in-use.html |access-date=2024-12-15 |website=Computerworld |language=en-US}}</ref> 'n netwerkkwesbaarheid-assesseringsinstrument gebaseer op Cyc, met proewe by die US STRATCOM Computer Emergency Response Team.<ref>{{Cite journal |last1=Shepard |first1=Blake |last2=Matuszek |first2=Cynthia |last3=Fraser |first3=C. Bruce |last4=Wechtenhiser |first4=William |last5=Crabbe |first5=David |last6=Güngördü |first6=Zelal |last7=Jantos |first7=John |last8=Hughes |first8=Todd |last9=Lefkowitz |first9=Larry |last10=Witbrock |first10=Michael |last11=Lenat |first11=Doug |last12=Larson |first12=Erik |date=2005-07-09 |title=A knowledge-based approach to network security: applying Cyc in the domain of network risk assessment |url=https://dl.acm.org/doi/abs/10.5555/1620092.1620110 |journal=Proceedings of the 17th Conference on Innovative Applications of Artificial Intelligence - Volume 3 |series=IAAI'05 |location=Pittsburgh, Pennsylvania |publisher=AAAI Press |pages=1563–1568 |isbn=978-1-57735-236-5}}</ref> One Cyc-toepassing het die verklaarde doel om studente te help om [[wiskunde]] op 'n graad 6-vlak te doen.<ref>{{Cite journal|last1=Lenat|first1=Douglas B.|last2=Durlach|first2=Paula J.|date=2014-09-01|title=Reinforcing Math Knowledge by Immersing Students in a Simulated Learning-By-Teaching Experience|journal=International Journal of Artificial Intelligence in Education|language=en|volume=24|issue=3|pages=216–250|doi=10.1007/s40593-014-0016-x|issn=1560-4292|doi-access=free}}</ref> Die toepassing, genaamd MathCraft,<ref>{{Cite web|url=http://www.mathcraft.ai|title=Mathcraft by Cycorp|website=www.mathcraft.ai|access-date=2017-11-29}}</ref> was veronderstel om die rol te speel van 'n medestudent wat effens meer verward is as die gebruiker oor die vak. Aangesien die gebruiker goeie raad gee, laat Cyc die [[avatar]] toe om minder foute te maak. ==Kritiek== Die Cyc-projek is beskryf as "een van die mees omstrede pogings van die kunsmatige intelligensie-geskiedenis".<ref>{{harvnb|Bertino|Piero|Zarria|2001|p=275}}</ref> Catherine Havasi, uitvoerende hoof van Luminoso, sê dat Cyc die voorloperprojek vir [[IBM]] se Watson is.<ref>{{Cite news|url=https://techcrunch.com/2014/08/09/guide-to-common-sense-reasoning-whos-doing-it-and-why-it-matters/|title=Who's Doing Common-Sense Reasoning And Why It Matters|last=Havasi|first=Catherine|work=TechCrunch| date= 9 Aug 2014 |access-date=2017-11-29|language=en}}</ref> [[Masjienleer]] wetenskaplike Pedro Domingos verwys na die projek as 'n "katastrofiese mislukking" vir die oneindige hoeveelheid [[data]] wat nodig is om enige lewensvatbare resultate te produseer en die onvermoë vir Cyc om op sy eie te ontwikkel.<ref>{{cite book |first=Pedro |last=Domingos |title=The Master Algorithm: How the Quest for the Ultimate Learning Machine Will Remake Our World |isbn=978-0465065707 |year=2015 |publisher=Basic Books |url-access=registration |url=https://archive.org/details/masteralgorithmh0000domi }}</ref> Gary Marcus, 'n kognitiewe wetenskaplike en die medestigter van 'n KI-maatskappy genaamd Geometric Intelligence, sê "dit verteenwoordig 'n benadering wat baie verskil van al die [[diepleer]] dinge wat in die nuus was."<ref>{{Cite news|url=https://www.technologyreview.com/s/600984/an-ai-with-30-years-worth-of-knowledge-finally-goes-to-work/|title=An AI that spent 30 years learning some common sense is ready for work|last=Knight|first=Will|work=MIT Technology Review| date=14 Maart 2016 | access-date=2017-11-29|language=en}}</ref> Dit stem ooreen met Doug Lenat se standpunt dat "Soms is die fineer van intelligensie nie genoeg nie".<ref>{{Cite web |author=Doug Lenat |date=15 Mei 2017 |title=Sometimes the Veneer of Intelligence is Not Enough |url=https://cognitiveworld.com/articles/sometimes-veneer-intelligence-not-enough |access-date=2017-11-29 |website=CogWorld |language=en}}</ref> ==Bekende werknemers== Hierdie is 'n lys van 'n paar van die noemenswaardige mense wat werk of gewerk het op Cyc óf terwyl dit 'n projek by MCC was (waar Cyc die eerste keer begin is) of Cycorp. *[[Douglas Lenat]] *Michael Witbrock *Pat Hayes *Ramanathan V. Guha *Stuart J. Russell *Srinija Srinivasan *Jared Friedman *John McCarthy == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse maatskappye]] [[Kategorie:Rekenaars]] [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] nn39pyz77uim3cgbpmal6opeth0mv78 0 427504 2890274 2762995 2026-04-05T19:55:30Z Jcb 223 2890274 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | ''' Korçë ''' <br /> [[Lêer: Korça 02.jpg|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Albania-CIA WFB Map.png|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer: Stema e Bashkisë Korçë.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer: Flag of Korçë.gif|80px|Center]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Albanië}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate| 40|37|N|20|46|E}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 15de eeu nC |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 338,3 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 850 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2023) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 60&nbsp; 754 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 75/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +1 (MET) |- style="border-top:1px solid #999;" | &nbsp;- [[Somertyd]] | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +2 (MEST) |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Sotiraq Filo |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike Webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{URL|https://bashkiafier.gov.al/}} |- style="border-top:1px solid #999;" |} '''Korçë''' (uitgespreek [ˈkɔɾtʃə]; Albanese definitiewe vorm: Korça) is die agtste mees bevolkte stad van [[Albanië]] en die setel van Korçë County en Korçë Munisipaliteit. Die totale bevolking van die stad is 51 152 en 75 994 van die Korçë-munisipaliteit (2011-sensus),<ref name="Census 2011">{{cite web |last=Nurja |first=Ines |publisher=Institute of Statistics (INSTAT) |title=Censusi i popullsisë dhe banesave/ Population and Housing Census–Korçë (2011) |url=http://www.instat.gov.al/media/3065/7__korce.pdf |access-date=11 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200327145026/http://www.instat.gov.al/media/3065/7__korce.pdf |archive-date=27 Maart 2020 |location=Tirana |page=85}}</ref> in 'n totale oppervlakte van 806 km².<ref name="municipality area">{{cite web |publisher=Albanian Association of Municipalities (AAM) |title=Bashkia Korçë |url=https://aam.org.al/en/bashkia-korce/ |access-date=11 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111151626/https://aam.org.al/en/bashkia-korce/ |archive-date=11 November 2020}}</ref> Dit staan op 'n plato sowat 850&nbsp;m bo seespieël, omring deur die Moravaberge. Die area van die Ou Basaar, insluitend Mirahori-moskee, word beskou as die stedelike kern van die stad. Die stedelike gebied van Korçë, wat deur die plaaslike Ottomaanse Albanese edelman Ilias Bey Mirahori gestig is, dateer terug na die laat 15de eeu en die begin van die 16de eeu, maar sy werklike fisionomie is in die 19de eeu verwesenlik, gedurende 'n tydperk wat ooreenstem met die vinnige groei en ontwikkeling van die stad. Die Ou Basaar het 'n oorheersende rol in Albanië se markgeskiedenis gespeel.{{sfn|Prifti|Jaupi|2020|p=64}} Korçë is die grootste stad van Oos-Albanië en 'n belangrike kulturele en industriële sentrum.{{sfn|Kiel|1990|p=162}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Albanië]] pgb6g9z2fbxwcmt60pxgq33zwi1su3q 0 427887 2890431 2761913 2026-04-06T07:32:04Z Oesjaar 7467 /* Sien ook */ Verbeter 2890431 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = IUCN2.3 | name = Doringvalsnetel | image = | taxon = Acalypha sonderiana | authority = Müll.Arg., (1865) | synonyms =* ''Acalypha petiolaris'' <small>Sond.</small> * ''Ricinocarpus sonderianus'' <small>(Müll.Arg.) Kuntze</small> }} Die '''doringvalsnetel''' (''Acalypha sonderiana'') is 'n [[struik]] of 'n [[boom]] wat deel van die Euphorbiaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Eswatini]], [[Kenia]], [[Mosambiek]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[ KwaZulu-Natal]] en die [[Oos-Kaap]] voor. Die boom se FSA-nommer is 335.2.<ref>https://www.treetags.co.za/national-list-of-indigenous-trees/</ref> == Galery == <gallery> Acalypha sonderiana 1DS-II 1-0059.jpg Acalypha sonderiana 1DS-II 1-0060.jpg Acalypha sonderiana 1DS-II 1-0062.jpg Acalypha sonderiana 1DS-II 1-0064.jpg Acalypha sonderiana 1DS-II 1-0065.jpg Acalypha sonderiana 1DS-II 1-0067-01.jpg </gallery> == Sien ook == {{commonskat|Acalypha sonderiana}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Verwysings == {{verwysings}} == Bronnelys == * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=582-31 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:337823-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Acalypha|sonderiana]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] 772e2xajj49o6gk1hvh7hg21ip8udcq 0 428014 2890534 2762715 2026-04-06T10:12:15Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890534 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Damson plum fruit.jpg|duimnael|Die vrug]] Die '''damaspruim''' is die vrug van ‘n boom wat ‘n kweekvariëteit is van die gewone [[pruim]] (prunus domestica) en kom oorspronklik uit gebiede rondom die [[Middellandse See]]. Hierdie pruime is kleiner as die algemeen bekende pruim, ovaalvormig, en het gewoonlik ‘n donkerpers, blou of swart skil, maar geles kom voor. Die pit sit vas in die groen vrugvlees, wat wel eetbaar is, maar vrank smaak. Soms word die pruime tot konfyt of likeur verwerk. == Bronnelys == * {{Cite book |author=Common Ground Editorial Committee |year=2000 |title=The Common Ground book of orchards: Conservation, Culture and Community |publisher=[[Common Ground (United Kingdom)|Common Ground]] |location=Toller Fratrum, UK |isbn=9781870364218}} * {{cite book |last=Hogg |first=Robert |author-link=Robert Hogg (biologist) |year=1884 |title=The Fruit Manual: a Guide to the Fruits and Fruit Trees of Great Britain |url=https://archive.org/details/fruitmanualguide00hoggrich}} * {{cite journal |last=Stephens |first=B. |year=2006 |url=http://www.wyreforest.net/wp-content/uploads/2011/03/WFSGR-06_Damsons-Dyeing.pdf |title=Damsons & dyeing |journal=Wyre Forest Study Group Review |access-date=2012-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910191739/http://www.wyreforest.net/wp-content/uploads/2011/03/WFSGR-06_Damsons-Dyeing.pdf |archive-date=2015-09-10 |url-status=dead}} * {{cite book |last=Taylor |first=H.&nbsp;V. |year=1949 |title=The Plums of England |publisher=Lockwood}} * {{cite journal |last=Woldring |first=H. |year=1998 |title=On the origin of plums: a study of sloe, damson, cherry plums, domestic plums and their intermediate forms |journal=[[Palaeohistoria]] |volume=39,40 |pages=535–562}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Taksonbalk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Vrugte]] i9ybvkg7v8izlcducvxva4hgcg7kr3n 0 428142 2890285 2764616 2026-04-05T20:05:37Z Jcb 223 2890285 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Lise Meitner | beeld = Lise Meitner (1878-1968), lecturing at Catholic University, Washington, D.C., 1946 (cropped2).jpg | breedte = 220 | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Lise Meitner in 1946 | geboortenaam = Elise Meitner | geboortedatum = [[7 November]] [[1878]] | geboorteplek = [[Wene]], [[Oostenryk]] | sterftedatum = [[27 Oktober]] [[1968]] (aged 89)] (op 89) | sterfteplek = [[Cambridge]], [[Verenigde Koninkryk]] | plek van graf = Oostenryk, Swede | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = | vakgebied = Kernfisika | werkplek = Kaiser Wilhelm Instituut, Universiteit van Berlyn, Manne Siegbahn Laboratorium, Stockholm Universiteitskollege | alma mater = Universiteit van Wene (PhD) | doktorale promotor = Hans Benndorf, Franz S. Exner | akademiese adviseurs = [[Ludwig Boltzmann]], [[Max Planck]] | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = Skep die naam ''[[Protaktinium]]'' (1918), Ontdek die [[Auger-effek]] (1922), Ontdek [[kernsplyting]] (1938) | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = Lieben-prys (1925) Max Planck-medalje (1949) ForMemRS (1955) Otto Hahn-prys (1955) Wilhelm Exner-medalje (1960) Enrico Fermi-toekenning (1966) | handtekening = Lise Meitner signature.svg | webblad = | voetnotas = }} '''Lise Meitner''' ([[Wene]], [[7 November]] [[1878]] – [[Cambridge]], [[27 Oktober]] [[1968]])<ref>Lise Meitner Dies; Atomic Pioneer, 89; Lise Meitner, Physicist, Is Dead; Paved Way for Splitting of Atom, http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F30A11F83455157493CAAB178BD95F4C8685F9, [[The New York Times]], 28 April 1968, besoek op 2 Januarie 2013, geargiveer https://web.archive.org/web/20131110230615/http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F30A11F83455157493CAAB178BD95F4C8685F9 , argiefdatum 2013-11-10</ref> was 'n Oostenryks-Sweedse [[Fisika|fisikus]] wat saam met Otto Hahn en Fritz Strassmann [[kernsplyting]] ontdek het, die fundamentele meganisme wat verantwoordelik is vir [[kernenergie]] en ook vir [[kernwapen]]s. Sy word aangehaal as 'n uitstekende voorbeeld van 'n vrou wie se uitsonderlike wetenskaplike prestasies oorskadu is deur dié van 'n manlike kollega toe die [[Nobelprys]] aan hom toegeken is.<ref>Judson, Horace Freeland, No Nobel Prize for Whining, http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?sec=health&res=9C02E4DE123EF933A15753C1A9659C8B63 , [[The New York Times]] , 20 Oktober 2003 , besoek 3 Januarie 2014,</ref><ref name="heritage2">{{en}} {{Citeer web |url=https://www.chemheritage.org/classroom/chemach/atomic/hahn-meitner.html |title=Otto Hahn, Lise Meitner and Fritz Strassmann |accessdate=3 Januarie 2014 |publisher=Chemistry Heritage}}</ref><ref>Bartusiak, Marcia. The Woman Behind the Bomb. https://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/reviews/lisemeitner.htm [[The Washington Post]], 3 Januarie 2014, aanhaling "Terwyl professionele jaloesie net gedreig het om [[Marie Curie]] daarvan te weerhou om die Nobelprys te ontvang, het hulle daarin geslaag om Meitner dieselfde erkenning te ontsê."</ref><ref>Friedman, Carl E=mc² , https://www.trouw.nl/nieuws/e-mc2~b76525ed/ Trouw, besoek3 Januarie 2014 , skakel op 23 Oktober 2020 verander, archiefurl=https://web.archive.org/web/20211109013106/https://www.trouw.nl/nieuws/e-mc2~b76525ed/ , argiefdatum 2021-11-09</ref> Kort voor haar dood is haar bydrae formeel wetenskaplik erken met die toekenning van die Amerikaanse Enrico Fermi-toekenning in 1966. Meitner het in [[Berlyn]] gewerk as 'n navorsingswetenskaplike by die voorganger van die Max Planck Instituut. Sy het daar saam met Otto Hahn en assistent Fritz Strassmann in die navorsingsgroep onder leiding van Hermann Emil Fischer gewerk. Hoof van die navorsingsgroep, [[Max Planck]], het geglo dat vroue nie hoër onderwys moet volg nie, maar onder die indruk van haar intelligensie, het hy haar in 1907 as 'n assistent toegelaat.<ref name=":12">{{Citeer boek |titel=Wissen Macht Geschlecht Ein ABC der transnationalen Zeitgeschichte - Lise Meitner |auteur=Ruth Lewin Sime |url=https://www.mprl-series.mpg.de/media/proceedings/9/Proceedings9.pdf |taal=en |uitgever=Max Planck Institute for the History of Science, Berlijn |datum=2016 |pagina=pp 67-70 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20240406205549/https://www.mprl-series.mpg.de/media/proceedings/9/Proceedings9.pdf |archiefdatum=2024-04-06}}</ref> By hierdie bekende wetenskaplike instituut was daar 'n streng skeiding van rolle tussen die geslagte, mans het die goed-betaalde wetenskaplike poste gekry en het aan die hoof van 'n navorsingsgroep gestaan, vroue het as sekretaresses gewerk, al het hulle dieselfde kwalifikasies gehad.<ref>Kolboske, Birgit. Hierarchies. Lotta Support, Little Science? - Scientists and Secretaries in the Max Planck Society. https://www.researchgate.net/publication/351174422_Hierarchies_Lotta_Support_Little_Science_Scientists_and_Secretaries_in_the_Max_Planck_Society. jaargang 2021, Max Planck Institute for the History of Science. 2021-01-01. doi=10.5771/9783748924869-105, argief, https://web.archive.org/web/20221107114912/https://www.researchgate.net/publication/351174422_Hierarchies_Lotta_Support_Little_Science_Scientists_and_Secretaries_in_the_Max_Planck_Society , argiefdatum, 2022-11-07</ref><ref>Das Harnack-Prinzip als institutionelles Markenzeichen: Faktisches und Symbolisches. Laitko, Hubert. https://mprl-series.mpg.de/proceedings/6/4/index.html |taal=de |uitgever=Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften. Berlin, 2015-01-19 bl. 3.8 Das Harnack-Prinzip und die Wissenschaftlerinnen, 978-3-945561-01-0</ref> Meitner het dus aanvanklik in die geheim, in 'n kelder, en onbetaald gewerk as 'n gas van 'n manlike wetenskaplike navorser.<ref name=":12" /> Toe die [[Nazi]]-bewind in [[Nazi-Duitsland|Duitsland]] en later in [[Oostenryk]] aan bewind gekom het, het dit onmoontlik geword vir die Joodse Meitner om te werk. Sy het met die hulp van Nederlandse kollegas gevlug.<ref name=":12" /> Die voortsetting van die samewerking het toe voortgegaan deur intensiewe korrespondensie. ’n Paar maande ná Meitner se vlug, op 17 Desember 1938, het Hahn en Strassmann daarin geslaag om vir die eerste keer ’n [[atoomkern]] by die Berlynse laboratorium te splyt. Die eksperiment is vooraf met Meitner in 'n geheime vergadering in [[Kopenhagen]] bespreek en volgens haar instruksies uitgevoer. In Januarie 1939 het Meitner saam met Otto Frisch die eerste teoretiese verduideliking van kernsplyting verskaf. Haar kollega Otto Hahn het die [[Nobelprys vir Chemie]] in 1944 ontvang vir hul ontdekking.<ref name="Nobel2">{{en}}{{Citeer web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1944/index.html |title=The Nobel Prize in Chemistry 1944 |accessdate=3 Januarie 2014 |publisher=''Chemistry Heritage''}}</ref> Die element [[meitnerium]] is na Meitner vernoem.<ref name="RSC2">{{en}} Royal Society of Chemistry [https://web.archive.org/web/20140104211101/http://www.rsc.org/chemistryworld/podcast/interactive_periodic_table_transcripts/meitnerium.asp Chemistry in its element - meitnerium]</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Meitner, Lise}} [[Kategorie:Britse wetenskaplikes]] [[Kategorie:Geboortes in 1878]] [[Kategorie:Sterftes in 1968]] gqp0e8hj24ny6k2yakoa9zam6lcwzgv 0 428368 2890492 2833041 2026-04-06T09:50:20Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890492 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Gaan taal na}} {{Inligtingskas liedjie |name=Rebel Heart|cover=Ive - Rebel Heart logo.png |type=single|artist=[[Ive (group)|Ive]]|EP=[[Ive Empathy]] |language=Koreaans |released={{Start date|2025|01|13}} |genre=<!-- Must be sourced reliably using secondary news sources --> |length=3:08 |label=* [[Starship Entertainment|Starship]] * [[Kakao Entertainment|Kakao]] * [[Columbia Records|Columbia]] |composer=* Emily Harbakk * [[Ryan S. Jhun]] * [[Thomas Gustafsson]] * [[Jimmy Jansson]] * [[Maia Wright]] * Jack Brady * Jordan Roman |lyricist=Nietzsche |chronology=[[Ive (musiekgroep)|Ive]] |prev_title=[[Supernova Love]] |prev_year=2024 |next_title=[[Attitude (Ive song)|Attitude]] |next_year=2025 |misc={{External music video|{{YouTube|g36q0ZLvygQ|"Rebel Heart"}}}} }} "'''Rebel Heart'''" is 'n liedjie deur die Suid-Koreaanse meisiegroep [[Ive (musiekgroep)|Ive]] op hul derde EP ''Ive Empathy''. Dit is vrygestel as die EP se eerste enkelsnit op 13 Januarie 2025, deur Starship Entertainment. == Agtergrond en vrystelling == Op 24 Desember 2024 het Starship Entertainment aangekondig dat Ive op 3 Februarie 2025 hul derde Koreaanse uitgebreide toneelstuk getiteld ''Ive Empathy'' gaan vrystel. Daar is ook aangekondig dat "Rebel Heart" vooraf op 13 Januarie 2025 vrygestel sou word.<ref>{{Cite web|url=https://m.entertain.naver.com/article/109/0005217054|last=Jang|first=Woo-young|date=December 25, 2024|publisher={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=Osen}}|language=ko|script-title=ko:아이브, 스타쉽 2025 첫 컴백...신보 '아이브 엠파시' 1월 13일 선공개 [공식]|trans-title=Starship Ive's first comeback in 2025...New album 'Ive Empathy' pre-released on January 13th [Official]|via=[[Naver]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250131120726/https://m.entertain.naver.com/article/109/0005217054|archive-date=January 31, 2025|access-date=January 3, 2025}}</ref> Op 5 Januarie 2025 is die konsepsleepprent vrygestel,<ref>{{Cite web|url=https://m.entertain.naver.com/article/109/0005222272|last=Seon|first=Mi-kyung|date=January 6, 2025|publisher={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=Osen}}|language=ko|script-title=ko:'컴백' 아이브, 역대급 영상미·스토리 온다..'아이브 엠파시'|trans-title='Comeback' Ive, the best visual beauty and story of all time coming..'Ive Empathy'|via=[[Naver]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250107121021/https://m.entertain.naver.com/article/109/0005222272|archive-date=January 7, 2025|access-date=January 13, 2025}}</ref> gevolg deur die konsepfilm vier dae later.<ref>{{Cite web|url=https://m.entertain.naver.com/article/112/0003741114|last=Im|first=Min-ji|date=January 10, 2025|publisher=[[Herald Pop]]|language=ko|script-title=ko:아이브, 선공개곡 '레블 하트' 콘셉트 필름 공개 '몽환+신비'|trans-title=Ive unveils concept film for pre-released song 'Rebel Heart' 'Dreamy + Mystery'|via=[[Naver]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125171045/https://m.entertain.naver.com/article/112/0003741114|archive-date=January 25, 2025|access-date=January 13, 2025}}</ref> Op 12 Januarie is die musiekvideo-teaser vrygestel.<ref>{{Cite web|url=https://m.entertain.naver.com/article/108/0003295756|last=Heo|first=Ji-hyeong|date=January 13, 2025|publisher=Star News|language=ko|script-title=ko:아이브, 오늘(13일) 타이틀곡 '레블 하트' 선공개|trans-title=Ive pre-releases title song 'Rebel Heart' today (13th)|via=[[Naver]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250131120908/https://m.entertain.naver.com/article/108/0003295756|archive-date=January 31, 2025|access-date=January 19, 2025}}</ref> Die liedjie is op 13 Januarie saam met sy musiekvideo vrygestel.<ref>{{Cite web|url=https://m.entertain.naver.com/article/609/0000941906|last=Hwang|first=Hye-jin|date=January 13, 2025|publisher=Newsen|language=ko|script-title=ko:"꺾이지 않아" 아이브, 이토록 사랑스러운 반항아 변신 '레블 하트'[들어보고서]|trans-title="Unbreakable" Ive transforms into such a lovely rebel 'Rebel Heart' [After-listening]|via=[[Naver]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250131120944/https://m.entertain.naver.com/article/609/0000941906|archive-date=January 31, 2025|access-date=January 19, 2025}}</ref> == Samestelling == "Rebel Heart" is geskryf deur Nietzsche, gekomponeer deur Emily Harbakk, Ryan S. Jhun, Thomas Gustafsson, Jimmy Jansson, Maia Wright, Jack Brady en Jordan Roman, en verwerk deur Ryan S. Jhun, [[Gucci|Gucci Caliente]] en The Wavys.<ref>{{Cite web|url=https://www.melon.com/album/detail.htm?albumId=11689783|title=Ive Empathy|publisher=[[Kakao Entertainment]]|language=ko|via=[[Melon (online music service)|Melon]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250131121002/https://www.melon.com/album/detail.htm?albumId=11689783|archive-date=January 31, 2025|access-date=January 22, 2025}}</ref> Dit is beskryf as ’n liedjie met lirieke wat “die solidariteitsoptog van rebelle uitbeeld”.<ref>{{Cite web|url=https://m.entertain.naver.com/article/076/0004234865|last=Go|first=Jae-wan|date=January 12, 2025|publisher=[[Sports Chosun]]|language=ko|script-title=ko:안유진·이서·레이, 아이브 신보 콘셉트 포토 공개...이서 보라빛 헤어스타일 '눈길'|trans-title=An Yu-jin, Lee Seo, Lay, Ive's new album concept photo released... Lee Seo's purple hairstyle is 'eye-catching'|via=[[Naver]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250113121133/https://m.entertain.naver.com/article/076/0004234865|archive-date=January 13, 2025|access-date=January 13, 2025}}</ref> == Kommersiële prestasie == "Rebel Heart" het op nommer tien op Suid-Korea se Circle Digital Chart gedebuteer in die grafiekuitgawe gedateer 12–18 Januarie 2025,<ref name="circle-w3">{{Cite web|url=https://circlechart.kr/page_chart/onoff.circle?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=03&hitYear=2025&termGbn=week|title=Circle Digital Chart – Week 3 of 2025|date=January 12–18, 2025|website=[[Circle Chart]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20250131121031/https://circlechart.kr/page_chart/onoff.circle?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=03&hitYear=2025&termGbn=week|archive-date=January 31, 2025|access-date=January 31, 2025}}</ref> en het in die volgende week tot nommer vier gestyg, en het later 'n hoogtepunt bereik op nommer een.<ref name="circle">{{Cite web|url=https://circlechart.kr/page_chart/onoff.circle?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=04&hitYear=2025&termGbn=week|title=Circle Digital Chart – Week 4 of 2025|date=January 19–25, 2025|website=[[Circle Chart]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20250131121307/https://circlechart.kr/page_chart/onoff.circle?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=04&hitYear=2025&termGbn=week|archive-date=January 31, 2025|access-date=January 31, 2025}}</ref> In Japan het die liedjie op nommer 44 op die <nowiki><i id="mwPw">Billboard Japan</i></nowiki> Hot 100 gedebuteer in die kaartuitgawe gedateer 22 Januarie 2025.<ref name="japan-hot">{{Cite web|url=https://www.billboard-japan.com/charts/detail?a=hot100&year=2025&month=01&day=27|title=Billboard Japan Hot 100 – Week of January 22, 2025|website=[[Billboard Japan]]|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20250131120639/https://www.billboard-japan.com/charts/detail?a=hot100&year=2025&month=01&day=27|archive-date=January 31, 2025|access-date=January 22, 2025}}</ref> Op die Oricon Combined Singles Chart het die liedjie op nommer 50 gedebuteer in die kaartuitgawe gedateer 27 Januarie 2025,<ref>{{Cite web|url=https://www.oricon.co.jp/rank/cos/w/2025-01-27/p/5/|date=January 13–19, 2025|website=[[Oricon]]|language=ja|script-title=ja:オリコン 週間 合算シングルランキング – 2025年01月27日付|trans-title=Oricon Weekly Total Single Ranking – Published for January 27, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250131121423/https://www.oricon.co.jp/rank/cos/w/2025-01-27/p/5/|archive-date=January 31, 2025|access-date=January 31, 2025}}</ref> en het in die volgende week tot nommer 44 gestyg.<ref name="japan-oricon">{{Cite web|url=https://www.oricon.co.jp/rank/cos/w/2025-02-03/p/5/|date=January 20–26, 2025|website=[[Oricon]]|language=ja|script-title=ja:オリコン 週間 合算シングルランキング – 2025年02月03日付|trans-title=Oricon Weekly Total Single Ranking – Published for February 3, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250130043814/https://www.oricon.co.jp/rank/cos/w/2025-02-03/p/5/|archive-date=January 30, 2025|access-date=January 31, 2025}}</ref> In Singapoer het "Rebel Heart" gedebuteer op nommer 22 op die RIAS Amptelike Singapore Chart in die grafiekuitgawe gedateer 17–23 Januarie 2025.<ref name="rias">{{Cite web|url=https://www.rias.org.sg/the-official-singapore-charts/|title=RIAS The Official Singapore Charts – Week 4 (January 17–23, 2025)|date=January 17–23, 2025|website=[[Recording Industry Association Singapore|RIAS]]|archive-url=https://archive.today/20250128065316/https://www.rias.org.sg/the-official-singapore-charts/|archive-date=January 28, 2025|access-date=January 28, 2025}}</ref> Die liedjie het ook gedebuteer op nommer 21 op die RIAS Amptelike Singapoer-streekkaart in die kaartuitgawe gedateer 10–16 Januarie 2025,<ref>{{Cite web|url=https://www.rias.org.sg/rias-top-charts/#1562208279199-5ec9aa23-80dc|title=RIAS Top Charts – Week 3 (January 10–16, 2025)|date=January 10–16, 2025|website=[[Recording Industry Association Singapore|RIAS]]|archive-url=https://archive.today/20250121060451/https://www.rias.org.sg/rias-top-charts/#1562208279199-5ec9aa23-80dc|archive-date=January 21, 2025|access-date=January 21, 2025}}</ref> en het in die volgende week tot nommer agt gestyg.<ref name="rias" /> Die liedjie het ook gedebuteer op nommer 22 op die ''Billboard'' Singapore Songs in die kaartuitgawe gedateer 1 Februarie 2025.<ref>{{Cite magazine|accessdate=January 28, 2025|archivedate=January 31, 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250131121533/https://www.billboard.com/charts/singapore-songs-hotw/2025-02-01/}}</ref> In Hong Kong het die liedjie op nommer 12 op die ''Billboard'' Hong Kong Songs gedebuteer in die kaartuitgawe gedateer 1 Februarie 2025.<ref name="hong-kong-songs">{{Cite magazine|accessdate=January 28, 2025|archivedate=January 28, 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250128124859/https://www.billboard.com/charts/hong-kong-songs-hotw/2025-02-01/}}</ref> In Taiwan het die liedjie op nommer sewe op die ''Billboard'' Taiwan Songs gedebuteer in die kaartuitgawe gedateer 1 Februarie 2025.<ref name="taiwan-songs">{{Cite magazine|accessdate=January 28, 2025|archivedate=January 28, 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250128124858/https://www.billboard.com/charts/taiwan-songs-hotw/2025-02-01/}}</ref> In die Verenigde State het "Rebel Heart" gedebuteer op nommer ses op die ''Billboard'' World Digital Song Sales in die kaartuitgawe gedateer 25 Januarie 2025.<ref name="us-world">{{Cite magazine|accessdate=January 22, 2025|archivedate=January 22, 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250122130411/https://www.billboard.com/charts/world-digital-song-sales/2025-01-25/}}</ref> In die Verenigde Koninkryk het die liedjie gedebuteer op nommer 65 op die OCC se UK Singles Downloads Chart,<ref>{{Cite web|url=https://www.officialcharts.com/charts/singles-downloads-chart/20250117/7000/|title=Official Singles Downloads Chart|date=January 17–23, 2025|website=[[Official Charts Company]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121051937/https://www.officialcharts.com/charts/singles-downloads-chart/20250117/7000/|archive-date=January 21, 2025|access-date=January 22, 2025}}</ref> en nommer 67 op die UK Singles Sales Chart in die kaartuitgawe gedateer 25–31 Oktober 2024.<ref name="uk-singles-sales">{{Cite web|url=https://www.officialcharts.com/charts/singles-sales-chart/20250117/7509/|title=Official Singles Sales Chart|date=January 17–23, 2025|website=[[Official Charts Company]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121023425/https://www.officialcharts.com/charts/singles-sales-chart/20250117/7509/|archive-date=January 21, 2025|access-date=January 22, 2025}}</ref> Wêreldwyd het die liedjie gedebuteer op nommer 97 op die ''Billboard'' Global 200,<ref name="global200">{{Cite magazine|accessdate=January 29, 2025|archivedate=January 31, 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250131121536/https://www.billboard.com/charts/billboard-global-200/2025-02-01/}}</ref> en nommer 51 op die ''Billboard'' Global Excl. VSA in die grafiekuitgawe gedateer 1 Februarie 2025.<ref>{{Cite magazine|accessdate=February 1, 2025|archivedate=January 31, 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250131121537/https://www.billboard.com/charts/billboard-global-excl-us/2025-02-01/}}</ref> Die liedjie het boaan alle intydse trefferlyste in Suid-Korea gegaan en het hul vyfde liedjie geword om 'n perfekte alles-dood te behaal.<ref>{{Cite web|url=https://www.breaknews.com/1091295|title=아이브 '레블 하트', 국내 음원차트 '퍼펙트 올킬' 달성..통산 5번째 기록|last=Park|first=Dong-jae|date=February 11, 2025|website=BreakNews|language=Korean|trans-title=Ive's 'Rebel Heart' Achieves 'Perfect All-Kill' on Domestic Music Charts...Fifth Overall Record|via=[[Naver]]|access-date=February 19, 2025}}</ref> == Bevordering == Ive het die liedjie op vier musiekprogramme in die eerste week van promosie uitgevoer: [[Mnet]] se ''M Countdown'' op 16 Januarie,<ref>{{Cite web|url=https://m.entertain.naver.com/article/109/0005227401|last=Seon|first=Mi-kyung|date=January 16, 2025|publisher={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=Osen}}|language=ko|script-title=ko:아이브, '엠카'서 '레블 하트' 무대 최초 공개..관전 포인트 셋|trans-title=Ive unveils 'Rebel Heart' stage for the first time at 'M Countdown'..Three points to watch|via=[[Naver]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250131121912/https://m.entertain.naver.com/article/109/0005227401|archive-date=January 31, 2025|access-date=January 22, 2025}}</ref> [[Korean Broadcasting System|KBS]] se ''Musiekbank'' op 17 Januarie,<ref>{{Cite web|url=https://m.entertain.naver.com/article/438/0000070059|last=Lee|first=Nam-hee|date=January 17, 2025|publisher=KBS Entertainment News|language=ko|script-title=ko:[뮤직뱅크] 아이브, 컴백 'REBEL HEART'...당당한 자신감 가득한 무대|trans-title=[Music Bank] Ive, comeback 'REBEL HEART'...A stage full of confident confidence|via=[[Naver]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250118130952/https://m.entertain.naver.com/article/438/0000070059|archive-date=January 18, 2025|access-date=January 22, 2025}}</ref> [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] se ''Show!'' ''Music Core'' op 18 Januarie<ref>{{Cite web|url=https://v.daum.net/v/20250118170811266|last=Kim|first=Jong-eun|date=January 18, 2025|publisher=TV Daily|language=ko|script-title=ko:'음악중심' 지드래곤, 2주 연속 출연 없이 1위|trans-title='Music Core' G-Dragon takes first place without appearing for 2 weeks in a row|via=[[Daum (web portal)|Daum]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250131121731/https://v.daum.net/v/20250118170811266|archive-date=January 31, 2025|access-date=January 22, 2025}}</ref> en [[Seoul Broadcasting System|SBS]] se ''Inkigayo'' op 19 Januarie.<ref>{{Cite web|url=https://m.entertain.naver.com/article/109/0005228947|last=Ji|first=Min-kyung|date=January 19, 2025|publisher={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=Osen}}|language=ko|script-title=ko:'인기가요' 보이넥스트도어, 활동 종료에도 1위..아이브 화려한 컴백 [종합]|trans-title='Inkigayo' Boy Next Door, ranked 1st even after activities ended...Ive's brilliant comeback [Comprehensive]|via=[[Naver]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250119101952/https://m.entertain.naver.com/article/109/0005228947|archive-date=January 19, 2025|access-date=January 22, 2025}}</ref> In die tweede week van promosie het hulle op vier musiekprogramme opgetree: ''M Countdown'' op 23 Januarie,<ref name="m-countdown-jan23">{{Cite web|url=https://m.entertain.naver.com/article/144/0001014855|last=Kim|first=Won-hee|date=January 23, 2025|publisher=[[Sports Kyunghyang]]|language=ko|script-title=ko:아이브, 선공개 '레블 하트'로 '엠카' 1위|trans-title=Ive, pre-release 'Rebel Heart' 'M Countdown' 1st place|via=[[Naver]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124081706/https://m.entertain.naver.com/article/144/0001014855|archive-date=January 24, 2025|access-date=January 31, 2025}}</ref> ''Musiekbank'' op 24 Januarie,<ref name="music-bank-jan24">{{Cite web|url=https://m.entertain.naver.com/article/438/0000070210|last=Lee|first=Nam-hee|date=January 25, 2025|publisher=KBS Entertainment News|language=ko|script-title=ko:[뮤직뱅크] 아이브, 'REBEL HEART' 1위 쾌거 "다이브 덕분...사랑해요"|trans-title=[Music Bank] Ive, 'Rebel Heart' No. 1 "Thanks to Dive...I love you"|via=[[Naver]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250131121829/https://m.entertain.naver.com/article/438/0000070210|archive-date=January 31, 2025|access-date=January 31, 2025}}</ref> ''Show!'' ''Music Core'' op 25 Januarie<ref name="show-music-core-jan25">{{Cite web|url=https://m.entertain.naver.com/article/117/0003907594|last=Kim|first=Do-hyung|date=January 25, 2025|publisher={{ill|My Daily|ko|마이데일리}}|language=ko|script-title=ko:아이브, '레블 하트'로 3관왕 달성 ('음악중심')|trans-title=Ive, achieving three crowns with 'Rebel Heart' ('Music Core')|via=[[Naver]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125121423/https://m.entertain.naver.com/article/117/0003907594|archive-date=January 25, 2025|access-date=January 31, 2025}}</ref> en ''Inkigayo'' op 26 Januarie<ref name="inkigayo-jan26">{{Cite web|url=https://m.entertain.naver.com/article/408/0000251344|last=Baek|first=Ah-young|date=January 26, 2025|publisher=MBC Entertainment News|language=ko|script-title=ko:아이브, '레블 하트'로 '음중' 1위 "다이브 덕분"|trans-title=Ive, 'Rebel Heart' No. 1 in 'Inkigayo' "Thanks to Dive"|via=[[Naver]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250131121833/https://m.entertain.naver.com/article/408/0000251344|archive-date=January 31, 2025|access-date=January 31, 2025}}</ref> waar hulle die eerste plek in alle verskynings verower het. == Toekennings == Op Suid-Koreaanse musiekprogramme het "Rebel Heart" elf eerste plek-toekennings gewen. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+Musiekprogramtoekennings vir "Rebel Heart" ! scope="col" | Program ! scope="col" | Datum ! class="unsortable" scope="col" | {{Afkorting|Ref.|Reference(s)}} |- ! rowspan="3" scope="row" | ''Inkigayo'' | 26 Januarie 2025 | style="text-align:center" |<ref name="inkigayo-jan26">{{Cite web|url=https://m.entertain.naver.com/article/408/0000251344|last=Baek|first=Ah-young|date=January 26, 2025|publisher=MBC Entertainment News|language=ko|script-title=ko:아이브, '레블 하트'로 '음중' 1위 "다이브 덕분"|trans-title=Ive, 'Rebel Heart' No. 1 in 'Inkigayo' "Thanks to Dive"|via=[[Naver]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250131121833/https://m.entertain.naver.com/article/408/0000251344|archive-date=January 31, 2025|access-date=January 31, 2025}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFBaek2025">Baek, Ah-young (January 26, 2025). [https://m.entertain.naver.com/article/408/0000251344 <bdi lang="ko">아이브, '레블 하트'로 '음중' 1위 "다이브 덕분"</bdi>] &#x5B;Ive, 'Rebel Heart' No. 1 in 'Inkigayo' "Thanks to Dive"&#x5D; (in Korean). MBC Entertainment News. [https://web.archive.org/web/20250131121833/https://m.entertain.naver.com/article/408/0000251344 Archived] from the original on January 31, 2025<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">January 31,</span> 2025</span> &#x2013; via [[Naver]].</cite> [[Category:CS1 uses Korean-language script (ko)]] [[Category:CS1 Korean-language sources (ko)]]</ref> |- | 2 Februarie 2025 | style="text-align:center" |<ref>{{Cite web|url=https://m.entertain.naver.com/article/009/0005437028|last=Han|first=Hyun-jung|date=February 2, 2025|publisher=[[Maeil Business Newspaper]]|language=ko|script-title=ko:'인기가요' 아이브, 로제·베몬 꺾고 1위|trans-title='Inkigayo' Ive, Rose·Babymonster defeated first place|via=[[Naver]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250208132331/https://m.entertain.naver.com/article/009/0005437028|archive-date=February 8, 2025|access-date=February 2, 2025}}</ref> |- | 9 Februarie 2025 | style="text-align:center" |<ref>{{Cite web|url=https://m.entertain.naver.com/article/109/0005239572|last=Ji|first=Min-kyung|date=February 9, 2025|publisher={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=Osen}}|language=ko|script-title=ko:'인기가요' 아이브, 컴백 동시에 1위 트리플 크라운 '겹경사' [종합]|trans-title='Inkigayo' Ive, comeback at the same time, the No. 1 triple crown 'overlap' [General]|via=[[Naver]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250209091028/https://m.entertain.naver.com/article/109/0005239572|archive-date=February 9, 2025|access-date=February 9, 2025}}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row" | ''M Aftelling'' | 23 Januarie 2025 | style="text-align:center" |<ref name="m-countdown-jan23">{{Cite web|url=https://m.entertain.naver.com/article/144/0001014855|last=Kim|first=Won-hee|date=January 23, 2025|publisher=[[Sports Kyunghyang]]|language=ko|script-title=ko:아이브, 선공개 '레블 하트'로 '엠카' 1위|trans-title=Ive, pre-release 'Rebel Heart' 'M Countdown' 1st place|via=[[Naver]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124081706/https://m.entertain.naver.com/article/144/0001014855|archive-date=January 24, 2025|access-date=January 31, 2025}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">Kim, Won-hee (January 23, 2025). [https://m.entertain.naver.com/article/144/0001014855 <bdi lang="ko">아이브, 선공개 '레블 하트'로 '엠카' 1위</bdi>] &#x5B;Ive, pre-release 'Rebel Heart' 'M Countdown' 1st place&#x5D; (in Korean). [[Sports Kyunghyang]]. [https://web.archive.org/web/20250124081706/https://m.entertain.naver.com/article/144/0001014855 Archived] from the original on January 24, 2025<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">January 31,</span> 2025</span> &#x2013; via [[Naver]].</cite> [[Category:CS1 uses Korean-language script (ko)]] [[Category:CS1 Korean-language sources (ko)]]</ref> |- | 30 Januarie 2025 | style="text-align:center" |<ref>{{Cite web|url=https://m.entertain.naver.com/article/109/0005234675|last=Park|first=So-young|date=January 31, 2025|publisher={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=Osen}}|language=ko|script-title=ko:'엠카' 결방했지만..'레블 하트' 아이브, 1위 추가! 벌써 음방 5관왕|trans-title='M Countdown' canceled, but..Ive's 'Rebel Heart' wins 1st place! Already 5 music show wins|via=[[Naver]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250131121842/https://m.entertain.naver.com/article/109/0005234675|archive-date=January 31, 2025|access-date=January 31, 2025}}</ref> |- | 6 Februarie 2025 | style="text-align:center" |<ref>{{Cite web|url=https://m.entertain.naver.com/article/382/0001176799|last=Jeong|first=Hee-yeon|date=February 6, 2025|publisher=[[Sports Donga]]|language=ko|script-title=ko:아이브, 새해 첫 트리플 크라운·음방 7관왕 달성|trans-title=Ive, first triple crown of the new year, 7 music show crowns achieved|via=[[Naver]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207091506/https://m.entertain.naver.com/article/382/0001176799|archive-date=February 7, 2025|access-date=February 7, 2025}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | ''Musiek Bank'' | 24 Januarie 2025 | style="text-align:center" |<ref name="music-bank-jan24">{{Cite web|url=https://m.entertain.naver.com/article/438/0000070210|last=Lee|first=Nam-hee|date=January 25, 2025|publisher=KBS Entertainment News|language=ko|script-title=ko:[뮤직뱅크] 아이브, 'REBEL HEART' 1위 쾌거 "다이브 덕분...사랑해요"|trans-title=[Music Bank] Ive, 'Rebel Heart' No. 1 "Thanks to Dive...I love you"|via=[[Naver]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250131121829/https://m.entertain.naver.com/article/438/0000070210|archive-date=January 31, 2025|access-date=January 31, 2025}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">Lee, Nam-hee (January 25, 2025). [https://m.entertain.naver.com/article/438/0000070210 <bdi lang="ko">&#x5B;뮤직뱅크&#x5D; 아이브, 'REBEL HEART' 1위 쾌거 "다이브 덕분...사랑해요"</bdi>] &#x5B;[Music Bank] Ive, 'Rebel Heart' No. 1 "Thanks to Dive...I love you"&#x5D; (in Korean). KBS Entertainment News. [https://web.archive.org/web/20250131121829/https://m.entertain.naver.com/article/438/0000070210 Archived] from the original on January 31, 2025<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">January 31,</span> 2025</span> &#x2013; via [[Naver]].</cite> [[Category:CS1 uses Korean-language script (ko)]] [[Category:CS1 Korean-language sources (ko)]]</ref> |- | 14 Februarie 2025 | style="text-align:center" |<ref>{{Cite web|url=http://www.osen.co.kr/article/G1112504524|title='뮤직뱅크' 아이브vs아이브 승자는 '레블하트'.."두 배로 기뻐"|last=Ji|first=Min-kyung|date=February 14, 2025|website=Osen|language=Korean|trans-title='Music Bank’ IVE vs IVE. Winner is ‘Rebel Heart’.. “Double the Joy”|via=[[Naver]]|access-date=February 14, 2025}}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row" | ''Wys!'' ''Musiekkern'' | 25 Januarie 2025 | style="text-align:center" |<ref name="show-music-core-jan25">{{Cite web|url=https://m.entertain.naver.com/article/117/0003907594|last=Kim|first=Do-hyung|date=January 25, 2025|publisher={{ill|My Daily|ko|마이데일리}}|language=ko|script-title=ko:아이브, '레블 하트'로 3관왕 달성 ('음악중심')|trans-title=Ive, achieving three crowns with 'Rebel Heart' ('Music Core')|via=[[Naver]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125121423/https://m.entertain.naver.com/article/117/0003907594|archive-date=January 25, 2025|access-date=January 31, 2025}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">Kim, Do-hyung (January 25, 2025). [https://m.entertain.naver.com/article/117/0003907594 <bdi lang="ko">아이브, '레블 하트'로 3관왕 달성 ('음악중심')</bdi>] &#x5B;Ive, achieving three crowns with 'Rebel Heart' ('Music Core')&#x5D; (in Korean). [[My Daily?action=edit&redlink=1|My Daily]]<span class="noprint" style="font-size:85%; font-style: normal; ">&nbsp;&#x5B;[[:ko:마이데일리|ko]]&#x5D;</span>. [https://web.archive.org/web/20250125121423/https://m.entertain.naver.com/article/117/0003907594 Archived] from the original on January 25, 2025<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">January 31,</span> 2025</span> &#x2013; via [[Naver]].</cite> [[Category:CS1 uses Korean-language script (ko)]] [[Category:CS1 Korean-language sources (ko)]] </ref> |- | 8 Februarie 2025 | style="text-align:center" |<ref>{{Cite web|url=https://m.entertain.naver.com/article/009/0005440624|last=Yang|first=So-young|date=February 8, 2025|publisher=[[Maeil Economic Daily]]|language=ko|script-title=ko:아이브, '음중' 2주 연속 1위...'레블 하트' 8관왕 달성|trans-title=Ive, 'Music Core' 1st place for 2 consecutive weeks...'Rebel Heart' 8 crowns|via=[[Naver]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250208131526/https://m.entertain.naver.com/article/009/0005440624|archive-date=February 8, 2025|access-date=February 8, 2025}}</ref> |- | 22 Februarie 2025 | style="text-align:center" |<ref>{{Cite web|url=https://isplus.com/article/view/isp202502220044|title=아이브, '레블 하트'로 '음악중심' 1위…가을·리즈 "다이브 덕분"|last=Jang|first=Ju-yeon|date=February 22, 2025|website=[[Ilgan Sports]]|language=Korean|trans-title='Show! Music Core' Ive, another 1st place win with an overwhelming score, "We're so happy, all thanks to DIVE"|via=[[Naver]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250222171218/https://isplus.com/article/view/isp202502220044|archive-date=February 22, 2025|access-date=February 22, 2025}}</ref> |} ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Liedjies]] [[Kategorie:K-pop]] sj4d2iomay9cf9dznz84zqaii2a89an 0 428415 2890527 2781942 2026-04-06T10:10:04Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890527 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Doodloop}} '''Conserva''' was ‘n Suid-Afrikaanse natuurbewaringstydskrif. Die blad is gepubliseer deur die Departement van Omgewingsake sedert April 1986 tot vroeg in die 1990’s. Met die tweemaandelikse en tweetalige publikasie is gepoog om die publiek omgewingsbewus en bewaringsgerig te maak. Artikels was gemik op omgewingsopvoeding; toeligting deur stories van aktuele omgewingsprobleme en -gebeure en die daarstelling van ‘n forum van kenners. Dit is ook aan universiteite gelees. ‘n Voorganger van Conserva was die maandblad '''Omgewing RSA'''. Dit is tot Februarie 1986, deel 13 nr.2, gepubliseer. [[Kategorie:Suid-Afrikaanse tydskrifte]] av8imvcq95dxp5a5wetaod583l0l79a 0 428416 2890554 2820894 2026-04-06T10:21:46Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890554 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Brasilië |Grand Prix = Brasiliaanse Grand Prix |GP_Suffix = |Official name = XI Grande Prêmio do Brasil |Date = 21 Maart |Image = Autódromo_de_Jacarepaguá_1978-1995.png |Year = 1982 |Race_No = 2 |Season_No = 16 |Location = [[Autódromo Internacional Nelson Piquet|Jacarepaguá Circuit]]<br/>Jacarepaguá, [[Rio de Janeiro]] |Course = Permanente renbaan |Course_mi = 3.126 |Course_km = 5.031 |Distance_laps = 63 |Distance_mi = 196.945 |Distance_km = 316.953 |Weather = Droog |Pole_Driver = [[Alain Prost]] |Pole_Team = [[Renault F1|Renault]] |Pole_Time = 1:28.808 |Pole_Country = Frankryk |Fast_Driver = [[Alain Prost]] |Fast_Team = [[Renault F1|Renault]] |Fast_Time = 1:37.016 |Fast_Lap = 36 |Fast_Country = Frankryk |First_Driver = [[Alain Prost]] |First_Team = [[Renault F1|Renault]] |First_Country = Frankryk |Second_Driver = John Watson |Second_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |Second_Country = UK |Third_Driver = [[Nigel Mansell]] |Third_Team = [[Team Lotus|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Country = UK |Lapchart = {{F1Laps1982|BRA}} }} Die '''[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorren]] wat op 21 Maart 1982 by [[Nelson Piquet Internasionale Renbaan|Jacarepaguá]] gehou is. Dit was die tweede ronde van die [[1982 Formule Een-seisoen]]. Baie bestuurders het aan uitputting gely weens die intens warm weer, veral die Brabham-jaers [[Nelson Piquet]] en [[Riccardo Patrese]]. Patrese is gedwing om uit die wedren te onttrek weens algehele uitputting. Piquet het, nadat hy eerste in die wedren geëindig het, dit skaars tot by die podiumseremonie gemaak. Hy het weens uitputting flou geword, en is boonop later gediskwalifiseer weens 'n ondermassa renmotor. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Plek !No !Renjaer !Vervaardiger !Bande !Rondtes !Tyd/Uitval !Rooster !Punte |- !1 |15 |{{Vlagikoon|Frankryk}} '''[[Alain Prost]]''' |'''Renault''' |{{Michelin}} |63 |1:44:33.134 |1 |'''9''' |- !2 |7 |{{Vlagikoon|UK}} '''John Watson''' |'''[[McLaren]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]]''' |{{Michelin}} |63 | + 2.990 |12 |'''6''' |- !3 |12 |{{Vlagikoon|UK}} '''[[Nigel Mansell]]''' |'''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]]''' |{{Goodyear}} |63 | + 36.859 |14 |'''4''' |- !4 |3 |{{Vlagikoon|Italië}} '''[[Michele Alboreto]]''' |'''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]]''' |{{Goodyear}} |63 | + 50.761 |13 |'''3''' |- !5 |9 |{{Vlagikoon|FRG}} '''Manfred Winkelhock''' |'''ATS-[[Ford Motormaatskappy|Ford]]''' |Avon |62 | + 1 Rondte |15 |'''2''' |- !6 |28 |{{Vlagikoon|Frankryk}} '''Didier Pironi''' |'''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' |{{Goodyear}} |62 | + 1 Rondte |8 |'''1''' |- !7 |4 |{{Vlagikoon|Swede}} Slim Borgudd |[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Goodyear}} |61 | + 2 Rondtes |21 |  |- !8 |17 |{{Vlagikoon|FRG}} [[Jochen Mass]] |March-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Pirelli}} |61 | + 2 Rondtes |22 |  |- !9 |31 |{{Vlagikoon|Frankryk}} [[Jean-Pierre Jarier]] |Osella-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Pirelli}} |60 | + 3 Rondtes |23 |  |- !10 |30 |{{Vlagikoon|Italië}} [[Mauro Baldi]] |[[Arrows]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Pirelli}} |57 | + 6 Rondtes |19 |  |- !DSQ |1 |{{Vlagikoon|Brasilië|1968}} [[Nelson Piquet]] |[[Brabham]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Goodyear}} |63 |Ondermassa |7 |  |- !DSQ |6 |{{Vlagikoon|Finland}} [[Keke Rosberg]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Goodyear}} |63 |Ondermassa |3 |  |- !Ret |10 |{{Vlagikoon|Chili}} Eliseo Salazar |ATS-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |Avon |38 |Enjin |18 |  |- !Ret |20 |{{Vlagikoon|Brasilië|1968}} Chico Serra |Fittipaldi-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Pirelli}} |36 |Suspensie |25 |  |- !Ret |2 |{{Vlagikoon|Italië}} [[Riccardo Patrese]] |[[Brabham]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Goodyear}} |34 |Fisies uitgeput |9 |  |- !Ret |27 |{{Vlagikoon|Kanada}} [[Gilles Villeneuve]] |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |{{Goodyear}} |29 |Ongeluk |2 |  |- !Ret |8 |{{Vlagikoon|AUT}} [[Niki Lauda]] |[[McLaren]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Michelin}} |22 |Botsing |5 |  |- !Ret |16 |{{Vlagikoon|Frankryk}} [[René Arnoux]] |[[Renault F1|Renault]] |{{Michelin}} |21 |Botsing |4 |  |- !Ret |5 |{{Vlagikoon|Argentinië}} [[Carlos Reutemann]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Goodyear}} |21 |Botsing |6 |  |- !Ret |11 |{{Vlagikoon|Italië}} Elio de Angelis |[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Goodyear}} |21 |Botsing |11 |  |- !Ret |25 |{{Vlagikoon|USA}} Eddie Cheever |[[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra |{{Michelin}} |19 |Waterlekkasie |26 |  |- !Ret |23 |{{Vlagikoon|Italië}} Bruno Giacomelli |Alfa Romeo |{{Michelin}} |16 |Koppelaar |16 |  |- !Ret |26 |{{Vlagikoon|Frankryk}} [[Jacques Laffite]] |[[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra |{{Michelin}} |15 |Onderstel |24 |  |- !Ret |22 |{{Vlagikoon|Italië}} [[Andrea de Cesaris]] |Alfa Romeo |{{Michelin}} |14 |Onderstel |10 |  |- !Ret |33 |{{Vlagikoon|Ierland}} [[Derek Daly]] |Theodore-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |Avon |12 |Tol |20 |  |- !Ret |18 |{{Vlagikoon|Brasilië|1968}} Raul Boesel |March-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Pirelli}} |11 |Tol |17 |  |- !DNQ |36 |{{Vlagikoon|Italië}} Teo Fabi |Toleman-Hart |{{Pirelli}} |  | | |  |- !DNQ |14 |{{Vlagikoon|Colombia}} Roberto Guerrero |Ensign-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |Avon |  | | |  |- !DNQ |29 |{{Vlagikoon|UK}} [[Brian Henton]] |[[Arrows]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Pirelli}} |  | | |  |- !DNQ |35 |{{Vlagikoon|UK}} [[Derek Warwick]] |Toleman-Hart |{{Pirelli}} |  | | |  |- !DNPQ<ref name="LangVol4P86">{{Cite book |last=Lang |first=Mike |title=Grand Prix! Vol 4 |date=1992 |publisher=Haynes Publishing Group |isbn=0-85429-733-2 |page=86}}</ref> |32 |{{Vlagikoon|Italië}} Riccardo Paletti |Osella-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Pirelli}} |  |  |  |  |- ! colspan="9" |Bron:<ref>{{cite web |url=http://www.formula1.com/results/season/1982/343/ |title=1982 Brazilian Grand Prix |publisher=formula1.com |access-date=23 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104030812/http://www.formula1.com/results/season/1982/343/ |archive-date=4 November 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gparchive.com/formula-1/1982-brazilian-grand-prix/|title=1982 Brazilian Grand Prix - Race Results & History - GP Archive|website=GPArchive.com|date=21 March 1982|access-date=1 November 2021|archive-date= 1 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211101181419/https://gparchive.com/formula-1/1982-brazilian-grand-prix/|url-status=dead}}</ref> |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1982]] dbpn2t3ulvnj7ikepyce0xzvlzegp1k 0 428922 2890393 2771565 2026-04-06T06:56:41Z Oesjaar 7467 /* Renklassifikasie */ Verbeter 2890393 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Grand Prix = Portugese |Country = Portugal |Image = Circuito_de_Estoril_1972-1993.png |Date= 21 April |Year= 1985 |Race_No = 2 |Season_No = 16 |Official name = 14º Grande Prémio de Portugal |Course = Permanente renbaan |Location =[[Autódromo do Estoril]], Estoril, [[Portugal]] |Course_mi = 2.702 |Course_km = 4.35 |Distance_laps = 67 |Distance_mi = 181.034 |Distance_km = 291.45 |Scheduled_laps=70 |Scheduled_km=304.5 |Scheduled_mi=189.14 |Weather = Koud en reën |Pole_Driver = [[Ayrton Senna]] |Pole_Team = [[Team Lotus|Lotus]]-[[Renault F1|Renault]] |Pole_Time = 1:21.007 |Pole_Country = Brasilië |pole_flag_suffix = 1968 |Fast_Driver = [[Ayrton Senna]] |Fast_Team = [[Team Lotus|Lotus]]-[[Renault F1|Renault]] |Fast_Time = 1:44.121 |Fast_Lap = 15 |Fast_Country = Brasilië |fast_flag_suffix = 1968 |First_Driver = [[Ayrton Senna]] |First_Team = [[Team Lotus|Lotus]]-[[Renault F1|Renault]] |First_Country = Brasilië |first_flag_suffix = 1968 |Second_Driver = [[Michele Alboreto]] |Second_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Second_Country = Italië |Third_Driver = [[Patrick Tambay]] |Third_Team = [[Renault F1|Renault]] |Third_Country = Frankryk }} Die '''1985 [[Portugese Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een|Formule Een-]] [[Motorsport|motorwedren]] wat op 21 April 1985 in [[Estoril-renbaan|Estoril]] gehou is. Dit was die tweede rondte van die [[1985 Formule Een-seisoen|1985 FIA Formule Een Wêreldkampioenskap]] en is deur [[Ayrton Senna]] vanuit die voorste wegspringplek gewen, en het hy beide sy eerste voorste wegspringplek en oorwinning in die proses behaal. Senna het sy vaardigheid in nat resies gedemonstreer deur die wedren minstens een rondte voor ander motors te voltooi, behalwe die tweede plek van [[Michele Alboreto]]. == Renklassifikasie == {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Band !Rondtes !Tyd/rede vir uitval !Rooster !Punte |- !1 |12 |{{Vlagikoon|BRA|1968}} '''[[Ayrton Senna]]''' |'''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-Renault''' |{{Goodyear}} |67 |2:00:28.006 |1 |'''9''' |- !2 |27 |{{Vlagikoon|ITA}} '''[[Michele Alboreto]]''' |'''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' |{{Goodyear}} |67 | + 1:02.978 |5 |'''6''' |- !3 |15 |{{Vlagikoon|FRA}} '''[[Patrick Tambay]]''' |'''[[Renault F1|Renault]]''' |{{Goodyear}} |66 | + 1 rondte |12 |'''4''' |- !4 |11 |{{Vlagikoon|ITA}} '''[[Elio de Angelis]]''' |'''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault F1|Renault]]''' |{{Goodyear}} |66 | + 1 rondte |4 |'''3''' |- !5 |5 |{{Vlagikoon|GBR}} '''[[Nigel Mansell]]''' |'''[[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Honda Racing F1|Honda]]''' |{{Goodyear}} |65 | + 2 rondtes |9 |'''2''' |- !6 |4 |{{Vlagikoon|FRG}} '''Stefan Bellof''' |'''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]]''' |{{Goodyear}} |65 | + 2 rondtes |21 |'''1''' |- !7 |16 |{{Vlagikoon|GBR}} [[Derek Warwick]] |[[Renault F1|Renault]] |{{Goodyear}} |65 | + 2 rondtes |6 | |- !8 |28 |{{Vlagikoon|SWE}} Stefan Johansson |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |{{Goodyear}} |62 | + 5 rondtes |11 | |- !9 |24 |{{Vlagikoon|ITA}} Piercarlo Ghinzani |Osella-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |{{Pirelli}} |61 | + 6 rondtes |26 | |- !NC |9 |{{Vlagikoon|FRG}} Manfred Winkelhock |RAM-Hart |{{Pirelli}} |50 | + 17 rondtes |15 | |- !Ret |1 |{{Vlagikoon|AUT}} [[Niki Lauda]] |[[McLaren]]-TAG |{{Goodyear}} |49 |Enjin |7 | |- !Ret |23 |{{Vlagikoon|USA}} Eddie Cheever |[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |{{Goodyear}} |36 |Enin |14 | |- !Ret |2 |{{Vlagikoon|FRA}} [[Alain Prost]] |[[McLaren]]-TAG |{{Goodyear}} |30 |Tol uit |2 | |- !Ret |25 |{{Vlagikoon|ITA}} [[Andrea de Cesaris]] |[[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Renault F1|Renault]] |{{Pirelli}} |29 |Buiteband |8 | |- !Ret |7 |{{Vlagikoon|BRA|1968}} [[Nelson Piquet]] |[[Brabham]]-[[BMW]] |{{Pirelli}} |28 |Buiteband |16 | |- !Ret |18 |{{Vlagikoon|BEL}} [[Thierry Boutsen]] |[[Arrows]]-[[BMW]] |{{Goodyear}} |28 |Elektries |10 | |- !Ret |3 |{{Vlagikoon|GBR}} [[Martin Brundle]] |[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Goodyear}} |20 |Transmissie |22 | |- !Ret |21 |{{Vlagikoon|ITA}} Mauro Baldi |Spirit-Hart |{{Pirelli}} |19 |Tol uit |24 | |- !Ret |6 |{{Vlagikoon|FIN}} [[Keke Rosberg]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |{{Goodyear}} |16 |Tol uit |3 | |- !Ret |26 |{{Vlagikoon|FRA}} [[Jacques Laffite]] |[[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Renault F1|Renault]] |{{Pirelli}} |15 |Buiteband |18 | |- !Ret |17 |{{Vlagikoon|AUT}} [[Gerhard Berger]] |[[Arrows]]-BMW |{{Goodyear}} |12 |Tol uit |17 | |- !Ret |29 |{{Vlagikoon|ITA}} Pierluigi Martini |[[Minardi]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Pirelli}} |12 |Tol uit |25 | |- !Ret |22 |{{Vlagikoon|ITA}} [[Riccardo Patrese]] |[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |{{Goodyear}} |4 |Tol uit |13 | |- !Ret |10 |{{Vlagikoon|FRA}} Philippe Alliot |RAM-Hart |{{Pirelli}} |3 |Tol uit |20 | |- !Ret |8 |{{Vlagikoon|FRA}} François Hesnault |[[Brabham]]-[[BMW]] |{{Pirelli}} |3 |Elektries |19 | |- !Ret |30 |{{Vlagikoon|GBR}} [[Jonathan Palmer]] |Zakspeed |{{Goodyear}} |2 |Suspensie |23 |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Portugese Grand Prix]] cv8ek3d841c5bwiewcmqvjidbleshwr 0 428926 2890419 2770829 2026-04-06T07:24:23Z Oesjaar 7467 Hakies 2890419 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Joscha Bach | bynaam = | beeld = Joscha Bach (11524872763).jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Joscha Bach, Cambridge, 2013-11-11 | geboortenaam = Joscha Bach | geboortedatum = [[21 Desember]] [[1973]] | geboorteplek = [[Weimar]], [[Oos-Duitsland]] | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Duitsland}} | beroep = [[Intel]] <br /> AI Foundation <br /> [[Harvard-universiteit]] <br /> MIT Media Lab | ander = | bekend = kognitiewe wetenskaplike, KI-navorser en filosoof | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Joscha Bach''' (gebore 1973) is 'n [[Duitsers|Duitse]] [[Kognitiewe wetenskap|kognitiewe wetenskaplike]], [[KI]]-navorser en [[filosoof]] bekend vir sy werk oor kognitiewe argitekture, [[kunsmatige intelligensie]], geestelike voorstelling, [[emosie]], sosiale modellering, multi-agentstelsels en filosofie van die gees. Sy navorsing poog om kognitiewe wetenskap en KI te oorbrug deur te bestudeer hoe menslike intelligensie en [[bewussyn]] berekeningsmatig gemodelleer kan word. ==Vroeë lewe en opvoeding== Bach is in [[Weimar]], [[Oos-Duitsland]], gebore en het vroeg reeds belangstelling in filosofie, kunsmatige intelligensie en kognitiewe wetenskap getoon.<ref name=":4" /> Hy het in 2000 'n MA ([[rekenaarwetenskap]]) van die Humboldt-universiteit van [[Berlyn]] en in 2006 'n PhD (kognitiewe wetenskap) van die Osnabrück-universiteit verwerf,<ref name=":0">{{Cite web |title=Joscha Bach |url=https://www.edge.org/memberbio/joscha_bach |access-date=2022-11-12 |website=Edge |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |date=11 Augustus 2020 |title=Exciting progress in Artificial Intelligence – Joscha Bach – Science, Technology & the Future |url=https://www.scifuture.org/exciting-progress-in-artificial-intelligence-joscha-bach/ |access-date=2022-11-12 |language=en-GB}}</ref> waar hy navorsing gedoen het oor emosiemodellering en kunsmatige denke. Sy doktorale werk het gefokus op die ontwikkeling van mikropsi, 'n kognitiewe argitektuur wat ontwerp is om mensagtige redenasie- en besluitnemingsprosesse te simuleer.<ref name=":4" /> ==Loopbaan== Na die voltooiing van sy PhD het Bach sy KI-navorsing veral gefokus op kognitiewe argitekture en die teorie van denke. Hy het 'n verskeidenheid posisies in beide akademiese en industriële navorsing beklee en bygedra tot KI-ontwikkeling vanuit beide teoretiese en toegepaste perspektiewe.<ref>{{Cite web |title=Joscha Bach: Publications |url=http://bach.ai/publications/ |access-date=2022-11-12}}</ref> Sy werk ondersoek gereeld die grense van KI-stelsels, bevraagteken die beperkings van huidige masjienleertegnologieë en spreek aan hoe toekomstige stelsels mensagtige algemene intelligensie kan bereik.<ref name="synthetic_intelligence">{{Cite book |last=Bach |first=Joscha |url=http://www.cognitive-ai.com/publications/assets/Draft-MicroPsi-JBach-07-03-30.pdf |title=Principles of Synthetic Intelligence: An Architecture of Motivated Cognition |date=2009 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0195370676}}</ref> Bach het in verskeie gesogte instellings gewerk, insluitend Martin Nowak se Harvard-program vir Evolusionêre Dinamika (PED).<ref>{{Cite web |last=Moharana |first=Pabitra |date=2024-09-23 |title=Joscha Bach - AI strategist at Liquid AI |url=https://analyticsindiamag.com/people/joscha-bach/ |access-date=2025-02-16 |website=Analytics India Magazine |language=en-US}}</ref> Hy het ook navorsingsposisies by die MIT Media Lab.<ref>{{Cite web |title=MIT Media Lab |url=https://www.media.mit.edu/search/?q=Joscha%20Bach |access-date=2022-11-12 |language=en}}</ref> beklee en was visepresident van navorsing by die AI Foundation, waar hy gefokus het op die ontwikkeling van KI-stelsels wat in staat is tot meer gesofistikeerde, mensagtige interaksies.<ref>{{Cite web |title=MIT Media Lab |url=https://www.media.mit.edu/search/?q=Joscha%20Bach |access-date=2022-11-12 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=About |url=https://aifoundation.com/about/ |access-date=2022-11-12}}</ref> 'n Artikel in ''Science'' in 2019 het berig dat Bach befondsing van [[Jeffrey Epstein]] ontvang het na Epstein se eerste skuldigbevinding,<ref>{{Cite web |title=What kind of researcher did sex offender Jeffrey Epstein like to fund? He told Science before he died |url=https://www.science.org/content/article/what-kind-researcher-did-sex-offender-jeffrey-epstein-fund-he-told-science-he-died |access-date=2024-12-27 |website=www.science.org |language=en}}</ref> met verwysing na 'n konferensiereferaat wat 'n erkenning van befondsing insluit. <ref>{{Cite web |title=What kind of researcher did sex offender Jeffrey Epstein like to fund? He told Science before he died |url=https://www.science.org/content/article/what-kind-researcher-did-sex-offender-jeffrey-epstein-fund-he-told-science-he-died |access-date=2024-12-27 |website=www.science.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Bach |first=Joscha |last2=Gallagher |first2=Katherine |date=2018 |editor-last=Iklé |editor-first=Matthew |editor2-last=Franz |editor2-first=Arthur |editor3-last=Rzepka |editor3-first=Rafal |editor4-last=Goertzel |editor4-first=Ben |title=Request Confirmation Networks in MicroPsi 2 |url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-97676-1_2 |journal=Artificial General Intelligence |language=en |location=Cham |publisher=Springer International Publishing |pages=12–20 |doi=10.1007/978-3-319-97676-1_2 |isbn=978-3-319-97676-1}}</ref> In Januarie 2020 het 'n verslag wat deur Goodwin Procter gepubliseer is na aanleiding van 'n feiteondersoekpoging, namens die MIT, uiteengesit dat Bach deels danksy Epstein se skenkings om Bach te ondersteun, by die Media Lab aangestel is, en beweer dat skenkings wat in November 2013 en in Julie en September 2014 gedoen is, altesaam $300 000 beloop het (of 40% van Epstein se skenkings na die skuldigbevinding), wat hierdie bewerings staaf.<ref>{{Cite web |date=10 Januarie 2020 |title=Report concerning Jeffrey Epstein's Interactions with the Massachusetts Institute of Technology |url=https://factfindingjan2020.mit.edu/files/MIT-report.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241216110003/https://factfindingjan2020.mit.edu/files/MIT-report.pdf |archive-date=2024-12-16}}</ref> In Mei 2020 het Harvard 'n verslag van hul eie feiteondersoekpogings vrygestel, waarin bevind is dat Martin Nowak Bach tussen 2014-2019 toegang tot PED-kantore toegelaat het, maar dat "Harvard nooit fondse betaal of ontvang het om" Bach se navorsing te ondersteun nie. Die Harvard-verslag dui ook aan dat Bach tussen 2014-2019 as 'n PED-navorsingswetenskaplike gelys is, en wys daarop dat twee artikels wat na Bach se vertrek van MIT gepubliseer is, steun van Epstein en PED erken.<ref>{{Cite web |date=Mei 2020 |title=Report concerning Jeffrey E. Epstein's Connections to Harvard University |url=https://ogc.harvard.edu/files/ogc/files/report_concerning_jeffrey_e._epsteins_connections_to_harvard_university.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201231751/https://ogc.harvard.edu/files/ogc/files/report_concerning_jeffrey_e._epsteins_connections_to_harvard_university.pdf |archive-date=2024-12-01}}</ref> ==Navorsing en bydraes== Joscha Bach se navorsing is grootliks gefokus op kognitiewe argitekture—berekeningsmodelle wat poog om aspekte van menslike kognisie te herhaal.<ref>{{Cite web |last=Bach |first=Joscha |date=Maart 2007 |title=Cognitive Architectures |url=http://cognitive-ai.com/publications/assets/Draft-MicroPsi-JBach-07-03-30.pdf |access-date=2022-11-12}}</ref> Sy werk sluit in: ===Beginsels van sintetiese intelligensie=== In hierdie boek skets Bach die grondbeginsels van sintetiese kognisie en bespreek hoe kognitiewe argitekture ontwerp kan word om menslike denkprosesse te herhaal.<ref name="synthetic_intelligence" /> ===MicroPsi=== 'n Kognitiewe argitektuur wat modelleer hoe agente dink en optree gebaseer op persepsie, emosie en doelgedrewe gedrag. Bach het MicroPsi ontwerp om mensagtige redenasie en besluitneming te simuleer, wat bydra tot KI-stelsels wat komplekse, werklike omgewings kan navigeer.<ref name=":1">{{Cite journal |author=Bach |first=Joscha |year=2003 |title=Designing Agents with MicroPsi Node Nets |journal=Proceedings of KI 2003 |pages=164–178}}</ref> ===Teorieë van bewussyn=== Bach is bekend vir sy besprekings oor die aard van bewussyn en die berekeningsmodellering van subjektiewe ervaring.<ref name="synthetic_intelligence"/> Hy voer aan dat bewussyn voortspruit uit 'n inligtingverwerkingstelsel wat in staat is om interne modelle van homself en die wêreld te skep. Hy beklemtoon die belangrikheid van geestekike modelle, emosionele raamwerke en metakognisie in die konstruksie van bewuste KI.<ref name=":2" /> ===Kognitiewe beperkings van KI=== Bach was 'n uitgesproke kritikus van die huidige tendense in [[masjienleer]], veral die beperkings van [[diepleer]] in die skep van werklik intelligente stelsels. Hy beweer dat KI-stelsels vandag 'n gebrek aan begrip het en meer soos "super-aangedrewe patroonherkenningsmasjiene" as ware kognitiewe agente funksioneer. Hy het in 2020 gepleit vir 'n beweging verder as huidige KI-paradigmas om masjiene te ontwikkel wat in staat is tot abstrakte redenasie, komplekse besluitneming en interne selfrefleksie.<ref>{{Cite web |title=AI Paradigms |url=https://www.lesswrong.com/posts/Zoqp8EDcaGiPkdFKM/online-ssc-meetup-with-guest-speaker-joscha-bach-july-19th |access-date=2022-11-12 |archive-date=10 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200710065911/https://www.lesswrong.com/posts/Zoqp8EDcaGiPkdFKM/online-ssc-meetup-with-guest-speaker-joscha-bach-july-19th |url-status=dead }}</ref> ===Bewussyn en vrye wil=== Benewens sy tegniese navorsing, is Bach betrokke by filosofiese vrae rondom [[bewussyn]] en [[vrye wil]]. Hy stel voor dat bewussyn 'n opkomende eienskap is van hoogs komplekse inligtingverwerkingstelsels wat interne modelle van hulself en die wêreld rondom hulle ontwikkel.<ref name=":4" /> Hy debatteer dikwels of vrye wil werklik bestaan of bloot 'n neweproduk is van voorspellende modelle wat deur ons breine gekonstrueer word – 'n vraag met implikasies vir toekomstige KI-stelsels. ==Filosofiese sienings== Bach se belangstellings strek verder as KI en kognitiewe wetenskap om dieper vrae oor bewussyn, vrye wil, die aard van die [[werklikheid]] en die toekoms van die mensdom in 'n era van intelligente masjiene aan te raak.<ref name=":3">{{Cite web |title=Philosophical Perspectives on AI |url=https://www.scifuture.org/exciting-progress-in-artificial-intelligence-joscha-bach/ |access-date=2022-11-12}}</ref> Sy werk word sterk beïnvloed deur filosofiese besprekings oor [[fenomenologie]] en [[epistemologie]].<ref>{{Cite journal |author=Bach |first=Joscha |year=2018 |title=The Influence of Philosophy on AI Research |journal=AI & Society |volume=33 |pages=437–445}}</ref> Hy neem gereeld deel aan debatte oor die aard van die self en argumenteer dat wat ons as "self" beskou, 'n illusie is - 'n geestelike model wat deur die brein vir praktiese doeleindes gebou word.<ref name=":4" /> Bach voorsien ook 'n toekoms waar KI metakognisie kan besit – die vermoë om bewus te wees van sy eie denkprosesse en daaroor te reflekteer.<ref name=":5" /> Hy stel voor dat terwyl masjiene 'n mate van subjektiewe bewustheid kan bereik, ware bewussyn in KI slegs kan ontstaan wanneer hierdie stelsels hul eie ervarings in 'n deurlopende narratief kan integreer, baie soos mense doen.<ref name=":4">{{Cite web |date=4 September 2018 |title=The Wizard of Consciousness |url=https://www.psychologytoday.com/us/articles/201809/the-wizard-consciousness |access-date=2022-11-12 |website=Psychology Today}}</ref> Hy beweer dat hoewel vandag se KI-stelsels kragtig is, hulle ver van [[kunsmatige algemene intelligensie]] is.<ref name=":3" /> Hy bespreek gereeld die beperkings van KI en beweer dat huidige KI 'n gebrek aan begrip of enige ware konsepsie van die wêreld rondom dit het. Hy was 'n prominente kritikus van die oordrewe opmerkings oor diep leermodelle en pleit eerder vir meer genuanseerde benaderings wat kognitiewe modelle, emosiemodellering en [[Etiek van kunsmatige intelligensie|etiese oorwegings in KI-navorsing]] insluit. ==Openbare betrokkenheid== Benewens sy akademiese werk, is Bach 'n produktiewe spreker en kommunikeerder wat gereeld sy insigte oor kognitiewe wetenskap, KI en filosofie deel. Hy het talle praatjies by konferensies gegee, insluitend TEDx, waar hy onderwerpe soos die aard van intelligensie, die toekoms van KI en die moontlikheid om bewuste masjiene te skep, gedek het.<ref>{{Cite web |title=Joscha Bach Talks |url=https://tedxbeaconstreet.com/speakers/joscha-bach/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621231416/https://tedxbeaconstreet.com/speakers/joscha-bach/ |archive-date=2020-06-21 |access-date=2022-11-12 |website=TEDx Beacon Streat}}</ref> Bach is ook 'n aktiewe deelnemer aan aanlynbesprekings oor KI en bewussyn, en verskyn in poduitsendings, onderhoude en openbare lesings.<ref name=":5">{{Cite web |title=Lex Fridman Podcast #101 - Joscha Bach: Artificial Consciousness and the Nature of Reality |url=https://lexfridman.com/joscha-bach/ |access-date=2022-11-12 |website=lexfridman.com}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT: Bach, Joscha }} [[Kategorie:Geboortes in 1973]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] ji3pjzr3o6xw3klk32ua856auyozf2a 0 429042 2890392 2772187 2026-04-06T06:54:38Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890392 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sokkerspeler | name = Thomas Müller | image = [[Beeld:Thomas Müller 2022 (cropped).jpg|senter|raamloos]] | alt = | caption = Müller met Bayern München in 2022 | full_name = Thomas Müller<ref>{{Cite web |date=15 July 2018 |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of Players: Germany |url=https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611000407/https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-date=11 June 2019 |publisher=FIFA |page=12}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1989|9|13|df=y}}<ref>{{Cite web |title=Thomas Müller: Overview |url=https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/123465/thomas-muller |access-date=27 June 2020 |work=ESPN}}</ref> | birth_place = Weilheim in Oberbayern, [[Wes-Duitsland]] | height = 1.85 m<ref name="FCBprofile">{{Cite web |title=Thomas Müller |url=https://fcbayern.com/en/teams/professionals/thomas-mueller |access-date=27 June 2020 |publisher=FC Bayern Munich}}</ref> | position = Voorspeler, aanvallende middelvelder | currentclub = [[Bayern München]] | clubnumber = 25 | youthyears1 = 1993–2000 | youthclubs1 = TSV Pähl | youthyears2 = 2000–2007 | youthclubs2 = [[Bayern München]] | years1 = 2007–2009 | clubs1 = [[Bayern München|Bayern München II]] | caps1 = 35 | goals1 = 16 | years2 = 2008– | clubs2 = [[Bayern München]] | caps2 = 502 | goals2 = 150 | nationalyears1 = 2004–2005 | nationalteam1 = [[Duitse nasionale sokkerspan|Duitsland O/16]] | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2007 | nationalteam2 = [[Duitse nasionale sokkerspan|Duitsland O/19]] | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2008 | nationalteam3 = [[Duitse nasionale sokkerspan|Duitsland O/20]] | nationalcaps3 = 1 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2009 | nationalteam4 = [[Duitse nasionale sokkerspan|Duitsland O/21]] | nationalcaps4 = 6 | nationalgoals4 = 1 | nationalyears5 = 2010–2024 | nationalteam5 = [[Duitse nasionale sokkerspan|Duitsland]] | nationalcaps5 = 131 | nationalgoals5 = 45 | club-update = 18:22, 10 Mei 2025 (UTC) }} '''Thomas Müller''' ([[Duits|Duitse]] uitspraak: [ˈtoːmas ˈmʏlɐ]; gebore [[13 September]] [[1989]]) is ’n [[Duitsland|Duitse]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat vir die [[Bundesliga]]-klub [[FC Bayern München|Bayern München]] speel. Hy speel hoofsaaklik as ’n aanvallende middelvelder of tweede voorspeler.<ref>{{cite news|date=13 February 2020|title=Thomas Müller: the most under-appreciated player in world football|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/thomas-muller-the-most-under-appreciated-player-in-football-raumdeuter-bayern-munich-9945|access-date=23 February 2022|website=Bundesliga}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sportingfree.com/football/best-midfielders-in-the-world/|title=Top 10 Best Midfielders in the World 2022 (Ranked)|last=Jawale|first=DArshan|date=23 April 2021|website=SportingFree|access-date=23 February 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://worldsoccertalk.com/2015/09/21/thomas-muller-is-the-underrated-player-of-this-generation/|title=Why Thomas Müller is the most underrated player of his generation|last=Rashid|first=Saad|date=21 September 2015|website=World Soccer Talk|access-date=23 February 2022}}</ref> Müller word wyd beskou as een van die beste spelers van sy era, en is geloof vir sy posisionering, afronding, spelmaakvermoë, werksetiek en konsekwentheid in beide doelwitmaak en doelwit-skep.<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/en-gb/news/forget-messi-and-ronaldo-kids-should-copy-muller-henry/bltc01383a34fa5fe74|title='Forget Messi and Ronaldo - kids should copy Thomas Muller' - Thierry Henry &#124; Goal.com UK|date=6 August 2014|website=www.goal.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://fcbayern.com/en/news/2024/09/muellers-companions|title=Thomas Müller's companions on road to Bayern appearance record: Gerland, Klose, Guardiola|date=3 September 2024|website=FC Bayern Munich|access-date=1 December 2024}}</ref><ref name="fourfourtwo">{{cite news|url=https://www.fourfourtwo.com/features/101-greatest-football-players-last-25-years-full-list|title=Ranked! The 101 greatest football players of the last 25 years: full list|edition=253|work=FourFourTwo|date=13 February 2018|accessdate=22 December 2023}}</ref><ref name="dfb-profile">{{cite web|url=https://www.dfb.de/index.php?id=1001343|title=Thomas Müller|date=15 January 2014|publisher=DFB|language=de|access-date=18 October 2015}}</ref> As ’n produk van Bayern München se jeugstelsel, het Müller sy hele loopbaan by die klub deurgebring. Met Bayern het hy ’n rekord van dertien Bundesliga-titels, ses DFB-Pokals, agt DFL-Superpokale, twee [[UEFA Champions League|UEFA]] [[UEFA Champions League|Champions League]]-titels, twee [[UEFA Superbeker|UEFA Superbekers]] en twee [[FIFA-Klubwêreldbeker|FIFA-Klubwêreldbekers]] gewen. Hy het in die 2009–10-seisoen by die eerste span aangesluit nadat Louis van Gaal as hoofafrigter aangestel is; hy het bykans elke wedstryd daardie seisoen gespeel, toe Bayern die liga- en bekerdubbel gewen en die 2010 UEFA Champions League-eindstryd bereik het. Müller het in die 2012 Champions League-eindstryd gescore, alhoewel Bayern die eindstryd met strafskoppe verloor het. Müller het 23 doele in die 2012–13-seisoen aangeteken toe Bayern ’n historiese drieslag behaal het: die ligatitel, beker en Champions League. Hy het die Bundesliga-rekord vir die meeste hulpdoele (assists) in ’n seisoen met 21 gebreek (’n gesamentlike rekord in die vyf top-ligas saam met Lionel Messi in La Liga) en het 14 doele aangeteken in die 2019–20-seisoen, toe Bayern ’n tweede drieslag gewen het. Met meer as 750 wedstryde oor sewentien seisoene gespeel, is Müller Bayern se speler met die meeste verskynings in die klub se geskiedenis. Hy hou ook die rekord vir die meeste Champions League-verskynings met een klub. Müller is in 2010 na die [[Duitse nasionale sokkerspan|Duitse nasionale span]] opgeroep. By die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010 FIFA Wêreldbeker]] het hy vyf doele in ses wedstryde aangeteken, terwyl Duitsland in derde plek geëindig het. Hy is aangewys as die Beste Jong Speler van die toernooi en het die Goue Stewel gewen as die toernooi se topskuts. By die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014 FIFA Wêreldbeker]] het hy ’n belangrike rol gespeel in Duitsland se trofeewen, en het weer vyf doele aangeteken. Hy het die Silwerbal ontvang as die toernooi se tweede beste speler, en die Silwerstewel as die tweede hoogste doelskutter. Hy is ook in die Wêreldbeker All-Star XI en die Droomspan ingesluit. Hy het ná die UEFA Euro 2024 uit internasionale sokker getree. In 2020 het Müller die mees bekroonde Duitse sokkerspeler in die geskiedenis geword met 27 trofeë, alhoewel Toni Kroos hom later verbygesteek het. Hy het uiteindelik Kroos se rekord geëwenaar met ’n totaal van 34 trofeë.<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.goal.com/en-gh/news/muller-becomes-most-decorated-player-in-german-history-after/edfzv3pt1iov1oytby1vjm0yf|title=Muller Becomes Most Decorated Player in German History After Bayern Lift DFL Super Cup|author=GOAL|date=30 September 2020|website=GOAL|archive-url=https://web.archive.org/web/20230603161445if_/https://www.goal.com/en-gh/news/muller-becomes-most-decorated-player-in-german-history-after/edfzv3pt1iov1oytby1vjm0yf|archive-date=3 June 2023|access-date=17 June 2024|quote=Muller has picked up his record 27th trophy of his club career.|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://fcbayern.com/en/news/2024/09/thomas-muller-numbers-behind-bayern-record-appearance-holder|title=Thomas Müller: The numbers behind Bayern's record appearance holder|publisher=FC Bayern Munich|access-date=2 December 2024}}</ref><ref name="sky">{{cite web|url=https://sport.sky.de/fussball/artikel/thomas-mueller-und-toni-kroos-sind-die-deutschen-spieler-mit-den-meisten-titeln/13360349/34130|title=Thomas Müller und Toni Kroos sind die deutschen Spieler mit den meisten Titeln|date=4 May 2025|publisher=Sky Sport|language=de}}</ref> ==Verwysings== {{verwysings}} == Eksterne skakels == * {{de}} [https://esmuellert.de/ Amptelike webwerf] * {{Commonskat-inlyn|Thomas Müller}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Müller, Thomas}} [[Kategorie:Duitse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1989]] [[Kategorie:Lewende mense]] cqe7pt5kc6qpn7qz90m9ysxirmagsfs 0 429071 2890170 2841231 2026-04-05T15:52:37Z InternetArchiveBot 131157 Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2890170 wikitext text/x-wiki [[Lêer:New Replit Logo.svg|duimnael|Replit logo.]] '''Replit''' (/ˈrɛplɪt/), voorheen '''Repl.it''', is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] [[KI]]-maatskappy wat [[Vibe-programmering|natuurlike taaltoepassingsontwikkeling]] deur sy Agent-platform aanbied. Gestig in 2016 as 'n aanlyn geïntegreerde ontwikkelingsomgewing (AGO),<ref name="techcrunch">{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2018/03/15/repl-it-lets-you-program-in-your-browser/|title=Repl.it lets you program in your browser|website=TechCrunch|date=15 Maart 2018 |language=en-US|access-date=5 Januarie 2019}}</ref> bied Replit nie-tegniese gebruikers gereedskap om [[sagteware]] met beperkte [[programmering]]skennis te skep om toekomstige sagtewareskeppers te help. ==Geskiedenis== Replit is in 2016 mede-gestig deur die Jordaniese programmeerders [[Amjad Masad]], Faris Masad, en ontwerper Haya Odeh.<ref name="cnbc">{{Cite web |last=Rodriguez |first=Salvador |date=22 Oktober 2018 |title=Former Facebook engineer quit to build the programming tool he always wanted |url=https://www.cnbc.com/2018/10/22/andreessen-horowitz-leads-4point5-million-seed-round-in-replit.html |website=CNBC}}</ref><ref name="vator">{{Cite web |date=2019-04-30 |title=Today's Entrepreneur: Faris Masad |url=https://vator.tv/news/2019-04-30-todays-entrepreneur-faris-masad |access-date=2021-01-12 |website=VatorNews}}</ref> Dit is in San Mateo geïnkorporeer.<ref>{{Cite web |last=Replit |date=2021-01-27 |title=Replit — Going Global |url=https://blog.replit.com/global |access-date=2024-04-30 |website=Replit Blog}}</ref> <ref>{{cite web |title=About - Repl.it |url=http://repl.it/about |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140824072203if_/http://repl.it/about |archive-date=24 Augustus 2014 |access-date=8 Junie 2021 |website=repl.it/about}}</ref><ref>{{cite web |last1=Eisenberg |first1=Bart |title=#42 Computer Science 2.0: Part 1―Amjad Masad: Engineer, Codecademy; Co-inventor, repl.it |date=22 Oktober 2012 |url=https://gihyo.jp/dev/serial/01/software_designers/0042 |access-date=8 Junie 2021}}</ref><ref>{{cite web |last1=Spina |first1=Carli |date=5 Mei 2014 |title=Practice Programming Languages In Your Browser With Repl.it |url=https://carlispina.wordpress.com/2014/05/05/repl-it/ |access-date=8 Junie 2021}}</ref> Die naam kom van die akroniem REPL, wat staan vir "lees-evalueer-druklus". Replit het omskep van 'n samewerkende progameringsplatform na 'n KI-aangedrewe sagteware-skeppingsekosisteem wat gesentreer is rondom "[[Vibe-programmering]]" - die vermoë om volledige toepassings te bou deur hulle in [[natuurlike taal]] te beskryf. Die maatskappy se [[Intelligente agent|agent-tegnologie]] skakel gewone Engelse beskrywings om in funksionele [[sagteware]], wat toepassingsontwikkeling vir gebruikers demokratiseer, ongeag hul tegniese agtergrond. Voordat hy Replit geskep het, het Amjad Masad in ingenieursrolle by [[Yahoo!|Yahoo]] en [[Facebook]] gewerk, waar hy ontwikkelingsinstrumente gebou het. Hy het ook gehelp om Codecademy te stig. Masad het die idee vir Replit meer as 'n dekade voor die skepping daarvan bedink.<ref name="VB">{{cite web |last1=Sawers |first1=Paul |date=18 Februarie 2021 |title=Replit raises $20 million for collaborative browser-based coding |url=https://venturebeat.com/2021/02/18/replit-raises-20-million-for-collaborative-browser-based-coding/ |access-date=13 Maart 2021 |website=VentureBeat |archive-date=30 Maart 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210330044736/https://venturebeat.com/2021/02/18/replit-raises-20-million-for-collaborative-browser-based-coding/ |url-status=dead }}</ref> In 2009, na beduidende vooruitgang in blaaier- en webtegnologieë, het Masad 'n ontwikkelomgewing verbeel wat op dieselfde uitgangspunt as Google Docs gebou is; dit wil sê, wat die gebruiker toelaat om [[kode]] in 'n webblaaier te skryf en te deel. In 2011 het hy 'n vroeë [[Oopbronsagteware|oopbron]]weergawe van hierdie konsep vervaardig, genaamd "JSRepl".<ref name="dotcom">{{Cite web |last=Masad |first=Amjad |title=Replit Dotcom |url=https://blog.replit.com/dotcom |access-date=2024-09-06 |website=Replit |date=9 Maart 2021 |language=en}}</ref> Omdat Masad toe 'n paar jaar by verskeie maatskappye gewerk het,<ref name="techcrunch" /> insluitend Udacity en Codecademy, is JSRepl gebruik om Udacity en Codecademy se tutoriale in die blaaier aan te dryf.<ref name="VB"/> Gedurende die vormingsjare van Replit van 2012 tot 2016, het Haya Odeh as medestigter 'n sleutelrol gespeel in die vorming van die platform se toeganklikheid en gebruikerservaring. Aanvanklik het sy begin met die ontwerp van die logo en webwerf nadat die naam "Repl.it" gekies is. Tussen 2012 en 2015 het Odeh haar ontwerpfilosofie verfyn wat op eenvoud en inklusiwiteit gesentreer is. In 2015 het sy koppelvlakpatrone geskep wat tegniese hindernisse vir beginners uitgeskakel het terwyl funksionaliteit vir skeppers behoue gebly het. ===Vorming, Groei en Evolusie (2016-2022)=== Met Replit se amptelike loodsing in 2016 het Odeh die omvattende visuele identiteit en ontwerpstelsel ontwikkel wat die platform se vinnige groei tot ongeveer 750 000 gebruikers teen die einde van die jaar ondersteun het. Haar klem op die skep van sagteware toeganklik maak deur middel van intuïtiewe ontwerp was instrumenteel in Replit se fokus op en bly sentraal tot die maatskappy se missie om programmering te demokratiseer.<ref name="techcrunch" /> Die platform het verder ontwikkel as sy begin as 'n REPL (Read-Eval-Print Loop) omgewing om meer gesofistikeerde skeppingsinstrumente in te sluit. In Desember 2021 het Replit $80 miljoen ingesamel in 'n Serie B-finansieringsronde gelei deur Coatue. ===KI-bekendstelling (2022-2024)=== Ghostwriter is 'n [[Kunsmatige intelligensie|KI]]-aangedrewe koderingsassistent wat deur Replit ontwikkel en in Oktober 2022 bekendgestel is. Dit was een van die baanbrekerswerktuie vir KI-programmering op die mark, bekendgestel gedurende 'n tydperk toe KI-koderingsbystand nog 'n opkomende tegnologie was. Ghostwriter het GitHub Copilot se algemene beskikbaarheid voorafgegaan, wat in Junie 2022 aan die publiek vrygestel is na 'n aanvanklike tegniese voorskou in 2021. Ghostwriter se aanvanklike kenmerkstel het die funksionaliteite Complete Code (’n KI-paarprogrammeerder wat intydse kodevoorstelle verskaf), Generate Code, Transform Code en Explain Code ingesluit. Die instrument is ontwerp om direk in Replit se blaaiergebaseerde IDE te integreer, wat dit veral toeganklik maak vir kodering op mobiele toestelle. In 2023 het Replit Ghostwriter se vermoëns uitgebrei deur gespreksfunksies deur Ghostwriter Chat by te voeg, wat dit as een van die vroeë omvattende KI-koderingsassistente in die vinnig ontwikkelende veld van KI-ondersteunde programmering gevestig het. In April 2023 het Replit na bewering $97,4 miljoen ingesamel teen 'n waardasie van $1,16 miljard na geld in 'n Reeks B-uitbreiding gelei deur Andreessen Horowitz se Groeifonds, met deelname van Khosla Ventures, Coatue en ander. In November 2023 het die maatskappy 'n bykomende belegging van $20 miljoen van Craft Ventures verseker. === Agent-bekendstelling (2024 - nou)=== Die maatskappy het Agent in September 2024 bekendgestel, 'n KI-instrument wat ontwerp is om toepassings uit natuurlike taalbeskrywings te genereer. Masad het dit beskryf as "die eerste sagteware-agent op skaal wat jy vandag in die wêreld kan uittoets." Hierdie bekendstelling het Replit se oorgang verteenwoordig van hoofsaaklik professionele ontwikkelaars na die uitbreiding van sagteware-skeppingsvermoëns na nie-tegniese gebruikers. Op 25 Februarie 2025 het Replit Agent v2 vrygestel, 'n meer outonome weergawe wat help om end-tot-end sagtewareprodukte te bou deur natuurlike taal te gebruik.<ref>{{Cite web |last=Koundinya |first=Supreeth |date=2025-02-26 |title=Replit Announces Agent v2, Offers Realtime App Design Preview |url=https://analyticsindiamag.com/ai-news-updates/replit-announces-agent-v2-offers-realtime-app-design-preview/ |access-date=2025-03-30 |website=Analytics India Magazine |language=en-US}}</ref> ==Kenmerke== ===Agentplatform=== Replit Agent is die maatskappy se primêre produk, wat gebruikers toelaat om toepassings te skep met behulp van natuurlike taalbeskrywings. Gebruikers beskryf wat hulle wil bou, en Agent hanteer die tegniese implementering. Agent v2, wat in Februarie 2025 vrygestel is, sluit volgens die maatskappy verbeterde vermoëns in. Die stelsel is ontwerp om hipoteses te vorm, relevante lêers te soek en veranderinge aan te bring wanneer dit voldoende inligting het. Hierdie benadering is daarop gemik om ontwikkelingshindernisse te verminder deur die stelsel in staat te stel om sy benadering te heroorweeg wanneer probleme ondervind word. Kenmerke van Agent sluit in: *Toepassingsgenerering vanaf natuurlike taalbeskrywings, *Opstelling van ontwikkelingsomgewings en infrastruktuur, *Koppelvlakvoorskoue tydens toepassingskepping, *Hantering van veelvuldige lêerkodebasisse terwyl konteks gehandhaaf word, en *Begeleide ideevormingsproses met aanbevelings vir volgende stappe. ===Vibe-programmering-ekosisteem=== Replit beskryf sy benadering as "[[Vibe-programmering|vibe-programmering]]", 'n metode wat sagteware-skepping hoofsaaklik deur KI-interaksie moontlik maak. Hierdie metodologie is daarop gemik om toepassingsontwikkeling meer toeganklik te maak vir nie-tegniese gebruikers terwyl dit 'n fondament bied vir diegene wat tegniese kennis wil opbou. Die platform sluit in: *Natuurlike taalinteraksie vir sagteware-ontwikkeling *Voorskoue van toepassingsontwerpe wat konsepte tydens ontwikkeling visualiseer *Toestelkruisfunksionaliteit vir verskeie toestelle *Geïntegreerde ontplooiingsvermoëns *Samewerkingskenmerke Volgens Replit is hierdie benadering nie bedoel om ontwikkelaars te vervang nie, maar om uit te brei wie sagteware kan skep. Gebruikers kan verskillende benaderings kies gebaseer op hul doelwitte: *Nie-tegniese benadering: Beskryf 'n toepassing aan Agent vir generering *Hibriede benadering: Begin met gegenereerde kode en maak wysigings *Leerroete: Gebruik die platform om programmeringskennis op te bou ===Implementering en Infrastruktuur=== Replit bied ontplooiingsvermoëns wat gebruikers toelaat om toepassings te publiseer sonder handmatige bedienerkonfigurasie. Die platform sluit funksies in om hulpbronne aan te pas gebaseer op verkeer, met die doel om toepassingsdeling en -skalering meer toeganklik te maak. Die platform integreer wolkdienste, insluitend [[databasis]]se, objekberging en sekuriteitskenmerke binne 'n verenigde omgewing, ontwerp om tegniese hindernisse vir ontplooiing te verminder. ===Ontwikkelingsomgewing=== Replit onderhou 'n blaaiergebaseerde ontwikkelingsomgewing wat geen plaaslike installasie vereis nie. Die platform ondersteun verskeie programmeertale deur die Nix-pakketbestuurder, wat toegang bied tot die Nixpkgs-pakketdatabasis. Die omgewing sluit samewerkende programmeringsfunksies in wat verskeie gebruikers toelaat om gelyktydig aan projekte te werk. Die platform bied intydse redigering, boodskappe en 'n gedeelde berekeningsenjin wat kode-uitvoering aan alle deelnemers vertoon. Vir gebruikers wat direkte programmering-interaksie verkies, bied Replit ontwikkelingsinstrumente, insluitend bronbeheer via Git, ontfoutingsdienste, eenheidstoetsing en databasisvermoëns. Replit ondersteun samewerkende programmering met die vermoë vir verskeie gebruikers om 'n gedeelde repl te wysig, intydse wysigings oor lêers en kitsboodskappe.<ref name=":1">{{Cite web |last=Replit |title=Collaboratively code in realtime with Replit Multiplayer |url=https://replit.com/site/multiplayer |access-date=2022-06-30 |website=Replit |language=en}}</ref> Deur 'n gedeelde berekeningsenjin te gebruik, kan kode uitgevoer en dieselfde aan verskeie gebruikers in 'n Repl vertoon word.<ref name=":1" /> Vervangingsomgewings het ingeboude bronbeheer via Git<ref>{{Cite web |last=Replit |title=Using Git with Replit {{!}} Replit Docs |url=https://docs.replit.com/programming-ide/git-with-replit |access-date=2022-06-30 |website=Replit Docs |language=en |archive-date=2022-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630214122/https://docs.replit.com/programming-ide/git-with-replit |url-status=dead }}</ref> op alle vervangingsomgewings en gebruikers kan takke wissel, lêers stoor en kode terugstel. Vervangingsomgewings maak voorsiening vir die onttrekking van kode vanaf 'n GitHub-bewaarplek en die koppeling van vervangingsomgewings aan GitHub-bewaarplekke.<ref>{{Cite web |last=Replit |title=GitHub and the Run button {{!}} Replit Docs |url=https://docs.replit.com/tutorials/github-and-run-button |access-date=2022-06-30 |website=Replit Docs |language=en |archive-date=2022-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630214122/https://docs.replit.com/tutorials/github-and-run-button |url-status=dead }}</ref> Sommige vervangingsomgewings het ook ondersteuning vir ontfouters en eenheidstoetsing. Vervangingsomgewings gebruik die Debugger Adapter Protocol om ontfoutingsdienste in Java, Python, Node.js en C++ te verskaf vir alle gebruikers wat aan 'n vervangingsomgewing gekoppel is.<ref>{{Cite web |last=Replit |date=2Julie 2021 |title=Multiplayer Debugging Experience for Python, Node.js, Java, and C/C++ |url=https://blog.replit.com/multiplayer-debugging |access-date=2022-06-30 |website=Replit Blog}}</ref> Vervangingsomgewings het nul-opstelling-eenheidstoetsing in verskeie tale.<ref>{{Cite web |last=Replit |title=No-setup Unit Testing |url=https://blog.replit.com/unit-tests |access-date=2022-06-30 |website=Replit Blog |archive-date=2022-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630214126/https://blog.replit.com/unit-tests |url-status=dead }}</ref>Vervangingsomgewings het ook geheimebestuur,<ref>{{Cite web |last=Replit |date=18 April 2021 |title=Announcing Secrets Management |url=https://blog.replit.com/secrets |access-date=2022-06-30 |website=Replit Blog}}</ref> wat gebruikers toelaat om waardes weg te steek vir ander wat die vervangingsomgewing publiek sien. Vervangingsomgewings het ook databasisse met sleutelwaarde-data wat in Python, Node.js en Go ondersteun word. Databasisse kan steeds in ander tale verkry word deur stelseloproepe te gebruik.<ref>{{Cite web |date=2024-05-03 |title=Replit Key-Value Database {{!}} Replit Docs |url=https://docs.replit.com/cloud-services/storage-and-databases/replit-database |access-date=2024-05-26 |website=docs.replit.com |language=en}}</ref> Wat voorheen "Repls" genoem is, is nou "Replit Apps", of net "Apps" in kort. ==Ontvangs en Impak== Replit se KI-aangedrewe platform is deur die maatskappy geposisioneer as 'n platform wat toegang tot sagteware-skepping uitbrei deur tegniese hindernisse te verminder. Die maatskappy verklaar sy missie as "die volgende miljard sagteware-skeppers te bemagtig" deur ontwikkeling toeganklik te maak ongeag tegniese agtergrond. Volgens Masad is "die internet miskien die grootste welvaartgenererende tegnologie wat ooit geskep is. As jy programmering makliker maak, sal jy meer entrepreneurs wêreldwyd skep. Mense met idees en deursettingsvermoë kan hul lewens op 'n fundamentele manier verander." Hierdie perspektief beskou sagteware-skepping as 'n ekonomiese dryfveer wat wyd toeganklik moet wees. Replit werk in 'n mededingende landskap wat ander KI-ondersteunde ontwikkelingsinstrumente en -platforms insluit, insluitend GitHub Copilot, Amazon CodeWhisperer, en verskeie natuurlike taal-na-kode-genereringstelsels. Masad het die term "Amjad se Wet" geskep, vernoem na homself, en beweer dat die opbrengs op die aanleer van selfs basiese koderingskennis elke ses maande verdubbel as gevolg van toenemend bekwame KI-instrumente.<ref>https://www.semafor.com/article/01/15/2025/replit-ceo-on-ai-breakthroughs-we-dont-care-about-professional-coders-anymore</ref> Hierdie bewering onderlê Replit se unieke verkoopvoorstel om sagteware-skepping toeganklik te maak terwyl dit paaie bied vir gebruikers om tegniese kennis geleidelik op te bou. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse maatskappye]] [[Kategorie:Sagteware]] aeq10tns3koxxa8b6lgb3aphyrjc2d4 0 450481 2890329 2816044 2026-04-05T21:13:54Z Dumbassman 62009 2890329 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Ali Daei | image = [[Lêer:Ali Daei, Saipa vs. Al-Rayyan pre-match conference.jpg|220px]] | caption = Daei in 2019 | full_name = Ali Daei<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/document/fwc/2006/PDF/FWC_2006_SquadLists.pdf |title=2006 FIFA World Cup Germany: List of Players: Iran |publisher=FIFA |page=14 |date=21 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190610174527/https://www.fifadata.com/document/fwc/2006/PDF/FWC_2006_SquadLists.pdf |archive-date=10 June 2019}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1969|3|21|df=y}} | birth_place = [[Ardabil]], [[Iran]] | height = 1,89 m<ref>{{Cite web |url=https://www.teammelli.com/matchdata/details/player.php?id=275 |title=Statistics: Iran &#91; Team Melli&#93; |access-date=6 November 2022 |archive-date=6 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106034833/https://www.teammelli.com/matchdata/details/player.php?id=275 |url-status=live }}</ref> | position = Sentrale aanvaller | currentclub = | youthyears1 = 1983–1987 | youthclubs1 = Esteghlal Ardabil | years1 = 1987–1989 | clubs1 = Esteghlal Ardabil | caps1 = | goals1 = | years2 = 1989–1990 | clubs2 = Taxirani | caps2 = | goals2 = | years3 = 1990–1994 | clubs3 = [[Bank Tejarat F.C.|Bank Tejarat]] | caps3 = 75 | goals3 = 49 | years4 = 1994–1996 | clubs4 = [[Persepolis F.C.|Persepolis]] | caps4 = 38 | goals4 = 23 | years5 = 1996–1997 | clubs5 = [[Al Sadd SC|Al Sadd]] | caps5 = 16 | goals5 = 10 | years6 = 1997–1998 | clubs6 = [[Arminia Bielefeld]] | caps6 = 25 | goals6 = 7 | years7 = 1998–1999 | clubs7 = [[FC Bayern München|Bayern München]] | caps7 = 23 | goals7 = 6 | years8 = 1999–2002 | clubs8 = [[Hertha BSC]] | caps8 = 59 | goals8 = 6 | years9 = 2002–2003 | clubs9 = [[Al Shabab Al Arabi Club Dubai|Al Shabab]] | caps9 = 21 | goals9 = 11 | years10 = 2003–2004 | clubs10 = [[Persepolis F.C.|Persepolis]] | caps10 = 28 | goals10 = 16 | years11 = 2004–2006 | clubs11 = [[Saba Qom F.C.|Saba Battery]] | caps11 = 51 | goals11 = 23 | years12 = 2006–2007 | clubs12 = [[Saipa F.C.|Saipa]] | caps12 = 26 | goals12 = 10 | totalcaps = 362 | totalgoals = 161 | nationalyears1 = 1993–2006 | nationalteam1 = [[Irannese nasionale sokkerspan|Iran]] | nationalcaps1 = 148 | nationalgoals1 = 108 | nationalyears2 = 2002 | nationalteam2 = Iran o/23 | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 3 | manageryears1 = 2006–2008 | managerclubs1 = [[Saipa F.C.|Saipa]] | manageryears2 = 2007 | managerclubs2 = [[Irannese nasionale sokkerspan|Iran-studente]] | manageryears3 = 2008–2009 | managerclubs3 = [[Irannese nasionale sokkerspan|Iran]] | manageryears4 = 2009–2011 | managerclubs4 = [[Persepolis F.C.]] | manageryears5 = 2011–2013 | managerclubs5 = [[Rah Ahan Tehran F.C.|Rah Ahan]] | manageryears6 = 2013–2014 | managerclubs6 = [[Persepolis F.C.|Persepolis]] | manageryears7 = 2015–2016 | managerclubs7 = [[Saba Qom F.C.|Saba Qom]] | manageryears8 = 2016–2017 | managerclubs8 = [[Naft Tehran F.C.|Naft Tehran]] | manageryears9 = 2017–2019 | managerclubs9 = [[Saipa F.C.|Saipa]] }} '''Ali Daei''' ([[Persies]]: علی دایی, uitgespreek [ʔæliː dɑːjiː]; gebore [[21 Maart]] [[1969]]) is ’n [[Iran|Irannese]] [[Sokker|sokkerafrigter]] en voormalige professionele speler. As aanvaller was hy die kaptein van die [[Irannese nasionale sokkerspan|Irannese nasionale span]] tussen 2000 en 2006. Hy het in die Duitse [[Bundesliga]] gespeel vir Arminia Bielefeld, [[FC Bayern München|Bayern München]] en [[Hertha BSC|Hertha Berlyn]]. Hy word beskou as een van die grootste Iraanse sokkerspelers van alle tye, sowel as een van die grootste sokkerspelers uit Asië.<ref>{{Cite web|url=https://www.90min.com/posts/the-greatest-asian-footballers-of-all-time-ranked|title=The all-time greatest Asian footballers - ranked|date=3 March 2021|website=90min.com|access-date=2 November 2021|archive-date=11 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221211075953/https://www.90min.com/posts/the-greatest-asian-footballers-of-all-time-ranked|url-status=live}}</ref> Hy het die eerste Asiatiese speler geword wat in ’n [[UEFA Champions League]]-wedstryd verskyn het. Op 21 September 1999 het hy sy eerste en tweede doel in die Champions League aangeteken in ’n groepswedstryd teen [[Chelsea FC|Chelsea]], wat Hertha met 2–1 gewen het.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sport/football/champions_league/454002.stm|title=Chelsea crash in Berlin|publisher=BBC Sport|date=21 September 1999|access-date=2 October 2018|archive-date=11 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221211075416/http://news.bbc.co.uk/1/hi/sport/football/champions_league/454002.stm|url-status=live}}</ref> Daei, ’n lang voorspeler, was ’n produktiewe doelwenner en was veral bekend vir sy akkuraatheid met kopskote en sy vermoë in die lug. Hy het 148 wedstryde vir die Iraanse nasionale span gespeel en was die wêreld se voorste internasionale doelskieter met 108 doele, totdat sy rekord in 2021 deur [[Cristiano Ronaldo]] oortref is, en in 2024 verder na derde geskuif het toe [[Lionel Messi]] hom verbygesteek het.<ref>{{cite news |title=Ali Daei in Guinness World Records 2014 as best goalscorer |url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/daei-intlg.html |access-date=17 November 2019 |agency=IRNA |archive-date=22 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322213123/https://www.rsssf.org/miscellaneous/daei-intlg.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.the-afc.com/en/more/asian_icons/news/cristiano_ronaldo_hails_ali_daei_after_setting_new_goalscoring_record.html|title=Cristiano Ronaldo hails Ali Daei after setting new goalscoring record|date=2021-09-02|website=[[AFC]]|access-date=2025-06-23}}</ref> Ná sy aftrede as speler, het Daei van 2007 tot 2013 as lid van FIFA se Sokkerkomitee gedien.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/aboutfifa/organisation/bodies/standingcommittees/committee=1882038.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110625051756/http://www.fifa.com/aboutfifa/organisation/bodies/standingcommittees/committee=1882038.html|url-status=dead|archive-date=25 June 2011|title=FIFA Football Committee|work=fifa.com|access-date=30 July 2007}}</ref> In 2014 is hy opgeneem in die Asiatiese Sokker-Eerbewysaal.<ref>{{cite web |title=Kewell, Hong, Daei among AFC's first Hall of Fame inductees |url=https://uk.reuters.com/article/soccer-asia-halloffame/kewell-hong-daei-among-afcs-first-hall-of-fame-inductees-idINKCN0J50YG20141121 |publisher=Reuters |date=21 November 2014 |access-date=14 December 2020 |archive-date=1 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210901182718/https://uk.reuters.com/article/soccer-asia-halloffame/kewell-hong-daei-among-afcs-first-hall-of-fame-inductees-idINKCN0J50YG20141121 |url-status=dead }}</ref> As afrigter was sy suksesvolste posisie by Saipa van [[Teheran]], wat hy in 2007 na die Irannese ligatitel gelei het terwyl hy nog ’n geregistreerde speler van die klub was.<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesi/iranchamp.html|title=Iran - List of Champions|website=rsssf.org|access-date=2025-06-23}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Portaalbalk|Sokker|Sport}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Daei, Ali}} [[Kategorie:Irannese sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Lewende mense]] rgm3vg0c3lwm0hph5h4penelhl8230m 0 450720 2890259 2860912 2026-04-05T19:41:23Z Jcb 223 2890259 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Koolhout | image = | taxon = Grubbia tomentosa | authority = ([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Harms, (1935) | synonyms =* ''Grubbia stricta'' <small>(L.) A.DC.</small> * ''Lithodia tomentosa'' <small>(Thunb.) Blume</small> * ''Ophira stricta'' <small>L.</small> * ''Strobilocarpus diversifolius'' <small>Klotzsch</small> * ''Taxus tomentosa'' <small>Thunb.</small> }} '''Koolhout''' (''Grubbia tomentosa'') is 'n klein [[struik]] wat deel van die Grubbiaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] voor. Die plant is deel van die [[fynbos]]. == Galery == <gallery> Grubbia tomentosa 100079634.jpg Grubbia tomentosa 100079657.jpg Grubbia tomentosa 107182817.jpg Grubbia tomentosa 27947455.jpg Grubbia tomentosa 31212880.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=2034-12 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:427025-1 Plants of the World] * [[John Charles Manning|John Manning.]] 2018. Field Guide to Fynbos, Struik Nature, 2018 {{ISBN|978 1 77584 590 4}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Grubbia|tomentosa]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 95n80nx75k6dk4g680gj48nq6vjnh1i 2890266 2890259 2026-04-05T19:47:23Z Oesjaar 7467 Skakel 2890266 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Koolhout | image = | taxon = Grubbia tomentosa | authority = ([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Harms, (1935) | synonyms =* ''Grubbia stricta'' <small>([[Carolus Linnaeus|L.]]) A.DC.</small> * ''Lithodia tomentosa'' <small>(Thunb.) Blume</small> * ''Ophira stricta'' <small>L.</small> * ''Strobilocarpus diversifolius'' <small>Klotzsch</small> * ''Taxus tomentosa'' <small>Thunb.</small> }} '''Koolhout''' (''Grubbia tomentosa'') is 'n klein [[struik]] wat deel van die Grubbiaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] voor. Die plant is deel van die [[fynbos]]. == Galery == <gallery> Grubbia tomentosa 100079634.jpg Grubbia tomentosa 100079657.jpg Grubbia tomentosa 107182817.jpg Grubbia tomentosa 27947455.jpg Grubbia tomentosa 31212880.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=2034-12 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:427025-1 Plants of the World] * [[John Charles Manning|John Manning.]] 2018. Field Guide to Fynbos, Struik Nature, 2018 {{ISBN|978 1 77584 590 4}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Grubbia|tomentosa]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 8qu8611heoemr9070s6r89sbhv5x8b5 0 450912 2890265 2889194 2026-04-05T19:46:42Z Jcb 223 2890265 wikitext text/x-wiki [[Lêer:John Malkovich KVIFF 2.jpg|duimnael|Malkovich tydens die 2009 Karlovy Vary Internasionale Rolprentfees]] Die Amerikaanse [[akteur]], regisseur en rolprentvervaardiger [[John Malkovich]] het in meer as 70 [[rolprent]]e verskyn. Sy loopbaan het in die 1980's posgevat, toe hy verskyn het in die rolprente ''Places in the Heart'' (1984), teenoor [[Sally Field]], ''[[Eleni (rolprent)|Eleni]]'', 'n filmverwerking van die Grieks-Amerikaanse joernalis Nicholas Gage se [[memoir]]s, as Nicholas Gage, ''Death of a Salesman'' (1985), ''The Glass Menagerie'' (1987), ''Empire of the Sun'' (1987) en ''Dangerous Liaisons'' (1988) teenoor [[Glenn Close]]. Vir sy rol in ''Places in the Heart'' is hy benoem vir 'n [[Oscar]]. Gedurende die 1990's het hy verskyn in die rolprente ''Of Mice and Men'' (1992. Die rolprent is 'n verwerking van die gelyknamige kortroman deur [[John Steinbeck]]) as die verstandelik gestremde Lennie Small teenoor [[Gary Sinise]] (wat ook die rolprent geregisseer het) as die skerpsinnige George Milton, ''In the Line of Fire'' (1993) as Mitch Leary, ''Beyond the Clouds'' (1995) as Die Regisseur, ''The Portrait of a Lady'' (1996. Rolprentverwerking van [[Henry James]] se gelyknamige roman) as Gilbert Osmond, ''Con Air'' (1997) as Cyrus "The Virus" Grissom, ''The Man in the Iron Mask'' (1998) as Athos, ''Being John Malkovich'' (1999) as John Horatio Malkovich en ''The Messenger: The Story of Joan of Arc'' (1999) as [[Karel VII van Frankryk]]. Sy rol as Mitch Leary in ''In the Line of Fire'' besorg aan hom sy tweede benoeming vir 'n Oscar. Malkovich het in die vroeë 2000's en 2010's verskyn in die meesterlike ''Ripley's Game'' (2002) saam met Dougray Scott, [[Ray Winstone]] en [[Lena Headey]], ''Johnny English'' (2003) as Pascal Sauvage, ''The Libertine'' (2004), saam met [[Johnny Depp]], as [[Karel II van Engeland]], ''The Hitchhiker's Guide to the Galaxy'' (2005) as Humma Kavula, ''Eragon'' (2006) as Galbatorix, ''Klimt'' (2006) as [[Gustav Klimt]], ''Drunkboat'' (2007), ''The Great Buck Howard'' (2008), die skreeusnaakse ''Burn After Reading'' (2008) as 'n gefrusteerde en geïrriteerde voormalige [[CIA]]-analis, Osborne Cox, teenoor [[Brad Pitt]] en [[Frances McDormand]] en ''Changeling'' (2008) as Eerwaarde Briegleb. In 2010 was hy te sien saam met [[Josh Brolin]] en [[Megan Fox]] in die wetenskapsfiksie-western ''Jonah Hex'' as Quentin Turnbull. Dieselfde jaar was hy ook te sien in ''Secretariat'' teenoor [[Diane Lane]], ''Red'' saam met [[Bruce Willis]], [[Morgan Freeman]] en [[Helen Mirren]], in 'n rol wat hy later weer sou vertolk in die opvolgfilm hierop, ''Red 2'' (2013), ''Cut Bank'' as Sheriff Vogel (2014), Donald Vidrine in ''Deepwater Horizon'' (2016) saam met [[Mark Wahlberg]] en [[Kurt Russell]] en ''Die kunstenaar'' in ''Mindcage'' (2022). Malkovich het verskyn in die wetenskapsfiksie-aksierolprent ''Transformers: Dark of the Moon'' (2011) as Bruce Brazos. Hy verskyn ook in die romantiese-komedie ''Warm Bodies'' (2013) as Generaal Grigio en het 'n stemrol vertolk as die skurkagtige [[seekat]] ''Dave'' in die animasierolprent ''Penguins of Madagascar'' (2014). As rolprentvervaardiger het Malkovich ''Ghost World'' (2001), ''The Libertine'' (2004), ''Juno'' (2007) en ''The Perks of Being a Wallflower'' (2012) vervaardig. == Filmografie == === As akteur === ==== Rolprent ==== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas ! scope="col" class="unsortable" | Verw. |- ! scope="row" | 1978 | ''A Wedding'' | Ekstra | Ongekrediteur | style="text-align: center;" |<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/reelwinnersmovie0000crou|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/reelwinnersmovie0000crou/page/65 65]|quote=john malkovich a wedding 1978.|last=Crouse|first=Richard|title=Reel Winners: Movie Award Trivia|year=2005|publisher=Dundurn|isbn=9781770701991}} page 65</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | 1984 | ''Places in the Heart'' | Mr. Will | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Ebert|first=Roger|title=PLACES IN THE HEART|date=1 Januarie 1984|publisher=RogerEbert.com|url=https://www.rogerebert.com/reviews/places-in-the-heart-1984|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''The Killing Fields'' | Al Rockoff | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=The Killing Fields|date=31 December 1983|publisher=Variety|url=https://variety.com/1983/film/reviews/the-killing-fields-1200425924/|accessdate=6 March 2020}}</ref> |- ! scope="row" | 1985 | ''[[Eleni (rolprent)|Eleni]]'' | Nicholas Gage | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Ebert|first=Roger|title=Eleni|date=17 Januarie 1986|publisher=RogerEbert.com|url=https://www.rogerebert.com/reviews/eleni-1986|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row" | 1987 | ''The Glass Menagerie'' | Tom Wingfield | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite news|last=Howe|first=Desson|title='The Glass Menagerie' (PG)|date=13 November 1987|newspaper=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/movies/videos/theglassmenageriepghowe_a0b117.htm|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Making Mr. Right'' | Dr. Jeff Peters / Ulysses | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Ebert|first=Roger|title=MAKING MR. RIGHT|date=10 April 1987|publisher=RogerEbert.com|url=https://www.rogerebert.com/reviews/making-mr-right-1987|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Empire of the Sun'' | Basie | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Ebert|first=Roger|title=EMPIRE OF THE SUN|date=11 Desember 1987|publisher=RogerEbert.com|url=https://www.rogerebert.com/reviews/empire-of-the-sun-1987|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | 1988 | ''Miles from Home'' | Barry Maxwell | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Ebert|first=Roger|title=MILES FROM HOME|date=16 September 1988|publisher=RogerEbert.com|url=https://www.rogerebert.com/reviews/miles-from-home-1988|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Dangerous Liaisons'' | Vicomte de Valmont | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Ebert|first=Roger|title=DANGEROUS LIAISONS|date=13 Januarie 1989|publisher=RogerEbert.com|url=https://www.rogerebert.com/reviews/dangerous-liaisons-1989|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! scope="row" | 1990 | ''The Sheltering Sky'' | Port Moresby | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Ebert|first=Roger|title=THE SHELTERING SKY|date=11 Januarie 1991|publisher=RogerEbert.com|url=https://www.rogerebert.com/reviews/the-sheltering-sky-1991|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | 1991 | ''The Object of Beauty'' | Jake Bartholemew | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Ebert|first=Roger|title=THE OBJECT OF BEAUTY|date=26 April 1991|publisher=RogerEbert.com|url=https://www.rogerebert.com/reviews/the-object-of-beauty-1991|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Queens Logic'' | Eliot | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Ebert|first=Roger|title=QUEENS LOGIC|date=1 Februarie 1991|publisher=RogerEbert.com|url=https://www.rogerebert.com/reviews/queens-logic-1991|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row" | 1992 | ''Shadows and Fog'' | Paul, The Clown | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Shadows and Fog|date=31 Desember 1991|publisher=Variety|url=https://variety.com/1991/film/reviews/shadows-and-fog-1200429257/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Of Mice and Men'' | Lennie Small | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Johnson|first=Malcolm|title=MALKOVICH SHINES IN 'OF MICE AND MEN'|date=16 Oktober 1992|publisher=Hartford Courant|url=https://www.courant.com/news/connecticut/hc-xpm-1992-10-16-0000111197-story.html|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Jennifer 8'' | FBI Agent St. Anne | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Ebert|first=Roger|title=JENNIFER 8|date=6 November 1992|publisher=RogerEbert.com|url=https://www.rogerebert.com/reviews/jennifer-8-1992|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row" | 1993 | ''In the Line of Fire'' | Mitch Leary | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite magazine|last=Cagle|first=Jess|title=From the EW archives: In the Line of Fire bad guy John Malkovich is so good it's criminal|date=6 August 1993|magazine=Entertainment Weekly|url=https://ew.com/article/1993/08/06/john-malkovich-line-fire/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Alive'' | Die ouer Carlos Páez Rodríguez | Ongekrediteerd | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Kehr|first=Dave|title=RELIGIOUS METAPHORS ALMOST BURY 'ALIVE'|date=15 Januarie 1993|publisher=Chicago Tribune|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1993-01-15-9303162468-story.html|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''The Convent'' | Michael Padovic | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Young|first=Deborah|title=The Convent O Convento|date=26 Mei 1995|publisher=Variety|url=https://variety.com/1995/film/reviews/the-convent-o-convento-1200441559/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! scope="row" | 1995 | ''Beyond the Clouds'' | Die Regisseur | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Young|first=Deborah|title=Beyond the Clouds|date=11 September 1995|publisher=Variety|url=https://variety.com/1995/film/reviews/beyond-the-clouds-1200443011/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! rowspan="4" scope="row" | 1996 | ''Mary Reilly'' | Dr. Henry Jekyll / Mr. Edward Hyde | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Ebert|first=Roger|title=MARY REILLY|date=23 Februarie 1996|publisher=RogerEbert.co]|url=https://www.rogerebert.com/reviews/mary-reilly-1996|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''The Portrait of a Lady'' | Gilbert Osmond | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Ebert|first=Roger|title=THE PORTRAIT OF A LADY|date=17 Januarie 1997|publisher=RogerEbert.com|url=https://www.rogerebert.com/reviews/the-portrait-of-a-lady-1997|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''The Ogre'' | Abel Tiffauges | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Stratton|first=David|title=The Ogre|date=9 September 1996|publisher=Variety|url=https://variety.com/1996/film/reviews/the-ogre-1200446903/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Mulholland Falls'' | Generaal Thomas Timms | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Ebert|first=Roger|title=MULHOLLAND FALLS|date=26 April 1996|publisher=RogerEbert.com|url=https://www.rogerebert.com/reviews/mulholland-falls-1996|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! scope="row" | 1997 | ''Con Air'' | Cyrus "The Virus" Grissom | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Snider|first=Eric D.|title=15 Things You Might Not Know About Con Air|date=5 Junie 2015|publisher=Mental Floss|url=https://www.mentalfloss.com/article/64643/15-things-you-might-not-know-about-con-air|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | 1998 | ''The Man in the Iron Mask'' | Athos | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Ebert|first=Roger|title=THE MAN IN THE IRON MASK|date=13 Maart 1998|publisher=RogerEbert.com|url=https://www.rogerebert.com/reviews/the-man-in-the-iron-mask-1998|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Rounders'' | Teddy "KGB" | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=D'Angelo|first=Mike|title=Rounders|date=6 Februarie 2012|publisher=The A.V. Club|url=https://www.avclub.com/rounders-1798229688|access-date=6 Maart 2020}}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row" | 1999 | ''Being John Malkovich'' | John Horatio Malkovich | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Newman|first=Jason|title=John Malkovich Compares 'Being John Malkovich' to a Blowjob|date=24 November 2015|publisher=Rolling Stone|url=https://www.rollingstone.com/movies/movie-features/john-malkovich-compares-being-john-malkovich-to-a-blowjob-36182/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''The Messenger: The Story of Joan of Arc'' | [[Karel VII van Frankryk]] | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Ebert|first=Roger|title=THE MESSENGER: THE STORY OF JOAN OF ARC|date=12 November 1999|publisher=RogerEbert.com|url=https://www.rogerebert.com/reviews/the-messenger-the-story-of-joan-of-arc-1999|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Le Temps Retrouvé'' | Le Baron de Charlus | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Ebert|first=Roger|title=Time Regained|date=21 Julie 2000|publisher=RogerEbert.com|url=https://www.rogerebert.com/reviews/time-regained-2000|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! scope="row" | 2000 | ''Shadow of the Vampire'' | F. W. Murnau | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Ebert|first=Roger|title=SHADOW OF THE VAMPIRE|date=26 Januarie 2001|publisher=RogerEbert.com|url=https://www.rogerebert.com/reviews/shadow-of-the-vampire-2001|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! rowspan="4" scope="row" | 2001 | ''Knockaround Guys'' | Teddy Deserve | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Ebert|first=Roger|title=KNOCKAROUND GUYS|date=11 Oktober 2002|publisher=RogerEbert.com|url=https://www.rogerebert.com/reviews/knockaround-guys-2002|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Hotel'' | Omar Jonnson | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Ebert|first=Roger|title=Hotel|date=26 September 2003|publisher=RogerEbert.com|url=https://www.rogerebert.com/reviews/hotel-2001|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''I'm Going Home'' | John Crawford | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Ebert|first=Roger|title=I'M GOING HOME|date=13 September 2002|publisher=RogerEbert.com|url=https://www.rogerebert.com/reviews/im-going-home-2002|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Les âmes fortes'' | Monsieur Numance | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Stratton|first=David|title=Savage Souls|date=25 Mei 2001|publisher=Variety|url=https://variety.com/2001/film/reviews/savage-souls-1200468127/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! rowspan="4" scope="row" | 2002 | ''The Dancer Upstairs'' | Abimael Guzman | Ongekrediteerd, ook vervaardiger en regisseur | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Ebert|first=Roger|title=THE DANCER UPSTAIRS|date=2 Mei 2003|publisher=RogerEbert.com|url=https://www.rogerebert.com/reviews/the-dancer-upstairs-2003|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Hideous Man'' | Die verteller | Kortfilm; ook draaiboekskrywer en regisseur | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=How We Met: John Malkovich & Bella Freud|date=2 Maart 2008|work=The Independent|url=https://www.independent.co.uk/extras/sunday-review/regulars/how-we-met-john-malkovich-bella-freud-789145.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220613/https://www.independent.co.uk/extras/sunday-review/regulars/how-we-met-john-malkovich-bella-freud-789145.html |archive-date=2022-06-13 |url-access=subscription |url-status=live|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Ripley's Game'' | Tom Ripley | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Ebert|first=Roger|title=Ripley's Game|date=9 April 2006|publisher=RogerEbert.com|url=https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-ripleys-game-2002|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Adaptation'' | Homself | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=McCarthy|first=Todd|title=Adaptation.|date=10 November 2002|publisher=Variety|url=https://variety.com/2002/film/awards/adaptation-2-1200544890/|accessdate=6 Maart 2020|quote=Director Curtis Hanson turns up as Susan’s husband, while Malkovich, Catherine Keener, John Cusack, director David O. Russell and others appear fleetingly in appropriate contexts.}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | 2003 | ''Johnny English'' | Pascal Sauvage | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Elley|first=Derek|title=Johnny English|date=7 April 2003|publisher=Variety|url=https://variety.com/2003/film/reviews/johnny-english-1200542372/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Um Filme Falado'' | Kaptein John Walesa | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Murray|first=Noel|title=A Talking Picture|date=7 December 2004|publisher=The A.V. Club|url=https://www.avclub.com/a-talking-picture-1798200215|access-date=6 Maart 2020}}</ref> |- ! scope="row" | 2004 | ''The Libertine'' | [[Karel II van Engeland]] | Ook vervaardiger | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Ebert|first=Roger|title=The Libertine|date=9 Maart 2006|publisher=RogerEbert.com|url=https://www.rogerebert.com/reviews/the-libertine-2006|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row" | 2005 | ''The Hitchhiker's Guide to the Galaxy'' | Humma Kavula | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title='Hitchhiker's Guide' and the Answer to Everything|date=28 April 2005|publisher=NPR|url=https://www.npr.org/2005/04/28/4622372/hitchhikers-guide-and-the-answer-to-everything|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Colour Me Kubrick'' | Alan Conway | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Ebert|first=Roger|title=COLOR ME KUBRICK|date=22 Maart 2007|publisher=RogerEbert.com|url=https://www.rogerebert.com/reviews/color-me-kubrick-2007|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Flipping Uncle Kimono'' | Homself | Dokumentêr | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Ryan|first=Andrew|title=Flipping Uncle Kimono is week's weirdest show|date=2 Februarie 2005|publisher=The Globe and Mail|url=https://www.theglobeandmail.com/arts/flipping-uncle-kimono-is-weeks-weirdest-show/article1329989/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! rowspan="4" scope="row" | 2006 | ''Art School Confidential'' | Professor Sandiford | Ook vervaardiger | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Ebert|first=Roger|title=Art School Confidential|date=11 Mei 2006|publisher=RogerEbert.com|url=https://www.rogerebert.com/reviews/art-school-confidential-2006|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Eragon'' | Galbatorix | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Leszczewicz|first=Heather|title="Eragon" doesn't live up to fantasy flicks|date=15 Desember 2006|publisher=OnMilwaukee|url=https://onmilwaukee.com/movies/articles/eragon.html|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Klimt'' | [[Gustav Klimt]] | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Weissberg|first=Jay|title=Klimt|date=2 Februarie 2006|publisher=Variety|url=https://variety.com/2006/film/markets-festivals/klimt-1200518828/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''The Call'' | Die Priester | Kortfilm | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|author=Contests Broadway|title=New Contest: John Malkovich & Naomi Campbell Star in THE CALL|date=29 Maart 2006|publisher=BroadwayWorld|url=https://www.broadwayworld.com/article/New-Contest-John-Malkovich-Naomi-Campbell-Star-in-THE-CALL-20060329|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row" | 2007 | ''Drunkboat'' | Mort | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Byrge|first=Duane|title=Drunkboat -- Film Review|date=20 Oktober 2010|publisher=The Hollywood Reporter|url=https://www.hollywoodreporter.com/review/drunkboat-film-review-31651|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Beowulf'' | Unferth | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Weintraub|first=Steve "Frosty"|title=John Malkovich Interviewed – BEOWULF|date=14 November 2007|publisher=Collider|url=https://collider.com/john-malkovich-interviewed-beowulf/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Polis Is This: Charles Olson and the Persistence of Place'' | Homself | Dokumentêr | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Feeney|first=Mark|title=The landscape of a great poet|date=4 April 2009|publisher=The Boston Globe|url=http://archive.boston.com/ae/tv/articles/2009/04/04/the_landscape_of_a_great_poet/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! rowspan="7" scope="row" | 2008 | ''The Great Buck Howard'' | Buck Howard | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Ebert|first=Roger|title=The Great Buck Howard|date=18 Maart 2009|publisher=RogerEbert.com|url=https://www.rogerebert.com/reviews/the-great-buck-howard-2009|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Gardens of the Night'' | Michael | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Honeycutt|first=Kirk|title=Gardens of the Night|date=10 Februarie 2008|publisher=The Hollywood Reporter|url=https://www.hollywoodreporter.com/review/gardens-night-126142|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''In Transit'' | Kolonel Pavlov | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Groves|first=Don|title=In Tranzit Review|date=3 Maart 2010|publisher=Special Broadcasting Service|url=https://www.sbs.com.au/movies/review/tranzit-review|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Burn After Reading'' | Osborne Cox | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Hutchinson|first=Sean|title=10 Fun Facts About Burn After Reading|date=12 September 2018|publisher=Mental Floss|url=https://www.mentalfloss.com/article/61163/facts-about-burn-after-reading-brad-pitt-coen-brothers|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Disgrace'' | David Lurie | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=John Malkovich, Coming To Terms With 'Disgrace'|date=1 Oktober 2009|publisher=NPR|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=113350132|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Mutant Chronicles'' | Constantine | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Koehler|first=Robert|title=Mutant Chronicles|date=25 April 2009|publisher=Variety|url=https://variety.com/2009/film/reviews/mutant-chronicles-1200474415/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Changeling'' | Eerwaarde Gustav Briegleb | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Ebert|first=Roger|title=Changeling|date=23 Oktober 2008|publisher=RogerEbert.com|url=https://www.rogerebert.com/reviews/changeling-2008|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! scope="row" | 2009 | ''Afterwards'' | Joseph Kay | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Besserglik|first=Bernard|title=Film Review: Afterwards|date=14 Januarie 2009|publisher=The Hollywood Reporter|url=https://www.hollywoodreporter.com/review/film-review-afterwards-92748|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row" | 2010 | ''Jonah Hex'' | Quentin Turnbull | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Weintraub|first=Steve "Frosty"|title=John Malkovich On Set Interview JONAH HEX – Read or Listen Here|date=13 Mei 2010|publisher=Collider|url=https://collider.com/john-malkovich-interview-jonah-hex-on-set-read-or-listen-here/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Secretariat'' | Lucien Laurin | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Radish|first=Christina|title=Diane Lane, John Malkovich and Randall Wallace Interview SECRETARIAT|date=1 Oktober 2010|publisher=Collider|url=https://collider.com/diane-lane-john-malkovich-randall-wallace-interview-secretariat/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Red'' | Marvin Boggs | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Weintraub|first=Steve "Frosty"|title=John Malkovich On Set Interview RED|date=14 Julie 2010|publisher=Collider|url=https://collider.com/red-movie-interview-john-malkovich-on-set-interview/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! scope="row" | 2011 | ''Transformers: Dark of the Moon'' | Bruce Brazos | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Chitwood|first=Adam|title=Final Trailer and Posters for TRANSFORMERS: DARK OF THE MOON|date=27 Junie 2011|publisher=Collider|url=https://collider.com/transformers-dark-of-the-moon-trailer-posters/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! scope="row" | 2012 | ''Lines of Wellington'' | [[Arthur Wellesley, 1ste hertog van Wellington]] | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Weissberg|first=Jay|title=Lines of Wellington|date=4 September 2012|publisher=Variety|url=https://variety.com/2012/film/reviews/lines-of-wellington-1117948207/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! rowspan="4" scope="row" | 2013 | ''Warm Bodies'' | Generaal Grigio | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Jagernauth|first=Kevin|title=John Malkovich Set To Join Jonathan Levine's Zombies Picture 'Warm Bodies'|date=8 September 2011|publisher=IndieWire|url=https://www.indiewire.com/2011/09/john-malkovich-set-to-join-jonathan-levines-zombies-picture-warm-bodies-116471/|accessdate=6 Maart 2020|archive-date=11 Julie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220711042625/https://www.indiewire.com/2011/09/john-malkovich-set-to-join-jonathan-levines-zombies-picture-warm-bodies-116471/|url-status=dead}}</ref> |- | ''Siberian Education'' | Grootvader Kuzya | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Young|first=Deborah|title=Siberian Education (Educazione Siberiana): Film Review|date=2 Maart 2013|publisher=The Hollywood Reporter|url=https://www.hollywoodreporter.com/review/siberian-education-educazione-siberiana-film-425713|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Ecstasy'' | Vinny | Kortfilm | style="text-align: center;" | |- | ''Red 2'' | Marvin Boggs | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Chang|first=Justin|title=Film Review: 'Red 2'|date=15 Julie 2013|publisher=Variety|url=https://variety.com/2013/film/reviews/film-review-red-2-1200562715/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! rowspan="4" scope="row" | 2014 | ''Cesar Chavez'' | Bogdanovich Senior | Ook uitvoerende vervaardiger | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Chesire|first=Godfrey|title=Cesar Chavez|date=28 Maart 2014|publisher=RogerEbert.com|url=https://www.rogerebert.com/reviews/cesar-chavez-2014|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Penguins of Madagascar'' | Dave / Dr. Octavius Brine | Slegs stemrol | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Taylor|first=Drew|title=Review: 'The Penguins of Madagascar,' Featuring The Voices Of Benedict Cumberbatch, John Malkovich & Werner Herzog|date=25 November 2014|publisher=IndieWire|url=https://www.indiewire.com/2014/11/review-the-penguins-of-madagascar-featuring-the-voices-of-benedict-cumberbatch-john-malkovich-werner-herzog-269750/|accessdate=6 Maart 2020|archive-date=22 Mei 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522091541/https://www.indiewire.com/2014/11/review-the-penguins-of-madagascar-featuring-the-voices-of-benedict-cumberbatch-john-malkovich-werner-herzog-269750/|url-status=dead}}</ref> |- | ''Casanova Variations'' | Giacomo Casanova | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Weissberg|first=Jay|title=Film Review: 'Casanova Variations'|date=8 Desember 2014|publisher=Variety|url=https://variety.com/2014/film/festivals/san-sebastian-festival-review-casanova-variations-1201371279/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Cut Bank'' | Sheriff Vogel | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Tallerico|first=Brian|title=Cut Bank|date=3 April 2015|publisher=RogerEbert.com|url=https://www.rogerebert.com/reviews/cut-bank-2015|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! rowspan="5" scope="row" | 2016 | ''Zoolander 2'' | Chazz Spencer | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Truffaut-Wong|first=Olivia|title=39 'Zoolander 2' Celebrity Cameos, Ranked|date=11 Februarie 2016|publisher=Bustle|url=https://www.bustle.com/articles/140954-39-zoolander-2-celebrity-cameos-ranked|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Dominion'' | Dr. Felton | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Wiseman|first=Andreas|title=U.S. Distributor K Street Pictures Boards Dylan Thomas Pic With Rhys Ifans & John Malkovich, Plans To Relaunch It In Market|date=19 Julie 2019|publisher=Deadline Hollywood|url=https://deadline.com/2019/07/u-s-distributor-k-street-pictures-boards-dylan-thomas-pic-with-rhys-ifans-john-malkovich-plans-to-relaunch-it-in-market-1202648421/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Deepwater Horizon'' | Donald Vidrine | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Goldberg|first=Matt|title='Deepwater Horizon' Review: A Disaster Film That Terrifies Instead of Thrills|date=29 September 2016|publisher=Collider|url=https://collider.com/deepwater-horizon-review/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Hell'' | The Soldier | rowspan="2" | Kortfilm | |- | ''Psychogenic Fugue'' | Verskeie rolle | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Hooton|first=Christopher|title=Watch John Malkovich play David Lynch and various Twin Peaks characters in Psychogenic Fugue trailer|date=28 September 2016|work=The Independent|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/watch-john-malkovich-play-david-lynch-and-various-twin-peaks-characters-in-psychogenic-fugue-trailer-a7334296.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220613/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/watch-john-malkovich-play-david-lynch-and-various-twin-peaks-characters-in-psychogenic-fugue-trailer-a7334296.html |archive-date=2022-06-13 |url-access=subscription |url-status=live|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! rowspan="5" scope="row" | 2017 | ''Unlocked'' | Bob Hunter | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Sobczynski|first=Peter|title=Unlocked|date=1 September 2017|publisher=RogerEbert.com|url=https://www.rogerebert.com/reviews/unlocked-2017|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''The Wilde Wedding'' | Laurence Darling | Ook uitvoerende vervaardiger | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Chesire|first=Godfrey|title=The Wilde Wedding|date=15 September 2017|publisher=RogerEbert.com|url=https://www.rogerebert.com/reviews/the-wilde-wedding-2017|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''I Love You, Daddy'' | Leslie Goodwin | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Sharf|first=Zack|title=Chloë Grace Moretz Doesn't Want Louis C.K.'s 'I Love You, Daddy' Released: 'It Should Just Kind Of Go Away'|date=10 Augustus 2018|publisher=IndieWire|url=https://www.indiewire.com/2018/08/chloe-grace-moretz-louis-ck-i-love-you-daddy-release-1201993089/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''About Love. For Adults Only'' | Ed, Die Lektor | | style="text-align: center;" | |- | ''Bullet Head'' | Walker | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Harvey|first=Dennis|title=Film Review: 'Bullet Head'|date=7 Desember 2017|publisher=Variety|url=https://variety.com/2017/film/reviews/bullet-head-review-1202632659/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! rowspan="4" scope="row" | 2018 | ''Casanovagen'' | John Malkovich / Giacomo Casanova | | |- | ''Supercon'' | Sid Newberry | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Lodderhose|first=Diana|title=John Malkovich Heads to Comic Book Convention Comedy 'Supercon'|date=1 Julie 2016|publisher=Variety|url=https://variety.com/2016/film/news/john-malkovich-heads-to-supercon-1201807453/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Mile 22'' | James Bishop | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Ehrlich|first=Dave|title='Mile 22' Review: Mark Wahlberg and Peter Berg's Wannabe 'Sicario' Is the Worst Movie of the Summer|date=26 Augustus 2018|publisher=IndieWire|url=https://www.indiewire.com/2018/08/mile-22-review-mark-wahlberg-1201995077/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Bird Box'' | Douglas | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Alexander|first=Bryan|title='Bird Box' is 'scary-ish': What critics say about Sandra Bullock's blindfolded Netflix drama|date=21 Desember 2018|publisher=USA Today|url=https://www.usatoday.com/story/life/movies/2018/12/21/bird-box-sandra-bullock-john-malkovich-sarah-paulson-reviews/2393109002/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row" | 2019 | ''Extremely Wicked, Shockingly Evil and Vile'' | Regter Edward Cowart | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Roxborough|first=Scott|title=John Malkovich Joins Ted Bundy Thriller 'Extremely Wicked, Shockingly Evil and Vile'|date=12 January 2018|publisher=The Hollywood Reporter|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/john-malkovich-joins-ted-bundy-thriller-extremely-wicked-shockingly-evil-vile-1074225|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Velvet Buzzsaw'' | Piers | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Chitwood|first=Adam|title='Velvet Buzzsaw' Ending Explained: The Art of the Kill|date=1 February 2019|publisher=Collider|url=https://collider.com/velvet-buzzsaw-ending-explained/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''Valley of the Gods'' | Wes Tauros | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=McNary|first=Dave|title=John Malkovich Joins Fantasy-Drama 'Valley of the Gods' (EXCLUSIVE)|date=5 Mei 2016|publisher=Variety|url=https://variety.com/2016/film/news/john-malkovich-valley-of-the-gods-1201766365/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | 2020 | ''Arkansas'' | "Bright" | | style="text-align: center;"| <ref>{{cite web|url=https://www.fayettevilleflyer.com/2018/10/18/liam-hemsworth-vince-vaughn-to-star-in-new-clark-duke-film-arkansas/|title=New Clark Duke film 'Arkansas' stars Vince Vaughn, Liam Hemsworth and John Malkovich|website=The Fayetteville Flyer|first=Dustin|last=Barthomelow|date=18 Oktober 2018|accessdate=26 Februarie 2020}}</ref> |- | ''Ava'' | Duke | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=D'Alessandro|first=Anthony|title=Voltage Pictures Appoints Former Tig Productions President Robin Jonas As Production Executive|date=8 Januarie 2020|publisher=Deadline Hollywood|url=https://deadline.com/2020/01/voltage-pictures-hires-robin-jonas-kevin-costner-tig-productions-weinstein-miramax-1202824623/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | 2021 | ''Rogue Hostage' | Sam Safty | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Kit|first=Borys|title=Tyrese Gibson, John Malkovich, Michael Jai White Starring in Action Thriller 'Red 48' (Exclusive)|date=9 September 2020|publisher=The Hollywood Reporter|url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/tyrese-gibson-john-malkovich-michael-jai-white-starring-in-action-thriller-red-48-exclusive|accessdate=8 November 2020}}</ref> |- | ''The Survivalist'' | Aaron Neville Ramsey | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Galuppo|first=Mia|title=Jonathan Rhys Meyers, John Malkovich to Lead Pandemic Thriller 'The Survivalist'|date=22 Desember 2020|publisher=The Hollywood Reporter|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/jonathan-rhys-meyers-john-malkovich-to-lead-pandemic-thriller-the-survivalist|accessdate=25 Desember 2020}}</ref> |- ! rowspan="5" scope="row" | 2022 | ''Shattered'' | Ronald | Ook vervaardiger | style="text-align: center;" |<ref>{{cite magazine|author=Naman Ramachandran|title=John Malkovich, Lilly Krug, Cameron Monaghan Star in Action Thriller 'Shattered,' First Look Revealed|date=23 Junie 2021|magazine=Variety|url=https://variety.com/2021/film/global/john-malkovich-lilly-krug-shattered-first-look-1235003275/|accessdate=31 Julie 2021}}</ref> |- | ''Chariot'' | Dr. Karn | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/john-malkovich-thomas-mann-shane-west-star-in-the-chariot-sci-fi-comedy |title=John Malkovich, Thomas Mann, Shane West Star in 'The Chariot' Sci-Fi Comedy |website=The Hollywood Reporter|first1=Etan|last1=Vlessing|date=29 Januarie 2021|access-date=29 Januarie 2021}}</ref> |- | ''White Elephant'' | Glen Follett | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/tyrese-gibson-harvey-keitel-hard-matter-thriller-1235111247/|title=Tyrese Gibson Joins Harvey Keitel in ''Hard Matter'' Thriller (Exclusive)|date=14 Maart 2022|first=Etan|last=Vlessing|website=The Hollywood Reporter|access-date=14 Maart 2022}}</ref> |- | ''Savage Salvation'' | Peter | | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |last1=Billington |first1=Alex |title=Huston, De Niro, Malkovich in Crime Thriller 'Savage Salvation' Trailer {{!}} FirstShowing.net |url=https://www.firstshowing.net/2022/huston-de-niro-malkovich-in-crime-thriller-savage-salvation-trailer/ |website=www.firstshowing.net |access-date=8 November 2022 |date=27 Oktober 2022}}</ref> |- | ''Mindcage'' | The Artist | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web | url=https://collider.com/mindcage-trailer-martin-lawrence-melissa-roxburgh-john-malkovich/ | title='Mindcage' Trailer: Martin Lawrence and Melissa Roxburgh Are on the Trail of a Copycat Killer | website=Collider | date=7 November 2022 }}</ref> |- ! rowspan="5" scope="row" | 2023 | ''Seneca – On the Creation of Earthquakes'' | [[Lucius Annaeus Seneca]] | | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |last1=Blaney |first1=Martin |title=Robert Schwentke's 'Seneca - On The Creation Of Earthquakes' adds international cast |url=https://www.screendaily.com/news/robert-schwentkes-seneca-on-the-creation-of-earthquakes-adds-international-cast/5163651.article |website=ScreenDaily |access-date=8 November 2022 |language=en |date=27 September 2021}}</ref> |- | ''One Ranger'' | Geddes | | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |last1=D'Alessandro |first1=Anthony |title=Lionsgate Picks Up Thomas Jane & John Malkovich Action Thriller 'One Ranger' – AFM |url=https://deadline.com/2022/10/thomas-jane-john-malkovich-one-ranger-lionsgate-afm-1235155387/ |website=Deadline |access-date=8 November 2022 |date=26 Oktober 2022}}</ref> |- | ''Fool’s Paradise'' | Ed Cote | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=D'Alessandro|first=Anthony|title=Sierra/Affinity Handling Foreign Sales On Charlie Day's Directorial Debut 'El Tonto' – Cannes|date=7 Mei 2019|publisher=Deadline Hollywood|url=https://deadline.com/2019/05/charlie-day-cannes-film-festival-el-tonto-sierra-affinity-foreign-sales-1202609184/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- | ''The Line'' | Beach Miller | | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |last1=Hipes |first1=Patrick |title=Alex Wolff To Star In Thriller 'The Line'; John Malkovich, Scoot McNairy Also Aboard |url=https://deadline.com/2019/03/alex-wolff-the-line-movie-john-malkovich-scoot-mcnairy-1202582982/ |website=Deadline |access-date=8 November 2022 |date=26 Maart 2019}}</ref> |- | ''Mr. Blake At Your Service!'' | Andrew Blake | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web |last1=Goodfellow |first1=Melanie |title=John Malkovich, Fanny Ardant sign for comedy-drama 'Mr. Blake At Your Service!' (exclusive) |url=https://www.screendaily.com/news/john-malkovich-fanny-ardant-sign-for-comedy-drama-mr-blake-at-your-service-exclusive/5164863.article |website=ScreenDaily |access-date=20 Mei 2022 |language=en |date=3 November 2021}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | 2025 | ''Opus'' | Alfred Moretti | | style="text-align: center;" | <ref>{{cite news|last=Gomez|first=Adrian|title=And we're rolling: A24 production, 'Opus,' being filmed in Albuquerque, Pojoaque|date=29 November 2023|newspaper=Albuquerque Journal|url=https://www.abqjournal.com/lifestyle/and-were-rolling-a24-production-opus-being-filmed-in-albuquerque-pojoaque/article_68cb4faa-8f2f-11ee-b712-ffab6030ab2e.html|accessdate=11 Desember 2023}}</ref> |- | ''The Fantastic Four: First Steps'' (opkomende rolprent) | Om aangekondig te word | Na-vervaardiging | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=May 9, 2024 |title=John Malkovich Joins 'The Fantastic Four' |url=https://deadline.com/2024/05/the-fantastic-four-casts-john-malkovich-mystery-role-1235910028/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509194104/https://deadline.com/2024/05/the-fantastic-four-casts-john-malkovich-mystery-role-1235910028/ |archive-date=9 Mei 2024 |access-date=9 Mei 2024 |website=Deadline Hollywood}}</ref> |- ! rowspan="5" scope="row" | | ''The Yellow Tie'' (opkomende rolprent) | [[Sergiu Celibidache]] | Na-vervaardiging | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web|last=Bastos|first=Margarida|title=John Malkovich to Play Conductor Sergiu Celibidache in 'The Yellow Tie'|date=18 September 2021|website=Collider|url=https://collider.com/john-malkovic-the-yellow-tie-sergiu-celibidache/|accessdate=2 Julie 2023}}</ref> |- | ''A Winter's Journey'' (opkomende rolprent) | Leiermann | Na-vervaardiging | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |last1=Ramachandran |first1=Naman |title=John Malkovich's 'A Winter's Journey' Licensing Deal Launches Trioscope Platform (EXCLUSIVE) |url=https://variety.com/2022/film/global/john-malkovich-a-winters-journey-trioscope-platform-1235338666/ |website=Variety |access-date=8 November 2022 |date=11 Augustus 2022}}</ref> |- | ''In the Hand of Dante'' (opkomende rolprent) | Om aangekondig te word | na-vervaardiging | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite web |last=Vivarelli |first=Nick |date=2023-11-17 |title=Julian Schnabel Reveals Al Pacino, John Malkovich, Benjamin Clementine, Sabrina Impacciatore Appear in Next Film 'In the Hand of Dante' (EXCLUSIVE) |url=https://variety.com/2023/film/global/julian-schnabel-in-the-hand-of-dante-al-pacino-john-malkovich-cast-1235794732/ |access-date=2023-11-17 |website=Variety |language=en}}</ref> |- | ''Sacrifice'' (opkomende rolprent) | Om aangekondig te word | Na-vervaardiging | style="text-align: center;" | <ref>[https://deadline.com/2024/11/charli-xcx-yung-lean-join-chris-evans-aanya-taylor-joy-romain-gavras-movie-sacrifice-1236166511/ Vincent Cassel, John Malkovich, Charli XCX, Rapper Yung Lean & More Join Chris Evans & Anya Taylor-Joy In ‘Sacrifice’ With Filming Underway In Europe]</ref> |- | ''Wild Horse Nine'' (opkomende rolprent) | Om aangekondig te word | Verfilming vind tans plaas | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite web |last=D'Alessandro |first=Anthony |date=2025-02-05 |title=John Malkovich & Mark Ruffalo Join Sam Rockwell In Martin McDonagh’s ‘Wild Horse Nine’ At Searchlight |url=https://deadline.com/2025/02/john-malkovich-mark-ruffalo-sam-rockwell-martin-mcdonagh-wild-horse-nine-1236279122/ |access-date=2025-03-18 |website=Deadline |language=en-US}}</ref> |- ! scope="row" |2115 {{refn|Die rolprent is in 2015 voltooi, maar sal eers in 2115 vrygestel word|group=n|name=Filmdatum}} | ''100 Years'' | Manlike protagonis | Kortfilm; ook draaiboekskrywer | style="text-align: center;" |<ref>{{cite news |url=https://variety.com/2015/film/news/john-malkovich-robert-rodriguez-100-years-1201644846/ |title=John Malkovich and Robert Rodriguez Made a Movie That Won't Release Until 2115 |first=Jacob |last=Bryant |work=Variety |date=2015-11-19 |accessdate=2018-08-21}}</ref> |} ==== Televisie ==== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas ! scope="col" class="unsortable" | Verw. |- ! scope="row" | 1981 | ''Word of Honor'' | Gary | rowspan="6" | Televisiefilm | style="text-align: center;" |<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=TX3VlNO5Df4C&q=john+malkovich+word+of+honor&pg=PT153|last2=Schultz|first2=John S.|last1=McDonald|first1=Maureen|title=Royal Oak|year=2010|publisher=Arcadia Publishing|isbn=9781439639450}}</ref> |- ! scope="row" | 1983 | ''Say Goodnight, Gracie'' | Steve | style="text-align: center;" |<ref>{{cite news|last=Preston|first=Marilynn|title=Say 'Hello' to laughter in 'Gracie'|date=13 February 1983|newspaper=Chicago Tribune|url=http://archives.chicagotribune.com/1983/02/13/page/214/article/say-hello-to-laughter-in-gracie|accessdate=27 Junie 2017|archive-date= 4 Augustus 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170804014452/http://archives.chicagotribune.com/1983/02/13/page/214/article/say-hello-to-laughter-in-gracie/|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | 1984 | ''True West'' | Lee | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=O'Connor|first=John J.|title=TV REVIEWS ; SHEPARD'S 'TRUE WEST' OFFERED ON PBS TONIGHT|date=31 Januarie 1984|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1984/01/31/arts/tv-reviews-shepard-s-true-west-offered-on-pbs-tonight.html|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! scope="row" | 1985 | ''Death of a Salesman'' | Biff Loman | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Roxborough|first=Scott|title=Hollywood Flashback: In 1985, Arthur Miller Took TV Movie 'Death of a Salesman' to TIFF|date=12 September 2015|publisher=The Hollywood Reporter|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/hollywood-flashback-1985-arthur-miller-822353|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! scope="row" | 1986 | ''Rocket to the Moon'' | Ben Stark | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Christiansen|first=Richard|title='ROCKET TO THE MOON': NICE CAST, BUT REVIVAL NEVER REALLY TAKES|date=5 Mei 1986|publisher=Chicago Tribune|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1986-05-05-8602010709-story.html|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! scope="row" | 1987 | ''Santabear's High Flying Adventure'' | Santa Claus (stem) | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Margulies|first=Lee|title=Rosanna Arquette and Judge Reinhold will play...|date=6 Desember 1987|work=Los Angeles Times|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1987-12-06-tv-26627-story.html|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! scope="row" | 1989,<br>1993,<br>2008 |''Saturday Night Live'' | Homself / Gasheer | 3 episodes | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web |title=Saturday Night Live - Season 14 Episode 10 |url=https://www.rottentomatoes.com/tv/saturday_night_live/s14/e10 |publisher=Rotten Tomatoes |accessdate=27 Januarie 2020 |language=en}}</ref><br><ref>{{cite web |title=SNL Season 19 Episode 04 - John Malkovich, Billy Joel - NBC.com |url=https://www.nbc.com/saturday-night-live/season-19/episode/4-john-malkovich-with-billy-joel-63476 |accessdate=27 Januarie 2020|publisher=NBC}}</ref> <br><ref>{{cite web |title=Saturday Night Live - Season 34 Episode 10 |url=https://www.rottentomatoes.com/tv/saturday_night_live/s34/e10|accessdate=27 Januarie 2020 |publisher=Rotten Tomatoes |language=en}}</ref> |- ! scope="row" | 1991 | ''Old Times'' | Deeley | rowspan="3" | Televisiefilm | style="text-align: center;" |<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=kW8j6sHvrewC&q=john+malkovich+old+times+1991&pg=PA110|last=Roberts|first=Jerry|title=Encyclopedia of Television Film Directors|year=2009|publisher=Scarecrow Press|isbn=9780810863781}}page 110</ref> |- ! scope="row" | 1993 | ''Heart of Darkness'' | Kurtz | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Everett|first=Todd|title=Heart of Darkness|date=6 Maart 1994|publisher=Variety|url=https://variety.com/1994/film/reviews/heart-of-darkness-1200436447/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! scope="row" | 1999 | ''RKO 281'' | Herman J. Mankiewicz | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Fries|first=Laura|title=RKO 281|date=14 November 1994|publisher=Variety|url=https://variety.com/1999/tv/reviews/rko-281-1200459734/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! scope="row" | 2000 | ''Les Misérables'' | Javert | 4 episodes | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Oxman|first=Steven|title=Les Miserables|date=4 Januarie 2001|publisher=Variety|url=https://variety.com/2001/tv/reviews/les-miserables-14-1200466485/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! scope="row" | 2002 | ''Napoléon'' | [[Charles Maurice de Talleyrand-Périgord]] | 4 episodes | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Hollow|first=Christopher|title=From battlefield to boudoir: the rise and fall of Napoléon|date=22 Maart 2017|publisher=Special Broadcasting Service|url=https://www.sbs.com.au/guide/article/2017/03/22/battlefield-boudoir-rise-and-fall-napoleon|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! scope="row" | 2014 | ''Crossbones'' | Blackbeard | 9 episodes | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|author=Emily Todd VanDerWerff|title=At the very least, Crossbones features one of TV's weirdest performances|date=29 Mei 2014|publisher=The A.V. Club|url=https://www.avclub.com/at-the-very-least-crossbones-features-one-of-tv-s-weir-1798180595|access-date=6 Maart 2020}}</ref> |- ! scope="row" | 2018–2023 | ''Billions'' | Grigor Andolov | 7 episodes | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Otterson|first=Joe|title='Billions' Season 3 Adds John Malkovich in Guest Role|date=24 Januarie 2018|publisher=Variety|url=https://variety.com/2018/tv/news/billions-season-3-john-malkovich-1202674989/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! scope="row" | 2018 | ''The ABC Murders'' | Hercule Poirot | 3 episodes; ook medevervaardiger | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Bianculli|first=David|title=In 'The ABC Murders,' John Malkovich Plays An Older, More Vulnerable Poirot|date=1 Februarie 2019|publisher=NPR|url=https://www.npr.org/2019/02/01/690328222/in-the-abc-murders-john-malkovich-plays-an-older-more-vulnerable-poirot|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! scope="row" | 2019 | ''Matchday: Inside FC Barcelona'' | Die verteller (stem) | 8 episodes | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Sanderson|first=Tom|title=FC Barcelona Release Exclusive New 'Matchday' Documentary Scenes|date=14 November 2019|work=Forbes|url=https://www.forbes.com/sites/tomsanderson/2019/11/14/fc-barcelona-release-exclusive-new-matchday-documentary-scenes/|accessdate=13 Maart 2020}}</ref> |- ! scope="row" | 2020 | ''The New Pope'' | Pous Johannes Paulus III | 9 episodes | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Travers|first=Ben|title='The New Pope': Jude Law and John Malkovich on Why Their Popes Have to Be So Wonderfully Weird|date=20 Januarie 2020|publisher=IndieWire|url=https://www.indiewire.com/video/the-new-pope-jude-law-john-malkovich-weird-popes-watch-1202202959/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! scope="row" | 2020–2022 | ''Space Force'' | Dr. Adrian Mallory | 17 episodes | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|last=Otterson|first=Joe|title=John Malkovich, Ben Schwartz Among Seven Cast in Netflix 'Space Force' Series Alongside Steve Carell|date=26 September 2019|publisher=Variety|url=https://variety.com/2019/tv/news/space-force-netflix-series-cast-ben-schwartz-john-malkovich-1203350882/|accessdate=6 Maart 2020}}</ref> |- ! scope="row" | 2020 | ''Home Movie: The Princess Bride'' | The Impressive Clergyman | Episode: "Chapter Nine: Have Fun Storming The Castle!" | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|last=Weiss|first=Josh|date=2020-07-10|title=Rob Reiner, LEGOs, and more: An inconceivable! guide to Quibi's DIY Princess Bride remake|url=https://www.syfy.com/syfywire/quibi-princess-bride-remake-kicks-off-rob-reiner|access-date=2021-10-13|website=SYFY WIRE|language=en}}</ref> |- ! scope="row" | 2021–2023 | ''Ten Year Old Tom'' | Mr. B (stem) | 20 episodes | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|last=Fienberg|first=Daniel|date=2021-09-29|title=HBO Max's 'Ten Year Old Tom': TV Review|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-reviews/ten-year-old-tom-review-1235021963/|access-date=2021-10-13|website=The Hollywood Reporter|language=en}}</ref> |- ! scope="row" | 2024 | ''The New Look'' | Lucien Lelong | 7 episodes | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |last1=Petski |first1=Denise |title=John Malkovich, Emily Mortimer & Claes Bang Join Apple's Fashion Drama ''The New Look'' |url=https://deadline.com/2022/06/john-malkovich-emily-mortimer-claes-bang-apples-fashion-drama-series-1235037312/ |website=Deadline Hollywood |access-date=2 Junie 2022 |date=2 Junie 2022}}</ref> |- ! scope="row" | 2024 | ''Ripley'' | Reeves Minot | Episode: "VIII Narcissus" | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite web |title=Inside the Ripley Finale with Steven Zaillian and Andrew Scott |url=https://www.netflix.com/tudum/articles/ripley-ending-explained |access-date=2024-04-04 |website=Netflix Tudum |language=en}}</ref> |} ==== Potgooie ==== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas ! scope="col" class="unsortable" | Verw. |- ! scope="row" | 2024 | ''Unsinkable'' | Hoofingenieur Pollard (stem) | 11 episodes | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |last1=Stanley |first1=Anya |title=Chariot Trailer: John Malkovich Investigates A Glitch In The Reincarnation Process |url=https://www.slashfilm.com/784922/chariot-trailer-john-malkovich-investigates-a-glitch-in-the-reincarnation-process/ |website=SlashFilm |access-date=8 November 2022 |date=2 Maart 2022}}</ref> |- |} ==== Videospeletjies ==== {| class="wikitable plainrowheaders" style="margin-right: 0;" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" | Notas ! scope="col" | Verw. |- ! scope="row" | 2015 | ''Call of Duty: Advanced Warfare'' | Oz | Exo Zombies | style="text-align: center;" |<ref>{{cite magazine|last=Dornbush|first=Jonathon|title=Fight zombies in 'Call of Duty' with John Malkovich (yes, really)|date=19 Desember 2014|magazine=Entertainment Weekly|url=https://ew.com/article/2014/12/19/call-of-duty-advanced-warfare-exo-zombies-trailer-john-malkovich/|accessdate=6 Maart 2020|archive-date=26 Mei 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220526013610/https://ew.com/article/2014/12/19/call-of-duty-advanced-warfare-exo-zombies-trailer-john-malkovich/|url-status=dead}}</ref> |} ==== Musiekvideos ==== {| class="wikitable plainrowheaders" style="margin-right: 0;" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Kunstenaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Verw. |- ! scope="row" | 1992 | Annie Lennox | "Walking on Broken Glass" | style="text-align: center;" | |- ! scope="row" | 2015 | Eminem | "Phenomenal" | style="text-align: center;" | |} === As regisseur === * 2002 ''The Dancer Upstairs'' * 2002 ''Hideous Man'' === As draaiboekskrywer === * 2002 ''Hideous Man'' * 2015 ''100 Years'' (eers vrygestel in 2115) === As vervaardiger === * 1988 ''The Accidental Tourist'' (uitvoerende vervaardiger) * 2001 ''Ghost World'' * 2002 ''The Dancer Upstairs'' * 2004 ''The Libertine'' * 2006 ''Kill the Poor'' * 2006 ''Art School Confidential'' * 2007 ''Juno'' * 2011 ''Young Adult'' (uitvoerende vervaardiger) * 2012 ''The Perks of Being a Wallflower'' * 2013 ''César Chávez'' (uitvoerende vervaardiger)<ref name="Wilkinson">[https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-xpm-2012-jul-01-la-ca-cesar-chavez-film-20120701-story.html Wilkinson, Tracy. "Diego Luna's Cesar Chavez Movie Marches in Mexico."] ''Los Angeles Times.'' 1 Julie 2012. Besoek op 2012-10-14.</ref> * 2015 ''Demolition'' (uitvoerende vervaardiger) * 2017 ''The Wilde Wedding'' (uitvoerende vervaardiger) * 2022 ''Shattered'' == Toneel == {| class="wikitable unsortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" | Dramaturg ! scope="col" class="unsortable" | Venue |- |1979 || ''The Glass Menagerie'' || Tom Wingfield|| [[Tennessee Williams]]|| Steppenwolf Theatre, Chicago |- |1980 || ''Balm in Gilead'' |Stranger |Lanford Wilson |Steppenwolf Theatre, Chicago |- |rowspan=2|1982 || rowspan=2|''True West'' || rowspan=2|Lee || rowspan=2|Sam Shepard ||Steppenwolf Theatre, Chicago |- |Cherry Lane Theatre, Off-Broadway |- |1984 || ''Death of a Salesman'' || Biff Loman || Arthur Miller || Broadhurst Theatre, [[Broadway (teater)|Broadway]] debuut |- |1985 || ''Arms and the Man'' || Captain Bluntschli || [[George Bernard Shaw]] || Circle in the Square Theatre, Broadway |- |rowspan=3|1987 || rowspan=4|''Burn This'' || rowspan=4|Pale || rowspan=4|Lanford Wilson || Mark Taper Forum, Los Angeles |- |Theater 890, Off-Broadway |- |Plymouth Theatre, Broadway |- |1990 ||Lyric Theatre, Londen |- |1991 || ''States of Shock'' || Kolonel|| Sam Shepard||American Place Theater, Off-Broadway |- |1992 || ''A Slip of the Tongue'' || Dominic Tantra|| Dusty Hughes ||Steppenwolf Theatre, Chicago |- |1996 || ''The Libertine'' |John Wilmot | rowspan="2" |Stephen Jeffreys |Steppenwolf Theatre, Chicago |- |2005 || ''Lost Land'' |Count Kristof |Steppenwolf Theatre, Chicago |- |2010 || ''The Infernal Comedy – Confessions of a Serial Killer'' |Jack Unterweger | rowspan="3" |Michael Sturminger |Howard Gilman Opera House, New York |- |2011 || ''The Giacomo Variations'' || Giacomo Casanova|| Ronacher-teater, Wene |- |2017 || ''Just Call Me God'' || Satur Diman Cha|| Elbphilharmonie, Hamburg |- |2019 || ''Bitter Wheat'' || Barney Fein|| David Mamet|| Garrick Theatre, Londen |- |2022 || ''In the Solitude of Cotton Fields'' || Die kliënt / Die handelaar ||Bernard-Marie Koltès ||Dailes-teater, Riga |- |} == Notas == {{Verwysings|group=n}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb name|518|John Malkovich}} [[Kategorie:Filmografieë|Malkovich, John]] 3zrqazztp84vyoljx7ok50xgj0x8mwh 0 451102 2890376 2819206 2026-04-06T06:32:03Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Verbeter 2890376 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Bruno Fernandes | image = [[Lêer:Bruno Fernandes Portugal, 2018.jpg|220px]] | caption = Fernandes saam met [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugal]]<br />by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018 FIFA Wêreldbeker]] | full_name = Bruno Miguel Borges Fernandes<ref>{{cite web |title=FIFA World Cup Russia 2018 List of Players |url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20180812185537/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-date=12 August 2018}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1994|9|8|df=y}} | birth_place = Maia, [[Portugal]] | height = 1,79 m | position = Middelveldspeler | currentclub = [[Manchester United]] | clubnumber = 8 | youthyears1 = 2002–2004 | youthclubs1 = [[FC Infesta|Infesta]] | youthyears2 = 2004–2012 | youthclubs2 = [[Boavista FC|Boavista]] | youthyears3 = 2005–2010 | youthclubs3 = → Pasteleira (leen) | years1 = 2012–2013 | clubs1 = [[Novara Calcio|Novara]] | caps1 = 23 | goals1 = 4 | years2 = 2013–2016 | clubs2 = [[Udinese Calcio|Udinese]] | caps2 = 86 | goals2 = 10 | years3 = 2016–2017 | clubs3 = [[UC Sampdoria|Sampdoria]] | caps3 = 33 | goals3 = 5 | years4 = 2017–2020 | clubs4 = [[Sporting CP]] | caps4 = 83 | goals4 = 39 | years5 = 2020– | clubs5 = [[Manchester United]] | caps5 = 195<!-- LEAGUE ONLY --> | goals5 = 62 | nationalyears1 = 2012 | nationalteam1 = Portugal o/19 | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2014 | nationalteam2 = Portugal o/20 | nationalcaps2 = 5 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2014–2017 | nationalteam3 = Portugal o/21 | nationalcaps3 = 17 | nationalgoals3 = 6 | nationalyears4 = 2016 | nationalteam4 = Portugal o/23 | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2017– | nationalteam5 = [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugal]] | nationalcaps5 = 80 | nationalgoals5 = 25 | club-update = 22:28, 25 Mei 2025 (UTC) | nationalteam-update = 23:52, 8 Junie 2025 (UTC) }} '''Bruno Miguel Borges Fernandes''' (gebore [[8 September]] [[1994]]) is 'n [[Portugal|Portugese]] professionele [[sokkerspeler]] wat as 'n middelveldspeler vir [[Manchester United]] speel, sowel as vir die [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugese nasionale span]]. Hy het sy loopbaan by die Italiaanse klub Novara begin, in 2013 na Udinese verhuis, en drie jaar later by Sampdoria aangesluit.<ref>{{cite news|last=Roseiro|first=Bruno|date=27 June 2017|title=Bruno Fernandes. O miúdo que começou a rolar na capital do hóquei|language=pt|newspaper=Observador|url=https://observador.pt/2017/06/27/bruno-fernandes-o-miudo-que-comecou-a-rolar-na-capital-do-hoquei/|url-status=live|access-date=25 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20201128051013/https://observador.pt/2017/06/27/bruno-fernandes-o-miudo-que-comecou-a-rolar-na-capital-do-hoquei/|archive-date=28 November 2020}}</ref> In 2017 het hy by [[Sporting CP]] aangesluit, waar hy verskeie toernooie gewen het en in 2018–19 33 doele aangeteken het, ’n rekord vir ’n Portugese middelveldspeler. In Januarie 2020 het hy vir [[Manchester United]] geteken vir ’n fooi van €80 miljoen.<ref>{{cite news |title=Bruno Fernandes: Manchester United agree deal with Sporting Lisbon |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51301424 |website=BBC Sport |date=29 January 2020 |access-date=2 February 2020}}</ref> Hy het meer as 250 wedstryde vir die klub gespeel, die [[FA Cup|FA-beker]] en die [[EFL Cup|Ligabeker]] gewen, en was topskorer in die [[UEFA Europa League|Europa League]] in 2019–20 en 2024–25. Internasionaal het Fernandes vir Portugal se jeugdspanne gespeel en sy senior debuut in 2017 gemaak. Hy het deelgeneem aan die [[Sokker-Wêreldbeker|Wêreldbekers]] in 2018 en 2022, die [[UEFA Europa-beker|Europese Kampioenskappe]] in 2020 en 2024, en het met Portugal twee keer die [[UEFA Nations League]] gewen. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT: Fernandes, Bruno}} [[Kategorie:Portugese sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1994]] [[Kategorie:Lewende mense]] lghmntueye24z91ne49hl7nntxiptxe 0 451340 2890232 2820528 2026-04-05T19:07:08Z Jcb 223 2890232 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Freddie Hubbard | agtergrondkleur = non_vocal_instrumentalist | beeld = Freddie Hubbard 1976.jpg | beeldonderskrif = Hubbard in 1976 | geboortenaam = Frederick Dwayne Hubbard | geboortedatum = {{geboortedatum|1938|4|7}} | geboorteplek = [[Indianapolis]], [[Indiana]], Verenigde State | sterfdatum = {{sterfdatum en ouderdom|2008|12|29|1938|04|07}} | sterfplek = [[Los Angeles]], Kalifornië, Verenigde State | genre = {{hlist|[[Jazz]]|hard bop|post-bop|nieu-bop|jazz fusion}} | beroep = {{hlist|Musikant|orkesleier|komponis}} | instrument = {{hlist|[[Trompet]]|bugel|kornet|[[Horing (blaasinstrument)|Franse horing]]|mellofoon}} | jare_aktief = 1958–2008 | etiket = {{hlist|Atlantic Records|Columbia Records|CTI Records|Blue Note Records}} }} '''Frederick Dewayne Hubbard''' ([[7 April]] [[1938]] – [[29 Desember]] [[2008]]) was 'n Amerikaanse [[jazz]]-[[trompet]]speler.<ref>{{cite magazine |url=http://downbeat.com/default.asp?sect=news&subsect=news_detail&nid=1333 |title=Freddie Hubbard Dies |magazine=Downbeat |date=29 Desember 2008 |access-date=2013-08-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130616121559/http://downbeat.com/default.asp?sect=news&subsect=news_detail&nid=1333 |archive-date=16 Junie 2013 |df=mdy-all }}</ref> Hubbard het vanaf die 1960's bebop, hard bop en post-bop gespeel. Sy onmiskenbare en invloedryke klank het tot nuwe perspektiewe in moderne jazz en bebop gelei.<ref name=ALLMUSIC>{{cite web|author=Scott Yanow |url=http://www.allmusic.com/artist/freddie-hubbard-mn0000798326/biography |title=Freddie Hubbard &#124; Biography |website=AllMusic |access-date=2013-08-12}}</ref> == Diskografie == === As orkesleier/mede-orkesleier === {|class="wikitable sortable" ! Datum van opname ! Titel ! Etiket ! Jaar van uitreiking ! Notas |- | 1960–06 | ''Open Sesame'' | Blue Note Records || 1960 || |- | 1960–11 | ''Goin' Up'' | Blue Note || 1961 || |- | 1961–04 | ''Hub Cap'' | Blue Note || 1961 || |- | 1961–08 | ''Groovy!''/''Minor Mishap'' | Fontana Records/Black Lion Records || 1989 || |- | 1961–08 | ''Ready for Freddie'' | Blue Note || 1962 || |- | 1962–07 | ''The Artistry of Freddie Hubbard'' | Impulse! Records || 1963 || |- | 1962–10 | ''Hub-Tones'' | Blue Note || 1963 || |- | 1962–12 | ''Here to Stay'' | Blue Note || 1976 || [2LP] The Blue Note Re-Issue Series |- | 1963–03, <br/>1963-05 | ''The Body & the Soul'' | Impulse! || 1964 || |- | 1964–05 | ''Breaking Point!'' | Blue Note || 1964 || |- | 1965–04 | ''The Night of the Cookers'' | Blue Note || 1965 || Regstreeks |- | 1965–06 | ''Jam Gems: Live at the Left Bank'' met Jimmy Heath | Label M || 2001 || Regstreeks |- | 1965–02, <br/>1966–03 | ''Blue Spirits'' | Blue Note || 1967 || |- | 1966–10 | ''Backlash'' | Atlantic Records || 1967 |- | 1967–04 | ''Fastball: Live at the Left Bank'' | Hyena || 2005 || Regstreeks |- | 1967–11 | ''High Blues Pressure'' | Atlantic || 1968 || |- | 1968–12, <br/>1969–01 | ''A Soul Experiment'' | Atlantic || 1969 || |- | 1969–05 | ''The Black Angel'' | Atlantic || 1970 || |- | 1969–12<!-- -09 --> | ''The Hub of Hubbard'' | MPS Records || 1970 || |- | 1969–12 |''Without a Song: Live in Europe 1969'' | Blue Note || 2009 || Regstreeks |- | 1970–01 | ''Red Clay'' | CTI Records || 1970 || |- | 1970–07, <br/>1970–08 | ''Straight Life'' | CTI || 1971 || |- | 1970–11 | ''Sing Me a Song of Songmy'' met İlhan Mimaroğlu | Atlantic || 1971 || |- | 1971–09 | ''First Light'' | CTI || 1971 || |- | 1972–10 | ''Sky Dive'' | CTI || 1973 || |- | 1973–03 | ''Freddie Hubbard/Stanley Turrentine in Concert Volume One'' | CTI || 1973 || Regstreeks |- | 1973–03 | ''In Concert Volume Two'' metStanley Turrentine | CTI || 1973 || Regstreeks |- | 1973–10 | ''Keep Your Soul Together'' | CTI || 1974 |- | 1974–04, <br/>1974–05 | ''High Energy'' | Columbia || 1974 || |- | 1975–03 | ''Gleam'' | CBS/Sony || 1975 || Regstreeks |- | 1975–03, <br/>1975–04 | ''Liquid Love'' | Columbia || 1975 || |- | 1976 | ''Windjammer'' | Columbia || 1976 || |- | 1977 | ''Bundle of Joy'' | Columbia || 1977 || |- | 1978–03, <br/>1978–04 | ''Super Blue'' | Columbia || 1978 || |- | 1979–02, <br/>1979–03 | ''The Love Connection'' | Columbia || 1979 || |- | 1979–12 | ''Skagly'' | Columbia || 1980 || |- | 1980–07 | ''Live at the North Sea Jazz Festival'' | Pablo ||1980 || Regstreeks |- | 1980–09 | ''Mistral'' | East World (Japan)/Liberty Records || 1981 || |- | 1981–03 | ''Outpost'' | Enja Records || 1981 || |- | 1981–05 | ''Rollin''' | MPS Records || 1982 || Regstreeks |- | 1981–06 | ''Ride Like the Wind'' | Elektra Records/Asylum Records || 1982 |- | 1981? | ''Splash'' | Fantasy Records || 1981 || |- | 1981–11 | ''Keystone Bop: Sunday Night'' met Joe Henderson en Bobby Hutcherson | Prestige Records || 1982 || Regstreeks |- | 1981–11 | ''Keystone Bop Vol. 2: Friday & Saturday'' met Joe Henderson en Bobby Hutcherson | |Prestige || 1996 || Regstreeks |- | 1981–12 | ''Born to Be Blue'' | Pablo || 1982 || |- | 1982–06 | ''Above & Beyond'' | Metropolitan || 1999 || Regstreeks |- | 1982–08 | ''Back to Birdland'' | Real Time || 1983 || |- | 1983–06 | ''Sweet Return'' | Atlantic || 1983 || |- | 1983–12 | ''The Rose Tattoo'' | Baystate || 1984 || |- | 1985–11 | ''Double Take'' met Woody Shaw | Blue Note || 1985 || |- | 1987–01 | ''Life Flight'' | Blue Note || 1987 |- | 1987–06 | ''The Eternal Triangle'' met Woody Shaw | Blue Note || 1987 || |- | 1988–10, <br/>1988–11 | ''Feel the Wind'' met Art Blakey | Timeless Records || 1989 || |- | 1989? | ''Times Are Changing'' | Blue Note || 1989 || |- | 1989–12 | ''Topsy – Standard Book'' | Alfa || 1990 |- | 1990–12, <br/>1991–01 | ''Bolivia'' | MusicMasters || 1991 || |- | 1991–10 | ''At Jazz Jamboree Warszawa '91: A Tribute to Miles'' | Starburst || 2000 || Regstreeks |- | 1991–12 | ''Live at Fat Tuesday's'' | MusicMasters || 1992 || Regstreeks |- | 1992–12 | ''Blues for Miles'' | Alfa || 1992 || |- | 1994–08, <br/>1995–01 | ''MMTC: Monk, Miles, Trane & Cannon'' | MusicMasters || 1995 || |- | 2000–10 – <br/>2000–12 | ''New Colors'' | Hip Bop || 2001 || |- | 2007–12 | ''On the Real Side'' | Times Square || 2008 || |} '''Kompilasie albums''' * ''Polar AC'' (CTI, 1975) - opgeneem 1971–73 === As sideman === {| class="wikitable sortable" |- ! style="text-align:left; background:navajowhite; border-bottom:1px solid gray; border-top:1px solid gray;"| Hoofkunstenaar ! style="text-align:left; background:navajowhite; border-bottom:1px solid gray; border-top:1px solid gray;"| Titel ! style="text-align:left; background:navajowhite; border-bottom:1px solid gray; border-top:1px solid gray;"| Jaar opgeneem ! style="text-align:left; background:navajowhite; border-bottom:1px solid gray; border-top:1px solid gray;"| Etiket ! style="text-align:left; background:navajowhite; border-bottom:1px solid gray; border-top:1px solid gray;"| Jaar van uitreiking |- | Manny Albam || ''The Soul of the City'' || 1966 || Solid State || 1966 |- | Carl Allen en die Manhattan Projects || ''Piccadilly Square'' || 1989|| Timeless || 1993 |- | Roberto Ávila & Sarava || ''Come to Brazil'' |||1989 ||Sonet Records ||1989 |- | George Benson || ''The Other Side of Abbey Road'' || 1969 || A&M/CTI || 1970 |- | Walter Benton || ''Out of this World'' ||1960 || Jazzland Records || 1960 |- | Art Blakey || ''Mosaic'' || 1961 || Blue Note Records || 1962 |- | Art Blakey || ''Buhaina's Delight'' || 1961 || Blue Note || 1963 |- | Art Blakey || ''A Jazz Hour with Art Blakey's Jazz Messengers: Blues March''|| 1961 || Jazz Hour || 1995 |- | Art Blakey || ''Three Blind Mice'' || 1961–62 || United Artists || 1962 |- | Art Blakey || ''Caravan'' || 1962 || Riverside Records || 1963 |- | Art Blakey || ''Ugetsu'' || 1963 || Riverside || 1963 |- | Art Blakey || ''Kyoto'' || 1964 || Riverside || 1966 |- | Art Blakey || ''Free for All''|| 1964 || Blue Note || 1965 |- | Art Blakey || ''Golden Boy'' || 1963 || Colpix Records || 1963 |- | Art Blakey || ''Soul Finger'' || 1965 || Limelight Records || 1965 |- | The Big Apples || ''Autumn Leaves'' || 1989 || Pony Canyon || 2001 |- | Tina Brooks || ''True Blue'' || 1960 || Blue Note || 1960 |- | Kenny Burrell || ''God Bless the Child'' || 1971 || CTI Records || 1971 |- | George Cables || ''Cables' Vision'' || 1979 || Contemporary Records || 1980 |- | Betty Carter || ''Droppin' Things'' || 1990 || Verve Records || 1990 |- | Paul Chambers || ''Go'' || 1959 || Vee-Jay Records || 1959 |- | Ornette Coleman || ''Free Jazz: A Collective Improvisation'' || 1960 || Atlantic Records || 1961 |- | [[John Coltrane]] || ''Olé Coltrane'' || 1961 || Atlantic Records || 1961 |- | John Coltrane || ''Africa/Brass'' || 1961|| Impulse! || 1961 |- | John Coltrane || ''Ascension'' || 1965 || Impulse! || 1966 |- | Richard Davis || ''Muses for Richard Davis'' || 1969 || MPS Records || 1970 |- | Eric Dolphy || ''Outward Bound'' || 1960 || New Jazz Records || 1960 |- | Eric Dolphy || ''Out to Lunch!'' || 1964 || Blue Note || 1964 |- | Kenny Drew || ''Undercurrent'' || 1960 || Blue Note || 1961 |- | Charles Earland || ''Leaving This Planet'' || 1973 || Prestige Records || 1974 |- | Booker Ervin || ''Booker 'n' Brass'' || 1967 || Pacific Jazz || 1967 |- | [[Bill Evans]] || ''Interplay'' || 1962 || Riverside || 1963 |- | Joe Farrell || ''Sonic Text'' || 1979 || Contemporary Records || 1980 |- | Curtis Fuller || ''Boss of the Soul-Stream Trombone'' || 1960 || Warwick Records || 1961 |- | Curtis Fuller || ''Soul Trombone'' || 1961 || Impulse! || 1961 |- | Curtis Fuller || ''Cabin in the Sky'' || 1962 || Impulse! || 1962 |- | [[Dizzy Gillespie]], Clark Terry en Oscar Peterson || ''The Trumpet Summit Meets the Oscar Peterson Big 4'' || 1980 || Pablo Records || 1980 |- | Dizzy Gillespie, Clark Terry and Oscar Peterson || ''The Alternate Blues'' || 1980 || Pablo || 1980 |- | Benny Golson || ''Take a Number from 1 to 10'' || 1960–61 || Argo Records || 1961 |- | Benny Golson || ''Pop + Jazz = Swing'' — <small>jazz-deel ook vrygestel as</small> ''Just Jazz!'' || 1962 || Audio Fidelity Records || 1962 |- | Benny Golson || ''Time Speaks'' || 1982 || Baystate Records || 1983 |- | Benny Golson || ''Stardust'' || 1987 || Denon Records || 1987 |- | [[Dexter Gordon]] || ''Doin' Allright'' || 1961 || Blue Note || 1961 |- | Dexter Gordon || ''Clubhouse'' || 1965 || Blue Note || 1979 |- | Dexter Gordon || ''Generation'' || 1972 || Prestige Records || 1973 |- | Dexter Gordon || ''The Other Side of Round Midnight'' || 1985 || Blue Note || 1986 |- | Slide Hampton || ''Slide Hampton and His Horn of Plenty'' || 1959 || Strand || 1959 |- | Slide Hampton || ''Sister Salvation'' || 1960 || Atlantic || 1960 |- | Slide Hampton || ''Drum Suite'' || 1962 || Epic || 1964 |- | [[Herbie Hancock]] || ''Takin' Off'' || 1962 || Blue Note || 1962 |- | Herbie Hancock || ''Empyrean Isles'' || 1964 || Blue Note || 1964 |- | Herbie Hancock || ''Maiden Voyage'' || 1965 || Blue Note || 1965 |- | Herbie Hancock || ''Blow-Up'' || 1966 || MGM || 1967 |- | Herbie Hancock || ''V.S.O.P.'' || 1976 || Columbia || 1977 |- | Herbie Hancock || ''V.S.O.P. The Quintet'' || 1977 || Columbia || 1977 |- | Herbie Hancock || ''V.S.O.P. Tempest in the Colosseum'' || 1977 || CBS/Sony || 1977 |- | Herbie Hancock || ''V.S.O.P. Live Under the Sky'' || 1979 || CBS/Sony || 1979 |- | Herbie Hancock || ''Round Midnight'' (klankbaan) || 1985 || Columbia || 1986 |- | Jimmy Heath || ''The Quota'' || 1961 || Riverside || 1961 |- | Jimmy Heath || ''Triple Threat'' || 1961 || Riverside || 1962 |- | Joe Henderson || ''Big Band'' || 1996 || Verve Records || 1997 |- | Andrew Hill || ''Pax'' || 1965 || Blue Note || 2006 |- | Andrew Hill || ''Compulsion!!!!!'' || 1965 || Blue Note || 1967 |- | Bobby Hutcherson || ''Dialogue'' || 1965 || Blue Note || 1965 |- | Bobby Hutcherson || ''Components'' || 1965 || Blue Note || 1966 |- | Bobby Hutcherson || ''Knucklebean'' || 1977 || Blue Note || 1977 |- | Bobby Hutcherson || ''Highway One'' || 1978 || Columbia || 1978 |- | Milt Jackson || ''Sunflower'' || 1972 || CTI || 1973 |- | Milt Jackson || ''Goodbye''— <small>slegs trompet op "S.K.J."</small> || 1972 || CTI || 1974 |- | [[Billy Joel]] || ''52nd Street'' — <small>trompet op "Zanzibar" only</small> || 1978 || Columbia || 1978 |- | Elton John || ''Reg Strikes Back'' || 1987–88 || Rocket Record Company/Mercury Records || 1988 |- | J. J. Johnson || ''J.J. Inc.'' || 1960 || Columbia || 1961 |- | Quincy Jones || ''I Dig Dancers'' || 1960 || Mercury || 1961 |- | Quincy Jones || ''The Quintessence'' ||1961 || Impulse! ||1962 |- | Quincy Jones || ''Golden Boy'' || 1964 || Mercury || 1964 |- | Quincy Jones || ''I/We Had a Ball'' || 1964–65 || Limelight Records || 1965 |- | Quincy Jones || ''Walking in Space'' || 1969 || A&M Records/CTI Records || 1969 |- | Quincy Jones || ''Gula Matari'' || 1970 || A&M || 1970 |- | Chaka Khan || ''Echoes of an Era'' || 1981–82 || Blue Note || 1982 |- | John Lewis || ''Essence'' || 1960–62 || Atlantic Records || 1965 |- | Mel Lewis || ''Mel Lewis and Friends'' || 1976 || A&M Records/Horizon Records || 1977 |- | Kirk Lightsey || ''Temptation'' || 1991 || Timeless Records || 1991 |- | Jeff Lorber || ''Water Sign'' || 1979 || Arista Records || 1979 |- | Ronnie Mathews || ''Doin' the Thang!'' || 1963 || Prestige Records || 1964 |- | Jackie McLean || ''Bluesnik'' || 1961 || Elektra/Musician || 1962 |- | The Modern Jazz Quartet || ''MJQ & Friends: A 40th Anniversary Celebration'' || 1992–93 || Atlantic Records || 1994 |- | Wes Montgomery || ''Fingerpickin''' || 1957–58 || Pacific Jazz Records || 1958 |- | Wes Montgomery || ''Road Song'' || 1968 || A&M Records || 1968 |- | Hank Mobley || ''Roll Call'' || 1960 || Blue Note || 1961 |- | Alphonse Mouzon || ''By All Means'' || 1980 || Pausa Records || 1980 |- | Oliver Nelson || ''The Blues and the Abstract Truth'' || 1961 || Impulse! || 1961 |- | Cecil Payne || ''Cerupa'' || 1993 || Delmark Records || 1995 |- | Duke Pearson || ''Dedication!''/''Minor Mishap'' (Hubbard) || 1961 || Prestige/Black Lion || 1970/1989 |- | Duke Pearson || ''Sweet Honey Bee'' || 1966 || Blue Note || 1967 |- | Duke Pearson || ''The Right Touch'' || 1967 || Blue Note || 1968 |- | Oscar Peterson || ''Face to Face'' || 1982 || Pablo || 1982 |- | Sam Rivers || ''Contours'' || 1965 || Blue Note || 1967 |- | Max Roach || ''Drums Unlimited'' || 1965–66 || Atlantic Records || 1965 |- | Sonny Rollins || ''East Broadway Run Down'' || 1966 || Impulse! || 1966 |- | Rufus || ''Numbers'' || 1979? || ABC Records || 1979 |- | Poncho Sanchez || ''Cambios'' || 1991 || Concord Picante || 1991 |- | Lalo Schifrin || ''Once a Thief and Other Themes'' || 1965 || Verve Records || 1965 |- | Don Sebesky || ''Giant Box'' || 1973 || CTI Records || 1973 |- | Wayne Shorter || ''Wayning Moments'' ||1961 || Vee-Jay Records ||1962 |- | Wayne Shorter || ''Speak No Evil'' || 1964 || Blue Note || 1966 |- | Wayne Shorter || ''The Soothsayer'' || 1965 || Blue Note || 1979 |- | Wayne Shorter || ''The All Seeing Eye'' || 1965 || Blue Note || 1966 |- | Leon Thomas || ''A Piece of Cake'' || 1980 || Palcoscenico Records || 1980<ref>{{Cite web|url=https://www.muziekweb.nl/en/Link/JF00383/A-piece-of-cake|title = A piece of cake – Leon Thomas – Muziekweb}}</ref> |- | Stanley Turrentine || ''Sugar'' || 1970 || CTI || 1970 |- | Stanley Turrentine || ''More Than a Mood'' || 1992 || MusicMasters || 1992 |- | McCoy Tyner || ''Together'' || 1978 || Milestone Records || 1979<ref>{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/together-mw0000032349|title=Together – McCoy Tyner &#124; Songs, Reviews, Credits &#124; AllMusic|via=www.allmusic.com}}</ref> |- | McCoy Tyner || ''Quartets 4 X 4'' — <small>op drie snitte as deel van een kwartet</small> || 1980 || Milestone Records || 1980 |- | Cedar Walton || ''Soundscapes'' || 1980 || Columbia || 1980 |- | Randy Weston || ''Uhuru Afrika'' || 1960 || Roulette Records || 1961 |- | Randy Weston || ''Blue Moses'' || 1972 || CTI Records || 1972 |- | V.A. || ''One Night with Blue Note Preserved'' || 1985 || Blue Note || 1985 |} == Filmografie == * 1981 – ''Studiolive'' (Sony)<ref>{{cite web|url=http://www.allmusic.com/album/studiolive-mw0000940691 |title=Studiolive – Freddie Hubbard &#124; Songs, Reviews, Credits, Awards |website=AllMusic |access-date=2013-08-12}}</ref> * 1985 – ''One Night with Blue Note''<ref>{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/one-night-with-blue-note-preserved-mw0000962116|title=One Night with Blue Note Preserved – Various Artists &#124; Songs, Reviews, Credits &#124; AllMusic|via=www.allmusic.com}}</ref> * 2004 – ''Live at the Village Vanguard'' (Immortal)<ref>{{cite web|url=http://www.allmusic.com/album/live-at-the-village-vanguard-mw0000998521 |title=Live at the Village Vanguard – Freddie Hubbard &#124; Songs, Reviews, Credits, Awards |website=AllMusic |date=29 Junie 2004 |access-date=2013-08-12}}</ref> * 2005 – ''All Blues'' (FS World Jazz)<ref>{{cite web|url=http://www.allmusic.com/album/all-blues-dvd-mw0001019448 |title=All Blues [DVD&#93; – Freddie Hubbard &#124; Songs, Reviews, Credits, Awards |website=AllMusic |date=19 Julie 2005 |access-date=2013-08-12}}</ref> * 2009 – ''Freddie Hubbard: One of a Kind'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{wikiquote}} * {{Official website|http://www.freddiehubbardmusic.com/}} * {{IMDb name|0399174}} *[https://americanarchive.org/catalog/cpb-aacip_529-mp4vh5dr8x Onderhoud met Freddie Hubbard], In Black America – Jazz Trumpeter Freddie Hubbard, 1 April 1984, by die American Archive of Public Broadcasting * [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=98806992 Howard Mandel, "Jazz Trumpeter Freddie Hubbard Dies"], NPR Music, 30 Desember 2008. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hubbard, Freddie}} [[Kategorie:Geboortes in 1938]] [[Kategorie:Sterftes in 2008]] [[Kategorie:Amerikaanse musici]] [[Kategorie:Amerikaanse komponiste]] 64jujt7ksrrxv7fxr3w2zu0o6erdbm5 0 451776 2890428 2823249 2026-04-06T07:30:16Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Afrikaanse rolprente]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2890428 wikitext text/x-wiki ''Sonneblom uit Parys'' is 'n Afrikaanse rolprent wat in 1974 vrygestel is.<ref name="Steyn2015">{{aanhaling boek |outeur=Steyn, Christa |titel=Die argivering van die Afrikaanse film (1916 – 2014) |jaar=2015 |uitgewer=MA-verhandeling: Universiteit van die Vrystaat |url=https://scholar.ufs.ac.za/server/api/core/bitstreams/ca0015e1-68ae-4c45-aece-24f6a7f4cd29/content}}</ref> Die film is deur [[Sias Odendaal]] geregisseer met 'n draaiboek gebaseer op die radio-vervolgverhaal ''Wat sal wees, sal wees'' deur Danie van Eeden. Die draaiboekverwerking is deur [[André P. Brink]] gedoen. Die film is vervaardig deur Lindie Films / Tommie Meyer en versprei deur Rand Films.<ref name="Steyn2015"/> ==Sinopsis== Die verhaal handel oor Yvonne Roux (Babs Laker), 'n welgestelde moeder wie se oormatige liefde haar kinders se lewens verwoes, al glo sy dat sy in hul beste belang optree. Haar seun, Johan (Will Roberts), in haar oë die toonbeeld van al haar ambisies en erfgenaam van haar fortuin, is 'n geneesheer wat van plan is om met Linda Groenewald (Sybel Coetzee), 'n pragtige verpleegster uit 'n arm agtergrond, te trou. Sy moeder is egter vas gekant teen hierdie huwelik en beplan om dit te verongeluk. Intussen het Yvonne se dogter, Sanet (Anele Jonker), na Parys vertrek om musiek te studeer, maar raak daar betrokke by 'n mode-ontwerper (Bob Riley) en verwag 'n buite-egtelike kind. Hierdie gebeure lei uiteindelik tot 'n tragiese einde.<ref name="Steyn2015"/> ==Rolverdeling== Die rolverdeling is Babs Laker (as Yvonne Roux), Will Roberts (as Johan Roux), Sybel Coetzee (as Linda Groenewald), Anele Jonker (as Sanet Roux), Bob Riley, Kristo Pienaar, Fanie Bekker en Kitty Albertyn.<ref name="Steyn2015"/> ==Verwysings== {{verwysings}} [[Kategorie:Afrikaanse rolprente]] kib9x6ayxc58q64t93x9auithr5s3ai 2890432 2890428 2026-04-06T07:34:06Z Aliwal2012 39067 /* Rolverdeling */ 2890432 wikitext text/x-wiki ''Sonneblom uit Parys'' is 'n Afrikaanse rolprent wat in 1974 vrygestel is.<ref name="Steyn2015">{{aanhaling boek |outeur=Steyn, Christa |titel=Die argivering van die Afrikaanse film (1916 – 2014) |jaar=2015 |uitgewer=MA-verhandeling: Universiteit van die Vrystaat |url=https://scholar.ufs.ac.za/server/api/core/bitstreams/ca0015e1-68ae-4c45-aece-24f6a7f4cd29/content}}</ref> Die film is deur [[Sias Odendaal]] geregisseer met 'n draaiboek gebaseer op die radio-vervolgverhaal ''Wat sal wees, sal wees'' deur Danie van Eeden. Die draaiboekverwerking is deur [[André P. Brink]] gedoen. Die film is vervaardig deur Lindie Films / Tommie Meyer en versprei deur Rand Films.<ref name="Steyn2015"/> ==Sinopsis== Die verhaal handel oor Yvonne Roux (Babs Laker), 'n welgestelde moeder wie se oormatige liefde haar kinders se lewens verwoes, al glo sy dat sy in hul beste belang optree. Haar seun, Johan (Will Roberts), in haar oë die toonbeeld van al haar ambisies en erfgenaam van haar fortuin, is 'n geneesheer wat van plan is om met Linda Groenewald (Sybel Coetzee), 'n pragtige verpleegster uit 'n arm agtergrond, te trou. Sy moeder is egter vas gekant teen hierdie huwelik en beplan om dit te verongeluk. Intussen het Yvonne se dogter, Sanet (Anele Jonker), na Parys vertrek om musiek te studeer, maar raak daar betrokke by 'n mode-ontwerper (Bob Riley) en verwag 'n buite-egtelike kind. Hierdie gebeure lei uiteindelik tot 'n tragiese einde.<ref name="Steyn2015"/> ==Rolverdeling== Die rolverdeling is:<ref name="Steyn2015"/> * Babs Laker (as Yvonne Roux), * Will Roberts (as Johan Roux), * [[Sybel Coetzee]] (as Linda Groenewald), * Anele Jonker (as Sanet Roux), * Bob Riley, * [[Kristo Pienaar]], * Fanie Bekker en * Kitty Albertyn. ==Verwysings== {{verwysings}} [[Kategorie:Afrikaanse rolprente]] lp6wvdbv8gkoonr48c02gbh3l291501 2890437 2890432 2026-04-06T07:37:08Z Aliwal2012 39067 2890437 wikitext text/x-wiki ''Sonneblom uit Parys'' is 'n Afrikaanse rolprent wat in 1974 vrygestel is.<ref name="Steyn2015">{{aanhaling boek |outeur=[[Christa Steyn|Steyn, Christa]] |titel=Die argivering van die Afrikaanse film (1916 – 2014) |jaar=2015 |uitgewer=MA-verhandeling: [[Universiteit van die Vrystaat]] |url=https://scholar.ufs.ac.za/server/api/core/bitstreams/ca0015e1-68ae-4c45-aece-24f6a7f4cd29/content}}</ref> Die film is deur [[Sias Odendaal]] geregisseer met 'n draaiboek gebaseer op die radio-vervolgverhaal ''Wat sal wees, sal wees'' deur Danie van Eeden. Die draaiboekverwerking is deur [[André P. Brink]] gedoen. Die film is vervaardig deur Lindie Films / Tommie Meyer en versprei deur Rand Films.<ref name="Steyn2015"/> ==Sinopsis== Die verhaal handel oor Yvonne Roux (Babs Laker), 'n welgestelde moeder wie se oormatige liefde haar kinders se lewens verwoes, al glo sy dat sy in hul beste belang optree. Haar seun, Johan (Will Roberts), in haar oë die toonbeeld van al haar ambisies en erfgenaam van haar fortuin, is 'n geneesheer wat van plan is om met Linda Groenewald (Sybel Coetzee), 'n pragtige verpleegster uit 'n arm agtergrond, te trou. Sy moeder is egter vas gekant teen hierdie huwelik en beplan om dit te verongeluk. Intussen het Yvonne se dogter, Sanet (Anele Jonker), na Parys vertrek om musiek te studeer, maar raak daar betrokke by 'n mode-ontwerper (Bob Riley) en verwag 'n buite-egtelike kind. Hierdie gebeure lei uiteindelik tot 'n tragiese einde.<ref name="Steyn2015"/> ==Rolverdeling== Die rolverdeling is:<ref name="Steyn2015"/> * Babs Laker (as Yvonne Roux), * Will Roberts (as Johan Roux), * [[Sybel Coetzee]] (as Linda Groenewald), * Anele Jonker (as Sanet Roux), * Bob Riley, * [[Kristo Pienaar]], * Fanie Bekker en * Kitty Albertyn. ==Verwysings== {{Verwysings}} [[Kategorie:Afrikaanse rolprente]] 5ciyofdkk9bahs7p2oa069y1d4z3lno 0 451895 2890213 2879599 2026-04-05T18:17:24Z Jcb 223 2890213 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Errol Musk 2025.png|duimnael|upright=0.9|Musk in 2025.]] '''Errol Graham Musk''' (gebore [[25 Mei]] [[1946]]) is 'n [[Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse]] [[ondernemer]], voormalige politikus, en die patriarg van die Musk-familie.<ref name=":02">{{Cite web |last1=Hull |first1=Dana |last2=May |first2=Patrick |date=April 20, 2014 |title=Exploring the otherworldly ambitions of Elon Musk |url=https://buffalonews.com/business/local/exploring-the-otherworldly-ambitions-of-elon-musk/article_2fc57479-93eb-5016-b724-016b48a4f4f3.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220417231627/https://buffalonews.com/business/local/exploring-the-otherworldly-ambitions-of-elon-musk/article_2fc57479-93eb-5016-b724-016b48a4f4f3.html |archive-date=April 17, 2022 |access-date=July 15, 2022 |website=Buffalo News}}</ref> Hy was 'n lid van die Pretoriase Stadsraad van 1972 tot 1983, en was van 1980 tot 1983 'n lid van die [[Progressiewe Federale Party]] voordat hy weens politieke meningsverskille bedank het. As sakeman het hy as 'n werktuigkundige ingenieurskonsultant gewerk, eiendomme ontwikkel, en in verskeie ondernemings belê, insluitend die handel in [[smarag|smaragde]]. Musk is in 1970 met Maye Haldeman getroud, en hulle het drie kinders gehad: [[Elon Musk|Elon]], Kimbal en Tosca. Errol praat vlot [[Afrikaans]], maar dit is onbekend tot watter mate sy kinders daardie vermoë geërf het.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=bF9gePJRVYE|title=Kwêla HAH - ERROL MUSK|date=2023-11-14|website=kykNET Argief|access-date=2025-07-24}}</ref> Elon Musk, wat al as die rykste persoon in die wêreld aangewys is, het sy vader 'n "verskriklike mens" genoem.<ref>{{Cite news |last=Bernstein |first=Jacob |date=2025-02-21 |title=Do Elon Musk and His Father Get Along? |url=https://www.nytimes.com/2025/02/21/style/elon-musk-father-errol-comments.html |access-date=2025-03-16 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> == Vroeë lewe == Errol Graham Musk is op 25 Mei 1946 in [[Pretoria]], in die Transvaal-provinsie van die Unie van Suid-Afrika, gebore as kind van Walter Henry James Musk en Cora Amelia Musk (gebore Robinson). Sy pa was ’n Suid-Afrikaner van [[Engelse]] afkoms en sy ma was ook Engels. Musk het Clapham Hoërskool in Queenswood bygewoon, waar hy ’n verhouding met Maye Haldeman begin het, met wie hy in 1970 getrou het. Die gesin het in Pretoria gewoon, waar Maye as dieetkundige en model gewerk het. Hul eerste kind, Elon Reeve Musk, is op 28 Junie 1971 gebore, vernoem na Maye se oupa J. Elon Haldeman, met Reeve wat haar ouma aan moederskant se nooiensvan was.<ref name=":4">{{Cite news |last=Holson |first=Laura M. |date=April 30, 2016 |title=At 68, Maye Musk, the Mother of Elon, Is Reclaiming the Spotlight |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2016/05/01/fashion/elon-musk-mother-maye-musk-model-met-gala.html |url-status=live |access-date=July 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628120358/https://www.nytimes.com/2016/05/01/fashion/elon-musk-mother-maye-musk-model-met-gala.html |archive-date=June 28, 2020 |issn=0362-4331}}</ref> == Loopbaan == Op 9 Maart 1972 is Musk as 'n onafhanklike kandidaat verkies om [[Sunnyside, Pretoria|Sunnyside]] in die Pretoriase Stadsraad te verteenwoordig.<ref>{{Cite news |last1=Eligon |first1=John |last2=Chutel |first2=Lynsey |date=May 5, 2022 |title=Elon Musk Left a South Africa That Was Rife With Misinformation and White Privilege |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/05/05/world/africa/elon-musk-south-africa.html |url-status=live |access-date=September 6, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221111015804/https://www.nytimes.com/2022/05/05/world/africa/elon-musk-south-africa.html |archive-date=November 11, 2022 |issn=0362-4331}}</ref><ref name=":8">{{Cite book |last=Vlismas |first=Michael |title=Elon Musk: Risking it All |publisher=[[Media24|Jonathan Ball Publishers]]|url=https://books.google.com/books?id=JsduEAAAQBAJ |year=2022 |isbn=978-1776191857}}</ref><ref name="Isaacson">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=HjyvEAAAQBAJ|title=Elon Musk|first=Walter|last=Isaacson|date=September 12, 2023|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-3985-2751-5 |via=Google Books}}</ref> In 1980 het hy lid geword van die Progressiewe Federale Party (PFP), die nuwe amptelike opposisie wat in 1977 gestig is, en het in die 1981-verkiesing as hul kandidaat vir Sunnyside gestaan.<ref name="DS">{{cite web |last=Shandler |first=David |title=Structural Crisis and Liberalism: A History of the Progressive Federal Party, 1981–1989 |publisher=[[Universiteit van Kaapstad]] |year=1991 |url=https://open.uct.ac.za/server/api/core/bitstreams/468b41fd-f49b-4128-8a24-b931131fe1b9/content}}</ref><ref name=":11">{{Cite web |last=Sussman |first=Gary |title=The referendum in F.W. de Klerk's war of manoeuvre: An historical institutionalist account of the 1992 referendum |date=2003 |publisher=London School of Economics |url=http://etheses.lse.ac.uk/2776/1/U615725.pdf |access-date=24 Julie 2025 |archive-date= 6 Mei 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506114302/http://etheses.lse.ac.uk/2776/1/U615725.pdf |url-status=dead }}</ref> In 1983 het sy bedanking uit die PFP weens hul standpunt oor die grondwetlike referendum voorbladnuus geword in [[Die Burger]], die regerende [[Nasionale Party]] se koerant, wat die opposisie as verdeeld uitgebeeld het. Musk het in opstand gekom teen die PFP se oproep om die nuwe grondwet te verwerp, en het sy steun uitgespreek vir die Nuwe Republiek Party se siening dat die Driekamerparlement ’n stap in die regte rigting was. Musk het elektromeganika aan die [[Universiteit van Pretoria]] gestudeer, gewerk as ’n elektriese en meganiese ingenieurskonsultant, en eiendomme ontwikkel—veral kommersiële en kantoorontwikkelings. Sy winsgewende ingenieursbesigheid het "groot projekte aangepak soos kantoorgeboue, winkelsentrums, residensiële onderverdelings, en ’n lugmagbasis." Hy het ook ’n motoronderdelewinkel besit, sowel as minstens ’n halwe aandeel in ’n smaragmyn, en selfs “een van die grootste huise in Pretoria.”<ref>{{Cite magazine|url=http://www.newyorker.com/magazine/2009/08/24/plugged-in|title=Plugged In - The New Yorker|magazine=The New Yorker |date=October 10, 2014|access-date=June 28, 2024|archive-date=October 10, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141010001525/http://www.newyorker.com/magazine/2009/08/24/plugged-in|url-status=bot: unknown |last1=Friend |first1=Tad }}</ref> Volgens sy eks-vrou Maye se boek, het hy teen die tyd van hul egskeiding in 1979 twee huise, ’n [[Jag (plesierboot)|jag]], ’n vliegtuig, vyf luukse motors, en ’n vragmotor besit.<ref name="WomanPlans">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BDinDwAAQBAJ|title=A Woman Makes a Plan: Advice for a Lifetime of Adventure, Beauty, and Success|first=Maye|last=Musk|date=December 31, 2019|publisher=Penguin|isbn=978-1-9848-7851-9 |via=Google Books}}</ref> In die vroeë 1980’s het Errol ’n lodge in die [[Timbavati-wildreservaat]] gebou om aan toeriste te verhuur.<ref name="Isaacson" /> In 1986 het hy regte verkry op die produksie van drie [[Zambië|Zambiese]] smaragmyne, hoewel hy nie die myne self besit het nie. In onderhoude met die Amerikaanse joernalis Walter Isaacson het hy verduidelik: “As jy dit geregistreer het, sou jy met niks geëindig het nie, want die Swartes sou alles van jou afneem.” Hy het later, in ’n onderhoud met ''Business Insider South Africa'', verwys na sy rykdom gedurende Elon se tienerjare en gesê dat hy “soveel geld gehad het dat ons nie eens ons kluis kon toemaak nie,” en het sy betrokkenheid in smaraghandel genoem. Die feitekontrole-webwerf Snopes het bevestig dat hy wel op ’n stadium ’n belang gehad het in ’n smaragmyn naby die Tanganyikameer in Zambië. Hy het sy smaragmyn eens beskryf as ’n “onder-die-tafel” onderneming.<ref name=":5">{{Cite web |last=Sager |first=Jessica |date=November 7, 2022 |title=Who Is Elon Musk's Estranged Father? All About Errol Musk |url=https://people.com/human-interest/who-is-errol-musk-elon-musk-father/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124093348/https://people.com/human-interest/who-is-errol-musk-elon-musk-father/ |archive-date=November 24, 2022 |access-date=November 28, 2022 |website=People}}</ref><ref>{{Cite web |last=de Wet |first=Phillip |date=February 23, 2018 |title='We had so much money we couldn't even close our safe': Elon Musk's Dad tells BI about the family's insanely casual attitude to wealth |url=https://www.businessinsider.com/elon-musks-dad-tells-bi-about-the-familys-casual-attitude-to-wealth-2018-2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221128160121/https://www.businessinsider.com/elon-musks-dad-tells-bi-about-the-familys-casual-attitude-to-wealth-2018-2 |archive-date=November 28, 2022 |access-date=November 28, 2022 |website=Business Insider}}</ref> Volgens die 2015-biografie Elon Musk: ''Tesla, SpaceX, and the Quest for a Fantastic Future'', het Errol Musk in 1995 $28 000 aan Elon en Kimbal gegee toe hulle die [[sagteware|sagtewaremaatskappy]] Zip2 begin het.<ref name="Hahn 2018">{{cite news |last1=Hahn |first1=Jason |title=Inside the Complicated Relationship Between Elon Musk and His Estranged Father, Errol Musk |url=https://people.com/human-interest/elon-musk-errol-musk-relationship/ |access-date=September 12, 2023 |work=People |date=March 26, 2018}}</ref> Elon het ontken dat hy dié geld van sy pa ontvang het. In 1998 het Errol Musk drie gewapende indringers op een van sy eiendomme in [[Johannesburg]] doodgeskiet.<ref>{{Cite web |last=TBS |date=2025-05-20 |title=Elon Musk's father killed three men to save his daughter from being murdered and mutilated afterward |url=https://www.marca.com/en/lifestyle/world-news/2025/05/20/682c84c8e2704e37228b4587.html |access-date=2025-07-13 |website=MARCA |language=en}}</ref> In 'n video-onderhoud in Januarie 2025 het Errol Musk verklaar dat die regering in Suid-Afrika agteruitgegaan het.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=3lnA9Aij7uw |title=Elon Musk changed after Biden snubbed him, father Errol says {{!}} Cuomo |date=2025-01-22 |last=NewsNation |access-date=2025-01-25 |via=YouTube}}</ref> In Januarie 2025 het Errol steun uitgespreek vir ’n [[Kriptogeld|meme-muntstuk]] genaamd "Musk It" en bekend gemaak dat hy $200 miljoen wil insamel vir die Musk Instituut deur middel van dié projek.<ref>{{cite web |last1=Schwartz |first1=Leo |title=Inside Errol Musk's foray into the volatile world of memecoins |url=https://fortune.com/2025/01/31/inside-errol-musks-foray-into-the-volatile-world-of-memecoins/ |access-date=31 January 2025 |website=fortune.com |publisher=Fortune}}</ref><ref>{{cite web |last1=Cameron |first1=Hugh |date=31 January 2025 |title=Elon Musk's Father Launches Own Meme Coin |url=https://www.newsweek.com/elon-musk-father-launches-meme-coin-cryptocurrency-2024191 |access-date=31 January 2025 |website=newsweek.com |publisher=Newsweek}}</ref> In Februarie 2025 het Musk ’n telefoongesprek gereël tussen sy seun Elon en die president van Suid-Afrika, [[Cyril Ramaphosa]], waarin hulle die impak van Donald Trump se beleid op Suid-Afrika bespreek het.<ref>{{cite web |last1=Skweyiya |first1=Sisipho |last2=Roelf |first2=Wendell |title=Musk's dad says he arranged son's call with South African leader |url=https://www.reuters.com/world/musks-dad-says-he-arranged-sons-call-with-south-african-leader-2025-02-04/ |access-date=5 February 2025 |website=reuters.com |date=5 February 2025 |publisher=Reuters}}</ref> In April 2025 het Musk vir [[Wladimir Poetin]], die president van [[Rusland]], in ’n onderhoud met ''BBC News Russian'' geloof. Hy het gesê: “Dit sal dwaas wees om nie vir Poetin te bewonder nie.” Hy het ook geïmpliseer dat Rusland nie verantwoordelik is vir die [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|oorlog in Oekraïne]] nie, en beweer sy hele familie ondersteun Poetin.<ref>{{cite web |last1=Taradiuk |first1=Yuliia |title='It would be foolish not to admire Putin' — Elon Musk's father Errol swoons over Russian President |url=https://kyivindependent.com/it-would-be-foolish-not-to-admire-putin-elon-musks-father-errol-swoons-over-russian-president/ |website=kyivindependent.com |date=4 April 2025 |publisher=Kyiv Independent |access-date=4 April 2025}}</ref> In Junie 2025 het Musk as spreker opgetree by die ''Forum of the Future 2050'' in [[Moskou]], ’n konferensie wat deur die verregse televisiekanaal ''Tsargrad'' en sy voorsitter Konstantin Malofeev gereël is; ander gaste het minister [[Sergei Lawrof]], ekonoom [[Jeffrey Sachs]] en samesweringsteoretikus Alex Jones ingesluit.<ref>{{cite web |last=Sauer |first=Pjotr |date=9 June 2025 |title=Western guests including Elon Musk’s father to speak at pro-Putin oligarch’s Moscow forum |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/09/western-guests-including-elon-musks-father-to-speak-at-pro-putin-oligarchs-moscow-forum |website=[[The Guardian]] |access-date=10 June 2025}}</ref><ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date=2025 |title=Forum of the Future 2025 / Форум будущего 2025 |url=https://forumfuture2050.ru/en |website=ForumFuture2050 |access-date=10 June 2025 |archive-date= 9 Junie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250609221704/https://forumfuture2050.ru/en/ |url-status=dead }}</ref> == Gesinslewe == In 1979 is Musk en sy vrou Maye geskei.<ref>{{Cite magazine |last=Friend |first=Tad |date=August 24, 2009 |title=Plugged In |url=https://www.newyorker.com/magazine/2009/08/24/plugged-in |magazine=New Yorker |pages=50–59 |volume=85 |issue=25}}</ref> In haar memoires het Maye haar huwelik as beledigend beskryf en beweer dat Errol gewelddadig was.<ref>{{Cite magazine |date=November 15, 2019 |title=Maye Musk on Escaping Domestic Abuse and Raising Three Geniuses (Including Elon) on Her Own |url=https://www.harpersbazaar.com/celebrity/a29663489/maye-musk-memoir-interview-2019/ |magazine=Harper's BAZAAR}}</ref> Ná die egskeiding het Musk herhaaldelik sy eks-vrou gedagvaar om toesig oor hul kinders te kry. Hy was ook kortliks getroud met ’n vrou met die naam Sue.<ref name="WomanPlans" /> In die vroeë 1990’s, toe Errol 45 jaar oud was, is hy getroud met Heide Bezuidenhout, ’n 25-jarige vrou wat hy beskryf het as “een van die mooiste vroue wat ek nog ooit in my lewe gesien het.”<ref>{{Cite magazine|last=Mier|first=Tomás|date=July 14, 2022|title=Like Father Like Son: Elon Musk's Dad Has Secret Second Kid With Stepdaughter|url=https://www.rollingstone.com/culture/culture-news/elon-musk-dad-has-secret-second-child-1383353/|magazine=[[Rolling Stone]]}}</ref> Hy het twee dogters saam met Bezuidenhout gehad.<ref name=":3">{{Cite news|last=Crilly|first=Rob|date=March 25, 2018|title=Elon Musk's father has baby with step-daughter he has known since she was four|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2018/03/25/elon-musks-father-has-baby-step-daughter-has-known-since-four/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426231132/https://www.telegraph.co.uk/news/2018/03/25/elon-musks-father-has-baby-step-daughter-has-known-since-four/|archive-date=April 26, 2021|access-date=July 15, 2022|work=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|issn=0307-1235}}</ref> In Maart 2018 is berig dat Musk ’n kind verwek het saam met sy volwasse stiefdogter en Heide se dogter, Jana Bezuidenhout.<ref>{{cite web|url=https://www.thetimes.com/world/africa/article/elon-musks-evil-father-has-a-baby-with-stepdaughter-jsrgshm78|title=Elon Musk's 'evil' father has a baby with stepdaughter|last1=Gillespie|first1=James|date=March 25, 2018|website=thetimes.com|publisher=The Times|access-date=November 4, 2024}}</ref> In Julie 2022 het hy in ’n onderhoud met die sensasiekoerant ''The Sun'' aangekondig dat hy en Jana Bezuidenhout nóg ’n kind saam het.<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/elon-errol-musk-children-stepdaughter-b2123744.html|title=Elon Musk's father confirms second child with his own stepdaughter - report|last=Sharma|first=Shweta|date=July 15, 2022|website=[[The Independent]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220715150026/https://www.independent.co.uk/news/world/americas/elon-errol-musk-children-stepdaughter-b2123744.html|archive-date=July 15, 2022|access-date=July 15, 2022|url-status=live}}</ref><ref name="Biggs">{{Cite web|url=https://www.cosmopolitan.com/uk/reports/a40621623/errol-musk-fathered-child-with-stepdaughter/|title=Elon Musk's dad reveals he fathered an "unplanned" child with his stepdaughter|last=Biggs|first=Jade|date=July 16, 2022|website=Cosmopolitan|archive-url=https://web.archive.org/web/20220715150205/https://www.cosmopolitan.com/uk/reports/a40621623/errol-musk-fathered-child-with-stepdaughter/|archive-date=July 15, 2022|access-date=July 15, 2022|url-status=live}}</ref> Volgens die People-tydskrif in November 2022 het Musk altesaam sewe kinders. Hy het eenkeer gesê: “Die enigste rede waarom ons op Aarde is, is om voort te plant.”<ref>{{cite web|url=https://www.thestreet.com/technology/errol-musk-the-father-of-elon-musk-causes-a-new-controversy|title=Errol Musk, Elon's Dad, Prompts a New Controversy|last1=Olinga|first1=Luc|date=July 18, 2022|website=thestreet.com|publisher=The Street|access-date=November 4, 2024}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Musk, Errol}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse politici]] [[Kategorie:Geboortes in 1946]] [[Kategorie:Lewende mense]] fel8vll3gyxzgdbuico38vubskmq60a 0 451966 2890328 2856320 2026-04-05T21:13:25Z Dumbassman 62009 2890328 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Volk en Vaderland 54 - Sarie Marais.png|duimnael|Die bekende Afrikaanse volksliedjie, Sarie Marais]] '''Afrikaans''' as 'n Suid-Afrikaanse taal<ref>{{Cite web|url=https://www.southafrica.net/za/en/travel/article/the-rich-and-diverse-afrikaans-culture|title=Afrikaans culture (ZA)|website=www.southafrica.net|accessdate=2025-10-03|lang=en}}</ref> is baie ryk aan geskiedenis. Die volksliedere wat oor die jare ontwikkel het speel 'n groot rol in hierdie geskiedenis en die groei van die taal vanaf 'n kombuistaal na 'n amptelike erkende taal van Suid-Afrika. Die oorsprong van [[Afrikaans|Afrikaanse]] volksliedere kan teruggevoer word na die vroeë Duitse setlaars wat hul taal en musikale tradisies saamgebring het.<ref>{{Cite web|url=https://afrikaansleer.com/the-role-of-afrikaans-language-in-south-african-folk-music/|title=The Role of Afrikaans Language in South African Folk Music|date=2024-08-11|accessdate=2025-10-03|lang=en}}</ref> ==== Verskillende liedjies ==== '''Daar''' is talle volksliedjies wat vanuit die Afrikaanse taal bestaan het. Voorbeelde van sulke bekende liedjies is: * [[Siembamba]] * Daar kom die Alibama * Blommetjie gedenk aan my * Môre oompie, môre tannie Al hierdie liedjies en vele meer het elk hul eie unieke betekenis, wat hul bydrae tot die Afrikaanse taal gemaak het. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Afrikaanse volksmusiek]] [[Kategorie:Afrikaans]] [[Kategorie:Volksliedere]] iqe0zuia9ynv4m1a0k5mjnwctijmqde 0 452000 2890378 2876777 2026-04-06T06:32:46Z Oesjaar 7467 /* Eksterne skakels */ Verbeter 2890378 wikitext text/x-wiki '''Fort Amiel''' in [[Newcastle, KwaZulu-Natal]] was ‘n belangrike Britse militêre basis tydens die [[Anglo-Zoeloeoorlog]], [[Eerste Vryheidsoorlog]] en die [[Tweede Vryheidsoorlog]]. Daarom is dit deel van die toeristiese [[Slagveldroete]] in die noorde van [[kwaZoeloe-Natal]]. Tans huisves dit die dorp se kultuurmuseum wat veral in sy versameling klem lê op krygsgeskiedenis. ==Ligging== Die fort is by Fortweg 4 in die woonbuurt Amiel Park by die koördinate 27° 44′ 84″ suid en 29° 55′ 17″ oos. Dit is op ‘n koppie wat uitsig bied oor ‘n destydse wadrif in die Ncandurivier, oor die dorp en in die verte oor die [[Drakensberg]]e. ==Vesting== Die fort is in 1876 gebou deur soldate van die regiment 80th Staffordshire Volunteers onder majoor C.F. Amiel. Hierdie gebouekompleks bestaan o.a. uit ‘n uitkykpos, waghuis, smedery, menasie, kombuis, magasyn en kantore. Baie gewonde soldate is hier verpleeg. ==Monument== Die fort en omringende terrein (inlsuitende ‘n begraafplaas) is in 1979 tot gedenkwaardigheid verklaar. Daarna is dit gerestoureer om te toon hoe ‘n tipiese Britse militêre basis in die laat 19de eeu gelyk het. In 1990 is die museum geopen. ==Persoon== Charles Frederick Amiel (*Hanover Square, [[Londen]], 2 Augustus 1822 - †Londen, 10 September 1885) == Bronnelys == *battlefieldsroute.co.za/place/fort-amiel-museum/ *museumexplorer.co.za/fort-amiel-museum *sa-venues.com/things-to-do/kwazulunatal/fort-amiel == Eksterne skakels == *[http://www.museumsofkzn.co.za/fort%20amiel.html Amptelike webwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Forte in Suid-Afrika]] [[Kategorie:KwaZulu-Natal]] heb8wnyxejce6blezxbmbz9b7ll5gej 0 452261 2890330 2830828 2026-04-05T21:14:17Z Dumbassman 62009 2890330 wikitext text/x-wiki '''Ardmore-keramiek''' in [[kwaZoeloe-Natal]] se Middellande is die grootste pottebakkersateljee in Suid-Afrika. ==Ligging== Die ateljee is by Lidgetton-Wes in die Caversham-vallei by die koördinate 29° 25′ suid en 30° 6′ oos, suidoos van [[Nottingham Road]] en noordwes van die [[Midmardam]], [[Howick]] en [[Pietermaritzburg]]. ==Kunstenaars== Die pottebakkery is in 1985 begin deur Fée Halsted op die plaas Ardmore aan die voetheuwels van die [[Drakensberge]]. Kort daarna het Bonnie Ntshalintshali by haar aangesluit. Die huidige kunstenaars is ‘n diverse plaaslike groep mense met verskillende vorige beroepe, wat hier opleiding ontvang in die vervaardiging van sier- en gebruiksvoorwerpe uit klei deur dit hier te bak, glasuur, versier en te bemark. ==Werk== Elke produk is uniek. Dikwels is dit eksotiese figure opeengestapel tot kandelare met sterk patrone en helder lewendige kleure. Elke figuur word noukeurig geverf en die kleure lewer ‘n vreugdevolle sienig van die mensdom op. Tema is dikwels Bybelverhale en mites, bygelowe, simbole en legendes uit die [[Zoeloe]]-kultuur. Inspirasie word ook geput uit die waarneem van die diere op die plaas. Tipiese werke is ''Die laaste avondmaal'' wat ‘n Zoeloe-feesmaal met poetoepap en suurpap op ‘n tradisionele gedekte tafel toon en by ''Die plaag'' bekruip sprinkane en paddas enkele gevangenes. ==Bibliografie== * ardmore-design.com * van Hoven, Lynette: Skeppende simbiose. In: Suid-Afrikaanse Panorama. Jaargang 36, nr. 2, Maart/April 1991. ISSN 0491-4783 [[Kategorie:KwaZulu-Natal]] [[Kategorie:Kuns]] jb8mvhulnjgvm2o1fjavym6jm585ovx 0 452457 2890366 2887903 2026-04-06T06:27:36Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Verbeter 2890366 wikitext text/x-wiki '' 'n Seder val in Waterkloof'' is 'n Afrikaanse [[film|klug]] wat in 1978 vrygestel is.<ref name="Steyn2015">{{aanhaling boek |outeur=Steyn, Christa |titel=Die argivering van die Afrikaanse film (1916 – 2014) |jaar=2015 |uitgewer=MA-verhandeling: [[Universiteit van die Vrystaat]] |url=https://scholar.ufs.ac.za/server/api/core/bitstreams/ca0015e1-68ae-4c45-aece-24f6a7f4cd29/content}}</ref> Die film is deur [[Franz Marx]] geregisseer met die draaiboek deur [[P.G. du Plessis]], vervaardig deur Tommie Meyer en versprei deur Rand Films.<ref name="Steyn2015"/> ==Sinopsis== Die verhaal fokus op diverse karakters binne een familie en hul vriende. Dit sentreer rondom 'n professor in Pretoria se Waterkloof, sy ondeunde dogtertjie, sy akademiese kollegas, en sy familie uit 'n voorstedelike huis in Krugersdorp wat onverwags by hom kom kuier.<ref name="Steyn2015"/> ==Rolverdeling== Die rolverdeling is:<ref name="Steyn2015"/> *[[Magda Beukes]] (as Poppie), *Wilna Snyman (as Sally), *Tarina Klein (as Vredelief), *Woutrine Theron (as Mercie), *Paul Malherbe (as Professor van Vuuren) en *[[Don Leonard]] (as Van). ==Verwysings== {{verwysings}} [[Kategorie:Afrikaanse rolprente]] 5fug2djwwewkwl0vah72461vrp5yxsl 0 452496 2890420 2828161 2026-04-06T07:25:48Z Oesjaar 7467 Hakie 2890420 wikitext text/x-wiki ''Orkney Snork nie! (Die Movie)'' is 'n 102 minuut lange Afrikaanse komedie wat in 1992 vrygestel is.<ref name="Steyn2015">{{aanhaling boek |outeur=Steyn, Christa |titel=Die argivering van die Afrikaanse film (1916 – 2014) |jaar=2015 |uitgewer=MA-verhandeling: Universiteit van die Vrystaat |url=https://scholar.ufs.ac.za/server/api/core/bitstreams/ca0015e1-68ae-4c45-aece-24f6a7f4cd29/content}}</ref> Die film is deur [[Willie Esterhuizen]] geregisseer met 'n draaiboek ook deur [[Willie Esterhuizen]], vervaardig deur Westel & Philo Pieterse Produksies en versprei deur Ster-Kinekor.<ref name="Steyn2015"/> ==Sinopsis== In hierdie rolprent gaan die Van Tonders op vakansie na Margate. Hendrik wil visvang, die kinders wil speel en swem, Yollie en Maggie wil bruinbrand, en Ouboet het sy selfgeboude, opgedoende snelboot wat hy in die see wil uittoets. Hul droomvakansie word egter gesaboteer deur 'n Johannesburgse sakeparadys wat die karavaanpark waar hulle vakansie hou, wil koop, afbreek en in 'n winkelsentrum omskep. Maar dan kry hulle te doen met die Van Tonders, wat hulle nie sommer laat rondstoot nie.<ref name="Steyn2015"/> ==Rolverdeling== Die rolverdeling is [[Zack du Plessis]] (as Hendrik), [[Annette Engelbrecht]] (as Maggie), [[Dulsie van den Bergh]] (as Ouma), [[Pierre van Pletzen]] (as Spike), [[Danie Smuts]] (as Oom Hans), [[Marcel van Heerden]] (as Ouboet), [[Sally Campher]] (Yolanda), [[Anrich Herbst]] (as Wimpie), Carien Wandrag (as Sonja), Karleine Herbst (as Liz), Bernice du Plessis (as Riekie), Eugene Martin (as Neelsie), Jano Esterhuizen (as Hendrikkie), [[Willie Esterhuizen]] (as Giel), Gigi Strydom (as Poppie), Joan Niemandt, Samson Khumalo, en Lance Epstein.<ref name="Steyn2015"/> ==Verwysings== {{verwysings}} dcx2kr1qhly6dkr8adjig94k1cny8s4 2890421 2890420 2026-04-06T07:25:59Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Verbeter 2890421 wikitext text/x-wiki ''Orkney Snork nie! (Die Movie)'' is 'n 102 minuut lange Afrikaanse komedie wat in 1992 vrygestel is.<ref name="Steyn2015">{{aanhaling boek |outeur=Steyn, Christa |titel=Die argivering van die Afrikaanse film (1916 – 2014) |jaar=2015 |uitgewer=MA-verhandeling: Universiteit van die Vrystaat |url=https://scholar.ufs.ac.za/server/api/core/bitstreams/ca0015e1-68ae-4c45-aece-24f6a7f4cd29/content}}</ref> Die film is deur [[Willie Esterhuizen]] geregisseer met 'n draaiboek ook deur [[Willie Esterhuizen]], vervaardig deur Westel & Philo Pieterse Produksies en versprei deur Ster-Kinekor.<ref name="Steyn2015"/> ==Sinopsis== In hierdie rolprent gaan die Van Tonders op vakansie na Margate. Hendrik wil visvang, die kinders wil speel en swem, Yollie en Maggie wil bruinbrand, en Ouboet het sy selfgeboude, opgedoende snelboot wat hy in die see wil uittoets. Hul droomvakansie word egter gesaboteer deur 'n Johannesburgse sakeparadys wat die karavaanpark waar hulle vakansie hou, wil koop, afbreek en in 'n winkelsentrum omskep. Maar dan kry hulle te doen met die Van Tonders, wat hulle nie sommer laat rondstoot nie.<ref name="Steyn2015"/> ==Rolverdeling== Die rolverdeling is [[Zack du Plessis]] (as Hendrik), [[Annette Engelbrecht]] (as Maggie), [[Dulsie van den Bergh]] (as Ouma), [[Pierre van Pletzen]] (as Spike), [[Danie Smuts]] (as Oom Hans), [[Marcel van Heerden]] (as Ouboet), [[Sally Campher]] (Yolanda), [[Anrich Herbst]] (as Wimpie), Carien Wandrag (as Sonja), Karleine Herbst (as Liz), Bernice du Plessis (as Riekie), Eugene Martin (as Neelsie), Jano Esterhuizen (as Hendrikkie), [[Willie Esterhuizen]] (as Giel), Gigi Strydom (as Poppie), Joan Niemandt, Samson Khumalo, en Lance Epstein.<ref name="Steyn2015"/> ==Verwysings== {{verwysings}} g0trzybvh6xemskrfdr3r1rsh7nba6r 2890469 2890421 2026-04-06T08:49:04Z Aliwal2012 39067 2890469 wikitext text/x-wiki ''Orkney Snork nie! (Die Mowie)'' is 'n 102 minuut lange Afrikaanse komedie wat in 1992 vrygestel is.<ref name="Steyn2015">{{aanhaling boek |outeur=[[Christa Steyn|Steyn, Christa]] |titel=Die argivering van die Afrikaanse film (1916 – 2014) |jaar=2015 |uitgewer=MA-verhandeling: [[Universiteit van die Vrystaat]] |url=https://scholar.ufs.ac.za/server/api/core/bitstreams/ca0015e1-68ae-4c45-aece-24f6a7f4cd29/content}}</ref> Die film is deur [[Willie Esterhuizen]] geregisseer met 'n draaiboek ook deur [[Willie Esterhuizen]], vervaardig deur Westel & Philo Pieterse Produksies en versprei deur Ster-Kinekor.<ref name="Steyn2015"/> ==Sinopsis== In hierdie rolprent gaan die Van Tonders op vakansie [[Margate, KwaZulu-Natal|Margate]] toe. Hendrik wil visvang, die kinders wil speel en swem, Yollie en Maggie wil bruinbrand, en Ouboet het sy selfgeboude, opgedoende snelboot wat hy in die see wil uittoets. Hul droomvakansie word egter gesaboteer deur 'n Johannesburgse sakeparadys wat die karavaanpark waar hulle vakansie hou, wil koop, afbreek en in 'n winkelsentrum omskep. Maar dan kry hulle met die Van Tonders te doen, wat hulle nie sommer laat rondstoot nie.<ref name="Steyn2015"/> ==Rolverdeling== Die rolverdeling is [[Zack du Plessis]] (as Hendrik), [[Annette Engelbrecht]] (as Maggie), [[Dulsie van den Bergh]] (as Ouma), [[Pierre van Pletzen]] (as Spike), [[Danie Smuts]] (as Oom Hans), [[Marcel van Heerden]] (as Ouboet), [[Sally Campher]] (as Yolanda), [[Anrich Herbst]] (as Wimpie), Carien Wandrag (as Sonja), Karleine Herbst (as Liz), Bernice du Plessis (as Riekie), Eugene Martin (as Neelsie), Jano Esterhuizen (as Hendrikie), [[Willie Esterhuizen]] (as Giel), Gigi Strydom (as Poppie), Joan Niemandt, Samson Khumalo, en Lance Epstein.<ref name="Steyn2015"/> ==Verwysings== {{verwysings}} ctv12oiefw5q1ii4c8q7h2zonym4mhp 2890470 2890469 2026-04-06T08:53:02Z Aliwal2012 39067 /* Rolverdeling */ 2890470 wikitext text/x-wiki ''Orkney Snork nie! (Die Mowie)'' is 'n 102 minuut lange Afrikaanse komedie wat in 1992 vrygestel is.<ref name="Steyn2015">{{aanhaling boek |outeur=[[Christa Steyn|Steyn, Christa]] |titel=Die argivering van die Afrikaanse film (1916 – 2014) |jaar=2015 |uitgewer=MA-verhandeling: [[Universiteit van die Vrystaat]] |url=https://scholar.ufs.ac.za/server/api/core/bitstreams/ca0015e1-68ae-4c45-aece-24f6a7f4cd29/content}}</ref> Die film is deur [[Willie Esterhuizen]] geregisseer met 'n draaiboek ook deur [[Willie Esterhuizen]], vervaardig deur Westel & Philo Pieterse Produksies en versprei deur Ster-Kinekor.<ref name="Steyn2015"/> ==Sinopsis== In hierdie rolprent gaan die Van Tonders op vakansie [[Margate, KwaZulu-Natal|Margate]] toe. Hendrik wil visvang, die kinders wil speel en swem, Yollie en Maggie wil bruinbrand, en Ouboet het sy selfgeboude, opgedoende snelboot wat hy in die see wil uittoets. Hul droomvakansie word egter gesaboteer deur 'n Johannesburgse sakeparadys wat die karavaanpark waar hulle vakansie hou, wil koop, afbreek en in 'n winkelsentrum omskep. Maar dan kry hulle met die Van Tonders te doen, wat hulle nie sommer laat rondstoot nie.<ref name="Steyn2015"/> ==Rolverdeling== Die rolverdeling is:<ref name="Steyn2015"/> * [[Zack du Plessis]] (as Hendrik), * [[Annette Engelbrecht]] (as Maggie), * [[Dulsie van den Bergh]] (as Ouma), * [[Pierre van Pletzen]] (as Spike), * [[Danie Smuts]] (as Oom Hans), * [[Marcel van Heerden]] (as Ouboet), * [[Sally Campher]] (as Yolanda), * [[Anrich Herbst]] (as Wimpie), * Carien Wandrag (as Sonja), * Karleine Herbst (as Liz), * Bernice du Plessis (as Riekie), * Eugene Martin (as Neelsie), * Jano Esterhuizen (as Hendrikkie), * [[Willie Esterhuizen]] (as Giel), * Gigi Strydom (as Poppie), Joan Niemandt, Samson Khumalo, en Lance Epstein. ==Verwysings== {{verwysings}} cz2eb0be80fpvvhri66w2cl2c5s6y1r 0 452687 2890459 2831294 2026-04-06T07:53:00Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890459 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Curriebeker | jaar = 2019 | beeld = | beeldgrootte = | beeldbeskrywing = | verdedigende kampioene = [[Natalse Haaie]] <small>(8ste titel)</small> | kampioene = [[Vrystaat Cheetahs]] <small>(6ste titel)</small> | totaal wedstryde = | wedstryde = | drieë = | meeste punte = | meeste drieë = }} Die '''2019 Curriebeker Premierafdeling''' was ’n top [[rugby]]kompetisie wat van 12 Julie – 7 September 2019 tussen die provinsiale spanne van [[Suid-Afrika]] beslis is. Dit was die 81ste seisoen van die kompetisie sedert dit vir die eerste keer in [[1889]] gespeel is. Die [[Natalse Haaie]] was die verdedigende kampioen. Hulle het die [[Westelike Provinsie]] met 17–12 in die [[2018 Curriebeker Premierafdeling|2018 eindstryd]] in [[Kaapstad]] verslaan. Die eindstryd in 2019 is op 7 September 2019 beslis met die [[Vrystaat Cheetahs]] wat teen die [[Goue Leeus]] in [[Bloemfontein]] gespeel het. Die Vrystaat Cheetahs het met 31–28 gewen en hulle 6ste titel ingepalm. == Spanne == {| class="wikitable collapsible sortable" style="text-align:left; line-height:110%; font-size:100%; width:75%;" |- | colspan=8 align=center | '''2019 Curriebeker Premierafdelingspanne''' |- ! width="25%" | Span ! width="30%" | Borgskapnaam ! width="25%" | Stadion ! width="20%" | Stadionborg |- | Blou Bulle || Vodacom Blou Bulle || Loftus Versfeld || ''geen'' |- | Goue Leeus || Xerox Goue Leeus || Ellispark ||Emirates Airlines |- | Westelike Provinsie || DHL Westelike Provinsie || Nuweland|| DHL |- | Vrystaat Cheetahs || Toyota Vrystaat Cheetahs ||Vrystaatstadion|| Toyota |- | Natalse Haaie || Cell C Sharks || Kings Park|| Jonsson |- | Pumas || Pumas || Mbombelastadion|| ''geen'' |- | Griekwas || Tafel Lager Griekwas || Griekwapark, Kimberley|| Tafel Lager |} == Tabel == {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- |colspan="14" cellpadding="0" cellspacing="0"| {|border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="0" |- |width=25% style="border:0px"| |style="border:0px"|'''[[2019 Curriebeker Premierafdeling|2019 Curriebekertabel]]''' |width=25% style="border:0px" align=right|<small class="editlink noprint plainlinksneverexpand">[{{SERVER}}{{localurl:Sjabloon:2018 Curriebekertabel|action=view}} bekyk] &middot; [{{SERVER}}{{localurl:Sjabloon:2018 Curriebekertabel|action=edit}} wysig] &middot; [[Sjabloonbespreking:2018 Curriebekertabel|bespreek]]</small> |} |- ! width="20"|Pos ! width="140"|Naam ! width="30"|S ! width="30"|W ! width="30"|G ! width="30"|V ! width="30"|PV ! width="30"|PT ! width="35"|+/&minus; ! width="30"|DV ! width="30"|DT ! width="30"|DBP ! width="30"|VBP ! width="30"|Tabelpunte |- bgcolor="#E8FFD8" |align=left|'''1''' |align=left|'''[[Vrystaat Cheetahs|Cheetahs]]''' || 6 || 4 || 0 || 2 || 234 || 162 || +72 || 34 || 21 || 4 || 2 || '''22''' |- bgcolor="#E8FFD8" |align=left|'''2''' |align=left|'''[[Goue Leeus|Leeus]]''' || 6 || 4 || 0 || 2 || 173 || 174 || -1 || 24 || 21 || 4 || 2 || '''22''' |- bgcolor="#E8FFD8" |align=left|'''3''' |align=left|'''[[Griekwas (rugbyspan)|Griekwas]]''' || 6 || 4 || 0 || 2 || 178 || 175 || +3 || 22 || 24 || 4|| 1 || '''21''' |- bgcolor="#E8FFD8" |align=left|'''4''' |align=left|'''[[Natalse Haaie]]''' || 6 || 4 || 0 || 2 || 170 || 179 || -9 || 20 || 22 || 2 || 1 || '''19''' |- |align=left|'''5''' |align=left|'''[[Westelike Provinsie]]''' || 6 || 2 || 0 || 4 || 176 || 146 || +30 || 23 || 19 || 2 || 4 || '''14''' |- |align=left|'''6''' |align=left|'''[[Blou Bulle]]''' || 6 || 2 || 0 || 4 || 143 || 191 || −48 || 20 || 25 || 2 || 0 || '''10''' |- |align=left|'''7''' |align=left|'''[[Pumas]]''' || 6 || 1 || 0 || 5 || 161 || 208 || −47 || 19 || 30 || 3 || 2 || '''9''' |- |}<noinclude> <ref>https://www.ultimaterugby.com/currie-cup-2019/table</ref> </noinclude> === Tabelnotas === *Pos = Tabelposisie *S = Speel *W = Wen (4 punte) *G = Gelykop (2 punte) *V = Verloor (0 punte) *PV = Punte vir (Totale punte aangeteken) *PT = Punte teen (Totale punte afgestaan) *+/- = Punteverskil (Die totaal van PV minus PT) *DV = Drieë vir *DT = Drieë teen *DBP = Driebonuspunt: toegeken aan 'n span wat vier of meer drieë gedruk het in een wedstryd, ongeag die uitslag van die wedstryd. *VBP = Verloorbonuspunt: toegeken aan die verloorspan indien hulle met 7 of minder punte verloor het. *Pte = Alle tabelpunte versamel. {{Beginboks}} {{opvolgboks|titel=[[Curriebeker]]|jare=2019|voor=[[2018 Curriebeker Premierafdeling|2018 Curriebeker]]|na=[[2020–21 Curriebeker Premierafdeling|2020–21 Curriebeker]]}} {{eindboks}} == Wedstryde == === Eindstryd === {{rugbywedstryd | datum = 7 September 2019 | tyd = 17:00 | tuis = Vrystaat Cheetahs | telling = 31 – 28 | rapport = | weg = Goue Leeus | tuispunte = | wegpunte = | stadion = [[Vrystaatstadion]], [[Bloemfontein]] | bywoning = | skeidsregter = }} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Navigasie Curriebeker}} {{DEFAULTSORT:Curriebeker 2019 Premierafdeling}} [[Kategorie:Sport in 2019]] [[Kategorie:Curriebeker]] [[Kategorie:Rugbysjablone]] ddrpnbntw6e3h7e8nmu0b0s0ujpvebm 0 453148 2890396 2832947 2026-04-06T06:58:10Z Oesjaar 7467 /* Musiek */ Verbeter 2890396 wikitext text/x-wiki {{geen bronnelys}} == Musiek == [[Lêer:Semperoper_Dresden.jpg|duimnael|Die Semperoper in Dresden]] Ten opsigte van die musiek het Duitse en Duitstalige komponiste en dirigente soos [[Johann Sebastian Bach]], [[Wolfgang Amadeus Mozart]], [[Georg Friedrich Händel]], Georg Philipp Telemann, [[Heinrich Schütz]], [[Ludwig van Beethoven]], [[Felix Mendelssohn|Felix Mendelssohn Bartholdy]], [[Engelbert Humperdinck (komponis)|Engelbert Humperdinck]], Otto Nicolai, Gustav Albert Lortzing, [[Johannes Brahms]], [[Robert Schumann]], [[Richard Wagner]], Johann Pachelbel, [[Jacques Offenbach]], [[Wilhelm Furtwängler]], Hanns Eisler, [[Max Reger]], [[Johann Strauss I|Johann Strauss]], [[Paul Hindemith]], [[Carl Orff]], Karlheinz Stockhausen, Hans-Werner Henze en Helmut Lachenmann wêreldwye bekendheid verwerf. === Koor === {{brei uit|Aliwal2012 op 23 Augustus 2025}} [[Kategorie:Musiek van Duitsland]] cb6nfs91dykkouct9tbz00ijw9h068i 0 453151 2890504 2832989 2026-04-06T10:04:06Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890504 wikitext text/x-wiki '''Balsem Kopiva''' (ook bekend as Copaiba-balsem) is een van die tradisonele [[Hollandse medisyne]] wat voorgekom het in die huisapteek van die [[Voortrekker]]s. ==WAARSKUWING== Daar bestaan geen afdoende wetenskaplike bewys vir die geneeskrag van die salf en olie nie. Dit moet dus ''nie'' as ''‘n geneesmiddel'' beskou word nie, maar slegs gebruik word om moontlike simptome te verlig. Vir die meeste mense is dit egter veilig in matige hoeveelhede. Gewoonlik is ‘n dosis van ‘n halwe teelepel gemeng in ‘n glas vol warm melk en soms met suiker voldoende. ==Gebruik== Dit word gebruik teen allerhande daaglikse ongesteldhede: ligte nierkwale, brongitis, aambeie, harlywigheid, diaree, urienweginfeksies, hoes, sinisitis, artritis, rugpyn, tandpyn, rumatiek, velaandoenings en maagsere. Dit dood kieme en laat ontsteking afneem. As dit ingeasem word, kalmeeer dit blykbaar die senuweestelsel, verlig depressie en pyn. Ongewensde newe-effekte wat kan opduik is maagpyn, braking, diaree, veluitslag, bewing, pyn in die lieste, slaaploosheid, ‘n rooi uitslag op die vel en ‘n jeukerige vel. Soms is dit ‘n bestanddeel in die maak van seep, parfuum, ontsmettingsmiddels, verf, vernis, insekverdrywingsmiddels, haarkleurmiddels en selfs as kleurmiddel in voedsel. ==Bron== Die olie word gedistilleer uit die hars van die Copaifera officinalis, ‘n boom inheems in [[Brasilië]], [[Bolivië]] en [[Venezuela]]. Dit ruik soet, houterig en na hars en is helder en kleurloos. In die buitelug word dit dikker ek kry daar ‘n kleur van ligte geel tot goudbruin. ==Lees ook== * [[Rankkopieva]] ==Bibliografie== * https://essentiallynatural.co.za/blogs/the-essentially-natural-blog/copaiba-balsam-essential-oil?srsltid=AfmBOoqskITMRHgylMukL3VUOgb8IcbqGHYEqUG9fPpZMvs5LuDDl0BY * parisfragranceusa.com/blogs/skin and hair care * rxlist.com/supplements/copaibai_balsam.htm * webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-412/copaibai-balsam [[Kategorie:Geneesmiddels]] 9w2izv8l31ri90zqh86q5ebjlzaj5q1 2890545 2890504 2026-04-06T10:17:29Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890545 wikitext text/x-wiki '''Balsem Kopiva''' (ook bekend as Copaiba-balsem) is een van die tradisonele [[Hollandse medisyne]] wat voorgekom het in die huisapteek van die [[Voortrekker]]s. ==Waarskuwing== Daar bestaan geen afdoende wetenskaplike bewys vir die geneeskrag van die salf en olie nie. Dit moet dus ''nie'' as ''‘n geneesmiddel'' beskou word nie, maar slegs gebruik word om moontlike simptome te verlig. Vir die meeste mense is dit egter veilig in matige hoeveelhede. Gewoonlik is ‘n dosis van ‘n halwe teelepel gemeng in ‘n glas vol warm melk en soms met suiker voldoende. ==Gebruik== Dit word gebruik teen allerhande daaglikse ongesteldhede: ligte nierkwale, brongitis, aambeie, harlywigheid, diaree, urienweginfeksies, hoes, sinisitis, artritis, rugpyn, tandpyn, rumatiek, velaandoenings en maagsere. Dit dood kieme en laat ontsteking afneem. As dit ingeasem word, kalmeeer dit blykbaar die senuweestelsel, verlig depressie en pyn. Ongewensde newe-effekte wat kan opduik is maagpyn, braking, diaree, veluitslag, bewing, pyn in die lieste, slaaploosheid, ‘n rooi uitslag op die vel en ‘n jeukerige vel. Soms is dit ‘n bestanddeel in die maak van seep, parfuum, ontsmettingsmiddels, verf, vernis, insekverdrywingsmiddels, haarkleurmiddels en selfs as kleurmiddel in voedsel. ==Bron== Die olie word gedistilleer uit die hars van die Copaifera officinalis, ‘n boom inheems in [[Brasilië]], [[Bolivië]] en [[Venezuela]]. Dit ruik soet, houterig en na hars en is helder en kleurloos. In die buitelug word dit dikker ek kry daar ‘n kleur van ligte geel tot goudbruin. ==Lees ook== * [[Rankkopieva]] ==Bibliografie== * https://essentiallynatural.co.za/blogs/the-essentially-natural-blog/copaiba-balsam-essential-oil?srsltid=AfmBOoqskITMRHgylMukL3VUOgb8IcbqGHYEqUG9fPpZMvs5LuDDl0BY * parisfragranceusa.com/blogs/skin and hair care * rxlist.com/supplements/copaibai_balsam.htm * webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-412/copaibai-balsam [[Kategorie:Geneesmiddels]] 3gvkqwsppban7epeiyu4df2to55tcrv 0 453386 2890503 2849414 2026-04-06T10:03:41Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890503 wikitext text/x-wiki '''August Beutler''' was in 1752 die leier van ‘n [[VOC]]-ekspedisie na die [[Oos-Kaap]]. ==Vroeë jare== August Friedrich Beutler is op 11 of 12 April 1720 in die Middeleeuse dorp Dinkelsbühl (tussen [[Neurenberg]] en [[Stuttgart]]) gebore en waarskynlik ook daar oorlede kort nadat hy vermoedelik in 1755 na [[Europa]] teruggekeer het. Hy was die jongste kind van ‘n Lutherse dominee en beide sy ouers was afomstig uit die hoë stand. Blykbaar studeer Beutler in 1733 aan die Universiteit van Tübingen, sluit daarna by die Nederlandse vloot aan, arriveer in 1749 met die rang van [[vaandrig]] aan die Kaap en trou op 4 Januarie 1750 met Anna van den Heever. ==Opdrag en geselskap== In 1752 stel goew. [[Ryk Tulbagh]] vir Beutler aan as hoof van ‘n geselskap om die ekonomiese moontlikhede van die binneland noordooswaarts te verken en om die inwoners beter te leer ken. Hierdie landstreek was toe net so onbekend as die oppervlakte van die maan vir die 21ste eeuse mens. Die geselskap het bestaan uit 21 ondersoekers, 25 Khoikhoi-personeellede om die 11 ossewaens en osse te hanteer, 37 soldate en groot hoeveelhede proviand, toerusting en selfs ‘n bootjie. Afgesien van Beutler as leier was die bekendste lede die dagboekskrywer C.A. Haupt, die landmeter en kartograaf C.D. Wentzel, onderstuurman Peter Clement, die geneesheer Jan H. van Ellewee en die plantkundige Hendrik Beenke. Verder was daar ook ‘n smid en wamaker in die groep. Dit was die grootste geselskap wat die VOC nog hier op ‘n ondersoektog uitgestuur het sedert [[Simon van der Stel]] se reis na die Koperberge. ==Reis== Op 29 Februarie 1752 vertrek die groep manne uit [[Kaapstad]] op ‘n 8 maande lange inspeksietog. Via die Swartberge by [[Caledon]] gaan hulle na [[Swellendam]] en op 31 Maart is hulle by die [[Gouritsrivier]]. Hier staan hulle ‘n maand oor en tref ‘n verhongerde Fransman, ‘n drenkeling van ‘n skeepsramp, aan. Van [[Mosselbaai]] gaan hulle verder via die bolope van die [[Groot-Brakrivier]] oor die [[Attakwaskloofpas]] in die [[Outeniquaberge]], deur die [[Langkloof]], langs die [[Keurboomsrivier]] na [[St. Francisbaai]]. Op 4 Mei is hulle by die [[Kabeljousrivier]]. Daarna oor die [[Gamtoosrivier]], [[Van Stadensrivier ]]en die [[Swartkopsrivier]]. By die mond van die Kabeljousrivier en die [[Baakensrivier]] plant hulle ‘n VOC-baken om te voorkom dat die Franse daar ‘n nedersetting gaan stig. Op 16 Mei is hulle by die [[Sondagsrivier]], op 20 Mei by die [[Boesmansrivier]] en op 2 Junie gaan hulle oor die [[Visrivier]]. Op 5 Junie staan die groep op die oewer van die [[Keiskammarivier]]. Daarna oor die [[Buffelsrivier]] by die latere [[Kingwilliamstown]]. Hulle gaan oor die [[Groot-Keirivier]] en is op 8 Julie in [[Tembuland]]. Hier draai hulle reg wes na die bolope van die Visrivier. ==Terugreis== Ryk Tulbagh se opdrag was dat die groep via die Koperberge in [[Namakwaland]] na Kaapstad moes terugkeer. Die manne was egter te uitgeput om nog so ver deur die droë [[Karoo]] met sy hoë berge, min water en kosskaarste te reis. Daarby het die inboorlinge glo al hoe onvriendeliker geword. Op 10 Julie naby die huidige [[Butterworth]] by die [[Qorarivier]] besluit die manne om om te draai, want net verby die moderne [[Cradock]] was die proviand heeltemal gedaan. Daarna volg hulle ongeveer die trajek van hul heenreis en is op 6 November weer in Kaapstad terug. ==Reisverslag== Die binneland van die kolonie het al meer bekend geraak deur die reise van vroeë pioniers, avonturiers, handelaars, jagters en sendelinge. Inligting is deur hulle opgebou oor die bewoners, topografie, klimaat, flora en fauna. Die verslag van hierdie reis het aan goew. Tulbagh getoon dat die grond in die Oos-Kaap waarskynlik vrugbaarder is as in die Karoo en dus geskik is om gekoloniseer te word. Beutler se groep het die Xhosa-hoof [[Gcaleka]] besoek en inligitng oor die leefwyse van die Xhosa-stamme versamel. Ook besef hulle dat die [[Keiskammarivier]] in praktyk die skeiding tussen die Khoikhoi en die Xhosa se grondgebied vorm. Maar hulle word deeglik bewus van die verbrokkeling van die stamverband van die Khoikhoi. Dagboekskrywer Haupt se vermelding van Boesmantekeninge langs die [[Groot-Visrivier]] is die eerste boekstawing van die aanwesighied van sulke kunswerke in Suid-Afrika. Karotgraaf Wentzel se kaart van die reis is vandag nog van historiese belang. ==Publikasie== Die joernaal bygehou deur dagboekskrywer Haupt is in die volgende twee boeke gepubliseer: * G. McC. Theal se ''Belangrijke historische documenten'', deel 2. In Kaapstad uitgegee in 1896. * E.C. Godée Molsbergen (redakteur) se ''Reizen in Zuid-Afrika'', deel 3. Uitgegee in 1922 deur die Linschoten Vereniging in [[Den Haag]]. ==Persone== * Everardus Cornelis Godée Molsbergen (*[[Utrecht]], [[Nederland]], 18 September 1875 - †Den Haag, 8 Maart 1940), historikus * Carl Albrecht Haupt (*[[Berlyn]]?, 1724? - †18 Januarie 1804), VOC-amptenaar, dagboekskrywer * George McCall Theal (*St. John, Nieu-Brunswyk, [[Kanada]], 11 April 1837 - †[[Wynberg]], 17 April 1919), geskiedkundige * Carl David Wentzel (*[[Dresden]], ongeveer 1724 - †Kaapstad, 11 Mei 1776), genie-offisier, kartograaf, landmeter ==Lees ook== * [[Baakensrivier]] * [[Fransmanshoek]] * [[padrão]] ==Bibliografie== *Böeseken, A.J.: Die Nuusbode. Kaapstad: [[Nasou]], 1966 (lees [[Anna Böeseken]]) *de Kock, W.J. en D.W. Krüger: [[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]], deel 2. Kaapstad: [[Tafelberg-Uitgewers]], vir die [[Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing]], 1972. {{ISBN|0-624-00368-X}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Geboortes in 1720]] 3rn42u0zb1gl5l1wozr9t1sluv7yj7j 0 453574 2890263 2851188 2026-04-05T19:44:59Z Jcb 223 2890263 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas misdadiger | naam = James Arthur Hogue | beeld = | breedte = 240px | onderskrif = Hogue omstreeks 1991. | gebore = {{GDEO|1959|10|22|df=yes}}; [[Kansas City]], [[Kansas]] | oorlede = | doodsrede = | verdwyn = | land = [[VSA]] | bynaam = | beroep = Swendelaar | andername = {{plainlist| *Jay Mitchell Huntsman *Alexi Indris-Santana}} | plek = | datums = | misdaad = Diefstal; vervalsing; onder 'n vals naam by die [[Princeton-universiteit]] ingeskryf | slagoffers = | metode = | motief = }} '''James Arthur Hogue''' (gebore 22 Oktober 1959) is 'n Amerikaanse identiteitsrower wat aan die [[Princeton-universiteit]] ingeskryf het terwyl hy voorgegee het hy is 'n selfgeleerde weeskind. ==Vroeë lewe== Hogue het in 'n werkersklasgesin in [[Kansas City]], [[Kansas]], grootgeword en in 1977 sy skoolloopbaan aan 'n staatskool voltooi.<ref name=":2">{{Cite news |author1-last=Barron |author1-first=James |author2-last=Farber |author2-first=M.A. |title=Tracing a Devious Path to the Ivy League |df=mdy-all |date=1991-03-04 |newspaper=The New York Times |publisher=The New York Times Company |url=https://www.nytimes.com/1991/03/04/nyregion/tracing-a-devious-path-to-the-ivy-league.html |access-date=2021-10-18|issn=0362-4331}}</ref> Hy het in die 1980's aan die Universiteit van Texas in [[Austin, Texas]], studeer, maar nie 'n graad verwerf nie.<ref name=":2" /> In die laat 1970's was hy 'n student aan die Universiteit van Wyoming, maar het opgeskop toe hy nie goed vaar in die landloopspan nie.<ref name=":3">{{cite news |author-last=Stannard |author-first=Matthew B. |title=Documentary probes life of 'Mystery Boy' / Filmmaker and ex-classmate analyzes drifter who duped Palo Alto High, Princeton |newspaper=San Francisco Chronicle |via=SFGate |publisher=Hearst Newspapers |df=mdy-all |date=2002-03-18 |url=https://www.sfgate.com/bayarea/article/Documentary-probes-life-of-Mystery-Boy-2863784.php |access-date=2021-10-18}}</ref><ref name=":4">{{cite news |author-last=Leduc |author-first=Daniel |title=Marathon Hoax: Track Star, Liar, Ex-Princeton Student In Jail |newspaper=The Seattle Times |publisher=The Seattle Times Company |df=mdy-all |date=1991-03-01 |url=https://archive.seattletimes.com/archive/?date=19910301&slug=1268952 |access-date=2021-10-18}}</ref> ==Misdaadloopbaan== In September 1985 het Hogue, toe 25 jaar oud, die identiteit gesteel van ’n oorlede baba en as student by die Palo Alto-hoërskool ingeskryf as '''Jay Mitchell Huntsman''', ’n 16-jarige weeskind van [[Nevada]].<ref name=":0">{{cite magazine |author-last=Samuels |author-first=David |title=The Runner |magazine=The New Yorker |publisher=Condé Nast |df=mdy-all |date=2001-08-20 |url=https://www.newyorker.com/magazine/2001/09/03/the-runner |access-date=2021-10-18}}</ref> Op 7 Oktober 1985 het hy deelgeneem aan Stanford-universiteit se uitnodigingslandloopbyeenkoms.<ref name=":0" /> Hogue het die wedloop gewen, maar nie by die beamptetafel aangemeld nie, wat agterdog gewek het.<ref name=":0" /> As gevolg van sy geheimsinnige agtergrond en fisieke vermoë, het plaaslike sportverslaggewers hom die "Misterieseun" gedoop.<ref name=":3"/> Jason Cole, ’n verslaggewer wat die geleentheid vir die destydse ''Peninsula Times Tribune'' gedek het, het Hogue se identiteitsdiefstal ontbloot en Hogue het die dorp verlaat.<ref>{{cite news |author-last=Lofholm |author-first=Nancy |title=The con artist next door |newspaper=The Denver Post |publisher=MediaNews Group, Inc. |df=mdy-all |date=2006-03-25 |url=https://www.denverpost.com/2006/03/25/the-con-artist-next-door/ |access-date=2021-10-18}}</ref> In 1987 het Hogue aansoek gedoen aan Princeton-universiteit onder die alias '''Alexi Indris-Santana''', ’n selfgeleerde weeskind van [[Utah]], waar hy toe gewoon het. In sy aansoekdokumente het hy beweer hy het buite in die [[Grand Canyon]] gewoon, skape opgepas en filosofieboeke gelees.<ref>{{cite web |author-last=Gamble |author-first=Luke |title=The unbelievable story of the imposter who came to Princeton |website=The Tab |publisher=Tab Media Ltd |df=mdy-all |date=2016-03-01 |url=https://thetab.com/us/princeton/2016/03/01/unbelievable-story-imposter-came-princeton-2710 |access-date=2021-10-18}}</ref> Princeton het Hogue in die herfs van 1988 toegelaat, maar hy het toelating vir 'n jaar uitgestel en aan Princeton gesê sy ma was sterwend.<ref name=":3" /> In werklikheid het hy skuld beken aan die besit van gesteelde fietstoerusting en is hy tot vyf jaar tronkstraf gevonnis.<ref name=":4" /> Hogue het nege maande daarvan uitgedien voordat hy in Maart 1989 op parool uit die Utah-staatsgevangenis vrygelaat is.<ref name=":4" /> Nadat hy ook ’n studietoelae van Princeton ontvang het, het hy onmiddellik na die universiteit vertrek, in stryd met die voorwaardes van sy parool.<ref name=":2" /> Vir die volgende twee jaar het hy as Santana geleef, was hy lid van die atletiekspan en is hy toegelaat tot die Ivy Club, een van Princeton se eksklusiefste klubs.<ref name=":0" /> Sy ware identiteit is ontbloot toe Renee Pacheco, ’n voormalige klasmaat uit sy dae as "Jay Huntsman" aan die Palo Alto-hoërskool, hom herken het. Sy het die verslaggewer Jason Cole gekontak en hy het Hogue ’n tweede keer ontmasker. Op 26 Februarie 1991 is Hogue in die klas gearresteer en aangekla van diefstal en die vervalsing van rekords.<ref name=":6">{{cite news |title=Princeton 'Student' Gets Jail Sentence |agency=Associated Press |newspaper=The New York Times |at=Section 1, Page 38 |df=mdy-all |date=1992-10-25 |url=https://www.nytimes.com/1992/10/25/nyregion/princeton-student-gets-jail-sentence.html |access-date=2021-10-18}}</ref> In Oktober 1992 het hy skuld beken aan diefstal vir die aanvaarding van meer as $22&nbsp;000 in beursgeld en hy is tot nege maande tronkstraf gevonnis.<ref name=":6" /> Hogue het 134 dae in die tronk deurgebring.<ref name=":7">{{cite news |title=Bogus Princeton Student Held in New Crime |agency=Associated Press |newspaper=The New York Times |at=Section 1, Page 25 |df=mdy-all |date=1993-05-16 |url=https://www.nytimes.com/1993/05/16/us/bogus-princeton-student-held-in-new-crime.html |access-date=2021-10-18}}</ref> In die een of ander stadium in 1992 is Hogue kortliks deur die Harvard-mineralogiemuseum in [[Cambridge, Massachusetts]], aangestel as ’n deeltydse katalogiseerder.<ref name=":7" /> Terselfdertyd het hy ’n kursus in [[mineralogie]] aan die Harvard-uitbreidingskool gevolg.<ref name=":7" /> In April 1993 het die museum ontdek edelstene, mineraalmonsters, mikroskope en ander items ter waarde van $50&nbsp;000 het verdwyn. Hogue is as verdagte beskou na aanleiding van ’n wenk.<ref name=":7" /> Op 10 Mei 1993 het die polisie Hogue in Somerville, Massachusetts gearresteer en hom van diefstal aangekla.<ref name=":7" /> Op 26 Mei 1993 het Harvard-polisiemanne teruggekeer na Hogue se woonstel in Somerville en $600 se elektroniese toerusting teruggevind wat as gesteel aangemeld is van ’n elektronikamaatskappy in [[New Jersey]] waar Hogue in die somer van 1992 gewerk het.<ref name=":8">{{cite news |author-last=Wright |author-first=Andrew L. |title=Student Indicted for Stealing Gems From Harvard Museum |newspaper=The Harvard Crimson |publisher=The Harvard Crimson, Inc. |df=mdy-all |date=1993-06-07 |url=https://www.thecrimson.com/article/1993/6/7/student-indicted-for-stealing-gems-from/ |access-date=2021-10-18}}</ref> In Junie 1993 is hy aangekla op twee aanklagte van diefstal en een aanklag van die ontvangs van gesteelde eiendom deur die Middlesex-aanklaerskantoor.<ref name=":8" /> Hogue het die voorwaardes van sy parool oortree deur terug te keer na Princeton en om op die kampus rond te hang onder die naam '''Jim MacAuthor'''; hy was nie amptelik ingeskryf nie, maar het sosiale funksies bygewoon en in die kafeteria geëet. Nadat ’n nagraadse student hom herken het, is hy op 19 Februarie 1996 in hegtenis geneem. Hy is egter vrygelaat.<ref name="nytimes">{{cite news |title=Phony Student Arrested Again at Princeton |newspaper=The New York Times] |publisher=The New York Times Company |agency=Associated Press |df=mdy-all |date=1996-02-25 |at=Section 1, Page 36 |url=https://www.nytimes.com/1996/02/25/nyregion/phony-student-arrested-again-at-princeton.html |access-date=2010-10-20}}</ref> Hy is later in die Mercer-korreksiesentrum opgesluit ná ’n skuldigbevinding aan betreding. Hogue is in 1997 uit die tronk vrygelaat en het uit die openbare oog verdwyn. Tussen 1997 en 2003 is hy minstens twee keer vir diefstal in hegtenis geneem.<ref name=":1">{{cite news |author-last=Auslander |author-first=Jason |title=Cops: Aspen Mountain shack squatter is notorious con man |newspaper=The Aspen Times |publisher=Swift Communications, Inc. |df=mdy-all |date=2016-11-03 |url=https://www.aspentimes.com/news/cops-aspen-mountain-shack-squatter-is-notorious-con-man/ |access-date=2021-10-18}}</ref> In Januarie 2005 het die polisie Hogue se huis in Colorado met ’n lasbrief deursoek en 7&nbsp;000 items ter waarde van meer as $100&nbsp;000 gevind wat gesteel is uit nabygeleë huise waar Hogue as ’n herstelwerker en opknapper gewerk het. "Sy huis en ’n klein geheime kompartement wat hy gebou het, was volgepak" met gesteelde goedere.<ref>{{cite news |title=Hogue Pleads Guilty to Theft |newspaper=The Watch |publisher=Telluride Daily Planet |df=mdy-all |date=2007-03-16 |url=https://www.telluridenews.com/the_watch/news/article_e8428b29-dfc5-5168-8f97-11dc0e8e4e89.html?mode=jqm |access-date=2021-10-18}}</ref> Hy is op 4 Februarie 2006 in [[Tucson]], [[Arizona]] aangekeer. Op 12 Maart 2007 het Hogue skuld beken aan diefstal in ruil vir ’n beperkte vonnis en die skrapping van bykomende aanklagte.<ref>{{cite news |title=Hogue pleads guilty to felony theft charge |newspaper=The Denver Post |publisher=MediaNews Group, Inc. |df=mdy-all |date=2007-03-17 |url=http://www.denverpost.com/search/ci_5421678 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930235900/http://www.denverpost.com/search/ci_5421678 |archive-date=September 30, 2007 |access-date=2021-10-20}}</ref> Hy is in 2012 op parool vrygelaat. Op 3 November 2016 is Hogue in Aspen in hegtenis geneem op ’n lasbrief vir diefstal in Boulder, Colorado, uitgereik is.<ref name=":5">{{cite news |author-last=Auslander |author-first=Jason |title=Con man arrested at Pitkin County Library |newspaper=The Aspen Times |publisher=Swift Communications, Inc. |df=mdy-all |date=2016-11-03 |url=https://www.aspentimes.com/news/con-man-arrested-at-pitkin-county-library/ |access-date=2021-10-20}}</ref> Die Aspen-polisie het ontdek Hogue woon in ’n onwettig geboude, gekamoefleerde skuiling op die berg Aspen<ref name=":1" /> en was moontlik besig om ’n tweede onwettige struktuur op die berg te bou.<ref name=":5" /> Hogue het ’n vals naam gegee toe hy gearresteer is en kan aangekla word van identiteitsnabootsing.<ref name=":5" /> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = James Hogue}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hogue, James}} [[Kategorie:Swendelaars]] psl1120bvtvn88p86h74q2noht2wlzc 4 453577 2890169 2887689 2026-04-05T15:50:38Z Aliwal2012 39067 2890169 wikitext text/x-wiki {{argief}} == [[Anatolië]] == {{sperdatum|28 Maart 2025}} * {{ondersteun}} – Ekskuus, ek probeer nie die blad toegooi nie; ek plaas hulle maar soos ek hulle klaarmaak. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 16:05, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:35, 6 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:02, 10 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:31, 10 Maart 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 1 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:13, 25 Maart 2026 (UTC) == [[Italiaanse nasionale krieketspan]] == {{sperdatum|27 Augustus 2025}} * {{ondersteun}} – Die Italianers het onlangs die krieketwêreld geskok deur tydens die Europese [[T20I-wêreldbeker 2026]]-kwalifisering die groot gunsteling Skotland te verslaan en vir die eerste keer ooit vir 'n IKR-wêreldbekertoernooi te kwalifiseer. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 27 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:22, 2 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 16:28, 1 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:25, 2 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:23, 17 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:42, 28 Augustus 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 2 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:01, 9 September 2025 (UTC) == ''[[Taxi Driver]]'' == {{sperdatum|4 September 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:39, 4 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:52, 5 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:38, 5 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 10 Augustus 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 3 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:01, 9 September 2025 (UTC) == [[Vlag van Swede]] == {{sperdatum|22 Julie 2025}} * {{ondersteun}} – Dié vlagartikel is na aanleiding van die huidige voorbladartikel [[vlag van Finland]] geskryf. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:00, 22 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Nodige artikel! Groete, [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:12, 2 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:14, 9 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:34, 10 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 19 Julie 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 4 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:42, 20 Julie 2025 (UTC) == [[Boerneef]] == {{sperdatum|5 September 2025}} * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 15:09, 5 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:38, 5 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:29, 5 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 10 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:22, 2 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 19:53, 3 September 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 5 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:01, 9 September 2025 (UTC) == '''Plekhouer vir 'n laat inskrywing''' == [[Wikipedia:Voorbladartikel week 6 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:01, 11 September 2025 (UTC) == [[Gay mans]] == {{sperdatum|10 September 2025}} * {{ondersteun}} – Ons wil tog nie weer die omies en anties in hulle oggendkoffie laat stik nie, so ek stel voor die dubbele pyltjies word as foto gebruik as die artikel dit maak. Die titel is meervoud, want die Engelse titel is meervoud, waarskynlik omdat dit na 'n groep verwys. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:31, 10 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – {{Ping|BurgertB}} maar slegs as die vroulike eweknie [[Lesbiër]] ook 'n voorbladartikel kry. ;) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 10 Augustus 2025 (UTC) * {{neutraal}} – Manne, ek sal maar eerder buite stemming bly! [Verskoon my, maar die tema staan my nie aan nie] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:55, 18 Augustus 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 7 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:01, 9 September 2025 (UTC) == [[Max Verstappen]] == {{sperdatum|29 Augustus 2025}} * {{ondersteun}} – Nog 'n artikel in die reeks van F1-sportsterre. 'n Viermalige wêreldkampioen (2021–2024). Groete. -- [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:45, 29 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 16:27, 1 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:26, 2 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 10 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:22, 26 Augustus 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 8 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:01, 9 September 2025 (UTC) == [[Vlag van Ysland]] == {{sperdatum|25 Julie 2025}} * {{ondersteun}} – Hierdie vlagartikel is saamgestel deur die Engelse en Yslandse artikels te vertaal. Daarmee sal al die [[Skandinawiese kruis]]vlae voorbladstatus geniet, net soos die vyf lande self. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:00, 25 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:14, 9 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:34, 10 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:59, 16 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 9 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 22:42, 27 Julie 2025 (UTC) == [[Toring van Babel]] == {{sperdatum|13 September 2025}} * {{ondersteun}} – In die plek van die lesbiërs. :) [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:06, 13 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – {{Ping|BurgertB}} maar wat van [[geslagsgelykheid]] in die vrouemaand? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:05, 17 Augustus 2025 (UTC) * {{kommentaar}} – Jy het 'n punt beet. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:12, 17 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:43, 19 Augustus 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 10 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:42, 16 September 2025 (UTC) == [[Hitler-dagboeke]] == {{sperdatum|14 Oktober 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10pt">(kontak)</span>]] 17:23, 14 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. --[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:07, 24 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:41, 26 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:59, 26 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Die ''Stern''-"berig" van 1983 is natuurlik welbekend in Duitsland. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:30, 30 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:11, 7 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 11 2027]] Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:54, 17 Oktober 2025 (UTC) == [[North American X-15]] == {{sperdatum|16 Oktober 2025}} * {{ondersteun}} – Dankie, goeie werk deur 'n wikiverslaafde. Groete! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:10, 24 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:41, 26 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:59, 26 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:30, 30 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 17:13, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 12 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:54, 17 Oktober 2025 (UTC) == '''Plekhouer vir 'n laat inskrywing''' == [[Wikipedia:Voorbladartikel week 13 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:41, 19 Oktober 2025 (UTC) == [[Vrouerugbywêreldbeker 2025]] == {{sperdatum|30 Oktober 2025}} * {{ondersteun}} – Dalk is dit tyd vir ons eerste voorbladartikel oor vrouesport, nadat dié toernooi geskiedenis gemaak het? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:30, 30 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:46, 1 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:01, 22 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:40, 24 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:03, 24 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:59, 26 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 14 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:54, 17 Oktober 2025 (UTC) == [[Charles Leclerc]] == {{sperdatum|17 November 2025}} * {{ondersteun}} – Ek bekyk dié mannetjie se doen-en-late al 'n geruime tyd! Vandat hy 'n bokkie groei, hoef hy nie meer langs sy Ma te paradeer vir foto's nie! Hoop net nie <s>oom</s> Max leer hom vloek nie! (Jammer, ek sien hulle is albei 28 jr oud). [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:40, 17 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:03, 24 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 20:38, 24 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:50, 24 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:31, 30 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:49, 4 November 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 15 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:25, 19 November 2025 (UTC) == [[Apollo 13]] == {{sperdatum|20 November 2025}} * {{ondersteun}} – By verre die mees tegniese artikel wat ek nog vertaal het! Ek het ekstra artikels geskep soos [[teflon]], [[Baan om die Maan]] en [[Litiumhidroksied]] om die artikel beter te maak! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:33, 24 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:03, 24 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 20:38, 24 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Op RSG se Sterre en Planete het hulle oor die welbekende ''Houston, we've had a problem'' gesels en toe skryf ek met Deon daaroor. En, daars hy! Baie dankie Oesjaar vir hierdie belangrike en interessante voorbladartikel! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:50, 24 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 21:02, 25 Oktober 2025 (UTC) NS: Welkom terug [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] !! * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:31, 30 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:49, 4 November 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 16 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:25, 19 November 2025 (UTC) == [[Jeffrey Dahmer]] == {{sperdatum|29 November 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:19, 29 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 04:02, 30 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:39, 3 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:49, 4 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Sjoe, daar is nare mense! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:22, 21 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:12, 7 Desember 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 17 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:45, 15 Desember 2025 (UTC) == [[Vrouekrieketwêreldbeker 2025]] == {{sperdatum|3 Desember 2025}} * {{ondersteun}} – Nog 'n vrouesporttoernooi wat 'n nuwe generasie sal inspireer, veral in beide Indië en Suid-Afrika, die twee finaliste, wat mekaar in die eindstryd vir hul eerste vrouekrieketwêreldbekertitel ooit gepak het. – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:39, 3 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:49, 4 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Wel gedaan SpesBona! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:44, 19 November 2025 (UTC) * {{kommentaar}}: Aangesien dit 22+ dames is wat kragte meet, sal hulle omgee om my ook "te pak"? --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:44, 19 November 2025 (UTC) * {{neutraal}} -- Myns insiens te gou na die toernooi. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:23, 21 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:12, 7 Desember 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 18 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:45, 15 Desember 2025 (UTC) == [[Teotihuacán]] == {{sperdatum|9 Desember 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:25, 9 November 2025 (UTC) * {{neutraal}} -- Ek ken nie die plek nie, jammer! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:30, 19 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} -- Ek ken ook nie die plek nie, so al hoe beter dat dit op die voorblad verskyn. Ek is nie seker wat iemand se onkunde met die vereistes van 'n voorblad te doen het nie, maar ek kan net sowel in spring en uitvind. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:57, 21 November 2025 (UTC) * {{kommentaar}}: Ek het niks gesê oor "vereistes vir 'n voorblad" nie! Ek sê bloot ek ken nie die plek nie poepol... [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:19, 21 November 2025 (UTC) *:Die hele doel van hierdie bladsy is om te bespreek of 'n artikel aan die "vereistes vir 'n voorblad" voldoen. Maar OK, baie dankie vir jou vreeslike interessante kommentaar. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:49, 23 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} -- Onthou Jimmy Wales se visie: ''Stel jou 'n wêreld voor waar elke persooon toegang het tot die som van alle kennis.'' Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:22, 21 November 2025 (UTC) * {{kommentaar}}: Mooi so Oesjaar! My ou brein het nie meer plek vir ''al daai kennis'' nie! Te veel wagwoorde en PIN-nommers om te onthou, en nou is KI ook nog hier, ai! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:57, 21 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – As eerste outeur aan dié artikel is ek baie dankbaar vir BurgertB se uitbreiding! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:09, 24 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:12, 7 Desember 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 19 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:45, 15 Desember 2025 (UTC) == '''Plekhouer vir 'n laat inskrywing''' == [[Wikipedia:Voorbladartikel week 20 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:45, 15 Desember 2025 (UTC) == [[Gammaflits]] == {{sperdatum|22 Desember 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 14:49, 22 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – vir plasing eers in 2027! Groete, [[Gebruiker:Aliwal2012|Die perd se bek]] 15:44, 22 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:09, 24 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:12, 7 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:57, 29 Desember 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 21 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:08, 3 Januarie 2026 (UTC) == [[Vlag van Ierland]] == {{sperdatum|24 Desember 2025}} * {{ondersteun}} – Kom ons plaas ook een van {{Ping|Puvircho}} se pragtige vlagartikels op ons voorblad. Ek hoop op nog vlagartikels deur hom. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:09, 24 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 04:16, 25 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:12, 7 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 29 Desember 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 22 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:08, 3 Januarie 2026 (UTC) == [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] == {{sperdatum|24 Desember 2025}} * {{ondersteun}} – Hierdie voorbladartikel wou ek reeds tydens dié toernooi een jaar gelede skryf en nou kan ek hom voorstel. Dit is veral noemenswaardig weens die verskuiwing van die toernooi na die [[Verenigde Arabiese Emirate|VAE]], al die nuwe rekords wat opgestel is en die eindstryd tussen twee moontlike nuwe wenners, Nieu-Seeland en Suid-Afrika. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:09, 24 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – vir plasing eers in 2027! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 04:16, 25 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:12, 7 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:51, 28 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} - [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 29 Desember 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 23 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:08, 3 Januarie 2026 (UTC) == [[Asteroïedgordel]] == {{sperdatum|4 Januarie 2026}} * {{ondersteun}} – Oorvertaal en uitgebrei. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:10, 4 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Nog 'n uitstekende artikel! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:11, 4 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:12, 7 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:32, 15 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 21 Desember 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 24 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:02, 6 Januarie 2026 (UTC) == [[Marquesaseilande]] == {{sperdatum|6 Januarie 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:39, 7 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:09, 7 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:32, 15 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Lekker lees artikel! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:38, 15 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 21 Desember 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 25 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:02, 6 Januarie 2026 (UTC) == [[Mahjong]] == {{sperdatum|17 Januarie 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 14:29, 17 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 21 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:45, 29 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:34, 20 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:26, 25 Januarie 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 26 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:47, 1 Februarie 2026 (UTC) == [[Wes Anderson]] == {{sperdatum|18 Januarie 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 17:12, 18 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 21 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:45, 29 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Nie heeltemal my omgewing nie, maar goed gedoen deur BurgertB! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:27, 25 Januarie 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 27 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:47, 1 Februarie 2026 (UTC) == [[Paraguay]] == {{sperdatum|21 Januarie 2026}} * {{ondersteun}} – Kom ons maak die Afrikaanse Wikipedia die eerste taalweergawe met 'n voorbladartikel oor Paraguay. Dié artikel is duidelik geïnspireer deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] se voorbladartikel [[Uruguay]]. Dit sal lekker wees om beide Paraguay en Uruguay as voorbladartikels te hê. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 21 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:45, 29 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:34, 20 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:30, 25 Januarie 2026 (UTC) Kan van die rooi skakels soos guaraní dalk 'n kort artikeltjie kry? Dalk net te veel rooi skakels tans.. [[Wikipedia:Voorbladartikel week 28 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:47, 1 Februarie 2026 (UTC) == [[Konstantyn die Grote]] == {{sperdatum|22 Januarie 2026}} * {{ondersteun}} – Lyk my [[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] het een van sy uitgebreide artikels vergeet? Dan benoem ek hom graag. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:50, 22 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:45, 29 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:31, 25 Januarie 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 29 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:47, 1 Februarie 2026 (UTC) == [[Chicxulub-krater]] == {{sperdatum|28 Januarie 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:02, 28 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Ek weet glad nie waar is die plek nie? Groete! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:45, 29 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Ek vermoed [[Paleontologie|Paleontoloë]] ken dié krater. Dit is waarskynlik die rede hoekom ons nie saam met [[dinosourus]]se lewe nie. Ja, ek ken dit. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 11 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:29, 25 Januarie 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 30 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:47, 1 Februarie 2026 (UTC) == '''Plekhouer vir laat inskrywing''' == [[Wikipedia:Voorbladartikel week 31 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:47, 1 Februarie 2026 (UTC) == [[Simon Wiesenthal]] == {{sperdatum|28 Januarie 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:32, 28 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:40, 29 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 11 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 32 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:47, 1 Februarie 2026 (UTC) == [[Good Will Hunting]] == {{sperdatum|30 Januarie 2026}} * {{ondersteun}} - Ek wou nog altyd 'n fliek vir die voorblad doen, en hier is hy nou. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:03, 30 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:04, 3 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 11 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:36, 20 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 33 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:47, 1 Februarie 2026 (UTC) == [[Homofobie]] == {{sperdatum|3 Februarie 2026}} * {{ondersteun}} - Baie mense het hard aan dié artikel gewerk. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:54, 3 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:04, 3 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 11 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:36, 20 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 34 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:07, 16 Februarie 2026 (UTC) == [[Baha’i-wêreldsentrum]] == {{sperdatum|11 Februarie 2026}} * {{ondersteun}} – Een van die bekendste plekke in die Israeliese hawestad Haifa. Ek dink maar 'n Unesco-wêrelderfenisgebied is ook geskik vir ons voorblad. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 11 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:23, 11 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:41, 1 Februarie 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 35 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:07, 16 Februarie 2026 (UTC) == [[Lotustempel]] == {{sperdatum|11 Februarie 2026}} * {{ondersteun}} – Een van die bekendste bakens in die Indiese hoofstad Nieu-Delhi. Ek wou nog altyd 'n voorbladartikel oor 'n religieuse onderwerp doen. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 11 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:24, 11 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:41, 1 Februarie 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 36 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:07, 16 Februarie 2026 (UTC) == [[Kroniese obstruktiewe longsiekte]] == {{sperdatum|12 Februarie 2026}} * {{ondersteun}} – Belangrike artikel, veral vir die rokers. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 15:15, 12 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Welgedaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:41, 1 Februarie 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 37 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:07, 16 Februarie 2026 (UTC) == [[Majaskrif]] == {{sperdatum|23 Februarie 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:07, 23 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 17:40, 23 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:41, 1 Februarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:25, 24 Februarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 10 Maart 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 38 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:07, 25 Maart 2026 (UTC) == [[Antieke ruimtevaarders]] == {{sperdatum|25 Februarie 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 15:09, 25 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:23, 25 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}}, 'n nuwe artikel, sou graag meer tyd wou hê om dit deeglik deur te gaan. Groete – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:05, 23 Februarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 10 Maart 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 39 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:07, 25 Maart 2026 (UTC) == [[Breaking Bad]] == {{sperdatum|8 Maart 2026}} * {{ondersteun}} – <s>Ek sal dit nog deurlees vir tikfoute.</s> [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 13:57, 8 Februarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Wat 'n goeie reeks! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:54, 2 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 10 Maart 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 40 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:07, 25 Maart 2026 (UTC) == '''Plekhouer vir 'n laat inskrywing''' == [[Wikipedia:Voorbladartikel week 41 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:26, 25 Maart 2026 (UTC) == [[Damon Hill]] == {{sperdatum|23 Maart 2026}} * {{ondersteun}} – Artikel is reeds in 2015 geskep! Ek het pas sy F1-wedrengeskiedenis volledig aangevul uit die Britse wiki. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:06, 23 Februarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:23, 24 Februarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:54, 2 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 10 Maart 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 42 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:07, 25 Maart 2026 (UTC) == [[Metodologie]] == {{sperdatum|2 April 2026}} * {{ondersteun}} – Sal nog finaal deurgaan en opruim. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:54, 2 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 10 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:47, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:48, 29 Maart 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 43 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:50, 5 April 2026 (UTC) gcbxzb23ft069nowpgn2oadg6d8jw4n 2890173 2890169 2026-04-05T15:59:15Z Aliwal2012 39067 [[T20I-wêreldbeker 2026]] week 6 van 2027 2890173 wikitext text/x-wiki {{argief}} == [[Anatolië]] == {{sperdatum|28 Maart 2025}} * {{ondersteun}} – Ekskuus, ek probeer nie die blad toegooi nie; ek plaas hulle maar soos ek hulle klaarmaak. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 16:05, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:35, 6 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:02, 10 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:31, 10 Maart 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 1 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:13, 25 Maart 2026 (UTC) == [[Italiaanse nasionale krieketspan]] == {{sperdatum|27 Augustus 2025}} * {{ondersteun}} – Die Italianers het onlangs die krieketwêreld geskok deur tydens die Europese [[T20I-wêreldbeker 2026]]-kwalifisering die groot gunsteling Skotland te verslaan en vir die eerste keer ooit vir 'n IKR-wêreldbekertoernooi te kwalifiseer. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 27 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:22, 2 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 16:28, 1 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:25, 2 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:23, 17 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:42, 28 Augustus 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 2 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:01, 9 September 2025 (UTC) == ''[[Taxi Driver]]'' == {{sperdatum|4 September 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:39, 4 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:52, 5 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:38, 5 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 10 Augustus 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 3 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:01, 9 September 2025 (UTC) == [[Vlag van Swede]] == {{sperdatum|22 Julie 2025}} * {{ondersteun}} – Dié vlagartikel is na aanleiding van die huidige voorbladartikel [[vlag van Finland]] geskryf. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:00, 22 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Nodige artikel! Groete, [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:12, 2 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:14, 9 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:34, 10 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 19 Julie 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 4 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:42, 20 Julie 2025 (UTC) == [[Boerneef]] == {{sperdatum|5 September 2025}} * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 15:09, 5 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:38, 5 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:29, 5 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 10 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:22, 2 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 19:53, 3 September 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 5 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:01, 9 September 2025 (UTC) == [[T20I-wêreldbeker 2026]] == {{sperdatum|10 April 2026}} * {{ondersteun}} – Mag ek my grootste artikel vir ons voorblad benoem? Dié keer het Nieu-Seeland beter gevaar as Suid-Afrika, maar dit was Indië wat geskiedenis geskryf het. Die 2026-toernooi het ook nuus gemaak met beide Italië en Zimbabwe se prestasies, maar ook (sport-)politieke spanning tussen Bangladesj, Indië en Pakistan. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 10 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 20:31, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:10, 27 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:48, 29 Maart 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 6 2027]] ingepas --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:58, 5 April 2026 (UTC) == [[Gay mans]] == {{sperdatum|10 September 2025}} * {{ondersteun}} – Ons wil tog nie weer die omies en anties in hulle oggendkoffie laat stik nie, so ek stel voor die dubbele pyltjies word as foto gebruik as die artikel dit maak. Die titel is meervoud, want die Engelse titel is meervoud, waarskynlik omdat dit na 'n groep verwys. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:31, 10 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – {{Ping|BurgertB}} maar slegs as die vroulike eweknie [[Lesbiër]] ook 'n voorbladartikel kry. ;) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 10 Augustus 2025 (UTC) * {{neutraal}} – Manne, ek sal maar eerder buite stemming bly! [Verskoon my, maar die tema staan my nie aan nie] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:55, 18 Augustus 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 7 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:01, 9 September 2025 (UTC) == [[Max Verstappen]] == {{sperdatum|29 Augustus 2025}} * {{ondersteun}} – Nog 'n artikel in die reeks van F1-sportsterre. 'n Viermalige wêreldkampioen (2021–2024). Groete. -- [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:45, 29 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 16:27, 1 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:26, 2 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 10 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:22, 26 Augustus 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 8 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:01, 9 September 2025 (UTC) == [[Vlag van Ysland]] == {{sperdatum|25 Julie 2025}} * {{ondersteun}} – Hierdie vlagartikel is saamgestel deur die Engelse en Yslandse artikels te vertaal. Daarmee sal al die [[Skandinawiese kruis]]vlae voorbladstatus geniet, net soos die vyf lande self. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:00, 25 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:14, 9 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:34, 10 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:59, 16 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 9 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 22:42, 27 Julie 2025 (UTC) == [[Toring van Babel]] == {{sperdatum|13 September 2025}} * {{ondersteun}} – In die plek van die lesbiërs. :) [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:06, 13 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – {{Ping|BurgertB}} maar wat van [[geslagsgelykheid]] in die vrouemaand? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:05, 17 Augustus 2025 (UTC) * {{kommentaar}} – Jy het 'n punt beet. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:12, 17 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:43, 19 Augustus 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 10 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:42, 16 September 2025 (UTC) == [[Hitler-dagboeke]] == {{sperdatum|14 Oktober 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10pt">(kontak)</span>]] 17:23, 14 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. --[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:07, 24 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:41, 26 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:59, 26 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Die ''Stern''-"berig" van 1983 is natuurlik welbekend in Duitsland. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:30, 30 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:11, 7 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 11 2027]] Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:54, 17 Oktober 2025 (UTC) == [[North American X-15]] == {{sperdatum|16 Oktober 2025}} * {{ondersteun}} – Dankie, goeie werk deur 'n wikiverslaafde. Groete! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:10, 24 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:41, 26 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:59, 26 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:30, 30 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 17:13, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 12 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:54, 17 Oktober 2025 (UTC) == '''Plekhouer vir 'n laat inskrywing''' == [[Wikipedia:Voorbladartikel week 13 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:41, 19 Oktober 2025 (UTC) == [[Vrouerugbywêreldbeker 2025]] == {{sperdatum|30 Oktober 2025}} * {{ondersteun}} – Dalk is dit tyd vir ons eerste voorbladartikel oor vrouesport, nadat dié toernooi geskiedenis gemaak het? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:30, 30 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:46, 1 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:01, 22 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:40, 24 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:03, 24 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:59, 26 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 14 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:54, 17 Oktober 2025 (UTC) == [[Charles Leclerc]] == {{sperdatum|17 November 2025}} * {{ondersteun}} – Ek bekyk dié mannetjie se doen-en-late al 'n geruime tyd! Vandat hy 'n bokkie groei, hoef hy nie meer langs sy Ma te paradeer vir foto's nie! Hoop net nie <s>oom</s> Max leer hom vloek nie! (Jammer, ek sien hulle is albei 28 jr oud). [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:40, 17 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:03, 24 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 20:38, 24 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:50, 24 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:31, 30 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:49, 4 November 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 15 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:25, 19 November 2025 (UTC) == [[Apollo 13]] == {{sperdatum|20 November 2025}} * {{ondersteun}} – By verre die mees tegniese artikel wat ek nog vertaal het! Ek het ekstra artikels geskep soos [[teflon]], [[Baan om die Maan]] en [[Litiumhidroksied]] om die artikel beter te maak! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:33, 24 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:03, 24 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 20:38, 24 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Op RSG se Sterre en Planete het hulle oor die welbekende ''Houston, we've had a problem'' gesels en toe skryf ek met Deon daaroor. En, daars hy! Baie dankie Oesjaar vir hierdie belangrike en interessante voorbladartikel! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:50, 24 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 21:02, 25 Oktober 2025 (UTC) NS: Welkom terug [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] !! * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:31, 30 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:49, 4 November 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 16 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:25, 19 November 2025 (UTC) == [[Jeffrey Dahmer]] == {{sperdatum|29 November 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:19, 29 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 04:02, 30 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:39, 3 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:49, 4 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Sjoe, daar is nare mense! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:22, 21 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:12, 7 Desember 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 17 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:45, 15 Desember 2025 (UTC) == [[Vrouekrieketwêreldbeker 2025]] == {{sperdatum|3 Desember 2025}} * {{ondersteun}} – Nog 'n vrouesporttoernooi wat 'n nuwe generasie sal inspireer, veral in beide Indië en Suid-Afrika, die twee finaliste, wat mekaar in die eindstryd vir hul eerste vrouekrieketwêreldbekertitel ooit gepak het. – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:39, 3 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:49, 4 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Wel gedaan SpesBona! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:44, 19 November 2025 (UTC) * {{kommentaar}}: Aangesien dit 22+ dames is wat kragte meet, sal hulle omgee om my ook "te pak"? --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:44, 19 November 2025 (UTC) * {{neutraal}} -- Myns insiens te gou na die toernooi. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:23, 21 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:12, 7 Desember 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 18 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:45, 15 Desember 2025 (UTC) == [[Teotihuacán]] == {{sperdatum|9 Desember 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:25, 9 November 2025 (UTC) * {{neutraal}} -- Ek ken nie die plek nie, jammer! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:30, 19 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} -- Ek ken ook nie die plek nie, so al hoe beter dat dit op die voorblad verskyn. Ek is nie seker wat iemand se onkunde met die vereistes van 'n voorblad te doen het nie, maar ek kan net sowel in spring en uitvind. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:57, 21 November 2025 (UTC) * {{kommentaar}}: Ek het niks gesê oor "vereistes vir 'n voorblad" nie! Ek sê bloot ek ken nie die plek nie poepol... [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:19, 21 November 2025 (UTC) *:Die hele doel van hierdie bladsy is om te bespreek of 'n artikel aan die "vereistes vir 'n voorblad" voldoen. Maar OK, baie dankie vir jou vreeslike interessante kommentaar. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:49, 23 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} -- Onthou Jimmy Wales se visie: ''Stel jou 'n wêreld voor waar elke persooon toegang het tot die som van alle kennis.'' Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:22, 21 November 2025 (UTC) * {{kommentaar}}: Mooi so Oesjaar! My ou brein het nie meer plek vir ''al daai kennis'' nie! Te veel wagwoorde en PIN-nommers om te onthou, en nou is KI ook nog hier, ai! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:57, 21 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – As eerste outeur aan dié artikel is ek baie dankbaar vir BurgertB se uitbreiding! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:09, 24 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:12, 7 Desember 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 19 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:45, 15 Desember 2025 (UTC) == '''Plekhouer vir 'n laat inskrywing''' == [[Wikipedia:Voorbladartikel week 20 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:45, 15 Desember 2025 (UTC) == [[Gammaflits]] == {{sperdatum|22 Desember 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 14:49, 22 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – vir plasing eers in 2027! Groete, [[Gebruiker:Aliwal2012|Die perd se bek]] 15:44, 22 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:09, 24 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:12, 7 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:57, 29 Desember 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 21 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:08, 3 Januarie 2026 (UTC) == [[Vlag van Ierland]] == {{sperdatum|24 Desember 2025}} * {{ondersteun}} – Kom ons plaas ook een van {{Ping|Puvircho}} se pragtige vlagartikels op ons voorblad. Ek hoop op nog vlagartikels deur hom. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:09, 24 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 04:16, 25 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:12, 7 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 29 Desember 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 22 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:08, 3 Januarie 2026 (UTC) == [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] == {{sperdatum|24 Desember 2025}} * {{ondersteun}} – Hierdie voorbladartikel wou ek reeds tydens dié toernooi een jaar gelede skryf en nou kan ek hom voorstel. Dit is veral noemenswaardig weens die verskuiwing van die toernooi na die [[Verenigde Arabiese Emirate|VAE]], al die nuwe rekords wat opgestel is en die eindstryd tussen twee moontlike nuwe wenners, Nieu-Seeland en Suid-Afrika. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:09, 24 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – vir plasing eers in 2027! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 04:16, 25 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:12, 7 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:51, 28 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} - [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 29 Desember 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 23 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:08, 3 Januarie 2026 (UTC) == [[Asteroïedgordel]] == {{sperdatum|4 Januarie 2026}} * {{ondersteun}} – Oorvertaal en uitgebrei. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:10, 4 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Nog 'n uitstekende artikel! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:11, 4 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:12, 7 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:32, 15 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 21 Desember 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 24 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:02, 6 Januarie 2026 (UTC) == [[Marquesaseilande]] == {{sperdatum|6 Januarie 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:39, 7 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:09, 7 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:32, 15 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Lekker lees artikel! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:38, 15 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 21 Desember 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 25 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:02, 6 Januarie 2026 (UTC) == [[Mahjong]] == {{sperdatum|17 Januarie 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 14:29, 17 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 21 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:45, 29 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:34, 20 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:26, 25 Januarie 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 26 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:47, 1 Februarie 2026 (UTC) == [[Wes Anderson]] == {{sperdatum|18 Januarie 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 17:12, 18 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 21 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:45, 29 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Nie heeltemal my omgewing nie, maar goed gedoen deur BurgertB! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:27, 25 Januarie 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 27 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:47, 1 Februarie 2026 (UTC) == [[Paraguay]] == {{sperdatum|21 Januarie 2026}} * {{ondersteun}} – Kom ons maak die Afrikaanse Wikipedia die eerste taalweergawe met 'n voorbladartikel oor Paraguay. Dié artikel is duidelik geïnspireer deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] se voorbladartikel [[Uruguay]]. Dit sal lekker wees om beide Paraguay en Uruguay as voorbladartikels te hê. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 21 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:45, 29 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:34, 20 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:30, 25 Januarie 2026 (UTC) Kan van die rooi skakels soos guaraní dalk 'n kort artikeltjie kry? Dalk net te veel rooi skakels tans.. [[Wikipedia:Voorbladartikel week 28 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:47, 1 Februarie 2026 (UTC) == [[Konstantyn die Grote]] == {{sperdatum|22 Januarie 2026}} * {{ondersteun}} – Lyk my [[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] het een van sy uitgebreide artikels vergeet? Dan benoem ek hom graag. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:50, 22 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:45, 29 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:31, 25 Januarie 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 29 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:47, 1 Februarie 2026 (UTC) == [[Chicxulub-krater]] == {{sperdatum|28 Januarie 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:02, 28 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Ek weet glad nie waar is die plek nie? Groete! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:45, 29 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Ek vermoed [[Paleontologie|Paleontoloë]] ken dié krater. Dit is waarskynlik die rede hoekom ons nie saam met [[dinosourus]]se lewe nie. Ja, ek ken dit. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 11 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:29, 25 Januarie 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 30 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:47, 1 Februarie 2026 (UTC) == '''Plekhouer vir laat inskrywing''' == [[Wikipedia:Voorbladartikel week 31 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:47, 1 Februarie 2026 (UTC) == [[Simon Wiesenthal]] == {{sperdatum|28 Januarie 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:32, 28 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:40, 29 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 11 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 32 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:47, 1 Februarie 2026 (UTC) == [[Good Will Hunting]] == {{sperdatum|30 Januarie 2026}} * {{ondersteun}} - Ek wou nog altyd 'n fliek vir die voorblad doen, en hier is hy nou. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:03, 30 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:04, 3 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 11 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:36, 20 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 33 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:47, 1 Februarie 2026 (UTC) == [[Homofobie]] == {{sperdatum|3 Februarie 2026}} * {{ondersteun}} - Baie mense het hard aan dié artikel gewerk. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:54, 3 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:04, 3 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 11 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:36, 20 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 34 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:07, 16 Februarie 2026 (UTC) == [[Baha’i-wêreldsentrum]] == {{sperdatum|11 Februarie 2026}} * {{ondersteun}} – Een van die bekendste plekke in die Israeliese hawestad Haifa. Ek dink maar 'n Unesco-wêrelderfenisgebied is ook geskik vir ons voorblad. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 11 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:23, 11 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:41, 1 Februarie 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 35 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:07, 16 Februarie 2026 (UTC) == [[Lotustempel]] == {{sperdatum|11 Februarie 2026}} * {{ondersteun}} – Een van die bekendste bakens in die Indiese hoofstad Nieu-Delhi. Ek wou nog altyd 'n voorbladartikel oor 'n religieuse onderwerp doen. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 11 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:24, 11 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:41, 1 Februarie 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 36 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:07, 16 Februarie 2026 (UTC) == [[Kroniese obstruktiewe longsiekte]] == {{sperdatum|12 Februarie 2026}} * {{ondersteun}} – Belangrike artikel, veral vir die rokers. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 15:15, 12 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Welgedaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:41, 1 Februarie 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 37 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:07, 16 Februarie 2026 (UTC) == [[Majaskrif]] == {{sperdatum|23 Februarie 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:07, 23 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 17:40, 23 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:41, 1 Februarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:25, 24 Februarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 10 Maart 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 38 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:07, 25 Maart 2026 (UTC) == [[Antieke ruimtevaarders]] == {{sperdatum|25 Februarie 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 15:09, 25 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:23, 25 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}}, 'n nuwe artikel, sou graag meer tyd wou hê om dit deeglik deur te gaan. Groete – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:05, 23 Februarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 10 Maart 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 39 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:07, 25 Maart 2026 (UTC) == [[Breaking Bad]] == {{sperdatum|8 Maart 2026}} * {{ondersteun}} – <s>Ek sal dit nog deurlees vir tikfoute.</s> [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 13:57, 8 Februarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Wat 'n goeie reeks! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:54, 2 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 10 Maart 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 40 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:07, 25 Maart 2026 (UTC) == '''Plekhouer vir 'n laat inskrywing''' == [[Wikipedia:Voorbladartikel week 41 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:26, 25 Maart 2026 (UTC) == [[Damon Hill]] == {{sperdatum|23 Maart 2026}} * {{ondersteun}} – Artikel is reeds in 2015 geskep! Ek het pas sy F1-wedrengeskiedenis volledig aangevul uit die Britse wiki. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:06, 23 Februarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:23, 24 Februarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:54, 2 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 10 Maart 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 42 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:07, 25 Maart 2026 (UTC) == [[Metodologie]] == {{sperdatum|2 April 2026}} * {{ondersteun}} – Sal nog finaal deurgaan en opruim. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:54, 2 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 10 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:47, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:48, 29 Maart 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 43 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:50, 5 April 2026 (UTC) bppgj1hbt0yo39y6pe2v6pdjrjxzvy1 2890174 2890173 2026-04-05T16:08:27Z Aliwal2012 39067 [[Carlos Sainz jr.]] ingeplaas by week 26/2027 2890174 wikitext text/x-wiki {{argief}} == [[Anatolië]] == {{sperdatum|28 Maart 2025}} * {{ondersteun}} – Ekskuus, ek probeer nie die blad toegooi nie; ek plaas hulle maar soos ek hulle klaarmaak. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 16:05, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:35, 6 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:02, 10 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:31, 10 Maart 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 1 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:13, 25 Maart 2026 (UTC) == [[Italiaanse nasionale krieketspan]] == {{sperdatum|27 Augustus 2025}} * {{ondersteun}} – Die Italianers het onlangs die krieketwêreld geskok deur tydens die Europese [[T20I-wêreldbeker 2026]]-kwalifisering die groot gunsteling Skotland te verslaan en vir die eerste keer ooit vir 'n IKR-wêreldbekertoernooi te kwalifiseer. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 27 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:22, 2 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 16:28, 1 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:25, 2 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:23, 17 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:42, 28 Augustus 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 2 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:01, 9 September 2025 (UTC) == ''[[Taxi Driver]]'' == {{sperdatum|4 September 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:39, 4 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:52, 5 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:38, 5 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 10 Augustus 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 3 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:01, 9 September 2025 (UTC) == [[Vlag van Swede]] == {{sperdatum|22 Julie 2025}} * {{ondersteun}} – Dié vlagartikel is na aanleiding van die huidige voorbladartikel [[vlag van Finland]] geskryf. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:00, 22 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Nodige artikel! Groete, [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:12, 2 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:14, 9 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:34, 10 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 19 Julie 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 4 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:42, 20 Julie 2025 (UTC) == [[Boerneef]] == {{sperdatum|5 September 2025}} * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 15:09, 5 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:38, 5 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:29, 5 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 10 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:22, 2 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 19:53, 3 September 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 5 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:01, 9 September 2025 (UTC) == [[T20I-wêreldbeker 2026]] == {{sperdatum|10 April 2026}} * {{ondersteun}} – Mag ek my grootste artikel vir ons voorblad benoem? Dié keer het Nieu-Seeland beter gevaar as Suid-Afrika, maar dit was Indië wat geskiedenis geskryf het. Die 2026-toernooi het ook nuus gemaak met beide Italië en Zimbabwe se prestasies, maar ook (sport-)politieke spanning tussen Bangladesj, Indië en Pakistan. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 10 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 20:31, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:10, 27 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:48, 29 Maart 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 6 2027]] ingepas --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:58, 5 April 2026 (UTC) == [[Gay mans]] == {{sperdatum|10 September 2025}} * {{ondersteun}} – Ons wil tog nie weer die omies en anties in hulle oggendkoffie laat stik nie, so ek stel voor die dubbele pyltjies word as foto gebruik as die artikel dit maak. Die titel is meervoud, want die Engelse titel is meervoud, waarskynlik omdat dit na 'n groep verwys. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:31, 10 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – {{Ping|BurgertB}} maar slegs as die vroulike eweknie [[Lesbiër]] ook 'n voorbladartikel kry. ;) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 10 Augustus 2025 (UTC) * {{neutraal}} – Manne, ek sal maar eerder buite stemming bly! [Verskoon my, maar die tema staan my nie aan nie] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:55, 18 Augustus 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 7 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:01, 9 September 2025 (UTC) == [[Max Verstappen]] == {{sperdatum|29 Augustus 2025}} * {{ondersteun}} – Nog 'n artikel in die reeks van F1-sportsterre. 'n Viermalige wêreldkampioen (2021–2024). Groete. -- [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:45, 29 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 16:27, 1 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:26, 2 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 10 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:22, 26 Augustus 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 8 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:01, 9 September 2025 (UTC) == [[Vlag van Ysland]] == {{sperdatum|25 Julie 2025}} * {{ondersteun}} – Hierdie vlagartikel is saamgestel deur die Engelse en Yslandse artikels te vertaal. Daarmee sal al die [[Skandinawiese kruis]]vlae voorbladstatus geniet, net soos die vyf lande self. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:00, 25 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:14, 9 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:34, 10 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:59, 16 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 9 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 22:42, 27 Julie 2025 (UTC) == [[Toring van Babel]] == {{sperdatum|13 September 2025}} * {{ondersteun}} – In die plek van die lesbiërs. :) [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:06, 13 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – {{Ping|BurgertB}} maar wat van [[geslagsgelykheid]] in die vrouemaand? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:05, 17 Augustus 2025 (UTC) * {{kommentaar}} – Jy het 'n punt beet. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:12, 17 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:43, 19 Augustus 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 10 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:42, 16 September 2025 (UTC) == [[Hitler-dagboeke]] == {{sperdatum|14 Oktober 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10pt">(kontak)</span>]] 17:23, 14 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. --[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:07, 24 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:41, 26 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:59, 26 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Die ''Stern''-"berig" van 1983 is natuurlik welbekend in Duitsland. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:30, 30 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:11, 7 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 11 2027]] Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:54, 17 Oktober 2025 (UTC) == [[North American X-15]] == {{sperdatum|16 Oktober 2025}} * {{ondersteun}} – Dankie, goeie werk deur 'n wikiverslaafde. Groete! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:10, 24 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:41, 26 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:59, 26 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:30, 30 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 17:13, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 12 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:54, 17 Oktober 2025 (UTC) == '''Plekhouer vir 'n laat inskrywing''' == [[Wikipedia:Voorbladartikel week 13 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:41, 19 Oktober 2025 (UTC) == [[Vrouerugbywêreldbeker 2025]] == {{sperdatum|30 Oktober 2025}} * {{ondersteun}} – Dalk is dit tyd vir ons eerste voorbladartikel oor vrouesport, nadat dié toernooi geskiedenis gemaak het? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:30, 30 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:46, 1 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:01, 22 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:40, 24 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:03, 24 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:59, 26 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 14 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:54, 17 Oktober 2025 (UTC) == [[Charles Leclerc]] == {{sperdatum|17 November 2025}} * {{ondersteun}} – Ek bekyk dié mannetjie se doen-en-late al 'n geruime tyd! Vandat hy 'n bokkie groei, hoef hy nie meer langs sy Ma te paradeer vir foto's nie! Hoop net nie <s>oom</s> Max leer hom vloek nie! (Jammer, ek sien hulle is albei 28 jr oud). [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:40, 17 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:03, 24 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 20:38, 24 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:50, 24 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:31, 30 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:49, 4 November 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 15 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:25, 19 November 2025 (UTC) == [[Apollo 13]] == {{sperdatum|20 November 2025}} * {{ondersteun}} – By verre die mees tegniese artikel wat ek nog vertaal het! Ek het ekstra artikels geskep soos [[teflon]], [[Baan om die Maan]] en [[Litiumhidroksied]] om die artikel beter te maak! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:33, 24 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:03, 24 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 20:38, 24 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Op RSG se Sterre en Planete het hulle oor die welbekende ''Houston, we've had a problem'' gesels en toe skryf ek met Deon daaroor. En, daars hy! Baie dankie Oesjaar vir hierdie belangrike en interessante voorbladartikel! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:50, 24 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 21:02, 25 Oktober 2025 (UTC) NS: Welkom terug [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] !! * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:31, 30 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:49, 4 November 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 16 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:25, 19 November 2025 (UTC) == [[Jeffrey Dahmer]] == {{sperdatum|29 November 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:19, 29 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 04:02, 30 Oktober 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:39, 3 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:49, 4 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Sjoe, daar is nare mense! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:22, 21 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:12, 7 Desember 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 17 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:45, 15 Desember 2025 (UTC) == [[Vrouekrieketwêreldbeker 2025]] == {{sperdatum|3 Desember 2025}} * {{ondersteun}} – Nog 'n vrouesporttoernooi wat 'n nuwe generasie sal inspireer, veral in beide Indië en Suid-Afrika, die twee finaliste, wat mekaar in die eindstryd vir hul eerste vrouekrieketwêreldbekertitel ooit gepak het. – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:39, 3 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:49, 4 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Wel gedaan SpesBona! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:44, 19 November 2025 (UTC) * {{kommentaar}}: Aangesien dit 22+ dames is wat kragte meet, sal hulle omgee om my ook "te pak"? --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:44, 19 November 2025 (UTC) * {{neutraal}} -- Myns insiens te gou na die toernooi. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:23, 21 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:12, 7 Desember 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 18 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:45, 15 Desember 2025 (UTC) == [[Teotihuacán]] == {{sperdatum|9 Desember 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:25, 9 November 2025 (UTC) * {{neutraal}} -- Ek ken nie die plek nie, jammer! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:30, 19 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} -- Ek ken ook nie die plek nie, so al hoe beter dat dit op die voorblad verskyn. Ek is nie seker wat iemand se onkunde met die vereistes van 'n voorblad te doen het nie, maar ek kan net sowel in spring en uitvind. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:57, 21 November 2025 (UTC) * {{kommentaar}}: Ek het niks gesê oor "vereistes vir 'n voorblad" nie! Ek sê bloot ek ken nie die plek nie poepol... [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:19, 21 November 2025 (UTC) *:Die hele doel van hierdie bladsy is om te bespreek of 'n artikel aan die "vereistes vir 'n voorblad" voldoen. Maar OK, baie dankie vir jou vreeslike interessante kommentaar. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:49, 23 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} -- Onthou Jimmy Wales se visie: ''Stel jou 'n wêreld voor waar elke persooon toegang het tot die som van alle kennis.'' Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:22, 21 November 2025 (UTC) * {{kommentaar}}: Mooi so Oesjaar! My ou brein het nie meer plek vir ''al daai kennis'' nie! Te veel wagwoorde en PIN-nommers om te onthou, en nou is KI ook nog hier, ai! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:57, 21 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – As eerste outeur aan dié artikel is ek baie dankbaar vir BurgertB se uitbreiding! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:09, 24 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:12, 7 Desember 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 19 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:45, 15 Desember 2025 (UTC) == '''Plekhouer vir 'n laat inskrywing''' == [[Wikipedia:Voorbladartikel week 20 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:45, 15 Desember 2025 (UTC) == [[Gammaflits]] == {{sperdatum|22 Desember 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 14:49, 22 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – vir plasing eers in 2027! Groete, [[Gebruiker:Aliwal2012|Die perd se bek]] 15:44, 22 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:09, 24 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:12, 7 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:57, 29 Desember 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 21 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:08, 3 Januarie 2026 (UTC) == [[Vlag van Ierland]] == {{sperdatum|24 Desember 2025}} * {{ondersteun}} – Kom ons plaas ook een van {{Ping|Puvircho}} se pragtige vlagartikels op ons voorblad. Ek hoop op nog vlagartikels deur hom. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:09, 24 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 04:16, 25 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:12, 7 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 29 Desember 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 22 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:08, 3 Januarie 2026 (UTC) == [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] == {{sperdatum|24 Desember 2025}} * {{ondersteun}} – Hierdie voorbladartikel wou ek reeds tydens dié toernooi een jaar gelede skryf en nou kan ek hom voorstel. Dit is veral noemenswaardig weens die verskuiwing van die toernooi na die [[Verenigde Arabiese Emirate|VAE]], al die nuwe rekords wat opgestel is en die eindstryd tussen twee moontlike nuwe wenners, Nieu-Seeland en Suid-Afrika. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:09, 24 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – vir plasing eers in 2027! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 04:16, 25 November 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:12, 7 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:51, 28 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} - [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 29 Desember 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 23 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:08, 3 Januarie 2026 (UTC) == [[Asteroïedgordel]] == {{sperdatum|4 Januarie 2026}} * {{ondersteun}} – Oorvertaal en uitgebrei. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:10, 4 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Nog 'n uitstekende artikel! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:11, 4 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:12, 7 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:32, 15 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 21 Desember 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 24 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:02, 6 Januarie 2026 (UTC) == [[Marquesaseilande]] == {{sperdatum|6 Januarie 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:39, 7 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:09, 7 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:32, 15 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Lekker lees artikel! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:38, 15 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 21 Desember 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 25 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:02, 6 Januarie 2026 (UTC) == [[Carlos Sainz jr.]] == {{sperdatum|5 April 2026}} * {{ondersteun}} – Sy voorbladbenoeming het ongelukkig agterweë gebly! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:05, 5 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 20:31, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:47, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:11, 27 Maart 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 26 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:47, 5 April 2026 (UTC) == [[Mahjong]] == {{sperdatum|17 Januarie 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 14:29, 17 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 21 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:45, 29 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:34, 20 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:26, 25 Januarie 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 27 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:47, 1 Februarie 2026 (UTC) == [[Wes Anderson]] == {{sperdatum|18 Januarie 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 17:12, 18 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 21 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:45, 29 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Nie heeltemal my omgewing nie, maar goed gedoen deur BurgertB! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:27, 25 Januarie 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 28 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:47, 1 Februarie 2026 (UTC) == [[Paraguay]] == {{sperdatum|21 Januarie 2026}} * {{ondersteun}} – Kom ons maak die Afrikaanse Wikipedia die eerste taalweergawe met 'n voorbladartikel oor Paraguay. Dié artikel is duidelik geïnspireer deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] se voorbladartikel [[Uruguay]]. Dit sal lekker wees om beide Paraguay en Uruguay as voorbladartikels te hê. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 21 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:45, 29 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:34, 20 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:30, 25 Januarie 2026 (UTC) Kan van die rooi skakels soos guaraní dalk 'n kort artikeltjie kry? Dalk net te veel rooi skakels tans.. [[Wikipedia:Voorbladartikel week 29 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:47, 1 Februarie 2026 (UTC) == [[Konstantyn die Grote]] == {{sperdatum|22 Januarie 2026}} * {{ondersteun}} – Lyk my [[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] het een van sy uitgebreide artikels vergeet? Dan benoem ek hom graag. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:50, 22 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:45, 29 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:31, 25 Januarie 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 30 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:47, 1 Februarie 2026 (UTC) == [[Chicxulub-krater]] == {{sperdatum|28 Januarie 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:02, 28 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Ek weet glad nie waar is die plek nie? Groete! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:45, 29 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Ek vermoed [[Paleontologie|Paleontoloë]] ken dié krater. Dit is waarskynlik die rede hoekom ons nie saam met [[dinosourus]]se lewe nie. Ja, ek ken dit. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 11 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:29, 25 Januarie 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 31 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:47, 1 Februarie 2026 (UTC) == '''Plekhouer vir laat inskrywing''' == [[Wikipedia:Voorbladartikel week 32 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:47, 1 Februarie 2026 (UTC) == [[Simon Wiesenthal]] == {{sperdatum|28 Januarie 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:32, 28 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:40, 29 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 11 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 33 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:47, 1 Februarie 2026 (UTC) == [[Good Will Hunting]] == {{sperdatum|30 Januarie 2026}} * {{ondersteun}} - Ek wou nog altyd 'n fliek vir die voorblad doen, en hier is hy nou. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:03, 30 Desember 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:04, 3 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 11 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:36, 20 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 34 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:47, 1 Februarie 2026 (UTC) == [[Homofobie]] == {{sperdatum|3 Februarie 2026}} * {{ondersteun}} - Baie mense het hard aan dié artikel gewerk. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:54, 3 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:04, 3 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 11 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:36, 20 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 35 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:07, 16 Februarie 2026 (UTC) == [[Baha’i-wêreldsentrum]] == {{sperdatum|11 Februarie 2026}} * {{ondersteun}} – Een van die bekendste plekke in die Israeliese hawestad Haifa. Ek dink maar 'n Unesco-wêrelderfenisgebied is ook geskik vir ons voorblad. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 11 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:23, 11 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:41, 1 Februarie 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 36 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:07, 16 Februarie 2026 (UTC) == [[Lotustempel]] == {{sperdatum|11 Februarie 2026}} * {{ondersteun}} – Een van die bekendste bakens in die Indiese hoofstad Nieu-Delhi. Ek wou nog altyd 'n voorbladartikel oor 'n religieuse onderwerp doen. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 11 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:24, 11 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:41, 1 Februarie 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 37 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:07, 16 Februarie 2026 (UTC) == [[Kroniese obstruktiewe longsiekte]] == {{sperdatum|12 Februarie 2026}} * {{ondersteun}} – Belangrike artikel, veral vir die rokers. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 15:15, 12 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 22 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Welgedaan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:41, 1 Februarie 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 38 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:07, 16 Februarie 2026 (UTC) == [[Majaskrif]] == {{sperdatum|23 Februarie 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:07, 23 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 17:40, 23 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:41, 1 Februarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:25, 24 Februarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 10 Maart 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 39 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:07, 25 Maart 2026 (UTC) == [[Antieke ruimtevaarders]] == {{sperdatum|25 Februarie 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 15:09, 25 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:23, 25 Januarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}}, 'n nuwe artikel, sou graag meer tyd wou hê om dit deeglik deur te gaan. Groete – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:05, 23 Februarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 10 Maart 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 40 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:07, 25 Maart 2026 (UTC) == [[Breaking Bad]] == {{sperdatum|8 Maart 2026}} * {{ondersteun}} – <s>Ek sal dit nog deurlees vir tikfoute.</s> [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 13:57, 8 Februarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Wat 'n goeie reeks! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:54, 2 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 10 Maart 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 41 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:07, 25 Maart 2026 (UTC) == '''Plekhouer vir 'n laat inskrywing''' == [[Wikipedia:Voorbladartikel week 41 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:26, 25 Maart 2026 (UTC) == [[Damon Hill]] == {{sperdatum|23 Maart 2026}} * {{ondersteun}} – Artikel is reeds in 2015 geskep! Ek het pas sy F1-wedrengeskiedenis volledig aangevul uit die Britse wiki. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:06, 23 Februarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:23, 24 Februarie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:54, 2 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 10 Maart 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 43 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:07, 25 Maart 2026 (UTC) == [[Metodologie]] == {{sperdatum|2 April 2026}} * {{ondersteun}} – Sal nog finaal deurgaan en opruim. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:54, 2 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 10 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:47, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:48, 29 Maart 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 44 2027]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:50, 5 April 2026 (UTC) ly98i9vbl6dqxmo27jvlrwqst7r43u3 0 453772 2890322 2838560 2026-04-05T21:06:59Z Dumbassman 62009 2890322 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Smurf Logo in Afrikaans (Smurfies).svg|325px|duimnael|alt=Die Smurfies kenteken in Afrikaans|Die Smurfies kenteken in Afrikaans]] '''''Die Smurfies,''''' of '''''Die Smurfs''''' ({{Langx|fr|Les Schtroumpfs}} {{Langx|nl|De Smurfen}}) is 'n [[België|Belgiese]] strokiesprent wat handel oor 'n fiktiewe kolonie klein, blou, mensagtige wesens wat in [[Paddastoel|sampioenvormige]] huise in 'n woud woon. ''Die Smurfs'' is in 1958 deur die Belgiese strokiesprentkunstenaar Peyo (die [[skuilnaam]] van Pierre Culliford) geskep en bekendgestel as 'n reeks strokiesprentkarakters, en het oorspronklik bekend gestaan het as ''Les Schtroumpfs''. [[Lêer:Smurfs mural-Brussels-4.jpg|alt=die Smurfies|duimnael|'n Muurskildery in Brussels van die Smurfies.]] Daar is meer as 100 Smurf-karakters, en hul name is gebaseer op byvoeglike naamwoorde wat hul eienskappe beklemtoon, soos "Nutsman Smurf", wat daarvan hou om nuttige dinge te bou. "Smurfette" was die eerste vroulike Smurf wat in die reeks bekendgestel is. Die Smurfies dra Frygiese pette, wat vryheid gedurende die moderne era verteenwoordig het. Die Smurfies-[[Konsessiesaak|konsessie]] het as 'n strokiesprent begin en het uitgebrei na advertensies, films, TV-reekse, videospeletjies en speelgoed. Teen 2008 het die Smurfies $4 miljard in inkomste gegenereer, wat Die Smurfies een van die winsgewendste mediakonsessies van alle tye maak.<ref name=":0">[https://www.etymologiebank.nl/trefwoord/smurf Nederlandse etimologiebank], www.etymologiebank.nl, 18 September 2025</ref> == Naam == Volgens Peyo, die oorspronklike outeur van die Smurfs-strokiesprent, het die naam en die gepaardgaande taal van die Smurfs egter tydens 'n maaltyd saam met sy kollega en vriend André Franquin ontstaan. Nadat hy die woord "sout" vir 'n oomblik vergeet het, het Peyo hom (in Frans) gevra om die ''schtroumpf'' aan te gee. (''Schtroumpf'' [ʃtʁumf] word uitgespreek soos die Duitse woord "''Strumpf''" wat "sokkie" beteken.) Franquin het skertsend geantwoord: "Hier is die ''Schtroumpf''—wanneer jy klaar is met ''schtroumpfing'', ''schtroumpf'' dit terug..." en die twee het die res van daardie naweek in "schtroumpf-taal" gepraat.<ref name=":0" /><ref>Lambiek comiclopedia, [https://www.lambiek.net/artists/p/peyo.htm www.lambiek.net/artists/p/peyo.htm], 18 September 2025</ref> Die strokiesprente is in baie tale vertaal en in die meeste gevalle word die oorspronklike naam "''Schtroumpf''" deur 'n nuwe naam vervang. Die algemeenste is variasies van die [[Nederlands|Nederlandse]] vertaling "Smurf", wat ook as die naam in [[Engels]] gebruik word. Ander name dui egter op hul kabouteragtige voorkoms. [[Carike Keuzenkamp]] het [[Die Smurflied|Die Smurfieliedjie]] in Afrikaans bekendgemaak. ==Verwysings== {{Verwysings}} [[Kategorie:Strokiesverhale]] lw1f7fkoiizrbtjfh604d6ecfpiu656 0 454088 2890325 2840678 2026-04-05T21:09:33Z Dumbassman 62009 2890325 wikitext text/x-wiki '''Nissan South Africa Pty Ltd''' is 'n [[Motorvoertuig|motorvervaardiger]] gebaseer in [[Rosslyn]], [[Suid-Afrika]], en 'n filiaal van [[Nissan]]. == Geskiedenis == In die 1960's het die broers Thys en Andries Bekker die eerste [[Nissan Sunny|Datsun 1000-bakkie]] na Suid-Afrika ingevoer. In 1965 is met die montering van Datsun-motors by Motor Assemblies begin.<ref name="motor2">M. Compton/ T. J. Gallwey: [http://motor-assemblies.blogspot.de/ Motor Assemblies Limited. ]</ref><ref>N. J. Swart, ''The South African motor industry in an international context'', 1974.</ref><ref>''The Standard Bank Review'', 1968</ref><ref>Kitazawa nennt allerdings das Jahr 1966.</ref> Die [[Nissan Sunny|Datsun 1200]] was die eerste Japannese passasiersmotor wat in 1966 na Suid-Afrika ingevoer is.<ref name="motor3">M. Compton/ T. J. Gallwey: [http://motor-assemblies.blogspot.de/ Motor Assemblies Limited. ]</ref><ref>Gleichzeitig weist die dem Artikel von Compton/Gallwey angehängte Produktionsstatistik die Herstellung von 2182 Exemplaren des Datsun Bluebird 310/410 bereits ab 1962 bis 1965 aus, zudem den Datsun LDV/Pick-up mit 15.897 Einheiten (1961-1964) und Patrol/ Junior/ Caball mit 3671 Fahrzeugen (1963/1964).</ref> Ander bronne gee die jaar as 1959 aan.<ref name="automechnika2013">"South African Automotive Policy Evolution", in: {{Cite web|url=http://www.automechanikasa.co.za/pdf/2013-catalogue-automechanika.pdf|title=automechika. Catalogue 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20170206133329/http://www.automechanikasa.co.za/pdf/2013-catalogue-automechanika.pdf|archive-date=February 6, 2017|access-date=April 5, 2019}}</ref><ref>[http://suedafrika.ahk.de/fileadmin/ahk_suedafrika/Annual_Reports/Annual_Report_2013_2014.pdf Keeping the wheels turning] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150511184445/http://suedafrika.ahk.de/fileadmin/ahk_suedafrika/Annual_Reports/Annual_Report_2013_2014.pdf}}, in: ''Annual Report of the Southern African-German Chamber of Commercean Industry 2013-2014'', S. 5155.</ref> === Rosslyn Motormonteurs === Nadat die monteeraanleg Motor Assemblies, waar modelle van verskillende handelsmerke vervaardig is, teen die einde van 1964 deur [[Toyota]] oorgeneem is, het dit tot die stigting van ''Rosslyn Motor Assemblers Bpk.'' en die bou van 'n monteeraanleg hoofsaaklik vir Datsun-modelle in [[Rosslyn]] gekom. Die fabriek, wat in 1966 geopen is, was aanvanklik 'n vrye monteeraanleg vir die Suid-Afrikaanse mark, aangesien die Bekker-broers die Nissan-konsessie aan die mynmaatskappy ''Messina Transvaal'' toegeken het, wat belanggestel het in 'n groter diversifikasie van die monteerbedryf.<ref name="motor" /> Ander bronne noem die jaar 1965 as die openingsjaar.<ref name="automechnika2013">"South African Automotive Policy Evolution", in: {{Cite web|url=http://www.automechanikasa.co.za/pdf/2013-catalogue-automechanika.pdf|title=automechika. Catalogue 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20170206133329/http://www.automechanikasa.co.za/pdf/2013-catalogue-automechanika.pdf|archive-date=February 6, 2017|access-date=April 5, 2019}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20170206133329/http://www.automechanikasa.co.za/pdf/2013-catalogue-automechanika.pdf "automechika. Catalogue 2013"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref><ref>Du Plessis, Johannes Hendrik, {{Cite web|url=https://ujdigispace.uj.ac.za/bitstream/handle/10210/13423/du%20plessis_johannes_h_1978_magister%20in%20die%20ekonomiese%20en%20bestuurswetenskappe%20in%20vervoerekonomie.pdf?sequence=1|title=N Analise van Distributiekoste en Besparingsmoontikhede vir die Motoronderdelevervaardigers van die Suid-Transvaal: met spesiale Verwysing na Houerverkeer|archive-url=https://web.archive.org/web/20160815084405/https://ujdigispace.uj.ac.za/bitstream/handle/10210/13423/du%20plessis_johannes_h_1978_magister%20in%20die%20ekonomiese%20en%20bestuurswetenskappe%20in%20vervoerekonomie.pdf?sequence=1|archive-date=August 15, 2016|access-date=April 5, 2019}}</ref> === Hernoeming === Die maatskappy is in 1973 herdoop na Datsun Nissan Suid-Afrika Bpk. en, volgens een bron, het hulle gefokus op die uitsluitlike produksie van Nissan-produkte wat onder die Datsun-handelsmerk verkoop is.<ref name="mazur">Waclaw Pózar/Eligiusz Mazur (Hg.), ''World of Cars'' 2005/2006, {{Cite web|url=http://maben.homeip.net/static/auto../encyclopedia/world%20of%20cars%202005%20to%202006.pdf|title=online|archive-url=https://web.archive.org/web/20151005155716/http://maben.homeip.net/static/auto../encyclopedia/world%20of%20cars%202005%20to%202006.pdf|archive-date=October 5, 2015|access-date=April 5, 2019}}</ref> Tien jaar later (1983) is die naam van die maatskappy verander na Nissan SA.<ref name="noor" /><ref name="mazur" /> === Automakers SA === Met die aanvang van produksie van die FIAT Uno in 1988, is 'n nuwe moedermaatskappy genaamd ''Automakers SA Bpk.'' gestig. Hierdie maatskappy was in [[Sandton]] geleë. In een bron word hierdie maatskappy ook na verwys as ''Nissan Automakers SA''. In die jaar 2000 (of reeds 1997<ref name="primera">{{Cite web|url=http://www.nissan-global.com/GCC/Japan/NEWS/25ca.htm|title=Nissan Launches Primera Production in South Africa|archive-url=https://web.archive.org/web/20110611204724/http://www.nissan-global.com/GCC/Japan/NEWS/25ca.htm|archive-date=June 11, 2011|access-date=April 5, 2019}}</ref>) het [[Nissan]] 'n 37%-belang in Automakers SA Bpk. verkry. 'n Jaar later is die naam verander na ''Nissan South Africa Pty.'' ''Ltd.'' Die Rosslyn-aanleg het ongeveer 2 000 werkers in diens.<ref name="datsun">{{Cite web|url=http://www.nissan-global.com/EN/NEWS/2013/_STORY/130225-01-e.html|title=Datsun to Sell Vehicles in South Africa|archive-url=https://web.archive.org/web/20130723052909/http://www.nissan-global.com/EN/NEWS/2013/_STORY/130225-01-e.html|archive-date=July 23, 2013|access-date=April 5, 2019}}</ref> == Modelle == Benewens die Datsun-modelle wat tussen 1967 en 1973 vervaardig is, is voertuie van die [[Alfa Romeo]]-handelsmerk ook vervaardig <ref>[http://www.alfasport.net/webPage/View.asp?id=149 L'Alfa Romeo in Sud Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180623113259/http://www.alfasport.net/webPage/View.asp?id=149|date=2018-06-23}} auf der Website des ''Club Alfa Sport''</ref> Hierby is Rambler-voertuie (Januarie 1968 tot 1969) en Renault-modelle (vanaf 1968) gevoeg. In die volgende paar jaar is die produkreeks aangevul deur voertuie van die handelsmerke [[Peugeot]] en [[Citroën]] . <ref name="motor" /> Die produksie van [[Nissan Primera|die Nissan Primera]] het in die laat 1990's begin <ref name="primera">{{Cite web|url=http://www.nissan-global.com/GCC/Japan/NEWS/25ca.htm|title=Nissan Launches Primera Production in South Africa|archive-url=https://web.archive.org/web/20110611204724/http://www.nissan-global.com/GCC/Japan/NEWS/25ca.htm|archive-date=June 11, 2011|access-date=April 5, 2019}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20110611204724/http://www.nissan-global.com/GCC/Japan/NEWS/25ca.htm "Nissan Launches Primera Production in South Africa"]. </cite></ref> . Die bakkiemodelle NP200 en NP300 sowel as die Nissan Livina en die [[Dacia Sandero|Sandero]] van die alliansievennoot [[Renault]] is tans in aanbou.<ref name="datsun">{{Cite web|url=http://www.nissan-global.com/EN/NEWS/2013/_STORY/130225-01-e.html|title=Datsun to Sell Vehicles in South Africa|archive-url=https://web.archive.org/web/20130723052909/http://www.nissan-global.com/EN/NEWS/2013/_STORY/130225-01-e.html|archive-date=July 23, 2013|access-date=April 5, 2019}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20130723052909/http://www.nissan-global.com/EN/NEWS/2013/_STORY/130225-01-e.html "Datsun to Sell Vehicles in South Africa"]. </cite></ref> In die jare 1976 tot 1978 was Nissan met sy handelsmerk ''Datsun'' die toonaangewende verskaffer in Suid-Afrika.<ref name="datsun">{{Cite web|url=http://www.nissan-global.com/EN/NEWS/2013/_STORY/130225-01-e.html|title=Datsun to Sell Vehicles in South Africa|archive-url=https://web.archive.org/web/20130723052909/http://www.nissan-global.com/EN/NEWS/2013/_STORY/130225-01-e.html|archive-date=July 23, 2013|access-date=April 5, 2019}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20130723052909/http://www.nissan-global.com/EN/NEWS/2013/_STORY/130225-01-e.html "Datsun to Sell Vehicles in South Africa"]. </cite></ref> In 2014 het Nissan die tweede grootste markaandeel in Afrika suid van die Sahara (uitgesluit Suid-Afrika) gehad. == Huidige modelle == * [[Nissan X-Trail]] * [[Nissan Navara]] * [[Nissan Magnite]] * [[Nissan Patrol]] * [[Nissan Qashqai]] ==Verwysings== {{Verwysings}} [[Kategorie:Nissan]] [[Kategorie:Vertaalde bladsye wat nagegaan moet word]] 8tikt30fxy9j1lpwp8nx73j0c859160 0 454353 2890332 2842896 2026-04-05T21:17:40Z Dumbassman 62009 2890332 wikitext text/x-wiki {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 100 | image1 = Bill Clinton Portrait (3x4 cropped).jpg | image2 = Tony Blair (2010) (3x4 cropped).jpg | image3 = Jean Chrétien 1993.jpg | image4 = 2004-09-13, El canciller de Alemania (cropped).jpg | footer = (Van links na regs,) [[Bill Clinton]], [[Tony Blair]], [[Jean Chrétien]], en [[Gerhard Schröder]] was geaffilieer met die Derde Weg-beweging.}} Die '''Derde Weg''' is 'n oorwegend sentristiese politieke posisie wat poog om sentrum-[[Regs (politiek)|regse]] en sentrum-[[Links (politiek)|linkse]] [[politiek]] te versoen deur 'n kombinasie van ekonomies liberale en [[Sosiale demokrasie |sosiaal-demokratiese]] [[Ekonomie|ekonomiese beleide]] te sintetiseer.<ref>{{cite book |last1=Bobbio |first1=Norberto |last2=Cameron |first2=Allan |date=1997 |title=Left and Right: The Significance of a Political Distinction |publisher=University of Chicago Press |page=8 |isbn=0-226-06245-7}}, {{ISBN|978-0-226-06245-7}}</ref><ref name="BBC">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/458626.stm |title=What is the Third Way? |publisher=[[BBC News]] |date=27 September 1999 |access-date=16 Junie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110425141440/http://news.bbc.co.uk/2/hi/458626.stm |archive-date=25 April 2011}}</ref> Die Derde Weg is 'n herkonseptualisering van [[sosiale demokrasie]]. Dit is teen prioritisering van [[welsyn]] en steun eerder werkopleidingsprogramme, opvoedkundige geleenthede en ander regeringsprogramme wat burgers help. Die Derde Weg soek 'n kompromie tussen 'n minder intervensionistiese ekonomiese stelsel soos ondersteun deur neoliberale en Keynesiaanse sosiaal-demokratiese bestedingsbeleid wat ondersteun word deur sosiaal-demokrate en progressiewes. Die Derde Weg is gebore uit 'n herevaluering van politieke beleide binne verskeie sentrum-tot-sentrum-linkse progressiewe bewegings in die 1980's in reaksie op twyfel oor die ekonomiese lewensvatbaarheid van die [[staat]] en die vermeende oorbenutting van ekonomiese intervensionistiese beleide wat voorheen deur [[Keynesianisme]] gewild gemaak is, maar wat destyds gekontrasteer het met die toename in gewildheid vir neoliberalisme en die Nuwe Regses wat in die laat 1970's en dwarsdeur die 1980's begin het.{{sfn|Lewis|Surender|2004|pp=3–4,16}} Die Derde Weg is deur sosiaal-liberale<ref>{{cite book |last=Richardson |first=James L. |date=2001 |title=Contending Liberalisms in World Politics: Ideology and Power |publisher=Lynne Rienner Publishers |page=194}}</ref> en sosiaal-demokratiese partye bevorder.<ref name="Whyman 2005">{{cite book |last=Whyman |first=Philip |date=2005 |title=Third Way Economics: Theory and Evaluation |publisher=Springer |isbn=978-0-2305-1465-2}}</ref> In die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] was president [[Bill Clinton]] 'n leidende voorstander van die Derde Weg.<ref>{{cite news |last=Edsall |first=Thomas B. |date=28 Junie 1998 |url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1998/06/28/clinton-and-blair-envision-a-third-way-international-movement/0bc00486-bd6d-4da4-a970-5255d7aa25d8/ |title=Clinton and Blair Envision a 'Third Way' International Movement |newspaper=[[The Washington Post]] |page=A24 |access-date=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181213150257/https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1998/06/28/clinton-and-blair-envision-a-third-way-international-movement/0bc00486-bd6d-4da4-a970-5255d7aa25d8/ |archive-date=13 Desember 2018}}</ref> In die [[Verenigde Koninkryk]] het [[Tony Blair]], sosiaal-demokratiese voorstander van die Derde Weg, beweer dat die [[sosialisme]] wat hy voorgestaan het, verskil van tradisionele opvattings van sosialisme en gesê: "My soort sosialisme is 'n stel waardes gebaseer op begrippe van sosiale geregtigheid. ... Sosialisme as 'n rigiede vorm van ekonomiese determinisme het geëindig, en tereg."<ref>{{cite book |last1=Hastings |first1=Adrian |last2=Mason |first2=Alistair |last3=Pyper |first3=Hugh |date=2000 |title=The Oxford Companion to Christian Thought |publisher=Oxford University Press |page=677}}</ref> Blair het daarna verwys as 'n "sosialisme" wat politiek behels wat individue as sosiaal onderling afhanklik erken en sosiale geregtigheid, sosiale samehorigheid, gelyke waarde van elke burger en gelyke geleenthede voorstaan.<ref>{{cite book |last=Freeden |first=Michael |date=2004 |title=Liberal Languages: Ideological Imaginations and Twentieth-Century Progressive Thought |publisher=Princeton University Press |page=198}}</ref> Die sosiaal-demokratiese interpreteerder van die Derde Weg, Anthony Giddens, het gesê dat die Derde Weg die staatsosialistiese opvatting van sosialisme verwerp en eerder die opvatting van sosialisme aanvaar soos dit deur Anthony Crosland bedink is as 'n etiese leerstelling wat sosiaal-demokratiese regerings beskou asof hulle 'n lewensvatbare etiese sosialisme bereik het deur die onregverdige elemente van [[kapitalisme]] te verwyder deur maatskaplike welsyn en ander beleide te verskaf, en dat hedendaagse sosialisme die [[Marxisme|Marxistiese]] eis vir die behoefte aan die afskaffing van kapitalisme as 'n produksiewyse ontgroei het.<ref>{{cite book |last=Giddens |first=Anthony |date=1994 |title=Beyond Left and Right: The Future of Radical Politics |location=Cambridge |publisher=Polity Press |pages=71–72}}</ref> In 2009 het Blair in die openbaar steun vir 'n "nuwe kapitalisme" verklaar.<ref>{{cite web |url=http://www.tonyblairoffice.org/speeches/entry/speech-by-tony-blair-at-the-new-world-new-capitalism-conference/ |title=Speech by Tony Blair at the 'New world, new capitalism' conference |publisher=Tony Blair Office |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130310133446/http://www.tonyblairoffice.org/speeches/entry/speech-by-tony-blair-at-the-new-world-new-capitalism-conference/ |archive-date=10 Maart 2013}}</ref> Beleide wat deur selfverklaarde Derde Weg-ondersteuners ondersteun word, wissel volgens streek, politieke omstandighede en [[ideologie]]se neigings. Voorstanders van die Derde Weg ondersteun oor die algemeen publiek-private vennootskappe, 'n verbintenis tot fiskale konserwatisme,<ref>{{cite book |editor1-last=Schmidt |editor1-first=Ingo |editor2-last=Evans |editor2-first=Bryan |title=Social democracy after the cold war |publisher=AU Press |location=Edmonton, AB |date=2012 |isbn=978-1-926836-88-1}}</ref> die kombinasie van gelyke geleenthede met persoonlike verantwoordelikheid, die verbetering van menslike en sosiale kapitaal, en die beskerming van die omgewing.<ref>{{cite book |last=Rosenau |first=Pauline Vaillancourt |title=The Competition Paradigm: America's Romance with Conflict, Contest, and Commerce |location=Lanham, MD / Oxford |publisher=Rowman & Littlefield |date=2003 |page=209 |isbn=978-0-7425-2037-0}}</ref> Maar selfs in die nastrewing van hierdie doelwitte verskil voorstanders van die Derde Weg in hul beleide, as gevolg van teenstrydige prioriteite. Anthony Giddens, byvoorbeeld – wat glo dat die samelewing meer inklusief teenoor bejaardes moet wees – het gevra vir die afskaffing van die aftree-ouderdom sodat mense die arbeidsmag kan verlaat wanneer hulle genoeg gespaar het;{{sfn|Giddens|1998|pp=120–121}} die Franse president Emmanuel Macron het presies die teenoorgestelde gedoen deur die aftree-ouderdom te verhoog om die begroting te balanseer.<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Roger |title=Macron, Risking Backlash, Pushes Through Law Raising Retirement Age |url=https://www.nytimes.com/2023/03/16/world/europe/macron-france-pension.html |work=[[The New York Times]] |location=New York City |date=16 Maart 2023 |access-date=24 Julie 2023}}</ref> Die Bill Clinton-administrasie, beïnvloed deur die werke van die omstrede politieke wetenskaplike [[Charles Murray]],<ref>{{cite web |title=Welfare Reform Working Group, Talking Points: Response to Charles Murray |url=http://www.clintonlibrary.gov/assets/storage/Research%20-%20Digital%20Library/Reed-Welfare1/20/612964-meetings-2.pdf |url-status=dead |publisher=Clinton Library |date=3 Mei 1994 |access-date=19 Februarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120916130612/http://www.clintonlibrary.gov/assets/storage/Research%20-%20Digital%20Library/Reed-Welfare1/20/612964-meetings-2.pdf |archive-date=16 September 2012}}</ref> was minder ten gunste van die welsynstaat as Tony Blair.<ref>Steven Fielding, ''The Labour Party: Continuity and Change in the making of new labour'', Palgrave Macmillan, 2003, bl. 179–180, bl.188 {{ISBN|0333973933}}</ref> Die Derde Weg is deur ander sosiaaldemokrate, sowel as [[Anargisme|anargiste]], [[Kommunisme|kommuniste]], en in die besonder demokratiese sosialiste, gekritiseer as 'n verraad van [[Links (politiek)|linkse]] waardes,<ref name="Bill-Black-TRNN-2013-03-31">{{cite news |last=Black |first=Bill |date=28 Maart 2013 |url=http://therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=74&jumival=9976 |title=Gender Wage Gap is Shrinking – Male Wages are Going Down |archive-url=https://web.archive.org/web/20170709154500/http://therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=74&jumival=9976 |archive-date=9 Julie 2017 |work=The Real News Network |access-date=31 Maart 2013}}</ref><ref name="Bill-Black-HuffPo-2013-01-10">{{cite news |last=Black |first=Bill |date=10 Januarie 2013 |url=https://www.huffpost.com/entry/third-way-austerity_b_2448823 |title="Third Way's" "Fresh Thinking": The EU Is Our Model for Austerity" |work=The Huffington Post |access-date=10 Januarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126215435/https://www.huffpost.com/entry/third-way-austerity_b_2448823 |archive-date=26 November 2020}}</ref><ref name="Bill-Black-AlterNet-2013-03-03">{{cite news |last=Black |first=Bill |date=3 Maart 2013 |url=http://www.alternet.org/economy/seriously-new-york-times-calls-wall-street-front-group-center-left?akid=10276.215495.rFHl2T&rd=1&src=newsletter818889&t=11&paging=off |title=Seriously? New York Times Calls Wall Street Front Group "Center-Left" |archive-url=https://web.archive.org/web/20180815131537/https://www.alternet.org/economy/seriously-new-york-times-calls-wall-street-front-group-center-left?akid=10276.215495.rFHl2T&rd=1&src=newsletter818889&t=11&paging=off |archive-date=15 Augustus 2018 |work=AlterNet |access-date=3 Maart 2013}}</ref> met sommige politieke wetenskaplikes en ontleders wat die Derde Weg as 'n effektiewe neoliberale beweging karakteriseer.<ref name="Collection 1">{{harvnb|Barrientos|Powell|2004|pp=9–26}}; {{harvnb|Romano|2006}}; {{harvnb|Hinnfors|2006}}; {{harvnb|Lafontaine|2009}}; {{harvnb|Corfe|2010}}</ref> Dit is ook gekritiseer deur konserwatiewes, [[Nasionalisme|nasionaliste]], klassieke liberale en libertariërs wat voorspraak maak vir ''laissez-faire'' kapitalisme.<ref name="Bashan 2002">{{cite web |url=http://www.cato.org/pub_display.php?pub_id=4173 |last=Bashan |first=Patrick |date=5 November 2002 |title=Is the Third Way at a Dead End? |publisher=Cato Institute |access-date=7 Julie 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613001847/http://www.cato.org/pub_display.php?pub_id=4173 |archive-date=13 Junie 2007}}</ref><ref>{{cite book |last=Veal |first=A.J. |url=https://books.google.com/books?id=UMgUbiRLtOwC&pg=PA35 |title=Leisure, Sport and Tourism, Politics, Policy and Planning |year=2010 |pages=34–35 |isbn=9781845935238 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517175038/https://books.google.com/books?id=UMgUbiRLtOwC&pg=PA35 |archive-date=17 Mei 2022 |via=Google Books}}</ref> == Verwysings == {{verwysings|2}} {{Politieke ideologieë}} {{Normdata}} [[Kategorie:Demokrasie]] [[Kategorie:Politieke ideologieë]] n5upf5fphnrggn76icp6ymwj6wc36hd 0 454667 2890369 2846593 2026-04-06T06:28:38Z Oesjaar 7467 /* Eksterne skakels */ Verbeter 2890369 wikitext text/x-wiki '''Alliance Française''' is ‘n organisasie wat die [[Franse taal]], leefwyse en kultuur wêreldwyd bevorder. Die genootskap is in 1883 in [[Parys]] gestig en het nou takke in meer as 130 lande. In Suider-Afrika is dit aktief in Suid-Afrika, [[Botswana]], [[eSwatini]], [[Lesotho]], [[Malawi]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. Stede in Suid-Afrika met takke is [[Kaapstad]], [[Pretoria]], [[Johannesburg]], [[Durban]], [[Mitchells Plain]], [[Bloemfontein]], [[Stellenbosch]] en reeds sedert 1936 in [[Gqeberha]]. Taaldiplomas uitgereik deur Alliance Française geniet wêreldwye erkenning. ==Soortgelyke instellings== * [[British Council]] * Cervantes Instituut (vir Spaans) * Confucius Instituut (vir Chinees) * [[Goethe Instituut]] (vir Duits) * [[Roesski Mir-stigting]] == Bronnelys == * Bruézière, Maurice (author) ''L'Alliance française. Histoire d'une institution 1883-1983'', 1983 [[Librairie Hachette]], Paris. {{ISBN|2-01-009341-0}}. * Ürményházi, Attila J.(author) ''Un Centenaire de Rayonnement de la Culture Française'' (the abridged version of the AF's history to include ''Une Célébration de l'Alliance Française en Tasmanie''), 2004. [[National Library of Australia]], Canberra (Australian Collection) Np 943.9052 U77. == Eksterne skakels == *alliance.org.za *www.afcapetown.co.za {{Normdata}} [[Kategorie:Organisasies]] q7bzks2mivteiz1k6d8apdthhnr8uvf 0 454703 2890373 2847763 2026-04-06T06:30:07Z Oesjaar 7467 /* Bibliografie */ Verbeter 2890373 wikitext text/x-wiki '''Amsterdamhoek''' is een van die noordoostelike woonbuurte van [[Gqeberha]], geleë aan die [[Swartkopsrivier]] en ‘n 10 km uit die middestad. ==Amsterdamvlakte== Hierdie streek is tussen die [[Coegarivier]], die Swartkopsrivier en die see. In die gebied lê ook [[Motherwell]], [[Coega]], Blouwaterbaai, Markman en St. George’s Strand. Hierdie is woongebiede, vakansieoorde en nywerheidsterreine. ==Naam== Die Nederlandse oorlogskip ''Amsterdam'' onder kapt. Hofmeyr het op 16 Desember 1817 hier by 33° 51′ 54″ suid en 25° 38′ 6″ oos vergaan. Op sy reis van [[Batavia]] het die skip begin lek en met behulp van onder andere Frederick [[Korsten]] kon alle opvarendes op drie na gered word. Helaas het die hele vrag bestaande uit unieke skatte uit [[Java]] bestem vir die Nederlandse koning verlore geraak. Berging daarvan is onmoontlik omdat die wrak in diep sand lê. ==Bibliografie== * Turner, Malcolm: Shipwrecks & Salvage in South Africa – 1505 to the present. Kaapstad: Struik, 1988. {{ISBN|0-86977-387-9}} [[Kategorie:Skeepswrakke]] [[Kategorie:Voorstede van Port Elizabeth]] h3y2zcr3wlcqpgtc6xomfrvceedj1zg 0 455112 2890475 2871176 2026-04-06T09:03:44Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2890475 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Salomón Rondón | image = [[Lêer:Salomón Rondón 2021.jpg|240px]] | caption = Rondón saam met CSKA Moskou in 2021 | fullname = José Salomón Rondón Giménez<ref name="FCWC25">{{Cite web |title=FIFA Club World Cup 25™ − Squad List: CF Pachuca (MEX)|url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce233/pdf/SquadLists-English.pdf |access-date=12 June 2025 |website=FIFA}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1989|9|16|df=y}} | birth_place = [[Caracas]], [[Venezuela]] | height = 1,89 m | position = Aanvaller | currentclub = [[Real Oviedo|Oviedo]] | clubnumber = 23 | youthyears1 = 1996–2004 | youthclubs1 = San José de Calasanz | youthyears2 = 2004–2005 | youthclubs2 = Deportivo Gulima | youthyears3 = 2005–2006 | youthclubs3 = [[Aragua FC|Aragua]] | years1 = 2006–2008 | clubs1 = [[Aragua FC|Aragua]] | caps1 = 49 | goals1 = 15 | years2 = 2008–2010 | clubs2 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | caps2 = 46 | goals2 = 10 | years3 = 2010–2012 | clubs3 = [[Málaga CF|Málaga]] | caps3 = 67 | goals3 = 25 | years4 = 2012–2014 | clubs4 = [[Rubin Kazan]] | caps4 = 36 | goals4 = 13 | years5 = 2014–2015 | clubs5 = [[Zenit Sint Petersburg]] | caps5 = 37 | goals5 = 20 | years6 = 2015–2019 | clubs6 = [[West Bromwich Albion FC|West Bromwich Albion]] | caps6 = 108 | goals6 = 30 | years7 = 2018–2019 | clubs7 = → [[Newcastle United FC|Newcastle United]] (loan) | caps7 = 32 | goals7 = 11 | years8 = 2019–2021 | clubs8 = [[Dalian Professional F.C.|Dalian Professional]] | caps8 = 27 | goals8 = 14 | years9 = 2020–2021 | clubs9 = → [[PFC CSKA Moskou|CSKA Moskou]] (leen) | caps9 = 10 | goals9 = 4 | years10 = 2021–2022 | clubs10 = [[Everton FC|Everton]] | caps10 = 27 | goals10 = 1 | years11 = 2023 | clubs11 = [[River Plate]] | caps11 = 31 | goals11 = 10 | years12 = 2024– | clubs12 = [[C.F. Pachuca|Pachuca]] | caps12 = 54 | goals12 = 25 | years13 = 2025– | clubs13 = → [[Real Oviedo|Oviedo]] (leen) | caps13 = 9 | goals13 = 2 | nationalyears1 = 2008–2009 | nationalteam1 = Venezuela o/20 | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 7 | nationalyears2 = 2008– | nationalteam2 = [[Venezolaanse nasionale sokkerspan|Venezuela]] | nationalcaps2 = 120 | nationalgoals2 = 48 | club-update = 25 Oktober 2025 | nationalteam-update = 9 September 2025 }} '''José Salomón Rondón Giménez''' (gebore [[16 September]] [[1989]]) is ’n [[Venezuela|Venezolaanse]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as ’n aanvaller speel vir die [[La Liga]]-klub Real Oviedo, op lening van die [[Meksikaanse Primera División|Liga MX]]-klub Pachuca, en die aanvoerder van die [[Venezolaanse nasionale sokkerspan|Venezolaanse nasionale span]] is. Hy het sy loopbaan in sy geboorteland begin by Aragua, voordat hy die grootste deel van sy loopbaan in Europa deurgebring het, waar hy in [[La Liga]] vir Málaga gespeel het, in die [[Russiese Sokkerkampioenskap|Russiese Premierliga]] vir Rubin Kazan, [[Zenit Sint Petersburg]] (waar hy in 2015 die nasionale kampioenskap gewen het) en CSKA Moskou, en in die Engelse Premierliga vir West Bromwich Albion, [[Newcastle United FC|Newcastle United]] en [[Everton FC|Everton]]. In 2023 het hy na die [[Amerikas]] teruggekeer toe hy by die Argentynse klub [[River Plate]] aangesluit het, waar hy die Argentynse Primera División gewen het voordat hy vier dae ná sy vertrek by die klub by die Meksikaanse klub Pachuca aangesluit het. Terwyl hy by Pachuca was, het hy die CONCACAF Champions Cup in sy debuutseisoen gewen en as topskorer van die toernooi geëindig. Rondón het sedert 2008 vir [[Venezolaanse nasionale sokkerspan|Venezuela]] op internasionale vlak gespeel en het 120 wedstryde agter sy naam, wat hom die land se algehele topskorer maak met 48 doele. Hy het sy land in vyf [[Copa América]]-toernooie verteenwoordig en was deel van die span wat in 2011 die vierde plek behaal het. == Klubloopbaan == Rondón het sy professionele debuut vir Aragua FC op 17-jarige ouderdom gemaak en die volgende jaar sy eerste doele aangeteken. Ná sy skuif in 2008 na UD Las Palmas het hy hul jongste buitelandse doelmaker geword en tien keer in die 2009/10-seisoen gescoor. In 2010 het hy by Málaga CF aangesluit vir ’n klubrekord van €3,5 miljoen, waar hy hul topskutter geword het en ’n rekord vir ’n Venezolaanse speler in La Liga opgestel het. Twee jaar later het hy na FC Rubin Kazan in [[Rusland]] verhuis vir €10 miljoen — die hoogste oordragsfooi ooit vir ’n Venezolaanse speler — en indruk gemaak in sowel die Russiese Premierliga as die [[UEFA Europa League]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0207-0e9f041fff58-abfc52c75a5d-1000--rubin-edge-out-levante-in-extra-time/|title=Rubin edge out Levante in extra time|publisher=UEFA|date=14 March 2013|access-date=14 March 2013}}</ref> Ná sy oorgang na Zenit Sint Petersburg in 2014 het Rondón ’n sleutelrol in die span se ligasukses gespeel en sy doeltreffendheid ook op Europese vlak bevestig.<ref>{{cite web|url=https://www.espnfc.com/uefa-europa-league/match/410561/zenit-st-petersburg-psv-eindhoven/report|title=Zenit St Petersburg 3–0 PSV Eindhoven|publisher=ESPN FC|date=26 February 2015|access-date=28 December 2015}}</ref> In 2015 het hy by West Bromwich Albion aangesluit vir ’n toe klubrekord van £12 miljoen, tien doele in sy eerste Premierliga-seisoen aangeteken en later die eerste Venezolaan geword wat by [[Wembley-stadion]] gescore het.<ref>{{cite news|url=http://www.thewestmorlandgazette.co.uk/sport/national/15684989.Alan_Pardew_reveals_talks_with_West_Brom_over_manager___s_job/|title=Alan Pardew reveals talks with West Brom over manager's job|newspaper=The Westmorland Gazette|date=26 November 2017|access-date=9 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171209194851/http://www.thewestmorlandgazette.co.uk/sport/national/15684989.Alan_Pardew_reveals_talks_with_West_Brom_over_manager___s_job/|archive-date=9 December 2017|url-status=live}}</ref> ’n Suksesvolle uitleenperiode in 2018/19 by Newcastle United het gevolg, waar hy 11 liga-doele aangeteken het. In Mei 2019 is Rondón as Newcastle se speler van die jaar aangewys, en hy was die eerste aanvaller sedert [[Alan Shearer]] in 2003 om hierdie eer te ontvang.<ref name="POTY">{{cite web|url=https://www.nufc.co.uk/news/latest-news/rondon-scoops-annual-gong|title=Rondón scoops annual gong|publisher=Newcastle United F.C.|last=Mitchinson|first=Rory|date=9 May 2019|access-date=26 June 2019|archive-date=26 Junie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626124845/https://www.nufc.co.uk/news/latest-news/rondon-scoops-annual-gong|url-status=dead}}</ref> Rondón het in Julie 2019 by Dalian Professional aangesluit en later op uitleen by CSKA Moskou gespeel, waar hy ’n sleutelspeler was.<ref>{{Cite news |last=Association |first=Press |date=2019-07-19 |title=Salomón Rondón leaves West Brom to rejoin Rafael Benítez at Dalian Yifang |url=https://www.theguardian.com/football/2019/jul/19/salomon-rondon-leaves-west-brom-rafael-benitez-dalian-yifang-china |access-date=2025-06-03 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{cite web |date=7 December 2020 |editor=EFE |title=Salomón Rondón: "Maradona me enseñó a amar el fútbol" |trans-title="Salomón Rondón: 'Maradona taught me to love football'" |url=https://www.efe.com/efe/espana/deportes/salomon-rondon-maradona-me-enseno-a-amar-el-futbol/10006-4413072 |access-date=3 February 2021}}</ref> In Augustus 2021 het hy by Everton aangesluit en daarna in Januarie 2023 by River Plate in Argentinië gespeel, met wie hy die liga gewen het. In Desember 2023 het hy by Pachuca in Mexiko aangesluit en die CONCACAF Champions Cup-topskorer geword. In Julie 2025 is hy op ’n eenjaar-uitleen by Real Oviedo in Spanje. == Internasionale loopbaan == Rondón het vir Venezuela se onder-20-span by die 2009 FIFA Wêreldbeker in Egipte gespeel en vier doele aangeteken, insluitend ’n hat-trick teen Tahiti, wat die span na die Rondte van 16 gehelp het. Hy het in 2008 op 18-jarige ouderdom vir die senior nasionale span gedebuteer en sy eerste doel kort daarna teen [[Salvadoriaanse nasionale sokkerspan|El Salvador]] geskop. Rondón het Venezuela op verskeie [[Copa América]]-toernooie verteenwoordig, insluitend 2011, 2015 en 2016, en het verskeie belangrike doele aangeteken, wat hom die eerste Venezuelaan gemaak het om op drie Copa América-toernooie te tref. In 2019 het hy Juan Arango se rekord oortref om Venezuela se topskieter ooit te word.<ref>{{cite web|url=https://www.foxsports.com.ar/news/x/news/411199-rondon-supero-a-arango-y-es-el-maximo-goleador-en-la-historia-de-la-vinotinto|title=Rondón superó a Arango y es el máximo goleador en la historia de la Vinotinto|work=Fox Sports|language=es|date=10 June 2019|access-date=25 June 2019}}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Rondón, Salomón}} [[Kategorie:Venezolaanse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1989]] [[Kategorie:Lewende mense]] ga1s81m6lwq1t7t2kbtbpawg986mcqy 0 455239 2890374 2849266 2026-04-06T06:30:28Z Oesjaar 7467 /* Bibliografie */ Verbeter 2890374 wikitext text/x-wiki Die '''anti-bandiete-proteste''' van 1849 in die [[Kaapkolonie]] was ‘n belangrike fase in die grondwetlike ontwikkeling van Suid-Afrika. ==Agtergrond== In die 1840’s het die Britse regering al hoe meer daaraan begin dink om gevangenes ook na die Kaapkolonie te deporteer soos dit al tientalle jare na [[Australië]] die gebruik was. Op 7 Augustus 1845 stuur die minister van kolonies, George Grey, ‘n brief aan [[Harry Smith]], die goewerneur in [[Kaapstad]], dat die regering in [[Londen]] Britse wetgewing so gaan wysig dat gevangenes ook na die Kaapkolonie verban kan word. Grey noem dat die jong misdadigers voordelig vir die kolonie sal wees, want hulle sal die arbeidstekort verlig. Smith kry dus die opdrag om die publiek se mening daaroor te toets. Maar dit was nie die werklike rede waarom die kolonie tot strafkolonie verklaar moes word nie. In die 1840’s was die Engelse tronke oorvol en met hierdie stap sou die gevangenisse ontlas word. Ook sou dit die aanhoudende besware uit Australië dat hulle alle boewe moes aanvaar, besweer. Dan sou dit ook bydra tot die verligting van die groot hongersnood in [[Ierland]] en dalk help om die Ierse rebellie van 1848 te onderdruk. Baie van die sogenaamde boewe was egter jonk en agter tralies weens minder ernstige oortredings. Ander was Ierse politieke gevangenes. ==Besware== Grey se voorstel het ‘n uitbarsting van protes aan die Kaap veroorsaak gelei deur [[John Fairbairn]], die redakteur van die [[South African Commercial Advertiser]]. In die westelike deel van die kolonie was daar juis toe ‘n besondere stabilitiet en rustigheid. Rondom Kaapstad het die inwoners gestreef na al groter regeringsdeelname. Hulle was bang dat hul strewe deur die invoer van tronkvoëls teengewerk kan word. ‘n Hele aantal beswaarskrifte oor die saak is aan die Britse regering gerig. Nogtans verklaar George Grey die Kaap in 1848 tot strafkolonie. ==Krisis== Op 8 November 1949 maak Harry Smith bekend dat hy die proklamasie ontvang het dat hulle gevangenes gaan ontvang. As Britse staatsamptenaar moes hy die bevel uitvoer, alhoewel hy in sy privaat hoedanigheid ook daarteen gekant was. Die bevel lei tot ‘n uitbarsting van verontwaardiging in Kaapstad, want die inwoners voel dat hulle deur die Britse regering misken word. ‘n Golf van protesaksies gepaard met burgerlike ongehoorsaamhied spoel oor die land. Verskeie plaaslike politici wat met die Britte se planne wou saamwerk en sakemanne wat beplan het om die skip te bevoorraad, is deur die opgewonde publiek aangeval, hul winkels geplunder en verniel. ==Julie 1949== In Maart 1849 publiseer die South African Commercial ‘n berig wat noem dat die skip ''Neptune'' reeds na die Kaap onderweg was. ‘n Skare van 5000, nagenoeg ‘n kwart van die stad se bevolking, het op 4 Julie onder leiding van onder andere J.B. Ebden, [[Saul Solomon]] en Fairbairn op die [[Parade]] saamgetrek. Dit het bestaan uit verteenwoordigers uit alle groepe van die samelewing, naamlik Engels- en Nederlandssprekendes, blank en gekleurd. Beswaarskrifte is onderteken en direk aan koningin Victoria verstuur. Verklarings is onderteken dat hulle aan geen bandiet werk sal verskaf nie. Om doeltreffende weerstand te koördineer is ‘n '''anti-bandiete-beweging''' met Fairbairn as leier gevorm. Die gemoedere het so hoog geloop dat Fairbairn op 15 Oktober in sy eie huis in [[Seepunt]] deur waarskynlik werklose agente van die owerheid aangeval en sy woning verniel is. ==Boikot== Toe die ''Neptune'' in September 1849 met sy 282 bandiete in [[Tafelbaai]] aankom, is dit nie toeglaat om vas te meer nie. Niemand is toegelaat om voorrade aan die skip te voorsien nie. Noodgedwonge seil die skip toe na [[Simonsbaai]]. Enige persoon wat handel dryf met die skip is geboikot. Die publiek is beveel om slegs sake te doen met firmas wat die boikot ondersteun. Vir dae lank het die handel in die stad stilgestaan en was die strate verlate. Sekere vrederegters, [[veldkornet]]te en parlementslede het uit solidariteit met die boikotters uit hul ampte bedank. Boikotbrekers is op ‘n swartlys geplaas en sosiale omgang met hulle is vermy. By die ''Neptune'' raak die toestand so akuut dat goew. Smith o.a. die Britse kapt. Robert Stanford beveel om voedsel aan die skip te verskaf. Hulle doen goeie sake, maar so ondermyn die goewerneur die gesag van die plaaslike regering en die wil van die publiek. Stanford word as ‘n ongewenste persoon verklaar en sosiaal verban. Toe sy dogter ernstig siek word, waag geen dokter om haar te behandel nie en sterf sy. Op 21 Februarie 1850 seil die ''Neptune'' weg na Australië en so kom ‘n periode van meer as 5 maande se openbare onrus en geweld ten einde. Toe die skip vertrek, was daar groot vreugde in Kaapstad en die groter dorpe. Kerkklokke het gebeier, vreugdevure is aangesteek, volksfeeste met sang en musiek is gehou om die oorwinning oor die diktatoriale gesag van die regering in Engeland te vier. Die nie-aanvaarding van hierdie Britse gevangenes was nie bloot omdat hulle misdadigers was nie, maar beslis ook die eensydige besluit van die regering in Londen sonder om die wense van die Kaapse bevolking in ag te neem. ==Politieke gevolge== Hierdie krisis en die oorwinning het tot groter eensgesindheid tussen die Kaapse bevolkingsgroepe in die stad en op die platteland gelei sowel as tot groter politieke bewuswording. Die strewe na selfbeskikkingsreg lei tot verantwoordelike regering, die vestiging van die Kaapse parlement en uiteindelik kry die Kaapkolonie in 1872 selfregering. ==Adderleystraat== Toe die Britse parlementslid Charles Adderley se pleidooie lei tot die opheffing van die verklaring van die kolonie tot strafkolonie is die hele saak ontlont. As dank het die stadsraad van Kaapstad die straat destyds bekend as die [[Heerengracht]] herdoop tot Adderleystraat. Verskeie groter dorpe het die voorbeeld gevolg. ==Prominente persone== Vooraanstaande persone wat ‘n rol in hierdie krisis gespeel het, was *[[Charles Adderley]] *[[Christoffel Josephus Brand]] *John Bardwell Ebden (*Norfolk, 9 April 1787 - †Kaapstad, 22 September 1873), ‘n Kaapse sakeman en politikus *[[John Fairbairn]] *George Grey (*[[Gibraltar]], 1799 - †Falloden, [[Northumberland]], 9 September 1882), Britse minister van kolonies (moet hom nie verwar met die Kaapse goewerneur met dieselfde naam) *[[Hercules Crosse Jarvis]] *William Porter (*Artikelly, naby Limavady, Londonderry, [[Ierland]], 15 September 1805 - †Lennoxvale, [[Belfast]], [[Noord-Ierland]], 13 Julie 1880), prokureur-generaal in die Kaapkolonie *[[Harry Smith]] *[[Saul Solomon]] *Robert Stanford (aktief 1849), Britse lojalis tydens die anti-bandieteproteste == Bibliografie == *Böeseken, A.J.: Die Nuusbode. Kaapstad: [[Nasou]], 1966 (lees: [[Anna Böeseken]]) *Kruger, D.W.: Geskiedenis van Suid-Afrika. Kaapstad: Nasou, 1966 *Muller, C.F.J. (red.): Vyfhonderd Jaar Suid-Afrikaanse Geskiedenis. [[Pretoria]]: Academica, 1973. {{ISBN|0-949964-09-3}} [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] rkh6vnlbg3it7b2uz5cm5ntvuzlhpk7 0 455288 2890310 2850019 2026-04-05T20:55:23Z Jcb 223 2890310 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Patricia Highsmith | beeld = Patricia-Highsmith-1962.jpg | beeldonderskrif = Highsmith in 1962 | geboortenaam = Mary Patricia Plangman | geboortedatum = {{Geboortedatum|1921|1|19}} | geboorteplek = [[Fort Worth]], [[Texas]], Verenigde State | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1995|2|4|1921|1|19}} | sterfplek = Locarno, Ticino, Switserland | beroep = [[Roman]]sier, kortverhaalskryfster | alma_mater = Julia Richman High School, Barnard College, Columbia-universiteit ([[Baccalaureus artium|BA]]) | jare_aktief = 1942–1995 | handtekening = Patricia highsmith sig.svg }} '''Patricia Highsmith''' (gebore as '''Mary Patricia Plangman'''; [[19 Januarie]] [[1921]] – [[4 Februarie]] [[1995]])<ref>{{cite web|title=Mary P Highsmith|url=https://familysearch.org/pal:/MM9.1.1/VMGS-2TB|website=FamilySearch|publisher=[[Kerk van Jesus Christus van die Heiliges van die Laaste Dae]] (verkry van die United States Social Security Administration Death Master File)}}</ref> was 'n Amerikaanse [[roman]]sier en [[kortverhaal]]skryfster wat bekend was vir haar sielkundige spanningsverhale, insluitende haar reeks van vyf romans wat wentel rondom die karakter Tom Ripley. Tydens 'n loopbaan van byna vyf dekades het sy 22 romans en verskeie kortverhale geskryf, waarvan meer as twee dosyn verwerk is vir rolprent. Haar skryfwerk is beïnvloed deur [[eksistensialisme|eksistensialistiese]] literatuur, <ref name=shore2000>{{cite news|last1=Shore|first1=Robert|title=The talented Ms Highsmith|url=https://www.theguardian.com/film/2000/jan/28/crimebooks|work=The Guardian|date=7 Januarie 2000|access-date=29 Maart 2017}}</ref> en bevraagteken begrippe van identiteit en populêre [[moraliteit]].<ref name="Wilson-Telegraph">{{cite news |last1=Wilson |first1=Andrew |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/3595207/Ripleys-enduring-allure.html |title=Ripley's enduring allure |work=The Daily Telegraph |date=24 Mei 2003 |access-date=6 Oktober 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151007102041/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/3595207/Ripleys-enduring-allure.html |archive-date=7 Oktober 2015 |url-status=bot: unknown }}</ref> Die romansier [[Graham Greene]] het haar beskryf as "die digteres van angs en benoudheid".<ref>{{cite book|last1=Highsmith|first1=Patricia|title=Eleven|date=1970|publisher=William Heinemann Ltd.|isbn=0-434-33510-X|page=xi|edition=1st|chapter=Foreword}}</ref> Highsmith is in Fort Worth, Texas, gebore, en grootgemaak deur haar ouma aan moederskant. Sy is op sesjarige ouderdom na New York Stad geneem om by haar ma en stiefpa te woon. Nadat sy in 1942 aan Barnard College gegradueer het, het sy as skryfster vir [[strokiesverhaal|strokiesprentboeke]] gewerk, terwyl sy haar eie kortverhale en romans in haar vrye tyd geskryf het. Haar literêre deurbraak het gekom met die publikasie van haar eerste roman, ''Strangers on a Train'' (1950), wat in 1951 vir 'n gelyknamige rolprent verwerk is, met regie deur [[Alfred Hitchcock]]. Haar 1955-roman, ''The Talented Mr. Ripley'', is goed ontvang in die Verenigde State en Europa, wat haar reputasie as 'n belangrike skryfster van sielkundige spanningsverhale verstewig het. In 1963 het Highsmith na Engeland verhuis waar haar kritiese reputasie steeds gegroei het. Na die verbrokkeling van haar verhouding met 'n getroude Engelse vrou, het sy in 1967 na Frankryk verhuis, waar sy gepoog het om haar lewe te herbou. Haar boekverkope was gedurende die tyd hoër in Europa as in die Verenigde State. Haar agent het dit toegeskryf aan haar ondermyning van die gebruike van Amerikaanse misdaadfiksie. Sy het in 1982 na Switserland verhuis, waar sy voortgegaan het om nuwe werk te publiseer, wat kritici toenemend verdeeld gelaat het. Die laaste jare van haar lewe is gekenmerk deur swak gesondheid, en sy is in 1995 in Switserland aan aplastiese [[anemie|bloedarmoede]] en [[kanker|longkanker]] oorlede. ''The Times'' het soos volg oor Highsmith berig: "sy plaas die spanningsverhaal op 'n onaantasbare plek in die rangorde van fiksie." Haar tweede roman, ''The Price of Salt'', wat in 1952 onder 'n [[skuilnaam]] gepubliseer is, was 'n baanbrekerswerk vir sy positiewe uitbeelding van lesbiese verhoudings en die optimistiese einde daarvan. == Romans == [[Lêer:Highsmith on After Dark.JPG|duimnael|regs||Patricia Highsmith in 1988]] Die romans wat handel oor die karakter Tom Ripley word apart gelys as die "Ripliade". * ''Strangers on a Train'' (1950) * ''The Price of Salt'' (1952) (as Claire Morgan) (in 1990 heruitgegee as ''Carol'' onder Highsmith se naam) * ''The Blunderer'' (1954) * ''Deep Water'' (1957) * ''A Game for the Living'' (1958) * ''This Sweet Sickness'' (1960) * ''The Cry of the Owl'' (1962) * ''The Two Faces of January'' (1964) * ''The Glass Cell'' (1964) * ''A Suspension of Mercy'' (1965) (gepubliseer as ''The Story-Teller'' in die Verenigde State) * ''Those Who Walk Away'' (1967) * ''The Tremor of Forgery'' (1969) * ''A Dog's Ransom'' (1972) * ''Edith's Diary'' (1977) * ''People Who Knock on the Door'' (1983) * ''Found in the Street'' (1986) * ''Small g: a Summer Idyll'' (1995) ;Die "Ripliade" * ''The Talented Mr. Ripley'' (1955) * ''Ripley Under Ground'' (1970) * ''Ripley's Game'' (1974) * ''The Boy Who Followed Ripley'' (1980) * ''Ripley Under Water'' (1991) == Verwerkings van Highsmith se werk == Verskeie van Highsmith se werke is verwerk vir ander mediums; sommige meer as een keer.<ref name=Arn>{{cite magazine|last1=Arn|first1=Jackson|title=Adaptation: Patricia Highsmith|url=http://www.filmcomment.com/blog/adaptation-patricia-highsmith/|magazine=Film Comment|publisher=Film Society of Lincoln Center|date=25 November 2015|access-date=11 Maart 2016}}</ref><ref>{{cite web|last1=Nolan|first1=Monica|title=Everyone Is Guilty: The Films of Patricia Highsmith|url=http://www.filmnoirfoundation.org/noircitymag/Patricia-Highsmith.pdf|website=Noir City|publisher=Film Noir Foundation|date=Herfs 2015|access-date=5 April 2016}}</ref><ref>{{cite web|last1=Morris|first1=Bill|title=The Filmable Miss Highsmith|url=http://www.themillions.com/2015/11/the-filmable-miss-highsmith.html|website=The Millions|date=25 November 2015|access-date=28 Maart 2017}}</ref> === Rolprent === * 1951: ''Strangers on a Train'' is verwerk vir die gelyknamige rolprent, met regie deur [[Alfred Hitchcock]] en vertolkings deur Farley Granger as Guy Haines, Robert Walker as Bruno Anthony, Ruth Roman as Anne Morton, Patricia Hitchcock as Barbara Morton en Laura Elliott as Miriam Joyce Haines. * 1963: ''The Blunderer'' is verwerk vir die Franstalige rolprent ''Le meurtrier'' ("Die moordenaar"), met regie deur Claude Autant-Lara en vertolkings deur Maurice Ronet as Walter Saccard, Yvonne Furneaux as Clara Saccard, Gert Fröbe as Melchior Kimmel, Marina Vlady as Ellie en Robert Hossein as Corbi. In Engels staan dit bekend as ''Enough Rope''. * 1969: ''Strangers on a Train'' is verwerk as ''Once You Kiss a Stranger'', met regie deur Robert Sparr en vertolkings deur Paul Burke as Jerry, Carol Lynley as Diana en Martha Hyer as Lee. * 1977: ''This Sweet Sickness'' is verwerk vir die Franstalige rolprent ''Dites-lui que je l'aime'', met regie deur Claude Miller en vertolkings deur [[Gérard Depardieu]] as David Martineau, Miou-Miou as Juliette, Dominique Laffin as Lise, en Jacques Denis as Gérard Dutilleux. In Engels staan dit bekend as ''This Sweet Sickness''. * 1978: ''The Glass Cell'' is verwerk vir die Duitstalige rolprent ''Die gläserne Zelle'', met regie deur Hans W. Geißendörfer en vertolkings deur Brigitte Fossey as Lisa Braun, Helmut Griem as Phillip Braun, Dieter Laser as David Reinelt en Walter Kohut as Robert Lasky. * 1981: ''Deep Water'' is verwerk vir die Franstalige rolprent ''Eaux profondes'', met regie deur Michel Deville en vertolkings deur Isabelle Huppert as Melanie en Jean-Louis Trintignant as Vic Allen. * 1983: ''Edith's Diary'' is verwerk vir die Duitstalige rolprent ''Ediths Tagebuch'', met regie deur Hans W. Geißendörfer en met 'n vertolking deur Angela Winkler as Edith. * 1986: ''The Two Faces of January'' is verwerk vir die Duitstalige rolprent ''Die zwei Gesichter des Januars'', met regie deur Wolfgang Storch en vertolkings deur Charles Brauer as Chester McFarland, Yolanda Jilot as Colette McFarland en Thomas Schücke as Rydal Keener. * 1987: ''The Cry of the Owl'' is verwerk vir die Franstalige rolprent ''Le cri du hibou'', met regie deur Claude Chabrol en vertolkings deur Christophe Malavoy as Robert, Mathilda May as Juliette, Jacques Penot as Patrick en Virginie Thévenet as Véronique. * 1987: Die filmweergawe van ''Strangers on a Train'' deur Alfred Hitchcock het as inspirasie gedien vir die Amerikaanse [[galgehumor|swart komedie]]-rolprent ''Throw Momma from the Train'', met regie deur [[Danny DeVito]]. * 1989: ''A Suspension of Mercy'' (ook bekend as ''The Story Teller'') is verwerk vir die Duitstalige rolprent ''Der Geschichtenerzähler'', met regie deur Rainer Boldt en vertolkings deur Udo Schenk as Nico Thomkins en Anke Sevenich as Helen Thomkins. * 2009: ''The Cry of the Owl'' is verwerk vir die gelyknamige [[rolprent]], met regie deur Jamie Thraves en vertolkings deur Paddy Considine as Robert Forester en Julia Stiles as Jenny Thierolf. * 2014: ''The Two Faces of January'' is verwerk vir rolprent onder 'n gelyknamige titel. Die draaiboek en regie is deur Hossein Amini, met vertolkings deur [[Viggo Mortensen]] as Chester MacFarland, [[Kirsten Dunst]] as Colette MacFarland en [[Oscar Isaac]] as Rydal. Dit is uitgereik tydens die 64ste Berlynse Internasionale Rolprentfees. * 2014: ''A Mighty Nice Man'' is verwerk vir kortfilm, met regie deur Jonathan Dee en met vertolkings deur Kylie McVey as Charlotte, Jacqueline Baum as Emilie, Kristen Connolly as Charlotte se Moeder en Billy Magnussen as Robbie. * 2015: 'n Filmverwerking van ''The Price of Salt'' getiteld ''Carol'', is geskryf deur Phyllis Nagy, met regie deur Todd Haynes, en met vertolkings deur [[Cate Blanchett]] as Carol Aird en [[Rooney Mara]] as Therese Belivet. * 2016: ''The Blunderer'' is verwerk vir die rolprent ''A Kind of Murder'', met regie deur Andy Goddard en met vertolkings deur Patrick Wilson as Walter Stackhouse, [[Jessica Biel]] as Clara Stackhouse, Haley Bennett as Ellie Briess en Eddie Marsan as Mitchell "Marty" Kimmel. * 2022: ''Deep Water'' is weereens verwerk vir die gelyknamige rolprent (2022), met regie deur Adrian Lyne en met [[Ben Affleck]] en Ana de Armas in die hoofrolle. ===="Ripliade"==== * 1960: ''The Talented Mr. Ripley'' is verwerk vir die Franstalige rolprent ''Plein soleil'' (in Engels bekend as ''Purple Noon''), alhoewel die titel in vertaalde vorm "Full Sun" moet lees{{hairsp}}<ref>{{cite web|last1=Lesser|first1=Wendy|title=Purple Noon: A superior take on The Talented Mr. Ripley|url=https://www.loa.org/news-and-views/1182-_purple-noon_-a-superior-take-on-_the-talented-mr-ripley_|website=Library of America|date=27 Julie 2016|access-date=1 Mei 2019}}</ref>). Die rolprent is geregisseer deur René Clément, met vertolkings deur Alain Delon as Tom Ripley, Maurice Ronet as Philippe Greenleaf en Marie Laforêt as Marge Duval. Beide Highsmith en die rolprentkritikus Roger Ebert het die draaiboek gekritiseer omdat dit die einde van die rolprent gewysig het om te verhoed dat Ripley ongestraf bly, soos in die roman.<ref name="Wilson-Telegraph" /><ref name="ebertpurple">{{cite web |last1=Ebert |first1=Roger |date=July 3, 1996 |title=Purple Noon |url=https://www.rogerebert.com/reviews/purple-noon-1960 |access-date=6 Oktober 2015 |website=RogerEbert.com}}</ref> * 1977: ''Ripley's Game'' (die derde roman in die reeks) en 'n "verhaalfragment" van ''Ripley Under Ground'' (die tweede roman in die reeks) is verwerk vir die Duitstalige rolprent ''Der Amerikanische Freund'' (''The American Friend''). Dit is geregisseer deur Wim Wenders, met Dennis Hopper as Ripley. Highsmith het aanvanklik haar afkeur ten opsigte van die rolprent uitgespreek, maar dit later stylvol gevind, alhoewel sy afkeurig was oor die wyse waarop Ripley vertolk is.<ref>{{cite web|last1=Peary|first1=Gerald|title=Patricia Highsmith|url=http://www.geraldpeary.com/interviews/ghi/highsmith.html|website=geraldpeary.com|date=Lente 1988|access-date=6 Oktober 2015|ref=Sight & Sound, (vol.75, no.2), pp.104–105|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303173347/http://www.geraldpeary.com/interviews/ghi/highsmith.html|archive-date=3 Maart 2016|url-status=usurped}}</ref> * 1999: ''The Talented Mr. Ripley'' is verwerk vir die gelyknamige Amerikaanse rolprent. Dit is geregisseer deur Anthony Minghella, met vertolkings deur [[Matt Damon]] as Ripley, [[Jude Law]] as Dickie Greenleaf en [[Gwyneth Paltrow]] as Marge Sherwood. * 2002: ''Ripley's Game'' is verwerk vir die gelyknamige rolprent ('n Engelstalige Italiaanse produksie). Dit is geregisseer deur Liliana Cavani, met [[John Malkovich]] as Ripley, Chiara Caselli as Luisa Harari Ripley, [[Ray Winstone]] as Reeves Minot, Dougray Scott as Jonathan Trevanny en Lena Headey as Sarah Trevanny. Alhoewel kritici nie eenstemmig was in hul sienings nie, beskou Roger Ebert dit as die beste rolprent oor Ripley.<ref>{{cite web|last1=Ebert|first1=Roger|authorlink=Roger Ebert|title=Ripley's Game|url=https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-ripleys-game-2002|website=Chicago Sun-Times|via=RogerEbert.com|date=9 April 2006|access-date=6 Oktober 2015}}</ref> * 2005: ''Ripley Under Ground'' is verwerk vir 'n gelyknamige rolprent. Dit is geregisseer deur Roger Spottiswoode, met vertolkings deur Barry Pepper as Ripley, Jacinda Barrett as Héloïse Plisson-Ripley, [[Willem Dafoe]] as Neil Murchison en [[Tom Wilkinson]] as John Webster. * 2024: ''Ripley'' is 'n Amerikaanse TV-reeks wat oorspronklik in 2019 aangevra is deur die TV-netwerk ''Showtime'', met regie deur Steven Zaillian en met Andrew Scott as Tom Ripley.<ref name=Malone>{{cite magazine|last1=Malone|first1=Michael|title=Showtime to Turn Highsmith's 'Ripley' Novels Into Series|url=https://www.broadcastingcable.com/news/showtime-to-turn-highsmiths-ripley-novels-into-series|magazine=Broadcasting & Cable|date=25 September 2019|access-date=15 Oktober 2019}}</ref> Ontwikkeling van die beperkte reeks is in 2023 na die internet-stromingsdiens Netflix verskuif,<ref>{{cite news|last1=Porter |first1=Rick |title='Ripley' Series Moving From Showtime to Netflix |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/talented-mr-ripley-series-moving-netflix-showtime-1235322247/ |work=The Hollywood Reporter |date=10 Februarie 2023 |access-date=3 April 2023}}</ref> waar dit in 2024 gestroom is.<ref name="Ripley2024">{{cite web |last1=Petski |first1=Denise |date=22 Januarie 2024 |title='Ripley' Teaser Trailer Unveils First Look At Andrew Scott As Tom Ripley; Netflix Premiere Date |url=https://deadline.com/2024/01/ripley-teaser-trailer-andrew-scott-tom-ripley-premiere-date-1235800424/ |access-date=5 April 2024 |website=Deadline Hollywood}}</ref><ref name="Ripley-Netflix">{{cite news |last1=Lloyd |first1=Robert |date=4 April 2024 |title=Netflix's 'Ripley' is a scrupulous, stylish adaptation with Andrew Scott as its star |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/tv/story/2024-04-04/ripley-review-netflix-andrew-scott-patricia-highsmith |access-date=5 April 2024 |work=Los Angeles Times}}</ref> === Televisie === * 1958: ''Strangers on a Train'' is verwerk deur Warner Brothers vir 'n episode van die TV-reeks ''77 Sunset Strip''. * 1982: Tonele uit die Ripley-romans is gedramatiseer vir die episode ''A Gift for Murder'' van ''The South Bank Show'', met Jonathan Kent as Tom Ripley. Die episode sluit 'n onderhoud in met Patricia Highsmith.<ref>{{cite web|last1=Nagy|first1=Phyllis|title=Not Easily Pleased|url=http://metrograph.com/edition/article/41/not-easily-pleased|website=Metrograph Theatre|date=26 Desember 2016|access-date=28 Maart 2017|archive-date=26 Maart 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170326135652/http://metrograph.com/edition/article/41/not-easily-pleased|url-status=dead}}</ref> * 1983: ''Deep Water'' is verwerk vir 'n tweedelige minireeks vir Duitse televisie as ''Tiefe Wasser''. Dit is geregisseer deur Franz Peter Wirth, met Peter Bongartz as Vic van Allen, Constanze Engelbrecht as Melinda van Allen, Reinhard Glemnitz as Dirk Weisberg, Raimund Harmstorf as Anton Kameter en Sky du Mont as Charley de Lisle.<ref name="Metzler">{{cite book|last1=Metzler|first1=J.B.|title=Lexikon Literaturverfilmungen: Verzeichnis deutschsprachiger Filme 1945–2000|date=2001|publisher=Springer-Verlag|location=Stuttgart, Duitsland|page=88|edition=1st|language=de|isbn=978-3-476-01801-4}}</ref><ref>{{cite web|last1=Walt|first1=G|title=Tiefe Wasser|url=https://www.zauberspiegel-online.de/index.php/krimi-thriller-mainmenu-12/gesehenes-mainmenu-160/4925-tiefe-wasser-nach-patricia-highsmith|website=Zauberspiegel|access-date=4 Julie 2018|language=de}}</ref> * 1987: ''The Cry of the Owl'' is verwerk vir Duitse televisie as ''Der Schrei der Eule'', met regie deur Tom Toelle en met vertolkings deur Matthias Habich as Robert Forster, Birgit Doll as Johanna Tierolf, Jacques Breuer as Karl Weick, Fritz Lichtenhahn as Inspektor Lippenholtz en Doris Kunstmann as Vicky. * 1993: ''The Tremor of Forgery'' is verwerk vir die Duitse televisiefilm ''Trip nach Tunis''. Dit is geregisseer deur Peter Goedel, met vertolkings deur David Hunt as Howard Ingham, Karen Sillas as Ina Pallant en John Seitz as Francis J. Adams. * 1995: ''Little Tales of Misogyny'' is verwerk vir die [[Spaans]]e/[[Katalaans]]e televisiefilm ''Petits contes misògins'', met regie deur Pere Sagristà en vertolkings deur Marta Pérez, Carme Pla, Mamen Duch en Míriam Iscla. * 1996: ''Strangers on a Train'' is verwerk vir televisie onder die titel ''Once You Meet a Stranger'', met regie deur Tommy Lee Wallace en met vertolkings deur Jacqueline Bisset as Sheila Gaines ("Guy"), Theresa Russell as Margo Anthony ("Bruno") en Celeste Holm as Clara. Die geslag van die twee hoofkarakters is van manlik na vroulik verander. * 1996: ''A Dog's Ransom'' is verwerk vir die Franse televisiefilm ''La rançon du chien'', met regie deur Peter Kassovitz en vertolkings deur François Négret as César, François Perrot as Edouard Raynaud, Daniel Prévost as Max Ducasse en Charlotte Valandrey as Sophie. === Toneel === * 1998: ''The Talented Mr. Ripley'' is verwerk vir die gelyknamige verhoogstuk deur die dramaturg Phyllis Nagy.<ref>{{cite news|last1=Benedict |first1=David |title=Theatre: Getting away with murder |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-getting-away-with-murder-1201495.html |work=The Independent |date=29 September 1998 |access-date=26 Maart 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180615010231/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-getting-away-with-murder-1201495.html |archive-date=15 Junie 2018}}</ref> Dit is in 2010 weer opgevoer.<ref>{{cite news|last1=Marks|first1=Peter|title=Karl Miller shines as 'Talented Mr. Ripley' at Round House Theatre|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/09/16/AR2010091606712.html|newspaper=The Washington Post|date=17 September 2010|access-date=26 Maart 2017}}</ref> * 2013: ''Strangers on a Train'' is verwerk vir die gelyknamige verhoogstuk deur die dramaturg Craig Warner. === Radio === * 2002: 'n Vierdelige radiodrama van ''The Cry of the Owl'' is uitgesaai deur BBC Radio 4, met John Sharian as Robert Forester, Joanne McQuinn as Jenny Theirolf, Adrian Lester as Greg Wyncoop en Matt Rippy as Jack Neilsen.<ref>{{cite web|title=Patricia Highsmith – The Cry of the Owl|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b012qqvq|publisher=BBC Radio 4|date=Junie–Julie 2002}}</ref> * 2009: Die volledige "Ripliade" is gedramatiseer deur BBC Radio 4, met Ian Hart as Tom Ripley.<ref>{{cite web|title=The Complete Ripley|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00ht3rz|publisher=BBC Radio 4|date=Februarie–Maart 2009}}</ref> * 2014: 'n Vyfdelige verwerking van ''Carol'' (ook bekend as ''The Price of Salt'') is deur BBC Radio 4 uitgesaai, met Miranda Richardson as Carol Aird en Andrea Deck as Therese Belivet.<ref>{{cite web|title=Carol|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b04stvbm|website=15 Minute Drama|publisher=BBC Radio 4|date=Desember 2014}}</ref> * 2019: 'n Vyfdelige uitsending van 'n klompie kortverhale (''One for the Islands'', ''A Curious Suicide'', ''The Terrors of Basket-Weaving'', ''The Man Who Wrote Books In His Head'', ''The Baby Spoon'') deur BBC Radio 4.<ref>{{cite web|title=Patricia Highsmith Stories|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/m000cb2w|website=Short Works|publisher=BBC Radio 4|date=Desember 2019|access-date=9 Oktober 2020}}</ref> == Radio-onderhoude == * {{cite web|title=Patricia Highsmith |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p009mxj3 |website=Desert Island Discs |publisher=BBC Radio 4 |date=21 April 1979 |access-date=22 Junie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160528203409/https://www.bbc.co.uk/programmes/p009mxj3 |archive-date=28 Mei 2016 |url-status=live}} * {{cite web|title=The Black House by Patricia Highsmith |url=http://www.bbc.co.uk/programmes/p03m0lqs |website=Meridian |publisher=BBC World Service |date=8 Augustus 1980 |access-date=22 Junie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170502072724/https://www.bbc.co.uk/programmes/p03m0lqs |archive-date=2 Mei 2017 |url-status=live}} * {{cite web|title=Patricia Highsmith interviewed by Don Swaim on October 29, 1987 |url=https://media.library.ohio.edu/digital/collection/donswaim/id/5114/ |website=Book Beat |publisher=WCBS-Radio |date=29 Oktober 1987 |access-date=22 Junie 2025 }} (verkrygbaar via die digitale argiewe van die biblioteek van die Universiteit van Ohio) * {{cite web|title=Patricia Highsmith, In Conversation |url=http://sounds.bl.uk/Arts-literature-and-performance/ICA-talks/024M-C0095X0763XX-0100V0/ |website=ICA talks |publisher=Institute of Contemporary Arts |date=27 September 1991 |access-date=22 Junie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222145110/https://sounds.bl.uk/Arts-literature-and-performance/ICA-talks/024M-C0095X0763XX-0100V0/ |archive-date=February 22, 2014 |url-status=dead}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Nog leesstof == * {{cite web|last1=Attallah |first1=Naim |title=Patricia Highsmith |url=http://quartetbooks.wordpress.com/2014/01/10/patricia-highsmith/ |website=Naim Attallah Online |date=1 Oktober 2014}} (1993-onderhoud). * {{cite web|last1=Bradford |first1=Richard |title=Patricia Highsmith's Confessions and Rebellions at Yaddo |url=https://lithub.com/patricia-highsmiths-confessions-and-rebellions-at-yaddo/ |website=Literary Hub |date=19 Januarie 2021}} * Dirda, Michael (2 Julie 2009). [http://www.nybooks.com/articles/22797 This Woman Is Dangerous]. ''The New York Review of Books''. * Dupont, Joan (12 Junie 1988). [https://www.nytimes.com/1988/06/12/magazine/criminal-pursuits.html Criminal Pursuits]. ''The New York Times''. * Helmore, Edward (26 Oktober 2019). [https://www.theguardian.com/books/2019/oct/26/patricia-highsmith-diaries-published-controversial-views Diaries expose 'strong brew' of Ripley novelist Patricia Highsmith's dark thoughts]. ''The Guardian''. * McCann, Sean (1 April 2011). [http://chum338.blogs.wesleyan.edu/2011/04/01/frequently-as-a-rat-has-orgasms/ "Frequently as a rat has orgasms"]. ''New York City in the '40s'', Wesleyaanse-universiteit. * Perrin, Tom (18 Desember 2012). [https://post45.org/2012/12/cluster-introduction-patricia-highsmith/ On Patricia Highsmith]. ''[https://post45.org/journal Post45 Journal]''. [[ISSN (identifier)|ISSN]] [https://portal.issn.org/resource/ISSN/2168-8206 2168-8206]. * Rayner, Richard (17 Julie 2011). [https://www.latimes.com/books/la-caw-paperback-writers-20110717-story.html Paperback Writers: Classic Patricia Highsmith]. ''Los Angeles Times''. * Schenkar, Joan (25 Februarie 2016). [https://www.latimes.com/books/la-ca-jc-patricia-highsmith-20160228-story.html What Patricia Highsmith did for love: 'The Price of Salt' and the secrets behind 'Carol']. ''Los Angeles Times''. * {{cite web|title=Patricia Highsmith: Tentoonstelling van die Switserse Nasionale Biblioteek: 10 Maart – 10 September 2006 |url=http://www.news.admin.ch/NSBSubscriber/message/attachments/2149.pdf |publisher=Switserse Nasionale Biblioteek |archive-url=https://web.archive.org/web/20151002201551/http://www.news.admin.ch/NSBSubscriber/message/attachments/2149.pdf |archive-date=2 Oktober 2015 |url-status=dead}} ;Boeke * Wilson, Andrew, ''Beautiful Shadow - A life of Patricia Highsmith''. Bloomsbury Publishing Londen 2004 * {{cite book|editor-last1=Rzepka |editor-first1=Charles J. |editor-last2=Horsley |editor-first2=Lee |title=A Companion to Crime Fiction |year=2010 |pages=6, 40–41, 84, 160–162, 193–194, 503–509 |publisher=John Wiley & Sons |url=https://books.google.com/books?id=9sQ7476sjkcC&q=A+Companion+to+Crime+Fiction |isbn=978-1444317923}} == Eksterne skakels == {{Commons category|Patricia Highsmith}} * [https://ead.nb.admin.ch/html/highsmithc.html Patricia Highsmith Life Papers and Documents], Switserse Nasionale Biblioteek * [http://www.existentialennui.com/p/patricia-highsmith-first-edition-book.html Patricia Highsmith First Edition Book Cover Gallery (Verenigde Koninkryk uitgewers)]. Existential Ennui, 2013. * {{IMDb name|0383604}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Highsmith, Patricia}} [[Kategorie:Geboortes in 1921]] [[Kategorie:Sterftes in 1995]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] madtpvspwnu9w4yfirq0wt8dvw8lmc9 0 455863 2890508 2853443 2026-04-06T10:05:14Z Oesjaar 7467 /* Bibliografie */ Verbeter 2890508 wikitext text/x-wiki '''Between the Chains''' was die naam van ‘n vroeë Suid-Afrikaaanse [[aandelebeurs]]. Die handel in aandele in [[Johannesburg]] het aanvanklik plaasgevind in ‘n klein geboutjie in Commissioner- en Simmondstraat. Sake het so uitgebrei dat dit later ook op straat voor die gebou plaasgevind het. In 1887 is ‘n deel van Simmondstraat tussen Commissioner- en Pritchardstraat vir verkeer met kettings afgesper en as opelug-aandelebeurs tot met die uitbraak van die [[Tweede Vryheidsoorlog]] gebruik. [[The Star]] se opskrif van die daaglikse bladsye met die aandelepryse was vir jare daarna nog “Between the Chains”. Daarom het die naam van die vroeëre straataandelemark lank bekend gebly. ==Bibliografie== *https://www.flickr.com/photos/hilton-t/6629731191 *https://www.theheritageportal.co.za/files/between-chains-johannesburg-sagajpg [[Kategorie:Johannesburg]] [[Kategorie:Ekonomie]] nmnoh9f31hgipa9bwm2fa7nl78nj4dx 0 456245 2890397 2856704 2026-04-06T06:58:30Z Oesjaar 7467 /* Aanloop en afstigting */ Verbeter 2890397 wikitext text/x-wiki Die '''NG Gemeente Moorreesburg''' is op 3 Desember 1879 van die [[NG gemeente Swartland]] afgestig en vernoem na sy eerste leraar. == Aanloop en afstigting == Teen '''1863''' is die plaas ''Hooikraal'' die verste uithoek waar ds. J.C. le Febres Moorrees elke drie maande die sakramente bedien het. Omstreeks hierdie tyd het Dirk Kotzé en P. Warnich dele van die ou plaas Hooikraal vir kerklike doeleindes afgestaan. Die hulpkerk van die NG Gemeente Zwartland is op hierdie gewyde grond gebou en op '''4 Desember 1864''' ingewy. Hierdie eerste kerkgebou het £675 gekos en was in wese baie eenvoudig: dit het beskik oor 'n rietdak, 'n kleivloer en ronde dennebalke sonder plafon.<ref name="Smit1945">Smit, A.P. 1945. "Moorreesburg" In: Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland. Tweede Eeufees. (1745-1945). Kaapstad: Nasionale Pers, bls. 292, 294-295</ref> '''1872/1873''' - Die inspekteur van die Ring van Tulbagh, William Murray, skryf op 21 Mei 1873 aan die Skriba van die Algemene Opvoedingskommissie van sy bevindings uit die vorige jaar. In die maand April 1872 besoek Murray die gemeentes Zwartland (wat sowel Malmesbury as Hooikraal insluit), Hopefield, asook Riebeek-Wes en Riebeeks-Kasteel. By Malmesbury en by Hooikraal het hy in belang van die opvoeding gepreek. By Hooikraal is na afloop van die godsdiensoefening 'n byeenkoms gehou, waarin daar besluit is om dadelik met planne vorendag te kom - 'n onderwyserswoning by hierdie hulpkerk moet aangebou word. Ondertussen is die gebou byna voltooi. Vir die onderhoudskoste van die onderwyser het dr. Dale £50 per jaar geskenk. Dan is daar ook mejuffrou J. Louw van Tweekuilen wat deur die reël van basaars die som van £30 per jaar bymekaar gemaak het; vir drie jaar lank (as mens die briefdatum in ag neem) is die onderwys sodoende direk en indirek deur die gemeenskap self gedra. Oor haar skryf Murray: "Gemelde zuster der gemeente Zwartland heeft, mede uit de opbrengst van een vorigen Bazaar, een £25 of £30 voor den opbouw der woning gegeven - waarlijk een wenk en voorbeeld voor velen om niet alleen voor hunne eigene kinderen te zorgen, maar ook voor die van hunne verarmde natuurgenooten."<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/De_Gereformeerde_kerkbode_in_Zuid_Afrika/_P0oAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hooikraal+zwartland&pg=PA190&printsec=frontcover ''De Gereformeerde Kerkbode in Zuid-Afrika''. 1873. Deel XXV (12). 14 Junij, p. 190]</ref> '''1874''' - Hooikraal slaag daarin om sy bogenoemde kerkskuld (£675) uit te wis. Nou kon die gemeente D.J. Joubert as godsdiensonderwyser en evangelis vas aanstel. Die ruim konsistoriekamer het as skoollokaal gedien.<ref name="Smit1945" /> Vroeg in '''Augustus 1879''' is 'n brief onderteken deur die plaaslike ouderlinge, Andries Dippenaar en D. Kotzé ingedien by die kerkraad van Zwartland, ''verzoekende... de leden te Hooikraal en daaraan grenzende van de gemeente Zwartland als een afzonderlyke gemeente te stichten''. Die kerkraad van Zwartland (Malmesbury) het hierdie verlof toegestaan.<ref name="Smit1945" /> '''Woensdag, 15 Oktober 1879''' - Die versoekbrief om afstigting, onderteken deur 164 persone,<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Tulbagh: Woensdag, 15 October, bl. 6, kolom 3: 6. Het verzoek van de inwoners van Hooikraal (Zwartland) om tot een afzonderlijke gemeente gevormd te worden, werd na de pauze in behandeling genomen. Er werd eene memorie over ingediend, geteekend door 164 personen, en na eenige aanmerkingen werd dat verzoek gesteld in handen van de Ringscommissie.</ref> word ingedien en behandel by die Ringsvergadering van Tulbagh, op Tulbagh. Die hele saak word na die Ringskommissie verwys. Die Ringskommissie sou volmag hê om "indien zy meent dat het wenschelyk is, de gemeente te stichten."<ref name="Smit1945" /> Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piketberg. Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piketberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> By die vergadering was die predikante van Piketberg, Worcester en Tulbagh, lede van die Ringskommissie asook dié van Riebeek-Wes en Hopefield teenwoordig. Voor die verrigtinge begin, het ds. Robertson 'n ernstige rede van die kansel gehou oor die woorde: "Wat baat het een mensch, zoo hij de geheele wereld gewon en zijner ziel schade leed." Die predikant van Worcester het daarna die byeenkoms geopen, die doel daarvan genoem, en gevra indien daar enige besware sou wees waarom die gemeente nie opgerig mag word nie, dit geopper moet word.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> Die Skriba meen die dokument van die kerkraad van Malmesbury het reeds toestemming gegee, maar dit bevat die voorwaarde dat hulle nie lidmate van Malmesbury mag afskei wat nie onder Hooikraal wil wees nie.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> Die predikant van Piketberg voel die opdrag is tog reeds deur die Ring aan die Kommissie gelas om die gemeente te stig, en volgens Artikel 45 sou enige weiering wat deur 'n kerkraad aangevoer word na die Kommissie terugverwys word om beoordeel te word. Derhalwe kan daar tog geen beswaar wees om met die afstigting voort te gaan nie.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> Die predikant van Riebeek-Wes voer aan dat die stuk nie amptelik kan wees nie, omdat dit nie tydens 'n behoorlike kerkraadsvergadering geteken is nie. Die verkeerde prosedure is gevolg. Daarop sê die predikant van Piketberg dat die predikant van Riebeek-Wes hierdie besware by die Ringsvergadering moes geopper het; hy volstaan dus daarby dat die Ring reeds besluit het dat die dokument aanvaarbaar is. Ds. Murray wil hê mense moet daarop let dat die kerkraad van Malmesbury nie weier om toestemming te gee vir die afskeiding van die parogie nie, maar wel die afskeiding van lidmate; derhalwe kan hy ook nie dink dat daar enige beswaar kan wees om met die saak voort te gaan nie.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> Toe grensskeiding ter sprake kom, het dit tot 'n lewendige gesprekvoering gelei.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> 'n Versoekskrif is voorgelees van enkele lede wat nie van Piketberg wou afskei nie, omdat hulle gelukkig was en nie deur die predikant verwaarloos is nie. Die afgevaardigde van Hopefield was wel "verschrikkelijk gierig", aldus ''De Zuid-Afrikaan''. Die probleem was, as die versoek toegestaan word, en Vredenburg later ook sou afstig, dan sou Hopefield skaars 'n paar honderd lidmate oorhê.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> NG Gemeente Zwartland (of liewer ds. Moorrees) en Hooikraal het glad nie veel eise aan mekaar gestel nie.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> Toe die predikant van Riebeek-Wes egter aan die beurt kom, tree hy in die bres vir sy eie kudde. Dis asof die Hooikralers sy enigste boklam wat hy gehad het, van hom wou afrokkel. Uiteindelik kom daar 'n skikking - aan die kant van Piketberg was daar geen verskil nie - die Bergrivier was die natuurlike skeiding.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> Die grensskeidings sien soos volg daaruit:<ref name="Smit1945" /> {{cquote| Van Broodkraal, met de oude Malmesburysche lyn, insluitende de helft van Klipgat, verder Geelkuil, Witdam, Olifantskuil, Klipheuwel, Witkei, Drieheuwel, Hartebeestfontein, verder het tegenwoordige Harde Pad tot naar Bergriviers Brug, insluitende Karnemelksvlei en Vogelstruisdrift. }} Nadat die kerkraadslede gekies is, word die predikant van Piketberg op versoek van die plaaslike kerkraad tot konsulent aangestel. Na 'n kort toespraak van ds. Murray, sluit ds. Rabie af met gebed.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> Daarna is 'n ete aangebied wat deur mej. Joubert vriendelik voorberei is, en nadat die vriende daaraan weggelê het "scheidden zij van Hooikraal (Moorreesburg?) met de beste wenschen voor de nieuwe gemeente".<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, bl. 5-6: Heden morgen, den 3den December, kwam de Ringscommissie alhier bijeen, ten einde aan de opdragt des Rings te voldoen om eene gemeente te stichten. Hooikraal is zoowat drie uren van Malmesbury, drie uren van Hopefield, drie uren van Riebebeek [sic] West, en drie en een half uur van Piketberg, in het hart van het Roode Zwartland gelegen. De plaats zelve was door den kerkeraad van Malmesbury aangekocht tot eene kerkplaats, en zij is niet heel ongeschikt tot dit doel. Men ziet er een net kerkje met een schoolgebouw annex, een zeer geschikte woning voor den onderwijzer, ingerigt voor kostleerlingen, en nog eenige andere gebouwen van private personen. Daar de plaats zeer centraal en te midden van eene goede bevolking gelegen is, oefent de school, aan wier hoofd de heer Joubert staat, eenen gezegenden invloed uit, en kan zij, nu dat er eene nieuwe gemeente is gesticht, eene belangrijke plaats worden. Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. De predikanten van Piketberg, Worcester en Tulbagh, leden der Ringcommissie, alsmede die van Riebeeck West en Hopefield, waren ter vergadering opgekomen. Ds. Robertson hield, alsvorens men met de verrigtingen begon, eene ernstige rede van den kansel over de woorden "Wat baat het een mensch, zoo hij de gehele wereld gewon en zijner ziel schade leed." De predikant van Worcester sprak daarna over het doel der bijeenkomst en wilde weten, of er ook eenig bezwaar bestond, om reden waarvan de gemeente niet opgerigt zou worde. De Scriba meende, dat daar in het document, waarin door den kerkeraad van Malmesbury tostemming werd gegeven tot het oprigten der gemeente, gezegd wordt, dat de kerkeraad toestemming geeft, mits dat men van de Malmesburysche zijde niemand afscheidt, die niet onder Hooikraal wenscht te behooren, hij niet voor de oprigting stemmen. De predikant van Piketberg is van gevoelen, dat daar de opdragt reeds door den Ring aan de Commissie is geschied om de gemeente te stichten, en volgens Art. 45 alle redenen van weigering, door eenen kerkeraad aangevoerd, door de Commissie kunnen beoordeeld worden, er toch geen bezwaar bestond om met de zaak voort te gaan. De predikant van Riebeek West zeide, dat er nog iets valt op te merken, en wel, dat het stuk niet officieel is, en dat men niet maar zoo los over deze dingen behoort heen te stappen. Het was niet in eene kerkeraadsvergadering geteekend. De Predikant van Piketberg dacht, dat hij die aanmerkingen in de Ringsvergadering moet gemaakt hebben. Ds. Murray wilde dat men er op zou letten, dat de kerkeraad van Malmesbury niet weigert toestemming te geven om plaatsen af te schieden, maar wel leden, en dat hij ook dacht, dat er geen bezwaar kon wezen met de zaak voort te gaan. Nu werd de grensscheiding ter sprake gebragt, die nog al tot een levendige discussie aanleiding gaf. Er werd eene memorie voorgelezen van eenige leden, die niet van van Piketberg wilden afscheiden, om dat zij het er goed hebben en niet door den predikant verwaarloosd worden. De afgevaardigde van Hopefield was ook, verschrikkelijk gierig. Maar het scheen dat het ook niet anders kon, want ging men het verzoek der Hooikralers toestaan en werd Vredenbaar later afgeschieden, dan behield Hopefield naauwelijks een paar honderd leden; en om de oude gemeenten af te breken om nieuwe te gaan stichten, dat gaat niet. Het was prachtig om te zien, welk een respect onze Hooikraalsche vrienden voor Malmesbury of liever voor vader Moorrees hadden. Hier eischte [hun] niet te veel. Men ging maandelijk of halverw[] afstand. Maar het kwam ook hier regt. Doch nu [wa]s Riebeeck West aan de beurt en de dominé van [de] plaats stelde zich met geenen geringen ijver [in] de bres voor zijne kudde. Dat eenig boklam, [het]welk hij had, wilde men hem ook ontnemen. Eindelik kwam men tot eene schikking - aan de zijde van Piketberg was er geen verschil - Bergrivier was de natuurlijke scheiding. Tot de verkiezing van kerkeraadsleden overgaande, werden tot ouderlinge de broeder A [] Dippenaar en M. Kitshof, en tot diakenne de broeders J.C. Smith, G.W. Rust, J. Lochner, [], en P. de Villiers gekozen. De predikant van Piketberg werd op verzoek van dne plaatselijken kerkeraad tot consulent aangesteld. Na een korte toespraak van Ds. Murray sloot Ds. Rabie met gebed. Nadat de vrienden zich te goed hadden gedaan aan een goed maal, door Mej. Joubert zoo vriendelijk bereid, scheidden zij van Hooikraal (Moorreesburg?) met de beste wenschen voor de nieuwe gemeente.</ref> Hierdie naam tussen hakies in die koerantberig van 6 Desember 1879 is opvallend, want al het die gemeente aanvanklik onder die naam Hooikraal bekend gestaan, is daar op die eerste kerkraadsvergadering (27 Desember 1879) besluit "dat deze gemeente bekend zal staan onder den naam van Moorreesburg". Dit is so genoem ter ere van die toenmalige predikant van Zwartland, wat hierdie wyk meer as 45 jaar lank bearbei het.<ref name="Smit1945" /> '''11 Januarie 1880''' - Omstreeks 10 uur die oggend bestyg ds. Moorrees die kansel om sy laaste preek op Moorreesburg te lewer - met Handelinge 15:29 as vertrekpunt: vaarwel! Die Hooikraalkerkie, wat maar tussen 400 en 500 mense kon vat, was stampvol. Ds. Moorrees was diep aangedaan, en trane het soms oor sy wange gerol; so ook onder die gemeentelede teenwoordig. Ds. Moorrees is na die preek gevra om net na die uitspreek van die seën 'n oomblikkie te wag. Daarna het hy voor die kansel gaan staan. 'n Dankbetuiging, onderteken deur 304 lidmate van die gemeente Moorreesburg, is toe aan hom voorgelees, en 'n bedrag van £50 is aan hom oorhandig. Die band met die gemeentelede van hierdie kontrei bestaan reeds vir 48 jaar, en die dominee het, as 't ware, die meeste lidmate voor hom sien grootword. Die gemeente is versoek om op te staan en onder andere "Dat 's Heeren zegen op u daal" te sing. Die dominee was so oorstelp van droefheid, dat hy skaars sy dank kon verwoord. Daarmee is die plegtigheid beëindig.<ref>''Zuid-Afrikaan''. 1880. Moorreesburg, Zwartland. Bijvoegsel. 17 Januarij, kolom 2:<br> Zondag, 11 Januarij 1880, was een dag, die niet spoedig door de gemeente der Ned. Geref. Kerk alhier zal vergeten worden, want op dien dag werd voor de eerste maal zoolang als hier van den kansel het ware Evangelie verkondigd wordt, aan een Leeraar een adres en geschenk overhandigd, en dat wel aan Ds. J. C. le Feb. Moorrees, die bijna een halwe eeuw deze gemeente onder zijne zorg, en met lust en moed en liefde het Evangelie onder ons verkondigd had. In den morgen, bij het tweede gelui, was de Kerk goed gevuld. Men zag van elken kant karren, wagens, ruiters zoowel als voetgangers naar de kerk komen. Elkeen was gretig een plaats te bekomen, totdat het gebou, dat 400 à 500 menschen bevatten kan, eivol was.<br/> Omtrent ten 10 ure beklom onze eerwaardige in den dienst der gemeente vergrijsde leeraar den kansel en sprak zijn afscheidsrede uit naar aanleiding van Hand. 15:29. "Vaartwel." Moeijelijk viel het ZEerw. de gemeente aan te spreken. De tranen biggelden somwijlen langs zijne wangen, ja ook onder de leden zag men geen droog oog. Nadat de WelEw. heer zijne rede geëindigd had, werd hem verzocht om, na het uitspreken van den "zegen", een weinig te wachten. Nadat zulks gedaan was, daalde ZWEw. van den kansel en stond er voor. Onze geachte onderwijzer las hem toen een adres voor, dat geteekend was door 304 gemeenteleden onzer kerk, terwijl ZWEw. tevens een beurs overhandigd werd, inhoudende £50. De gemeente werd toen verzocht op te staan en te zingen: "Dat 's Heeren zegen op u daal" enz. ZWEw. was gansch overstelpt van droefheid, zoodat hij slechts met een paar woorden zijn dank kon uitspreken, voor het groote blijk van liefde aan hem bewezen. Daarmede eindigde de plegtigheid. Nog roepen wij ZWEw. toe: "God zegene U." En God zegene zijne gemeente ter dezer plaatse, met haren geachten consulent, Ds. Rabie.<br> <br> Adres:<br> Moorreesburg 11 Januarij 1880<br> Den WelEerw. J.C. LEFEBRE MOORREES.<br> WelEerw. Heer en Broeder in Christus.<br> Deze dag is voor ons een gewigtige, wij moeten van u afscheid nemen, en het valt ons zwaar zulks te doen. Wil ons bij deze gelegenheid vergunnen, nu dat gij op het punt staat ons te verlaten, ons dankbaar gevoel uit te spreken en u een blijk te geven van onze achting en toegenegenheid.<br> Wij gevoelen het hoe innig de band is die tusschen u en deze gemeente reeds 48 jaren bestaat. Wij mogen ons dan ook met regt als uwe kinderen beschouwen. Weinigen zijn er onder, die gij niet hebt zien opgroeijen. Velen onzer werden door u gedoopt, meest allen door u tot leden der gemeente aangenomen, en niet weinigen door u in het huwelijk bevestigd. Uwe beste krachten hebt gij aan ons welzijn gewijd, ja uw leven hebt gij onder ons doorgebragt. Van uwe lippen hebben wij steeds het woord der waarheid mogen vernemen, uit uwe hand de bondzegels ontvangen. Gij waart ons tot een vriend in tijden van bezoeking, tot een raadsman in oogenblikken van kommer, tot een vertrooster in dagen van droefheid, ons lot was uw lot. Door een band der liefde waren wij aan elkander gebonden. Uwen hartelijken omgang zullen wij missen. Wij gevoelen het, die dagen zijn voorbij. Ons getal is toegenomen, en het is noodzakelijk geworden, vooral met het oog op de armen, dat wij tot eene afzonderlijke gemeente gevormd worden. Doch wij zullen u niet spoedig kunnen vergeten. Was het niet uw eigen wensch, wij zouden niet een ander tot consulent dezer gemeente genomen hebben. Wij danken u, hooggeachte vader, voor al wat gij ons en onzen kinderen hebt gedaan. Hebben wij u wellicht soms bedroefd, wij vertrouwen dat gij er niet meer aan denken zult. De Heere vergelde u in eene dubbele mate voor al wat gij tot ons bestwil hebt aangewend. Hij verhoore uwe gebeden, voor ons tot den troon der genade opgezonden. Hij zegene u op uwen ouden dag met Zijne genade en vervulle al uwe begeerten. Hij zij u tot een staf en tot een steun, en vergezelle u tot aan het einde uws levens. En mogt gij ook dan wanneer het groote oogenblik van scheiden daar zal zijn, de kroone der heerlijkheid, het loon der regtvaardigen uit de hand van den Koning der Kerk ontvangen, en met den dienstknecht Gods uitroepen: "Nu laat gij Heer uwen diensknecht gaan in vrede, naar uw woord, want mijne oogen hebben uwe zaligheid gezien."<br> Dit is de wensch en bede<br> van uwe onderdanigen Drs. en<br> Broeders in Christus.</ref> === Verwysings === {{verwysings}} [[Kategorie:Nederduitse Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika]] nc03zzqa1n1rvtp01pnzq9bjnwun8k2 2890398 2890397 2026-04-06T06:59:07Z Oesjaar 7467 /* Aanloop en afstigting */ Verbeter 2890398 wikitext text/x-wiki Die '''NG Gemeente Moorreesburg''' is op 3 Desember 1879 van die [[NG gemeente Swartland]] afgestig en vernoem na sy eerste leraar. == Aanloop en afstigting == Teen '''1863''' is die plaas ''Hooikraal'' die verste uithoek waar ds. J.C. le Febres Moorrees elke drie maande die sakramente bedien het. Omstreeks hierdie tyd het Dirk Kotzé en P. Warnich dele van die ou plaas Hooikraal vir kerklike doeleindes afgestaan. Die hulpkerk van die NG Gemeente Zwartland is op hierdie gewyde grond gebou en op '''4 Desember 1864''' ingewy. Hierdie eerste kerkgebou het £675 gekos en was in wese baie eenvoudig: dit het beskik oor 'n rietdak, 'n kleivloer en ronde dennebalke sonder plafon.<ref name="Smit1945">Smit, A.P. 1945. "Moorreesburg" In: Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland. Tweede Eeufees. (1745-1945). Kaapstad: Nasionale Pers, bls. 292, 294-295</ref> '''1872/1873''' - Die inspekteur van die Ring van Tulbagh, William Murray, skryf op 21 Mei 1873 aan die Skriba van die Algemene Opvoedingskommissie van sy bevindings uit die vorige jaar. In die maand April 1872 besoek Murray die gemeentes Zwartland (wat sowel Malmesbury as Hooikraal insluit), Hopefield, asook Riebeek-Wes en Riebeeks-Kasteel. By Malmesbury en by Hooikraal het hy in belang van die opvoeding gepreek. By Hooikraal is na afloop van die godsdiensoefening 'n byeenkoms gehou, waarin daar besluit is om dadelik met planne vorendag te kom - 'n onderwyserswoning by hierdie hulpkerk moet aangebou word. Ondertussen is die gebou byna voltooi. Vir die onderhoudskoste van die onderwyser het dr. Dale £50 per jaar geskenk. Dan is daar ook mejuffrou J. Louw van Tweekuilen wat deur die reël van basaars die som van £30 per jaar bymekaar gemaak het; vir drie jaar lank (as mens die briefdatum in ag neem) is die onderwys sodoende direk en indirek deur die gemeenskap self gedra. Oor haar skryf Murray: "Gemelde zuster der gemeente Zwartland heeft, mede uit de opbrengst van een vorigen Bazaar, een £25 of £30 voor den opbouw der woning gegeven - waarlijk een wenk en voorbeeld voor velen om niet alleen voor hunne eigene kinderen te zorgen, maar ook voor die van hunne verarmde natuurgenooten."<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/De_Gereformeerde_kerkbode_in_Zuid_Afrika/_P0oAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hooikraal+zwartland&pg=PA190&printsec=frontcover ''De Gereformeerde Kerkbode in Zuid-Afrika''. 1873. Deel XXV (12). 14 Junij, p. 190]</ref> '''1874''' - Hooikraal slaag daarin om sy bogenoemde kerkskuld (£675) uit te wis. Nou kon die gemeente D.J. Joubert as godsdiensonderwyser en evangelis vas aanstel. Die ruim konsistoriekamer het as skoollokaal gedien.<ref name="Smit1945" /> Vroeg in '''Augustus 1879''' is 'n brief onderteken deur die plaaslike ouderlinge, Andries Dippenaar en D. Kotzé ingedien by die kerkraad van Zwartland, ''verzoekende... de leden te Hooikraal en daaraan grenzende van de gemeente Zwartland als een afzonderlyke gemeente te stichten''. Die kerkraad van Zwartland (Malmesbury) het hierdie verlof toegestaan.<ref name="Smit1945" /> '''Woensdag, 15 Oktober 1879''' - Die versoekbrief om afstigting, onderteken deur 164 persone,<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Tulbagh: Woensdag, 15 October, bl. 6, kolom 3: 6. Het verzoek van de inwoners van Hooikraal (Zwartland) om tot een afzonderlijke gemeente gevormd te worden, werd na de pauze in behandeling genomen. Er werd eene memorie over ingediend, geteekend door 164 personen, en na eenige aanmerkingen werd dat verzoek gesteld in handen van de Ringscommissie.</ref> word ingedien en behandel by die Ringsvergadering van Tulbagh, op Tulbagh. Die hele saak word na die Ringskommissie verwys. Die Ringskommissie sou volmag hê om "indien zy meent dat het wenschelyk is, de gemeente te stichten."<ref name="Smit1945" /> Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piketberg. Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piketberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> By die vergadering was die predikante van Piketberg, Worcester en Tulbagh, lede van die Ringskommissie asook dié van Riebeek-Wes en Hopefield teenwoordig. Voor die verrigtinge begin, het ds. Robertson 'n ernstige rede van die kansel gehou oor die woorde: "Wat baat het een mensch, zoo hij de geheele wereld gewon en zijner ziel schade leed." Die predikant van Worcester het daarna die byeenkoms geopen, die doel daarvan genoem, en gevra indien daar enige besware sou wees waarom die gemeente nie opgerig mag word nie, dit geopper moet word.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> Die Skriba meen die dokument van die kerkraad van Malmesbury het reeds toestemming gegee, maar dit bevat die voorwaarde dat hulle nie lidmate van Malmesbury mag afskei wat nie onder Hooikraal wil wees nie.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> Die predikant van Piketberg voel die opdrag is tog reeds deur die Ring aan die Kommissie gelas om die gemeente te stig, en volgens Artikel 45 sou enige weiering wat deur 'n kerkraad aangevoer word na die Kommissie terugverwys word om beoordeel te word. Derhalwe kan daar tog geen beswaar wees om met die afstigting voort te gaan nie.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> Die predikant van Riebeek-Wes voer aan dat die stuk nie amptelik kan wees nie, omdat dit nie tydens 'n behoorlike kerkraadsvergadering geteken is nie. Die verkeerde prosedure is gevolg. Daarop sê die predikant van Piketberg dat die predikant van Riebeek-Wes hierdie besware by die Ringsvergadering moes geopper het; hy volstaan dus daarby dat die Ring reeds besluit het dat die dokument aanvaarbaar is. Ds. Murray wil hê mense moet daarop let dat die kerkraad van Malmesbury nie weier om toestemming te gee vir die afskeiding van die parogie nie, maar wel die afskeiding van lidmate; derhalwe kan hy ook nie dink dat daar enige beswaar kan wees om met die saak voort te gaan nie.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> Toe grensskeiding ter sprake kom, het dit tot 'n lewendige gesprekvoering gelei.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> 'n Versoekskrif is voorgelees van enkele lede wat nie van Piketberg wou afskei nie, omdat hulle gelukkig was en nie deur die predikant verwaarloos is nie. Die afgevaardigde van Hopefield was wel "verschrikkelijk gierig", aldus ''De Zuid-Afrikaan''. Die probleem was, as die versoek toegestaan word, en Vredenburg later ook sou afstig, dan sou Hopefield skaars 'n paar honderd lidmate oorhê.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> NG Gemeente Zwartland (of liewer ds. Moorrees) en Hooikraal het glad nie veel eise aan mekaar gestel nie.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> Toe die predikant van Riebeek-Wes egter aan die beurt kom, tree hy in die bres vir sy eie kudde. Dis asof die Hooikralers sy enigste boklam wat hy gehad het, van hom wou afrokkel. Uiteindelik kom daar 'n skikking - aan die kant van Piketberg was daar geen verskil nie - die Bergrivier was die natuurlike skeiding.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> Die grensskeidings sien soos volg daaruit:<ref name="Smit1945" /> {{cquote| Van Broodkraal, met de oude Malmesburysche lyn, insluitende de helft van Klipgat, verder Geelkuil, Witdam, Olifantskuil, Klipheuwel, Witkei, Drieheuwel, Hartebeestfontein, verder het tegenwoordige Harde Pad tot naar Bergriviers Brug, insluitende Karnemelksvlei en Vogelstruisdrift. }} Nadat die kerkraadslede gekies is, word die predikant van Piketberg op versoek van die plaaslike kerkraad tot konsulent aangestel. Na 'n kort toespraak van ds. Murray, sluit ds. Rabie af met gebed.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> Daarna is 'n ete aangebied wat deur mej. Joubert vriendelik voorberei is, en nadat die vriende daaraan weggelê het "scheidden zij van Hooikraal (Moorreesburg?) met de beste wenschen voor de nieuwe gemeente".<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, bl. 5-6: Heden morgen, den 3den December, kwam de Ringscommissie alhier bijeen, ten einde aan de opdragt des Rings te voldoen om eene gemeente te stichten. Hooikraal is zoowat drie uren van Malmesbury, drie uren van Hopefield, drie uren van Riebebeek [sic] West, en drie en een half uur van Piketberg, in het hart van het Roode Zwartland gelegen. De plaats zelve was door den kerkeraad van Malmesbury aangekocht tot eene kerkplaats, en zij is niet heel ongeschikt tot dit doel. Men ziet er een net kerkje met een schoolgebouw annex, een zeer geschikte woning voor den onderwijzer, ingerigt voor kostleerlingen, en nog eenige andere gebouwen van private personen. Daar de plaats zeer centraal en te midden van eene goede bevolking gelegen is, oefent de school, aan wier hoofd de heer Joubert staat, eenen gezegenden invloed uit, en kan zij, nu dat er eene nieuwe gemeente is gesticht, eene belangrijke plaats worden. Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. De predikanten van Piketberg, Worcester en Tulbagh, leden der Ringcommissie, alsmede die van Riebeeck West en Hopefield, waren ter vergadering opgekomen. Ds. Robertson hield, alsvorens men met de verrigtingen begon, eene ernstige rede van den kansel over de woorden "Wat baat het een mensch, zoo hij de gehele wereld gewon en zijner ziel schade leed." De predikant van Worcester sprak daarna over het doel der bijeenkomst en wilde weten, of er ook eenig bezwaar bestond, om reden waarvan de gemeente niet opgerigt zou worde. De Scriba meende, dat daar in het document, waarin door den kerkeraad van Malmesbury tostemming werd gegeven tot het oprigten der gemeente, gezegd wordt, dat de kerkeraad toestemming geeft, mits dat men van de Malmesburysche zijde niemand afscheidt, die niet onder Hooikraal wenscht te behooren, hij niet voor de oprigting stemmen. De predikant van Piketberg is van gevoelen, dat daar de opdragt reeds door den Ring aan de Commissie is geschied om de gemeente te stichten, en volgens Art. 45 alle redenen van weigering, door eenen kerkeraad aangevoerd, door de Commissie kunnen beoordeeld worden, er toch geen bezwaar bestond om met de zaak voort te gaan. De predikant van Riebeek West zeide, dat er nog iets valt op te merken, en wel, dat het stuk niet officieel is, en dat men niet maar zoo los over deze dingen behoort heen te stappen. Het was niet in eene kerkeraadsvergadering geteekend. De Predikant van Piketberg dacht, dat hij die aanmerkingen in de Ringsvergadering moet gemaakt hebben. Ds. Murray wilde dat men er op zou letten, dat de kerkeraad van Malmesbury niet weigert toestemming te geven om plaatsen af te schieden, maar wel leden, en dat hij ook dacht, dat er geen bezwaar kon wezen met de zaak voort te gaan. Nu werd de grensscheiding ter sprake gebragt, die nog al tot een levendige discussie aanleiding gaf. Er werd eene memorie voorgelezen van eenige leden, die niet van van Piketberg wilden afscheiden, om dat zij het er goed hebben en niet door den predikant verwaarloosd worden. De afgevaardigde van Hopefield was ook, verschrikkelijk gierig. Maar het scheen dat het ook niet anders kon, want ging men het verzoek der Hooikralers toestaan en werd Vredenbaar later afgeschieden, dan behield Hopefield naauwelijks een paar honderd leden; en om de oude gemeenten af te breken om nieuwe te gaan stichten, dat gaat niet. Het was prachtig om te zien, welk een respect onze Hooikraalsche vrienden voor Malmesbury of liever voor vader Moorrees hadden. Hier eischte [hun] niet te veel. Men ging maandelijk of halverw[] afstand. Maar het kwam ook hier regt. Doch nu [wa]s Riebeeck West aan de beurt en de dominé van [de] plaats stelde zich met geenen geringen ijver [in] de bres voor zijne kudde. Dat eenig boklam, [het]welk hij had, wilde men hem ook ontnemen. Eindelik kwam men tot eene schikking - aan de zijde van Piketberg was er geen verschil - Bergrivier was de natuurlijke scheiding. Tot de verkiezing van kerkeraadsleden overgaande, werden tot ouderlinge de broeder A [] Dippenaar en M. Kitshof, en tot diakenne de broeders J.C. Smith, G.W. Rust, J. Lochner, [], en P. de Villiers gekozen. De predikant van Piketberg werd op verzoek van dne plaatselijken kerkeraad tot consulent aangesteld. Na een korte toespraak van Ds. Murray sloot Ds. Rabie met gebed. Nadat de vrienden zich te goed hadden gedaan aan een goed maal, door Mej. Joubert zoo vriendelijk bereid, scheidden zij van Hooikraal (Moorreesburg?) met de beste wenschen voor de nieuwe gemeente.</ref> Hierdie naam tussen hakies in die koerantberig van 6 Desember 1879 is opvallend, want al het die gemeente aanvanklik onder die naam Hooikraal bekend gestaan, is daar op die eerste kerkraadsvergadering (27 Desember 1879) besluit "dat deze gemeente bekend zal staan onder den naam van Moorreesburg". Dit is so genoem ter ere van die toenmalige predikant van Zwartland, wat hierdie wyk meer as 45 jaar lank bearbei het.<ref name="Smit1945" /> '''11 Januarie 1880''' - Omstreeks 10 uur die oggend bestyg ds. Moorrees die kansel om sy laaste preek op Moorreesburg te lewer - met Handelinge 15:29 as vertrekpunt: vaarwel! Die Hooikraalkerkie, wat maar tussen 400 en 500 mense kon vat, was stampvol. Ds. Moorrees was diep aangedaan, en trane het soms oor sy wange gerol; so ook onder die gemeentelede teenwoordig. Ds. Moorrees is na die preek gevra om net na die uitspreek van die seën 'n oomblikkie te wag. Daarna het hy voor die kansel gaan staan. 'n Dankbetuiging, onderteken deur 304 lidmate van die gemeente Moorreesburg, is toe aan hom voorgelees, en 'n bedrag van £50 is aan hom oorhandig. Die band met die gemeentelede van hierdie kontrei bestaan reeds vir 48 jaar, en die dominee het, as 't ware, die meeste lidmate voor hom sien grootword. Die gemeente is versoek om op te staan en onder andere "Dat 's Heeren zegen op u daal" te sing. Die dominee was so oorstelp van droefheid, dat hy skaars sy dank kon verwoord. Daarmee is die plegtigheid beëindig.<ref>''Zuid-Afrikaan''. 1880. Moorreesburg, Zwartland. Bijvoegsel. 17 Januarij, kolom 2:<br> Zondag, 11 Januarij 1880, was een dag, die niet spoedig door de gemeente der Ned. Geref. Kerk alhier zal vergeten worden, want op dien dag werd voor de eerste maal zoolang als hier van den kansel het ware Evangelie verkondigd wordt, aan een Leeraar een adres en geschenk overhandigd, en dat wel aan Ds. J. C. le Feb. Moorrees, die bijna een halwe eeuw deze gemeente onder zijne zorg, en met lust en moed en liefde het Evangelie onder ons verkondigd had. In den morgen, bij het tweede gelui, was de Kerk goed gevuld. Men zag van elken kant karren, wagens, ruiters zoowel als voetgangers naar de kerk komen. Elkeen was gretig een plaats te bekomen, totdat het gebou, dat 400 à 500 menschen bevatten kan, eivol was.<br/> Omtrent ten 10 ure beklom onze eerwaardige in den dienst der gemeente vergrijsde leeraar den kansel en sprak zijn afscheidsrede uit naar aanleiding van Hand. 15:29. "Vaartwel." Moeijelijk viel het ZEerw. de gemeente aan te spreken. De tranen biggelden somwijlen langs zijne wangen, ja ook onder de leden zag men geen droog oog. Nadat de WelEw. heer zijne rede geëindigd had, werd hem verzocht om, na het uitspreken van den "zegen", een weinig te wachten. Nadat zulks gedaan was, daalde ZWEw. van den kansel en stond er voor. Onze geachte onderwijzer las hem toen een adres voor, dat geteekend was door 304 gemeenteleden onzer kerk, terwijl ZWEw. tevens een beurs overhandigd werd, inhoudende £50. De gemeente werd toen verzocht op te staan en te zingen: "Dat 's Heeren zegen op u daal" enz. ZWEw. was gansch overstelpt van droefheid, zoodat hij slechts met een paar woorden zijn dank kon uitspreken, voor het groote blijk van liefde aan hem bewezen. Daarmede eindigde de plegtigheid. Nog roepen wij ZWEw. toe: "God zegene U." En God zegene zijne gemeente ter dezer plaatse, met haren geachten consulent, Ds. Rabie.<br> <br> Adres:<br> Moorreesburg 11 Januarij 1880<br> Den WelEerw. J.C. LEFEBRE MOORREES.<br> WelEerw. Heer en Broeder in Christus.<br> Deze dag is voor ons een gewigtige, wij moeten van u afscheid nemen, en het valt ons zwaar zulks te doen. Wil ons bij deze gelegenheid vergunnen, nu dat gij op het punt staat ons te verlaten, ons dankbaar gevoel uit te spreken en u een blijk te geven van onze achting en toegenegenheid.<br> Wij gevoelen het hoe innig de band is die tusschen u en deze gemeente reeds 48 jaren bestaat. Wij mogen ons dan ook met regt als uwe kinderen beschouwen. Weinigen zijn er onder, die gij niet hebt zien opgroeijen. Velen onzer werden door u gedoopt, meest allen door u tot leden der gemeente aangenomen, en niet weinigen door u in het huwelijk bevestigd. Uwe beste krachten hebt gij aan ons welzijn gewijd, ja uw leven hebt gij onder ons doorgebragt. Van uwe lippen hebben wij steeds het woord der waarheid mogen vernemen, uit uwe hand de bondzegels ontvangen. Gij waart ons tot een vriend in tijden van bezoeking, tot een raadsman in oogenblikken van kommer, tot een vertrooster in dagen van droefheid, ons lot was uw lot. Door een band der liefde waren wij aan elkander gebonden. Uwen hartelijken omgang zullen wij missen. Wij gevoelen het, die dagen zijn voorbij. Ons getal is toegenomen, en het is noodzakelijk geworden, vooral met het oog op de armen, dat wij tot eene afzonderlijke gemeente gevormd worden. Doch wij zullen u niet spoedig kunnen vergeten. Was het niet uw eigen wensch, wij zouden niet een ander tot consulent dezer gemeente genomen hebben. Wij danken u, hooggeachte vader, voor al wat gij ons en onzen kinderen hebt gedaan. Hebben wij u wellicht soms bedroefd, wij vertrouwen dat gij er niet meer aan denken zult. De Heere vergelde u in eene dubbele mate voor al wat gij tot ons bestwil hebt aangewend. Hij verhoore uwe gebeden, voor ons tot den troon der genade opgezonden. Hij zegene u op uwen ouden dag met Zijne genade en vervulle al uwe begeerten. Hij zij u tot een staf en tot een steun, en vergezelle u tot aan het einde uws levens. En mogt gij ook dan wanneer het groote oogenblik van scheiden daar zal zijn, de kroone der heerlijkheid, het loon der regtvaardigen uit de hand van den Koning der Kerk ontvangen, en met den dienstknecht Gods uitroepen: "Nu laat gij Heer uwen diensknecht gaan in vrede, naar uw woord, want mijne oogen hebben uwe zaligheid gezien."<br> Dit is de wensch en bede<br> van uwe onderdanigen Drs. en<br> Broeders in Christus.</ref> 1sbrm0umroxu8wjj1rk8b94ddqaf8hw 2890399 2890398 2026-04-06T06:59:43Z Oesjaar 7467 /* Aanloop en afstigting */ Verbeter 2890399 wikitext text/x-wiki Die '''NG Gemeente Moorreesburg''' is op 3 Desember 1879 van die [[NG gemeente Swartland]] afgestig en vernoem na sy eerste leraar. == Aanloop en afstigting == Teen '''1863''' is die plaas ''Hooikraal'' die verste uithoek waar ds. J.C. le Febres Moorrees elke drie maande die sakramente bedien het. Omstreeks hierdie tyd het Dirk Kotzé en P. Warnich dele van die ou plaas Hooikraal vir kerklike doeleindes afgestaan. Die hulpkerk van die NG Gemeente Zwartland is op hierdie gewyde grond gebou en op '''4 Desember 1864''' ingewy. Hierdie eerste kerkgebou het £675 gekos en was in wese baie eenvoudig: dit het beskik oor 'n rietdak, 'n kleivloer en ronde dennebalke sonder plafon.<ref name="Smit1945">Smit, A.P. 1945. "Moorreesburg" In: Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland. Tweede Eeufees. (1745-1945). Kaapstad: Nasionale Pers, bls. 292, 294-295</ref> '''1872/1873''' - Die inspekteur van die Ring van Tulbagh, William Murray, skryf op 21 Mei 1873 aan die Skriba van die Algemene Opvoedingskommissie van sy bevindings uit die vorige jaar. In die maand April 1872 besoek Murray die gemeentes Zwartland (wat sowel Malmesbury as Hooikraal insluit), Hopefield, asook Riebeek-Wes en Riebeeks-Kasteel. By Malmesbury en by Hooikraal het hy in belang van die opvoeding gepreek. By Hooikraal is na afloop van die godsdiensoefening 'n byeenkoms gehou, waarin daar besluit is om dadelik met planne vorendag te kom - 'n onderwyserswoning by hierdie hulpkerk moet aangebou word. Ondertussen is die gebou byna voltooi. Vir die onderhoudskoste van die onderwyser het dr. Dale £50 per jaar geskenk. Dan is daar ook mejuffrou J. Louw van Tweekuilen wat deur die reël van basaars die som van £30 per jaar bymekaar gemaak het; vir drie jaar lank (as mens die briefdatum in ag neem) is die onderwys sodoende direk en indirek deur die gemeenskap self gedra. Oor haar skryf Murray: "Gemelde zuster der gemeente Zwartland heeft, mede uit de opbrengst van een vorigen Bazaar, een £25 of £30 voor den opbouw der woning gegeven - waarlijk een wenk en voorbeeld voor velen om niet alleen voor hunne eigene kinderen te zorgen, maar ook voor die van hunne verarmde natuurgenooten."<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/De_Gereformeerde_kerkbode_in_Zuid_Afrika/_P0oAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hooikraal+zwartland&pg=PA190&printsec=frontcover ''De Gereformeerde Kerkbode in Zuid-Afrika''. 1873. Deel XXV (12). 14 Junij, p. 190]</ref> '''1874''' - Hooikraal slaag daarin om sy bogenoemde kerkskuld (£675) uit te wis. Nou kon die gemeente D.J. Joubert as godsdiensonderwyser en evangelis vas aanstel. Die ruim konsistoriekamer het as skoollokaal gedien.<ref name="Smit1945" /> Vroeg in '''Augustus 1879''' is 'n brief onderteken deur die plaaslike ouderlinge, Andries Dippenaar en D. Kotzé ingedien by die kerkraad van Zwartland, ''verzoekende... de leden te Hooikraal en daaraan grenzende van de gemeente Zwartland als een afzonderlyke gemeente te stichten''. Die kerkraad van Zwartland (Malmesbury) het hierdie verlof toegestaan.<ref name="Smit1945" /> '''Woensdag, 15 Oktober 1879''' - Die versoekbrief om afstigting, onderteken deur 164 persone,<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Tulbagh: Woensdag, 15 October, bl. 6, kolom 3: 6. Het verzoek van de inwoners van Hooikraal (Zwartland) om tot een afzonderlijke gemeente gevormd te worden, werd na de pauze in behandeling genomen. Er werd eene memorie over ingediend, geteekend door 164 personen, en na eenige aanmerkingen werd dat verzoek gesteld in handen van de Ringscommissie.</ref> word ingedien en behandel by die Ringsvergadering van Tulbagh, op Tulbagh. Die hele saak word na die Ringskommissie verwys. Die Ringskommissie sou volmag hê om "indien zy meent dat het wenschelyk is, de gemeente te stichten."<ref name="Smit1945" /> Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piketberg. Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piketberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> By die vergadering was die predikante van Piketberg, Worcester en Tulbagh, lede van die Ringskommissie asook dié van Riebeek-Wes en Hopefield teenwoordig. Voor die verrigtinge begin, het ds. Robertson 'n ernstige rede van die kansel gehou oor die woorde: "Wat baat het een mensch, zoo hij de geheele wereld gewon en zijner ziel schade leed." Die predikant van Worcester het daarna die byeenkoms geopen, die doel daarvan genoem, en gevra indien daar enige besware sou wees waarom die gemeente nie opgerig mag word nie, dit geopper moet word.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> Die Skriba meen die dokument van die kerkraad van Malmesbury het reeds toestemming gegee, maar dit bevat die voorwaarde dat hulle nie lidmate van Malmesbury mag afskei wat nie onder Hooikraal wil wees nie.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> Die predikant van Piketberg voel die opdrag is tog reeds deur die Ring aan die Kommissie gelas om die gemeente te stig, en volgens Artikel 45 sou enige weiering wat deur 'n kerkraad aangevoer word na die Kommissie terugverwys word om beoordeel te word. Derhalwe kan daar tog geen beswaar wees om met die afstigting voort te gaan nie.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> Die predikant van Riebeek-Wes voer aan dat die stuk nie amptelik kan wees nie, omdat dit nie tydens 'n behoorlike kerkraadsvergadering geteken is nie. Die verkeerde prosedure is gevolg. Daarop sê die predikant van Piketberg dat die predikant van Riebeek-Wes hierdie besware by die Ringsvergadering moes geopper het; hy volstaan dus daarby dat die Ring reeds besluit het dat die dokument aanvaarbaar is. Ds. Murray wil hê mense moet daarop let dat die kerkraad van Malmesbury nie weier om toestemming te gee vir die afskeiding van die parogie nie, maar wel die afskeiding van lidmate; derhalwe kan hy ook nie dink dat daar enige beswaar kan wees om met die saak voort te gaan nie.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> Toe grensskeiding ter sprake kom, het dit tot 'n lewendige gesprekvoering gelei.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> 'n Versoekskrif is voorgelees van enkele lede wat nie van Piketberg wou afskei nie, omdat hulle gelukkig was en nie deur die predikant verwaarloos is nie. Die afgevaardigde van Hopefield was wel "verschrikkelijk gierig", aldus ''De Zuid-Afrikaan''. Die probleem was, as die versoek toegestaan word, en Vredenburg later ook sou afstig, dan sou Hopefield skaars 'n paar honderd lidmate oorhê.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> NG Gemeente Zwartland (of liewer ds. Moorrees) en Hooikraal het glad nie veel eise aan mekaar gestel nie.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> Toe die predikant van Riebeek-Wes egter aan die beurt kom, tree hy in die bres vir sy eie kudde. Dis asof die Hooikralers sy enigste boklam wat hy gehad het, van hom wou afrokkel. Uiteindelik kom daar 'n skikking - aan die kant van Piketberg was daar geen verskil nie - die Bergrivier was die natuurlike skeiding.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> Die grensskeidings sien soos volg daaruit:<ref name="Smit1945" /> {{cquote| Van Broodkraal, met de oude Malmesburysche lyn, insluitende de helft van Klipgat, verder Geelkuil, Witdam, Olifantskuil, Klipheuwel, Witkei, Drieheuwel, Hartebeestfontein, verder het tegenwoordige Harde Pad tot naar Bergriviers Brug, insluitende Karnemelksvlei en Vogelstruisdrift. }} Nadat die kerkraadslede gekies is, word die predikant van Piketberg op versoek van die plaaslike kerkraad tot konsulent aangestel. Na 'n kort toespraak van ds. Murray, sluit ds. Rabie af met gebed.<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879" /> Daarna is 'n ete aangebied wat deur mej. Joubert vriendelik voorberei is, en nadat die vriende daaraan weggelê het "scheidden zij van Hooikraal (Moorreesburg?) met de beste wenschen voor de nieuwe gemeente".<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, bl. 5-6: Heden morgen, den 3den December, kwam de Ringscommissie alhier bijeen, ten einde aan de opdragt des Rings te voldoen om eene gemeente te stichten. Hooikraal is zoowat drie uren van Malmesbury, drie uren van Hopefield, drie uren van Riebebeek [sic] West, en drie en een half uur van Piketberg, in het hart van het Roode Zwartland gelegen. De plaats zelve was door den kerkeraad van Malmesbury aangekocht tot eene kerkplaats, en zij is niet heel ongeschikt tot dit doel. Men ziet er een net kerkje met een schoolgebouw annex, een zeer geschikte woning voor den onderwijzer, ingerigt voor kostleerlingen, en nog eenige andere gebouwen van private personen. Daar de plaats zeer centraal en te midden van eene goede bevolking gelegen is, oefent de school, aan wier hoofd de heer Joubert staat, eenen gezegenden invloed uit, en kan zij, nu dat er eene nieuwe gemeente is gesticht, eene belangrijke plaats worden. Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. De predikanten van Piketberg, Worcester en Tulbagh, leden der Ringcommissie, alsmede die van Riebeeck West en Hopefield, waren ter vergadering opgekomen. Ds. Robertson hield, alsvorens men met de verrigtingen begon, eene ernstige rede van den kansel over de woorden "Wat baat het een mensch, zoo hij de gehele wereld gewon en zijner ziel schade leed." De predikant van Worcester sprak daarna over het doel der bijeenkomst en wilde weten, of er ook eenig bezwaar bestond, om reden waarvan de gemeente niet opgerigt zou worde. De Scriba meende, dat daar in het document, waarin door den kerkeraad van Malmesbury tostemming werd gegeven tot het oprigten der gemeente, gezegd wordt, dat de kerkeraad toestemming geeft, mits dat men van de Malmesburysche zijde niemand afscheidt, die niet onder Hooikraal wenscht te behooren, hij niet voor de oprigting stemmen. De predikant van Piketberg is van gevoelen, dat daar de opdragt reeds door den Ring aan de Commissie is geschied om de gemeente te stichten, en volgens Art. 45 alle redenen van weigering, door eenen kerkeraad aangevoerd, door de Commissie kunnen beoordeeld worden, er toch geen bezwaar bestond om met de zaak voort te gaan. De predikant van Riebeek West zeide, dat er nog iets valt op te merken, en wel, dat het stuk niet officieel is, en dat men niet maar zoo los over deze dingen behoort heen te stappen. Het was niet in eene kerkeraadsvergadering geteekend. De Predikant van Piketberg dacht, dat hij die aanmerkingen in de Ringsvergadering moet gemaakt hebben. Ds. Murray wilde dat men er op zou letten, dat de kerkeraad van Malmesbury niet weigert toestemming te geven om plaatsen af te schieden, maar wel leden, en dat hij ook dacht, dat er geen bezwaar kon wezen met de zaak voort te gaan. Nu werd de grensscheiding ter sprake gebragt, die nog al tot een levendige discussie aanleiding gaf. Er werd eene memorie voorgelezen van eenige leden, die niet van van Piketberg wilden afscheiden, om dat zij het er goed hebben en niet door den predikant verwaarloosd worden. De afgevaardigde van Hopefield was ook, verschrikkelijk gierig. Maar het scheen dat het ook niet anders kon, want ging men het verzoek der Hooikralers toestaan en werd Vredenbaar later afgeschieden, dan behield Hopefield naauwelijks een paar honderd leden; en om de oude gemeenten af te breken om nieuwe te gaan stichten, dat gaat niet. Het was prachtig om te zien, welk een respect onze Hooikraalsche vrienden voor Malmesbury of liever voor vader Moorrees hadden. Hier eischte [hun] niet te veel. Men ging maandelijk of halverw[] afstand. Maar het kwam ook hier regt. Doch nu [wa]s Riebeeck West aan de beurt en de dominé van [de] plaats stelde zich met geenen geringen ijver [in] de bres voor zijne kudde. Dat eenig boklam, [het]welk hij had, wilde men hem ook ontnemen. Eindelik kwam men tot eene schikking - aan de zijde van Piketberg was er geen verschil - Bergrivier was de natuurlijke scheiding. Tot de verkiezing van kerkeraadsleden overgaande, werden tot ouderlinge de broeder A [] Dippenaar en M. Kitshof, en tot diakenne de broeders J.C. Smith, G.W. Rust, J. Lochner, [], en P. de Villiers gekozen. De predikant van Piketberg werd op verzoek van dne plaatselijken kerkeraad tot consulent aangesteld. Na een korte toespraak van Ds. Murray sloot Ds. Rabie met gebed. Nadat de vrienden zich te goed hadden gedaan aan een goed maal, door Mej. Joubert zoo vriendelijk bereid, scheidden zij van Hooikraal (Moorreesburg?) met de beste wenschen voor de nieuwe gemeente.</ref> Hierdie naam tussen hakies in die koerantberig van 6 Desember 1879 is opvallend, want al het die gemeente aanvanklik onder die naam Hooikraal bekend gestaan, is daar op die eerste kerkraadsvergadering (27 Desember 1879) besluit "dat deze gemeente bekend zal staan onder den naam van Moorreesburg". Dit is so genoem ter ere van die toenmalige predikant van Zwartland, wat hierdie wyk meer as 45 jaar lank bearbei het.<ref name="Smit1945" /> '''11 Januarie 1880''' - Omstreeks 10 uur die oggend bestyg ds. Moorrees die kansel om sy laaste preek op Moorreesburg te lewer - met Handelinge 15:29 as vertrekpunt: vaarwel! Die Hooikraalkerkie, wat maar tussen 400 en 500 mense kon vat, was stampvol. Ds. Moorrees was diep aangedaan, en trane het soms oor sy wange gerol; so ook onder die gemeentelede teenwoordig. Ds. Moorrees is na die preek gevra om net na die uitspreek van die seën 'n oomblikkie te wag. Daarna het hy voor die kansel gaan staan. 'n Dankbetuiging, onderteken deur 304 lidmate van die gemeente Moorreesburg, is toe aan hom voorgelees, en 'n bedrag van £50 is aan hom oorhandig. Die band met die gemeentelede van hierdie kontrei bestaan reeds vir 48 jaar, en die dominee het, as 't ware, die meeste lidmate voor hom sien grootword. Die gemeente is versoek om op te staan en onder andere "Dat 's Heeren zegen op u daal" te sing. Die dominee was so oorstelp van droefheid, dat hy skaars sy dank kon verwoord. Daarmee is die plegtigheid beëindig. == Verwysings == <ref>''Zuid-Afrikaan''. 1880. Moorreesburg, Zwartland. Bijvoegsel. 17 Januarij, kolom 2:<br> Zondag, 11 Januarij 1880, was een dag, die niet spoedig door de gemeente der Ned. Geref. Kerk alhier zal vergeten worden, want op dien dag werd voor de eerste maal zoolang als hier van den kansel het ware Evangelie verkondigd wordt, aan een Leeraar een adres en geschenk overhandigd, en dat wel aan Ds. J. C. le Feb. Moorrees, die bijna een halwe eeuw deze gemeente onder zijne zorg, en met lust en moed en liefde het Evangelie onder ons verkondigd had. In den morgen, bij het tweede gelui, was de Kerk goed gevuld. Men zag van elken kant karren, wagens, ruiters zoowel als voetgangers naar de kerk komen. Elkeen was gretig een plaats te bekomen, totdat het gebou, dat 400 à 500 menschen bevatten kan, eivol was.<br/> Omtrent ten 10 ure beklom onze eerwaardige in den dienst der gemeente vergrijsde leeraar den kansel en sprak zijn afscheidsrede uit naar aanleiding van Hand. 15:29. "Vaartwel." Moeijelijk viel het ZEerw. de gemeente aan te spreken. De tranen biggelden somwijlen langs zijne wangen, ja ook onder de leden zag men geen droog oog. Nadat de WelEw. heer zijne rede geëindigd had, werd hem verzocht om, na het uitspreken van den "zegen", een weinig te wachten. Nadat zulks gedaan was, daalde ZWEw. van den kansel en stond er voor. Onze geachte onderwijzer las hem toen een adres voor, dat geteekend was door 304 gemeenteleden onzer kerk, terwijl ZWEw. tevens een beurs overhandigd werd, inhoudende £50. De gemeente werd toen verzocht op te staan en te zingen: "Dat 's Heeren zegen op u daal" enz. ZWEw. was gansch overstelpt van droefheid, zoodat hij slechts met een paar woorden zijn dank kon uitspreken, voor het groote blijk van liefde aan hem bewezen. Daarmede eindigde de plegtigheid. Nog roepen wij ZWEw. toe: "God zegene U." En God zegene zijne gemeente ter dezer plaatse, met haren geachten consulent, Ds. Rabie.<br> <br> Adres:<br> Moorreesburg 11 Januarij 1880<br> Den WelEerw. J.C. LEFEBRE MOORREES.<br> WelEerw. Heer en Broeder in Christus.<br> Deze dag is voor ons een gewigtige, wij moeten van u afscheid nemen, en het valt ons zwaar zulks te doen. Wil ons bij deze gelegenheid vergunnen, nu dat gij op het punt staat ons te verlaten, ons dankbaar gevoel uit te spreken en u een blijk te geven van onze achting en toegenegenheid.<br> Wij gevoelen het hoe innig de band is die tusschen u en deze gemeente reeds 48 jaren bestaat. Wij mogen ons dan ook met regt als uwe kinderen beschouwen. Weinigen zijn er onder, die gij niet hebt zien opgroeijen. Velen onzer werden door u gedoopt, meest allen door u tot leden der gemeente aangenomen, en niet weinigen door u in het huwelijk bevestigd. Uwe beste krachten hebt gij aan ons welzijn gewijd, ja uw leven hebt gij onder ons doorgebragt. Van uwe lippen hebben wij steeds het woord der waarheid mogen vernemen, uit uwe hand de bondzegels ontvangen. Gij waart ons tot een vriend in tijden van bezoeking, tot een raadsman in oogenblikken van kommer, tot een vertrooster in dagen van droefheid, ons lot was uw lot. Door een band der liefde waren wij aan elkander gebonden. Uwen hartelijken omgang zullen wij missen. Wij gevoelen het, die dagen zijn voorbij. Ons getal is toegenomen, en het is noodzakelijk geworden, vooral met het oog op de armen, dat wij tot eene afzonderlijke gemeente gevormd worden. Doch wij zullen u niet spoedig kunnen vergeten. Was het niet uw eigen wensch, wij zouden niet een ander tot consulent dezer gemeente genomen hebben. Wij danken u, hooggeachte vader, voor al wat gij ons en onzen kinderen hebt gedaan. Hebben wij u wellicht soms bedroefd, wij vertrouwen dat gij er niet meer aan denken zult. De Heere vergelde u in eene dubbele mate voor al wat gij tot ons bestwil hebt aangewend. Hij verhoore uwe gebeden, voor ons tot den troon der genade opgezonden. Hij zegene u op uwen ouden dag met Zijne genade en vervulle al uwe begeerten. Hij zij u tot een staf en tot een steun, en vergezelle u tot aan het einde uws levens. En mogt gij ook dan wanneer het groote oogenblik van scheiden daar zal zijn, de kroone der heerlijkheid, het loon der regtvaardigen uit de hand van den Koning der Kerk ontvangen, en met den dienstknecht Gods uitroepen: "Nu laat gij Heer uwen diensknecht gaan in vrede, naar uw woord, want mijne oogen hebben uwe zaligheid gezien."<br> Dit is de wensch en bede<br> van uwe onderdanigen Drs. en<br> Broeders in Christus.</ref> g7unf0yaac2yh9x4b2dze4x3fy571r6 0 456276 2890422 2878155 2026-04-06T07:26:27Z Oesjaar 7467 Hakie 2890422 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Medium emblem of the Russian Unmanned Systems Forces.svg|duimnael|Die embleem van die Russiese Mag van Onbemande Stelsels.]] Die '''Russiese Mag van Onbemande Stelsels''' (Russies: Войска беспилотных систем [ВБС], [[Transliterasie|getranslitereer]]: Woiska bespilotnich sistem ['''WBS''']) is 'n tak van die Russiese Gewapende Magte, toegewy aan [[hommeltuigoorlogvoering]]. Die tak is op 12 November 2025 gestig.<ref name="TASS12Nov25">{{cite news |title=Russia establishes Unmanned Systems Forces |url=https://tass.com/defense/2042371 |access-date=12 November 2025 |work=TASS |date=12 November 2025}}</ref> Die onbemandestelselmag voer hommeltuigoorlogvoering uit met behulp van onbemande militêre hommeltuie op land, see en in die lug. Die stigting van die WBS is 'n formele erkenning deur die Russiese weermag van die sentraliteit van hommeltuigoorlogvoering en outonome stelsels in hedendaagse konflikte,<ref name="TSFRussia Unmanned">{{cite web |last1=McDermott |first1=Roger N. |title=Russia's New Unmanned Systems Forces and the Strategic Role of DKO Weapons |url=https://www.saratoga-foundation.org/p/russias-new-unmanned-systems-forces |website=www.saratoga-foundation.org |publisher=The Saratoga Foundation |access-date=12 November 2025 |language=en |date=20 Junie 2025}}</ref> sowel as [[Moskou]] se pogings om opleiding, magstruktuur, ontwikkeling en voorsiening met betrekking tot hommeltuigoorlogvoering te herorganiseer.<ref name="FDD12Nov25JohnHardie">{{cite web |last1=Hardie |first1=John |title=Russia announces plans to form Unmanned Systems Forces |url=https://www.longwarjournal.org/archives/2024/12/russia-announces-plans-to-form-unmanned-systems-forces.php |website=FDD's Long War Journal |access-date=12 November 2025 |date=20 Desember 2024}}</ref> ==Geskiedenis== Die idee om 'n aparte militêre tak van die Russiese weermag te stig wat toegewy is aan onbemande stelsels dateer terug na 16 Desember 2024. Die minister van verdediging, Andrei Belojoesof, het by daardie geleentheid verklaar dat die tak in die derde kwartaal van 2025 gestig sou word,<ref name="FDD12Nov25JohnHardie" /> met 'n omvang wat verder strek as die onbemande lugvoertuie (UAV).<ref name="EUSD27Nov25">{{cite web |last1=Piccioli |first1=Lorenzo |last2=Pili |first2=Giangiuseppe |title=The Russian USV era dawns |url=https://euro-sd.com/2025/11/articles/47989/the-russian-usv-era-dawns/ |website=euro-sd.com |publisher=European Security & Defence |access-date=27 November 2025 |date=27 November 2025}}</ref> In Junie 2024 het [[Oekraïne]] reeds sy eie [[Oekraïense Mag van Onbemande Stelsels|onbemandestelselmag]] geskep, aangesien hommeltuigoorlogvoering 'n sentrale faset van die [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Russies-Oekraïense oorlog]] geword het.<ref name=":0">{{cite news |title='We set a precedent.' Ukraine officially presents Unmanned Systems Forces|url=https://kyivindependent.com/we-set-a-precedent-ukraine-officially-presents-unmanned-systems-forces/|author=Alexander Khrebet|access-date=11 Junie 2024|publisher=The Kyiv Independent|date=11 Junie 2024|language=en|archive-date=11 Junie 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240611175757/https://kyivindependent.com/we-set-a-precedent-ukraine-officially-presents-unmanned-systems-forces/|url-status=live}}</ref> Volgens die Instituut vir die Studie van Oorlog het [[Rusland]] reeds teen die einde van Januarie 2025 begin om afsonderlike militêre hommeltuigeenhede te skep,<ref name="UP29Jan25">{{cite news |last1=Diakonov |first1=Ivan |title=Russia creates separate regiments of unmanned systems to strengthen its army – ISW |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2025/01/29/7495735/ |access-date=12 November 2025 |work=Ukrainska Pravda |date=29 Januarie 2025 |language=en}}</ref> met die eerste hommeltuigregiment wat by die 2025 Moskou-oorwinningsdagparade vertoon is.<ref name="Militarnyi 11 May 25">{{cite news |last1=Shumlianskyi |first1=Dmytro |title=Russians Completes Formation of First UAV regiment, Presents it at May 9 Parade |url=https://militarnyi.com/en/news/russians-completes-formation-of-first-uav-regiment-presents-it-at-may-9-parade/ |access-date=12 November 2025 |work=Militarnyi |date=11 Mei 2025}}</ref> In Junie 2025 het die Russiese president [[Wladimir Poetin]] 'n beroep gedoen op 'n vinnige ontwikkeling van die onbemandestelseltak.<ref name="Reuters13June25">{{cite news |title=Russia's Putin calls for quick development of drone forces |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/russias-putin-calls-quick-development-drone-forces-2025-06-12/ |access-date=12 November 2025 |agency=Reuters |date=13 Junie 2025}}</ref><ref name="TBO13Jun25">{{cite news |last1=Staalesen |first1=Atle |title=Drone troopers are established as separate branch of Russia's armed forces |url=https://www.thebarentsobserver.com/security/drone-troopers-are-established-as-separate-branch-of-russias-armed-forces/431517 |access-date=12 November 2025 |work=The Barents Observer.com |date=13 Junie 2025}}</ref> Op 12 November 2025 het die adjunkhoof van die Mag van Onbemande Stelsels, kolonel Sergei Isjtoeganof, aangekondig dat die tak sy stigting voltooi het en ten volle operasioneel is.<ref name="TASS12Nov25" /> Volgens die Russiese militêre joernalis Dmitri Stesjin het die stigting van die mag vinniger plaasgevind as ander takke, nadat dit voortgebou het op die vordering wat deur die DPR en LPR Volksmilisie gemaak is.<ref name="KP1Dec25">{{cite news |last1=Steshin |first1=Dmitry |title=Фанаты неба и дронов с горящими глазами: Первый репортаж изнутри нового рода войск, изменившего ход СВО |url=https://www.kp.ru/daily/27749.5/5177880/ |access-date=1 Desember 2025 |work=Komsomolskaya Pravda |date=1 Desember 2025 |language=russian |trans-title=Sky and drone enthusiasts with glowing eyes: The first report from inside the new branch of the military that changed the course of the Central Military District}}</ref> ==Sending== Die Konflik-intelligensiespan het voorgestel dat die nuwe tak verantwoordelik sou wees vir gesentraliseerde opleiding en voorsiening vir hommeltuigoperateurs, sowel as gevegsontleding en navorsing en die ontwikkeling van nuwe stelsels, terwyl die eenhede ondergeskik sou wees aan verskeie gewapendemagformasies.<ref name="CIT">{{Cite web |date=15 November 2025 |title=Коррупционный полк. В России вновь заговорили о создании войск беспилотных систем. Зачем эта структура понадобилась российским властям и будет ли она работать |trans-title=Corruption Regiment. Russia is once again talking about creating unmanned systems troops. Why do Russian authorities need this structure, and will it work? |url=https://novayagazeta.eu/articles/2025/11/15/korruptsionnyi-polk |access-date=16 November 2025 |website=Новая газета Европа}}</ref> ==Struktuur== [[Lêer:Flag of the Russian Unmanned Systems Forces.svg|duimnael|Vlag van die Onbemande Stelselmagte.]] Volgens die Belojoesof is die mag 'n onafhanklike tak van diens: nie 'n volwaardige gewapende mag nie, maar steeds direk onder die algemene staf van die Gewapende Magte van die Russiese Federasie.<ref name="FDD12Nov25JohnHardie" /><ref name="ВПК14Nov25">{{cite web |last1=Rezrchikov |first1=Andrey |last2=Jerelievsky |first2=Boris |title=Drones have changed the structure of the army and military heraldry |url=https://vpk.name/en/1072828_drones-have-changed-the-structure-of-the-army-and-military-heraldry.html |website=ВПК.name |access-date=16 November 2025 |language=en |date=14 November 2025}}</ref> Vanaf November 2025 is die grootte van die tak geraam op ongeveer 10 000–20 000 dienspligtiges.<ref name="CIT" /> gelykstaande aan die lugmag en die strategiese vuurpylmag.<ref name="GlobSecVBS">{{cite web |title=Unmanned Systems Troops (Voysk Bespilotnykh Sistem VBS) |url=https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/vbs.htm |website=www.globalsecurity.org |access-date=30 November 2025}}</ref> Volgens kolonel Isjtoeganof sluit die WBS volledig georganiseerde regimente, eenhede en 'n aangewese bevelstruktuur in.<ref name="KP12Nov25">{{cite news |last1=Zakharchenko |first1=Kateryna |date=12 November 2025 |title=Russia Launches New Drone Warfare Branch to Boost Unmanned Forces |url=https://www.kyivpost.com/post/64093 |access-date=12 November 2025 |work=Kyiv Post}}</ref> 'n Gespesialiseerde onderwysinstelling vir hierdie troepe gaan gestig word.<ref>{{cite news |last1=Telezhnikov |first1=Ihor |title=Russia has completed the formation of UAV troops: command bodies, regiments, and units have been announced |url=https://unn.ua/en/news/russia-completes-formation-of-uav-troops-command-bodies-regiments-and-units-announced |access-date=12 November 2025 |work=Ukrainian National News (UNN) |date=12 November 2025 |language=en}}</ref> Die Sentrum vir Gevorderde Onbemande Tegnologieë "Rubicon" is die belangrikste eenheid van die tak.<ref name="BNN12Nov25">{{cite news |title=Russian drone troops nearly fully operational - deputy commander |url=https://www.bignewsnetwork.com/news/278689340/russian-drone-troops-nearly-fully-operational-deputy-commander |access-date=12 November 2025 |work=BigNewsNetwork |date=12 November 2025}}</ref> ===Aktiewe eenhede=== * [[File:Sleeve patch of the 7th Reconnaissance-strike regiment of Unmanned systems.svg|20px]] 7de Afsonderlike Verkenningsregiment van Onbemande Stelsels<ref name="Militarnyi 11 May 25" /> * 75ste Afsonderlike Regiment van Onbemande Stelsels<ref name="NovayaGazeta15Nov25">{{cite news |last1=Volzhsky |first1=Ilya |last2=Kanevskaya |first2=Sofia |title=Коррупционный полк. В России вновь заговорили о создании войск беспилотных систем. Зачем эта структура понадобилась российским властям и будет ли она работать |url=https://novayagazeta.eu/articles/2025/11/15/korruptsionnyi-polk |access-date=17 November 2025 |work=Новая газета Европа |date=15 November 2025 |language=Russian |trans-title=The Corruption Regiment. In Russia, they again talked about the creation of troops of unmanned systems. Why this structure was needed by the Russian authorities and whether it will work}}</ref> * 77ste Afsonderlike Regiment van Onbemande Stelsels <ref name="NovayaGazeta15Nov25" /> * [[File:Emblem of the Rubicon Center for Advanced Unmanned Technologies.svg|20px]] Sentrum vir Gevorderde Onbemande [[Tegnologie]] "''Rubicon''"<ref name="BNN12Nov25" /> * [[File:Shevron-grom-kaskad.jpg|20px]] GROM "Cascade"<ref name="NovayaGazeta15Nov25" /> * [[File:Logo of BARS-SARMAT.png|20x20px]] Spesiale Doelwit Sentrum "''Bars-Sarmat''" (voorheen BARS Vrywilligersafdeling "''Sarmat''")<ref name="USNBars-Sarmat">{{cite web |title=БАРС-САРМАТ – Центр специального назначения |url=https://bars-sarmat.ru/ |website=bars-sarmat.ru |access-date=16 November 2025 |language=Russian}}</ref><ref name="GlasNaroda25Mar2025">{{cite news |last1=Oleynik |first1=Svetlana |title=Отряд "Сармат" преобразован в Центр специального назначения - Рогозин |trans-title= The Sarmat detachment has been transformed into a special forces center, according to Rogozin. |url=https://glasnarod.ru/specoperaciya/otryad-sarmat-preobrazovan-v-centr-specialnogo-naznacheniya-rogozin/ |access-date=16 November 2025 |work=Глас Народа |date=25 Maart 2025 |language=ru-RU}}</ref> ==Toerusting== Die mag is hoofsaaklik toegerus met onbemande lugvoertuie (beide FPV en veseloptiese hommeltuie), maar ook met onbemande stelsels op die grond en onbemande bote.<ref name="RBC28Nov25">{{cite web |last1=Salo |first1=Ivan |title=Войска беспилотных систем: что это за новый род войск и зачем его создали |url=https://www.rbc.ru/base/28/11/2025/6929ade89a79473dcdbbc7b8 |website=РБК |access-date=30 November 2025 |language=ru |date=28 November 2025}}</ref> Die WBS'e is ontwerp om verskillende tipes onbemande stelsels in 'n enkele organisatoriese struktuur te integreer, wat getaak is om verskeie gevegsendings uit te voer.<ref name="RBC28Nov25" /> ==Sien ook== *[[Oekraïense Mag van Onbemande Stelsels]] ==Verwysings== {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rusland]] [[Kategorie:Russiese inval in Oekraïne, 2022]] c9o12w0gdplnds3n3vqmtnrz1puhikk 0 456868 2890371 2888657 2026-04-06T06:29:30Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Verbeter 2890371 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Nigeria - Sokoto.svg|duimnael|Die staat Sokoto in noordwes-Nigerië is geteiken deur Amerikaanse lugaanvalle.]] Op [[25 Desember]] [[2025]] het die Amerikaanse president [[Donald Trump]] aanvalle teen [[Islamitiese Staat]]-militante in noordwes-[[Nigerië]] gemagtig.<ref>{{Cite web |date=25 Desember 2025 |title=US launches strike against Islamic State militants in northwest Nigeria |url=https://www.reuters.com/world/africa/us-launches-strikes-against-islamic-state-militants-northwest-nigeria-trump-says-2025-12-25/ |website=Reuters}}</ref><ref>{{Cite web |title=MSN |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/us-strikes-isis-in-nigeria-on-christmas-day-california-battles-flooding/ar-AA1T4RCu?ocid=BingNewsSerp |access-date=2025-12-26 |website=www.msn.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-25 |title=US forces launch Christmas strike on ISIS in Nigeria, Trump says |url=https://www.politico.com/news/2025/12/25/trump-nigeria-christmas-strike-00706646 |access-date=2025-12-26 |website=POLITICO |language=en}}</ref> == Agtergrond == Die Nigeriese regering beveg al etlike jare jihadistiese groepe, insluitend [[Boko Haram]] en splintergroepe wat met die [[Islamitiese Staat]] verband hou.<ref name=":0">{{Cite web |date=December 25, 2025 |title=US launches strikes against Islamic State in Nigeria |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cj69j8l918do |access-date=December 26, 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> In 'n telefoonoproep wat in Oktober 2021 deur die Verenigde State se Intelligensiegemeenskap onderskep is, het 'n naamlose jihadistiese groep en 'n Nigeriese bandietgroep ontvoeringsoperasies en onderhandelinge tussen die groepe bespreek.<ref>{{cite news |date=18 Oktober 2021 |title=US confirms Boko Haram, bandits working together to blackmail Buhari regime |url=https://www.vanguardngr.com/2021/10/us-confirms-boko-haram-bandits-working-together-to-blackmail-buhari-regime/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117191915/https://www.vanguardngr.com/2021/10/us-confirms-boko-haram-bandits-working-together-to-blackmail-buhari-regime/ |archive-date=17 November 2021 |access-date=17 November 2021 |agency=Vanguard}}</ref> Daar word ook geglo dat Boko Haram gespesialiseerde personeel, insluitend bommakers en militêre adviseurs, sowel as militêre toerusting na die [[Kaduna]]-staat gestuur het om hul bandietgroepe se bondgenote op te lei en toe te rus.<ref>{{cite news |date=27 October 2021 |title=Boko Haram sends bomb makers to Kaduna as ISIS visits ISWAP in Lake Chad |url=https://dailypost.ng/2021/10/27/boko-haram-sends-bomb-makers-to-kaduna-as-isis-visits-iswap-in-lake-chad/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117191915/https://dailypost.ng/2021/10/27/boko-haram-sends-bomb-makers-to-kaduna-as-isis-visits-iswap-in-lake-chad/ |archive-date=17 November 2021 |access-date=17 November 2021 |agency=Daily post}}</ref><ref>{{cite news |date=26 September 2021 |title=Boko Haram Fighters Training Bandits In Northern Nigeria To Use Anti-aircraft Guns, Explosives—Report |url=http://saharareporters.com/2021/09/26/boko-haram-fighters-training-bandits-northern-nigeria-use-anti-aircraft-guns-explosives |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117191925/http://saharareporters.com/2021/09/26/boko-haram-fighters-training-bandits-northern-nigeria-use-anti-aircraft-guns-explosives |archive-date=17 November 2021 |access-date=17 November 2021 |agency=Sahara reporters}}</ref> In November 2025 het die Verenigde State se Afrika-Bevelsgroep planne opgestel om militante-komplekse in noordelike Nigerië aan te val.<ref>{{Cite web |date=5 November 2025 |title=U.S. Military Draws Up Nigeria Plans, With Limited Options to Quell Violence |url=https://www.nytimes.com/2025/11/05/us/politics/nigeria-us-military.html |website=The New York Times}}</ref> Terselfdertyd het Trump gedreig om alle buitelandse hulp aan Nigerië te staak tensy hulle 'n sterker standpunt teen ISIS en geweld teen Christene inneem.<ref name="AP 2">{{cite web |last1=Finley |first1=Ben |last2=Adetayo |first2=Ope |last3=Metz |first3=Sam |title=US signals broader efforts to protect Nigeria’s Christians following Trump’s military threat |url=https://apnews.com/article/nigeria-christians-killings-trump-military-575ef1b843680e0b053afc0fbc472f95 |website=Associated Press |access-date=26 Desember 2025}}</ref> Net dae tevore het 'n Islamitiese terroris op 'n [[Katolieke kerk]] losgebrand en 2 mense doodgemaak, en kort daarna is 303 skoolkinders en 12 onderwysers deur ISIS-splintergroepe in Papiri by 'n Katolieke skool ontvoer.<ref>{{cite web |title=Why schoolchildren are often abducted in Nigeria and who the usual kidnappers are |url=https://apnews.com/article/nigeria-school-abductions-bandits-boko-haram-527d72882b7692de8c806d784661590e |website=Associated Press |access-date=26 Desember 2025}}</ref><ref>{{cite web |last1=Shibayan |first1=Dyepkazah |title=Gunmen attack a church in Nigeria and kill 2 people |url=https://apnews.com/article/nigeria-church-attack-christian-2b5cb20417f9e9a3249e8e16a6033cbd |access-date=26 Desember 2025 |website=Associated Press}}</ref> Dit was reeds kort na nog 'n massa-ontvoering van 25 skoolmeisies van 'n ander Katolieke skool in die staat Kebbi.<ref>{{cite web |last1=Adetayo |first1=Ope |last2=Shibayan |first2=Dyepkazah |title=Gunmen abduct 25 girls from a high school in northwestern Nigeria |url=https://apnews.com/article/nigeria-girls-abducted-school-9d288758bf1a57f3390c962f0a68596b |access-date=26 Desember 2025 |website=Associated Press}}</ref> Na hierdie reeks aanvalle het die Trump-administrasie dit ernstig oorweeg om militêre optrede in Nigerië te steun om "Christelike vervolging" te beëindig, en gesê dat Christene in Nigerië 'n "eksistensiële bedreiging" in die gesig staar.<ref>{{cite web |last1=Asadu |first1=Chinedu |title=What to know as Nigeria rejects US military threat over alleged Christian killings |url=https://apnews.com/article/nigeria-trumo-christians-persecution-2aa6ffc42eeedc260122021bf51b0028 |access-date=26 Desember 2025 |website=Associated Press}}</ref><ref>{{cite web |last1=Asadu |first1=Chinedu |title=Trump says Christians are being persecuted in Nigeria. The reality is more complicated |url=https://apnews.com/article/nigeria-christian-muslim-killings-kidnapping-trump-af57834a1ce47488397bf07931b5cf51 |access-date=26 Desember 2025 |website=Associated Press}}</ref> == Aanvalle == Op 25 Desember 2025 het president Donald Trump verklaar dat die Verenigde State lugaanvalle teen Islamitiese Staat (IS)-militante in noordwes Nigerië uitgevoer het. Volgens die Verenigde State se Afrika-bevelstruktuur (AFRICOM) het die aanvalle op versoek van die regering van Nigerië plaasgevind en verskeie militante gedood.<ref>{{Cite news |date=25 Desember 2025 |title=U.S. strikes ISIS in Nigeria after Trump warnings on Christian killings |url=https://www.washingtonpost.com/politics/2025/12/25/trump-bombing-nigeria-isis/ |access-date=26 Desember 26, 2025 |work=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref> AFRICOM het gesê dat die aanvalle op teikens in die staat Sokoto gefokus was.<ref>{{cite news |title=US carries out strikes on Nigeria targeting Islamic State militants, Trump says |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/dec/25/us-carries-out-airstrikes-against-islamic-state-terrorist-scum-in-nigeria-trump-says |work=[[The Guardian]] |date=25 Desember 2025}}</ref> Die aanvalle is uitgevoer deur 'n Amerikaanse vlootoorlogskip, waarskynlik die Arleigh Burke-klas [[torpedojaer]] USS ''Paul Ignatius'',<ref>{{Cite web |last=Nwachukwu |first=John Owen |date=2025-12-26 |title=US Dept of War shares video of air strikes in Nigeria |url=https://dailypost.ng/2025/12/26/us-dept-of-war-shares-video-of-air-strikes-in-nigeria/ |access-date=2025-12-26 |website=Daily Post Nigeria |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Allison |first=George |date=2025-12-26 |title=American warship launches missiles at targets in Africa |url=https://ukdefencejournal.org.uk/american-warship-launches-missiles-at-targets-in-africa/ |access-date=2025-12-26 |website=UK Defence Journal |language=en-GB}}</ref> in die [[Golf van Guinee]], wat meer as 'n dosyn [[Tomahawk-missiel|Tomahawk-missiele]] afgevuur het wat twee IS-kampe geteiken het.<ref>{{Cite news |date=25 Desember 2025 |title=U.S. Strikes ISIS in Nigeria After Trump Warned of Attacks on Christians |url=https://www.nytimes.com/2025/12/25/us/politics/trump-isis-nigeria-strike.html |access-date=26 Desember 2025 |work=The New York Times}}</ref> Plaaslike media het ontploffings in Jabo berig, hoewel daar geen bekende IS-teenwoordigheid in die dorp is nie.<ref>{{Cite web |last=Lawal |first=Shola |title=US bombs target ISIL in Nigeria: What’s really going on? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/26/us-bombs-target-isil-in-nigeria-whats-really-going-on |access-date=2025-12-26 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref name="MD">{{Cite web |last=Khan |first=Sana |date=2025-12-26 |title=Nigeria Averts Unilateral U.S. Action Through Joint Airstrikes |url=https://moderndiplomacy.eu/2025/12/26/nigeria-averts-unilateral-u-s-action-through-joint-airstrikes/ |access-date=2025-12-26 |website=Modern Diplomacy |language=en-US}}</ref> Die Amerikaanse minister van verdediging, [[Pete Hegseth]], het verklaar dat die aanvalle verband hou met die voorkoming van moorde op Christene in Nigerië. Kritici voer aan dat Christene en Moslems ewe veel die slagoffer van Boko Haram is, met die groep se onoordeelkundige aanvalle wat burgerlikes teiken ongeag geloof in markte, kerke, moskees en dorpies regoor die oorwegend Moslem-noorde.<ref>{{Cite web |last=Stoddart |first=Michelle |title=Trump says US launched strike on ISIS terrorists in Nigeria |url=https://abcnews.go.com/Politics/trump-us-launched-strike-isis-terrorists-nigeria/story?id=128697246 |access-date=December 26, 2025 |website=ABC News |language=en}}</ref> Daarenteen het die Nigeriese regering verklaar dat die aanvalle nie bedoel was om enige spesifieke godsdiens te beskerm nie.<ref>{{Cite web |last=Wexler |first=Alexandra |last2=Bariyo |first2=Nicholas |last3=Akingbule |first3=Gbenga |date=2025-12-26 |title=Nigeria Says Strikes Were Aimed at Protecting All Religions, Not Just Christians |url=https://www.wsj.com/world/africa/nigeria-says-strikes-were-aimed-at-protecting-all-religions-not-just-christians-1b3676cf |access-date=2025-12-26 |website=The Wall Street Journal |language=en-US}}</ref> Die Nigeriese Ministerie van Buitelandse Sake het 'n verklaring uitgereik waarin gesê is dat "presisie-aanvalle" uitgevoer is en dat die land se owerhede steeds "betrokke bly by gestruktureerde veiligheidsamewerking met internasionale vennote, insluitend die Verenigde State van Amerika, om die volgehoue bedreiging van terrorisme en gewelddadige ekstremisme aan te spreek".<ref>{{cite news |last1=Ibrahim |first1=Mansur |title=US bombs ISIS terrorists in Nigeria |url=https://www.thecable.ng/breaking-us-conducts-air-strike-against-isis-terrorists-in-nigeria/ |work=The Cable |date=26 Desember 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=US launch air strikes against Islamic State for Nigeria |url=https://www.bbc.com/pidgin/articles/c8e9z690g3do |work=BBC News Pidgin |date=26 Desember 2025 |language=pcm}}</ref> Die Nigeriese Gewapende Magte het gesê die aanvalle is gesamentlik uitgevoer met goedkeuring van die regering, en is uitgevoer na "geloofwaardige intelligensie en noukeurige operasionele beplanning" om kollaterale skade te verminder.<ref>{{Cite web |last=Dada |first=Adekunle |date=December 26, 2025 |title=Breaking: Nigerian Military Breaks Silence After US Launched Airstrikes Against Terrorists |url=https://www.legit.ng/world/africa/1689894-breaking-nigerian-military-reacts-launched-airstrikes-terrorists/ |access-date=26 Desember 2025 |website=Legit.ng |language=en}}</ref> Die Verenigde State se aanvanklike assessering het daarop gedui dat die aanvalle tot veelvuldige sterftes gelei het.<ref name=":0" /> == Evaluasie == Die Amerikaanse aanval op ISIS-teikens in Nigerië beklemtoon die delikate balans tussen nasionale soewereiniteit en eksterne veiligheidsvennootskappe in die [[Globale Suide en Globale Noorde|Globale Suide]]. Alhoewel Nigerië bevestig het dat die operasie met sy toestemming gekoördineer is, laat die sigbare vermoë van Amerikaanse magte wat in Afrika-lugruim opereer, onvermydelik post-koloniale sensitiwiteite herleef oor wie uiteindelik die vasteland se veiligheidsagenda bepaal. Vir baie Nigeriërs is die aanvalle 'n herinnering dat staatskapasiteit oneweredig bly: wanneer 'n regering op eksterne weermagte moet staatmaak om interne bedreigings die hoof te bied, bloot dit dieper swakhede in bestuur, polisiëring, intelligensie en ekonomiese insluiting. Terselfdertyd loop die operasie die [[risiko]] om die komplekse aard van Nigerië se [[geweld]] in 'n eenvoudige "oorlog teen terreur"-narratief te vervlak. Noord-Nigerië en die breër [[Sahel]] word gevorm deur oorvleuelende krisisse – kriminaliteit, gronddruk, marginalisering en jihadistiese ideologie – wat nie altyd netjies in globale teen-terreurkategorieë pas nie. Presisie-aanvalle kan militante op kort termyn ontwrig, maar dit doen min om die toestande aan te spreek wat sulke groepe toelaat om hulself te vestig. As die narratief te swaar op godsdienstige beskerming fokus, veral die raamwerk van Christene as primêre slagoffers, kan dit gemeenskaplike agterdog verdiep in 'n samelewing waar Moslems en Christene ewe veel aan onsekerheid ly. Streeksgesproke dui die aanval op die VSA se voorneme om 'n veiligheidsfaktor in Afrika te bly ten spyte van verskuiwende alliansies en die terugtrekking van Westerse magte elders in die Sahel. So 'n rol bring beide gerusstelling en risiko. Vennote mag die VSA as 'n stabiliserende teengewig vir [[huursoldaat]]- of [[Outoritarisme|outoritêre]] invloede beskou, maar hoëprofiel-intervensies voed ook anti-Westerse sentiment wat militante kan uitbuit. Vir ontwikkelende lande wat Nigerië dophou, is die les duidelik: eksterne militêre hulp kan nuttig wees, maar sonder inklusiewe regering en ekonomiese geleenthede is dit onwaarskynlik dat dit die onderliggende trajek van onsekerheid sal verander. == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nigerië]] [[Kategorie:Terrorisme]] [[Kategorie:Geskiedenis van die Verenigde State van Amerika]] 4qijsx0tsv3ohu4bd7frdpi21agqbhp 0 457028 2890372 2887664 2026-04-06T06:29:49Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Verbeter 2890372 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Nicolas Maduro on board the USS Iwo Jima.jpg|duimnael|Nicolas Maduro na die aanval aan boord van die ''USS Iwo Jima'']] Op 3 Januarie 2026 het die [[Verenigde State]] [[Venezuela]] aangeval en president [[Nicolás Maduro]] en sy vrou [[Cilia Flores]] gevange geneem.<ref name="Cano-2026">{{Cite news |last1=Garcia Cano |first1=Regina |last2=Toropin|first2=Konstantin |last3=Tucker |first3=Eric |date=3 Januarie 2026 |title=US plans to 'run' Venezuela and tap its oil reserves, Trump says, after operation to oust Maduro |url=https://apnews.com/article/venezuela-us-explosions-caracas-ca712a67aaefc30b1831f5bf0b50665e |url-status=live |archive-url=https://archive.today/nSyN4 |archive-date=3 Januarie 2026 |access-date=4 Januarie 2026 |work=Associated Press |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Martinez|first=Luis |date=3 Januarie 2026 |title='What he ate': Inside the meticulously planned operation to capture Maduro |url=https://abcnews.go.com/Politics/ate-inside-meticulously-planned-operation-capture-maduro/story?id=128871919 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260104044434/https://abcnews.go.com/amp/Politics/ate-inside-meticulously-planned-operation-capture-maduro/story?id=128871919 |archive-date=4 Januarie 2026 |access-date=4 Januarie 2026 |work=ABC News (United States)}}</ref> Die operasie, met die kodenaam Operasie Absolute Resolve,<ref name="Caine-2026">{{Cite AV media|author=Daniel Caine|date=5 Januarie 2026|url=https://www.youtube.com/watch?v=MJAvsa6-pPY|title=General Caine gives detailed breakdown of the U.S. attack on Venezuela: 0.00-0.03/4, 0.06-0.10, 0:50-1:09, 6:20-29|publisher=[[YouTube]]: [[The Independent]]|via=Caitlin Doornbos and Samantha Olander: nypost.com/2026/01/03/world-news/how-us-forces-captured-venezuelas-maduro-in-extraordinary-raid/}}</ref><ref>{{cite magazine|author=Callum Sutherland|date=5 Januarie 2026|url=https://time.com/7343188/who-is-cilia-flores-maduro-wife-venezuela-politics/|title=Who Is Cilia Flores? What to Know About Maduro's Wife Amid Fall of Venezuela's First Couple|magazine=[[Time (tydskrif)|Time]]|quote=Venezuelan President Nicolás Maduro - His wife, Cilia Flores|access-date= 7 Januarie 2026|archive-date= 6 Januarie 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260106103344/https://time.com/7343188/who-is-cilia-flores-maduro-wife-venezuela-politics/|url-status=dead}}</ref> het omstreeks 2:00 plaaslike tyd begin toe ontploffings plaasgevind het.<ref name=NTN24>{{Cite web |date=3 Januarie 2026 |title=Medios de Estados Unidos afirman que Donald Trump ordenó ataques "en sitios dentro de Venezuela" |trans-title=U.S. media say Donald Trump ordered attacks "on sites within Venezuela" |url=https://www.ntn24.com/noticias-actualidad/medios-de-estados-unidos-afirman-que-trump-ordeno-ataques-dentro-de-venezuela-598514 |access-date=3 Januarie 2026 |website=NTN24 |language=es |archive-url= |archive-date=}}</ref> Die [[Amerikaanse Gewapende Magte]] het infrastruktuur regoor Noord-Venezuela gebombardeer en 'n aanhoudingsmag het Maduro se woning in [[Caracas]] aangeval.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/live/2026/01/03/world/trump-united-states-strikes-venezuela |title=Venezuela Live Updates: Maduro Arrives in N.Y.; Trump Says U.S. Will 'Run' Venezuela |date=3 Januarie 2026 |archive-date=3 Januarie 2026 |archive-url=http://archive.today/2026.01.03-214341/https://www.nytimes.com/live/2026/01/03/world/trump-united-states-strikes-venezuela |work=[[The New York Times]] |access-date=4 Januarie 2026}}</ref><ref name="Peniston-2026">{{Cite web |last=Peniston |first=Bradley |title=How 'Absolute Resolve' harnessed 150 aircraft and more to launch a regime change in Venezuela |url=https://www.defenseone.com/threats/2026/01/inside-absolute-resolve-regime-change-assault-venezuela/410440/ |website=Defense One |language=en |date=3 Januarie 2026 |access-date=3 Januarie 2026 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Maduro en Flores is deur Amerikaanse magte na [[New York|New York Stad]] gevlieg.<ref>{{Cite news |title=How the US attack on Venezuela, abduction of Maduro unfolded |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/4/how-the-us-attack-on-venezuela-abduction-of-maduro-unfolded |archive-url=https://web.archive.org/web/20260104200656/https://www.aljazeera.com/news/2026/1/4/how-the-us-attack-on-venezuela-abduction-of-maduro-unfolded |archive-date=4 Januarie 2026 |access-date=4 Januarie 2026 |work=[[Al Jazeera]] |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hubbard |first1=Kaia |last2=Suarez Sang |first2=Lucia I. |date=3 Januarie 2026 |title=Maduro and his wife arrive in New York to face narco-terrorism charges |url=https://www.cbsnews.com/news/venezuela-nicolas-maduro-cilia-flores-new-york-narco-terrorism/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260104064826/https://www.cbsnews.com/news/venezuela-nicolas-maduro-cilia-flores-new-york-narco-terrorism/ |archive-date=4 Januarie 2026 |access-date=4 Januarie 2026 |work=CBS News}}</ref> Die regering van die Verenigde State het aangekondig dat Maduro en Flores aangekla is op verskeie aanklagte wat verband hou met [[narkotikaterrorisme]].<ref>{{cite news |last=Sugden |first=Joanna |title=U.S. Attorney General Says Maduro, Wife Indicted in New York |url=https://www.wsj.com/livecoverage/venezuela-strikes/card/u-s-attorney-general-says-maduro-wife-indicted-in-new-york-xK91oK5xkt8X9UC5gkFK |work=[[The Wall Street Journal]] |date=3 Januarie 2026 |access-date=4 Januarie 2026 |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref>{{Cite news |first1=Jacob |last1=Rosen |first2=Anna |last2=Schecter |first3=Melissa |last3=Quinn|date=3 Januarie 2026 |title=Maduro indicted on federal drug-trafficking and weapons charges |url=https://www.cbsnews.com/news/maduro-indicted-on-federal-drug-trafficking-and-weapons-charges/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260104173931/https://www.cbsnews.com/news/maduro-indicted-on-federal-drug-trafficking-and-weapons-charges/ |archive-date=4 Januarie 2026 |access-date=4 Januarie 2026 |work=CBS News |language=en-US}}</ref> Maduro en Flores het op 5 Januarie 2026 in 'n federale hof in [[Manhattan]] onskuldig gepleit op die aanklagte.<ref>{{cite news |url=https://apnews.com/live/us-venezuela-trump-maduro-updates-01-05-2026 |title=Live updates: Maduro pleads not guilty in US court appearance |work=Associated Press |date=5 Januarie 2026 |access-date=5 Januarie 2026 |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.newsnationnow.com/world/venezuela/nicolas-maduro-first-court-date-set/ |title=Nicolás Maduro's first court date set |first=Ashley N. |last=Soriano |work=NewsNation |date=4 Januarie 2025 |access-date=4 Januarie 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Die Amerikaanse president [[Donald Trump]] en sy administrasie het die operasie geregverdig as 'n wetstoepassingsaksie, met militêre steun, wat die president "inherente grondwetlike gesag" het om te onderneem.<ref>{{Cite news |last=Blake |first=Aaron |date=3 Januarie 2026 |title=Analysis: Trump attacked Venezuela and arrested its president. Is that legal? |url=https://www.cnn.com/2026/01/03/politics/legal-authority-trump-venezuela |archive-url= |archive-date= |access-date=4 Januarie 2026 |work=[[CNN]] |language=en}}</ref> Die Venezolaanse visepresident [[Delcy Rodríguez]] het die gevangeneming as 'n ontvoering veroordeel.<ref name=":6">{{Cite news |date=4 Januarie 2025 |title=Venezuela's Supreme Court orders Delcy Rodriguez become interim president |url=https://www.reuters.com/world/americas/venezuelas-supreme-court-orders-delcy-rodriguez-become-interim-president-2026-01-04/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://archive.ph/20260104041433/https://www.reuters.com/world/americas/venezuelas-supreme-court-orders-delcy-rodriguez-become-interim-president-2026-01-04 |archive-date=4 Januarie 2025 |access-date=5 Januarie 2025 |work=[[Reuters]] |location=[[Caracas]], Venezuela}}</ref> Venezolaanse amptenare het gesê dat ten minste 24 Venezolaanse veiligheidsbeamptes tydens die aanval dood is.<ref name=AP24kills>{{Cite web |last1=Garcia Cano |first1=Regina |last2=Madhani |first2=Aamer |last3=Janetsky |first3=Megan |date=6 Januarie 2026 |title=At Least 24 Venezuelan Security Officers Killed in US Operation to Capture Maduro, Officials Say |url=https://www.military.com/daily-news/2026/01/06/least-24-venezuelan-security-officers-killed-us-operation-capture-maduro-officials-say.html |access-date=6 Januarie 2026 |agency=Associated Press|publisher=Military.com |language=en}}</ref> Die Kubaanse regering het gesê dat 32 lede van die Kubaanse militêre en intelligensie-agentskappe dood is.<ref name="NYT_Live_260104">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/live/2026/01/04/world/trump-us-venezuela-maduro |title=Live Updates: Venezuela Projects Defiance as Rubio Says U.S. Will Exert 'Leverage' on Its Leaders |work=[[The New York Times]] |archive-url= |archive-date=}}</ref> Amptenare in die [[Verenigde Nasies]] (VN), die VSA en ander lande,<ref>Brasilië, China, Colombia, Kuba, Eritrea, Mexiko, Rusland, Suid-Afrika en Spanje</ref><ref>{{Cite web |title=U.S. Assault on Venezuela Condemned by Allies and Adversaries Alike at U.N. Security Council |url=https://www.democracynow.org/2026/1/6/headlines/us_assault_on_venezuela_condemned_by_allies_and_adversaries_alike_at_un_security_council |access-date=6 Januarie 2026 |website=Democracy Now! |language=en}}</ref> sowel as internasionale regskenners het gesê die klopjag het die VN-Handves en Venezuela se [[soewereiniteit]] geskend.<ref name="CBS News-2026">{{cite news |first1=Jennifer |last1=Jacobs |first2=Joe |last2=Walsh |first3=James |last3=LaPorta |first4=Tucker |last4=Reals|title=U.S. Launches military strikes on Venezuela, Trump says Maduro captured and flown out of the country |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/venezuela-us-military-strikes-maduro-trump/ |work=[[CBS News]] |date=3 Januarie 2026 |access-date=4 Januarie 2026 |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref name="NYTStrike">{{Cite news |date=3 Januarie 2026 |title=Live Updates: U.S. Captures Venezuelan Leader, Trump Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/01/03/world/trump-united-states-strikes-venezuela |access-date=3 Januarie 2026 |work=[[The New York Times]] |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref name="McKelvie_Guardian">{{Cite news |last=McKelvie |first=Geraldine |date=3 Januarie 2026 |title=Is there any legal justification for the US attack on Venezuela? |url=https://www.theguardian.com/world/2026/jan/03/is-there-any-legal-justification-for-the-us-attack-on-venezuela-trump-maduro |access-date=4 Januarie 2026 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Ander reaksies regoor die wêreld het vieringe deur die Venezolaanse diaspora en betogings ingesluit. Trump het verklaar dat die VSA Venezuela sou "regeer" totdat daar 'n magsoorgang was,<ref>{{Cite web |last1=Peniston |first1=Bradley |last2=Tucker |first2=Patrick |date=3 Januarie 2026 |title=The US will 'run' Venezuela for now, Trump says after armed assault on capital |url=https://www.defenseone.com/threats/2026/01/us-will-run-venezuela-now-trump-says-after-armed-assault-capital/410436/ |access-date=3 Januarie 2026 |website=Defense One |language=en |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref>{{Cite news |first1=Nicolas |last1=Chapuis |work=[[Le Monde]] |date=4 Januarie 2026 |title=With Maduro abduction, Trump flexes muscles and sends world a message |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/01/04/with-maduro-abduction-trump-flexes-muscles-and-sends-world-a-message_6749052_4.html |access-date=4 Januarie 2026 |language=en}}</ref> maar hierdie bewerings is deur Rodríguez weerspreek<ref>{{Cite news |last=Griffiths |first=Robbie d |date=4 Januarie 2026 |title=Venezuela opposition in limbo as the world wonders who is in charge |url=https://www.npr.org/2026/01/04/g-s1-104439/venezuelans-wonder-who-in-charge |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260104143731/https://www.npr.org/2026/01/04/g-s1-104439/venezuelans-wonder-who-in-charge |archive-date=4 Januarie 2026 |access-date=4 Januarie 2026 |work=NPR |language=en}}</ref> en deur die Amerikaanse minister van buitelandse sake, [[Marco Rubio]], teruggetrek.<ref name="Rubio says">{{Cite news |url=https://apnews.com/article/venezuela-maduro-trump-military-operation-85041a1ec03bafe839b785a95169d694 |title=Rubio says US won't govern Venezuela but will press for changes through oil blockade |first1=Regina |last1=Garcia Cano |first2=Matthew |last2=Lee |first3=Will |last3=Weissert |first4=Eric |last4=Tucker |date=4 Januarie 2026 |work=Associated Press |archive-url= |archive-date=}}</ref> Trump en sy administrasie het duidelik gemaak dat toegang tot Venezolaanse olie 'n kernrede vir die aksie was. Die Venezolaanse regering het aan bewind gebly, met Rodríguez wat op 5 Januarie 2026 as waarnemende president ingehuldig is.<ref name=":4">{{Cite news |date=5 Januarie 2026 |title=Delcy Rodriguez formally sworn in as Venezuela's interim president |url=https://www.reuters.com/world/americas/delcy-rodriguez-formally-sworn-venezuelas-interim-president-2026-01-05/ |access-date=5 Januarie 2026 |work=[[Reuters]] |archive-url= |archive-date=}}</ref> ==Agtergrond== In Augustus 2025 het die Verenigde State 'n opbou in die suidelike [[Karibiese See]] begin deur oorlogskepe en militêre personeel te ontplooi.<ref>{{Cite web |last=Holland |first=Steve |date=18 Augustus 2025 |title=US deploys warships near Venezuela to combat drug threats, sources say |url=https://www.reuters.com/world/americas/us-deploys-warships-near-venezuela-combat-drug-threats-sources-say-2025-08-18/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250821153232/https://www.reuters.com/world/americas/us-deploys-warships-near-venezuela-combat-drug-threats-sources-say-2025-08-18/ |archive-date=21 Augustus 2025 |access-date=21 Augustus 2025 |publisher=[[Reuters]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Januarie 2026 |title=Multiple explosions heard in Venezuela capital Caracas amid tensions with US |url=https://www.hindustantimes.com/world-news/multiple-explosions-heard-in-venezuela-capital-caracas-amid-tensions-with-us-donald-trump-airstrike-101767421432063.html |publisher=Hindustan Times}}</ref> In September het die Verenigde State se Suidelike Bevelstruktuur militêre aanvalle op skepe in die Karibiese See begin uitvoer. Die VSA beweer dat hulle dwelmsmokkelary namens Venezuela gepleeg het.<ref name=APReporterFound>{{cite news|first1=Regina|last1= Garcia Cano|title=What a reporter found when she investigated US military strikes on Venezuelan drug boats|publisher=AP News|date= 7 November 2025|url=https://apnews.com/article/trump-venezuela-boat-strikes-drugs-cocaine-trafficking-e4fcf945e48e36bf2c510f9f111e031c|access-date=8 November 2025}}</ref><ref name=APTruthNuanced>{{Cite web|first1=Regina|last1=Garcia Cano|date=7 November 2025 |title=Trump has accused boat crews of being narco-terrorists. The truth, AP found, is more nuanced |url=https://apnews.com/article/trump-venezuela-boat-strikes-drugs-cocaine-trafficking-95b54a3a5efec74f12f82396a79617ea|access-date=8 November 2025 |publisher=AP News}}</ref><ref name=CNN15Sep>{{Cite news|last=Pozzebon |first=Stefano |date=1 September 2025|title=Trump claims Venezuela's Maduro is a drug-trafficking threat to the US. Does the data back him up? |url=https://www.cnn.com/2025/09/01/americas/trump-venezuela-maduro-drug-threat-analysis-intl-latam |access-date=30 Desember 2025|publisher=CNN |archive-url=https://web.archive.org/web/20250901203659/https://www.cnn.com/2025/09/01/americas/trump-venezuela-maduro-drug-threat-analysis-intl-latam|archive-date=1 September 2025|url-status=live}}</ref> Die aksies het deel gevorm van Operasie Suidelike Spies, 'n Amerikaanse militêre veldtog wat kriminele netwerke, soos die ''[[Cártel de los Soles]]'', sowel as die Venezolaanse regering van Nicolás Maduro, geteiken het.<ref>{{Cite web |last=Roy |first=Diana |date=22 Desember 2025 |title=Operation Southern Spear: The U.S. Military Campaign Targeting Venezuela |url=https://www.cfr.org/article/operation-southern-spear-us-military-campaign-targeting-venezuela |access-date=2 Januarie 2026 |website=Council on Foreign Relations}}</ref> In November 2025 het die VSA die ''[[USS Gerald R. Ford]]'' ontplooi, en in Desember begin om [[olietenker]]s te onderskep en op beslag te lê, wat 'n vlootkwarantyn op Venezuela afgedwing het.<ref>{{Cite web |last=Withrow |first=Emma |date=31 Desember 2025 |title=Fact Check Team: Exploring the roots of US-Venezuela conflict |url=https://katv.com/news/nation-world/fact-check-team-exploring-the-roots-of-us-venezuela-conflict |access-date=2 Januarie 2026 |website=KATV}}</ref><ref>{{Cite web |last=Harrison |first=Chase |date=17 Desember 2025 |title=Tracking Trump and Latin America: Security–Trump Blockades Sanctioned Venezuelan Oil |url=https://www.as-coa.org/articles/tracking-trump-and-latin-america-security-trump-blockades-sanctioned-venezuelan-oil |access-date=2 Januarie 2026 |website=Americas Society}}</ref> Die VSA het ook einde Desember geheime operasies in Venezuela van stapel gestuur onder die opdrag van die Sentrale Intelligensieagentskap ([[Central Intelligence Agency|CIA]]).<ref>{{Cite web |last=Sérvulo González |first=Jesús |date=30 Desember 2025 |title=Trump escalates conflict with Venezuela with the start of covert operations |url=https://english.elpais.com/usa/2025-12-30/trump-escalates-conflict-with-venezuela-with-the-start-of-covert-operations.html |access-date=2 Januarie 2026 |website=El País}}</ref> Donald Trump het voorheen aangekondig dat die Amerikaanse weermag aanvalle binne Venezuela sou uitvoer.<ref>{{Cite web |last=Cancryn |first=Adam |date=2 Januarie 2026 |title=Trump says strikes on targets inside Venezuela to start "soon" |url=https://www.cnn.com/world/live-news/trump-ukraine-russia-venezuela-12-02-2025?post-id=cmiox9pvf00003b6nstva0n9q |access-date=2 Januarie 2026 |website=[[CNN]]}}</ref> ==Aanval== [[Lêer:Venezuela Oil Reserves.png|links|duimnael|Trump het sy belangstelling in -[[Venezuela]] se olie-reserves uitgespreek.<ref>{{Cite news|last=Romero|first=Simon|date=17 Desember 2025|title=Trump's Claim That Venezuela 'Stole' U.S. Oil Fields Sets Off a Nationalist Reaction|url=https://www.nytimes.com/2025/12/17/world/americas/trump-venezuela-oil-fields-stolen-claims.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20251217233618/https://www.nytimes.com/2025/12/17/world/americas/trump-venezuela-oil-fields-stolen-claims.html|archive-date=17 Desember 2025|access-date=3 Januarie 2026|work=New York Times|url-status=live}}</ref> Die land het die grootste bewese olievelde ter wêreld.<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/4/venezuela-has-the-worlds-most-oil-why-doesnt-it-earn-more-from-exports|title=Venezuela has the world's most oil: Why doesn't it earn more from exports?|last=Haddad|first=Mohammed|website=Al Jazeera|access-date=3 Januarie 2026}}</ref>]] Ten minste sewe ontploffings is omstreeks 2:00 vm. VET aangemeld, en laagvlieënde vliegtuie is gesien,<ref name=":2">{{Cite web |last1=Cano |first1=Regina Garcia |last2=Toropin |first2=Konstantin |date=3 Januarie 2026 |title=US strikes Venezuela and says its leader, Maduro, has been captured and flown out of the country |url=https://apnews.com/article/venezuela-us-explosions-caracas-ca712a67aaefc30b1831f5bf0b50665e |access-date=3 Januarie 2026 |website=AP News |language=en}}</ref> hoofsaaklik in La Guaira, Higuerote, Meseta de Mamo, Baruta, El Hatillo, Charallave en Carmen de Uria, wat meestal binne of naby die hoofstad Caracas is.<ref>{{Cite web |last= |title=Medios de Estados Unidos afirman que Donald Trump ordenó ataques "en sitios dentro de Venezuela" {{!}} NTN24.COM |url=https://www.ntn24.com/noticias-actualidad/medios-de-estados-unidos-afirman-que-trump-ordeno-ataques-dentro-de-venezuela-598514 |access-date=3 Januarie 2026 |website=NTN24 |language=es}}</ref> Die meeste van die ontploffings het by antennas en aktiewe militêre basisse plaasgeving.<ref>{{Citation |title=Explosiones, sobrevuelos y apagones eléctricos en varias zonas militares de Venezuela |url=https://www.ntn24.com/noticias-actualidad/explosiones-sobrevuelos-y-apagones-electricos-en-varias-zonas-militares-de-venezuela-598496 |access-date=3 Januarie 2026 |website=NTN24 |language=es}}</ref> Vroeë berigte het daarop gedui dat die ontploffings moontlik van Generalissimo Francisco de Miranda-lugbasis en Fort Tiuna afkomstig was, twee militêre installasies in die gebied.<ref>Delgado, Antonio María, 3 Januarie 2026, Multiple explosions reported overnight in Caracas; Maduro government remains silent. https://www.miamiherald.com/news/nation-world/world/americas/venezuela/article314136973.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260103074606/https://www.miamiherald.com/news/nation-world/world/americas/venezuela/article314136973.html argief 3 Januarie 2026, besoek 3 Januarie 2026, Miami Herald</ref> Groot ontploffings is ook by Higuerote-lughawe aangemeld.<ref>{{Cite web |title=Explosiones, sobrevuelos y apagones eléctricos en varias zonas militares de Venezuela {{!}} NTN24.COM |url=https://www.ntn24.com/noticias-actualidad/explosiones-sobrevuelos-y-apagones-electricos-en-varias-zonas-militares-de-venezuela-598496 |access-date=3 Januarie 2026 |website=NTN24 |language=es}}</ref> Volgens die Associated Press het die aanvalle 'n halfuur geduur. Rook is gesien opstyg uit een militêre hangar in 'n Caracas-basis, terwyl 'n ander sonder krag gelaat is.<ref name=":2" /> David Smolansky, 'n woordvoerder van die Venezolaanse opposisieleier Maria Corina Machado, het aan CBS News gesê dat benewens Fort Tiuna en Miranda-lugbasis, La Guaira-hawe en antennas in Cerro El Volcán ook getref is.<ref name=":0">{{Cite web |date=3 Januarie 2026 |title=U.S. launches military strikes on Venezuela as Trump escalates pressure on Maduro regime, sources say |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/venezuela-us-military-strikes-maduro-trump/ |access-date=3 Januarie 2026 |website=CBS News |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |title=US accused of 'military aggression' after explosions heard in Venezuela |url=https://www.independent.co.uk/bulletin/news/venezuela-explosions-us-bombing-caracas-trump-military-b2893862.html |website=The Independent |access-date=3 Januarie 2026 |language=en |date=3 Januarie 2026}}</ref> Die Venezolaanse minister van verdediging, Vladimir Padrino López, het gesê Amerikaanse gevegshelikopters het vuurpyle en missiele in stedelike gebiede afgevuur en hulle werk daaraan om inligting oor die aantal sterftes en beserings in te samel.<ref>{{Cite news |date=3 Januarie 2026 |title=Venezuelan defense minister says US strikes hit urban areas and vows to resist "invasion" |url=https://www.cnn.com/world/live-news/venezuela-explosions-caracas-intl-hnk-01-03-26?post-id=cmjy1iivv0000356ru0uacgfk |access-date=3 Januarie 2026 |publisher=[[CNN]]}}</ref> Na die aanvalle het Trump om 5:21 vm. VET op Truth Social geplaas dat die Venezolaanse president Nicolas Maduro saam met sy vrou Cilia Flores gevange geneem is, wat na bewering uit die land gevlieg is. Hy het ook gesê dat 'n perskonferensie later die oggend by Mar-a-Lago gehou sal word.<ref name="TSVM_1">{{cite news| last1=Idrees| first1=Ali| title=Trump says Venezuela's Maduro captured after strikes| url=https://www.reuters.com/world/americas/loud-noises-heard-venezuela-capital-southern-area-without-electricity-2026-01-03/| work=[[Reuters]]| date=3 Januarie 2026| access-date=3 Januarie 2026| quote=The United States of America has successfully carried out a large scale strike against Venezuela and its leader, President Nicolas Maduro, who has been, along with his wife, captured and flown out of the country}}</ref><ref>{{Cite news |date=2026-01-03 |title=U.S. launches military strikes on Venezuela, Trump says Maduro captured and flown out of the country |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/venezuela-us-military-strikes-maduro-trump/ |publisher=CBS News |location=Washington D.C.|author-first1=Jennifer|author-last1=Jacobs|author-first2=Joe|author-last2=Walsh|author-first3=James|author-last3=LaPorta|author-first4=Tucker|author-last4=Reals|display-authors=etal}}</ref><ref>{{Cite web |title=Donald J. Trump (@realDonaldTrump) |url=https://truthsocial.com/@realDonaldTrump/115830428767897167 |date=3 Januarie 2026|access-date=3 Januarie 2026 |website=Truth Social |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260103111036/https://truthsocial.com/@realDonaldTrump/posts/115830428767897167| archive-date=3 Januarie 2026| url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite news |last=Walsh |first=Joe |date=3 Januarie 2026 |title=Trump says Maduro was captured and flown out of Venezuela |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/venezuela-us-military-strikes-maduro-trump/#post-update-98283f85 |access-date=3 Januarie 2026 |work=CBS News}}</ref> Volgens CBS News is die operasie teen Maduro deur die Delta Force uitgevoer.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Jennifer |date=3 Januarie 2026 |title=Maduro captured by Army's Delta Force, sources say |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/venezuela-us-military-strikes-maduro-trump/#post-update-c5fe6542 |access-date=3 Januarie 2026 |work=CBS News}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Venezuela]] [[Kategorie:Geskiedenis van die Verenigde State van Amerika]] m5ssl4o4ao18vdi61y21p11aq9sxapx 0 457085 2890312 2874466 2026-04-05T20:57:54Z Jcb 223 2890312 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas Televisiereeks | reeksnaam = Ripley | genre = {{plainlist| *[[Neo-noir]] *[[Riller]] }} | skepper = Steven Zaillian | skrywer = Steven Zaillian, geskoei op die roman ''The Talented Mr. Ripley'' deur [[Patricia Highsmith]] | regisseur = Steven Zaillian | rolverdeling = {{plainlist| * Andrew Scott * [[Dakota Fanning]] * Johnny Flynn * Eliot Sumner * Margherita Buy * Maurizio Lombardi }} | komponis = Jeff Russo | oorsprongsland = [[VSA]] | taal = {{plainlist| *[[Engels]] *[[Italiaans]] }} | aantal_seisoene = 1 | aantal_episodes = 8 | uitvoerende_vervaardiger = {{plainlist| * Steven Zaillian * Garrett Basch * Clayton Townsend * Guymon Casady * Ben Forkner * Sharon Levy * Philipp Keel }} | vervaardiger = {{Plainlist| * Andrew Scott * Enzo Sisti }} | lokasie = | kinematografie = Robert Elswit | looptydperk = 44-76 minute | maatskappy = {{Plainlist| * Endemol Shine North America * Entertainment 360 * Diogenes Entertainment * Filmrights * Showtime Studios }} | verspreider = [[Netflix]] | eerste_uitsending = {{Begindatum|2024|04|04|df=yes}} }} '''''Ripley''''' is 'n [[Amerika]]anse [[neo-noir]]-[[riller]]reeks vir [[televisie]] wat deur Steven Zaillian geskep, geskryf en geregisseer is. Dit is geskoei op die rillerroman ''The Talented Mr. Ripley'' van 1955 deur [[Patricia Highsmith]]. {{beeldgroep2|perrow = 3 |total_width=400 |align=left |image1=Andrew Scott Blue Moon-34 (cropped).jpg|caption1=Andrew Scott |image2=Dakota Fanning SAG AWARDS 2020.jpg|caption2=[[Dakota Fanning]] |image3=JohnnyFlynn.jpg|caption3=Johnny Flynn }} Die akteurs sluit in Andrew Scott, [[Dakota Fanning]] en Johnny Flynn. Die kortreeks van agt episodes is die eerste verwerking van Hightsmith se roman vir 'n reeks. ''Ripley'' sou op [[Showtime]] gewys word, maar in Februarie 2023 is dit na [[Netflix]] geskuif. Die première was op 4 April 2024, en dit het lof gekry vir die skryfwerk, regie, en toneelspel, veral vir Scott as Tom Ripley. Op die 76ste [[Emmy]]-toekenningsaand het dit 14 benoemings gekry, insluitende vir uitmuntende beperkte reeks, en vir toneelspelpryse vir Scott en Fanning. Dit het vier gewen, onder meer vir uitmuntende regie van 'n beperkte reeks vir Zaillian. Dit het ook 'n paar ander pryse gewen.<ref>{{Cite web |title=Ripley |url=https://peabodyawards.com/award-profile/ripley/ |access-date=2025-05-21 |website=The Peabody Awards |language=en-US}}</ref> ==Hoofakteurs== * Andrew Scott as Tom Ripley * [[Dakota Fanning]] as Marge Sherwood * Johnny Flynn as Dickie Greenleaf * Eliot Sumner as Freddie Miles * Margherita Buy as signorina Buffi, die verhuurder van Ripley se woonstel<ref name="DL premiere">{{Cite web|url=https://deadline.com/2024/01/ripley-teaser-trailer-andrew-scott-tom-ripley-premiere-date-1235800424/|title=''Ripley'' Teaser Trailer Unveils First Look at Andrew Scott as Tom Ripley; Netflix Premiere Date|first=Denise|last=Petski|date=January 22, 2024|website=Deadline Hollywood|access-date=January 22, 2024}}</ref> * Maurizio Lombardi as inspekteur Pietro Ravini<ref name="DL premiere"/> ==Storielyn== Tom Ripley is in 1961 in New York ’n armoedige swendelaar. Onbewus van sy omstandighede, huur ’n welgestelde man hom om sy verlore seun te oorreed om uit Italië terug te keer huis toe. Maar Tom se kennismaking met Dickie Greenleaf se gemaklike en sorgelose lewe in die buiteland blyk “die eerste stap in ’n komplekse lewe van bedrog, swendelary en moord” te wees.<ref name="showtime">{{Cite web|url=https://www.sho.com/ripley|title=''Ripley'': New Drama Series Starring Andrew Scott Coming Soon to Showtime|website=Showtime|via=sho.com|access-date=January 13, 2020|archive-date=May 17, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517141150/https://www.sho.com/ripley|url-status=dead}}</ref> ==Ontvangs== [[Beeld:BlueMoonBFILFF161025-34 (54875495309).jpg|thumb|220px|Sommige resensente het Scott se vertolking die beste Ripley nog genoem.<ref>{{cite web |last1=Mangan|first1=Lucy|title=Ripley review – Andrew Scott is absolutely spellbinding|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2024/apr/04/ripley-review-andrew-scott-is-absolutely-spellbinding|website=The Guardian|access-date=April 23, 2024|date=April 4, 2024}}</ref><ref>{{cite web |last1=Naahar|first1=Rohan|title=Ripley review: Andrew Scott delivers the performance of the year in rip-roaring masterpiece, among Netflix's best shows ever|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/ripley-review-andrew-scott-monumental-netflix-best-shows-9262106/|website=The Indian Express|access-date=April 23, 2024|date=April 11, 2024}}</ref><ref>{{cite web |last1=Stacey|first1=Pat|title=Ripley review: Andrew Scott is mesmerising as the best Tom Ripley of them all – you won't be able to look away|url=https://m.independent.ie/entertainment/television/tv-reviews/ripley-review-andrew-scott-is-mesmerising-as-the-best-tom-ripley-of-them-all-you-wont-be-able-to-look-away/a1769409696.html|website=Irish Independent|access-date=April 23, 2024|date=April 3, 2024}}</ref>]] Op [[Rotten Tomatoes]] is 86% van 136 resensies positief en het die prent 'n gemiddelde punt van 8/10. Die webtuiste se konsensus lui: “Steven Zaillian se uitspattige herinterpretasie van ''Ripley'' is in weelderige swart-wit, met ’n reptielagtige Andrew Scott wat die skerm gyselaar hou, en die reeks tap vars bloed uit Patricia Highsmith se verraderlike sosiale klimmer.”<ref>{{Cite Rotten Tomatoes|id=ripley|title=Ripley|type=tv|season=1|access-date=August 24, 2024|publisher_hide=y}}{{cbignore}}</ref> Op [[Metacritic]] behaal die reeks ’n gemiddelde telling van 76 uit 100, gebaseer op 43 resensies, wat dui op 'n “algemeen gunstige” reaksie.<ref>{{Cite Metacritic|id=ripley|title=Ripley|type=tv|season=1|access-date=September 11, 2024|publisher_hide=y}}{{cbignore}}</ref> Matt Schimkowitz van The A.V. Club het die reeks ’n A− gegee en gesê: “Die pret van ''Ripley'' lê altyd daarin hoe hy met sy misdade wegkom, en Zaillian vergeet dit nie.”<ref>{{cite web|url=https://www.avclub.com/ripley-review-tv-netflix-steven-zaillian-andrew-scott-1851380208|title=''Ripley'' review: Mr. Ripley is as talented as ever|work=The A.V. Club|first=Matt|last=Schimkowitz|date=April 4, 2024|access-date=April 7, 2024}}</ref> In sy resensie vir ''The Mercury News'' het Randy Myers dit ’n punt van 3,5/4 gegee en opgemerk: “Hoewel sommige afgesit kan word deur ''Ripley'' se afgemete tempo en sy kil persoonlikheid, sal noir-aanhangers nie wees nie en sal hulle hulle verwonder aan hoe doeltreffend die reeks ’n dikwels oorbenutte genre laat herleef.”<ref>{{Cite web|url=https://www.mercurynews.com/2024/04/04/what-to-watch-ripley-is-a-sight-to-behold-and-thats-no-con/|title=What to watch: 'Ripley' is a sight to behold—and that's no con|work=The Mercury News|first=Randy|last=Myers|date=April 4, 2024|access-date=April 7, 2024}}</ref> Judy Berman van die tydskrif ''[[Time]]'' het geskryf: “Scott is dalk meer as twee dekades ouer as sy karakter soos deur Highsmith bedink (hy lyk nie so nie), maar het nietemin vir ons die eerste definitiewe Ripley op die skerm gegee.”<ref>{{Cite magazine|url=https://time.com/6962630/ripley-review-netflix-andrew-scott/|title=A New Netflix Series Makes Andrew Scott the Definitive Tom Ripley|magazine=Time|first=Judy|last=Berman|date=April 4, 2024|access-date=April 7, 2024|archive-date=23 Julie 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250723053345/https://time.com/6962630/ripley-review-netflix-andrew-scott/|url-status=dead}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== * {{IMDb-titel|11016042}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Ripley (TV series)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse televisiereekse]] epcr43ovdlpiilu9b2irq8n55k3uj68 0 457348 2890509 2868711 2026-04-06T10:05:36Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890509 wikitext text/x-wiki '''Blaauwklippen''' is ‘n bekende historiese en een van die oudste wynplase in die omgewing van [[Stellenbosch]]. ==Ligging== Die plaas lê tussen Strandweg (die R44 wat na [[Somerset-Wes]] lei), Blaauwklippenweg en die Bloukliprivier. Dit word omring deur die woondbuurte Paradyskloof, Jamestown, De Zalze en die Technopark. ==Geskiedenis== In 1682 is hier ±50 morg grond toegeken aan Gerrit Jansz Visser en is die eerste wingerd 6 jaar later aangeplant. Die H-vormige jonkershuis met sy holbolgewel dateer uit 1780. Om die ruim plaaswerf met baie skadubome staan buitegeboue wat uit ongeveer 1800 stam. Verskeie eienaars het hier gewoon waarvan sedert 1762 Jan B. Hoffman en sy nageslag die bekendstes is. ==Bibliografie== *Blaauwklippen and the historic Cape-Stellenbosch Road. In: Stellenbosch Tatler. Desember 2025 *Fransen, Hans: A guide to the old buildings of the Cape. A survey of extant architecture from before c1910 in the area of Cape Town, Calvinia, Colesberg, Uitenhage. Kaapstad: Jonathan Ball, 2004. *www.blaauwklippen.com [[Kategorie:Stellenbosch]] iak46vwvmsyoegry9cygek6x0aksiad 0 457616 2890272 2871658 2026-04-05T19:53:42Z Jcb 223 2890272 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Kim Min-hee | beeld = Kim Min-hee at Berlinale 2022 (cropped).jpg | beeldonderskrif = Kim in 2022 | inheemse_naam = {{nobold|{{lang|ko|김민희}}}} | inheemse_naam_taal = ko | geboortedatum = {{geboortedatum en ouderdom|1982|3|1}} | geboorteplek = [[Seoul]], Suid-Korea | alma mater = Dankook-universiteit ([[Baccalaureus artium|B.A.]] en [[Magister artium|M.A.]] in toneel- en rolprentstudies)<ref>[http://epg.epg.co.kr/star/profile/index.asp?actor_id=2356 "김민희"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120225063710/http://epg.epg.co.kr/star/profile/index.asp?actor_id=2356 |date=25 Februarie 2012 }}. ''Epg'' (in Koreaans). Opgespoor 30 September 2012.</ref> | beroep = {{hlist|Aktrise|model|rolprentvervaardiger}} | jare_aktief = 1999–teenswoordig | agent = {{unbulleted list|BH Entertainment (tot 2012)|Management SOOP (2012–2016)}} | lewensmaat = Hong Sang-soo (2015–tans) | kinders = 1 | handtekening = Kim min-hee signature.jpg }} '''Kim Min-hee''' (김민희; * [[1 Maart]] [[1982]]) is 'n [[Suid-Korea]]anse aktrise en model. Sy het aanvanklik bekend geraak vir haar rolle in ''Hellcats'' (2008), ''Helpless'' (2012) en ''Very Ordinary Couple'' (2013). Kim het hierna internasionale roem verwerf vir haar rol as Lady Hideko in Park Chan-wook se 2016-rolprent, ''The Handmaiden''. Sedertdien het sy slegs in die rolprente van haar lewensmaat, Hong Sang-soo, verskyn. Sy het die Silwer Beer vir Beste Aktrise (by die 2017-[[Berlinale]]) gewen vir haar vertolking in Hong se 2017-film, ''On the Beach at Night Alone'', en die Pardo vir Beste Vertolking tydens die 77ste Locarno-rolprentfees in 2024 vir haar rol in Hong se ''By the Stream''. == Filmografie == === Rolprente === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col" |Jaar ! scope="col" |Titel ! scope="col" |Rol ! scope="col" class="unsortable" |Notas ! scope="col" class="unsortable"|Verwysings |- ! scope="row" | 2000 | ''Asako in Ruby Shoes'' || Mia || || |- ! scope="row" | 2002 | ''Surprise Party'' || Hwang Mi-ryung || || |- ! scope="row" | 2008 | ''Hellcats'' || Ami || || |- ! scope="row" | 2009 | ''Actresses'' || Kim Min-hee || || |- ! scope="row" | 2011 | ''Moby Dick'' || Sung Hyo-kwan || || |- ! scope="row" | 2012 | ''Helpless'' || Kang Sun-young || || |- ! scope="row" rowspan=2|2013 | ''Behind the Camera'' || || || |- | ''Very Ordinary Couple'' || Jang Young || || |- ! scope="row" | 2014 | ''No Tears for the Dead'' || Mo-kyung || || |- ! scope="row" | 2015 | ''Right Now, Wrong Then'' || Yoon Hee-jung || || |- ! scope="row" | 2016 | ''The Handmaiden'' || Lady Hideko || || |- ! scope="row" rowspan=3| 2017 | ''On the Beach at Night Alone'' || Young-hee || || |- | ''Claire's Camera'' || Jeon Man-hee || || |- | ''The Day After'' || Song Ah-reum || || |- ! scope="row" rowspan=2| 2018 | ''Grass'' || A-reum || || |- | ''Hotel by the River'' || A-reum || || |- ! scope="row" | 2020 | ''The Woman Who Ran'' || Gam-hee || | style="text-align:center" | <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5311&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=Hong Sangsoo and KIM Min-Hee Return to Berlin Competition with THE WOMAN WHO RAN|date=31 Januarie 2020|website=Korean Film Biz Zone|access-date=18 Februarie 2020|archive-date=14 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514020859/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5311&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | 2021 | ''Introduction'' || Skilderes || || |- ! scope="row" rowspan=2|2022 | ''The Novelist's Film'' || Gil-soo, aktrise || | style="text-align:center" | <ref>{{Cite news |url= https://n.news.naver.com/entertain/movie/article/408/0000144167 |script-title=ko:홍상수 감독 '소설가의 영화' 3년 연속 베를린영화제 경쟁부문 공식 초청 |trans-title= Regisseur Hong Sang-soo se 'Novelist's Film' amptelik vir die derde agtereenvolgende jaar na die kompetisie-afdeling van die Berlynse Filmfees genooi.|author= Kim Kyung-hee |work=iMBC |publisher=Naver |date= 20 Januarie 2022 |access-date= 21 Januarie 2022 |language= ko |archive-date= 7 April 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220407165454/https://n.news.naver.com/entertain/movie/article/408/0000144167 |url-status= live }}</ref> |- | ''Walk Up'' || || Produksiebestuurder | style="text-align:center" | <ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=312&aid=0000561867|author=Kang Min-kyung|script-title=ko:[공식] 홍상수 감독♥김민희 제작 실장 '탑', 토론토·산세바스티안 영화제 초청|trans-title=[Official] Director Hong Sang-soo ♥ Kim Min-hee, Production Manager 'Top', invited to Toronto San Sebastian Film Festival|publisher=Ten Asia|via=Naver|date=3 Augustus 2022|access-date=18 Augustus 2022|language=ko|archive-date=3 Augustus 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220803084814/https://entertain.naver.com/now/read?oid=312&aid=0000561867|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" rowspan=2|2023 | ''In Water'' || || | style="text-align:center" | <ref>{{cite web|url=https://www.bfi.org.uk/sight-and-sound/reviews/water-gently-gorgeous-delight-from-hong-sangsoo|title=In Water: a gently gorgeous delight from Hong Sangsoo|last=Flew|first=Thomas|date=1 Maart 2023|publisher=Britse Rolprentinstituut|access-date=2 November 2023|archive-date=2 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231102145723/https://www.bfi.org.uk/sight-and-sound/reviews/water-gently-gorgeous-delight-from-hong-sangsoo|url-status=live}}</ref> |- | ''In Our Day'' || Sang-won || | style="text-align:center" | <ref>{{cite magazine|last=Kiang|first=Jessica|date=11 Oktober 2023|title='In Our Day' Review: Hong Sang-soo Murmurs Sweet Little Somethings About Life's Unseen Connections|url=https://variety.com/2023/film/asia/in-our-day-review-hong-sang-soos-sweet-little-storyof-lifes-unseen-connections-1235752162/|magazine=Variety|access-date=2 November 2023|archive-date=2 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231102145727/https://variety.com/2023/film/asia/in-our-day-review-hong-sang-soos-sweet-little-storyof-lifes-unseen-connections-1235752162/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |2024 | ''By the Stream'' || Jeonim || | style="text-align:center" | <ref name="stream">{{cite web |last1=Lodge |first1=Guy |title='By the Stream' Review: Hong Sangsoo's Wry, Strangely Sweet Ode to Art, Love and Eel |url=https://variety.com/2024/film/reviews/by-the-stream-review-1236108756/ |website=Variety |date=16 Augustus 2024 |access-date=19 Augustus 2024 |archive-date=19 Augustus 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240819143516/https://variety.com/2024/film/reviews/by-the-stream-review-1236108756/ |url-status=live }}</ref> |- |} === Televisiereeks === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas ! scope="col" class="unsortable" | Verwysings |- ! scope="row" | 1999 | ''School 2'' | Shin Hye-won | | |- ! scope="row" rowspan="2"| 2000 | ''Look Back in Anger'' | Lee Hye-jung | | |- | ''Juliet's Man'' | Bol Yeo-woo | | |- ! scope="row" | 2002 | ''Age of Innocence'' | Ji-yoon | | |- ! scope="row" | 2004 | ''My 19 Year Old Sister-in-Law'' | Choi Soo-ji | | |- ! scope="row" | 2006 | ''Goodbye Solo'' | Choi Mi-ri | | |- ! scope="row" | 2008 | ''Love Marriage'' | Lee Kang-hyun | | |} === Televisieprogramme === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas ! scope="col" class="unsortable" | Verwysings |- ! scope="row" | 2000 | ''Inkigayo'' | Aanbieder | met Ahn Jae-mo, 23 April – 31 Desember 2000 | |} == Pryse en benoemings == [[Beeld:Kim Min-hee Photo Call The Beach at Night Alone Berlinale 2017.jpg|duimnael|regs|Kim in 2017 tydens die [[Berlinale]].]] {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+ Naam van die toekenningseremonie, jaar van toekenning, kategorie, genomineerde van die toekenning en die resultaat van die benoeming ! scope="col" | Toekenningseremonie ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Kategorie ! scope="col" | Genomineerde / Werk ! scope="col" | Resultaat ! scope="col" class="unsortable" | Verwysings |- ! scope="row" | Asiese Rolprenttoekennings | style="text-align:center" | 2018 |Beste Aktrise |''The Day After'' |{{nom}} | |- ! scope="row" | Austin Film Critics Association | style="text-align:center" | 2016 | Beste Ondersteunende Aktrise | ''The Handmaiden'' | {{nom}} | |- ! scope="row" rowspan="4" | Baeksang Kunstetoekennings | style="text-align:center" | 2008 | rowspan="4" | Best Aktrise – Rolprent | ''Hellcats'' | {{won}} | style="text-align:center" | |- | style="text-align:center" | 2012 | ''Helpless'' | {{nom}} | |- | style="text-align:center" | 2013 | ''Very Ordinary Couple'' | {{won}} | style="text-align:center" | |- | style="text-align:center" | 2017 | ''The Handmaiden'' | {{nom}} | |- ! scope="row" | [[Berlinale|Berlynse Internasionale Rolprentfees]] | style="text-align:center" | 2017 |Beste Aktrise | ''On the Beach at Night Alone'' | {{won}} | style="text-align:center" | <ref name="awards">{{cite web|url=https://www.berlinale.de/en/das_festival/preise_und_juries/preise_internationale_jury/index.html|title=Prizes of the International Jury|work=Berlinale|date=18 Februarie 2017|access-date=18 Februarie 2017|archive-date=13 Februarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180213193955/https://www.berlinale.de/en/das_festival/preise_und_juries/preise_internationale_jury/index.html|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="4" | Blue Dragon-rolprenttoekennings | style="text-align:center" | 2012 | Beste Aktrise | ''Helpless'' | {{nom}} | |- | style="text-align:center" rowspan="2" | 2013 | Populêre Ster-toekenning | rowspan="2" | ''Very Ordinary Couple'' | {{won}} | style="text-align:center" rowspan="2" | <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=2793|title=HOPE Scores Best Film at 34th Blue Dragon Awards|date=25 November 2013|work=Korean Film Biz Zone|access-date=27 Januarie 2018|archive-date=28 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110928122245/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2" | Beste Aktrise | {{nom}} |- | style="text-align:center" | 2016 | ''The Handmaiden'' | {{won}} | style="text-align:center" | <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?pageIndex=2&blbdComCd=601006&seq=4075&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=INSIDE MEN Deemed Best Film at 37th Blue Dragon Awards|work=Korean Film Biz Zone|access-date=8 Julie 2017|archive-date=14 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514020933/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?pageIndex=2&blbdComCd=601006&seq=4075&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="4" | Buil-rolprenttoekennings | style="text-align:center" | 2012 | rowspan="4" | Beste Aktrise | ''Helpless'' | {{won}} | style="text-align:center" | <ref name=buil>{{cite web|last1=Hong|first1=Jeong-won|script-title=ko:최민식-김민희, 부일영화상 남녀주연상 수상 (BIFF)|trans-title=Choi Min-sik-Kim Min-hee, beste akteur en aktrise by Buil-rolprenttoekennings|url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=201210051555340710|website=Newsen|language=ko|date=5 Oktober 2012|access-date=8 Julie 2017|archive-date=15 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915185836/https://www.newsen.com/news_view.php?uid=201210051555340710|url-status=live}}</ref> |- | style="text-align:center" | 2013 | ''Very Ordinary Couple'' | {{nom}} | |- | style="text-align:center" | 2016 |''The Handmaiden'' |{{nom}} | |- | style="text-align:center" | 2017 | ''On the Beach at Night Alone'' | {{nom}} | |- ! scope="row" rowspan="2" | Busan rolprentkritici-toekennings | style="text-align:center" | 2008 | rowspan="2" | Beste Aktrise | ''Hellcats'' | {{won}} | |- | style="text-align:center" | 2016 | ''Right Now, Wrong Then'' | {{won}} | style="text-align:center" | |- ! scope="row" rowspan="3" | Chunsa rolprentkuns-toekennings | style="text-align:center" | 2016 | rowspan="3" | Beste Aktrise | ''Right Now, Wrong Then'' | {{nom}} | |- | style="text-align:center" | 2017 | ''The Handmaiden'' | {{nom}} | |- | style="text-align:center" | 2018 | ''On the Beach at Night Alone'' | {{nom}} | |- ! scope="row" rowspan="2" | Cine21-toekennings | style="text-align:center" | 2016 | rowspan="2" | Beste Aktrise | ''The Handmaiden'' | {{won}} | |- | style="text-align:center" | 2020 |''The Woman Who Ran'' |{{won}} | style="text-align:center" | <ref>{{cite web|url=http://www.cine21.com/news/view/?mag_id=96875|title=[스페셜] '씨네21'이 선정한 올해의 영화인①|website=Cine 21|date=31 Desember 2020|language=ko|access-date=31 Desember 2020|archive-date=31 Desember 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201231012221/http://www.cine21.com/news/view/?mag_id=96875|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | Director's Cut Awards | style="text-align:center" | 2016 | Beste Aktrise | ''The Handmaiden'' | {{won}} | style="text-align:center" | <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?pageIndex=2&blbdComCd=601006&seq=3964&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=NA Hong-jin Nabs Best Director from Director's Cut Awards|work=Korean Film Biz Zone|access-date=8 Julie 2017|archive-date=14 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514021009/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?pageIndex=2&blbdComCd=601006&seq=3964&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2" | Gijón internasionale-rolprentfees | style="text-align:center" | 2017 | rowspan="2" | Beste Aktrise | ''On the Beach at Night Alone'' | {{won}} | style="text-align:center" | <ref>{{cite web|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20171127000659|title=Kim Min-hee wins best actress at Gijon Int'l Film Fest|date=27 November 2017|work=The Korea Herald|access-date=8 Desember 2017|archive-date=8 Desember 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171208020801/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20171127000659|url-status=live}}</ref> |- | style="text-align:center" | 2024 | ''By the Stream'' | {{won}} | style="text-align:center" | <ref>{{Cite news|title=AWARD LIST 62 GIJÓN/XIXÓN INTERNATIONAL FILM FESTIVAL - Gijon International Film Festival|url=https://ficx.tv/en/award-list-62-gijon-xixon-international-film-festival/|website=Gijón International Film Festival|access-date=20 Januarie 2025|archive-date=20 Januarie 2025|archive-url=https://archive.today/20250120234518/https://ficx.tv/en/award-list-62-gijon-xixon-international-film-festival/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | Grand Bell Awards | style="text-align:center" | 2001 | Beste Ondersteunende Aktrise | ''Asako in Ruby Shoes'' | {{nom}} | |- ! scope="row" rowspan="2" | International Cinephile Society Awards | style="text-align:center" | 2017 | rowspan="2" | Beste Aktrise | ''The Day After'' | {{won}} | style="text-align:center" | <ref>{{cite web|url=https://icsfilm.org/news/ics-cannes-awards-2017-revealed/|title=ICS Cannes Awards 2017 are revealed|date=28 Mei 2017|work=Icsfilm.org|access-date=27 Januarie 2018|archive-date=27 Januarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127202616/https://icsfilm.org/news/ics-cannes-awards-2017-revealed/|url-status=live}}</ref> |- | style="text-align:center" | 2018 | ''On the Beach at Night Alone'' | Naaswenner | |- ! scope="row" rowspan="5" | KBS drama-toekennings | style="text-align:center" | 1999 | Beste Jong Aktrise | ''School'' | {{won}} | |- | style="text-align:center" rowspan="2" | 2006 | Beste Paartjie-toekenning | Kim Min-hee {{small|(met Lee Jae-ryong)}}<br/>''Goodbye Solo'' | {{nom}} | |- | Prys vir uitnemendheid, aktrise | ''Goodbye Solo'' | {{nom}} | |- | style="text-align:center" rowspan="2" | 2008 | Beste Paartjie-toekenning | Kim Min-hee {{small|(met Kim Ji-hoon)}}<br/>''Love Marriage'' | {{nom}} | |- | Netizen-prys, aktrise | ''Love Marriage'' | {{nom}} | |- ! scope="row" | KOFRA-rolprenttoekennings | style="text-align:center" | 2013 | Beste Aktrise | ''Helpless'' | {{nom}} | |- ! scope="row" | Koreaanse-rolprenttoekennings | style="text-align:center" | 2008 | Beste Aktrise | ''Hellcats'' | {{nom}} | |- ! scope="row" | Locarno-rolprentfees | style="text-align:center" | 2024 | Beste Vertolking | ''By the Stream'' | {{won}} | style="text-align:center" | <ref>{{Cite news|author=Guy Lodge|title=Lithuanian Teen Drama 'Toxic' Wins Big at Locarno Film Festival|url=https://variety.com/2024/film/news/lithuanian-teen-drama-toxic-wins-at-locarno-film-festival-1236109849/|website=Variety|date=17 Augustus 2024|access-date=17 Augustus 2024|archive-date=17 Augustus 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240817142910/https://variety.com/2024/film/news/lithuanian-teen-drama-toxic-wins-at-locarno-film-festival-1236109849/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2" | SBS drama-toekennings | style="text-align:center" | 2000 | Beste Nuwe Aktrise | ''Juliet's Man'' | {{won}} | |- | style="text-align:center" | 2002 | Netizen Populariteits-prys | ''Age of Innocence'' | {{won}} | |- ! scope="row" rowspan="4" | Wildflower Film Awards | style="text-align:center" | 2016 | rowspan="4" | Beste Aktrise |''Right Now, Wrong Then'' | {{nom}} | |- | style="text-align:center" | 2018 | ''On the Beach at Night Alone'' | {{nom}} | |- | style="text-align:center" | 2019 | ''Grass'' | {{nom}} | |- | style="text-align:center" | 2021 | ''The Woman Who Ran'' | {{nom}} | style="text-align:center" | <ref>{{Cite news|author=Lee Nam-kyung|script-title=ko:제8회 들꽃영화상' 10개 부문 후보작 공개...홍상수X김민희도 후보(공식)|url=https://entertain.naver.com/movie/now/read?oid=057&aid=0001569566|website=Maeil Broadcasting Network|date=20 April 2021|access-date=21 Mei 2021|language=ko|archive-date=21 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521105336/https://entertain.naver.com/movie/now/read?oid=057&aid=0001569566|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | Vroue in Film Korea-toekennings | style="text-align:center" | 2013 | Beste Aktrise | ''Very Ordinary Couple'' | {{won}} | |- |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{commons category|Kim Min-hee}} *{{IMDb name|1195119|Min-hee Kim}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kim, Min-hee}} [[Kategorie:Geboortes in 1982]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Koreaanse aktrises]] hdp3l4omls3wrv8c6ybeygllfc870ah 0 457632 2890278 2871939 2026-04-05T19:57:49Z Jcb 223 2890278 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Le Mépris''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Le Mépris<br /><small>Die Veragting</small> | alternatiewe titel = ''Contempt'' / ''Die Veragting'' | beeld = Le Mépris.png | beeldonderskrif = | regisseur = [[Jean-Luc Godard]] | vervaardiger = {{Plainlist| * Georges de Beauregard * Carlo Ponti * Ongekrediteer: * Joseph E. Levine }} | draaiboek = Jean-Luc Godard<br>(ongekrediteer) | met = {{Plainlist| * [[Brigitte Bardot]] * [[Jack Palance]] * Michel Piccoli * Giorgia Moll * Fritz Lang }} | musiek = {{Plainlist| * Georges Delerue (Frankryk/VSA) * Piero Piccioni (Italië/Spanje) }} | kinematografie = Raoul Coutard | redigeerder = Agnès Guillemot | ateljee = {{Plainlist| * Rome Paris Films * Les Films Concordia * Compagnia Cinematografica Champion }} | verspreider = {{Plainlist| * Marceau-Cocinor (Frankryk) * Interfilm (Italië) }} | vrygestel = 29 Oktober 1963 (Italië), 20 Desember 1963 (Frankryk) | speeltyd = 101 minute<!--Theatrical runtime: 101:33--><ref>{{cite web | url=http://bbfc.co.uk/releases/contempt-1970-0 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150721202538/http://bbfc.co.uk/releases/contempt-1970-0 | url-status=dead | archive-date=21 Julie 2015 | title=''Contempt'' (AA) | work=British Board of Film Classification | date=20 April 1971 | access-date=20 Julie 2015}}</ref> | land = {{Plainlist| * Frankryk * Italië }} | taal = {{Plainlist| * Frans * [[Italiaans]] * [[Duits]] * Engels }} | begroting = [[Amerikaanse dollar|$]]1 miljoen<ref>{{YouTube|pDmpt-1GcmU|Moviedrome – ''Le Mépris'' (Alex Cox)}}</ref><ref name="far">{{cite news|title=France's Far Out Filmmaker|first=Eugene|last=Archer|newspaper=The New York Times|date=27 September 1964|page=X11}}</ref><ref name="var">{{cite magazine|url=https://archive.org/details/variety-1963-08/page/n78/mode/1up?q=%22carlo+ponti%22|magazine=Variety|title=Very little left for production|date=14 Augustus 1963|page=5}}</ref> | bruto = Daar was altersaam 1,597,870 mense wat die rolprent in Frankryk gesien het<ref>[http://www.boxofficestory.com/box-office-brigitte-bardot-c22691591/28 ''Le Mépris'', box office information] by Renaud Soyer, BoxOfficeStory.com {{in lang|fr}}</ref> }} '''''Le Mépris''''' ({{langx|en|Contempt}}, Afrikaans: ''Die Veragting'') is 'n Franse ''Nouvelle Vague'' ("Nuwe Wave") [[drama]]film uit 1963 wat geskryf en geregisseer is deur [[Jean-Luc Godard]], gebaseer op Alberto Moravia se [[roman]] uit 1954 getiteld ''Il disprezzo''.<ref>{{cite book |author=Moravia, Albert |title=Il disprezzo |year=1954 |trans-title=A Ghost at Noon |oclc=360548}}</ref> Dit handel oor 'n [[dramaturg]], Paul Javal, wie se huwelik skipbreuk ly gedurende die moeisame vervaardiging van 'n rolprentverwerking van [[Homeros]] se ''[[Odusseia]]''. [[Brigitte Bardot]], Michel Piccoli, [[Jack Palance]], Fritz Lang en Giorgia Moll speel daarin. == Verhaal == Paul Javal, 'n jong Franse dramaturg wat kommersiële sukses in Rome behaal het, aanvaar 'n aanbod van Jerry Prokosch, 'n vulgêre Amerikaanse vervaardiger, om die draaiboek vir die Oostenrykse regisseur Fritz Lang se draaiboekverwerking van die ''[[Odusseia]]'' te herwerk. Paul se vrou, Camille Javal, sluit by hom aan op die eerste dag van die projek by Cinecittà. Na aanvanklike besprekings nooi Prokosch die span na sy villa en bied Camille 'n rit in sy tweesitplek-sportmotor aan. Camille kyk vlugtig na Paul om 'n wenk, om die aanbod van die hand te wys, maar hy bly passief en onttrek hom en kies om eerder per taxi te volg, wat Camille alleen met Prokosch laat. Paul haal hulle eers 30 minute later in en verduidelik dat hy deur 'n verkeersongeluk vertraag is. Camille raak ongemaklik, betwyfel in die geheim sy eerlikheid en vermoed dat hy haar gebruik om sy bande met Prokosch te versterk. Haar bedenkinge verdiep wanneer sy sien hoe Paul Prokosch se sekretaresse, Francesca, betas. Terug by hul woonstel bespreek Paul en Camille die subtiele spanning wat in die eerste paar uur van die projek tussen hulle ontstaan het. Camille kondig skielik aan haar verwarde man aan dat sy hom nie meer liefhet nie. In die hoop om Camille se liefde weer aan te wakker, oortuig Paul haar om Prokosch se uitnodiging te aanvaar om by hulle aan te sluit vir die verfilming in [[Capri]]. Prokosch en Lang is vasgevang in 'n konflik oor die korrekte interpretasie van [[Homeros]] se werk, 'n dooiepunt wat vererger word deur die kommunikasieprobleme tussen die Duitse regisseur, die Franse draaiboekskrywer en die Amerikaanse vervaardiger. Francesca tree op as 'n tolk en bemiddel alle gesprekke. Wanneer Paul egter Prokosch se kant kies teen Lang, deur te suggereer dat [[Odusseus]] die huis verlaat het weens sy vrou se ontrouheid, word Camille se vermoedens oor haar man se onderdanigheid bevestig. Sy laat Paul doelbewus toe om haar in Prokosch se omhelsing te sien, en in die daaropvolgende konfrontasie impliseer sy dat haar respek vir hom in veragting verander het omdat sy glo dat hy haar aan Prokosch verruil het. Paul ontken hierdie beskuldiging en bied aan om sy bande met die rolprent te verbreek en Capri te verlaat, maar Camille weier om te herroep wat sy gesê het, en vertrek saam met die vervaardiger na Rome. Na 'n motorongeluk waarin beide Camille en Prokosch omkom, berei Paul voor om Capri te verlaat en na die teater terug te keer. Lang werk intussen voort aan die rolprent. == Rolverdeling == * [[Brigitte Bardot]] as Camille Javal * Michel Piccoli as Paul Javal * [[Jack Palance]] as Jeremiah Prokosch * Giorgia Moll as Francesca Vanini * Fritz Lang as homself * Raoul Coutard as die kameraman * [[Jean-Luc Godard]] as Lang se assistant-regisseur * Linda Veras as 'n Sirene (halfgodin) == Nalatenskap van die rolprent == Die Franse joernalis Antoine de Gaudemar het in 2009 'n eenuur-lange dokumentêr oor ''Le Mépris'' gemaak, getiteld ''Il était une fois''{{nbsp}}... {{Lang|fr|Le Mépris}} ('''n Film en Sy Era: Veragting''),<ref>{{IMDb title|1386634|Il était une fois... Le Mépris}}</ref> met gebruikmaking van beelmateriaal uit Jacques Rozier se vroeëre dokumentêre films, ''Paparazzi'' (1963), ''Le Parti des Choses'' (1964) asook André S. Labarthe se ''Le dinosaure et le bébé'' (1967).<ref>{{IMDb title|0315407|Le dinosaure et le bébé, dialogue en huit parties entre Fritz Lang et Jean-Luc Godard}}</ref> In 2012 was Godard se rolprent no. 21 tydens 'n peiling aan kritici, en no. 44 tydens 'n peiling aan regisseurs, in die tydskrif ''Sight & Sound'' se lys van die 100 grootste rolprente ooit.<ref>{{cite web|url=http://www.bfi.org.uk/news/50-greatest-films-all-time | title= The Top 50 Greatest Films of All Time | last=Christie | first=Ian|date=1 Augustus 2012|access-date= 8 Desember 2013|work=Sight & Sound|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012020808/http://www.bfi.org.uk/news/50-greatest-films-all-time|archive-date=12 Oktober 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=Directors' top 100|url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/directors|archive-url=https://web.archive.org/web/20160209010504/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/directors|url-status=dead|archive-date=9 Februarie 2016|website=Sight & Sound|publisher=Britse Filminstituut|year=2012|access-date=11 April 2018|language=en}}</ref> Die liedjie "Thème de Camille", wat oorspronklik gekomponeer is vir ''Le Mépris'', is gebruik as 'n hoof musikale tema in die briljante 1995-rolprent, ''Casino'', waarin onder andere [[James Woods]], [[Robert De Niro]], [[Joe Pesci]], [[Don Rickles]] en [[Kevin Pollak]] verskyn het. 'n Skermskoot uit die rolprent is gebruik as die amptelike plakaat vir die [[Cannes-rolprentfees 2016]].<ref>{{cite web|url=http://www.festival-cannes.com/en/article/62118.html |title=Official poster for the 69th Festival de Cannes |access-date=30 Maart 2016 |work=Cannes |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160421043612/http://www.festival-cannes.com/en/article/62118.html |archive-date=21 April 2016 }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb title|0057345}} * {{Rotten Tomatoes|contempt}} * [https://www.criterion.com/current/posts/240-contempt-the-story-of-a-marriage "''Contempt'': The Story of a Marriage"], essay deur Phillip Lopate by The Criterion Collection * [http://www.webofstories.com/people/raoul.coutard/75 Raoul Coutard talks about the filming of ''Contempt''] from webofstories.com {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Le Mepris}} [[Kategorie:Franse rolprente]] fxtuixmdzb11y9kv5ubvi2m9lky2u94 0 457717 2890520 2872741 2026-04-06T10:08:08Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890520 wikitext text/x-wiki '''Caspersnek''' is ‘n historiese bergpas in [[Mpumalanga]]. Hierdie unieke grondpad van 12 km in lengte verbind [[Ohrigstad]], die [[Blyderivierspoort]] en [[Pelgrimsrus]]. Dit lê by 24° 44′ 02″ suid, 30° 43′ 09″ oos en nagenoeg op die grens tussen [[Limpopo]] en Mpumalanga. Dit bereik ‘n hoogte van 1396 m bo seespieël en ‘n maksimum helling van 1:7. Die steilste deel van die pad is aan die westekant. Daar is meer as 22 draaie en een duidelike haarnaalddraai. Die pas is gebou deur Capser Kruger, die pa van [[Paul Kruger]]. In die 1840’s het die [[Voortrekker]]s die pad gebruik. [[Andries Hendrik Potgieter]] en [[Carolus Tregardt]] is hierlangs met hul ossewaens na [[Maputo]]. ==Bibliografie== *https://mapcarta.com/14373596 *https://www.mountainpassessouthafrica.co.za/find-a-pass/mpumalanga/84-caspers-nek.html *https://sahistory.org.za/place/casper-nek-pass *https://www.sa4x4.co.za/travel-casper-s-nek-pass/ *van der Merwe, A.P.: Die Eerste Pad van Ohrigstad na Lourenco Marques. In: Historia. https://upjournals.up.ac.za>article>download [[Kategorie:Mpumalanga]] [[Kategorie:Bergpasse van Suid-Afrika]] 8yhujh1xs5dw5s1gy8y3zj15xo3ezyw 0 457789 2890524 2873566 2026-04-06T10:09:01Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890524 wikitext text/x-wiki Die '''Chavonnes-battery''' was deel van die 18de eeuse kusverdedigingstelsel in [[Tafelbaai]]. ==Ligging== Die oorblyfsels van hierdie fort aan die westekant van Tafelbaai is by 33° 54′ 24″ suid, 18° 25′ 17″ oos by die kloktoring in die [[Victoria & Alfred Waterfront]]. ==Geskiedenis== Na [[Maurits Pasques de Chavonnes]] die bevel as goewerneur aan die Kaap oorneem, meld hy aan die [[Here XVII]] van die [[VOC]] dat die [[Kasteel die Goeie Hoop]] nie genoeg beskerming aan die skepe in die baai en dus die [[Kaapse Vlek]] kan bied nie, omdat ‘n groot deel van die ankerplek in die baai buite die rykwydte van die kanonne val. Op 20 Februarie 1715 is die eerste steen van die Mauritius Battery gelê op die plek deur De Chavonnes aangewys. Die vesting is in April 1726 voltooi en in 1744 tot die Chavonnes-battery herdoop. Omdat dit amper op seevlak gebou is, kon sy 16 kanonne vlak oor die water heen skiet. Later is die gebou ook as ‘n gevangenis en ‘n afsonderinghospitaal gebruik. Met die ontwikkeling van die hawe in die 1860’s is hierdie fort platgestoot en het die bouval onder ‘n nywerheidsgebied beland. In die 1990’s is begin met die ontwikkeling van die V & A Waterfront waartydens argeologiese ondersoek in 1999 op reste van hierdie fort afgekom is. ‘n Militêre [[museum]] wat rondom die bouval ontwikkel is, is vroeg in die 21st eeu helaas gesluit. ==Twee insidente== *Die Nederlandse skip ''Vis'' het op 6 Mei 1740 in die nag Tafelbaai genader. Alhoewel dit verbode was om na sonsondergang die baai binne te vaar, het die matrose ‘n vuur op [[Robbeneiland]] sien brand en was dus seker van hul posisie. Hierdie vuur was egter by die Chavonnes-battery. Gevolglik strand die Vis net suid van die vuurtoring by [[Groenpunt]]. *‘n Deense skip wat in 1781 voor anker in die baai gelê het, is van spioenasie vir Engeland verdink. Toe die skip skielik die baai verlaat, laat hawekaptein Staaring hom vinnig na die boot roei. Aan boord vind Staaring bewyse van spioenasie. Die skip probeer verder vlug met Staaring aan boord. Staaring gee egter ‘n afgesproke sein en die Chavonnes Battery skiet op die sip. Die matrose maak Staaring aan die mas vas, maar geen koeël tref Staaring nie. Die skip gee oor en Staaring word as ‘n held in [[Kaapstad]] vereer. ==Bibliografie== *https://www.aco-associates.com/wp-content/uploads/2013/08/Chavonnes-Battery.pdf *Burman, Jose: The Cape of Good Intent. Kaapstad: [[Human & Rousseau]], 1969 *https://funmammasa.co.za/chavonnes-battery-a-hidden-heritage-below-a-bustling-modern-world/ *https://grokipedia.com/page/chavonnes_battery *https://www.southafrica.net/au/en/travel/article/history-beneath-the-surface-chavonnes-battery-cape-town *https://www.theheritageportal.co.za/article/origins-chavonnes-battery [[Kategorie:Kaapstad]] m08275cr0e9wf77drfnzl38a3zuo0nw 0 457987 2890529 2876793 2026-04-06T10:10:18Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890529 wikitext text/x-wiki '''Contrast''' was ‘n Suid-Afrikaanse literêre tydskrif. Hierdie kwartaalblad is sedert Desember 1960 in [[Kaapstad]] uitgegee deur The South African Literary Journal Ltd. met finansiële steun van verskeie instellings, o.a. die Oppenheimer Trust en die Fitzpatrick Trust. Die blad is begin op inisiatief van Sydney Clouts. [[Jack Cope]] was vir ‘n 20 jaar die redakteur. Ander redakteurs was Philip Segal van 1962 tot 1963 en Nancy Baines van 1965 tot 1966. Veral gedigte, kortverhale, resensies, essays, tekeninge, foto’s, houtsneë, litografieë, draaiboeke en artikels oor drama en teater is gepubliseer. Ongeveer ‘n kwart van die inhoud was in Afrikaans en het ‘n platform geskep vir jong skrywers in Afrikaans. Onder die groot aantal Afrikaanse skrywers wat oor die jare heen bydraes tot Contrast gelewer het, is bekende name soos [[Uys Krige]], [[Freda Linde]], [[David Kramer]], [[Adam Small]], [[Ingrid Jonker]], [[Hennie Aucamp]], [[Daniël Hugo]], [[Jan Rabie]], [[Etienne Leroux]], [[Louis Esterhuizen]], [[Petra Müller]] en [[Breyten Breytenbach]]. Onder die bydraes in Engels kom werk voor van [[Guy Butler]], [[Athol Fugard]], [[Nadine Gordimer]] en [[Alan Paton]]. In 1990 is die tydskrif vervang met die blad New Contrast. ==Bibliografie== *https://esat.sun.ac.za/index.php/Contrast *www.newcontrast.net [[Kategorie:Suid-Afrikaanse tydskrifte]] 7xhaft160a9za45pb4it7zcjluspuxa 0 458243 2890591 2879151 2026-04-06T11:37:31Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2890591 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Eder | image = [[Lêer:Eder 2020.jpg|220px]] | caption = Eder in 2020 | fullname = Ederzito António Macedo Lopes<ref name=Bio>{{cite web|url=https://maisfutebol.iol.pt/jogador/eder/18259|title=Éder|publisher=Mais Futebol|language=pt|access-date=7 October 2020}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1987|12|22|df=yes}} | birth_place = [[Bissau]], [[Guinee-Bissau]] | height = 1,90 m<ref>{{cite web|url=https://www.fifadata.com/document/fwc/2014/pdf/fwc_2014_squadlists.pdf|title=2014 FIFA World Cup Brazil: List of players|publisher=FIFA|page=27|date=11 June 2014|access-date=15 October 2014}}</ref><ref name=Bio/> | position = Aanvaller | currentclub = | clubnumber = | youthyears1 = 1999–2006 | youthclubs1 = ADC Adémia | years1 = 2006 | clubs1 = [[F.C. Oliveira do Hospital|Oliveira Hospital]] | caps1 = | goals1 = | years2 = 2006–2008 | clubs2 = [[G.D. Tourizense|Tourizense]] | caps2 = 42 | goals2 = 11 | years3 = 2008–2012 | clubs3 = [[Académica de Coimbra|Académica]] | caps3 = 83 | goals3 = 12 | years4 = 2012–2015 | clubs4 = [[SC Braga|Braga]] | caps4 = 60 | goals4 = 26 | years5 = 2015–2016 | clubs5 = [[Swansea City AFC|Swansea City]] | caps5 = 13 | goals5 = 0 | years6 = 2016 | clubs6 = → [[Lille OSC|Lille]] (leen) | caps6 = 13 | goals6 = 6 | years7 = 2016–2018 | clubs7 = [[Lille OSC|Lille]] | caps7 = 31 | goals7 = 6 | years8 = 2017–2018 | clubs8 = → [[FC Lokomotiv Moskou|Lokomotiv Moskou]] (leen) | caps8 = 18 | goals8 = 4 | years9 = 2018–2021 | clubs9 = [[FC Lokomotiv Moskou|Lokomotiv Moskou]] | caps9 = 65 | goals9 = 7 | years10 = 2021–2022 | clubs10 = [[Al Raed FC|Al Raed]] | caps10 = 22 | goals10 = 6 | totalcaps = 347 | totalgoals = 78 | nationalyears1 = 2012–2018 | nationalteam1 = [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugal]] | nationalcaps1 = 35 | nationalgoals1 = 5 | club-update = | nationalteam-update = }} '''Ederzito António Macedo Lopes''' (gebore [[22 Desember]] [[1987]]), algemeen bekend as '''Éder''', is ’n voormalige [[Portugal|Portugese]] [[Sokker|sokkerspeler]] wat as ’n aanvaller gespeel het. Hy het in 2008 by [[Académica de Coimbra|Académica]] aangesluit vanaf die laer ligas en vier jaar later by [[SC Braga|Braga]] geteken. Oor sewe seisoene het hy in 143 Primeira Liga-wedstryde verskyn en 38 doele aangeteken. Hy het ook in Wallis, Frankryk, Rusland en Saoedi-Arabië gespeel, en het veral die 2017/18 [[Russiese Sokkerkampioenskap|Premierliga]] met Lokomotiv Moskou gewen. Éder is in [[Guinee-Bissau]] gebore. Sedert 2012 was hy ’n internasionale speler vir [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugal]] en het hy sy land by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014 Wêreldbeker]] en [[Europese Sokkerkampioenskap 2016|Euro 2016]] verteenwoordig, waar hy die wendoel in die eindstryd aangeteken het en die titel vir Portugal verseker het. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Portaalbalk|Sokker|Sport}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Eder}} [[Kategorie:Portugese sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1987]] [[Kategorie:Lewende mense]] 1pgq5dzputnpwx8gqylc4rgk6omzl6y 2890593 2890591 2026-04-06T11:39:05Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2890593 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Éder | image = [[Lêer:Eder 2020.jpg|220px]] | caption = Éder in 2020 | fullname = Ederzito António Macedo Lopes<ref name=Bio>{{cite web|url=https://maisfutebol.iol.pt/jogador/eder/18259|title=Éder|publisher=Mais Futebol|language=pt|access-date=7 October 2020}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1987|12|22|df=yes}} | birth_place = [[Bissau]], [[Guinee-Bissau]] | height = 1,90 m<ref>{{cite web|url=https://www.fifadata.com/document/fwc/2014/pdf/fwc_2014_squadlists.pdf|title=2014 FIFA World Cup Brazil: List of players|publisher=FIFA|page=27|date=11 June 2014|access-date=15 October 2014}}</ref><ref name=Bio/> | position = Aanvaller | currentclub = | clubnumber = | youthyears1 = 1999–2006 | youthclubs1 = ADC Adémia | years1 = 2006 | clubs1 = [[F.C. Oliveira do Hospital|Oliveira Hospital]] | caps1 = | goals1 = | years2 = 2006–2008 | clubs2 = [[G.D. Tourizense|Tourizense]] | caps2 = 42 | goals2 = 11 | years3 = 2008–2012 | clubs3 = [[Académica de Coimbra|Académica]] | caps3 = 83 | goals3 = 12 | years4 = 2012–2015 | clubs4 = [[SC Braga|Braga]] | caps4 = 60 | goals4 = 26 | years5 = 2015–2016 | clubs5 = [[Swansea City AFC|Swansea City]] | caps5 = 13 | goals5 = 0 | years6 = 2016 | clubs6 = → [[Lille OSC|Lille]] (leen) | caps6 = 13 | goals6 = 6 | years7 = 2016–2018 | clubs7 = [[Lille OSC|Lille]] | caps7 = 31 | goals7 = 6 | years8 = 2017–2018 | clubs8 = → [[FC Lokomotiv Moskou|Lokomotiv Moskou]] (leen) | caps8 = 18 | goals8 = 4 | years9 = 2018–2021 | clubs9 = [[FC Lokomotiv Moskou|Lokomotiv Moskou]] | caps9 = 65 | goals9 = 7 | years10 = 2021–2022 | clubs10 = [[Al Raed FC|Al Raed]] | caps10 = 22 | goals10 = 6 | totalcaps = 347 | totalgoals = 78 | nationalyears1 = 2012–2018 | nationalteam1 = [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugal]] | nationalcaps1 = 35 | nationalgoals1 = 5 | club-update = | nationalteam-update = }} '''Ederzito António Macedo Lopes''' (gebore [[22 Desember]] [[1987]]), algemeen bekend as '''Éder''', is ’n voormalige [[Portugal|Portugese]] [[Sokker|sokkerspeler]] wat as ’n aanvaller gespeel het. Hy het in 2008 by [[Académica de Coimbra|Académica]] aangesluit vanaf die laer ligas en vier jaar later by [[SC Braga|Braga]] geteken. Oor sewe seisoene het hy in 143 Primeira Liga-wedstryde verskyn en 38 doele aangeteken. Hy het ook in Wallis, Frankryk, Rusland en Saoedi-Arabië gespeel, en het veral die 2017/18 [[Russiese Sokkerkampioenskap|Premierliga]] met [[Lokomotief Moskou]] gewen. Éder is in [[Guinee-Bissau]] gebore. Sedert 2012 was hy ’n internasionale speler vir [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugal]] en het hy sy land by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014 Wêreldbeker]] en [[Europese Sokkerkampioenskap 2016|Euro 2016]] verteenwoordig, waar hy die wendoel in die eindstryd aangeteken het en die titel vir Portugal verseker het. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Portaalbalk|Sokker|Sport}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Eder}} [[Kategorie:Portugese sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1987]] [[Kategorie:Lewende mense]] sk88ru6hkp5uqll0shjs5tnwsza5ao1 0 458633 2890573 2882527 2026-04-06T10:39:31Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890573 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |image = Deborah_Haynes.jpg |caption = Haynes in 2009 |birth_date = Oktober 1976 |birth_place = |death_date = |death_place = |nationality = Brits |education = |occupation = {{hlist|[[Joernalis]]}} |years_active = |employer = [[Sky News]] (2018–) |spouse = |children = |credits = }} '''Deborah Haynes''' (gebore Oktober 1976) is ’n Britse joernalis en sekuriteits- en verdedigingsredakteur by [[Sky News]].<ref name=":0">{{Cite web|title=Deborah Haynes|url=https://news.sky.com/author/deborah-haynes-653|access-date=2021-10-06|website=[[Sky News]]}}</ref> Sy was voorheen bekend vir haar werk as verdedigingsredakteur vir ''[[The Times]]'', asook vir haar dokumentering van die gevare wat Irakse tolke in die gesig gestaar het nadat Britse troepe uit Irak onttrek het. ==Biografie== Haynes het in [[Surrey]] grootgeword en Collingwood College, Surrey bygewoon. Sy het haar eerste ervaring van joernalistiek tydens ’n werkservaring-week opgedoen toe sy by die ''[[Aldershot]] News'' geplaas is.<ref>{{cite web | url=https://www.collingwoodcollege.com/page/?title=Alumni&pid=502 | title=Alumni | access-date= 2 Maart 2026 | archive-date=23 Mei 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250523110610/https://www.collingwoodcollege.com/page/?title=Alumni&pid=502 | url-status=dead }}</ref> Haynes het in 1999 aan die Universiteit van Cardiff gegradueer met ’n graad in regte en [[Japannees|Japanees]].<ref>{{cite web|last=Haynes|first=Deborah|date=19 July 2011|title=Deborah Haynes on how university was for her...|url=https://www.thetimes.com/travel/destinations/asia-travel/japan/deborah-haynes-on-how-university-was-for-her-pg588920s8s|website=[[The Times]]|access-date=24 December 2017}}</ref> In 1999 het sy begin werk as ’n vervaardiger vir die Britse buro van die Japannese televisiekanaal TV Tokyo.<ref>{{Cite journal|last=Haynes|first=Deborah|date=2012-06-01|title=Reporting from the Front|url=https://doi.org/10.1080/03071847.2012.695166|journal=The RUSI Journal|volume=157|issue=3|pages=40–44|doi=10.1080/03071847.2012.695166|issn=0307-1847|via=Taylor & Francis|url-access=subscription}}</ref> Daarna het sy vir Agence France-Presse en [[Reuters]] gewerk.<ref name=":0" /> Aan die einde van Mei 2018 is aangekondig dat Haynes ''The Times'' sou verlaat om by [[Sky News]] aan te sluit as hul redakteur vir buitelandse sake. Sy het Sam Kiley vervang, wat daardie Januarie Sky News verlaat het om by [[CNN]] aan te sluit.<ref>{{cite news|last=Mayhew|first=Freddy|date=30 May 2018|title=Sky News appoints Times defence editor Deborah Haynes as new foreign affairs editor|work=Press Gazette|url=http://www.pressgazette.co.uk/sky-news-appoints-times-defence-editor-deborah-haynes-as-new-foreign-affairs-editor/|accessdate=31 May 2018}}</ref> In Junie en Desember 2025 het Haynes ''The Wargame'' aangebied, ’n podsending wat gesamentlik deur Sky News en Tortoise Media vervaardig is en wat ’n gesimuleerde Britse reaksie op ’n Russiese militêre bedreiging voorgestel het. Die speletjie is bedink deur Rob Johnson van die [[Universiteit van Oxford]] se Changing Character of War Centre en het voormalige amptenare van die Ministerie van Verdediging en ministers van die [[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Konserwatiewe Party]] en [[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Arbeidersparty]] ingesluit as sleutelfigure in die Britse reaksie. Noemenswaardige deelnemers het [[Ben Wallace (politikus)|Ben Wallace]] as eerste minister, Amber Rudd as minister van binnelandse sake en Jack Straw as minister van buitelandse sake ingesluit.<ref>{{cite news |last1=Haynes |first1=Deborah |title=The Wargame: New Sky News and Tortoise Media podcast series simulates a Russian attack on UK |url=https://news.sky.com/story/the-wargame-new-sky-news-and-tortoise-media-podcast-series-simulates-a-russian-attack-on-uk-13371462 |access-date=1 March 2026 |work=[[Sky News]] |date=6 June 2025}}</ref> Haynes praat Japanees en Frans.<ref name=":0" /> ==Persoonlike lewe== In Augustus 2025 het Haynes om haar lewe geveg nadat sy ernstig siek geword het met [[Atypical hemolytic uremic syndrome|aHUS]], ’n uiters seldsame niertoestand. Sy is die eerste keer in Januarie 2017 met die toestand gediagnoseer nadat dit haar hospitalisasie veroorsaak het.<ref>{{cite web|url=https://news.sky.com/story/critically-ill-with-one-of-the-worlds-rarest-diseases-in-a-remote-corner-of-the-british-isles-13434004|title=How one of the world's rarest diseases left Sky's Deborah Haynes critically ill|website=news.sky.com|date=24 September 2025|accessdate=24 September 2025}}</ref> ==Toekennings== In 2008 het Haynes die eerste Bevins Prize en ’n [[Amnestie Internasionaal]] UK Media Award gewen<ref>{{cite web|last1=Brook|first1=Stephen|date=18 June 2008|title=Gunned-down Iraqi journalist wins Amnesty UK media award|url=https://www.theguardian.com/media/2008/jun/18/pressandpublishing.digitalmedia|work=[[The Guardian]]|access-date=24 December 2017}}</ref> vir haar werk waarin sy die gevare gedokumenteer het wat Irakse tolke in die gesig gestaar het ná die onttrekking van Britse troepe.<ref name=":0" /><ref>{{cite web|last1=Luft|first1=Oliver|date=11 November 2008|title=Deborah Haynes wins investigative reporting award|url=https://www.theguardian.com/media/2008/nov/11/rat-up-drainpipe-award|website=[[The Guardian]]|accessdate=24 December 2017}}</ref> Sy het ook veldtog gevoer dat Irakse tolke toegelaat word om in die VK te woon.<ref>{{cite web|title=Salford Staff Channel-Home - University of Salford, Manchester|url=http://staff.salford.ac.uk/newsitem/1307|website=staff.salford.ac.uk|accessdate=26 December 2017}}</ref> Sy is in 2011 met ’n eredoktorsgraad van die Universiteit van Salford in Groter Manchester vereer.<ref>{{cite web|title=Deborah Haynes, recipient of honorary degree|url=http://usir.salford.ac.uk/38115/|website=salford.ac.uk|accessdate=25 December 2017}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Haynes, Deborah}} [[Kategorie:Geboortes in 1976]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Britse joernaliste]] aax9q2234jxx0h84i4l030ivdhejs6j 0 458683 2890260 2889092 2026-04-05T19:42:00Z Jcb 223 2890260 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Maatskappy | naam = Herotel | kenteken = | beeldonderskrif = | tipe = [[Maatskappy|Privaatmaatskappy]] | industrie = [[Internet|Breëband-internetdienste]] | voorganger = | gestig = {{aanvangsdatum en ouderdom|2013}}<ref name= "About Herotel">{{cite web|url= https://herotel.com/About-Herotel#herotel-story |title= About Herotel |author= |publisher= Herotel |date= |access-date= 24 April 2025 }}</ref> | stigter = | ontbind = | fate = | opvolger = | hq_location_city = [[Stellenbosch]], [[Wes-Kaap]] | hq_location_country = [[Suid-Afrika]]<ref name= "Herotel - Contact Details">{{cite web|url= https://www.adapt.io/company/herotel- |title= Herotel - Contact Details |author= |publisher= SLI Technologies Inc. |date= |access-date= 24 April 2025 }}</ref> | area_served = South Africa<ref name= "About Herotel"></ref> | sleutelpersone = Van Zyl Botha ([[HUB]])<ref name= "Van Zyl Botha">{{cite web|url= https://africaleadership.net/fellows/class-xiii/van-zylbotha/ |title= Van Zyl Botha |author= |publisher= Africa Leadership Initiative |date= |access-date= 22 April 2025 }}</ref> | produkte = [[Optiese vesel]] [[internet]]<br />Koordlose koppeling-internet<br />[[Stem oor IP|VoIP]]<ref name= "Herotel"></ref> | eienaar = | filiale = | getal_werknemers = | omset = | bedryfsinkomste = | netto_inkomste = | parent = Vumatel | webwerf = {{URL|https://herotel.com}} }} '''Herotel''' (gestileer as '''herotel'''; voorheen bekend as '''Snowball Effect''') is 'n Suid-Afrikaanse [[optiese vesel]]-operateur en [[internetdienste|internetdiensverskaffer]] wat toegang tot die internet verleen by wyse van optiese vesel. Dit verskaf ook dienste soos koordlose internet en [[Stem oor IP|VoIP]] aan die Suid-Afrikaanse internetverbruiker.<ref name= "Herotel">{{cite web|url= https://herotel.com/ |title= Herotel |author= |publisher= Herotel |date= |access-date= 24 April 2025 }}</ref> Die maatskappy verskaf dienste aan beide die alledaagse verbruiker en die korporatiewe wêreld<ref name= "Herotel Business">{{cite web|url= https://herotelbusiness.com/ |title= Herotel Business |author= |publisher= Herotel |date= |access-date= 24 April 2025 }}</ref> in meer as 500 stede en dorpe regoor Suid-Afrika. Die maatskappy bedien afgeleë en landelike gebiede sowel as stedelike gebiede. == Geskiedenis == Die maatskappy het sy hoofkwartiere in [[Stellenbosch]], en is in 1998 gestig deur die broers Eugene<ref>{{Cite web|url=http://mybroadband.co.za/vb/showthread.php/226219-Eugene-van-der-Merwe|title=Eugene van der Merwe|website=mybroadband.co.za|language=en|access-date=2017-09-03}}</ref> en Storm van der Merwe. Herotel het aanvanklik slegs bergingsruimte en toegang vir webwerwe en webontwikkeling aangebied, maar later internetkonnektiwiteit bygevoeg tot sy aanbod.<ref>{{Cite web|url=http://mybroadband.co.za/vb/showthread.php/227018-Snowball|title=Snowball|website=mybroadband.co.za|language=en|access-date=2017-09-03}}</ref> Die maatskappy se groei is versnel deur die konsolidasie van 30 eienaar-bedryfde besighede regoor Suid-Afrika, wat nou almal onder die herotel-vaandel bedryf word. In Maart 2022 het die Suid-Afrikaanse veselnetwerkoperateur (VNO) Vumatel aangekondig dat hy 'n 45%, nie-beherende aandeel in herotel verkry het, wat later verhoog is tot 49.96%. In Augustus 2022 het Vumatel sy voorneme aangekondig om herotel oor te neem en sodoende sy Suid-Afrikaanse veselinfrastruktuurdekking buite groot metropolitaanse gebiede uit te brei.<ref name= "Vumatel takeover of Herotel clears a major hurdle">{{cite web|url= https://businesstech.co.za/news/business/815854/vumatel-takeover-of-herotel-clears-a-major-hurdle/ |title= Vumatel takeover of Herotel clears a major hurdle |author= Staff Writer |publisher= BusinessTech |date= 7 Maart 2025 |access-date= 22 April 2025}}</ref> In Mei 2025 was herotel Suid-Afrika se derde grootste VNO, met byna 600 000 huise wat deur sy infrastruktuur gedek word, met net minder as 300 000 huise wat aan sy netwerk gekoppel is.<ref name= "The most popular fibre-to-the-home speeds in South Africa">{{cite web|url= https://mybroadband.co.za/news/fibre/593698-the-most-popular-fibre-to-the-home-speeds-in-south-africa.html |title= The most popular fibre-to-the-home speeds in South Africa |author= Myles Illidge |publisher= MyBroadband |date= 7 Mei 2025 |access-date= 7 Mei 2025 }}</ref> Terselfdertyd was dit ook Suid-Afrika se grootste geslote-toegangsnetwerk, wat beteken dat dit as beide die VNO en die enigste internetdiensverskaffer op die netwerk dien.<ref name= "Biggest fibre networks in South Africa">{{cite web|url= https://mybroadband.co.za/news/fibre/582243-biggest-fibre-networks-in-south-africa-3.html |title= Biggest fibre networks in South Africa |author= Jan Vermeulen |publisher= MyBroadband |date= 12 February 2025 |access-date= 22 April 2025 }}</ref> In Maart 2025 is Vumatel se volledige verkryging van herotel goedgekeur deur die Suid-Afrikaanse Mededingingskommissie, met die voorwaardes dat vrye toegang en deursigtige diensvoorwaardes gehandhaaf word. Die konsolidasie sal Vumatel in staat stel om sy veselnetwerk na Suid-Afrika se kleiner stede en landelike gebiede uit te brei, wat internettoeganklikheid verbeter. Vumatel het belowe om vesel-na-huisdienste in lae-inkomstegebiede bekend te stel en uit te brei, met die doel om die digitale kloof te oorbrug.<ref name= "Vumatel secures approval to acquire herotel, expanding fibre reach in South Africa ">{{cite web|url= https://techpoint.africa/news/vumatel-secures-approval-to-acquire-herotel/ |title= Vumatel secures approval to acquire Herotel, expanding fibre reach in South Africa |author= |publisher= Businessfront |date= 11 March 2025 |access-date= 22 April 2025 }}</ref> == Bedrywighede == Die maatskappy onderhou meer as 2 000 torings en meer as 200 vesel-teenwoordigheidspunte (Engels: ''points of presence'') regoor Suid-Afrika.<ref name= "Herotel Business"></ref> Herotel bied kommersiële dienste aan via sy herotel-besigheidsafdeling, wat in Menlyn, [[Pretoria]] gesetel is.<ref name= "Herotel Business"></ref> Benewens soortgelyke dienste wat deur sy verbruikersafdeling verskaf word, bied Herotel Business infrastruktuurdienste soos: * heroFlash (bestuurde, Laag 2-bandwydte-konnektiwiteit na Teraco-datasentrums) * Donker Vesel (onbestuurde, punt-tot-punt-konnektiwiteit) * Mede-ligging (landswye konnektiwiteit, via herotel se toringnetwerk en vesel-teenwoordigheidspunte).<ref name= "Herotel Business"></ref> == Ander inligting == Die maatskappy is 'n stigterslid van die Wireless Access Provider's Association (WAPA) (Afrikaans: Assosiasie van Koordlose Diensverskaffers) en bedryf 'n koordlose netwerk in [[Kaapstad]] en die wyer Wes-Kaap,<ref>{{Cite news|url=http://mybroadband.co.za/news/Broadband/809.html|title=WISPs shaking up broadband space|access-date=2017-09-03|language=en}}</ref><ref>[http://www.cbn.co.za/index.php?Page=daily&daily_id=3421 “Wireless Connectivity for Cape Town,” Cape Business News, 14 Januarie 2009]</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.telecompaper.com/news/snowball-effect-deploys-wireless-broadband-in-cape-town|title=Snowball Effect deploys wireless broadband in Cape Town|website=www.telecompaper.com|access-date=2017-09-03}}</ref> waarvandaan dit lae-koste koordlose dienste aanbied.<ref>{{Cite news|url=http://mybroadband.co.za/news/Wireless/8060.html|title=Cheaper wireless services booming|access-date=2017-09-03|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://mybroadband.co.za/news/Broadband/1780.html|title=WISPs versus ADSL|access-date=2017-09-03|language=en}}</ref> Herotel is ook 'n lid van die Internetdiensverskaffers-assosiasie van Suid-Afrika en beskik oor beide 'n I-ECNS- I-ECS lisensie.<ref>{{Cite web |url=http://www.snowball.co.za/news/snowball-joins-internet-service-providers-association |title=“Snowball joins Internet Service Providers Association,” Snowball Web Site, 29 November 2005 |access-date=2011-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120324085308/http://www.snowball.co.za/news/snowball-joins-internet-service-providers-association |archive-date=2012-03-24 |url-status=dead |df= }}</ref><ref>[http://ispa.org.za/membership/list-of-members/?about=123 “List of Members,” ISPA, 2011]</ref> In 2007 het herotel deelgeneem aan die ISPA Superteacher borgprogram.<ref>[http://ispa.org.za/social-development/superteacher-sponsors/ “Superteacher Sponsors,” ISPA, 2010]</ref> Herotel besit en bedryf 'n datasentrum in Technopark, 'n kommersiële gebied in Stellenbosch.<ref>[http://www.snowball.co.za/news/new-data-centre “New Data Centre,” Snowball News, 13 Augustus 2010]{{Dooie skakel|date=Maart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Herotel}} [[Kategorie:Internet]] 89dr0z0jc2l5zy24z6v1bqyil48mpxw 0 458778 2890387 2884342 2026-04-06T06:44:30Z Oesjaar 7467 /* Verdere leesstof */ Verbeter 2890387 wikitext text/x-wiki {{Short description|Gedrag van individue wat in 'n groep optree}} : ''Nie te verwar met [[tropmentaliteit]] nie''. : ''Vir kuddegedrag by diere, sien [[kudde]]''. '''Kuddegedrag''' is die [[gedrag]] van individue in 'n groep wat kollektief optree sonder gesentraliseerde leiding. Kuddegedrag kom voor by diere in [[kudde]]s, [[trop]]pe, [[voëlswerm]]s, [[visskool|visskole]], ensovoorts, sowel as by [[mens]]e. [[Stemming]], [[Demonstrasie (polities)|demonstrasies]], [[optogte]], [[algemene stakings]],<ref>{{cite journal | last1 = Braha | first1 = D | year = 2012 | title = Global Civil Unrest: Contagion, Self-Organization, and Prediction. | journal = PLOS ONE | volume = 7 | issue = 10| article-number = e48596 | doi = 10.1371/journal.pone.0048596 | pmid=23119067 | pmc=3485346| bibcode = 2012PLoSO...748596B | doi-access = free | language = en}}</ref> sportgeleenthede, godsdienstige byeenkomste, alledaagse besluitneming, oordeel en meningvorming is almal vorme van menslike kuddegedrag. Raafat, Chater en Frith het 'n geïntegreerde benadering tot kuddegedrag voorgestel en twee sleutelkwessies beskryf: die meganismes van oordrag van gedagtes of gedrag tussen individue, en die patrone van verbindings tussen hulle.<ref>{{cite journal |last1=Raafat |first1=R. M. |last2=Chater |first2=N. |last3=Frith |first3=C. |title=Herding in humans |journal=Trends in Cognitive Sciences |year=2009 |volume=13 |issue=10 |pages=420–428 |doi=10.1016/j.tics.2009.08.002 |pmid=19748818 |s2cid=15372828 |url=https://pure.au.dk/ws/files/45260302/Raafat2009.pdf |language=en}}</ref> Hulle het voorgestel dat die samebring van uiteenlopende teoretiese benaderings tot kuddegedrag die toepaslikheid van die konsep op baie gebiede belig, van kognitiewe neurowetenskap tot ekonomie.<ref>{{cite journal |last1=Burke |first1=C. J. |last2=Tobler |first2=P. N. |last3=Schultz |first3=W. |last4=Baddeley |first4=M. |doi=10.3389/fnhum.2010.00048 |title=Striatal BOLD response reflects the impact of herd information on financial decisions |journal=Frontiers in Human Neuroscience |year=2010 |volume=4 |page=48 |pmid=20589242 |pmc=2892997|doi-access=free |language=en}}</ref> == Vroeë navorsing == Die filosowe [[Søren Kierkegaard]] en [[Friedrich Nietzsche]] was onder die eersten wat kritiek uitgespreek het op wat hulle onderskeidelik "die skare" (Kierkegaard) en "kudde-moraliteit" en die "kudde-instink" (Nietzsche) in die menslike samelewing genoem het. Moderne [[sielkunde|sielkundige]] en [[ekonomie|ekonomiese]] navorsing het kuddegedrag by mense geïdentifiseer om die verskynsel te verklaar waarby groot getalle mense tegelyk op dieselfde wyse optree. Die Britse chirurg [[Wilfred Trotter]] het die frase "kuddegedrag" in sy boek, ''[[Instincts of the Herd in Peace and War]]'' (1914), gewild gemaak. In ''[[The Theory of the Leisure Class]]'' het [[Thorstein Veblen]] ekonomiese gedrag verduidelik in terme van sosiale invloede soos "navolging", waar sommige lede van 'n groep ander lede van hoër status naboots. In "The Metropolis and Mental Life" (1903) het die vroeë sosioloog [[George Simmel]] verwys na die "impuls tot geselligheid in die mens" en probeer om "die vorme van assosiasie waardeur 'n blote som van afsonderlike individue tot 'n 'samelewing' gemaak word" te beskryf. Ander sosiale wetenskaplikes het gedrag ondersoek wat verband hou met kuddegedrag, soos [[Sigmund Freud]] (skaresielkunde), [[Carl Jung]] (kollektiewe onbewuste), [[Everett Dean Martin]] (gedrag van skare) en [[Gustave Le Bon]] (die populêre gees). [[Swermteorie]] wat in nie-menslike samelewings waargeneem word, is 'n verwante konsep en word ondersoek soos dit in die menslike samelewing voorkom. Die Skotse joernalis [[Charles Mackay (outeur)|Charles Mackay]] identifiseer verskeie fasette van kuddegedrag in sy werk van 1841, [[Extraordinary Popular Delusions and the Madness of Crowds]]. == Alledaagse besluitneming == "Goedaardige" kuddegedrag kan gereeld voorkom in alledaagse besluite wat gebaseer is op leer uit die inligting van andere, soos wanneer 'n persoon op straat besluit in watter van twee restaurante om te gaan eet. Gestel albei lyk aantreklik, maar albei is leeg omdat dit vroeg in die aand is; so kies hierdie persoon willekeurig restaurant A. Kort daarna stap 'n paartjie dieselfde straat af op soek na 'n plek om te eet. Hulle sien dat restaurant A klante het terwyl B leeg is, en kies A op die aanname dat die teenwoordigheid van klante dit die beter keuse maak. Omdat ander verbygangers dieselfde ding doen deur die aand, doen restaurant A dié aand meer besigheid as B. Hierdie verskynsel word ook na verwys as 'n [[inligtingskaskade]].<ref>{{Cite journal |first=Abhijit V. |last=Banerjee |year=1992 |title=A Simple Model of Herd Behavior |journal=[[Quarterly Journal of Economics]] |volume=107 |issue=3 |pages=797–817 |doi=10.2307/2118364 |jstor=2118364 |citeseerx=10.1.1.363.5041 |s2cid=154723838 |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |first1=Sushil |last1=Bikhchandani |author-link2=David Hirshleifer |first2=David |last2=Hirshleifer |author-link3=Ivo Welch |first3=Ivo |last3=Welch |year=1992 |title=A Theory of Fads, Fashion, Custom, and Cultural Change as Informational Cascades |journal=[[Journal of Political Economy]] |volume=100 |issue=5 |pages=992–1026 |doi=10.1086/261849 |citeseerx=10.1.1.295.578 |s2cid=7784814 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal | last1 = Froot | first1 = K | last2 = Schaferstein | first2 = DS | last3 = Jeremy Stein | first3 = J | year = 1992 | title = Herd on the street: Informational inefficiencies in a market with short-term speculation | url = http://www.people.hbs.edu/kfroot/oldwebsite/cvpaperlinks/herd_on_the_street.pdf | journal = Journal of Finance | volume = 47 | issue = 4| pages = 1461–1484 | doi=10.1111/j.1540-6261.1992.tb04665.x| s2cid = 53543777 | language = en}}</ref><ref>{{cite journal | last1 = Hirshleifer | first1 = D | last2 = Teoh | first2 = SH | year = 2003 | title = Herd behaviour and cascading in capital markets: A review and synthesis | url = http://mpra.ub.uni-muenchen.de/5186/1/MPRA_paper_5186.pdf | journal = European Financial Management | volume = 9 | issue = 1| pages = 25–66 | doi = 10.1111/1468-036X.00207 | s2cid = 28553134 | language = en}}</ref> == Skares == {{Main|Skaresielkunde}} Skares wat vergader namens 'n grief kan kuddegedrag behels wat gewelddadig word, veral wanneer hulle gekonfronteer word deur 'n teenoorstaande etniese of rassegroepe. Die [[Los Angeles-opstande van 1992]], [[New York Draft Riots]] en [[Tulsa-rassebloedbad]] is berug in die geskiedenis van die VSA. Die idee van 'n "groepsverstand" of "skaregedrag" is voorgestel deur die [[Frankryk|Franse]] sielkundiges [[Gabriel Tarde]] en [[Gustave Le Bon]]. == Skaapmense == Skaapmense (Engels: ''sheeple'' ({{IPAc-en|ˈ|ʃ|iː|p|əl}};<ref name="MW">{{MerriamWebsterDictionary|Sheeple}}</ref> 'n [[portmanteau]] van "sheep" (skape) en "people" (mense), ook gespel ''sheople'') is 'n [[neerhalende term|neerhalende benaming]] wat die passiewe kuddegedrag van [[mense]] uitlig wat maklik deur 'n regerende [[mag (sosiaal en polities)|mag]] of markneigings beheer word, deur hulle te verbind met skape, 'n [[kuddedier]] wat "maklik" gelei word. Die term word gebruik om dié te beskryf wat vrywillig met 'n voorstel sonder enige noemenswaardige [[kritiese analise]] of navorsing instem, grootliks as gevolg van die feit dat die meerderheid van 'n bevolking 'n soortgelyke ingesteldheid het.<ref>{{cite web|title=Sheeple|url=http://dictionary.reference.com/browse/Sheeple|website=Dictionary.com|access-date=6 May 2017|language=en}}</ref> Word Spy omskryf dit as "mense wat gedwee, maklik [[oorreed|oorreedbaar]] is en geneig is om die skare te volg (skaap + mense)".<ref>{{Cite web |title=SHEEPLE definition |url=https://linguazza.com/definition/sheeple |access-date=2023-06-20 |website=linguazza.com |language=en |trans-title=SHEEPLE-definisie}}</ref> [[Merriam-Webster]] omskryf die term as "mense wat gedwee, meegaande of maklik beïnvloedbaar is: mense wat met skape vergelyk word".<ref name="MW" /> Die Engelse woord is 'n ''[[pluralia tantum]]'', wat beteken dat dit nie 'n enkelvoudsvorm het nie. Hoewel die oorsprong daarvan onduidelik is, is die woord gebruik deur W. R. Anderson in sy rubriek ''Round About Radio'', gepubliseer in Londen in 1945, waar hy geskryf het: <blockquote>Die eenvoudige waarheid is dat jy met enigiets in die regering wegkom. Dit dek byna al die euwels van die tyd. Eers in, blykbaar kan niemand jou uitkry nie. Die Volk, soos altyd (ek spel dit "Sheeple"), sal enigiets verdra.<ref>{{Cite journal|last=Anderson|first=W. R.|date=1945-01-01|title=Round about Radio|jstor=933326|journal=The Musical Times|volume=86|issue=1225|pages=80–84|doi=10.2307/933326|language=en}}</ref></blockquote> 'n Ander vroeë gebruik was deur Ernest Rogers, wie se boek van 1949 ''The Old Hokum Bucket'' 'n hoofstuk getiteld "We the Sheeple" bevat het.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=D986AQAAIAAJ|title=The old hokum bucket|trans-title=Die ou hokum-emmer|last=Rogers|first=Ernest|date=1949-01-01|publisher=A. Love Enterprises|language=en}}</ref> ''[[The Wall Street Journal]]'' het die benaming eerste in druk in 1984 aangemeld; die verslaggewer het die woord gehoor van die eienaar van die American Opinion-boekwinkel.<ref>Bob Davis, "In New Hampshire, 'Live Free or Die' Is More Than a Motto," The Wall Street Journal, 1984, quoted online at [http://www.wordspy.com/words/sheeple.asp Word Spy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140729121008/http://www.wordspy.com/words/sheeple.asp |date=July 29, 2014 }}</ref> In hierdie gebruik is belastingbetalers bespot vir hul blinde konformiteit teenoor dié wat onafhanklik gedink het.<ref>[https://www.macmillandictionary.com/buzzword/entries/sheeple.html "Buzzword: Sheeple"] at [[Macmillan Dictionary]].</ref> Die term is eers in die laat 1980's en vroeë 1990's gewild gemaak deur die samesweringsteoretikus en omroeper [[Milton William Cooper|Bill Cooper]] op sy radioprogram ''The Hour of the Time'' wat internasionaal via kortgolfradiostasies uitgesaai is. Die program het 'n klein maar toegewyde aanhang gekry, wat baie individue geïnspireer het wat later hul eie radioprogramme uitgesaai het wat krities teenoor die regering van die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] was. Dit het tot die gereelde gebruik daarvan deur [[Art Bell]] op die radioprogram ''[[Coast to Coast AM]]'' gedurende die 1990's en vroeë 2000's gelei. Hierdie gekombineerde faktore het die gewildheid van die woord aansienlik vergroot en gelei tot die wydverspreide gebruik daarvan. Die term kan ook gebruik word vir dié wat buitengewoon verdraagsaam of verwelkomend blyk te wees teenoor wydverspreide beleide. In 'n rubriek getiteld "A Nation of Sheeple" skryf die rubriekskrywer [[Walter E. Williams]]: "Amerikaners het skaamagtig allerhande [[Transportation Security Administration]]-onsin aanvaar. In die naam van veiligheid het ons toegelaat dat [[naelknippers]], brilskroewedraaiers en speelgoedsoldate voor die instap op 'n vliegtuig van ons weggeneem word."<ref>[http://capitalismmagazine.com/2005/10/a-nation-of-sheeple/ "A Nation of Sheeple"], ''Capitalism Magazine'', October 19, 2005.</ref> == Ekonomie en finansies == === Valutakrisisse === [[Valutakrisisse]] neig om kuddegedrag te vertoon wanneer buitelandse en binnelandse beleggers 'n regering se [[geldeenheid]] na fisiese bates (soos [[goud]]) of buitelandse geldeenhede omskakel wanneer hulle besef die regering is nie in staat om sy skuld terug te betaal nie. Dit word 'n spekulatiewe aanval genoem en sal geneig wees om matige [[inflasie]] op die kort termyn te veroorsaak. Wanneer verbruikers besef dat die inflasie van noodsaaklike goedere toeneem, sal hulle begin om goedere op te gaar, wat die inflasiekoers nog vinniger sal [[hiperInflasie|versnel]]. Dit sal uiteindelik die geldeenheid laat ineenstort en waarskynlik tot [[burgerlike onrus]] lei.{{feit|date=Oktober 2022}} === Aandelemarkborrels === Groot aandelemarktendense begin en eindig dikwels met periodes van woeste aankope (borrels) of verkope (ineenstortings). Baie waarnemers haal hierdie episodes aan as duidelike voorbeelde van kuddegedrag wat irrasioneel is en deur emosie gedryf word — gierigheid in die borrels, vrees in die ineenstortings. Individuele beleggers sluit by die skare van andere in 'n stormloop aan om by die mark in of uit te kom.<ref>[[Markus K. Brunnermeier]], [http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Economics/Business/?view=usa&ci=9780198296980 Asset ''Pricing under Asymmetric Information: Bubbles, Crashes, Technical Analysis, and Herding''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929102846/http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Economics/Business/?view=usa&ci=9780198296980 |date=2007-09-29 }}, Oxford University Press (2001).</ref> Sommige aanhangers van die tegnieseanaliseskool van belegging beskou die kuddegedrag van beleggers as 'n voorbeeld van uiterste [[marksentiment]].<ref>Robert Prechter, ''The Wave Principle of Human Social Behavior'', New Classics Library (1999), pp. 152–153.</ref> Die akademiese studie van [[gedragsfinansies]] het kuddegedrag in die kollektiewe irrasionaliteit van beleggers geïdentifiseer, veral die werk van [[Nobelprys|Nobel]]<nowiki/>pryswenners [[Vernon L. Smith]], [[Amos Tversky]], [[Daniel Kahneman]] en [[Robert Shiller]].<ref name=Shiller2000>{{cite book |first=Robert J. |last=Shiller |title=Irrational Exuberance |url=https://books.google.com/books?id=djq5RWiUN6oC |publisher=Princeton University Press |year=2000 |pages=149–153 |isbn= 978-1-4008-2436-6|access-date=4 March 2013 |language=en}}</ref>{{Ref label|a|a|none}} Hey en Morone (2004) het 'n model van kuddegedrag in 'n markverband ontleed. Sommige empiriese werke oor metodes vir die opsporing en meting van die omvang van kuddegedrag sluit in Christie en Huang (1995) en Chang, Cheng en Khorana (2000). Hierdie resultate verwys na 'n mark met 'n goed gedefinieerde fundamentele waarde. 'n Noemenswaardige voorval van moontlike kuddegedrag is die [[Uraniumborrel van 2007|2007-uraniumborrel]], wat begin het met die oorstroming van die [[Cigar Lake-myn]] in [[Saskatchewan]] gedurende 2006.<ref name="NuclearMarketReview2012">{{citation|author=In Focus article|title=Reproduced article from Nuclear Market Review|date=8 June 2012|postscript=There are several reproduced In Focus articles on this page. The relevant one is near the bottom, under the title in this reference|chapter=WNFM: A Focus on Fundamentals One Year After Fukushima|chapter-url=http://www.uranium.info/market_analyses.php|publisher=TradeTech|access-date=4 March 2013|language=en|trans-title=Herproduseerde artikel uit Nuclear Market Review}}</ref><ref>{{cite web|title=Uranium Has Bottomed: Two Uranium Bulls to Jump on Now|url=http://www.uraniumseek.com/news/UraniumSeek/1219431716.php|author=UraniumSeek.com, Gold Seek LLC|date=2008-08-22|publisher=UraniumSeek.com|access-date=2011-09-19|language=en|trans-title=Uraan het bodem bereik: twee uraan-bulle om nou op te spring}}</ref><ref>{{cite web|title=Uranium Bubble & Spec Market Outlook|url=http://news.goldseek.com/TonyLocantro/1121781600.php|publisher=News.goldseek.com|access-date=2011-09-19|language=en|trans-title=Uraniumborrel en spekulatiewe markvooruitsig}}</ref> === Ekonomiese teorie van kuddegedrag === Daar is twee strome werk in die ekonomiese teorie wat oorweeg waarom kuddegedrag voorkom en raamwerke verskaf vir die ondersoek van die oorsake en gevolge daarvan. Die eerste van hierdie strome is dié oor kuddegedrag in 'n nie-markverband. Die seminale verwysings is [[Abhijit Banerjee|Banerjee]] (1992) en Bikhchandani, [[David Hirshleifer|Hirshleifer]] en [[Ivo Welch|Welch]] (1992), albei van wat getoon het dat kuddegedrag kan voortvloei uit [[privaatheid|private inligting]] wat nie openbaar gedeel word nie. Meer spesifiek het albei hierdie artikels getoon dat individue, wat agtereenvolgens optree op grond van private inligting en openbare kennis oor die gedrag van andere, uiteindelik die sosiaal onwenslike opsie kan kies. 'n Groot opvolgende literatuur het die oorsake en gevolge van sulke "kuddes" en inligtingskaskades ondersoek.<ref>{{Cite journal|last1=Bikhchandani|first1=Sushil|last2=Hirshleifer|first2=David|last3=Welch|first3=Ivo|date=1998-08-01|title=Learning from the Behavior of Others: Conformity, Fads, and Informational Cascades|journal=Journal of Economic Perspectives|language=en|volume=12|issue=3|pages=151–170|doi=10.1257/jep.12.3.151|issn=0895-3309|doi-access=free|hdl=2027.42/35413|hdl-access=free}}</ref> Die tweede stroom het betrekking op inligtingsamegevoeging in markverbande. 'n Baie vroeë verwysing is die klassieke artikel deur Grossman en Stiglitz (1976) wat getoon het dat oningeligte handelaars in 'n markverband ingelig kan word deur die prys op so 'n manier dat private inligting korrek en doeltreffend saamgevat word. Opvolgende werk het getoon dat markte openbare inligting sistematies te swaar kan weeg;<ref>{{Cite journal|last1=Morris|first1=Stephen|last2=Shin|first2=Hyun Song|date=November 2002|title=Social Value of Public Information|journal=American Economic Review|language=en|volume=92|issue=5|pages=1521–1534|doi=10.1257/000282802762024610|issn=0002-8282|url=http://www.aeaweb.org/aer/data/dec02_app_morris.pdf}}</ref> dit het ook die rol van strategiese handel as 'n struikelblok vir doeltreffende inligtingsamevoeging bestudeer.<ref>{{Cite journal|last=Ostrovsky|first=Michael|date=2012|title=Information Aggregation in Dynamic Markets With Strategic Traders|journal=Econometrica|language=en|volume=80|issue=6|pages=2595–2647|doi=10.3982/ECTA8479|issn=1468-0262}}</ref> == Bemarking == Kuddegedrag is dikwels 'n nuttige hulpmiddel in [[bemarking]] en, indien dit behoorlik gebruik word, kan dit lei tot verhogings in verkope en veranderinge aan die [[sosiale struktuur|struktuur van die samelewing]].<ref>{{cite web |title=What is Herd Behavior? {{!}} Marketing Impact & Overcoming its Effects |url=https://wisernotify.com/marketing-term/herd-behavior/ |website=Best Social Proof & FOMO app for your website {{!}} WiserNotify |access-date=22 December 2023 |language=en |trans-title=Wat is kuddegedrag? Bemarkingsimpak en die oorkom van die gevolge daarvan}}</ref> Terwyl dit bewys is dat finansiële aansporings aksie by groot getalle mense veroorsaak, wen kudde-mentaliteit dikwels uit in 'n geval van "tred hou met die Joneses". === Handelsmerk- en produksukses === Kommunikasietegnologieë het bygedra tot die proliferasie van [[verbruikerskeuse]] en "die mag van skares",<ref>{{Cite journal|last = Chen|first = Yi-Fen|date = 2008-09-01|title = Herd behavior in purchasing books online|journal = Computers in Human Behavior|series = Including the Special Issue: Internet Empowerment|volume = 24|issue = 5|pages = 1977–1992|doi = 10.1016/j.chb.2007.08.004|language=en}}</ref> Verbruikers het toenemend meer toegang tot menings en inligting van beide [[opinieleier]]s en -vormers op platforms wat hoofsaaklik [[gebruikersgeskepte inhoud]] het, en beskik dus oor meer hulpmiddels waarmee hulle enige [[besluitneming]]sproses kan voltooi. [[Gewildheid]] word gesien as 'n aanduiding van beter gehalte, en verbruikers sal die menings van andere wat op hierdie platforms geplaas word gebruik as 'n kragtige kompas om hulle te lei na produkte en handelsmerke wat ooreenstem met hul vooropgestelde idees en die besluite van andere in hul [[portuurgroepe]].<ref>{{Cite journal|last = Lessig|first = V|date = 1977|title = Students and Housewives: Differences in Susceptibility to Reference Group Influence|journal = Journal of Consumer Research|volume = 4|issue = 2|page = 102|doi =10.1086/208685|hdl = 1808/10101|hdl-access = free|language=en}}</ref> Met inagneming van verskille in behoeftes en hul posisie in die [[sosialisering]]sproses het Lessig en Park groepe studente en huisvroue en die invloed van hierdie verwysingsgroepe op mekaar ondersoek. By wyse van kudde-mentaliteit het studente mekaar geneig aangemoedig tot bier, hamburgers en sigarette, terwyl [[huisvrou]]e mekaar geneig aangemoedig het tot meubels en skoonmaakmiddels. Terwyl hierdie spesifieke studie in 1977 gedoen is, kan 'n mens die bevindinge daarvan in die hedendaagse samelewing nie onderskat nie. 'n Studie deur Burke, Leykin, Li en Zhang in 2014 oor die [[sosiale invloed]] op winkelsgedrag toon dat winkelgangers beïnvloed word deur direkte interaksies met metgeselle, en soos 'n groepsgrootte groei, word kuddegedrag meer duidelik. Besprekings wat opwinding en belangstelling skep, het 'n groter impak op aanraakfrekwensie en die waarskynlikheid van aankope groei met groter betrokkenheid wat deur 'n groot groep veroorsaak word.<ref>{{Cite journal|last1 = Zhang|first1 = Xiaoling|last2 = Li|first2 = Shibo|last3 = Burke|first3 = Raymond R.|last4 = Leykin|first4 = Alex|date = 2014-05-13|title = An Examination of Social Influence on Shopper Behavior Using Video Tracking Data|journal = Journal of Marketing|volume = 78|issue = 5|pages = 24–41|doi = 10.1509/jm.12.0106|s2cid = 167351879|issn = 0022-2429|language=en}}</ref> Winkelgangers in hierdie Midwesterse Amerikaanse winkelsentrum is gemonitor en hul aankope aangeteken, en daar is bevind dat potensiële kliënte tot op 'n punt verkies het om in winkels te wees met matige vlakke van verkeer. Die ander mense in die winkel het nie net as geselskap gedien nie, maar ook 'n afleipunt verskaf waarop potensiële kliënte hul gedrag kon modelleer en aankoopbesluite kon neem, soos met enige verwysingsgroep of gemeenskap. [[Sosiale media]] kan ook 'n kragtige hulpmiddel wees om kuddegedrag te bevorder.<ref>{{cite journal |last1=Mattke |first1=Jens |last2=Maier |first2=Christian |last3=Reis |first3=Lea |last4=Weitzel |first4=Tim |title=Herd behavior in social media: The role of Facebook likes, strength of ties, and expertise |journal=Information & Management |date=December 2020 |volume=57 |issue=8 |article-number=103370 |doi=10.1016/j.im.2020.103370|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Social Media and Herd Mentality {{!}} Psychology Today |url=https://www.psychologytoday.com/us/blog/balanced/202309/social-media-and-herd-mentality |website=www.psychologytoday.com |access-date=15 December 2023|language=en|trans-title=Sosiale media en kudde-mentaliteit}}</ref> Die onmeetbare hoeveelheid gebruikersgeskepte inhoud dien as 'n platform vir opinieleiers om op die voorgrond te tree en aankoopbesluite te beïnvloed, en aanbevelings van eweknieë en bewyse van positiewe aanlyn-ervaring help alles verbruikers om aankoopbesluite te neem.<ref name=":0">{{Cite journal|last1 = Dhar|first1 = Joydip|last2 = Jha|first2 = Abhishek Kumar|date = 2014-10-03|title = Analyzing Social Media Engagement and its Effect on Online Product Purchase Decision Behavior|journal = Journal of Human Behavior in the Social Environment|volume = 24|issue = 7|pages = 791–798|doi = 10.1080/10911359.2013.876376|s2cid = 144972097|issn = 1091-1359|language=en}}</ref> Die 2015-studie van Gunawan en Huarng het tot die gevolgtrekking gekom dat sosiale invloed noodsaaklik is in die [[raming (sosiale wetenskappe)|raming]] van houdings teenoor handelsmerke, wat op sy beurt lei tot koopintensie.<ref>{{Cite journal|last1 = Gunawan|first1 = Dedy Darsono|last2 = Huarng|first2 = Kun-Huang|date = 2015-11-01|title = Viral effects of social network and media on consumers' purchase intention|journal = Journal of Business Research|volume = 68|issue = 11|pages = 2237–2241|doi = 10.1016/j.jbusres.2015.06.004|language=en}}</ref> Beïnvloeders stel norme wat hul eweknieë geneig is om te volg, en die teiken van [[ekstrovert]]e persoonlikhede verhoog die kans op aankope nog verder.<ref name=":0" /> Dit is omdat die sterker persoonlikhede geneig is om meer betrokke te wees op verbruikersplatforms en sodoende mondelinge inligting doeltreffender versprei.<ref>{{Cite journal|last1 = Cheung|first1 = Christy M. K.|last2 = Xiao|first2 = Bo Sophia|last3 = Liu|first3 = Ivy L. B.|date = 2014-09-01|title = Do actions speak louder than voices? The signaling role of social information cues in influencing consumer purchase decisions|journal = Decision Support Systems|series = Crowdsourcing and Social Networks Analysis|volume = 65|pages = 50–58|doi = 10.1016/j.dss.2014.05.002|language=en}}</ref> Baie handelsmerke het begin om die belangrikheid van handelsmerkambassadeurs en beïnvloeders te besef, en dit word al duideliker dat kuddegedrag gebruik kan word om verkope en winste eksponensieel ten gunste van enige handelsmerk te dryf deur die ondersoek van hierdie gevalle. === Sosiale bemarking === Bemarking kan maklik verder as kommersiële wortels strek, in dié sin dat dit gebruik kan word om [[aktivisme|aksie]] met betrekking tot gesondheid, [[omgewingsbewustheid]] en die algemene samelewing aan te moedig. Kudde-mentaliteit neem dikwels 'n voorplek in wanneer dit kom by [[sosiale bemarking]], wat die weg baan vir [[veldtog]]te soos [[Aarddag]], en die verskeidenheid anti-rook- en anti-vetsugveldtogte wat in elke land gesien word. Binne kulture en gemeenskappe moet bemarkers poog om opinieleiers te beïnvloed wat op hul beurt mekaar beïnvloed,<ref>{{Cite journal|last1 = James M. Cronin|last2 = Mary B. McCarthy|date = 2011-07-12|title = Preventing game over: A study of the situated food choice influences within the videogames subculture|journal = Journal of Social Marketing|volume = 1|issue = 2|pages = 133–153|doi = 10.1108/20426761111141887|issn = 2042-6763|language=en}}</ref> aangesien dit die kudde-mentaliteit van enige groep mense is wat die sukses van 'n sosiale veldtog verseker. 'n Veldtog wat deur Som la Pera in Spanje gevoer is om tienervetsug te bekamp, het bevind dat veldtogte wat in skole gevoer word doeltreffender is weens die invloed van onderwysers en eweknieë, en studente se hoë sigbaarheid en hul interaksie met mekaar. Opinieleiers in skole het die logo en handelsmerk vir die veldtog geskep, inhoud vir sosiale media opgebou en in-skool aanbiedings gelei om gehoorinteraksie aan te moedig. Daar is dus tot die gevolgtrekking gekom dat die sukses van die veldtog gegrond was op die feit dat die kommunikasiemiddel die gehoor self was, wat die teikengehoor 'n gevoel van eienaarskap en bemagtiging gegee het.<ref>{{Cite journal|last1 = Lozano|first1 = Natàlia|last2 = Prades|first2 = Jordi|last3 = Montagut|first3 = Marta|date = 2015-10-01|title = Som la Pera: How to develop a social marketing and public relations campaign to prevent obesity among teenagers in Catalonia|journal = Catalan Journal of Communication & Cultural Studies|volume = 7|issue = 2|pages = 251–259|doi = 10.1386/cjcs.7.2.251_1|language=en}}</ref> Soos vroeër genoem, oefen studente 'n hoë vlak van invloed op mekaar uit, en deur sterker persoonlikhede aan te moedig om menings te lei, kon die organiseerders van die veldtog die aandag van ander studente verseker wat met die verwysingsgroep geïdentifiseer het. Kuddegedrag is nie net van toepassing op studente in skole waar hulle hoogs sigbaar is nie, maar ook onder gemeenskappe waar waargenome aksie 'n sterk rol speel. Tussen 2003 en 2004 het die California State University 'n studie uitgevoer om huishoudelike [[energiebesparing|besparing van energie]] en motiverings daarvoor te meet. Daar is bevind dat faktore soos die redding van die omgewing, die besparing van geld of [[maatskaplike verantwoordelikheid]] nie so 'n groot impak op elke huishouding gehad het as die waargenome gedrag van hul bure nie.<ref>{{Cite journal|last1 = Nolan|first1 = Jessica M.|last2 = Schultz|first2 = P. Wesley|last3 = Cialdini|first3 = Robert B.|last4 = Goldstein|first4 = Noah J.|last5 = Griskevicius|first5 = Vladas|date = 2008-07-01|title = Normative Social Influence is Underdetected|journal = Personality and Social Psychology Bulletin|language = en|volume = 34|issue = 7|pages = 913–923|doi = 10.1177/0146167208316691|issn = 0146-1672|pmid = 18550863|hdl = 10211.3/199465|s2cid = 13627347|hdl-access = free}}</ref> Alhoewel die finansiële aansporings om geld te spaar, gevolg deur morele aansporings om die omgewing te beskerm, dikwels beskou word as die grootste rigtinggewende kompas van 'n gemeenskap, het meer huishoudings gereageer op die aanmoediging om energie te spaar toe hulle vertel is dat 77% van hul bure waaiers gebruik in plaas van lugversorging, wat bewys dat gemeenskappe meer geneig is om aan 'n gedrag deel te neem as hulle dink dat almal anders reeds deelneem. Kuddegedrag soos in die twee voorbeelde getoon, staaf dat dit 'n kragtige hulpmiddel in sosiale bemarking kan wees, en indien dit reg benut word, die potensiaal het om groot verandering teweeg te bring. Dit is duidelik dat opinieleiers en hul invloed 'n groot bereik onder hul verwysingsgroepe behaal en dus as die luidste stemme gebruik kan word om andere in enige kollektiewe rigting aan te moedig. == Sien ook == {{div col}} *{{annotated link|Kollektiewe bewussyn}} {{div col end}} == Notas == {{Refbegin}} '''a.''' {{Note label|a|a|none}} Sien byvoorbeeld die Wikipedia-artikel oor sy boek ''[[Irrational Exuberance (boek)|Irrational Exuberance]]''.<ref name=Shiller2000/> {{Refend}} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Verdere leesstof == {{div col|colwidth=30em}} *{{cite journal |first=E. |last=Altshuler |title=Symmetry Breaking in Escaping Ants |journal=The American Naturalist |volume=166 |issue= 6|pages=643–649 |year=2005 |doi=10.1086/498139|display-authors=etal |pmid=16475081|s2cid=7250726 |language=en}} *{{cite journal |last1=Bikhchandani |first1=Sushil |last2=Hirshleifer |first2=David |last3=Welch |first3=Ivo |title=A Theory of Fads, Fashion, Custom, and Cultural Change as Informational Cascades |journal=Journal of Political Economy |volume=100 |issue=5 |pages=992–1026 |year=1992 |jstor=2138632 |doi=10.1086/261849|title-link=Informational cascade |citeseerx=10.1.1.295.578 |s2cid=7784814 |language=en}} *{{cite book |last=Brunnermeier |first=Markus Konrad |title=Asset Pricing under Asymmetric Information: Bubbles, Crashes, Technical Analysis, and Herding |location=Oxford, UK; New York |publisher=Oxford University Press |year=2001 |language=en}} *{{cite journal |last=Hamilton |first=W. D. |title=Geometry for the Selfish Herd |journal=Journal of Theoretical Biology |publisher=Diss. Imperial College |year=1970 |volume=31 |issue=2 |pages=295–311 |doi=10.1016/0022-5193(71)90189-5 |pmid=5104951 |bibcode=1971JThBi..31..295H |language=en}} *{{cite journal |last1=Hey |first1=John D. |first2=Andrea |last2=Morone |title=Do Markets Drive out Lemmings—or Vice Versa? |journal=[[Economica]] |volume=71 |issue=284 |pages=637–659 |year=2004 |jstor=3548984 |doi=10.1111/j.0013-0427.2004.00392.x|s2cid=153687859 |language=en}} *{{cite journal |last=Rook |first=Laurens |title=An Economic Psychological Approach to Herd Behavior |journal=Journal of Economic Issues |volume=40 |issue=1 |year=2006 |pages=75–95 |doi= 10.1080/00213624.2006.11506883|s2cid=151191884 |language=en}} *[[Everett Dean Martin|Martin, Everett Dean]], ''The Behavior of Crowds, A Psychological Study'', Harper & Brothers Publishers, New York, 1920. *{{cite journal |last1=Ottaviani |first1=Marco |first2=Peter |last2=Sorenson |title=Herd Behavior and Investment: Comment |journal=[[American Economic Review]] |volume=90 |issue=3 |pages=695–704 |year=2000 |jstor=117352 |doi=10.1257/aer.90.3.695|url=http://www.aeaweb.org/articles.php?doi=10.1257/aer.90.3.695 |url-access=subscription |language=en}} *{{cite journal |last=Stanford |first=Craig B. |title=Avoiding Predators: Expectations and Evidence in Primate Antipredator Behaviour |journal=International Journal of Primatology |volume=23 |year=2001 |issue= 4|pages=741–757 |doi=10.1023/A:1015572814388 |s2cid=34032535 |language=en}} Ebsco. Fall. Keyword: Herd Behaviour. *{{cite book |author-link=Wilfred Trotter |first=Wilfred |last=Trotter |title=The Instincts of the Herd in Peace and War |year=1914 |language=en}} {{div col end}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kuddegedrag}} [[Kategorie:Sielkunde]] 4qnp59h85e3padrfvmyu09op6oncquq 0 458812 2890541 2884556 2026-04-06T10:14:36Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890541 wikitext text/x-wiki Tydens die '''Slag van Draaibosch''' in die [[Negende Grensoorlog]] is die eerste [[Victoriakruis]] in Suid-Afrika verwerf. ==Ligging== Die slagveld was wes van [[Komga]] (Qumrha) rondom die huidige spoorweghalte Bleakmoor, destyds ‘n uitspanning vir ossewaens bekend as Draaibosch. ‘n Gedenkteken ter herinnering aan die gebeure staan langs die R63-pad by 32° 35′ 4.37″ suid en 27° 46′ 24.41″ oos. Dit is in 1957 opgerig en in 2022 herstel. ==Veldslag== Op 29 Desember 1877 kom ‘n mag van ±300 impi’s (waarvan sommige te perd) te staan teenoor 32 meesal berede konstabels van die Connaught Rangers (88ste Regiment) gelei deur maj. H.G. Moore. Een van die Britte, ene Giese, ondervind probleme met sy perd. Moore, sers. Dan Harber, korporaal J. Court en manskap Martindale skiet Giese te hulp, maar kon hom nie red nie. Moore raak gewond in sy arm en sy perd gekwes. Die Xhosa-mag word egter verdryf. Die volgende dag is Moore weer op patrollie. Op ‘n heuwel oos van Draaibosch word sy groepie deur ‘n Xhosa-mag van 1600 man aangeval. Deur Moore se taktiek jaag hy die vyand op die vlug. Hy verloor twee man in die skermutseling en sy perd doen drie wonde op. Die eerste Victoriakruis (“VC”) verwerf op Suid-Afrikaanse bodem is aan Moore vir hierdie dapper optrede toegeken. Hierdie besondere eerbewys is in die [[Africana Museum]] in [[Johannesburg]] te sien. ==Persoon== Hans Garrett Moore (* [[Dublin]], 1835 - † verdrink by Lough Derg op 6 Oktober 1889) was ‘n Britse beroepsoldaat. Hy sluit al jonk by die leër aan en neem deel aan die Indiese opstand van 1857, die Ashanti-oorlog (1824-1900), die [[Kaapse grensoorloë]] en die Anglo-Egiptiese Veldtog van 1882. ==Bibliografie== * https://artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes_mob.php?bldgid=12041 * https://www.theheritageportal.co.za/files/rededication-draaibosch-memorial-24-september-2022-border-historical-societyjpeg [[Kategorie:Oos-Kaap]] [[Kategorie:Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]] r0ht1gph0u728hnhcaecaoyv09vkf0p 0 459009 2890308 2885636 2026-04-05T20:40:05Z Jcb 223 2890308 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Karoostinkkruid | image = | taxon = Oncosiphon pilulifer | authority = (L.f.) Källersjö, (1988) | synonyms =* ''Cenocline globifera'' <small>([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) K.Koch</small> * ''Chrysanthemum obtusum'' <small>Kuntze</small> * ''Cotula globifera'' <small>Thunb.</small> * ''Cotula pilulifera'' <small>L.f.</small> * ''Matricaria globifera'' <small>(Thunb.) Fenzl ex Harv.</small> * ''Matricaria pilulifera'' <small>(L.f.) Druce</small> * ''Pentzia globifera'' <small>(Thunb.) Hutch.</small> * ''Pentzia pilulifera'' <small>(L.f.) [Henri Georges Fourcade |Fourc.]]</small> * ''Tanacetum globiferum'' <small>(Thunb.) DC.</small> * ''Tanacetum obtusum'' <small>Thunb.</small> }} Die '''Karoostinkkruid''' (''Oncosiphon pilulifer'') is 'n eenjarige [[kruid]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Lesotho]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die spesie in al die provinsies behalwe [[Limpopo]] voor. Die spesie staan ook as die ''gansogie'', ''knoppies-stinkkruid'' en ''stinkkruid'' bekend. == Galery == <gallery> Oncosiphon pilulifer kz06.jpg Oncosiphon pilulifer kz09.jpg Oncosiphon pilulifer, Breede River, Western Cape, South Africa 2.jpg Oncosiphon pilulifer kz01.jpg Oncosiphon pilulifer 1DS-II 5276.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3326-5 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:945195-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Oncosiphon|pilulifer]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] ekzzioeoqke5rtjuwzfjqb5wwddp5jw 0 459093 2890546 2887457 2026-04-06T10:18:40Z Oesjaar 7467 /* Die Historiese Vlug van die SAL */ verbeter 2890546 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Museum |Beeld = ZS-SMD 20140924 FAGM Jaws 45 dekal 600x399.jpg |Beeldonderskrif = SAL-museum-dekal op Boeing 737 ZS-SMD. |Naam=South African Airways Museum Society |Stad of dorp=Randlughawe in Germiston, Gauteng |Land=Suid-Afrika |Openingsjaar=Vereniging gestig 1986 |Tipe museum=Lugvaartmuseum |Webtuiste=www.saamuseum.co.za}} Die '''Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging''' (SALMV) is in Augustus 1986 gestig. Die eerste werk deur die SALMV is op 29 Junie 1986 verrig.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 – Past, Present and Future|last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum|access-date=18 March 2026}}</ref> Aan die begin het baie oud-SAL-personeellede geskiedkundige items na die SALMV gebring – oudhede van die SAL se verlede, om aan die museum te skenk. Ou kaartjies, spyskaarte, koerantknipsels, foto’s, uniforms, modelle van vliegtuie en boeke is versamel. Dit is alles vertoon in die museum se tydelike vertoongebied in die loods waar die [[Junkers Ju 52]] by [[Jan Smuts-lughawe]] gehuisves is.<ref name=":0" /> Daar was ook 'n Historiese Vlug. Die SAL het museumvliegtuie verkry voordat die museumvereniging gestig is en die SAL-museumvereniging het vliegtuie ná sy stigting verkry. Die museum het vir kort tye ook ander vliegtuie besit. == Die Historiese Vlug van die SAL == Kaptein Flippie Vermeulen, die eertydse vlootkaptein op Boeing 737’s, is aangestel om die bedryf van die Ju-52 oor te neem. Die Uitvoerende Bestuur van die SAL is versoek om die stigting van die Historiese Vlug van die SAL as ’n winssentrum binne die SAL goed te keur om die veteraanvliegtuigbedryf te behartig. Kaptein Vermeulen het oorspronklik aan die begin van 1989 versoek dat 'n winssentrum binne die SAL daargestel word om die Ju-52-bedryf te behartig, en hierdie goedkeuring is op 23 November 1993 verkry.<ref name=":0" /> Intussen het mnr. Johann Prozesky onderhandelings met die Suid-Afrikaanse Lugmag aangeknoop om ’n Douglas DC-3 en DC-4 te bekom as voorbeelde van die soort vliegtuie wat die SAL voorheen gebruik het en hulle dan vir permanente statiese tentoonstelling te gebruik. Kaptein Vermeulen het egter besluit dat, aangesien die DC-3 en die DC-4 die potensiaal gehad het om vir handelsvlugte gebruik te word, dit ’n goeie idee sou wees om hulle eerder vir vliegdoeleindes in die nuutgestigte entiteit in gebruik te neem. Die Uitvoerende Bestuur van die SAL moes egter nog goedkeuring vir die stigting van die entiteit verleen.<ref name=":0" /> DC-3 ZS-BXF is vroeg in 1993 en DC-4 ZS-BMH is op 5 April 1993 by Jan Smuts-lughawe aan die SAL afgelewer. Albei vliegtuie was in diens van die SAL voordat hulle aan die SALM van die hand gesit is. Die SALM het ingestem om ZS-BMH ná ’n C-versiening deur Hunting Aviation by die Randse Lughawe met ’n lugwaardigheidsertifikaat aan die SAL af te lewer. Dit het Kaptein Vermeulen in staat gestel om die DC-4 vir handelsdoeleindes in gebruik te neem selfs nog voordat die Historiese Vlug van die SAL formeel goedgekeur is en sonder dat daar ’n bedryfsbegroting beskikbaar was.<ref name=":0" /> Danie Brits, die eertydse Uitvoerende Bestuurder van SAL Tegnies, het ’n groot rol gespeel om die DC-4 weer op die Suid-Afrikaanse burgerlike register geregistreer te kry, veral aangesien die Historiese Vlug van die SAL op daardie tydstip nog nie formeel goedgekeur was nie. Kaptein Vermeulen, Kaptein Lorrie Raath en Boordingenieur Alf Mairs het ZS-BMH op 8 April 1993 vanaf Johannesburg vir sy eerste handelsvlug geneem. Kaptein Flippie Vermeulen het gehoop dat dit sal help om die Historiese Vlug van die SAL as ’n algeheel onafhanklike handelsonderneming te vestig.<ref name=":0" /> Die Historiese Vlug van die SAL se besigheid het vinnig uitgebrei en spoedig is versoeke van internasionale maatskappye soos Swiss Air ontvang, wat ’n DC-4 wou gebruik om in 1997 die 50ste verjaarsdag van sy eerste vlug oor die Atlantiese Oseaan te herdenk. Die Historiese Vlug van die SAL is gekontrakteer om dit te doen en sou nog ’n DC-4 benodig – verkieslik een met langafstandtenks, wat ZS-BMH nie gehad het nie. Kaptein Vermeulen het onderhandelings vir die verkryging van die tweede DC-3, ZS-BXJ, asook die tweede DC-4, ZS-AUB, aangeknoop. ZS-AUB is oorspronklik deur die SAL gebruik. Die DC-3, ZS-BXJ, was nooit vir diens deur die SAL gebruik nie. Kaptein Vermeulen, Kaptein Johan Dries en Boordingenieur Alf Mairs het op 16 Desember 1995 die afleweringsvlug van ZS-AUB vanaf Waterkloof na Jan Smuts onderneem. Die vliegtuig was steeds in SALM-kleure.<ref name=":0" /> In 1999 het Coleman Andrews, toe aan die stuur van die SAL, Kaptein Peter Cook, die eertydse Uitvoerende Bestuurder van Vliegbedrywighede, in kennis gestel dat hulle (Coleman en sy adviseurs) besluit het dat die Historiese Vlug van die SAL gesluit moet word en dat die bates daarvan van die hand gesit moet word. Kaptein Vermeulen het toe onderhandelings met die Trusteeraad van die Transnet-erfenisstigting aangeknoop om die bates van die Historiese Vlug van die SAL oor te neem voordat Coleman Andrews dit van die hand kan sit en het sodoende die toekoms van die Historiese Vlug van die SAL verseker. ’n Nuwe tuiste moes vir die nuwe SA Historiese Vlug gevind word.<ref name=":0" /> Die Transnet-erfenisstigting het ingestem dat “SA” eerder as “SAL” in die nuwe naam gebruik word aangesien die SAL nie meer bereid was om die Vlug te ondersteun nie, die naam “SAL” kon dus nie gebruik word nie. Kaptein Vermeulen het weereens tot die redding gekom deur met die eertydse Hoof van die SA Lugmag, Generaal Hechter, oor die verskuiwing van die SA Historiese Vlug na [[Lugmagbasis Swartkop]] by Valhalla te onderhandel. Die groot skuif van die SA Historiese Vlug het in April 1999 met die hulp van talle vrywilligers van die SA Historiese Vlug asook van die SAL-museumvereniging plaasgevind. Die vliegtuie van die SA Historiese Vlug is tot aan die einde van 2005 by Swartkop bedryf. Kaptein Vermeulen het in Oktober 2000 die SA Historiese Vlug verlaat en weer voltydse Boeing 747-lynvlugte by die SAL onderneem.<ref name=":0" /> Gedurende die tweede helfte van 2005 het die SA Historiese Vlug veranderings ondergaan en het bedrywighede gestaak. ’n Aankondiging is uiteindelik in September 2006 gedoen dat die SA Historiese Vlug van Johannesburg Internasionale Lughawe na die Randse Lughawe in Germiston sal verskuif en bedrywighede sal hervat. Die Skymaster-vliegtuie, ZS-AUB en ZS-BMH, is op Maandag, 18 September 2006 na die Randse Lughawe gevlieg. Die DC-3 sou kort daarna volg. Die Junkers Ju-52/3m sou in ’n loods by FAJS bly. (Die naam van die lughawe is op 27 Oktober 2006 na "O.R. Tambo Internasionale Lughawe" verander.)<ref name=":0" /> Sedert daardie beskeie begin het die Suid-Afrikaanse Historiese Vlug  in ’n veteraanvliegtuigbedryf van wêreldgehalte ontwikkel wat reisigers die ervaring en romantiek van ’n vergete era van stylvolle lugreise met ’n vloot sorgvuldig gerestoureerde historiese vliegtuie bied. Hierdie spesialisveteraanhuurorganisasie neem mens terug na ’n era van stylvolle elegansie en luukse lugreise.<ref name=":0" /> Met dagligvlugte op lae hoogtes en uitstekende diens verskaf die SA Historiese Vlug ’n unieke ervaring oppad na plekke wat nie normaalweg op geskeduleerde vlugte toeganklik is nie. Hierdie entiteit se hoogs ervare en toegewyde vlugbemannings versorg passasiers tydens hulle hele reis.<ref name=":0" /> Al die bates van die Suid-Afrikaanse Historiese Vlug is aan die einde van 2007 aan die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging geskenk. ZS-BXJ(2) is aan Flippie Vermeulen verkoop. (Toe die skrywer John Austin-Williams om besonderhede rakende ZS-BXJ gevra het, het hy geantwoord dat ZS-BXJ reguit na Flippie is en nooit naby die Museum gekom het nie, buiten as ’n papiertransaksie vir ’n uiters kort tydjie.) Die SAL-museumvereniging het in Desember 2007 ’n bruikhuurooreenkoms met Skyclass Aviation aangegaan om die twee DC-4’s en die DC-3 te bedryf.<ref name=":0" /> ==== Verskuiwing na Lugmagbasis Swartkop ==== Die SAL-museumvereniging het in 1999 na Lugmagbasis Swartkop in Pretoria verskuif en ’n museumuitstallingsaal ingerig vir die indrukwekkende versameling SAL- en burgerlikelugvaart-artefakte en -gedenkwaardighede wat versamel is. Die SAL-museum het die elektroniese era met die internetwebwerf www.saamuseum.co.za betree en dit het die Vereniging wêreldwye blootstelling gegee.<ref name=":0" /> [[Lêer:Zsasn1 2003-02-09 FASK 009 600x450.jpg|duimnael|250px|Die Lockheed L18-08 Lodestar met die konstruksienommer 2026 op 9 Februarie 2003 as ZS-ASN(1) by [[Lugmagbasis Swartkop]].]] Die Vereniging was nou in die openbare oog. Die Suid-Afrikaanse Historiese Vlug, wat teen hierdie tyd twee Douglas DC-4-vliegtuie en ’n DC-3 by sy Ju-52 bygevoeg het, het nou ook na Swartkop verskuif en die Lockheed Lodestar en De Havilland Dove saamgeneem. Lede van die Vereniging kon steeds die genot ervaar om die veteraanvliegtuie te hoor en sien wat deur die Historiese Vlug bedryf word. Met vliegtuie soos die Douglas DC-3 en die Douglas DC-4-vliegtuie en natuurlik die geliefde Junkers Ju-52/3m was dit inderdaad die aangewese plek vir ’n lugvaartentoesias. Die Starliner en Viking het by Jan Smuts-lughawe agterbly aangesien die SAL-museumvereniging dit nie kon bekostig om die twee vliegtuie na Swartkop te verskuif nie.<ref name=":0" /> [[Lêer:Zsbcc 2003-02-09 FASK 013 600x450.jpg|duimnael|250px|De Havilland Dove ZS-BCC(1) van die SAL-museum word op 9 Februarie 2003 by Lugmagbasis Swartkop gesien. Die vliegtuig het die konstruksienommer 04079 en is ’n DH-104 Dove 6. Hy is oorspronklik in 1952 verkoop en het ander registrasies gehad maar is in 1979 na Suid-Afrika teruggebring.]] ==== Skuif na die Randse Lughawe ==== Die SA Historiese Vlug was teen 2004 vyf jaar in bedryf by [[Lugmagbasis Swartkop|Swartkop]]. Die Lodestar en die Dove het die hele tyd buite in die strawwe Suid-Afrikaanse klimaat verweer sonder dat enige instandhoudingswerk uitgevoer is, buiten die noodherstelwerk wat af en toe deur SALMV-personeel gedoen word. Die SALMV het die SA Historiese Vlug (SAHF) verskeie kere gevra vir ’n klein begroting waarmee die vliegtuie in stand gehou kan word, maar tevergeefs. Die SAHF-bestuur het uiteindelik in die middel van 2004 onder druk van die SALMV geswig en ingestem dat die Lodestar en die Dove na die Randse Lughawe verskuif kan word en daar deur lede van die SALMV versorg kan word.<ref name=":0" /> Die Lodestar en die Dove is uitmekaargehaal in die mate wat nodig is en die Dove is op Sondag, 5 September 2004 en die Lodestar op 17 Oktober 2004 vir openbare tentoonstelling van Lugmagbasis Swartkop na die Randse Lughawe verskuif. Die twee vliegtuie was in ’n baie swak toestand en is binne ’n paar maande ná hulle aankoms tot uitstaltoestand gerestoureer. Die Lodestar het nuwe matte, gordyne en bekleedsel vir sy sitplekke gekry. Die Dove is deeglik skoongemaak en die stuurvlakke het nuwe lapbedekking gekry.<ref name=":0" /> Die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging se vertoonsaal is in die gebou van die Transvaal Aviation Club (TAC) aan die oostekant van die Randse Lughawe geleë. Historiese items soos foto’s, modelle van vliegtuie, die uniforms van bemannings, vliegtuiginstrumente, tydtafels en klein artefakte van die SAL en algemene burgerlugvaart-gedenkwaardighede word vertoon. Die biblioteek van die SAL-museum het ’n groot verskeidenheid lugvaartverwante boeke en video’s. ’n Aandenkingswinkel is in die vertoonsaal van die SAL-museum geleë.<ref name=":0" /> Die SA Historiese Vlug-bedryf is in November/Desember 2005 van Swartkop na Johannesburg Internasionale Lughawe verskuif. Die onderneming is teen Januarie 2006 gesluit en die vliegtuie is gehok. Dit het baie maande geduur voordat die Transnet-stigting weer die onderneming aan die SAL oorhandig het. Die twee DC-4-vliegtuie is op Maandag, 18 September 2006 na die Randse Lughawe gevlieg. Die SA Historiese Vlug sou uit Loods 4 by die Randse Lughawe met sy bedrywighede begin.<ref name=":0" /> Ten einde die museum se fasiliteite uit te brei om te voorsien in die groeiende vraag wat dit ervaar, asook om ’n lugvaartbewustheid-en-opvoedingsentrum te verskaf, moet ’n nuwe gebou met verbeterde fasiliteite opgerig word. Die komitee van die SAL-museumvereniging is voortdurend op soek na maniere om die museum en die fasiliteite daarvan verder te verbeter. In die tweede helfte van 2004 is daar met samesprekings met die Suid-Afrikaanse Lugdiens begin rakende borgskap vir ’n nuwe en verbeterde museum wat ’n lugvaartbewustheid-en-opvoedingsentrum insluit. Die SAL het groot belangstelling getoon en het ’n reis na die Boeing-fabriek in [[Seattle]] gereël om ’n gesamentlike borgskap met die SAL te bespreek om groter en beter museumfasiliteite te bou. Die bestuur van die Randse Lughawe het ingestem om grond vir die bou van nuwe fasiliteite beskikbaar te stel. ’n Voorlegging is vir Boeing opgestel en in November 2004 het die eertydse voorsitter van die SAL-museumvereniging, John Austin-Williams, asook Onkgopotse JJ Tabane, Visepresident: Kommunikasie en Regeringsbetrekkinge van die Suid-Afrikaanse Lugdiens, na Seattle gevlieg om die voorlegging aan Boeing te doen. Boeing het uiters gunstig op die voorlegging gereageer – mits die SAL ’n gelyke borgskap verskaf. Dit het gelyk asof 2005 nog ’n jaar van uitmuntende prestasie vir die museum sou wees. Ongelukkig het daar niks van die voorlegging gekom nie, en die museum poog (teen Oktober 2014), steeds om maniere te vind om groter fasiliteite te bou.<ref name=":0" /> Namate Lugmagbasis Swartkop gereaktiveer is, moes die SALMV die res van sy gedenkwaardighede en artefakte uit die ou grys gebou agter Loods 2 by Swartkop verwyder en na die onlangs gerestoureerde “biblioteekkamer” by TAC verskuif. Hierdie projek is op 26 November 2005 begin.<ref name=":0" /> ==== Museumvliegtuie van die SAL ==== ===== Lockheed Lodestar ZS-ASN ===== Die eerste vliegtuig wat deur die SAL verkry is, was Lockheed L18-08 Lodestar ZS-ASN. Hy het per pad op 3 Desember 1973 in die SAL- tegniese gebied aangekom en is in Loods 4 gestoor. Die vliegtuig is deur die Vakleerlingopleidingskool gerestoureer en is vir die eerste keer in die openbaar vertoon tydens ’n opedag wat op 10 Oktober 1975 in die tegniese gebied gehou is.<ref name=":0" /> Die konstruksienommer van hierdie vliegtuig is 2026.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 – Past, Present and Future (Museum Aircraft)|volume=II|last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum|access-date=18 March 2026}}</ref> Die Lockheed Lodestar-vliegtuie is net voor die Tweede Wêreldoorlog deur die SAL bestel en nadat die oorlog ’n aanvang geneem het, is die vliegtuie deur die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) in gebruik geneem. Die vliegtuie is vanaf 8 Julie 1941 vir die pendeldiens tussen Suid-Afrika en Egipte gebruik. Die meeste van hulle was in ’n kamoefleerskema van [[donkergroen]], donker grondkleur en [[hemelblou]] onderkante geverf.<ref name=":1" /> Ná die Tweede Wêreldoorlog het ZS-ASN deel van die SAL-vloot geword. Sy laaste vlug vir die SAL, ’n opleidingsvlug onder leiding van Kaptein Kenneth “Toddy” Bain, het op 18 Maart 1955 plaasgevind. Die vliegtuig is in April 1955 aan die Aircraft Operating Company (AOC) verkoop, in ’n lugopmetingsmasjien omskep en Afrika-wyd vir lugopmetingswerk gebruik totdat hy aan diens onttrek is. Hy is deur ’n Douglas DC-3 vervang, wat ook as ZS-ASN geregistreer is.<ref name=":1" /> Lodestar ZS-ASN nommer 1 was die eerste vliegtuig wat vir tentoonstelling in die voorgestelde Spoorwegmuseum by Esselenpark verkry is. Esselenpark was baie naby die eertydse Jan Smuts-lughawe (nou O.R. Tambo Internasionale Lughawe) geleë. AOC het die vliegtuig aan die SAL geskenk en hy is op 3 Desember 1973 onder leiding van mnr. AP Nel deur ’n span van die SAL-vakleerlingopleidingskool vanaf Grand Central-lughawe naby [[Halfweghuis]] vervoer. Die vliegtuig is sonder sy vlerke in Loods 4 by Jan Smuts-lughawe gestoor.<ref name=":1" /> Die SAL-vakleerlingskool het in 1974 met die restourasieproses begin. ZS-ASN(1) skitter nou in sy oorspronklike naoorlogse SAL-kleure. Hierdie besondere vliegtuig is van belang omdat hy die oudste bestaande vliegtuig in Suid-Afrika is wat deur die Suid-Afrikaanse Lugdiens gebruik is.<ref name=":1" /> Die vliegtuig is nou deel van die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging se versameling by die Randse Lughawe. ===== Lodestar ''Andries Pretorius'' ===== * Op 24 September 1940 aan die SAL oorhandig * Aan boord die motorvaartuig ''Tigre'' na SA verskeep * Op 7 November 1940 as 1372 na SALM * Op 9 Februarie 1946 as ZS-ASN terug na SAL * Op 22 April 1955 aan Aircraft Operating Company afgelewer * Februarie 1973 registrasie gekanselleer<ref name=":1" /> [[Lêer:Zsasn1 1983-05-06-00 FAJS 974 dust EL 600x364.jpg|geen|duimnael|250px|Lockheed Lodestar ZS-ASN(1) staan in Mei/Junie 1983 in die SAL- tegniese gebied by Jan Smuts-lughawe.]] ===== De Havilland Dove ZS-BCC ===== Die tweede vliegtuig wat deur die SAL verkry is, was De Havilland Dove ZS-BCC. (Let Wel: in hierdie stadium was die vliegtuig G-AWFM geregistreer.) Met die hulp van wyle Alan Bell het Hawker Siddeley £500 vir die aankoop van die oorblyfsels van die Dove geskenk. Die Dove is uitmekaargehaal en na Salisbury Hall, die tuiste van die Mosquito-museum geneem en daar gestoor. In Februarie 1979 is verskillende dele van die uitmekaargehaalde vliegtuig vir vervoer na Heathrow voorberei en gestoor totdat spasie in die ruim van ’n SAL-Boeing 747 gevind kon word en na Johannesburg gevlieg kon word (die eerste dele van die Dove het Heathrow-lughawe dieselfde maand in die ruim van ’n SAL-Boeing 747 verlaat). Voordat daar verdere restourasiewerk gedoen kon word, moes die romp en vlerke weer saamgevoeg word, en dit is teen 4 November 1980 gedoen. Hoewel die hoofkomponente (die romp en vlerke) uit Engeland na Suid-Afrika gebring is, het baie kleiner items, soos die enjins en die deursigtige stuurkajuitkoepel, nog gekort. Die vliegtuig is daarna deur die SAL-vakleerlingskool gerestoureer en is nou deel van die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging se versameling by die Randse Lughawe en is in ’n naoorlogse kleurskema geverf.<ref name=":1" /> [[Lêer:Zsbcc1 1981-10-24 FAJS 020 mode li cr dust EL 600x364.jpg|geen|duimnael|250px|Die De Havilland 104 Dove 6 met die registrasienommer ZS-BCC word gesien op 24 Oktober 1981 tydens ’n opedag wat in die SAL- tegniese gebied by Jan Smuts-lughawe gehou is.]] ===== Lockheed Starliner ZS-DVJ ===== Die derde vliegtuig wat deur die SAL ontvang is, was Lockheed Starliner ZS-DVJ. ’n Span instrukteurs en vakleerlinge van die Tegniese Opleidingskool onder Dave Ackerman se bekwame leierskap het op 1 Mei 1979 te Klein-Kariba by [[Warmbad]] (nou Bela-Bela) begin om ZS-DVJ uitmekaar te haal sodat die vliegtuig per pad vervoer kon word. Die verskillende dele van die vliegtuig het 23 dae later by Jan Smuts-lughawe aangekom.<ref name=":0" /> [[Lêer:Zsdvj 1990-10-15 FAJS 110 800x486.jpg|geen|duimnael|250px|Die Lockheed L-1649A Starliner met die registrasienommer ZS-DVJ word op 15 Oktober 1990 in die SAL- tegniese gebied by Jan Smuts-lughawe gesien.]] ===== CASA 352L ZS-UYU/ZS-AFA ===== Die CASA 352L met die registrasienommer ZS-UYU was die vierde vliegtuig wat deur die SAL verkry is. Die CASA 352L is die Spaanse weergawe van die Junkers Ju-52. Die vliegtuig sou betyds vir die SAL se 50ste herdenking op 1 Februarie 1984 gerestoureer word en is later as ZS-AFA geherregistreer. [[Lêer:Zsuyu 1981-10-24 FAJS 598 shd50 her2 600x364.jpg|geen|duimnael|250px|Die Junkers Ju-52/CASA 352L gedurende ’n opedag op 24 Oktober 1981 in die SAL- tegniese gebied by Jan Smuts-lughawe gehou.]] Die vliegtuig het op 12 Mei 1981 (as G-BFHE geregistreer) vanaf Blackbushe-lughawe suidwes van Londen op die eerste been van sy afleweringsroete na Suid-Afrika opgestyg en is oor die Engelse Kanaal na Lemwerder, noord van Bremen, gevlieg. By Lemwerder is hy deur ’n span SAL-personeellede uitmekaargehaal. Die volgende stadium van sy afleweringsreis het ’n kort rit per veerboot op die Wesser-rivier na Bremerhaven behels, waar hy vir die seereis na Durban op die Le Havre-geregistreerde op-en-afryskip ''Ronsard'' gewag het. Die buitengewone vrag is op 6 Julie afgelaai, en ’n week later het die vliegtuig by Jan Smuts-lughawe aangekom. Die vliegmasjien is daarna gerestoureer. Die vliegtuig het op 1 Februarie 1984 (in ’n 1934-kleurskema, met daarby die outentieke registrasieletters ZS-AFA) vanaf Jan Smuts-lughawe opgestyg en op tyd om 14:30 tot die vreugde van die afwagtende skare oor die Randse Lughawe-eindpunt gevlieg.<ref name=":0" /> Vir die vlug van Jan Smuts-lughawe na die Randse Lughawe was hierdie lugskroeftoegeruste vliegtuig, wat eintlik as ’n CASA 352L in Spanje gebou is, ZS-UYU geregistreer – hoewel die registrasieletters ZS-AFA ook op die vliegtuig aangebring was. CASA in Spanje het 170 CASA 352’s vir die Spaanse Lugmag gebou. ZS-AFA(2) was een van die laaste CASA 352’s wat vervaardig is (vir besonderhede oor die vliegtuig sien die geskiedenis hieronder). Net 64 eenhede van die 352L-model is gebou. Die CASA 352L met die registrasienommer ZS-AFA, konstruksienommer 164, is die tweede vliegtuig met hierdie registrasienommer; die oorspronklike vliegtuig was ’n egte Ju-52. ZS-AFA(2) is in 1954 gebou, en sy identiteitsrekord lyk soos volg: * T.2B-273 Spaanse Lugmag * G-BFHE, geregistreerde eienaar Doug Arnold; vir ’n rukkie by Blackbushe-lughawe in Engeland gestoor * ZS-UYU (geregistreerde eienaar SAL 11 Augustus 1983) * ZS-AFA(2) (geregistreerde eienaar SAL 31 Oktober 1986) ZS-AFA se enjins was oorspronklik die ENMA Beta-enjins, wat lisensiegeboude BMW 132’s was; BMW 132’s was gemetriseerde Pratt & Whitney Hornet-enjins (kopieregvrye kultuur voor die Tweede Wêreldoorlog). Te wyte aan die aanhoudende tekort aan onderdele, het die SAL ZS-AFA met Pratt & Whitney R-1340-AN-1-enjins, soos op die Harvard gebruik, hertoegerus. Die modifikasie het die oorspronklike T-6-enjinkappe met ’n doelgeboude vergasserverhittingstelsel en ’n doelgeboude enjinmontering ingesluit. Lugskroefbeheer geskied deur die Ratier Figeac/Hamilton Standard-konstantespoedeenheid soos op die T-6 gebruik word, maar elektries doelgedryf, omtrent soos die Douglas DC-6 met swikskakelaars en -motore. Die lugskroef is ook die Hamilton Standard 12D40-lugskroef, soos op die Harvard gebruik word – dit verskaf die unieke klank wat ZS-AFA het.<ref name=":1" /> [[Lêer:Zsuyu 1984-02-04 FAJS 603 shd50 her2 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Junkers Ju-52 met die registrasienommer ZS-UYU het op 4 Februarie 1984 deelgeneem aan die vliegvertoning ter viering van die Suid-Afrikaanse Lugdiens se 50ste verjaardag.]] Die eerste vlug van die vliegtuig met die registrasie ZS-AFA(2) met passasiers wat die volle reisgeld betaal het, is op 29 Desember 1986 onderneem. Vanaf 31 Januarie 1987 is plesiervlugte wat ongeveer 30 minute geduur het met die vliegtuig onderneem. Eiendomsreg ten opsigte van ZS-AFA(2) het op 25 Januarie 2001 op Transnet Beperk oorgegaan. ==== Vliegtuie van die SAL-museumvereniging ==== ===== Vickers V.498 Viking 1A ZS-DKH ===== Die SAL se vyfde museumvliegtuig was Vickers Viking ZS-DKH. Die vliegtuig is lank vertoon by die diensstasie van Vic de Villiers naby die Uncle Charlie’s-kruising naby Johannesburg en was deel van ’n drieledige ruiltransaksie: ’n SALM-Shackleton het die Viking vervang, ’n SAL-Ventura het na die SALM gegaan en die Viking het na die SAL gegaan. Die Vickers V.498 Viking 1A-skroefvliegtuig met die konstruksienommer 121 was voorheen G-AHOT, XD635 en G-AHOT voordat hy in September 1954 as ZS-DKH geregistreer is. Die skroefvliegtuig is eers deur Trek Lugdiens en daarna Protea Lugdiens gebruik. Die vliegmasjien is aan diens onttrek en aan die Vic’s Viking-motorhawe naby Johannesburg verkoop. Die vliegtuig is in Januarie 1963 op Vic de Villiers se diensstasie geplaas. ZS-DKH het uiteindelik na die SAL-museum gegaan vir restourasie as een van die Vikings wat die SAL van 1947 tot 1951 op binnelandse en streeksroetes gebruik het.<ref>{{Cite book |last1=Eastwood |last2= Roach |first1=Tony |first2=John |title=Piston-Engined Airliner Production List |date=October 2002 |publisher=The Aviation Hobby Shop |year=2002 |isbn=0 907178 94 4 |location=West Drayton, Middlesex, England |pages=406 |language=en}}</ref> SAL Tegnies het op 8 Junie 1991 in alle êrens met die restourasie van ZS-DKH begin, maar die restourasiewerk is gestaak en die vliegtuig het by Jan Smuts-lughawe in die strawwe Afrika-klimaat verweer en ’n onooglike wrak geword wat naby die plek waar vliegtuie se enjins laat loop word, gestaan het. Vroeg in 2015, sowat 28 jaar nadat die vliegtuig by Jan Smuts aangekom het, was daar hernude belangstelling in die verlate wrak. Die eerste Viking-werksdag is op Saterdag, 14 Maart 2015 gehou. Ietwat vordering is op 18 April 2015 gemaak, en op Saterdag, 15 Augustus 2015 was die vliegtuig gereed om na die Randse Lughawe verskuif te word. Die vlerke het op 9 Maart 2016 by die Randse Lughawe aangekom. Die Viking-romp het uiteindelik op Sondag, 22 Januarie 2017 by die museum se perseel by die Randse Lughawe aangekom nadat dit by FAJS gestaan het. (Die lughawe het gedurende die tyd wat die Viking daar was die name Jan Smuts-lughawe, Johannesburg Internasionale Lughawe en O.R. Tambo Internasionale Lughawe gehad.) Daarna is daar met die restourasie van die vliegtuig begin. Daar is op 3 Junie 2022 met verfwerk begin (die aanwending van die grondverflaag). Kleur was op 15 April 2023 op die vliegtuig te bespeur. Op 17 Mei 2023 was die vliegtuig vol kleur – net die titels moes nog aangebring word.  “Protea Lugdiens” is op 1 Julie 2023 op die vliegtuig gesien en die ander titels en logo’s is teen 13 Julie 2023 aangebring.<ref name=":0" /> [[Lêer:ZS-DKH 20230713 Protea Airways Jaws E3138 711x400.jpg|geen|duimnael|250px|Die Protea Airways-naam op Viking ZS-DKH was op 13 Julie 2023 klaar.]] ===== Douglas C-47 ZS-BXF ===== ’n Sesde verkryging deur die SAL was Douglas C-47 ZS-BXF, wat voorheen tot DC-3-handelsgehalte opgeknap is en deur die SAL op sy vliegskedules gebruik is. Hierdie skroefvliegtuig is voorheen deur die SALM gebruik en is op 14 Mei 1991 in sy SALM-kleurskema aan die SAL afgelewer. [[Lêer:Zsbxf 0000 069 LR her2 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Douglas C-47 met die registrasienommer ZS-BXF tydens landing op ’n lughawe.]] Die Douglas-vliegtuig met die konstruksienommer 12107 is as ’n C-47A-1-DK gebou en het in die [[USAAF]] met die reeksnommer 42-92320 gedien. Hy is daarna na die [[Britse Koninklike Lugmag]] oorgeplaas, waar hy die reeksnommer FZ572 gehad het, en is daarna na die Suid-Afrikaanse Lugmag oorgeplaas, waar hy die reeksnommer 6821 gehad het. Die skroefvliegtuig is op 16 Augustus 1948 as ZS-BXF op naam van die Suid-Afrikaanse Lugdiens geregistreer en is daarna in Februarie 1971 weer na die SALM, maar hierdie keer is die reeksnommer 6888 aan hom toegeken.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years|volume=2 |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain |isbn=978 085130 332 1 |location=Leigh, Tonbridge, Kent, England |pages=406 |language=en}}</ref> Ná sy tweede diensbeurt in die Suid-Afrikaanse Lugmag is ZS-BXF weer deur die Suid-Afrikaanse Lugdiens gekoop en het hy deel van die Historiese Vlug se vloot geword. ZS-BXF moes ’n volledige D-versiening ondergaan voordat ’n lugwaardigheidsertifikaat aan hom toegeken kon word, en dit is eers laat in 1993 bekom toe Kaptein Brian Stableford die vliegtuig vir sy eerste toetsvlug geneem het. Die vliegtuig se eerste openbare vertoning ná restourasie was by die Vereeniging-lugskou in Oktober 1993. ''Klapperkop'', soos hy heet, is in ’n kleurskema geverf wat verteenwoordigend is van die DC-3’s wat gedurende die 1940's deur die Suid-Afrikaanse Lugdiens in diens geneem is.<ref name=":0" /> Die vliegtuig moes op 21 November 2003 ná opstyging by Lanseria-lughawe ’n noodlanding uitvoer en is op 11 Januarie 2004 per pad na Johannesburg Internasionale Lughawe vervoer, waar hy vir herstelwerk na die SAL Tegniese Opleiding-loods geneem is. Nadat hy herstel is, is ''Klapperkop'' op Vrydag, 10 November 2006 van O.R. Tambo Internasionale Lughawe na die Randse Lughawe gevlieg. ===== Douglas DC-4-1009 ZS-BMH ===== Douglas DC-4 Skymaster ZS-BMH was die SAL se sewende museumverkryging. Hierdie skroefvliegtuig is ook voorheen deur die Suid-Afrikaanse Lugmag gebruik en is op 12 Mei 1993 aan die SAL terugbesorg. [[Lêer:Zsbmh 1993-05-15 FASK ice 819 LR 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Douglas DC-4 Skymaster op 15 Mei 1993 met werkende enjins gesien gedurende die lugskou by Swartkop vir die amptelike opening van die Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum.]] ==== Vliegtuie vanaf Maart 2004 deur die SAL-museumvereniging verkry ==== {| class="wikitable" | valign="top" |Datum verkry | valign="top" |Maak en model | valign="top" |Registrasie | valign="top" |K/n | valign="top" |Naam/Notas |- | valign="top" |5 Maart 2004 | valign="top" |Boeing 747-244B | valign="top" |ZS-SAN | valign="top" |20239 | valign="top" |''Lebombo'' |- | valign="top" |12 Januarie 2006 | valign="top" |Douglas C-54D-15-DC | valign="top" |ZS-PAJ | valign="top" |22192 | valign="top" |''Helios'' |- | valign="top" |30 September 2006 | valign="top" |Boeing 747SP-44 | valign="top" |ZS-SPC | valign="top" |21134 | valign="top" |''Maluti'' |- | valign="top" |Desember 2007 | valign="top" |Douglas DC-3 Dakota | valign="top" |ZS-BXF | valign="top" |12107 | valign="top" |''Klapperkop'' |- | valign="top" |Desember 2007 | valign="top" |Douglas DC-4 Skymaster | valign="top" |ZS-AUB | valign="top" |42984 | valign="top" |''Outeniekwa'' |- | valign="top" |Desember 2007 | valign="top" |Douglas DC-4 Skymaster | valign="top" |ZS-BMH | valign="top" |43157 | valign="top" |''Lebombo'' |- | valign="top" |Junie 2011 | valign="top" |Boeing 707-344C | valign="top" |ZS-SAI | valign="top" |20283 | valign="top" |''Oos-Londen'' |- | valign="top" |14 September 2014 | valign="top" |Boeing 737-219 | valign="top" |ZS-SMD | valign="top" |23472 | valign="top" |''Pukeko'' |- | valign="top" |19 Augustus 2018 | valign="top" |Pietenpol Air Camper | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |} <ref name=":1" /> ===== Die SALMV verkry Boeing 747 ZS-SAN ===== Die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging het die SAL in Maart 2002 genader met die versoek om ’n Boeing 747 aan hom te skenk wat binnekort uit diens gestel sou word. Die SAL het, tot die Vereniging se vreugde, ingestem, en Boeing 747-244B ''Lebombo'' was die vliegtuig wat vir hom bestem is. Dit was ’n heel gepaste keuse aangesien hy die eerste makrostraler was wat in Suid-Afrika gesien is toe hy op 6 November 1971 in Suid-Afrika aangekom het. SAL se Boeing 747-200-vliegtuie is na Suid-Afrikaanse bergreekse vernoem, en ZS-SAN is vernoem na die Lebombo-bergreeks wat die grens tussen Suid-Afrika en Mosambiek vorm.<ref name=":0" /> Ná ’n reeks onderhandelings oor ’n moontlike plek waar die vliegtuig gehuisves kon word, is daar besluit om ''Lebombo'' na die Randse Lughawe te neem. Die bestuur van die Randse Lughawe was besonder beïndruk met die bewaringspogings van die Vereniging en was uiters entoesiasties daaroor om ’n museum by hulle lughawe te hê. Die Randse Lughawe as keuse het beteken dat die band wat die lughawe met die SAL in sy vormingsjare gehad het ná 'n onderbreking van meer as 50 jaar weer sou bestaan. Die eindpuntgebou en baie van die loodse en werkswinkels word vandag steeds gebruik en is basies soos hulle bestaan het in die tyd toe die SAL sy werksaamhede na Palmietfontein en later na Jan Smuts-lughawe oorgeplaas het.<ref name=":0" /> ''Lebombo'' het op 4 Mei 2003 die opgewonde toeskouers by die jaarlikse Randse Lughawe-lugskou met ’n uitstekende vertoning vermaak. Hy het nou ook die logo van die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging aan sy linkerkant, net voor deur nommer een, gehad. Hy het die logo van die SAL-museum ’n tyd lank gedra, en namate hy wêreldwyd gevlieg het, het baie lugvaartentoesiaste verneem dat die waardige heer bewaar sou word.<ref name=":0" /> <gallery mode="packed" heights="140px"> Lêer:Zssan 2004-03-21 FAGM 104 0431 600x400.jpg|Die Boeing 747 met die registrasienommer ZS-SAN op 21 Maart 2004, gedurende ’n lugskou by die Randse Lughawe. Lêer:Zssan 2003-05-04 FAGM P5045638 800x600.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Boeing 747 ZS-SAN doen op 4 Mei 2003 ’n verbyvlug gedurende die Randse Lughawe-lugskou. Lêer:Zssan 2004-03-21 FAGM104 0434c cr 800x533.jpg|Die SAL-museumvereniging se embleem word op 21 Maart 2004 op Boeing 747 ZS-SAN ''Lebombo'' vertoon. </gallery> Die Boeing 747 met registrasienommer ZS-SAN het op 13 September 2003 ’n vlug vir entoesiaste (die “Sonsondergangvlug”) en op 24 Januarie 2004 ’n vlug vir SAL Tegnies-personeel en lede van die pers onderneem (dit was ook die datum waarop die vliegtuig aan die SAL-museum oorhandig is).<ref name=":1" /> Die SAL-museumvereniging het hulle klein grys gebou ontruim en Swartkop vaarwel toegeroep en in Januarie 2004 ’n tuiste by die Randse Lughawe ingerig. Die Vereniging het sy uiterste bes gedoen om sy nuwe verkryging by die Randse Lughawe te laat land. Een van die grootste bydraes tot die projek was ’n ruim skenking deur Barloworld Equipment, wat al die nodige grondverskuiwingstoerusting en personeel verskaf het ten einde die Randse Lughawe se hoofaanloopbaan wyer te maak.<ref name=":0" /> ZS-SAN het op 'n bewolkte Vrydag, 5 Maart 2004,’n puik landing op Aanloopbaan 11 by die Randse Lughawe uitgevoer. Die verkryging van die makrostraler deur die  SAL-museumvereniging is moontlik die mees proaktiewe gebeurtenis in die bewaring van burgerlugvaart-geskiedenis in Suid-Afrika.<ref name=":0" /> Boeing 747-244B ZS-SAN is op 24 Augustus 1971 onthul, sy eerste vlug is op 30 September 1971 onderneem en hy is op 22 Oktober 1971 aan die SAL afgelewer. Sy laaste SAL-diens was op 24 November 2003, met sy laaste vlug op 5 Maart 2004 toe hy by die Randse Lughawe geland het.<ref name=":0" /> ===== Douglas DC-4-1009 ZS-AUB ===== DC-4 ZS-AUB is op 22 Desember 1995 in die SAL- tegniese gebied by Johannesburg Internasionale Lughawe gesien – hy was vir die SAL-museum bestem. ZS-AUB is op 12 Desember 1995 op naam van die Suid-Afrikaanse Lugdiens (die Historiese Vlug) geherregistreer. Die skroefvliegtuig het die konstruksienommer 42984 en sy vorige identiteite was SALM 6905 en ZS-AUB. Die eiendomsreg van ZS-AUB, die Douglas DC-4 met die konstruksienommer 42984, het op 25 Januarie 2001 op Transnet Beperk oorgegaan. (Soos in die Aviation Society of Africa-nuusbriewe van Januarie 1996 en Februarie 1996 en ASA News No 2/2001 gemeld.) Let daarop dat die DC-4 met die konstruksienommer 42984 in April 1997 ZU-ILI geword het en in Augustus 1997 weer as ZS-AUB geregistreer is. Die vliegtuig het ook die registrasie HB-ILI gehad.<ref>{{Cite journal |date=January 1996 |title=Airport Movements |journal=Aviation Society of Africa newsletter |issue=January 1996 |pages=9 |via=Aviation Society of Africa}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=February 1996 |title=Register Review |journal=Aviation Society of Africa newsletter |issue=February 1996 |pages=9, 10}}</ref><ref>{{Cite journal |year=2001 |title=South African Register Additions |journal=Aviation Society of Africa newsletter |via=17}}</ref> [[Lêer:Zsaub 1998-05-01 FAWK 356 kolle LR herstel 800x486.jpg|geen|duimnael|250px|Die Suid-Afrikaanse Lugdiens was ’n deelnemer by Aerospace Africa ’98. Die Douglas DC-4 met die registrasienommer ZS-AUB van die Historiese Vlug van die SAL staan stil op 1 Mei 1998.]] Die Douglas DC-4-1009-skroefvliegtuig met die registrasienommer ZS-AUB is in Desember 2007 aan die SAL-museumvereniging oorhandig. Die vliegtuig kon tot 50 passasiers in ’n besigheidsklaskonfigurasie karwei. Met sy reikafstand van meer as 3000 kilometer kon die DC-4 eksotiese bestemmings soos Sentraal- en Oos-Afrika maklik bereik. ZS-AUB is in die “Oranje Stert”-kleurskema van die 1960’s geverf. Hierdie vliegtuig is in 2018 amptelik aan diens onttrek en het op Woensdag, 5 Augustus 2020 in die vliegtuigpark van die SAL-museumvereniging aangekom. [[Lêer:Zsaub 2014-09-17 FAGM 4711 cr shd25 800x533.jpg|geen|duimnael|250px|Die Douglas DC-4-1009-skroefvliegtuig met die registrasienommer ZS-AUB word op 17 September 2014 by die Randse Lughawe gesien. Dekals met maatskappylogo’s is vir reklamedoeleindes op die SAL-museum se vliegtuie aangebring.]] ===== Douglas C-54 ZS-PAJ ===== Die SALMV het Douglas C-54 ZS-PAJ op 12 Januarie 2006 verkry. Sy konstruksienommer is 22192 en hy is voorheen deur Phoebus Apollo gebruik. Die identiteitsrekord van die Douglas C-54D-15-DC met die konstruksienommer 22192 is 43-17242 (USAAF), N-242 (Koninklike Deense Lugmag), N4988V, C-GRYY, C9-ATS, EL-AWX en ZS-PAJ.<ref>{{Cite book |last1=Eastwood |last2=Roach |first1=Tony|first2= John |title=Piston-Engined Airliner Production List |date=October 2002 |publisher=The Aviation Hobby Shop |year=2002 |location=West Drayton, Middlesex, England |pages=253 |language=en}}</ref> [[Lêer:ZS-PAJ 20230714 Jaws E3221 711x400.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Douglas C-54 skroefvliegtuig op 14 Julie 2023.]] ===== Boeing 747SP ZS-SPC ===== Die Boeing 747SP met die registrasienommer ZS-SPC (naam ''Maluti'') is op 17 Mei 1976 onthul. Die vliegtuig het sy eerste vlug op 4 Junie 1976 onderneem, en hy is op 11 Junie 1976 aan die Suid-Afrikaanse Lugdiens afgelewer. ''Maluti'' het op 18 Junie 1976 by die destydse Jan Smuts-lughawe aangekom. Sy laaste vlug is op 24 Oktober 2003 gevlieg, toe hy vlug SA 280/281 onderneem het. Die vliegtuig het op 30 September 2006 by die Randse Lughawe geland.<ref name=":0" />[[Lêer:Rand Airport Museum aircraft.JPG|geen|duimnael|250x250px|Boeing 747SP ZS-SPC van die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging staan op 22 September 2010 naby die begin van Aanloopbaan 29 by die Randse Lughawe.]] ===== DC-3 ZS-BXF ===== Dakota ZS-BXF het op 29 November 2013 sy 70ste verjaarsdag gevier met ’n klein funksie wat by die Dakota Lodge langs Loods 5 by die Randse Lughawe gehou is. Hy is laat die middag vir vlugte met ’n skilderagtige uitsig gebruik.<ref name=":1" /> [[Lêer:ZS-BXF 20131129 FAGM Jaws 4819 602x400.jpg|geen|duimnael|250px|Die Dakota-skroefvliegtuig op 29 November 2013.]] ===== Douglas DC-4-1009 ZS-BMH ===== Die Douglas DC-4-1009 met die konstruksienommer 43157 was die laaste van sy soort wat gebou is en is oorspronklik in Junie 1947 op naam van die SAL geregistreer. Hierdie Skymaster is op 21 Januarie 1966 met die reeksnommer 6904 na die SALM oorgeplaas. In Februarie/Maart 1977 is die vliegtuig as ZS-BMH op naam van Safair Freighters geregistreer (hy is waarskynlik gebruikhuur). Die registrasie van die vliegtuig is op 2 Mei 1977 gekanselleer (vermoedelik het die vliegtuig na die SALM teruggegaan) en het weer die reeksnommer 6904 gekry. Ná sy diens by die SALM is die masjien weer in Maart 1993 as ZS-BMH geregistreer.<ref name=":1" /> [[Lêer:Zsbmh 2014-09-17 FAGM 4727 cr shd25 800x533.jpg|geen|duimnael|250px|Die skroefaangedrewe Douglas DC-4-passasiersvliegtuig met die registrasienommer ZS-BMH op 17 September 2014 by die Randse Lughawe.]] ===== Boeing 707 ZS-SAI ===== [[Lêer:ZS-SAI 20110626 fuselage arrives at Museum Jaws 5817 602x400.jpg|geen|duimnael|250px|’n Gedeelte van die romp van ’n Boeing 707 kom op 26 Junie 2011 by die museum aan.]] Die Boeing 707 wat hierbo geïllustreer word, is oorspronklik op 15 Augustus 1968 deur die SAL bestel en is in November 1969 as ZS-SAI op naam van die SAL geregistreer, is op 7 November 1969 onthul, het op 9 Desember 1969 sy eerste vlug gehad, het op 16 Desember sy aanvaardingsvlug gehad en is op 18 Desember 1969 by Seattle aan die SAL afgelewer. Voordat die rompdeel by die SAL-museum afgelewer is, was die straalvliegtuig as reeksnommer 1421 by die SALM in diens (in 1990 afgelewer). Die konstruksienommer van die straler was 20283.<ref name=":1" /> [[Lêer:1421 2000-09-05 FAWK 024 stof 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Boeing 707 met die konstruksienommer 20283 word as reeksnommer 1421 gesien terwyl hy deur 60 Eskader van die SALM gebruik is.]] [[Lêer:ZS-SAI 20170729 Cockpit restoration and lighting looking great Jaws 5453 600x450.jpg|geen|duimnael|250px|Dit is 29 Julie 2017 en die gerestoureerde stuurkajuit en die stuurkajuitverligting lyk fantasties.]] ===== Boeing 737-200 ZS-SMD ===== [[Lêer:ZS-SMD 20140914 FAGM arrival Jaws daughter 10 cr 620x400.jpg|geen|duimnael|250px|Die vliegtuig is besig om na die eindpuntgebou te ry.]] Boeing 737-200 ZS-SMD is op 14 September 2014 by die Randse Lughawe aan die SAL-museum afgelewer. Die konstruksienommer van die straler is 23472. Die vliegtuig met die konstruksienommer 23472 is vir die eerste keer op 20 Januarie 1986 die lug in. Hy is op 3 Februarie as ZK-NAV geregistreer, is op 10 Februarie aan Air New Zealand oorhandig en het op 15 Februarie in Nieu-Seeland aangekom. Hy is op 21 Februarie 1986 met die naam ''Pukeko'' in gebruik geneem. Buiten sy diens by Air New Zealand, is hy soos volg gebruik: * XA-NAV Aviacsa (Meksiko) * N472BC Celtic Capital * ZS-SMD Star Air Cargo * ZS-SMD Air Namibia * ZS-SMD Linhas Aereas Mocambique (Mosambiek) * ZS-SMD Proflight Zambia Hy is ook vir sommige vlugte deur Mango Airlines gebruik.<ref name=":1" /> [[Lêer:ZS-SMD 20140924 FAGM Jaws 45 600x399.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die vliegtuig se laaste eienaar was Star Air Cargo en sy laaste operateur Proflight Zambia (vandaar die logo op die neus). Teen die tyd wat hierdie foto op 24 September 2014 geneem is, was die SAL-museumverenigingdekal reeds op ZS-SMD.]] ===== Dove ZS-BCC word in die loods ingeneem ===== Die Dove is op 25 Mei 2017 in die museum se pas opgerigte loods ingeneem.<ref name=":1" /> [[Lêer:ZS-BCC 20190323 Museum hangar Gipsy Queen Jaws 0184 600x450.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die De Havilland Dove met die registrasienommer ZS-BCC se kap is oop en die Gipsy Queen 70-2-enjin kan gesien word. Hierdie foto is op 23 Maart 2019 geneem.]] ===== Die restourasie van Starliner ZS-DVJ ===== Starliner ZS-DVJ het oor die jare op verskillende plekke in die SAL- tegniese gebied by FAJS gestaan. (FAJS het gedurende daardie tyd verskillende name gehad, naamlik Jan Smuts-lughawe, Johannesburg Internasionale Lughawe en O.R. Tambo Internasionale Lughawe.) Op 12 Februarie 2004 en 1 Januarie 2005 was hy byvoorbeeld aan die rand van die staanblad in die SAL- tegniese gebied geparkeer.<ref name=":1" /> Die uitmekaarhaal en verskuiwing van ZS-DVJ na die Randse Lughawe was ’n uitgerekte proses. In die eerste week van 2011 het die Vereniging opdrag ontvang om die Connie te verskuif. Die uitmekaarhaalproses het rondom die middel van 2011 in alle erns by SAL Tegnies begin. Op 12 Mei 2012 is die vliegtuig met ’n sleepvoertuig na Denel Aviation geneem. Daarna het die uitmekaarhaalproses begin. In 2014 is toerusting vervaardig om die romp te stut. Buiten die vervaardiging van hierdie toerusting is geen verdere vordering in die res van 2014 en in 2015 en 2016 met die Starliner gemaak nie.<ref name=":1" /> Die eerste stappe om die Starliner te verskuif is op 17 Februarie 2017 gedoen. Die romp is op 6 Oktober 2017 van die vlerke gelig en op ’n sleepwa geplaas. Hierdie vrag is op 12 Oktober 2017 uit Denel begin sleep en was op 13 Oktober 2017 op pad na die Randse Lughawe en het op dieselfde dag by die lughawe aangekom. Op 24 Oktober 2017 het die vlerke van Denel af beweeg en was op 25 Oktober 2017 op pad na die Randse Lughawe.<ref name=":1" /> In die maande wat gevolg het, is die twee vlerkhalwes saamgevoeg. Ná maande se volharding was die vlerke op 10 Julie 2018 uiteindelik saamgevoeg. Die romp is op 8 Augustus 2018 op die vlerke gemonteer.<ref name=":1" /> Die vliegtuig was op 14 September 2018 gereed om na die Museum se vliegtuigpark gesleep te word sodat hy tot statiesevertoningtoestand gerestoureer kan word. ZS-DVJ is op 17 September 2018 na die SAL-museum se vliegtuigpark gesleep. Daar is op 22 September 2018 met die restourasie van die Connie begin.<ref name=":1" /> Die SAL-museumvereniging het vier fopenjins ontvang om in die vliegtuig te installeer nadat hy by die Randse Lughawe aangekom het. Die fopenjins was op 19 Januarie 2019 reg om geïnstalleer te word. Werk aan die enjins is op 13 April 2019 voortgesit.<ref name=":1" /> Daar is intussen ook werk aan ander dele van die vliegtuig gedoen:<ref name=":1" /> * Dit het werk aan die ligte ingesluit. * Buikpanele is ook gepas (al die buikpanele was op 27 Julie 2019 gepas). * Vensterrame en -omrandings is geïnstalleer. * Die voorrande van die vlerke is geverf. * Klappe is gepas. * Twee jaar en drie dae nadat die Starliner by die Randse Lughawe aangekom het, was die lugskroewe op die vliegtuig. * Teen die einde van Februarie 2020 was die restourasiewerk aan die binnekant van die vliegtuig afgehandel (die stoffeerwerk). Werk is intussen onderbreek en het stadiger plaasgevind as gevolg van Covid-19.<ref name=":1" /> Daar is op 7 Junie 2023 met die skoonmaak en voorbereiding van die vliegtuig begin en met die verfwerk begin. Wat die kleure en merke van die Starliner betref, is “Super Star”, die registrasieletters en die lugrederynaam aan die linkerkant op 14 Julie 2023 aangebring. Die lugrederynaam aan die regterkant is op 15 Julie 2023 gedoen.<ref name=":1" /> ====== <center>Twee stadiums in die restourasie van Starliner ZS-DVJ</center> ====== <gallery mode="packed" heights="150px"> Lêer:ZS-DVJ 20230714 Jaws E3250 left side titles done 711x400.jpg|Dit is 14 Julie 2023 en die linkerkantse lugrederynaam op die romp is gedoen. Lêer:ZS-DVJ 20230715 Jaws E3307 right side titles done 711x400.jpg|Die regterkantse lugrederynaam op die romp was op 15 Julie 2023 klaar geverf. </gallery> ===== Pietenpol Air Camper ===== <gallery mode="packed" heights="180px"> Lêer:Pietenpol 20180819 FAGM Airshow Jaws 3011 PBHSAS 600x400.jpg|Die Pietenpol Air Camper is op 19 Augustus 2018 gereed om na sy nuwe tuiste, die loods by die SAL-museum, beweeg te word. Lêer:Pietenpol 20180901 SAA Museum Pretoria Boys High Aeronautical Jaws 3346 600x400.jpg|Die lugvaartvereniging van die Pretoria Boys High School se Pietenpol Air Camper word op 1 September 2018 in sy nuwe tuiste gesien. </gallery> Die Air Camper is ná die lugskou wat op 19 Augustus 2018 by die Randse Lughawe gehou is, na die museum geneem.<ref name=":0" /> Die Pietenpol Air Camper wat nou by die museum uitgestal word, is oorspronklik waarskynlik in die 1970’s gebou, wat beteken dat hy een van die eerste Air Campers in Suid-Afrika was. Otto Stumke, ’n SAL-boordingenieur, het hom in die 1990’s verkry. Stumke het hom later vir EAA Chapter 322 gegee. Nadat die EAA besluit het om nie met die herbouing van die masjien tot vlieënde toestand voort te gaan nie, is die vliegtuig in Januarie 2014 aan die lugvaartvereniging van die Pretoria Boys High School geskenk op voorwaarde dat hy ’n statiese projek word. Die skoolseuns in hierdie vereniging het die regte materiaal gebruik om die herbouing aan te pak, wat oor ’n tydperk van vier jaar gestrek het. Die ontwerp is ongewoon in die sin dat ’n tweede weergawe van die ontwerp later ontwikkel is waarvolgens die romp en stertvlakke van pypstaal eerder as die oorspronklike hout gebou is. Hierdie Air Camper is gerestoureer om die houtontwerp te verteenwoordig wat Bernie Pietenpol oorspronklik in die vooruitsig gestel het, insluitende die gebruik van speekwiele en ’n nagemaakte Ford-motorenjin. Die helfte van die lugraam is onbedek gelaat om die interne struktuur van ’n vliegtuig van hierdie era te toon. Die vliegtuig is in Augustus 2018 op ’n langtermynleningsgrondslag aan die SAL-museumvereniging gegee.<ref name=":1" /> ==== Ander vliegtuie deur die SAL-museumvereniging besit ==== ===== Douglas DC-6 N84AU ===== [[Lêer:N84au 1991-01-26 FAJS 045 LR spot 800x486.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die stuurkajuitrompdeel van die Douglas DC-6 met die registrasienommer N84AU word op 26 Januarie 1991 by Jan Smuts-lughawe gesien. Die konstruksienommer van die vliegtuig is 43740.]] Die Douglas DC-6B met die konstruksienommer 43740 het die identiteitsrekord N8223H, F-OCYJ, OO-IFA, N799TA, 9J-AEP (in 1979 geregistreer) en N84AU (9J-AEP is in Oktober 1979 as N84AU uitgevoer). Die skroefvliegtuig is aan diens onttrek en in November 1990 by Lanseria-lughawe gesloop en die neusdeel het na die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museum gegaan. Die stuurkajuitdeel van die masjien het na die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging gegaan en is op ’n leningsgrondslag aan die SAL Tegnies-verfwerkswinkel besorg, waar dit vir opleidingsdoeleindes gebruik word.<ref name=":3">{{Cite book |last1=Eastwood |last2=Roach |first1=Tony |first2=John |title=Piston-Engined Airliner Production List |date=October 2002 |publisher=The Aviation Hobby Shop |year=2002 |location=West Drayton, Middlesex, England |pages=293 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dc-6.co.za/43740.htm|title=The Douglas DC-6 Association of South Africa Individual Aircraft History Construction number 43740|website=The Douglas DC-6 Association of South Africa|access-date=18 March 2026}}</ref> ===== Die verkryging van Douglas DC-6 ZS-XXX ===== Die Douglas DC-6B met die konstruksienommer 45329 het die identiteitsrekord CF-CZV, SE-BDG, LN-SUT, OY-DRC, G-SIXB, 3D-ASA (Mei 1980 op naam van Air Swaziland Bpk geregistreer), 3D-ASB (in 1981 op naam van Air Swaziland geregistreer) (deur Interocean Airways verkry, in November 1985 as onderdeelbron na Suid-Afrika gevlieg), N90300, C9-ASR, ZS-MUL, 9Q-CJE en ZS-XXX.<ref name=":3" /> DC-6 ZS-XXX is vir ’n kort tydjie deur die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging besit. Die skroefvliegtuig is in 1998 verkry. Ná verskeie uitstappies na die Randse Lughawe om die vliegtuig te sien en daaraan te werk ten einde hom na Johannesburg Internasionale Lughawe te vlieg is ’n bemanning gevind om hom te vlieg. Die nodige vliegpermit is ook van die Burgerlugvaartowerheid van Suid-Afrika verkry. Vroeg op ’n somber Septemberoggend is die eerste stadium voltooi om die enjins te laat loop. Ná verskeie verwyderings en vervangings van vonkproppe van die nommerdrie-enjin het al vier Pratt & Whitney-enjins begin loop. Die vertrekdatum na Johannesburg Internasionale Lughawe (ICAO-kode FAJS) was 8 November 1998. Ná opstyging by die Randse Lughawe en ’n baie vinnige en lae verbyvlug was die nuwe vliegtuig by FAJS. Aangesien Swartkop die nuwe tuiste van die SAL-museumvereniging sou word, moes die DC-6 vir nog ’n vlug geneem word. Alles moontlik is gedoen om die vliegtuig respektabel te laat lyk, maar ’n koopaanbod is vir hom ontvang, en hy het na nuwe eienaars gegaan. DC-6 ZS-XXX het vir die oorgrote deel van tien jaar agteruitgegaan. Hy het in 1998 by Swartkop aangekom en was vir die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging bestem. Die Vereniging het op daardie tydstip ’n loods by Swartkop beset en die SA Historiese Vlug het die Douglas DC-3 en DC-4's vanaf Swartkop bedryf. Die Suid-Afrikaanse Lugmag het egter gedurende 2005 die area nodig gekry toe die nabygeleë [[Lugmagbasis Waterkloof]] se fasiliteite opgeknap moes word en al die eskaders na Swartkop moes terugverskuif. Die SA Historiese Vlug en die SAL-museumvereniging is gedwing om die perseel te ontruim. Die SAL-museumvereniging het voor die uitdaging te staan gekom om die DC-6 van Swartkop af te vlieg of hom per pad te verskuif. Albei opsies was egter te duur vir die SAL-museumvereniging en daar is besluit om die vliegtuig te verkoop.<ref>{{Cite web|url=https://www.dc-6.co.za/45329.htm|title=The Douglas DC-6 Association of South Africa Individual Aircraft History Construction number 45329|website=The Douglas DC-6 Association of South Africa|access-date=18 March 2026}}</ref> == Fotogalery == <gallery mode="packed"> Lêer:DC-6 ZS-XXX (Now ZS-MUL) (12349319344).jpg|Douglas DC-6B ZS-XXX staan op 1 Julie 1999 op [[Lugmagbasis Swartkop|Swartkop]] Lêer:Zsasn1 1984-02-04 FAJS 649 shd50 her 600x364.jpg|ZS-ASN 4 Feb 1984 op [[Jan Smuts-lughawe]] Lêer:Zsbcc1 1983-06-29 FAJS 021 mode dust EL 600x364.jpg|ZS-BCC 29 Jun 1983 op Jan Smuts-lughawe Lêer:Zsdvj 1992-04-02 FAJS 920 spot LR 800x486.jpg|ZS-DVJ 2 April 1992 op Jan Smuts-lughawe Lêer:Zsuyu 1984-02-04 FAJS 655 cr shd25 her 600x364.jpg|ZS-UYU 4 Feb 1984 op Jan Smuts-lughawe Lêer:Zsafa 1987-05-02 FAWK 925 dust LR 800x486.jpg|ZS-AFA vlieg op 2 Mei 1987 oor [[Lugmagbasis Waterkloof]] Lêer:Zsbxf 2014-09-20 FAWK 5503 800x533.jpg|ZS-BXF op 20 Sep 2014 te Lugmagbasis Waterkloof Lêer:Zsbmh 1993-09-04 FATH ice 784 LR 600x364.jpg|ZS-BMH 4 Sep 1993 in Venda Lêer:Zsaub 2014-09-20 FAWK 5505 LR 800x533.jpg|ZS-AUB op 20 Sep 2014 te Lugmagbasis Waterkloof Lêer:Zssmd 2014-09-17 FAGM 4709 cr 800x533.jpg|ZS-SMD 17 Sep 2014 te [[Randse Lughawe]], Germiston </gallery> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} s0pnp705ee73mtl6quf2prk9fwro19x 2890547 2890546 2026-04-06T10:19:03Z Oesjaar 7467 /* Verskuiwing na Lugmagbasis Swartkop */ Verbeter 2890547 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Museum |Beeld = ZS-SMD 20140924 FAGM Jaws 45 dekal 600x399.jpg |Beeldonderskrif = SAL-museum-dekal op Boeing 737 ZS-SMD. |Naam=South African Airways Museum Society |Stad of dorp=Randlughawe in Germiston, Gauteng |Land=Suid-Afrika |Openingsjaar=Vereniging gestig 1986 |Tipe museum=Lugvaartmuseum |Webtuiste=www.saamuseum.co.za}} Die '''Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging''' (SALMV) is in Augustus 1986 gestig. Die eerste werk deur die SALMV is op 29 Junie 1986 verrig.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 – Past, Present and Future|last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum|access-date=18 March 2026}}</ref> Aan die begin het baie oud-SAL-personeellede geskiedkundige items na die SALMV gebring – oudhede van die SAL se verlede, om aan die museum te skenk. Ou kaartjies, spyskaarte, koerantknipsels, foto’s, uniforms, modelle van vliegtuie en boeke is versamel. Dit is alles vertoon in die museum se tydelike vertoongebied in die loods waar die [[Junkers Ju 52]] by [[Jan Smuts-lughawe]] gehuisves is.<ref name=":0" /> Daar was ook 'n Historiese Vlug. Die SAL het museumvliegtuie verkry voordat die museumvereniging gestig is en die SAL-museumvereniging het vliegtuie ná sy stigting verkry. Die museum het vir kort tye ook ander vliegtuie besit. == Die Historiese Vlug van die SAL == Kaptein Flippie Vermeulen, die eertydse vlootkaptein op Boeing 737’s, is aangestel om die bedryf van die Ju-52 oor te neem. Die Uitvoerende Bestuur van die SAL is versoek om die stigting van die Historiese Vlug van die SAL as ’n winssentrum binne die SAL goed te keur om die veteraanvliegtuigbedryf te behartig. Kaptein Vermeulen het oorspronklik aan die begin van 1989 versoek dat 'n winssentrum binne die SAL daargestel word om die Ju-52-bedryf te behartig, en hierdie goedkeuring is op 23 November 1993 verkry.<ref name=":0" /> Intussen het mnr. Johann Prozesky onderhandelings met die Suid-Afrikaanse Lugmag aangeknoop om ’n Douglas DC-3 en DC-4 te bekom as voorbeelde van die soort vliegtuie wat die SAL voorheen gebruik het en hulle dan vir permanente statiese tentoonstelling te gebruik. Kaptein Vermeulen het egter besluit dat, aangesien die DC-3 en die DC-4 die potensiaal gehad het om vir handelsvlugte gebruik te word, dit ’n goeie idee sou wees om hulle eerder vir vliegdoeleindes in die nuutgestigte entiteit in gebruik te neem. Die Uitvoerende Bestuur van die SAL moes egter nog goedkeuring vir die stigting van die entiteit verleen.<ref name=":0" /> DC-3 ZS-BXF is vroeg in 1993 en DC-4 ZS-BMH is op 5 April 1993 by Jan Smuts-lughawe aan die SAL afgelewer. Albei vliegtuie was in diens van die SAL voordat hulle aan die SALM van die hand gesit is. Die SALM het ingestem om ZS-BMH ná ’n C-versiening deur Hunting Aviation by die Randse Lughawe met ’n lugwaardigheidsertifikaat aan die SAL af te lewer. Dit het Kaptein Vermeulen in staat gestel om die DC-4 vir handelsdoeleindes in gebruik te neem selfs nog voordat die Historiese Vlug van die SAL formeel goedgekeur is en sonder dat daar ’n bedryfsbegroting beskikbaar was.<ref name=":0" /> Danie Brits, die eertydse Uitvoerende Bestuurder van SAL Tegnies, het ’n groot rol gespeel om die DC-4 weer op die Suid-Afrikaanse burgerlike register geregistreer te kry, veral aangesien die Historiese Vlug van die SAL op daardie tydstip nog nie formeel goedgekeur was nie. Kaptein Vermeulen, Kaptein Lorrie Raath en Boordingenieur Alf Mairs het ZS-BMH op 8 April 1993 vanaf Johannesburg vir sy eerste handelsvlug geneem. Kaptein Flippie Vermeulen het gehoop dat dit sal help om die Historiese Vlug van die SAL as ’n algeheel onafhanklike handelsonderneming te vestig.<ref name=":0" /> Die Historiese Vlug van die SAL se besigheid het vinnig uitgebrei en spoedig is versoeke van internasionale maatskappye soos Swiss Air ontvang, wat ’n DC-4 wou gebruik om in 1997 die 50ste verjaarsdag van sy eerste vlug oor die Atlantiese Oseaan te herdenk. Die Historiese Vlug van die SAL is gekontrakteer om dit te doen en sou nog ’n DC-4 benodig – verkieslik een met langafstandtenks, wat ZS-BMH nie gehad het nie. Kaptein Vermeulen het onderhandelings vir die verkryging van die tweede DC-3, ZS-BXJ, asook die tweede DC-4, ZS-AUB, aangeknoop. ZS-AUB is oorspronklik deur die SAL gebruik. Die DC-3, ZS-BXJ, was nooit vir diens deur die SAL gebruik nie. Kaptein Vermeulen, Kaptein Johan Dries en Boordingenieur Alf Mairs het op 16 Desember 1995 die afleweringsvlug van ZS-AUB vanaf Waterkloof na Jan Smuts onderneem. Die vliegtuig was steeds in SALM-kleure.<ref name=":0" /> In 1999 het Coleman Andrews, toe aan die stuur van die SAL, Kaptein Peter Cook, die eertydse Uitvoerende Bestuurder van Vliegbedrywighede, in kennis gestel dat hulle (Coleman en sy adviseurs) besluit het dat die Historiese Vlug van die SAL gesluit moet word en dat die bates daarvan van die hand gesit moet word. Kaptein Vermeulen het toe onderhandelings met die Trusteeraad van die Transnet-erfenisstigting aangeknoop om die bates van die Historiese Vlug van die SAL oor te neem voordat Coleman Andrews dit van die hand kan sit en het sodoende die toekoms van die Historiese Vlug van die SAL verseker. ’n Nuwe tuiste moes vir die nuwe SA Historiese Vlug gevind word.<ref name=":0" /> Die Transnet-erfenisstigting het ingestem dat “SA” eerder as “SAL” in die nuwe naam gebruik word aangesien die SAL nie meer bereid was om die Vlug te ondersteun nie, die naam “SAL” kon dus nie gebruik word nie. Kaptein Vermeulen het weereens tot die redding gekom deur met die eertydse Hoof van die SA Lugmag, Generaal Hechter, oor die verskuiwing van die SA Historiese Vlug na [[Lugmagbasis Swartkop]] by Valhalla te onderhandel. Die groot skuif van die SA Historiese Vlug het in April 1999 met die hulp van talle vrywilligers van die SA Historiese Vlug asook van die SAL-museumvereniging plaasgevind. Die vliegtuie van die SA Historiese Vlug is tot aan die einde van 2005 by Swartkop bedryf. Kaptein Vermeulen het in Oktober 2000 die SA Historiese Vlug verlaat en weer voltydse Boeing 747-lynvlugte by die SAL onderneem.<ref name=":0" /> Gedurende die tweede helfte van 2005 het die SA Historiese Vlug veranderings ondergaan en het bedrywighede gestaak. ’n Aankondiging is uiteindelik in September 2006 gedoen dat die SA Historiese Vlug van Johannesburg Internasionale Lughawe na die Randse Lughawe in Germiston sal verskuif en bedrywighede sal hervat. Die Skymaster-vliegtuie, ZS-AUB en ZS-BMH, is op Maandag, 18 September 2006 na die Randse Lughawe gevlieg. Die DC-3 sou kort daarna volg. Die Junkers Ju-52/3m sou in ’n loods by FAJS bly. (Die naam van die lughawe is op 27 Oktober 2006 na "O.R. Tambo Internasionale Lughawe" verander.)<ref name=":0" /> Sedert daardie beskeie begin het die Suid-Afrikaanse Historiese Vlug  in ’n veteraanvliegtuigbedryf van wêreldgehalte ontwikkel wat reisigers die ervaring en romantiek van ’n vergete era van stylvolle lugreise met ’n vloot sorgvuldig gerestoureerde historiese vliegtuie bied. Hierdie spesialisveteraanhuurorganisasie neem mens terug na ’n era van stylvolle elegansie en luukse lugreise.<ref name=":0" /> Met dagligvlugte op lae hoogtes en uitstekende diens verskaf die SA Historiese Vlug ’n unieke ervaring oppad na plekke wat nie normaalweg op geskeduleerde vlugte toeganklik is nie. Hierdie entiteit se hoogs ervare en toegewyde vlugbemannings versorg passasiers tydens hulle hele reis.<ref name=":0" /> Al die bates van die Suid-Afrikaanse Historiese Vlug is aan die einde van 2007 aan die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging geskenk. ZS-BXJ(2) is aan Flippie Vermeulen verkoop. (Toe die skrywer John Austin-Williams om besonderhede rakende ZS-BXJ gevra het, het hy geantwoord dat ZS-BXJ reguit na Flippie is en nooit naby die Museum gekom het nie, buiten as ’n papiertransaksie vir ’n uiters kort tydjie.) Die SAL-museumvereniging het in Desember 2007 ’n bruikhuurooreenkoms met Skyclass Aviation aangegaan om die twee DC-4’s en die DC-3 te bedryf.<ref name=":0" /> === Verskuiwing na Lugmagbasis Swartkop === Die SAL-museumvereniging het in 1999 na Lugmagbasis Swartkop in Pretoria verskuif en ’n museumuitstallingsaal ingerig vir die indrukwekkende versameling SAL- en burgerlikelugvaart-artefakte en -gedenkwaardighede wat versamel is. Die SAL-museum het die elektroniese era met die internetwebwerf www.saamuseum.co.za betree en dit het die Vereniging wêreldwye blootstelling gegee.<ref name=":0" /> [[Lêer:Zsasn1 2003-02-09 FASK 009 600x450.jpg|duimnael|250px|Die Lockheed L18-08 Lodestar met die konstruksienommer 2026 op 9 Februarie 2003 as ZS-ASN(1) by [[Lugmagbasis Swartkop]].]] Die Vereniging was nou in die openbare oog. Die Suid-Afrikaanse Historiese Vlug, wat teen hierdie tyd twee Douglas DC-4-vliegtuie en ’n DC-3 by sy Ju-52 bygevoeg het, het nou ook na Swartkop verskuif en die Lockheed Lodestar en De Havilland Dove saamgeneem. Lede van die Vereniging kon steeds die genot ervaar om die veteraanvliegtuie te hoor en sien wat deur die Historiese Vlug bedryf word. Met vliegtuie soos die Douglas DC-3 en die Douglas DC-4-vliegtuie en natuurlik die geliefde Junkers Ju-52/3m was dit inderdaad die aangewese plek vir ’n lugvaartentoesias. Die Starliner en Viking het by Jan Smuts-lughawe agterbly aangesien die SAL-museumvereniging dit nie kon bekostig om die twee vliegtuie na Swartkop te verskuif nie.<ref name=":0" /> [[Lêer:Zsbcc 2003-02-09 FASK 013 600x450.jpg|duimnael|250px|De Havilland Dove ZS-BCC(1) van die SAL-museum word op 9 Februarie 2003 by Lugmagbasis Swartkop gesien. Die vliegtuig het die konstruksienommer 04079 en is ’n DH-104 Dove 6. Hy is oorspronklik in 1952 verkoop en het ander registrasies gehad maar is in 1979 na Suid-Afrika teruggebring.]] ==== Skuif na die Randse Lughawe ==== Die SA Historiese Vlug was teen 2004 vyf jaar in bedryf by [[Lugmagbasis Swartkop|Swartkop]]. Die Lodestar en die Dove het die hele tyd buite in die strawwe Suid-Afrikaanse klimaat verweer sonder dat enige instandhoudingswerk uitgevoer is, buiten die noodherstelwerk wat af en toe deur SALMV-personeel gedoen word. Die SALMV het die SA Historiese Vlug (SAHF) verskeie kere gevra vir ’n klein begroting waarmee die vliegtuie in stand gehou kan word, maar tevergeefs. Die SAHF-bestuur het uiteindelik in die middel van 2004 onder druk van die SALMV geswig en ingestem dat die Lodestar en die Dove na die Randse Lughawe verskuif kan word en daar deur lede van die SALMV versorg kan word.<ref name=":0" /> Die Lodestar en die Dove is uitmekaargehaal in die mate wat nodig is en die Dove is op Sondag, 5 September 2004 en die Lodestar op 17 Oktober 2004 vir openbare tentoonstelling van Lugmagbasis Swartkop na die Randse Lughawe verskuif. Die twee vliegtuie was in ’n baie swak toestand en is binne ’n paar maande ná hulle aankoms tot uitstaltoestand gerestoureer. Die Lodestar het nuwe matte, gordyne en bekleedsel vir sy sitplekke gekry. Die Dove is deeglik skoongemaak en die stuurvlakke het nuwe lapbedekking gekry.<ref name=":0" /> Die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging se vertoonsaal is in die gebou van die Transvaal Aviation Club (TAC) aan die oostekant van die Randse Lughawe geleë. Historiese items soos foto’s, modelle van vliegtuie, die uniforms van bemannings, vliegtuiginstrumente, tydtafels en klein artefakte van die SAL en algemene burgerlugvaart-gedenkwaardighede word vertoon. Die biblioteek van die SAL-museum het ’n groot verskeidenheid lugvaartverwante boeke en video’s. ’n Aandenkingswinkel is in die vertoonsaal van die SAL-museum geleë.<ref name=":0" /> Die SA Historiese Vlug-bedryf is in November/Desember 2005 van Swartkop na Johannesburg Internasionale Lughawe verskuif. Die onderneming is teen Januarie 2006 gesluit en die vliegtuie is gehok. Dit het baie maande geduur voordat die Transnet-stigting weer die onderneming aan die SAL oorhandig het. Die twee DC-4-vliegtuie is op Maandag, 18 September 2006 na die Randse Lughawe gevlieg. Die SA Historiese Vlug sou uit Loods 4 by die Randse Lughawe met sy bedrywighede begin.<ref name=":0" /> Ten einde die museum se fasiliteite uit te brei om te voorsien in die groeiende vraag wat dit ervaar, asook om ’n lugvaartbewustheid-en-opvoedingsentrum te verskaf, moet ’n nuwe gebou met verbeterde fasiliteite opgerig word. Die komitee van die SAL-museumvereniging is voortdurend op soek na maniere om die museum en die fasiliteite daarvan verder te verbeter. In die tweede helfte van 2004 is daar met samesprekings met die Suid-Afrikaanse Lugdiens begin rakende borgskap vir ’n nuwe en verbeterde museum wat ’n lugvaartbewustheid-en-opvoedingsentrum insluit. Die SAL het groot belangstelling getoon en het ’n reis na die Boeing-fabriek in [[Seattle]] gereël om ’n gesamentlike borgskap met die SAL te bespreek om groter en beter museumfasiliteite te bou. Die bestuur van die Randse Lughawe het ingestem om grond vir die bou van nuwe fasiliteite beskikbaar te stel. ’n Voorlegging is vir Boeing opgestel en in November 2004 het die eertydse voorsitter van die SAL-museumvereniging, John Austin-Williams, asook Onkgopotse JJ Tabane, Visepresident: Kommunikasie en Regeringsbetrekkinge van die Suid-Afrikaanse Lugdiens, na Seattle gevlieg om die voorlegging aan Boeing te doen. Boeing het uiters gunstig op die voorlegging gereageer – mits die SAL ’n gelyke borgskap verskaf. Dit het gelyk asof 2005 nog ’n jaar van uitmuntende prestasie vir die museum sou wees. Ongelukkig het daar niks van die voorlegging gekom nie, en die museum poog (teen Oktober 2014), steeds om maniere te vind om groter fasiliteite te bou.<ref name=":0" /> Namate Lugmagbasis Swartkop gereaktiveer is, moes die SALMV die res van sy gedenkwaardighede en artefakte uit die ou grys gebou agter Loods 2 by Swartkop verwyder en na die onlangs gerestoureerde “biblioteekkamer” by TAC verskuif. Hierdie projek is op 26 November 2005 begin.<ref name=":0" /> ==== Museumvliegtuie van die SAL ==== ===== Lockheed Lodestar ZS-ASN ===== Die eerste vliegtuig wat deur die SAL verkry is, was Lockheed L18-08 Lodestar ZS-ASN. Hy het per pad op 3 Desember 1973 in die SAL- tegniese gebied aangekom en is in Loods 4 gestoor. Die vliegtuig is deur die Vakleerlingopleidingskool gerestoureer en is vir die eerste keer in die openbaar vertoon tydens ’n opedag wat op 10 Oktober 1975 in die tegniese gebied gehou is.<ref name=":0" /> Die konstruksienommer van hierdie vliegtuig is 2026.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 – Past, Present and Future (Museum Aircraft)|volume=II|last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum|access-date=18 March 2026}}</ref> Die Lockheed Lodestar-vliegtuie is net voor die Tweede Wêreldoorlog deur die SAL bestel en nadat die oorlog ’n aanvang geneem het, is die vliegtuie deur die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) in gebruik geneem. Die vliegtuie is vanaf 8 Julie 1941 vir die pendeldiens tussen Suid-Afrika en Egipte gebruik. Die meeste van hulle was in ’n kamoefleerskema van [[donkergroen]], donker grondkleur en [[hemelblou]] onderkante geverf.<ref name=":1" /> Ná die Tweede Wêreldoorlog het ZS-ASN deel van die SAL-vloot geword. Sy laaste vlug vir die SAL, ’n opleidingsvlug onder leiding van Kaptein Kenneth “Toddy” Bain, het op 18 Maart 1955 plaasgevind. Die vliegtuig is in April 1955 aan die Aircraft Operating Company (AOC) verkoop, in ’n lugopmetingsmasjien omskep en Afrika-wyd vir lugopmetingswerk gebruik totdat hy aan diens onttrek is. Hy is deur ’n Douglas DC-3 vervang, wat ook as ZS-ASN geregistreer is.<ref name=":1" /> Lodestar ZS-ASN nommer 1 was die eerste vliegtuig wat vir tentoonstelling in die voorgestelde Spoorwegmuseum by Esselenpark verkry is. Esselenpark was baie naby die eertydse Jan Smuts-lughawe (nou O.R. Tambo Internasionale Lughawe) geleë. AOC het die vliegtuig aan die SAL geskenk en hy is op 3 Desember 1973 onder leiding van mnr. AP Nel deur ’n span van die SAL-vakleerlingopleidingskool vanaf Grand Central-lughawe naby [[Halfweghuis]] vervoer. Die vliegtuig is sonder sy vlerke in Loods 4 by Jan Smuts-lughawe gestoor.<ref name=":1" /> Die SAL-vakleerlingskool het in 1974 met die restourasieproses begin. ZS-ASN(1) skitter nou in sy oorspronklike naoorlogse SAL-kleure. Hierdie besondere vliegtuig is van belang omdat hy die oudste bestaande vliegtuig in Suid-Afrika is wat deur die Suid-Afrikaanse Lugdiens gebruik is.<ref name=":1" /> Die vliegtuig is nou deel van die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging se versameling by die Randse Lughawe. ===== Lodestar ''Andries Pretorius'' ===== * Op 24 September 1940 aan die SAL oorhandig * Aan boord die motorvaartuig ''Tigre'' na SA verskeep * Op 7 November 1940 as 1372 na SALM * Op 9 Februarie 1946 as ZS-ASN terug na SAL * Op 22 April 1955 aan Aircraft Operating Company afgelewer * Februarie 1973 registrasie gekanselleer<ref name=":1" /> [[Lêer:Zsasn1 1983-05-06-00 FAJS 974 dust EL 600x364.jpg|geen|duimnael|250px|Lockheed Lodestar ZS-ASN(1) staan in Mei/Junie 1983 in die SAL- tegniese gebied by Jan Smuts-lughawe.]] ===== De Havilland Dove ZS-BCC ===== Die tweede vliegtuig wat deur die SAL verkry is, was De Havilland Dove ZS-BCC. (Let Wel: in hierdie stadium was die vliegtuig G-AWFM geregistreer.) Met die hulp van wyle Alan Bell het Hawker Siddeley £500 vir die aankoop van die oorblyfsels van die Dove geskenk. Die Dove is uitmekaargehaal en na Salisbury Hall, die tuiste van die Mosquito-museum geneem en daar gestoor. In Februarie 1979 is verskillende dele van die uitmekaargehaalde vliegtuig vir vervoer na Heathrow voorberei en gestoor totdat spasie in die ruim van ’n SAL-Boeing 747 gevind kon word en na Johannesburg gevlieg kon word (die eerste dele van die Dove het Heathrow-lughawe dieselfde maand in die ruim van ’n SAL-Boeing 747 verlaat). Voordat daar verdere restourasiewerk gedoen kon word, moes die romp en vlerke weer saamgevoeg word, en dit is teen 4 November 1980 gedoen. Hoewel die hoofkomponente (die romp en vlerke) uit Engeland na Suid-Afrika gebring is, het baie kleiner items, soos die enjins en die deursigtige stuurkajuitkoepel, nog gekort. Die vliegtuig is daarna deur die SAL-vakleerlingskool gerestoureer en is nou deel van die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging se versameling by die Randse Lughawe en is in ’n naoorlogse kleurskema geverf.<ref name=":1" /> [[Lêer:Zsbcc1 1981-10-24 FAJS 020 mode li cr dust EL 600x364.jpg|geen|duimnael|250px|Die De Havilland 104 Dove 6 met die registrasienommer ZS-BCC word gesien op 24 Oktober 1981 tydens ’n opedag wat in die SAL- tegniese gebied by Jan Smuts-lughawe gehou is.]] ===== Lockheed Starliner ZS-DVJ ===== Die derde vliegtuig wat deur die SAL ontvang is, was Lockheed Starliner ZS-DVJ. ’n Span instrukteurs en vakleerlinge van die Tegniese Opleidingskool onder Dave Ackerman se bekwame leierskap het op 1 Mei 1979 te Klein-Kariba by [[Warmbad]] (nou Bela-Bela) begin om ZS-DVJ uitmekaar te haal sodat die vliegtuig per pad vervoer kon word. Die verskillende dele van die vliegtuig het 23 dae later by Jan Smuts-lughawe aangekom.<ref name=":0" /> [[Lêer:Zsdvj 1990-10-15 FAJS 110 800x486.jpg|geen|duimnael|250px|Die Lockheed L-1649A Starliner met die registrasienommer ZS-DVJ word op 15 Oktober 1990 in die SAL- tegniese gebied by Jan Smuts-lughawe gesien.]] ===== CASA 352L ZS-UYU/ZS-AFA ===== Die CASA 352L met die registrasienommer ZS-UYU was die vierde vliegtuig wat deur die SAL verkry is. Die CASA 352L is die Spaanse weergawe van die Junkers Ju-52. Die vliegtuig sou betyds vir die SAL se 50ste herdenking op 1 Februarie 1984 gerestoureer word en is later as ZS-AFA geherregistreer. [[Lêer:Zsuyu 1981-10-24 FAJS 598 shd50 her2 600x364.jpg|geen|duimnael|250px|Die Junkers Ju-52/CASA 352L gedurende ’n opedag op 24 Oktober 1981 in die SAL- tegniese gebied by Jan Smuts-lughawe gehou.]] Die vliegtuig het op 12 Mei 1981 (as G-BFHE geregistreer) vanaf Blackbushe-lughawe suidwes van Londen op die eerste been van sy afleweringsroete na Suid-Afrika opgestyg en is oor die Engelse Kanaal na Lemwerder, noord van Bremen, gevlieg. By Lemwerder is hy deur ’n span SAL-personeellede uitmekaargehaal. Die volgende stadium van sy afleweringsreis het ’n kort rit per veerboot op die Wesser-rivier na Bremerhaven behels, waar hy vir die seereis na Durban op die Le Havre-geregistreerde op-en-afryskip ''Ronsard'' gewag het. Die buitengewone vrag is op 6 Julie afgelaai, en ’n week later het die vliegtuig by Jan Smuts-lughawe aangekom. Die vliegmasjien is daarna gerestoureer. Die vliegtuig het op 1 Februarie 1984 (in ’n 1934-kleurskema, met daarby die outentieke registrasieletters ZS-AFA) vanaf Jan Smuts-lughawe opgestyg en op tyd om 14:30 tot die vreugde van die afwagtende skare oor die Randse Lughawe-eindpunt gevlieg.<ref name=":0" /> Vir die vlug van Jan Smuts-lughawe na die Randse Lughawe was hierdie lugskroeftoegeruste vliegtuig, wat eintlik as ’n CASA 352L in Spanje gebou is, ZS-UYU geregistreer – hoewel die registrasieletters ZS-AFA ook op die vliegtuig aangebring was. CASA in Spanje het 170 CASA 352’s vir die Spaanse Lugmag gebou. ZS-AFA(2) was een van die laaste CASA 352’s wat vervaardig is (vir besonderhede oor die vliegtuig sien die geskiedenis hieronder). Net 64 eenhede van die 352L-model is gebou. Die CASA 352L met die registrasienommer ZS-AFA, konstruksienommer 164, is die tweede vliegtuig met hierdie registrasienommer; die oorspronklike vliegtuig was ’n egte Ju-52. ZS-AFA(2) is in 1954 gebou, en sy identiteitsrekord lyk soos volg: * T.2B-273 Spaanse Lugmag * G-BFHE, geregistreerde eienaar Doug Arnold; vir ’n rukkie by Blackbushe-lughawe in Engeland gestoor * ZS-UYU (geregistreerde eienaar SAL 11 Augustus 1983) * ZS-AFA(2) (geregistreerde eienaar SAL 31 Oktober 1986) ZS-AFA se enjins was oorspronklik die ENMA Beta-enjins, wat lisensiegeboude BMW 132’s was; BMW 132’s was gemetriseerde Pratt & Whitney Hornet-enjins (kopieregvrye kultuur voor die Tweede Wêreldoorlog). Te wyte aan die aanhoudende tekort aan onderdele, het die SAL ZS-AFA met Pratt & Whitney R-1340-AN-1-enjins, soos op die Harvard gebruik, hertoegerus. Die modifikasie het die oorspronklike T-6-enjinkappe met ’n doelgeboude vergasserverhittingstelsel en ’n doelgeboude enjinmontering ingesluit. Lugskroefbeheer geskied deur die Ratier Figeac/Hamilton Standard-konstantespoedeenheid soos op die T-6 gebruik word, maar elektries doelgedryf, omtrent soos die Douglas DC-6 met swikskakelaars en -motore. Die lugskroef is ook die Hamilton Standard 12D40-lugskroef, soos op die Harvard gebruik word – dit verskaf die unieke klank wat ZS-AFA het.<ref name=":1" /> [[Lêer:Zsuyu 1984-02-04 FAJS 603 shd50 her2 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Junkers Ju-52 met die registrasienommer ZS-UYU het op 4 Februarie 1984 deelgeneem aan die vliegvertoning ter viering van die Suid-Afrikaanse Lugdiens se 50ste verjaardag.]] Die eerste vlug van die vliegtuig met die registrasie ZS-AFA(2) met passasiers wat die volle reisgeld betaal het, is op 29 Desember 1986 onderneem. Vanaf 31 Januarie 1987 is plesiervlugte wat ongeveer 30 minute geduur het met die vliegtuig onderneem. Eiendomsreg ten opsigte van ZS-AFA(2) het op 25 Januarie 2001 op Transnet Beperk oorgegaan. ==== Vliegtuie van die SAL-museumvereniging ==== ===== Vickers V.498 Viking 1A ZS-DKH ===== Die SAL se vyfde museumvliegtuig was Vickers Viking ZS-DKH. Die vliegtuig is lank vertoon by die diensstasie van Vic de Villiers naby die Uncle Charlie’s-kruising naby Johannesburg en was deel van ’n drieledige ruiltransaksie: ’n SALM-Shackleton het die Viking vervang, ’n SAL-Ventura het na die SALM gegaan en die Viking het na die SAL gegaan. Die Vickers V.498 Viking 1A-skroefvliegtuig met die konstruksienommer 121 was voorheen G-AHOT, XD635 en G-AHOT voordat hy in September 1954 as ZS-DKH geregistreer is. Die skroefvliegtuig is eers deur Trek Lugdiens en daarna Protea Lugdiens gebruik. Die vliegmasjien is aan diens onttrek en aan die Vic’s Viking-motorhawe naby Johannesburg verkoop. Die vliegtuig is in Januarie 1963 op Vic de Villiers se diensstasie geplaas. ZS-DKH het uiteindelik na die SAL-museum gegaan vir restourasie as een van die Vikings wat die SAL van 1947 tot 1951 op binnelandse en streeksroetes gebruik het.<ref>{{Cite book |last1=Eastwood |last2= Roach |first1=Tony |first2=John |title=Piston-Engined Airliner Production List |date=October 2002 |publisher=The Aviation Hobby Shop |year=2002 |isbn=0 907178 94 4 |location=West Drayton, Middlesex, England |pages=406 |language=en}}</ref> SAL Tegnies het op 8 Junie 1991 in alle êrens met die restourasie van ZS-DKH begin, maar die restourasiewerk is gestaak en die vliegtuig het by Jan Smuts-lughawe in die strawwe Afrika-klimaat verweer en ’n onooglike wrak geword wat naby die plek waar vliegtuie se enjins laat loop word, gestaan het. Vroeg in 2015, sowat 28 jaar nadat die vliegtuig by Jan Smuts aangekom het, was daar hernude belangstelling in die verlate wrak. Die eerste Viking-werksdag is op Saterdag, 14 Maart 2015 gehou. Ietwat vordering is op 18 April 2015 gemaak, en op Saterdag, 15 Augustus 2015 was die vliegtuig gereed om na die Randse Lughawe verskuif te word. Die vlerke het op 9 Maart 2016 by die Randse Lughawe aangekom. Die Viking-romp het uiteindelik op Sondag, 22 Januarie 2017 by die museum se perseel by die Randse Lughawe aangekom nadat dit by FAJS gestaan het. (Die lughawe het gedurende die tyd wat die Viking daar was die name Jan Smuts-lughawe, Johannesburg Internasionale Lughawe en O.R. Tambo Internasionale Lughawe gehad.) Daarna is daar met die restourasie van die vliegtuig begin. Daar is op 3 Junie 2022 met verfwerk begin (die aanwending van die grondverflaag). Kleur was op 15 April 2023 op die vliegtuig te bespeur. Op 17 Mei 2023 was die vliegtuig vol kleur – net die titels moes nog aangebring word.  “Protea Lugdiens” is op 1 Julie 2023 op die vliegtuig gesien en die ander titels en logo’s is teen 13 Julie 2023 aangebring.<ref name=":0" /> [[Lêer:ZS-DKH 20230713 Protea Airways Jaws E3138 711x400.jpg|geen|duimnael|250px|Die Protea Airways-naam op Viking ZS-DKH was op 13 Julie 2023 klaar.]] ===== Douglas C-47 ZS-BXF ===== ’n Sesde verkryging deur die SAL was Douglas C-47 ZS-BXF, wat voorheen tot DC-3-handelsgehalte opgeknap is en deur die SAL op sy vliegskedules gebruik is. Hierdie skroefvliegtuig is voorheen deur die SALM gebruik en is op 14 Mei 1991 in sy SALM-kleurskema aan die SAL afgelewer. [[Lêer:Zsbxf 0000 069 LR her2 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Douglas C-47 met die registrasienommer ZS-BXF tydens landing op ’n lughawe.]] Die Douglas-vliegtuig met die konstruksienommer 12107 is as ’n C-47A-1-DK gebou en het in die [[USAAF]] met die reeksnommer 42-92320 gedien. Hy is daarna na die [[Britse Koninklike Lugmag]] oorgeplaas, waar hy die reeksnommer FZ572 gehad het, en is daarna na die Suid-Afrikaanse Lugmag oorgeplaas, waar hy die reeksnommer 6821 gehad het. Die skroefvliegtuig is op 16 Augustus 1948 as ZS-BXF op naam van die Suid-Afrikaanse Lugdiens geregistreer en is daarna in Februarie 1971 weer na die SALM, maar hierdie keer is die reeksnommer 6888 aan hom toegeken.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years|volume=2 |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain |isbn=978 085130 332 1 |location=Leigh, Tonbridge, Kent, England |pages=406 |language=en}}</ref> Ná sy tweede diensbeurt in die Suid-Afrikaanse Lugmag is ZS-BXF weer deur die Suid-Afrikaanse Lugdiens gekoop en het hy deel van die Historiese Vlug se vloot geword. ZS-BXF moes ’n volledige D-versiening ondergaan voordat ’n lugwaardigheidsertifikaat aan hom toegeken kon word, en dit is eers laat in 1993 bekom toe Kaptein Brian Stableford die vliegtuig vir sy eerste toetsvlug geneem het. Die vliegtuig se eerste openbare vertoning ná restourasie was by die Vereeniging-lugskou in Oktober 1993. ''Klapperkop'', soos hy heet, is in ’n kleurskema geverf wat verteenwoordigend is van die DC-3’s wat gedurende die 1940's deur die Suid-Afrikaanse Lugdiens in diens geneem is.<ref name=":0" /> Die vliegtuig moes op 21 November 2003 ná opstyging by Lanseria-lughawe ’n noodlanding uitvoer en is op 11 Januarie 2004 per pad na Johannesburg Internasionale Lughawe vervoer, waar hy vir herstelwerk na die SAL Tegniese Opleiding-loods geneem is. Nadat hy herstel is, is ''Klapperkop'' op Vrydag, 10 November 2006 van O.R. Tambo Internasionale Lughawe na die Randse Lughawe gevlieg. ===== Douglas DC-4-1009 ZS-BMH ===== Douglas DC-4 Skymaster ZS-BMH was die SAL se sewende museumverkryging. Hierdie skroefvliegtuig is ook voorheen deur die Suid-Afrikaanse Lugmag gebruik en is op 12 Mei 1993 aan die SAL terugbesorg. [[Lêer:Zsbmh 1993-05-15 FASK ice 819 LR 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Douglas DC-4 Skymaster op 15 Mei 1993 met werkende enjins gesien gedurende die lugskou by Swartkop vir die amptelike opening van die Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum.]] ==== Vliegtuie vanaf Maart 2004 deur die SAL-museumvereniging verkry ==== {| class="wikitable" | valign="top" |Datum verkry | valign="top" |Maak en model | valign="top" |Registrasie | valign="top" |K/n | valign="top" |Naam/Notas |- | valign="top" |5 Maart 2004 | valign="top" |Boeing 747-244B | valign="top" |ZS-SAN | valign="top" |20239 | valign="top" |''Lebombo'' |- | valign="top" |12 Januarie 2006 | valign="top" |Douglas C-54D-15-DC | valign="top" |ZS-PAJ | valign="top" |22192 | valign="top" |''Helios'' |- | valign="top" |30 September 2006 | valign="top" |Boeing 747SP-44 | valign="top" |ZS-SPC | valign="top" |21134 | valign="top" |''Maluti'' |- | valign="top" |Desember 2007 | valign="top" |Douglas DC-3 Dakota | valign="top" |ZS-BXF | valign="top" |12107 | valign="top" |''Klapperkop'' |- | valign="top" |Desember 2007 | valign="top" |Douglas DC-4 Skymaster | valign="top" |ZS-AUB | valign="top" |42984 | valign="top" |''Outeniekwa'' |- | valign="top" |Desember 2007 | valign="top" |Douglas DC-4 Skymaster | valign="top" |ZS-BMH | valign="top" |43157 | valign="top" |''Lebombo'' |- | valign="top" |Junie 2011 | valign="top" |Boeing 707-344C | valign="top" |ZS-SAI | valign="top" |20283 | valign="top" |''Oos-Londen'' |- | valign="top" |14 September 2014 | valign="top" |Boeing 737-219 | valign="top" |ZS-SMD | valign="top" |23472 | valign="top" |''Pukeko'' |- | valign="top" |19 Augustus 2018 | valign="top" |Pietenpol Air Camper | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |} <ref name=":1" /> ===== Die SALMV verkry Boeing 747 ZS-SAN ===== Die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging het die SAL in Maart 2002 genader met die versoek om ’n Boeing 747 aan hom te skenk wat binnekort uit diens gestel sou word. Die SAL het, tot die Vereniging se vreugde, ingestem, en Boeing 747-244B ''Lebombo'' was die vliegtuig wat vir hom bestem is. Dit was ’n heel gepaste keuse aangesien hy die eerste makrostraler was wat in Suid-Afrika gesien is toe hy op 6 November 1971 in Suid-Afrika aangekom het. SAL se Boeing 747-200-vliegtuie is na Suid-Afrikaanse bergreekse vernoem, en ZS-SAN is vernoem na die Lebombo-bergreeks wat die grens tussen Suid-Afrika en Mosambiek vorm.<ref name=":0" /> Ná ’n reeks onderhandelings oor ’n moontlike plek waar die vliegtuig gehuisves kon word, is daar besluit om ''Lebombo'' na die Randse Lughawe te neem. Die bestuur van die Randse Lughawe was besonder beïndruk met die bewaringspogings van die Vereniging en was uiters entoesiasties daaroor om ’n museum by hulle lughawe te hê. Die Randse Lughawe as keuse het beteken dat die band wat die lughawe met die SAL in sy vormingsjare gehad het ná 'n onderbreking van meer as 50 jaar weer sou bestaan. Die eindpuntgebou en baie van die loodse en werkswinkels word vandag steeds gebruik en is basies soos hulle bestaan het in die tyd toe die SAL sy werksaamhede na Palmietfontein en later na Jan Smuts-lughawe oorgeplaas het.<ref name=":0" /> ''Lebombo'' het op 4 Mei 2003 die opgewonde toeskouers by die jaarlikse Randse Lughawe-lugskou met ’n uitstekende vertoning vermaak. Hy het nou ook die logo van die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging aan sy linkerkant, net voor deur nommer een, gehad. Hy het die logo van die SAL-museum ’n tyd lank gedra, en namate hy wêreldwyd gevlieg het, het baie lugvaartentoesiaste verneem dat die waardige heer bewaar sou word.<ref name=":0" /> <gallery mode="packed" heights="140px"> Lêer:Zssan 2004-03-21 FAGM 104 0431 600x400.jpg|Die Boeing 747 met die registrasienommer ZS-SAN op 21 Maart 2004, gedurende ’n lugskou by die Randse Lughawe. Lêer:Zssan 2003-05-04 FAGM P5045638 800x600.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Boeing 747 ZS-SAN doen op 4 Mei 2003 ’n verbyvlug gedurende die Randse Lughawe-lugskou. Lêer:Zssan 2004-03-21 FAGM104 0434c cr 800x533.jpg|Die SAL-museumvereniging se embleem word op 21 Maart 2004 op Boeing 747 ZS-SAN ''Lebombo'' vertoon. </gallery> Die Boeing 747 met registrasienommer ZS-SAN het op 13 September 2003 ’n vlug vir entoesiaste (die “Sonsondergangvlug”) en op 24 Januarie 2004 ’n vlug vir SAL Tegnies-personeel en lede van die pers onderneem (dit was ook die datum waarop die vliegtuig aan die SAL-museum oorhandig is).<ref name=":1" /> Die SAL-museumvereniging het hulle klein grys gebou ontruim en Swartkop vaarwel toegeroep en in Januarie 2004 ’n tuiste by die Randse Lughawe ingerig. Die Vereniging het sy uiterste bes gedoen om sy nuwe verkryging by die Randse Lughawe te laat land. Een van die grootste bydraes tot die projek was ’n ruim skenking deur Barloworld Equipment, wat al die nodige grondverskuiwingstoerusting en personeel verskaf het ten einde die Randse Lughawe se hoofaanloopbaan wyer te maak.<ref name=":0" /> ZS-SAN het op 'n bewolkte Vrydag, 5 Maart 2004,’n puik landing op Aanloopbaan 11 by die Randse Lughawe uitgevoer. Die verkryging van die makrostraler deur die  SAL-museumvereniging is moontlik die mees proaktiewe gebeurtenis in die bewaring van burgerlugvaart-geskiedenis in Suid-Afrika.<ref name=":0" /> Boeing 747-244B ZS-SAN is op 24 Augustus 1971 onthul, sy eerste vlug is op 30 September 1971 onderneem en hy is op 22 Oktober 1971 aan die SAL afgelewer. Sy laaste SAL-diens was op 24 November 2003, met sy laaste vlug op 5 Maart 2004 toe hy by die Randse Lughawe geland het.<ref name=":0" /> ===== Douglas DC-4-1009 ZS-AUB ===== DC-4 ZS-AUB is op 22 Desember 1995 in die SAL- tegniese gebied by Johannesburg Internasionale Lughawe gesien – hy was vir die SAL-museum bestem. ZS-AUB is op 12 Desember 1995 op naam van die Suid-Afrikaanse Lugdiens (die Historiese Vlug) geherregistreer. Die skroefvliegtuig het die konstruksienommer 42984 en sy vorige identiteite was SALM 6905 en ZS-AUB. Die eiendomsreg van ZS-AUB, die Douglas DC-4 met die konstruksienommer 42984, het op 25 Januarie 2001 op Transnet Beperk oorgegaan. (Soos in die Aviation Society of Africa-nuusbriewe van Januarie 1996 en Februarie 1996 en ASA News No 2/2001 gemeld.) Let daarop dat die DC-4 met die konstruksienommer 42984 in April 1997 ZU-ILI geword het en in Augustus 1997 weer as ZS-AUB geregistreer is. Die vliegtuig het ook die registrasie HB-ILI gehad.<ref>{{Cite journal |date=January 1996 |title=Airport Movements |journal=Aviation Society of Africa newsletter |issue=January 1996 |pages=9 |via=Aviation Society of Africa}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=February 1996 |title=Register Review |journal=Aviation Society of Africa newsletter |issue=February 1996 |pages=9, 10}}</ref><ref>{{Cite journal |year=2001 |title=South African Register Additions |journal=Aviation Society of Africa newsletter |via=17}}</ref> [[Lêer:Zsaub 1998-05-01 FAWK 356 kolle LR herstel 800x486.jpg|geen|duimnael|250px|Die Suid-Afrikaanse Lugdiens was ’n deelnemer by Aerospace Africa ’98. Die Douglas DC-4 met die registrasienommer ZS-AUB van die Historiese Vlug van die SAL staan stil op 1 Mei 1998.]] Die Douglas DC-4-1009-skroefvliegtuig met die registrasienommer ZS-AUB is in Desember 2007 aan die SAL-museumvereniging oorhandig. Die vliegtuig kon tot 50 passasiers in ’n besigheidsklaskonfigurasie karwei. Met sy reikafstand van meer as 3000 kilometer kon die DC-4 eksotiese bestemmings soos Sentraal- en Oos-Afrika maklik bereik. ZS-AUB is in die “Oranje Stert”-kleurskema van die 1960’s geverf. Hierdie vliegtuig is in 2018 amptelik aan diens onttrek en het op Woensdag, 5 Augustus 2020 in die vliegtuigpark van die SAL-museumvereniging aangekom. [[Lêer:Zsaub 2014-09-17 FAGM 4711 cr shd25 800x533.jpg|geen|duimnael|250px|Die Douglas DC-4-1009-skroefvliegtuig met die registrasienommer ZS-AUB word op 17 September 2014 by die Randse Lughawe gesien. Dekals met maatskappylogo’s is vir reklamedoeleindes op die SAL-museum se vliegtuie aangebring.]] ===== Douglas C-54 ZS-PAJ ===== Die SALMV het Douglas C-54 ZS-PAJ op 12 Januarie 2006 verkry. Sy konstruksienommer is 22192 en hy is voorheen deur Phoebus Apollo gebruik. Die identiteitsrekord van die Douglas C-54D-15-DC met die konstruksienommer 22192 is 43-17242 (USAAF), N-242 (Koninklike Deense Lugmag), N4988V, C-GRYY, C9-ATS, EL-AWX en ZS-PAJ.<ref>{{Cite book |last1=Eastwood |last2=Roach |first1=Tony|first2= John |title=Piston-Engined Airliner Production List |date=October 2002 |publisher=The Aviation Hobby Shop |year=2002 |location=West Drayton, Middlesex, England |pages=253 |language=en}}</ref> [[Lêer:ZS-PAJ 20230714 Jaws E3221 711x400.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Douglas C-54 skroefvliegtuig op 14 Julie 2023.]] ===== Boeing 747SP ZS-SPC ===== Die Boeing 747SP met die registrasienommer ZS-SPC (naam ''Maluti'') is op 17 Mei 1976 onthul. Die vliegtuig het sy eerste vlug op 4 Junie 1976 onderneem, en hy is op 11 Junie 1976 aan die Suid-Afrikaanse Lugdiens afgelewer. ''Maluti'' het op 18 Junie 1976 by die destydse Jan Smuts-lughawe aangekom. Sy laaste vlug is op 24 Oktober 2003 gevlieg, toe hy vlug SA 280/281 onderneem het. Die vliegtuig het op 30 September 2006 by die Randse Lughawe geland.<ref name=":0" />[[Lêer:Rand Airport Museum aircraft.JPG|geen|duimnael|250x250px|Boeing 747SP ZS-SPC van die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging staan op 22 September 2010 naby die begin van Aanloopbaan 29 by die Randse Lughawe.]] ===== DC-3 ZS-BXF ===== Dakota ZS-BXF het op 29 November 2013 sy 70ste verjaarsdag gevier met ’n klein funksie wat by die Dakota Lodge langs Loods 5 by die Randse Lughawe gehou is. Hy is laat die middag vir vlugte met ’n skilderagtige uitsig gebruik.<ref name=":1" /> [[Lêer:ZS-BXF 20131129 FAGM Jaws 4819 602x400.jpg|geen|duimnael|250px|Die Dakota-skroefvliegtuig op 29 November 2013.]] ===== Douglas DC-4-1009 ZS-BMH ===== Die Douglas DC-4-1009 met die konstruksienommer 43157 was die laaste van sy soort wat gebou is en is oorspronklik in Junie 1947 op naam van die SAL geregistreer. Hierdie Skymaster is op 21 Januarie 1966 met die reeksnommer 6904 na die SALM oorgeplaas. In Februarie/Maart 1977 is die vliegtuig as ZS-BMH op naam van Safair Freighters geregistreer (hy is waarskynlik gebruikhuur). Die registrasie van die vliegtuig is op 2 Mei 1977 gekanselleer (vermoedelik het die vliegtuig na die SALM teruggegaan) en het weer die reeksnommer 6904 gekry. Ná sy diens by die SALM is die masjien weer in Maart 1993 as ZS-BMH geregistreer.<ref name=":1" /> [[Lêer:Zsbmh 2014-09-17 FAGM 4727 cr shd25 800x533.jpg|geen|duimnael|250px|Die skroefaangedrewe Douglas DC-4-passasiersvliegtuig met die registrasienommer ZS-BMH op 17 September 2014 by die Randse Lughawe.]] ===== Boeing 707 ZS-SAI ===== [[Lêer:ZS-SAI 20110626 fuselage arrives at Museum Jaws 5817 602x400.jpg|geen|duimnael|250px|’n Gedeelte van die romp van ’n Boeing 707 kom op 26 Junie 2011 by die museum aan.]] Die Boeing 707 wat hierbo geïllustreer word, is oorspronklik op 15 Augustus 1968 deur die SAL bestel en is in November 1969 as ZS-SAI op naam van die SAL geregistreer, is op 7 November 1969 onthul, het op 9 Desember 1969 sy eerste vlug gehad, het op 16 Desember sy aanvaardingsvlug gehad en is op 18 Desember 1969 by Seattle aan die SAL afgelewer. Voordat die rompdeel by die SAL-museum afgelewer is, was die straalvliegtuig as reeksnommer 1421 by die SALM in diens (in 1990 afgelewer). Die konstruksienommer van die straler was 20283.<ref name=":1" /> [[Lêer:1421 2000-09-05 FAWK 024 stof 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Boeing 707 met die konstruksienommer 20283 word as reeksnommer 1421 gesien terwyl hy deur 60 Eskader van die SALM gebruik is.]] [[Lêer:ZS-SAI 20170729 Cockpit restoration and lighting looking great Jaws 5453 600x450.jpg|geen|duimnael|250px|Dit is 29 Julie 2017 en die gerestoureerde stuurkajuit en die stuurkajuitverligting lyk fantasties.]] ===== Boeing 737-200 ZS-SMD ===== [[Lêer:ZS-SMD 20140914 FAGM arrival Jaws daughter 10 cr 620x400.jpg|geen|duimnael|250px|Die vliegtuig is besig om na die eindpuntgebou te ry.]] Boeing 737-200 ZS-SMD is op 14 September 2014 by die Randse Lughawe aan die SAL-museum afgelewer. Die konstruksienommer van die straler is 23472. Die vliegtuig met die konstruksienommer 23472 is vir die eerste keer op 20 Januarie 1986 die lug in. Hy is op 3 Februarie as ZK-NAV geregistreer, is op 10 Februarie aan Air New Zealand oorhandig en het op 15 Februarie in Nieu-Seeland aangekom. Hy is op 21 Februarie 1986 met die naam ''Pukeko'' in gebruik geneem. Buiten sy diens by Air New Zealand, is hy soos volg gebruik: * XA-NAV Aviacsa (Meksiko) * N472BC Celtic Capital * ZS-SMD Star Air Cargo * ZS-SMD Air Namibia * ZS-SMD Linhas Aereas Mocambique (Mosambiek) * ZS-SMD Proflight Zambia Hy is ook vir sommige vlugte deur Mango Airlines gebruik.<ref name=":1" /> [[Lêer:ZS-SMD 20140924 FAGM Jaws 45 600x399.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die vliegtuig se laaste eienaar was Star Air Cargo en sy laaste operateur Proflight Zambia (vandaar die logo op die neus). Teen die tyd wat hierdie foto op 24 September 2014 geneem is, was die SAL-museumverenigingdekal reeds op ZS-SMD.]] ===== Dove ZS-BCC word in die loods ingeneem ===== Die Dove is op 25 Mei 2017 in die museum se pas opgerigte loods ingeneem.<ref name=":1" /> [[Lêer:ZS-BCC 20190323 Museum hangar Gipsy Queen Jaws 0184 600x450.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die De Havilland Dove met die registrasienommer ZS-BCC se kap is oop en die Gipsy Queen 70-2-enjin kan gesien word. Hierdie foto is op 23 Maart 2019 geneem.]] ===== Die restourasie van Starliner ZS-DVJ ===== Starliner ZS-DVJ het oor die jare op verskillende plekke in die SAL- tegniese gebied by FAJS gestaan. (FAJS het gedurende daardie tyd verskillende name gehad, naamlik Jan Smuts-lughawe, Johannesburg Internasionale Lughawe en O.R. Tambo Internasionale Lughawe.) Op 12 Februarie 2004 en 1 Januarie 2005 was hy byvoorbeeld aan die rand van die staanblad in die SAL- tegniese gebied geparkeer.<ref name=":1" /> Die uitmekaarhaal en verskuiwing van ZS-DVJ na die Randse Lughawe was ’n uitgerekte proses. In die eerste week van 2011 het die Vereniging opdrag ontvang om die Connie te verskuif. Die uitmekaarhaalproses het rondom die middel van 2011 in alle erns by SAL Tegnies begin. Op 12 Mei 2012 is die vliegtuig met ’n sleepvoertuig na Denel Aviation geneem. Daarna het die uitmekaarhaalproses begin. In 2014 is toerusting vervaardig om die romp te stut. Buiten die vervaardiging van hierdie toerusting is geen verdere vordering in die res van 2014 en in 2015 en 2016 met die Starliner gemaak nie.<ref name=":1" /> Die eerste stappe om die Starliner te verskuif is op 17 Februarie 2017 gedoen. Die romp is op 6 Oktober 2017 van die vlerke gelig en op ’n sleepwa geplaas. Hierdie vrag is op 12 Oktober 2017 uit Denel begin sleep en was op 13 Oktober 2017 op pad na die Randse Lughawe en het op dieselfde dag by die lughawe aangekom. Op 24 Oktober 2017 het die vlerke van Denel af beweeg en was op 25 Oktober 2017 op pad na die Randse Lughawe.<ref name=":1" /> In die maande wat gevolg het, is die twee vlerkhalwes saamgevoeg. Ná maande se volharding was die vlerke op 10 Julie 2018 uiteindelik saamgevoeg. Die romp is op 8 Augustus 2018 op die vlerke gemonteer.<ref name=":1" /> Die vliegtuig was op 14 September 2018 gereed om na die Museum se vliegtuigpark gesleep te word sodat hy tot statiesevertoningtoestand gerestoureer kan word. ZS-DVJ is op 17 September 2018 na die SAL-museum se vliegtuigpark gesleep. Daar is op 22 September 2018 met die restourasie van die Connie begin.<ref name=":1" /> Die SAL-museumvereniging het vier fopenjins ontvang om in die vliegtuig te installeer nadat hy by die Randse Lughawe aangekom het. Die fopenjins was op 19 Januarie 2019 reg om geïnstalleer te word. Werk aan die enjins is op 13 April 2019 voortgesit.<ref name=":1" /> Daar is intussen ook werk aan ander dele van die vliegtuig gedoen:<ref name=":1" /> * Dit het werk aan die ligte ingesluit. * Buikpanele is ook gepas (al die buikpanele was op 27 Julie 2019 gepas). * Vensterrame en -omrandings is geïnstalleer. * Die voorrande van die vlerke is geverf. * Klappe is gepas. * Twee jaar en drie dae nadat die Starliner by die Randse Lughawe aangekom het, was die lugskroewe op die vliegtuig. * Teen die einde van Februarie 2020 was die restourasiewerk aan die binnekant van die vliegtuig afgehandel (die stoffeerwerk). Werk is intussen onderbreek en het stadiger plaasgevind as gevolg van Covid-19.<ref name=":1" /> Daar is op 7 Junie 2023 met die skoonmaak en voorbereiding van die vliegtuig begin en met die verfwerk begin. Wat die kleure en merke van die Starliner betref, is “Super Star”, die registrasieletters en die lugrederynaam aan die linkerkant op 14 Julie 2023 aangebring. Die lugrederynaam aan die regterkant is op 15 Julie 2023 gedoen.<ref name=":1" /> ====== <center>Twee stadiums in die restourasie van Starliner ZS-DVJ</center> ====== <gallery mode="packed" heights="150px"> Lêer:ZS-DVJ 20230714 Jaws E3250 left side titles done 711x400.jpg|Dit is 14 Julie 2023 en die linkerkantse lugrederynaam op die romp is gedoen. Lêer:ZS-DVJ 20230715 Jaws E3307 right side titles done 711x400.jpg|Die regterkantse lugrederynaam op die romp was op 15 Julie 2023 klaar geverf. </gallery> ===== Pietenpol Air Camper ===== <gallery mode="packed" heights="180px"> Lêer:Pietenpol 20180819 FAGM Airshow Jaws 3011 PBHSAS 600x400.jpg|Die Pietenpol Air Camper is op 19 Augustus 2018 gereed om na sy nuwe tuiste, die loods by die SAL-museum, beweeg te word. Lêer:Pietenpol 20180901 SAA Museum Pretoria Boys High Aeronautical Jaws 3346 600x400.jpg|Die lugvaartvereniging van die Pretoria Boys High School se Pietenpol Air Camper word op 1 September 2018 in sy nuwe tuiste gesien. </gallery> Die Air Camper is ná die lugskou wat op 19 Augustus 2018 by die Randse Lughawe gehou is, na die museum geneem.<ref name=":0" /> Die Pietenpol Air Camper wat nou by die museum uitgestal word, is oorspronklik waarskynlik in die 1970’s gebou, wat beteken dat hy een van die eerste Air Campers in Suid-Afrika was. Otto Stumke, ’n SAL-boordingenieur, het hom in die 1990’s verkry. Stumke het hom later vir EAA Chapter 322 gegee. Nadat die EAA besluit het om nie met die herbouing van die masjien tot vlieënde toestand voort te gaan nie, is die vliegtuig in Januarie 2014 aan die lugvaartvereniging van die Pretoria Boys High School geskenk op voorwaarde dat hy ’n statiese projek word. Die skoolseuns in hierdie vereniging het die regte materiaal gebruik om die herbouing aan te pak, wat oor ’n tydperk van vier jaar gestrek het. Die ontwerp is ongewoon in die sin dat ’n tweede weergawe van die ontwerp later ontwikkel is waarvolgens die romp en stertvlakke van pypstaal eerder as die oorspronklike hout gebou is. Hierdie Air Camper is gerestoureer om die houtontwerp te verteenwoordig wat Bernie Pietenpol oorspronklik in die vooruitsig gestel het, insluitende die gebruik van speekwiele en ’n nagemaakte Ford-motorenjin. Die helfte van die lugraam is onbedek gelaat om die interne struktuur van ’n vliegtuig van hierdie era te toon. Die vliegtuig is in Augustus 2018 op ’n langtermynleningsgrondslag aan die SAL-museumvereniging gegee.<ref name=":1" /> ==== Ander vliegtuie deur die SAL-museumvereniging besit ==== ===== Douglas DC-6 N84AU ===== [[Lêer:N84au 1991-01-26 FAJS 045 LR spot 800x486.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die stuurkajuitrompdeel van die Douglas DC-6 met die registrasienommer N84AU word op 26 Januarie 1991 by Jan Smuts-lughawe gesien. Die konstruksienommer van die vliegtuig is 43740.]] Die Douglas DC-6B met die konstruksienommer 43740 het die identiteitsrekord N8223H, F-OCYJ, OO-IFA, N799TA, 9J-AEP (in 1979 geregistreer) en N84AU (9J-AEP is in Oktober 1979 as N84AU uitgevoer). Die skroefvliegtuig is aan diens onttrek en in November 1990 by Lanseria-lughawe gesloop en die neusdeel het na die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museum gegaan. Die stuurkajuitdeel van die masjien het na die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging gegaan en is op ’n leningsgrondslag aan die SAL Tegnies-verfwerkswinkel besorg, waar dit vir opleidingsdoeleindes gebruik word.<ref name=":3">{{Cite book |last1=Eastwood |last2=Roach |first1=Tony |first2=John |title=Piston-Engined Airliner Production List |date=October 2002 |publisher=The Aviation Hobby Shop |year=2002 |location=West Drayton, Middlesex, England |pages=293 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dc-6.co.za/43740.htm|title=The Douglas DC-6 Association of South Africa Individual Aircraft History Construction number 43740|website=The Douglas DC-6 Association of South Africa|access-date=18 March 2026}}</ref> ===== Die verkryging van Douglas DC-6 ZS-XXX ===== Die Douglas DC-6B met die konstruksienommer 45329 het die identiteitsrekord CF-CZV, SE-BDG, LN-SUT, OY-DRC, G-SIXB, 3D-ASA (Mei 1980 op naam van Air Swaziland Bpk geregistreer), 3D-ASB (in 1981 op naam van Air Swaziland geregistreer) (deur Interocean Airways verkry, in November 1985 as onderdeelbron na Suid-Afrika gevlieg), N90300, C9-ASR, ZS-MUL, 9Q-CJE en ZS-XXX.<ref name=":3" /> DC-6 ZS-XXX is vir ’n kort tydjie deur die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging besit. Die skroefvliegtuig is in 1998 verkry. Ná verskeie uitstappies na die Randse Lughawe om die vliegtuig te sien en daaraan te werk ten einde hom na Johannesburg Internasionale Lughawe te vlieg is ’n bemanning gevind om hom te vlieg. Die nodige vliegpermit is ook van die Burgerlugvaartowerheid van Suid-Afrika verkry. Vroeg op ’n somber Septemberoggend is die eerste stadium voltooi om die enjins te laat loop. Ná verskeie verwyderings en vervangings van vonkproppe van die nommerdrie-enjin het al vier Pratt & Whitney-enjins begin loop. Die vertrekdatum na Johannesburg Internasionale Lughawe (ICAO-kode FAJS) was 8 November 1998. Ná opstyging by die Randse Lughawe en ’n baie vinnige en lae verbyvlug was die nuwe vliegtuig by FAJS. Aangesien Swartkop die nuwe tuiste van die SAL-museumvereniging sou word, moes die DC-6 vir nog ’n vlug geneem word. Alles moontlik is gedoen om die vliegtuig respektabel te laat lyk, maar ’n koopaanbod is vir hom ontvang, en hy het na nuwe eienaars gegaan. DC-6 ZS-XXX het vir die oorgrote deel van tien jaar agteruitgegaan. Hy het in 1998 by Swartkop aangekom en was vir die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging bestem. Die Vereniging het op daardie tydstip ’n loods by Swartkop beset en die SA Historiese Vlug het die Douglas DC-3 en DC-4's vanaf Swartkop bedryf. Die Suid-Afrikaanse Lugmag het egter gedurende 2005 die area nodig gekry toe die nabygeleë [[Lugmagbasis Waterkloof]] se fasiliteite opgeknap moes word en al die eskaders na Swartkop moes terugverskuif. Die SA Historiese Vlug en die SAL-museumvereniging is gedwing om die perseel te ontruim. Die SAL-museumvereniging het voor die uitdaging te staan gekom om die DC-6 van Swartkop af te vlieg of hom per pad te verskuif. Albei opsies was egter te duur vir die SAL-museumvereniging en daar is besluit om die vliegtuig te verkoop.<ref>{{Cite web|url=https://www.dc-6.co.za/45329.htm|title=The Douglas DC-6 Association of South Africa Individual Aircraft History Construction number 45329|website=The Douglas DC-6 Association of South Africa|access-date=18 March 2026}}</ref> == Fotogalery == <gallery mode="packed"> Lêer:DC-6 ZS-XXX (Now ZS-MUL) (12349319344).jpg|Douglas DC-6B ZS-XXX staan op 1 Julie 1999 op [[Lugmagbasis Swartkop|Swartkop]] Lêer:Zsasn1 1984-02-04 FAJS 649 shd50 her 600x364.jpg|ZS-ASN 4 Feb 1984 op [[Jan Smuts-lughawe]] Lêer:Zsbcc1 1983-06-29 FAJS 021 mode dust EL 600x364.jpg|ZS-BCC 29 Jun 1983 op Jan Smuts-lughawe Lêer:Zsdvj 1992-04-02 FAJS 920 spot LR 800x486.jpg|ZS-DVJ 2 April 1992 op Jan Smuts-lughawe Lêer:Zsuyu 1984-02-04 FAJS 655 cr shd25 her 600x364.jpg|ZS-UYU 4 Feb 1984 op Jan Smuts-lughawe Lêer:Zsafa 1987-05-02 FAWK 925 dust LR 800x486.jpg|ZS-AFA vlieg op 2 Mei 1987 oor [[Lugmagbasis Waterkloof]] Lêer:Zsbxf 2014-09-20 FAWK 5503 800x533.jpg|ZS-BXF op 20 Sep 2014 te Lugmagbasis Waterkloof Lêer:Zsbmh 1993-09-04 FATH ice 784 LR 600x364.jpg|ZS-BMH 4 Sep 1993 in Venda Lêer:Zsaub 2014-09-20 FAWK 5505 LR 800x533.jpg|ZS-AUB op 20 Sep 2014 te Lugmagbasis Waterkloof Lêer:Zssmd 2014-09-17 FAGM 4709 cr 800x533.jpg|ZS-SMD 17 Sep 2014 te [[Randse Lughawe]], Germiston </gallery> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} bn4oz6j27i5agn056rg8kjcvryr43il 0 459207 2890195 2888025 2026-04-05T17:53:38Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2890195 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Robert Pape | bynaam = | beeld = Robert-Pape-with-title-slide.jpg | onderskrif = Robert Pape in Oktober 2013 | geboortenaam = Robert Anthony Pape | geboortedatum = {{Geboortedatum|1960|04|24}} | geboorteplek = | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | beroep = politieke wetenskaplike | ander = | bekend = nasionale (VSA) en internasionale veiligheidsake | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Robert Anthony Pape''' (/pæp/; gebore [[24 April]] [[1960]]) is 'n [[Amerikaanse]] politieke wetenskaplike wat nasionale en internasionale veiligheidsake bestudeer, met 'n fokus op lugmag, politieke geweld, [[sosiale media]]-[[propaganda]] en [[terrorisme]]. Hy is 'n professor in [[politieke wetenskap]] aan die Universiteit van Chicago en stigter en direkteur van die Chicago Project on Security and Threats (CPOST).<ref>{{Cite web|url=http://cpost.uchicago.edu/people/director_robert_pape/|title=UChicago CPOST|website=cpost.uchicago.edu|language=en|access-date=2017-02-08|archive-date=2017-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20171024200837/http://cpost.uchicago.edu/people/director_robert_pape/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hall |first=Richard |date=2026-03-03 |title=Trump May Radicalize Regime Rather Than Topple It, Expert Warns |url=https://time.com/7382278/iran-bombing-regime-change-pape/ |access-date=2026-03-04 |website=TIME |language=en}}</ref> ==Loopbaan== Pape het in 1982 aan die [[Universiteit van Pittsburgh]] gegradueer met Phi Beta Kappa,<ref name="political-science.uchicago.edu">{{cite web |url=http://political-science.uchicago.edu/faculty/pape.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070213140912/http://political-science.uchicago.edu/faculty/pape.shtml |archive-date=2007-02-13 |title=Robert Pape}}</ref> waar hy 'n Harry S. Truman-beurshouer met [[politieke wetenskap]] as hoofvak was. Hy het sy PhD in 1988 aan die Universiteit van Chicago in dieselfde veld verwerf. Hy het van 1994 tot 1999 [[internasionale betrekkinge]] aan Dartmouth College doseer en van 1991 tot 1994 aan die Verenigde State se Lugmag se Skool vir Gevorderde Lugmagstudies. Sedert 1999 doseer hy aan die Universiteit van Chicago, waar hy nou 'n vaste aanstelling het.<ref name="political-science.uchicago.edu"/> Pape was die direkteur van die nagraadse studies-departement van politieke wetenskap, sowel as die voorsitter van die Komitee vir Internasionale Betrekkinge aan die Universiteit van Chicago. Gedurende die 2008 presidensiële veldtog het Pape as adviseur vir die [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese Party]] se senator en later president, [[Barack Obama]], gedien. Gedurende dieselfde veldtogsiklus was hy ook kortliks 'n adviseur oor [[Irak]] vir die [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse]] Kongreslid [[Ron Paul]].<ref>{{Cite web|title=Mr. Zbig|url=https://www.theamericanconservative.com/articles/mr-zbig/|access-date=2021-02-15|website=The American Conservative|date=5 Mei 2008 |language=en-US}}</ref> ===CPOST=== Nadat hy voorlopige data oor sy navorsing oor selfmoordterrorisme in die ''American Political Science Review'' in 2003 aangebied het, het Pape die Chicago Project on Security and Threats (oorspronklik Chicago Project on Suicide Terrorism -CPOST) gestig, wat hy bestuur. Die projek word befonds deur die Carnegie Corporation, die Pentagon se Defense Threat Reduction Agency, die Universiteit van Chicago en die Argonne National Laboratory.<ref>[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/07/09/AR2005070901425_pf.html "A Scholarly Look at Terror Sees Bootprints In the Sand" by Caryle Murphy] ''Washington Post'', 10 Julie 2005; D01</ref> In Desember 2009 het ''Security Studies'' 'n uitgawe oor terrorisme gepubliseer met inhoud uitsluitlik van CPOST. ==Navorsing== ===''Bombing to Win''=== Pape het sy eerste vollengte boek in 1996 gepubliseer, ''Bombing to Win: Air Power and Coercion in War'', wat die doeltreffendheid van verskillende lugmagstrategieë beoordeel.<ref>{{Cite web|date=2021-06-15|title='Bombing to Win' at 25|url=https://warontherocks.com/2021/06/bombing-to-win-at-25/|access-date=2021-12-18|website=War on the Rocks|language=en-US}}</ref> Dit bevraagteken die algemene wysheid dat dwangmatige lugmag (d.w.s. bombardement, ens.) beide effektief en relatief goedkoop is. Eerder as om burgers van 'n gebombardeerde nasie te motiveer om teen hul regering in opstand te kom, werk dwangmatige lugmag dikwels terug, wat lei tot 'n burgerskap wat meer veerkragtig en lojaal is. Pape voer ook aan dat lugmag en landmag geïntegreer en saam op 'n "hamer en aambeeld"-wyse gebruik moet word. 'n 1999 [[RAND Korporasie]]-verslag, befonds deur die [[Amerikaanse Lugmag]] (USAF), het "die rol van lugmag as 'n dwanginstrument ondersoek", wat Pape se argument betwis het.<ref>Byman, Daniel, Matthew Waxman, and Eric V. Larson, Air Power as a Coercive Instrument. Santa Monica, CA: RAND Corporation, 1999. https://www.rand.org/pubs/monograph_reports/MR1061.html.</ref> Hulle het tot die gevolgtrekking gekom dat "Alhoewel die Verenigde State en die USAF 'n paar noemenswaardige suksesse behaal het, die rekord gemeng is."<ref>Byman, Waxman, and Larson (1999, p. iii, 5/195)</ref> Horowitz en Reiter het "meerveranderlike wins-analise [op] alle gevalle van lugmagdwang van 1917 tot 1999 toegepas", en wat ooreengestem het met Pape se kwalitatiewe assessering dat die aanval van militêre teikens die kanse op sukses verbeter het, maar "hoër vlakke van burgerlike kwesbaarheid geen effek het op die kanse op dwangsukses nie".<ref>{{Citation| last1=Horowitz| first1=Michael| last2=Reiter| first2=Dan| year=2001| title=When does aerial bombing work? Quantitative empirical tests, 1917-1999| journal =Journal of Conflict Resolution| volume=45| issue=2| pages =147–173| doi=10.1177/0022002701045002001| s2cid =145070150 }}</ref> ===Ekonomiese sanksies=== In 1997 en 1998 het Pape twee artikels gepubliseer wat die doeltreffendheid van ekonomiese sanksies ondersoek. Pape betwis die geldigheid van internasionale ekonomiese sanksies in die bereiking van beleidsdoelwitte en oordeel dat slegs 5% wettiglik as suksesse beskou kan word, in teenstelling met 34% wat in die werk van ander geleerdes beweer word. Een van hierdie geleerdes, Kimberly Ann Elliot, het op Pape se aanvanklike stuk gereageer en voorgestel dat Pape die [[data]] verkeerd gekarakteriseer het, en dat sy sienings oor ekonomiese sanksies en Elliot se sienings oor ekonomiese sanksies "nie vreeslik verskillend" was nie. Pape se reaksie, in dieselfde uitgawe van ''International Security'', het daarop aangedring dat hy die data nie verkeerd gekarakteriseer het nie, en dat sy siening van ekonomiese sanksies betekenisvol verskil van die prentjie wat deur Elliot en ander voorgestel is. Pape het ook verskeie artikels gepubliseer wat die [[Arabiese Lente]] in 2013 ontleed het. ===Terrorisme=== Pape se ''Dying to Win: The Strategic Logic of Suicide Terrorism'' (2005) betwis bewerings dat selfmoordterrorisme irrasioneel is. Pape voer eerder aan dat daar 'n strategiese logika aan selfmoordterrorisme is: selfmoordterrorisme is 'n effektiewe manier om beduidende toegewings van moderne liberale demokrasieë te verkry oor kwessies wat nie 'n lewensbelangrike belang vir daardie demokrasieë is nie. Pape voer aan dat daar "min verband is tussen selfmoordterrorisme en Islamitiese fundamentalisme, of enige een van die wêreld se godsdienste... Inteendeel, wat byna alle selfmoordterroriste-aanvalle gemeen het, is 'n spesifieke sekulêre en strategiese doelwit: om moderne demokrasieë te dwing om militêre magte te onttrek uit gebied wat die terroriste as hul vaderland beskou".<ref>Pape, Robert, ''Dying to Win: The Strategic Logic of Suicide Terrorism'' (New York: Random House, 2005), bl. 4.</ref> Pape lewer ook bewyse dat die meerderheid selfmoordterroriste nie uit arm of ongeskoolde agtergronde kom nie, maar eerder middelklas-oorsprong en 'n beduidende vlak van onderwys het. In 'n kritiek op Pape se verband tussen besetting en selfmoordterrorisme, 'n artikel getiteld ''Design, Inference, and the Strategic Logic of Suicide Terrorism'' (gepubliseer in ''The American Political Science Review''), het outeurs Scott Ashworth, Joshua D. Clinton, Adam Meirowitz en Kristopher W. Ramsay van Princeton Pape daarvan beskuldig dat hy "steekproefneming op die afhanklike veranderlike" geneem het deur navorsing te beperk tot gevalle waarin selfmoordterreur gebruik is.<ref>Ashworth, Scott, Joshua D. Clinton, Adam Meirowitz, and Kristopher W. Ramsay. "Design, Inference, and the Strategic Logic of Suicide Terrorism." The American Political Science Review 102, no. 2 (2008): 269-73. Besoek 14 Februarie 2021. doi:10.2307/27644515.</ref> Soortgelyke kritiek is uitgespreek deur Michael C. Horowitz, wat tot die gevolgtrekking kom dat die teenwoordigheid van 'n besettingsmag nie 'n statisties beduidende aanduiding is van die waarskynlikheid om selfmoordterrorisme aan te hits nie.<ref>{{cite journal |last1=Horowitz |first1=Michael C. |title=Nonstate Actors and the Diffusion of Innovations: The Case of Suicide Terrorism |journal=International Organization |date=20 Januarie 2010 |volume=64 |issue=1 |pages=33–64 |doi=10.1017/S0020818309990233|s2cid=43231147 }}</ref> In reaksie hierop voer Pape aan dat sy navorsingsontwerp voldoende is omdat dit die heelal van bekende gevalle van selfmoordterrorisme versamel het.<ref>{{cite journal |last1=Horowitz |first1=Michael C. |title=Nonstate Actors and the Diffusion of Innovations: The Case of Suicide Terrorism |journal=International Organization |date=20 Januarie 2010 |volume=64 |issue=1 |pages=33–64 |doi=10.1017/S0020818309990233|s2cid=43231147 }}</ref> In 'n antwoord bespreek Ashworth et al. hoe selfs groot steekproewe van die afhanklike veranderlike nie gebruik kan word om variasie in uitkomste te verduidelik nie, waarom selfmoordterrorisme op sommige plekke maar nie op ander nie, as die steekproef nie wissel nie.<ref>''Design, Inference, and the Strategic Logic of Suicide Terrorism: A Rejoinder'', Draft Manuscript, https://scholar.princeton.edu/sites/default/files/rejoinder3.pdf</ref> Assaf Moghadam het ook Pape se gevolgtrekkings gekritiseer.<ref>{{cite journal|doi=10.1080/10576100600561907 | volume=29 | title=Suicide Terrorism, Occupation, and the Globalization of Martyrdom: A Critique ofDying to Win | year=2006 | journal=Studies in Conflict & Terrorism | pages=707–729 | last1 = Moghadam | first1 = Assaf| issue=8 | s2cid=143286352 | doi-access=free }}</ref> Pape se ''Cutting the Fuse: The Explosion of Global Suicide Terrorism and How to Stop It'', geskryf saam met James K. Feldman, is in 2010 gepubliseer. ''Cutting the Fuse'' evalueer meer as 2100 selfmoordaanvalle (6 keer die aantal wat in ''Dying to Win'' geëvalueer is) in 'n poging om sleutelfaktore te identifiseer wat die eb en vloei van selfmoordterroristeveldtogte verklaar. Die boek beveel aan dat nasies vermy om troepe te stasioneer waar hulle beskou sal word as besetters wat plaaslike kultuur en instellings bedreig of die regering van 'n besette staat dwing om dinge te doen wat beskou sal word as bevoordeeld vir die besetters ten koste van die plaaslike bevolking. Wanneer besetting nodig is, verminder die bedreiging vir plaaslike kultuur deur plaaslike amptenare te help om dinge te doen wat hulle andersins sou wou doen, maar voorheen nie die vermoë gehad het nie, en deur kollaterale skade met groot sensitiwiteit te behandel.<ref>Robert Pape and James K. Feldman, ''Cutting the Fuse: The Explosion of Global Suicide Terrorism and How to Stop It.'' University of Chicago Press, 2010. bl. 330-33.</ref> Pape het ook die spesiale uitgawe, "''What's New about Research on Terrorism''," ''Security Studies'' (18.4), 'n toonaangewende eweknie-geëvalueerde tydskrif in internasionale betrekkinge, geredigeer.<ref>{{Cite news|title=Security Studies|language=en|work=Taylor & Francis|url=https://www.tandfonline.com/toc/fsst20/18/4|access-date=2021-02-09}}</ref> In 2015 het Pape en [[neurowetenskap]]like Jean Decety 'n toelaag van $3,4 miljoen van die Departement van Verdediging se Minerva-navorsingsinisiatief ontvang om die sosiale en neurologiese konstruksie van martelaarskap te bestudeer.<ref>{{Cite web|title=Robert Pape receives a $3.4 million grant from the Minerva Research Initiative {{!}} Political Science {{!}} The University of Chicago|url=https://political-science.uchicago.edu/news/robert-pape-receives-34-million-grant-minerva-research-initiative|access-date=2021-01-26|website=political-science.uchicago.edu|archive-date=2023-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006192608/https://political-science.uchicago.edu/news/robert-pape-receives-34-million-grant-minerva-research-initiative|url-status=dead}}</ref> In Mei 2019 het Pape deelgeneem aan die Christchurch Call, 'n plan wat deur die Eerste Minister van Nieu-Seeland, [[Jacinda Ardern]], en die Franse president [[Emmanuel Macron]] van stapel gestuur is om die bevordering van ekstremistiese inhoud aanlyn te beëindig.<ref>{{Cite web|date=2019-05-15|title=New Zealand seeks global support for tougher measures on online violence|url=https://www.abc.net.au/radionational/programs/breakfast/nz-seeks-global-support-for-tougher-measures-on-online-violence/11113942|access-date=2021-01-26|website=ABC Radio National|language=en}}</ref> Pape het ook sy navorsing oor [[ISIS]]-propagandavideo's aan organisasies soos die [[FBI]], BOP, SSCI, NCTC, NSC en SOCOM aangebied. In Februarie 2020 het Pape en CPOST 'n toelaag van $1,5 miljoen ontvang om Arabiese [[propaganda]] te bestudeer. ===Politieke geweld internasionaal en in die Verenigde State=== Pape het in die 1990's begin om die oorsake en lewensvatbare oplossings vir politieke [[geweld]] te bestudeer, met die fokus op die Bosniese Oorlog van 1992-1995<ref>{{Cite magazine|last=Pape|first=Robert|date=14 Junie 1993|title=The Answer|url=https://www.mearsheimer.com/wp-content/uploads/2019/07/A0019.pdf|magazine=New Republic|volume=208|pages=22–28|via=}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Pape|first=Robert A.|date=1997-12-01|title=Partition: An exit strategy for Bosnia|url=https://doi.org/10.1080/00396339708442941|journal=Survival|volume=39|issue=4|pages=25–28|doi=10.1080/00396339708442941|issn=0039-6338|url-access=subscription}}</ref> en die Oorlog in [[Kosovo]] van 1999.<ref>{{Cite news|last=Pape|first=Robert A.|date=2009-01-28|title=The True Worth of Air Power|journal=Foreign Affairs|language=en-US|url=https://www.foreignaffairs.com/articles/2004-03-01/true-worth-air-power|access-date=2021-02-09|issn=0015-7120}}</ref> Sy werk oor selfmoordterrorisme (2003, 2005, 2010) het verduidelik dat dit hoofsaaklik 'n vorm van politieke geweld is, terwyl sy werk oor humanitêre intervensie (2012) gefokus het op gepaste internasionale reaksies op politieke geweld wat verband hou met die [[Arabiese Lente]] in [[Libië]] en [[Sirië]]. In 2017 het Pape 'n ontleding van politieke geweld in [[Irak]], [[Afghanistan]] en [[Pakistan]] gepubliseer.<ref>{{Cite journal|last1=Reese|first1=Michael J.|last2=Ruby|first2=Keven G.|last3=Pape|first3=Robert A.|date=Augustus 2017|title=Days of Action or Restraint? How the Islamic Calendar Impacts Violence|url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-political-science-review/article/abs/days-of-action-or-restraint-how-the-islamic-calendar-impacts-violence/E20A17A254F769D44E0887D0FD1F507B|journal=American Political Science Review|language=en|volume=111|issue=3|pages=439–459|doi=10.1017/S0003055417000193|s2cid=149070616|issn=0003-0554|url-access=subscription}}</ref> In Januarie 2018 het Pape voor die Huis se Subkomitee oor Nasionale Veiligheid getuig oor die militêre nederlaag van [[ISIS]].<ref>{{Cite web|date=2018-01-01|title=Serial No. 115-60: Battlefield Successes and Challenges--Recent Efforts to Win the War Against ISIS, Hearing Before the Subcommittee on National Security of the Committee on Oversight and Government Reform, House of Representatives, One Hundred Fifteenth Congress, Second Session, 17 Januarie 2018|url=https://www.hsdl.org/?abstract&did=|access-date=2021-01-26|website=Homeland Security Digital Library|language=en}}</ref> In Augustus 2019 het Pape die Nasionale Veiligheidsraad ingelig oor 'n "oor-die-horison"-teen-terrorismestrategie om die Oorlog in Afghanistan te beëindig.<ref>{{Cite web|last=Pape|first=Robert|title=How to Partner With the Taliban|url=https://foreignpolicy.com/2019/08/26/how-to-partner-with-the-taliban/|access-date=2021-01-26|website=Foreign Policy|language=en-US}}</ref> In November 2019 het Pape en die VN se Uitvoerende Direktoraat vir Teen-Terrorisme (CTED) 'n kollokwium by die Universiteit van Chicago aangebied om maniere te bespreek om reaksies op toekomstige terroriste-aanvalle te verbeter en akademiese navorsing oor die impak van militante politieke geweld en terrorisme te bevorder.<ref>{{Cite web|title=News {{!}} UChicago CPOST|url=https://cpost.uchicago.edu/news/cpost_co_hosting_a_u.n._conference|access-date=2021-01-26|website=cpost.uchicago.edu}}</ref> Sedert 2020 het Pape toenemend op Amerikaanse politieke geweld gefokus terwyl hy sy navorsing oor internasionale terrorisme gehandhaaf het. In 2020 het Pape die resultate van sy ontleding van die impak van die ontplooiing van agente van die Amerikaanse Departement van Binnelandse Veiligheid op politieke geweld in [[Portland, Oregon|Portland]] gepubliseer<ref>{{Cite web|last=Pape|first=Robert|title=Commentary: Troops in Chicago? Here's why that would only exacerbate the chaos.|url=https://www.chicagotribune.com/opinion/commentary/ct-opinion-looting-unrest-portland-military-pape-20200820-e7o7ya33t5hrxa7fl3zxvtnzay-story.html|access-date=2021-02-09|website=chicagotribune.com|date=20 Augustus 2020 }}</ref> en navorsingstudies gedoen oor die demografiese profiel van regse ekstremiste in die VSA van 2015-2020.<ref>{{Cite web|title=UChicago CPOST|url=https://cpost.uchicago.edu/research/domestic_extremism/|access-date=2021-02-09|website=cpost.uchicago.edu|archive-date=2021-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210207061332/https://cpost.uchicago.edu/research/domestic_extremism/|url-status=dead}}</ref> In 2021 het Pape die eerste sistematiese studie van die demografiese profiel en politieke geografie van individue wat in hegtenis geneem is vir die [[Bestorming van die Verenigde State Kongresgebou in 2021|aanval op die Amerikaanse Kapitool]] op 6 Januarie 2021 gepubliseer,<ref>{{Cite web|last1=Pape|first1=Robert A.|last2=Ruby|first2=Keven|date=2021-02-02|title=The Capitol Rioters Aren't Like Other Extremists|url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2021/02/the-capitol-rioters-arent-like-other-extremists/617895/|access-date=2021-02-09|website=The Atlantic|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Tolliver|first=Sandy|date=2021-02-04|title=The face of American insurrection: Right-wing groups are evolving into a violent movement|url=https://thehill.com/opinion/criminal-justice/537289-the-face-of-american-insurrection-right-wing-groups-are-evolving|access-date=2021-02-09|website=TheHill|language=en}}</ref> wat aansienlike aandag in die media in die VSA<ref>{{Cite web|title=Examining Domestic Extremist Threats to Americans and U.S. Government|url=https://www.npr.org/2021/02/02/963115515/examining-domestic-extremist-threats-to-americans-and-u-s-government|access-date=2021-02-09|website=NPR.org|language=en}}</ref> en internasionaal ontvang het.<ref>{{Cite news|date=2021-02-08|title=Capitol riots: Five takeaways from the arrests|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-55987603|access-date=2021-02-09}}</ref> Sy navorsing in die 2020's sluit in: "''Understanding Campus Fears After October 7 and How to Reduce Them''" (''CPOST Research Report'', Maart 2024); "''The Political Geography of the January 6 Insurrectionists''," met Kyle Larson en Keven Ruby, PS: Political Science and Politics (April 2024); “Hamas wen: Waarom Israel se mislukte strategie die vyand sterker maak,” Foreign Affairs (21 Junie 2024): “Begrip van die impak van militêre diens op steun vir politieke geweld,” met Keven Ruby, Kyle Larson en Kentaro Nakamura, ''Journal of Conflict Resolution'' (Augustus 2024). ==Geselekteerde publikasies== ===Skrywer=== *Bombing to Win: Air Power and Coercion in War. Cornell University Press, 1996. {{ISBN|0-8014-3134-4}} (hardcover). {{ISBN|0-8014-8311-5}} (paperback). Debated in Security Studies 7.2 (Winter 1997/98) p. 93-214 and 7.3 (Spring 1998) p. 182-228. *Dying to Win: The Strategic Logic of Suicide Terrorism. New York: Random House, 2005. {{ISBN|1-4000-6317-5}} (hardcover). London: Gibson Square 2006 (updated). {{ISBN|1-903933-78-1}} (hardcover). *with James K. Feldman, Cutting the Fuse: The Explosion of Global Suicide Terrorism and How to Stop It. University of Chicago Press, 2010. {{ISBN|978-0-226-64560-5}} ===Akademiese artikels=== *“Understanding the Impact of Military Service on Support for Political Violence,” with Keven Ruby, Kyle Larson, and Kentaro Nakamura, Journal of Conflict Resolution (August 2024) *“Hamas is Winning: Why Israel’s Failing Strategy Makes the Enemy Stronger,” Foreign Affairs (June 21, 2024) *"The Political Geography of the January 6 Insurrectionists," with Kyle Larson and Keven Ruby, PS: Political Science and Politics (April 2024) *“Understanding Campus Fears After October 7 and How to Reduce Them” (CPOST Research Report, March 2024) *“Israel’s Failed Bombing Campaign in Gaza,” Foreign Affairs (December 2023) *“A Slow-Rolling Disaster: Assessing the Impact of the Covid-19 Pandemic on Militant Violence,” with Christopher Price, Journal of Conflict Resolution (June 2023) *“Bombing to Lose: Why Air Power Can’t Salvage Russia’s Doomed War in Ukraine,” Foreign Affairs, October 2022 *"Introducing the new CPOST dataset on suicide attacks", Journal of Peace Research, forthcoming (2021). *"EEG Distinguishes Heroic Narratives in ISIS Online Video Propaganda," Scientific Reports 10, 19593 (2020). *"A Multilevel Social Neuroscience Perspective on Radicalization and Terrorism," Social Neuroscience 13.5 (2018). *"Days of Action or Restraint? How the Islamic Calendar Impacts Violence," American Political Science Review 111.3 (2017). *"The American face of ISIS: Analysis of ISIS–related terrorism in the US March 2014–August 2016" Australian Strategic Policy Institute (2017). *“Solving the Problem of Missing Perpetrator Information,” Journal of Conflict Resolution with Vincent Bauer and Keven Ruby (2015). *“Reconsidering the Cases of Humanitarian Intervention,” International Security 38.2 (Fall 2013). *The True Worth of Air Power,” Foreign Affairs 83.2 (March/April, 2004). *"The Strategic Logic of Suicide Terrorism," American Political Science Review 97.3 (August 2003). *"Why Economic Sanctions Do Not Work," International Security 22.2 (Fall 1997). *“Coercive Air Power in the Vietnam War,” International Security, 15.2 (Fall 1990). == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT: Pape, Robert}} [[Kategorie:Geboortes in 1960]] [[Kategorie:Lewende mense]] mcksbtw8oi45xso577brgu5d3cm5mx9 0 459246 2890214 2887168 2026-04-05T18:18:10Z Jcb 223 2890214 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Felicia amoena | authority = (Sch.Bip.) Levyns, (1948) | synonyms =* ''Agathaea amoena'' <small>Sch.Bip.</small> * ''Aster amoenus'' <small>(Sch.Bip.) Harv.</small> }} '''''Felicia amoena''''' is 'n meerjarige [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. Die spesie is deel van die [[fynbos]]-[[ekostreek]] en blom van Junie tot Oktober. == Infraspesies == Die spesie het drie [[Infraspesifieke naam|infraspesies]]: * ''Felicia amoena subsp. amoena'' * ''Felicia amoena subsp. latifolia'' <small>Grau</small> * ''Felicia amoena subsp. stricta'' <small>(DC.) Grau</small> == Galery == <gallery> Felicia amoena stricta vBerkel 3.jpg Felicia amoena ssp latifolia vBerkel 1.jpg Felicia amoena stricta vBerkel 1.jpg Felicia amoena subsp. latifolia dark disc habit.jpg Felicia amoena subsp. latifolia dark disc oblique.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3052-7 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:207657-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/6cce6a0d-0f0c-4c3d-ab49-a1a96c835428 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Felicia|amoena]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] mv8kkw4tk0nzjh9snai8z5m3da3ra2z 0 459486 2890207 2889455 2026-04-05T18:10:56Z Sobaka 328 /* Landgebaseerde VOTHVe IKBMe bedreig WVV */ skakel 2890207 wikitext text/x-wiki {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | image1 = Andersen AFB with 150 B-52s 1972.jpg | image2 = Topol-M ICBM, 2010.jpg }} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | image1 = All tubes USS Ohio.jpg | image2 = MX MIRV reentry vehicles.jpg | footer = Strategiese bomwerpers, IKBMe, DGBMe en VOTHVe dra almal by tot wedersyds versekerde vernietiging via 'n groot aantal [[kernwapen]]leweringbare strategiese afleweringstelsels. }} '''Wedersydse versekerde vernietiging''' ('''WVV''' – [[Engels]] ''Mutually assured destruction'' - MAD) is 'n [[militêre strategie]] en [[nasionale veiligheid]]sbeleid leerstelling wat beweer dat 'n volskaalse gebruik van [[kernwapen]]s deur 'n aanvaller op 'n kernwapenverdediger met tweede-aanvalsvermoëns die volledige vernietiging van beide die aanvaller en die verdediger tot gevolg sal hê.<ref>[http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm Mutual Assured Destruction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180103001128/http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm |date=2018-01-03 }}; Col. Alan J. Parrington, USAF, [http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html Mutually Assured Destruction Revisited, Strategic Doctrine in Question] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620055606/http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html |date=2015-06-20 }}, Airpower Journal, Winter 1997.</ref> Dit is gebaseer op die teorie van rasionele afskrikking, wat beweer dat die dreigement om kragtige wapens teen die vyand te gebruik, die vyand se gebruik van dieselfde wapens verhoed. Die [[strategie]] is 'n vorm van die Nash-ewewig waarin, sodra bewapen is, geeneen van die kante enige aansporing het, om 'n konflik te begin of te ontwapen nie. Die resultaat kan 'n kernwapenvrede wees, waarin die teenwoordigheid van kernwapens die risiko van krisis-eskalasie verminder, aangesien partye sal poog om situasies te vermy wat tot die gebruik van kernwapens kan lei. Voorstanders van die kernvredeteorie glo dus dat beheerde kernverspreiding voordelig kan wees vir globale stabiliteit. Kritici voer aan dat kernverspreiding die kans op 'n kernoorlog verhoog deur óf doelbewuste óf onbedoelde gebruik van kernwapens, sowel as die waarskynlikheid dat kernmateriaal in die hande van gewelddadige nie-staatlike akteurs val. Die term "wedersyds versekerde vernietiging", algemeen afgekort as "'''MAD'''" (Engelse akroniem), is in 1962 deur Donald Brennan, 'n strateeg wat in [[Herman Kahn]] se Hudson-instituut gewerk het, geskep.<ref>{{Cite book|title=Whole earth security : a geopolitics of peace|last=Daniel.|first=Deudney|date=1983|publisher=Worldwatch Institute|isbn=978-0-916468-54-5|location=Washington|pages=80|oclc=9833320}}</ref> Brennan het die akroniem sinies bedink en die Engelse woord "''mad''" uitgespel om te argumenteer dat die besit van wapens wat die samelewing kan vernietig, irrasioneel was.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Jervis|first=Robert|date=2002|title=Mutual Assured Destruction|url=https://www.jstor.org/stable/3183553|journal=Foreign Policy|issue=133|pages=40–42|doi=10.2307/3183553|jstor=3183553|issn=0015-7228|url-access=subscription}}</ref> ==Teorie== Onder WVV het elke kant genoeg kernwapens om die ander kant te vernietig. Enige kant, indien om enige rede deur die ander aangeval word, sal met gelyke of groter krag terugveg. Die verwagte resultaat is 'n onmiddellike, onomkeerbare eskalasie van vyandelikhede wat lei tot beide vegters se wedersydse, totale en versekerde vernietiging. Die leerstelling vereis dat geeneen van die kante skuilings op 'n massiewe skaal bou nie.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-17026538|title=How did we forget about mutually assured destruction?|last=Castella|first=Tom de|date=2012-02-15|work=BBC News|access-date=2017-09-19|language=en}}</ref> As een kant 'n soortgelyke stelsel van skuilings bou, sou dit die WVV-doktrine skend en die situasie destabiliseer, omdat dit minder sou hê om te vrees vir 'n tweede aanval.<ref>Freeman Dyson, ''Disturbing the Universe'', Chapter 13, ''The Ethics of Defense'', Basic Books, 1981.</ref><ref>''Weapons and Hope'', Freeman Dyson, Harper Collins, 1985</ref> Dieselfde beginsel word teen [[missiel]]verdediging ingeroep. Die leerstelling neem verder aan dat geeneen van die kante dit sal waag om 'n eerste aanval te loods nie, omdat die ander kant op waarskuwing (ook genoem misluk-dodelik) of met oorlewende magte ('n tweede aanval) sou loods, wat tot onaanvaarbare verliese vir beide partye sou lei. Die uitbetaling van die WVV-doktrine was en word steeds verwag om 'n gespanne maar stabiele wêreldvrede te wees. Baie het egter aangevoer dat wedersyds versekerde vernietiging nie konvensionele [[oorlog]] kan afskrik wat later kan eskaleer nie. Opkomende domeine van [[kuberspioenasie]], volmagstaatkonflik en hoëspoedmissiele dreig om WVV as 'n afskrikstrategie te omseil.<ref>{{Cite journal|last1=Jones|first1=Seth G.|last2=Hicks|first2=Kathleen H.|last3=Cancian|first3=Mark F.|last4=Friend|first4=Alice Hunt|last5=Harrison|first5=Todd|last6=Hersman|first6=Rebecca K.C.|last7=Hunter|first7=Andrew P.|last8=Karako|first8=Thomas|last9=Schaus|first9=John|last10=Williams|first10=Ian|last11=Daniels|first11=Seamus P.|date=2018|title=The Return of Political Warfare|journal=Defense Outlook 2018|url=https://www.jstor.org/stable/resrep22448.10|pages=30–32}}</ref> [[Lêer:Balans van tereur.jpg|duimnael|Balans van terreur.]] Die primêre toepassing van hierdie leerstelling het tydens die [[Koue Oorlog]] (1940's tot 1991) begin, waarin WVV gesien is as 'n hulpmiddel om enige direkte volskaalse konflikte tussen die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en die [[Sowjetunie]] te voorkom terwyl hulle in kleiner volmagoorloë regoor die wêreld betrokke was. WVV was ook verantwoordelik vir die [[wapenwedloop]], aangesien beide state gesukkel het om kernpariteit te behou, of ten minste tweede-aanvalsvermoë te behou. Alhoewel die Koue Oorlog in die vroeë 1990's geëindig het, word die WVV-doktrine steeds toegepas. Dit is ‘n [[balans van terreur]] genoem wat verwys na ’n toestand waarin twee of meer teenstanders mekaar weerhou van militêre konflik weens die wedersydse vermoë om verwoestende skade aan te rig. Hoewel die term dikwels met die Koue Oorlog tydperk geassosieer word, kan dit ook breër toegepas word op ander situasies waar militêre ewewig en afskrikking ’n konflik stabiliseer.<ref>Amos Harel, [https://www.haaretz.com/print-edition/news/analysis-the-extreme-right-has-sought-to-establish-a-balance-of-terror-1.256501 'ANALYSIS / The extreme right has sought to establish a 'balance of terror','] in Haaretz 11 Maart 2008</ref><ref name="auto">Rich Miller, Simon Kennedy, [https://www.bloomberg.com/apps/news%3Fpid%3Dnewsarchive%26sid%3DaVpPMKLa50rc 'G-20 Plans to End 'Financial Balance of Terror' After Summit,'] Bloomberg 27 Februarie 2009.</ref> Voorstanders van WVV as deel van die VSA en USSR se strategiese doktrine het geglo dat 'n kernoorlog die beste voorkom kon word as geeneen van die kante kon verwag om 'n volskaalse kernuitruiling as 'n funksionerende staat te oorleef nie. Aangesien die geloofwaardigheid van die bedreiging krities is vir sodanige versekering, moes elke kant aansienlike kapitaal in hul kernarsenale belê, selfs al was dit nie bedoel vir gebruik nie. Daarbenewens kon geeneen van die kante verwag of toegelaat word om hulself voldoende teen die ander se kernmissiele te verdedig nie.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/mutual-assured-destruction |website=[[Encyclopedia Britannica]] |title=mutual assured destruction |access-date=23 Maart 2024 |date=9 Februarie 2024}}</ref> Dit het gelei tot beide die verharding en diversifikasie van kernafleweringstelsels (soos kernmissielsilo's, ballistiese missiel[[Duikboot|duikbote]] en kern[[bomwerper]]s wat by veilige punte gehou word) en tot die Anti-Ballistiese Missielverdrag. Hierdie WVV-scenario word dikwels na verwys as rasionele kernafskrikking. Toe die moontlikheid van kernoorlogvoering tussen die Verenigde State en die Sowjetunie 'n werklikheid begin word het, het teoretici begin dink dat wedersyds versekerde vernietiging voldoende sou wees om die ander kant te ontmoedig om 'n kernwapen te lanseer. Kenneth Waltz, 'n Amerikaanse politieke wetenskaplike, het geglo dat kernmagte wel nuttig was, maar selfs nuttiger omdat hulle ander kernbedreigings ontmoedig het om hulle te gebruik, gebaseer op wedersyds versekerde vernietiging. Die teorie van wedersyds versekerde vernietiging as 'n veilige manier om af te skrik, het selfs verder voortgeduur met die gedagte dat kernwapens wat bedoel was om gebruik te word vir die wen van 'n oorlog, onprakties was en selfs as te gevaarlik en riskant beskou is<ref>Danilovic, Vesna, http://hdl.handle.net/2027/mdp.39015056796371, When the stakes are high :deterrence and conflict among major powers. Ann Arbor : University of Michigan Press, 2002. isbn=978-0-472-11287-6, bl. 10.</ref> Selfs met die einde van die Koue Oorlog in 1991, word afskrikking van wedersyds versekerde vernietiging steeds beskou as die veiligste manier om kernoorlogvoering te vermy.<ref>{{Citation|last=DELPECH|first=THÉRÈSE|title=Introduction|date=2012|url=https://www.jstor.org/stable/10.7249/mg1103rc.5|work=Nuclear Deterrence in the 21st Century|pages=1–8|series=Lessons from the Cold War for a New Era of Strategic Piracy|publisher=RAND Corporation|jstor=10.7249/mg1103rc.5|isbn=978-0-8330-5930-7|access-date=2021-04-02}}</ref> In die 21ste eeu is die teoretiese raamwerk van wedersyds versekerde vernietiging toenemend uitgedaag deur modelle van strukturele voorkoming en positiewe-som-spelteorie. Kritici merk op dat terwyl WVV staatmaak op die dreigement van vergeldingseskalasie wat gemodelleer word as 'n nul-som-interaksie of 'n hoenderspel, sulke raamwerke statisties onstabiel is oor lang tydhorisonne as gevolg van die kumulatiewe waarskynlikheid van stelselfoute, kuber-indringings of asimmetriese skelm akteurs.<ref>{{cite journal |last1=Debs |first1=Alexandre |title=On Nuclear Superiority and National Security |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=70 |issue=11 |year=2025 |pages=3–30 |doi=10.1177/00220027251338457 }}</ref> Gevolglik beklemtoon moderne strategiese afskrikkingsteorie toenemend koördinasiespeletjies, soos die Taktejag, waar teenstanders poog om wiskundig verifieerbare veilige meganismes te vestig om toevallige eskalasie te voorkom. Hierdie paradigmaverskuiwing sny met die politieke teorie van agonisme, wat [[geopolitiek]]e konflik bestuur as 'n voortdurende stryd tussen wettige teenstanders eerder as 'n dodelike stryd tussen vyande, en maak staat op stroomop tegnologiese de-eskalasieprotokolle.<ref>{{cite journal |last1=Ritchie |first1=Nick |title=A contestation of nuclear ontologies: Resisting nuclearism and reimagining the politics of nuclear disarmament |journal=International Relations |volume=37 |issue=3 |year=2022 |pages=1–22 |doi=10.1177/00471178221122959 |doi-access=free }}</ref> Opmerklik onder hierdie strukturele veilige meganismes is die toepassing van fisiese nulkennisbewyse vir kernplofkopverifikasie. Hierdie bewyse los die deursigtigheid-sekuriteitsparadoks op deur inspekteurs toe te laat om ontwapening te verifieer sonder om toegang tot geklassifiseerde wapenontwerpe te verkry. Daarbenewens neutraliseer die implementering van 'n drempelkriptostelsel (’n kriptostelsel waarin die geheime sleutel in 'n aantal stukke verdeel word wat aan verskillende partye gegee word) in kernbevel en -beheer prosedureel die vermoë van 'n eensydige oorloop om 'n katastrofiese kernkettingreaksie te veroorsaak.<ref>{{cite journal |last1=Glaser |first1=Alexander |last2=Barak |first2=Boaz |last3=Goldston |first3=Robert J. |title=A zero-knowledge protocol for nuclear warhead verification |journal=Nature |volume=510 |issue=7506 |year=2014 |pages=497–502 |doi=10.1038/nature13457 }}</ref> ===Doeltreffendheid van die teorie volgens empiriese studies=== 'n Studie wat in 2009 in die ''Journal of Conflict Resolution'' gepubliseer is, het die kernvredeshipotese kwantitatief geëvalueer en ondersteuning gevind vir die bestaan van die stabiliteit-onstabiliteitsparadoks. Die studie het bepaal dat kernwapens strategiese stabiliteit bevorder en grootskaalse oorloë voorkom, maar terselfdertyd meer lae-intensiteit konflikte toelaat. As 'n kernmonopolie tussen twee state bestaan, en een staat het kernwapens en sy teenstander nie, is daar 'n groter kans op oorlog. In teenstelling hiermee, as daar wedersydse kernwapenbesit is met beide state wat kernwapens besit, daal die kans op oorlog drasties.<ref>{{cite journal |last=Rauchhaus |first=Robert W. |title=Evaluating the Nuclear Peace Hypothesis: A Quantitative Approach |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=53 |issue=2 |pages=258–277 |year=2009 |doi=10.1177/0022002708330387 |s2cid=145065008 |url=http://jcr.sagepub.com/content/53/2/258.short |url-access=subscription }}</ref> ==Geskiedenis== ===Voor 1945=== [[Lêer:Portrait of Wilkie Collins.jpg|duimnael|[[Wilkie Collins]]]] Die konsep van WVV is al vir byna 'n eeu voor die uitvinding van kernwapens in die literatuur bespreek. Een van die vroegste verwysings kom van die Engelse skrywer [[Wilkie Collins]], wat ten tyde van die [[Frans-Duitse Oorlog|Frans-Pruisiese Oorlog in 1870]] geskryf het: "Ek begin net in een beskawende invloed glo—die ontdekking eendag van 'n vernietigende middel so verskriklik dat oorlog vernietiging sal beteken en mense se vrese hulle sal dwing om die vrede te bewaar."<ref>{{cite web | url=http://wilkiecollinssociety.org/newsletter-spring-2009/ | title=Wilkie Collins and Mutually Assured Destruction | publisher=The Wilkie Collins Society | date=Spring 2009 | access-date=17 September 2014}}</ref> Die konsep is ook in 1863 deur [[Jules Verne]] in sy roman ''Parys in die twintigste eeu'' beskryf, hoewel dit eers in 1994 gepubliseer is. Die boek speel af in 1960 en beskryf "die masjiene van oorlog", wat so doeltreffend geword het dat oorlog ondenkbaar is en alle lande in 'n voortdurende dooiepunt verkeer.<ref>{{Cite book|title=Paris in the twentieth century|author=Verne, Jules|date=1996|publisher=Random House|others=Howard, Richard, 1929-|isbn=978-0-679-44434-3|edition= first US |location=New York|oclc=32854161}}</ref> Die konsep is deur meer as een wapenuitvinder aangeraak. Richard Jordan Gatling het byvoorbeeld sy naamgenoot Gatling-masiengeweer in 1862 gepatenteer met die gedeeltelike bedoeling om die nutteloosheid van oorlog te illustreer.<ref>Paul Wahl and Don Toppel, ''The Gatling Gun'', Arco Publishing, 1971.</ref> Net so, na sy uitvinding van [[dinamiet]] in 1867, het [[Alfred Nobel]] gesê dat "die dag wanneer twee leërkorps mekaar in een sekonde kan vernietig, alle beskaafde nasies, word daar gehoop, van oorlog sal terugdeins en hul troepe sal ontslaan." In 1937 het [[Nikola Tesla]] "''The Art of Projecting Concentrated Non-dispersive Energy through the Natural Media''" gepubliseer,<ref>Tesla, Nikola, [http://www.teslaradio.com/pages/teleforce.htm ''The New Art of Projecting Concentrated Non-dispersive Energy through the Natural Media, System of Particle Acceleration for Use in National Defense''], circa 16 Mei 1935.</ref> 'n verhandeling oor gelaaide deeltjiestraalwapens.<ref name="Seifer454">{{cite book |last=Seifer |first=Marc J. |title=Wizard: the life and times of Nikola Tesla: biography of a genius |year=2001 |publisher=Citadel |isbn=978-0-8065-1960-9 |url=https://books.google.com/books?id=h2DTNDFcC14C |page=454}}</ref> Tesla het sy toestel beskryf as 'n "superwapen wat 'n einde aan alle oorlog sou maak." Die Frisch-Peierls-memorandum van Maart 1940, die vroegste tegniese uiteensetting van 'n praktiese [[kernwapen]], het afskrikking as die hoofmiddel om 'n vyand met kernwapens te bestry, verwag.<ref>{{Cite journal|last1=Brown|first1=Andrew|last2=Arnold|first2=Lorna|date=2010-09-20|title=The Quirks of Nuclear Deterrence|journal=International Relations|language=en|volume=24|issue=3|pages=293–312|doi=10.1177/0047117810377278|s2cid=143594540}}</ref> ===Vroeë Koue Oorlog=== [[Lêer:Hiroshima Aftermath - cropped Version.jpg|duimnael|Nadraai van die [[Atoombomaanvalle van Hiroshima en Nagasaki|atoombomontploffing oor Hiroshima]]]] In Augustus 1945 het die Verenigde State die eerste kernmoondheid geword na die [[Atoombomaanvalle van Hiroshima en Nagasaki|kernwapenaanvalle op Hiroshima en Nagasaki]]. Vier jaar later, op 29 Augustus 1949, het die Sowjetunie sy eie kernbom laat ontplof. Op daardie tydstip het beide kante nie die middele gehad om kernbom doeltreffend teen mekaar te gebruik nie. Met die ontwikkeling van vliegtuie soos die Amerikaanse [[Convair B-36 Peacemaker|Convair B-36]] en die Sowjet [[Toepolef Tu-95]], het beide kante egter 'n groter vermoë verkry om kernwapens in die binneland van die opponerende land af te lewer. Die amptelike beleid van die Verenigde State het een van "Onmiddellike Vergelding" geword, soos geskep deur die Minister van Buitelandse Sake [[John Foster Dulles]], wat 'n massiewe kernwapenaanval teen die Sowjetunie vereis het as hulle [[Europa]] sou binneval, ongeag of dit 'n konvensionele of 'n kernaanval was.<ref>{{cite news |last1=Abel |first1=Elie |title=DULLES SAYS PACTS GIVE TO PRESIDENT RETALIATION RIGHT; Declares Congress Need Not Be Consulted First if Foe Strikes U. S. or Allies |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1954/03/17/92820904.pdf?pdf_redirect=true&ip=0 |access-date=22 September 2022 |agency=The New York TImes Archives |work=The New York TImes |date=17 Maart 1954}}</ref> Teen die tyd van die [[Kubaanse missielkrisis]] van 1962 het beide die Verenigde State en die Sowjetunie die vermoë ontwikkel om 'n kernpuntmissiel vanaf 'n ondergedompelde [[duikboot]] te lanseer, wat die "derde been" van die kerntriade-wapenstrategie voltooi het wat nodig was om die WVV-doktrine ten volle te implementeer. Deur 'n drie-armige kernvermoë te hê, is die moontlikheid uitgeskakel dat 'n vyand al 'n nasie se kernmagte in 'n eerste-aanval kon vernietig; dit het weer die geloofwaardige bedreiging van 'n verwoestende vergeldingsaanval teen die aggressor verseker, wat 'n nasie se kernafskrikking verhoog het.<ref name="NW">{{cite magazine |author=John Barry |url=http://www.newsweek.com/id/226494 |title=Do We Still Need a Nuclear 'Triad'? |magazine=[[Newsweek]] |date=2009-12-12 |access-date=2010-10-08}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/USNuclearDeterrence.html |title=Nuclear Stockpile |publisher=US Department of Defense |author=Office for the Deputy Assistant to the Secretary of Defense for Nuclear Matters |access-date=2010-10-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100510015329/http://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/USNuclearDeterrence.html |archive-date=2010-05-10 }}</ref><ref name="Time">{{cite magazine|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959948,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080307080808/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959948,00.html |url-status=dead |archive-date=7 Maart 2008 |title=Toning Up the Nuclear Triad |magazine=Time |date=1985-09-23 |access-date=2010-10-08}}</ref> Campbell Craig en Sergey Radchenko voer aan dat [[Nikita Chroesjtsjof]] (Sowjet-leier 1953 tot 1964) besluit het dat beleide wat kernoorlog vergemaklik het, te gevaarlik vir die Sowjetunie was. Sy benadering het nie sy [[buitelandse beleid]] of militêre doktrine grootliks verander nie, maar is duidelik in sy vasberadenheid om opsies te kies wat die risiko van oorlog verminder het.<ref>Campbell Craig and Sergey Radchenko, "MAD, not Marx: Khrushchev and the nuclear revolution." ''Journal of Strategic Studies'' (2018) 41#1/2:208-233.</ref> ===Strategiese Lugbevel=== [[Lêer:Boeing B-47B rocket-assisted take off on April 15, 1954 061024-F-1234S-011.jpg|duimnael|Boeing B-47B Stratojet met vuurpyl-ondersteunde opstyg tegniek op 15 April 1954.]] Vanaf 1955 het die Verenigde State se Strategiese Lugbevel (SAC) een derde van sy [[bomwerper]]s op gereedheidsgrondslag gehou, met bemannings gereed om binne vyftien minute op te styg en na aangewese teikens binne die Sowjetunie te vlieg en hulle met kernbomme te vernietig in die geval van 'n Sowjet-eerste-aanval op die Verenigde State. In 1961 het president [[John F. Kennedy]] die befondsing vir hierdie program verhoog<ref>{{cite web | url=https://library.cqpress.com/cqalmanac/document.php?id=cqal61-1373672# | title=CQ Almanac Online Edition }}</ref> en die verbintenis tot 50 persent gereedheid van SAC-vliegtuie verhoog. Gedurende periodes van verhoogde spanning in die vroeë 1960's het SAC 'n deel van sy [[Boeing B-52 Stratofortress|B-52]]-vloot te alle tye in die lug gehou om 'n uiters vinnige vergeldingsaanval teen die Sowjetunie moontlik te maak in die geval van 'n verrassingsaanval op die Verenigde State. Hierdie program het tot 1969 voortgeduur. Tussen 1954 en 1992 het bomwerpervlerke ongeveer een derde tot die helfte van hul toegewyse vliegtuie op vinnige reaksie-grondwaarskuwing gehad en kon hulle binne 'n paar minute opstyg.<ref>{{cite web | url=https://www.presidency.ucsb.edu/documents/annual-budget-message-the-congress-fiscal-year-1961 | title=Annual Budget Message to the Congress: Fiscal Year 1961. &#124; the American Presidency Project }}</ref> SAC het ook die Nasionale Noodlugmagbevelpos (NEACP), ook bekend as "Looking Glass", in stand gehou, wat uit verskeie EC-135's bestaan het, waarvan een te alle tye van 1961 tot 1990 in die lug was.<ref>{{cite web | url=https://www.stratcom.mil/About/History/ | title=History }}</ref> Tydens die Kubaanse Missielkrisis is die bomwerpers na verskeie verskillende vliegvelde versprei, en vyf-en-sestig B-52's was te alle tye in die lug.<ref>{{cite web | url=https://nsarchive.gwu.edu/document/20815-08-us-strategic-air-command-history-and-research-division-historical-study-no-90-vol | title=U.S. Strategic Air Command, History and Research Division, Historical Study No. 90, Vol. I, Strategic Air Command Operations during the Cuban Crisis of 1962, circa 1963, Top Secret, Excised Copy &#124; National Security Archive }}</ref> Gedurende die hoogtepunt van die spanning tussen die VSA en die USSR in die 1960's, is twee gewilde films gemaak wat handel oor wat vreeslik verkeerd kon gaan met die beleid om vliegtuie met kernbom gereed te hou: ''Dr. Strangelove'' (1964)<ref>{{Cite news |url=https://www.tvovermind.com/movies/50-years-later-2001-a-space-odyssey-is-still-an-unparalleled-marvel-on-the-big-screen |title=50 Years Later, '2001: A Space Odyssey' Is Still an Unparalleled Marvel on the Big Screen |date=2018-08-31 |work=TVOvermind |access-date=2018-09-15 |language=en-US}}</ref> en ''Fail Safe'' (1964).<ref>{{Cite news |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/gerald-hirschfeld-dead-young-frankenstein-fail-safe-cinematographer-was-95-977763 |title=Gerald Hirschfeld, Cinematographer on 'Young Frankenstein' and 'Fail-Safe,' Dies at 95 |work=The Hollywood Reporter |access-date=2018-09-15 |language=en}}</ref> ===Vergeldingsvermoë (tweede aanval)=== [[Lêer:Robert McNamara official portrait.jpg|links|duimnael|Robert McNamara]] [[Lêer:Boeing B-52D-70-BO (SN 56-0582) is refueled by Boeing KC-135A-BN (SN 55-3127) 061127-F-1234S-009.jpg|duimnael|Boeing B-52D-70-BO (SN 56-0582) word hervul deur Boeing KC-135A-BN (SN 55-3127).'''   ''']] Die [[strategie]] van WVV is in die vroeë 1960's ten volle verklaar, hoofsaaklik deur die Amerikaanse minister van verdediging, Robert McNamara. In McNamara se formulering was daar die werklike gevaar dat 'n nasie met kernwapens kon probeer om 'n ander nasie se vergeldingsmagte met 'n verrassende, verwoestende eerste aanval uit te skakel en teoreties 'n kernoorlog relatief ongedeerd te "wen". Die ware tweede-aanval-vermoë kon slegs bereik word wanneer 'n nasie 'n gewaarborgde vermoë gehad het om ten volle te vergeld na 'n eerste-aanval.<ref name=":0" /> Die Verenigde State het 'n vroeë vorm van tweede-aanvalsvermoë bereik deur voortdurende patrollies van strategiese kernbomwerpers te stuur, met 'n groot aantal vliegtuie altyd in die lug, op pad na of van veilige punte naby die grense van die Sowjetunie. Dit het beteken dat die Verenigde State steeds kon terugveg, selfs na 'n verwoestende eerste-aanval. Die taktiek was duur en problematies as gevolg van die hoë koste om genoeg vliegtuie te alle tye in die lug te hou en die moontlikheid dat hulle deur Sowjet-lugafweermissiele afgeskiet sou word voordat hulle hul teikens bereik het. Daarbenewens, soos die idee van 'n missielkloof tussen die VSA en die Sowjetunie ontwikkel het, is daar toenemende voorkeur gegee aan interkontinentale ballistiese missiele (IKBMe) bo bomwerpers. Dit was eers met die koms van kernaangedrewe ballistiese missielduikbote, beginnende met die George Washington-klas in 1959, dat 'n werklike oorleefbare kernmag moontlik geword het en 'n vergeldende tweede aanvalsvermoë gewaarborg is. [[Lêer:USS George Washington (SSBN-598) underway at sea, circa in the 1970s.jpg|duimnael|Die [[USS George Washington (SSBN-598)|USS George Washington]] (SSBN-598), die hoofskip van die Amerikaanse Vloot se eerste klas Vlootballistiese kernkragmissielduikbote.]] Die ontplooiing van vlote ballistiese missielduikbote het 'n gewaarborgde tweede aanvalsvermoë gevestig as gevolg van hul onopspoorbaarheid en deur die aantal wat deur elke Koue Oorlog-teenstander operasioneel gemaak het - dit was hoogs onwaarskynlik dat almal van hulle geteiken en voorkomend vernietig kon word (in teenstelling met, byvoorbeeld, 'n missielsilo met 'n vaste ligging wat tydens 'n eerste aanval geteiken kon word). Gegewe hul langafstand, hoë oorleefbaarheid en vermoë om baie medium- en langafstand-kernmissiele te dra, was duikbote geloofwaardige en effektiewe middele vir volskaalse vergelding, selfs na 'n massiewe eerste aanval.<ref>{{cite web | url=https://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/NMHB2020rev/chapters/chapter3.html | title=NMHB 2020 &#91;Revised&#93; }}</ref> Hierdie afskrikkingsstrategie en die program het tot in die 21ste eeu voortgeduur, met kernduikbote wat Trident II-ballistiese missiele dra as een been van die VSA se strategiese kernafskrikmiddel en as die enigste afskrikmiddel van die [[Verenigde Koninkryk]]. Die ander elemente van die Amerikaanse afskrikmiddel is interkontinentale ballistiese missiele (IKBMe) wat op gereedheidsgrondslag in die kontinentale Verenigde State is, en kernkrag-bekwapende bomwerpers. Ballistiese missielduikbote word ook deur die vlote van die [[Volksrepubliek China]], [[Frankryk]], [[Indië]] en [[Rusland]] bedryf. Die Amerikaanse Departement van Verdediging verwag 'n voortgesette behoefte aan 'n see-gebaseerde strategiese kernmag. Die eerste van die huidige Ohio-klas SSBN's sal na verwagting teen 2029 afgetree word, wat beteken dat 'n vervangingsplatform teen daardie tyd reeds seewaardig moet wees. 'n Vervanging kan meer as $4 miljard per eenheid kos in vergelyking met die USS Ohio se $2 miljard.<ref name="Frost"> {{cite news |url = http://www.dailypress.com/news/dp-local_subs_0424apr24,0,5810806.story |title = Newport News contract awarded |newspaper = Daily Press |last = Frost |first = Peter |access-date = 2011-09-27 |url-access=subscription |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20090426041620/http://www.dailypress.com/news/dp-local_subs_0424apr24,0,5810806.story |archive-date = 2009-04-26 }}</ref> Die USN se opvolgklas van SSBN's sal die Columbia-klas wees, wat in 2021 met konstruksie begin het en in 2031 in diens getree het.<ref>{{cite web |title=Navy Columbia(SSBN-826) Class Ballistic Missile Submarine Program: Background and Issues for Congress, Updated 24 Junie 2019 |url=https://fas.org/sgp/crs/weapons/R41129.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110504225457/http://www.fas.org/sgp/crs/weapons/R41129.pdf |archive-date=2011-05-04 |url-status=live |website=fas.org |publisher=Congressional Research Service |access-date=17 Julie 2019}}</ref> ===ABM's bedreig WVV=== In die 1960's het beide die Sowjetunie (A-35 anti-ballistiese missielstelsel) en die Verenigde State (LIM-49 Nike Zeus) anti-ballistiese missielstelsels ontwikkel. As sulke stelsels effektief teen 'n vergeldingsaanval kon verdedig, sou WVV ondermyn gewees het. Verskeie wetenskaplike studies het egter tegnologiese en logistieke probleme in hierdie stelsels getoon, insluitend die onvermoë om tussen regte en lokwapens te onderskei.<ref>{{Cite journal|last=HSIN|first=HONOR|date=2003|title=Episode II: US Ballistic Missile Defense|url=https://www.jstor.org/stable/43648994|journal=Harvard International Review|volume=25|issue=3|pages=15–16|jstor=43648994|issn=0739-1854}}</ref> === VOTHVe === ==== VOTHVe as teenvoeter teen ABM==== [[Lêer:Peacekeeper RV vehicles.jpg|duimnael|'n Tydblootstelling van sewe VOTHVe van 'n Peacekeeper-missiel wat deur wolke beweeg.]] Die veelvuldige onafhanklik teikenbare herbetredingsvoertuig (VOTHV) (Engelse akroniem MIRV) was nog 'n wapenstelsel wat spesifiek ontwerp is om te help met die WVV-kernafskrikkingsleerstelling. Met 'n VOTHV-vrag kon een IKBM baie afsonderlike plofkoppe dra. VOTHVe is aanvanklik deur die Verenigde State geskep om die Sowjet A-35 anti-ballistiese missielstelsels rondom [[Moskou]] teë te werk. Aangesien elke verdedigingsmissiel slegs een offensiewe missiel sou vernietig, het die feit dat elke offensiewe missiel byvoorbeeld drie plofkoppe gehad het (soos met vroeë VOTHV -stelsels) beteken dat drie keer soveel verdedigingsmissiele vir elke offensiewe missiel nodig was. Dit het verdediging teen missielaanvalle duurder en moeiliker gemaak. Een van die grootste Amerikaanse VOTHV-missiele, die LGM-118A Peacekeeper, kon tot 10 plofkoppe hou, elk met 'n opbrengs van ongeveer 300 kiloton TNT (1.3 PJ) - altesaam 'n plofbare vrag gelykstaande aan 230 Hiroshima-tipe bomme. Die veelvuldige plofkoppe het verdediging onhoudbaar gemaak met die beskikbare tegnologie, wat die bedreiging van vergeldingsaanvalle as die enigste lewensvatbare verdedigingsopsie gelaat het. VOTHV-draende landgebaseerde IKBM'e is geneig om 'n premie op eerste aanval te plaas. Die START II-ooreenkoms het voorgestel om hierdie tipe wapen te verbied, maar dit het nooit in werking getree nie. In die geval van 'n Sowjet-konvensionele aanval op [[Wes-Europa]], het [[NAVO]] beplan om taktiese kernwapens te gebruik. Die Sowjetunie het hierdie bedreiging teëgewerk deur 'n verklaring uit te reik dat enige gebruik van kernwapens (takties of andersins) teen Sowjetmagte gronde sou wees vir 'n volskaalse Sowjet-vergeldingsaanval (massiewe vergelding). Dus is daar algemeen aanvaar dat enige geveg in Europa met apokaliptiese gevolgtrekkings sou eindig. ====Landgebaseerde VOTHVe IKBMe bedreig WVV==== VOTHV-landgebaseerde IKBMe word oor die algemeen as geskik beskou vir 'n eerste aanval (inherente teenkrag) of 'n tweede teenkrag-aanval, as gevolg van: #. Hul hoë akkuraatheid (lae sirkelvormige fout waarskynlik), in vergelyking met duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat vroeër minder akkuraat en meer geneig tot defekte was; #. Hul vinnige reaksietyd, in vergelyking met bomwerpers wat as te stadig beskou word; #. Hul vermoë om verskeie VOTHV -plofkoppe gelyktydig te dra, nuttig om 'n hele missielveld of verskeie stede met een missiel te vernietig. Anders as 'n onthoofdingsaanval of 'n teenwaarde-aanval, kan 'n teenmag-aanval lei tot 'n potensieel meer beperkte vergelding. Alhoewel die Minuteman III van die middel-1960's toegerus was met drie VOTHV kernplofkoppe, het swaar VOTHV -voertuie gedreig om die balans te versteur; dit het die SS-18 Satan ingesluit wat in 1976 ontplooi is en as 'n bedreiging vir Minuteman III-silo's beskou is, wat sommige neokonserwatiewes laat besluit het dat 'n Sowjet-eerste aanval voorberei word. Dit het gelei tot die ontwikkeling van die voorgenoemde Pershing II, die Trident I en Trident II, sowel as die MX-missiel, en die [[Rockwell B-1 Lancer|B-1 Lancer]]. VOTHV-landgebaseerde IKBM's word as destabiliserend beskou omdat hulle geneig is om 'n premie op eerste aanval te plaas. Wanneer 'n missiel VOTHV plofkoppe dra, kon dit tot agt wees in bestaande Amerikaanse missiele, hoewel Trident II in staat was om tot 12 te dra <ref>{{Cite web |url=http://missilethreat.com/missiles/ugm-133-trident-d-5/ |title=UGM-133 Trident D-5 - Missile ThreatTrident 2 &#124; Missile Threat |access-date=2015-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151027084659/http://missilethreat.com/missiles/ugm-133-trident-d-5/ |archive-date=2015-10-27 |url-status=dead }}</ref> en dit na aparte teikens te lewer. Indien aanvaar word dat elke kant 100 missiele het, met vyf plofkoppe elk, en verder dat elke kant 'n 95 persent kans het om die teenstander se missiele in hul silo's te neutraliseer deur twee plofkoppe op elke silo af te vuur, dan kan die aanvallende kant die vyandelike IKBM-mag van 100 missiele tot ongeveer vyf verminder deur 40 missiele met 200 plofkoppe af te vuur, en die res van 60 missiele in reserwe te hou. As sodanig was hierdie tipe wapen bedoel om verbied te word onder die START II-ooreenkoms; die START II-ooreenkoms is egter nooit in werking getree nie, en nóg Rusland nóg die Verenigde State het die ooreenkoms bekragtig. ===Laat Koue Oorlog=== [[Lêer:SDI Logo.svg|duimnael|Strategiese Verdedigingsinisiatief se logo.]] Die oorspronklike Amerikaanse WVV-doktrine is op 25 Julie 1980 gewysig met die Amerikaanse president [[Jimmy Carter]] se aanvaarding van 'n teenwerkende strategie met Presidensiële Direktief 59. Volgens die argitek daarvan, die minister van verdediging Harold Brown, het "teenwerkende strategie" beklemtoon dat die beplande reaksie op 'n Sowjet-aanval nie meer hoofsaaklik was om Sowjet-bevolkingsentrums en stede te bombardeer nie, maar eers om die Sowjet-leierskap dood te maak, en dan militêre teikens aan te val, in die hoop van 'n Sowjet-oorgawe voor totale vernietiging van die Sowjetunie (en die Verenigde State). Hierdie gewysigde weergawe van WVV is gesien as 'n wenbare kernoorlog, terwyl die moontlikheid van versekerde vernietiging vir ten minste een party steeds gehandhaaf is. Hierdie beleid is verder ontwikkel deur die Reagan-administrasie met die aankondiging van die Strategiese Verdedigingsinisiatief (SVI, met bynaam "Star Wars"), waarvan die doel was om ruimtegebaseerde tegnologie te ontwikkel om Sowjet-missiele te vernietig voordat hulle die Verenigde State bereik het. SVI is gekritiseer deur beide die Sowjtunie en baie van Amerika se bondgenote (insluitend die Eerste Minister van die Verenigde Koninkryk, [[Margaret Thatcher]]) omdat, indien dit ooit operasioneel en effektief was, dit die "versekerde vernietiging" wat vir WVV vereis word, sou ondermyn het. As die Verenigde State 'n waarborg teen Sowjet-kernaanvalle gehad het, het hul kritici aangevoer, sou dit eerste-aanvalsvermoë hê, wat 'n polities en militêr destabiliserende posisie sou gewees het. Kritici het verder aangevoer dat dit 'n nuwe wapenwedloop kon veroorsaak, hierdie keer om teenmaatreëls vir SVI te ontwikkel. Ten spyte van die belofte van kernveiligheid, is SVI deur baie van sy kritici (insluitend die Sowjet-kernfisikus en latere vredesaktivis [[Andrei Sacharof]]) beskryf as selfs gevaarliker as WVV as gevolg van hierdie politieke implikasies. Ondersteuners het ook aangevoer dat SVI 'n nuwe wapenwedloop kon veroorsaak, wat die USSR sou dwing om 'n toenemende deel van die BBP aan verdediging te bestee - iets wat beweer is 'n indirekte oorsaak van die uiteindelike ineenstorting van die Sowjetunie te gewees het. Gorbatsjof self het in 1983 aangekondig dat “die voortsetting van die SVI-program die wêreld in 'n nuwe stadium van die wapenwedloop sal vee en die strategiese situasie sal destabiliseer.”<ref>{{Cite book|last1=Webb|first1=Rachel|last2=Connolly|first2=Erin|last3=Gott|first3=Jessica|last4=Hadfield|first4=Zach|last5=Hamel|first5=Michael|last6=Heimer|first6=Brandon W.|last7=Kattan|first7=Ari|last8=Kirkegaard|first8=Marie C.|last9=Kuhns|first9=Ryan|last10=Maloney|first10=Jillian|last11=Mascaro|first11=Anthony D.|date=2019|title=Defensive Satellites:: Who Will Shoot First?|chapter=Defensive Satellites |journal=On the Horizon|chapter-url=https://www.jstor.org/stable/resrep22545.20|pages=190–199}}</ref> Voorstanders van ballistiese missielverdediging (BMV) voer aan dat WVV buitengewoon gevaarlik is omdat dit in wese 'n enkele plan van aksie bied in die geval van 'n kernaanval: volle vergeldingsreaksie. Die feit dat kernverspreiding gelei het tot 'n toename in die aantal nasies in die "kernklub", insluitend nasies van twyfelagtige stabiliteit (bv. [[Noord-Korea]]), en dat 'n kernnasie gekaap kan word deur 'n despoot of ander persoon of persone wat kernwapens kan gebruik sonder 'n gesonde agting vir die gevolge, bied 'n sterk saak vir voorstanders van BMV wat 'n beleid soek wat beide teen aanvalle beskerm, maar ook nie 'n eskalasie vereis in wat 'n wêreldwye kernoorlog kan word nie. Rusland het steeds 'n sterk openbare afkeer van Westerse BMV-inisiatiewe, vermoedelik omdat eie operasionele BMV-stelsels hul tegniese en finansiële hulpbronne kan oorskry en dus hul groter militêre status en gevoel van veiligheid in 'n post- WVV -omgewing kan degradeer. Russiese weiering om aanvanklike uitnodigings te aanvaar om aan NAVO BMV deel te neem, kan dui op die gebrek aan 'n alternatief vir WVV in die huidige Russiese oorlogvoeringstrategie as gevolg van die verval van konvensionele magte na die verbrokkeling van die Sowjetunie. ====Proud Prophet==== Proud Prophet was 'n reeks oorlogspeletjies wat deur verskeie Amerikaanse militêre amptenare gespeel is. Die simulasie het onthul dat WVV die gebruik van kernwapens feitlik onmoontlik gemaak het sonder totale kernvernietiging, ongeag hoe kernwapens in oorlogsplanne geïmplementeer is. Hierdie resultate het in wese die moontlikheid van 'n beperkte kernaanval uitgesluit, aangesien elke keer as dit probeer is, dit gelei het tot 'n volledige verbruik van kernwapens deur beide die Verenigde State en die USSR. Proud Prophet het 'n verskuiwing in Amerikaanse strategie aangedui; na aanleiding van Proud Prophet het die Amerikaanse retoriek van strategieë wat die gebruik van kernwapens behels het, verdwyn en Amerikaanse oorlogsplanne is verander om die gebruik van konvensionele magte te beklemtoon.<ref>{{Cite book|last=Bracken|first=Paul|title=The Second Nuclear Age: Strategy, Danger, and the New Power Politics|pages=81–90}}</ref> ====TTAPS-studie==== In 1983 het 'n groep navorsers, insluitend [[Carl Sagan]], die TTAPS-studie (genoem na die onderskeie voorletters van die outeurs) vrygestel, wat voorspel het dat die grootskaalse gebruik van kernwapens 'n "kernwinter" sou veroorsaak. Die studie het voorspel dat die puin wat in kernbomme verbrand word, in die atmosfeer sou vertroebel word en sonlig wêreldwyd sou verminder, wat wêreldtemperature met "-15° tot -25°C" sou verlaag.<ref>{{Cite journal|last1=Turco|first1=R. P.|last2=Toon|first2=O. B.|last3=Ackerman|first3=T. P.|last4=Pollack|first4=J. B.|last5=Sagan|first5=Carl|date=1983-12-23|title=Nuclear Winter: Global Consequences of Multiple Nuclear Explosions|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.222.4630.1283|journal=Science|language=en|volume=222|issue=4630|pages=1283–1292|doi=10.1126/science.222.4630.1283|issn=0036-8075|pmid=17773320|bibcode=1983Sci...222.1283T|s2cid=45515251|url-access=subscription}}</ref> Hierdie bevindinge het gelei tot die teorie dat WVV steeds sou plaasvind met baie minder wapens as wat deur die Verenigde State of die USSR tydens die hoogtepunt van die Koue Oorlog besit is. As sodanig is die kernwinter gebruik as 'n argument vir beduidende vermindering van kernwapens, aangesien WVV in elk geval sou plaasvind.<ref>{{Cite journal|last=Plous|first=Scott|date=1984|title=Will Deterrence Survive a Nuclear Winter?|url=https://www.jstor.org/stable/1693566|journal=Science|volume=225|issue=4659|pages=268|doi=10.1126/science.225.4659.268-a|jstor=1693566|pmid=17749541|issn=0036-8075|url-access=subscription}}</ref> ===Na-Koue Oorlog=== [[Lêer:EKV prototype launch.jpg|duimnael|'n Dravrag met 'n prototipe eksoatmosferiese doodmaakvoertuig word op 3 Desember 2001 vanaf Meck-eiland by die Kwajalein-missielbaan gelanseer vir 'n onderskepping van 'n ballistiese missielteiken oor die sentrale [[Stille Oseaan]].   ]] Na die [[Ontbinding van die Sowjetunie|val van die Sowjetunie]]] het die [[Russiese Federasie]] na vore gekom as 'n soewereine entiteit wat die grootste deel van die gebied van die voormalige USSR omvat het. Die verhoudings tussen die Verenigde State en Rusland was, ten minste vir 'n tyd, minder gespanne as wat dit met die Sowjetunie was. Terwyl WVV minder van toepassing geword het op die VSA en Rusland, is dit aangevoer as 'n faktor agter [[Israel]] se verkryging van kernwapens. Net so het diplomate gewaarsku dat [[Japan]] moontlik onder druk geplaas kan word om te kerbenwapen deur die teenwoordigheid van Noord-Koreaanse kernwapens. Die vermoë om 'n kernaanval teen 'n vyandelike stad te loods, is 'n relevante afskrikstrategie vir hierdie moondhede.<ref>{{Cite journal|last=SOKOLSKI|first=HENRY D.|date=2004|title=PREFACE|journal=Getting Mad|url=https://www.jstor.org/stable/resrep12035.3|pages=v–viii}}</ref> Die administrasie van die Amerikaanse president [[George W. Bush]] het in Junie 2002 aan die Anti-Ballistiese Missielverdrag onttrek en beweer dat die beperkte nasionale missielverdedigingstelsel wat hulle voorgestel het om te bou, slegs ontwerp is om kernafpersing deur 'n staat met beperkte kernvermoë te voorkom en nie beplan was om die kernposisie tussen Rusland en die Verenigde State te verander nie. Terwyl die verhoudings verbeter het en 'n opsetlike kernuitruiling minder waarskynlik is, kon die agteruitgang in Russiese kernvermoë in die post-Koue Oorlog-era 'n uitwerking gehad het op die voortgesette lewensvatbaarheid van die WVV-doktrine. 'n Artikel in 2006 deur Keir Lieber en Daryl Press het verklaar dat die Verenigde State 'n kernaanval op Rusland kon uitvoer en "'n goeie kans sou hê om elke Russiese bomwerperbasis, duikboot en IKBM te vernietig." Dit is toegeskryf aan vermindering in Russiese kernvoorrade en die toenemende ondoeltreffendheid en ouderdom van dit wat oorbly. Lieber en Press het aangevoer dat die WVV-era tot 'n einde kom en dat die Verenigde State op die punt staan om wêreldwye kernvoorrang te verkry.<ref>Keir A. Lieber and Daryl G. Press "The Rise of U.S. Nuclear Primacy," ''Foreign Affairs'', Maart/April 2006, bl 42–55.</ref> In 'n opvolgartikel in dieselfde publikasie het ander egter die ontleding gekritiseer, insluitend Peter Flory, die Amerikaanse assistent-sekretaris van verdediging vir internasionale veiligheidsbeleid, wat begin het deur te skryf: "Die essay deur Keir Lieber en Daryl Press bevat soveel foute, oor 'n onderwerp van so 'n erns, dat 'n reaksie van die Departement van Verdediging nodig is om die rekord reg te stel."<ref name="PCWF">Peter C. W. Flory ''Nuclear Exchange: Does Washington Really Have (or Want) Nuclear Primacy?'' [http://www.foreignaffairs.org/20060901faresponse85514/peter-c-w-flory-keith-payne-pavel-podvig-alexei-arbatov-keir-a-lieber-daryl-g-press/nuclear-exchange.html Foreign Affairs, September/Oktober 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060925140832/http://www.foreignaffairs.org/20060901faresponse85514/peter-c-w-flory-keith-payne-pavel-podvig-alexei-arbatov-keir-a-lieber-daryl-g-press/nuclear-exchange.html |date=2006-09-25 }}</ref> Wat vermindering in Russiese voorraad betref, het 'n ander reaksie gesê dat "'n soortgelyke eensydige ondersoek van [vermindering in] Amerikaanse magte 'n soortgelyke ernstige prentjie sou geskets het". 'n Situasie waarin daar eintlik van die Verenigde State verwag kan word om 'n "suksesvolle" aanval uit te voer, word as 'n nadeel vir beide lande beskou. Die strategiese balans tussen die Verenigde State en Rusland word minder stabiel, en die tegniese moontlikheid van 'n eerste aanval deur die Verenigde State neem toe. In 'n tyd van krisis kan hierdie onstabiliteit lei tot 'n toevallige kernoorlog. Byvoorbeeld, as Rusland 'n Amerikaanse kernaanval vrees, kan Moskou oorhaastige stappe doen (soos om sy magte op gereedheidsgrondslag te plaas) wat 'n Amerikaanse voorkomende aanval sou uitlok.<ref name="PCWF" /> 'n Oorsig van die huidige Amerikaanse kernstrategie teenoor beide Rusland en ander nasies is in 1995 gepubliseer as die dokument "Essentials of Post-Cold War Deterrence". In November 2020 het die VSA suksesvol 'n nabootsing-IKBM buite die atmosfeer met nog 'n missiel vernietig. ''Bloomberg Opinion'' skryf dat hierdie verdedigingsvermoë "die era van kernstabiliteit beëindig".<ref>{{Cite news|last=Kluth|first=Andreas|date=2020-11-29|title=A Successful U.S. Missile Intercept Ends the Era of Nuclear Stability|language=en|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2020-11-30/a-successful-u-s-missile-intercept-ends-the-era-of-nuclear-stability|access-date=2020-11-30}}</ref> ====Indië en Pakistan==== WVV is nie van toepassing op alle kernwapen-mededingers nie. [[Indië]] en [[Pakistan]] is 'n voorbeeld hiervan; as gevolg van die meerderwaardigheid van konvensionele Indiese gewapende magte bo hul Pakistanse eweknieë, kan Pakistan gedwing word om hul kernwapens uit desperaatheid teen invallende Indiese magte te gebruik, ongeag 'n Indiese vergeldingsaanval. As sodanig kan enige grootskaalse aanval op Pakistan deur Indië die gebruik van kernwapens deur Pakistan bespoedig, wat WVV ontoepaslik maak. WVV is egter van toepassing deurdat dit Pakistan kan afskrik om 'n "selfmoord"-kernaanval te doen eerder as 'n verdedigende kernaanval.<ref name=":1"/> ====Noord-Korea==== Sedert die ontstaan van [[Noord-Korea]] as 'n kernwapenstaat, was militêre optrede nie 'n opsie om die onstabiliteit rondom Noord-Korea te hanteer nie, as gevolg van hul opsie van kernvergelding in reaksie op enige konvensionele aanval op hulle, wat nie-kernkrag buurstate soos [[Suid-Korea]] en [[Japan]] onbekwaam maak om die destabiliserende effek van Noord-Korea deur middel van militêre mag op te los.<ref>{{Cite journal|last=Baranwal|first=Sanjay|title="Nuclear Nihilism of North Korea: Perils and Path Ahead"|date=2011|url=https://www.jstor.org/stable/42761440|journal=The Indian Journal of Political Science|volume=72|issue=2|pages=547–554|jstor=42761440|issn=0019-5510}}</ref> WVV is moontlik nie van toepassing op die situasie in Noord-Korea nie, omdat die teorie staatmaak op rasionele oorweging van die gebruik en gevolge van kernwapens, wat moontlik nie die geval is vir potensiële Noord-Koreaanse ontplooiing nie.<ref>{{Cite journal|date=2017|title=Time to re-assess mutually assured destruction|url=https://www.jstor.org/stable/26951722|journal=BMJ: British Medical Journal|volume=359|jstor=26951722|issn=0959-8138}}</ref> ====China==== Sedert 2020 het die [[Volksrepubliek China]] 'n ambisieuse uitbreiding en modernisering van sy kernarsenaal onderneem. Teen Maart 2025 word beraam dat dit ongeveer 600 kernplofkoppe besit.<ref name="thebulletin.org">The Bulletin of the Atomic Scientists. "Chinese Nuclear Weapons, 2025." *The Bulletin of the Atomic Scientists*, Maart 2025. [https://thebulletin.org/premium/2025-03/chinese-nuclear-weapons-2025/](https://thebulletin.org/premium/2025-03/chinese-nuclear-weapons-2025/)</ref> Dit het nuwe variante van interkontinentale ballistiese missiele ontwikkel en is in staat om kernplofkoppe via landgebaseerde ballistiese missiele, seegebaseerde ballistiese missiele en bomwerpers te lewer.<ref name="thebulletin.org"/> 'n Pentagon-verslag van 2023 het beraam dat China teen 2030 1 000 operasionele kernkoppe kan besit.<ref name="thebulletin.org"/> China het ook die wêreld se tweede grootste ekonomie en 'n hoogs bekwame militêre mag.<ref>Council on Foreign Relations. "China and Global Governance." *Council on Foreign Relations*, 2024. [https://www.cfr.org/china-global-governance/](https://www.cfr.org/china-global-governance/)</ref> China se intense ontwikkeling van sy kernprogram kompliseer wedersydse versekerde vernietiging met ander lande, insluitend die Verenigde State. Namate sy kernprogram uitbrei, sal die vooruitsig van 'n geloofwaardige WVV-verhouding met die VSA waarskynlik toeneem. China poog om tweede-aanvalsvermoëns te ontwikkel om ander nasies teen te werk, na jare van die nakoming van 'n verklaarde geen-eerste-gebruik-beleid. Verskeie ontleders het China se kernontwikkelings aangehaal as 'n manier om mag te gebruik om China se eise te versterk as gevolg van 'n verhoogde bedreiging. Ander het egter beweer dat China bloot probeer om sy afskrikking te versterk om sy eie veiligheid in 'n vinnig ontwikkelende wêreld te versterk.<ref>Freeman Spogli Institute for International Studies. "What Chinese Nuclear Modernization Means for U.S. Deterrence Strategy." *Stanford University*, 2024. [https://fsi.stanford.edu/news/what-chinese-nuclear-modernization-means-us-deterrence-strategy](https://fsi.stanford.edu/news/what-chinese-nuclear-modernization-means-us-deterrence-strategy)</ref> China se kernarsenaal is tans kleiner as die arsenale van Rusland en die Verenigde State. Histories het die Verenigde State 'n sterk kernvoordeel bo China gehad. Ten spyte van verskillende ontledings deur verdedigingskundiges en akademici van China se kernopbou, bly die presiese bedoelings daarvan grootliks spekulasie. Daar bestaan nie 'n amptelike konsensus oor of die Verenigde State en China volle wedersydse versekerde vernietiging het nie. China se ambisieuse kernbeleid dui egter daarop dat die land moontlik 'n WVV-verhouding met die Verenigde State wil vestig.<ref>Hudson Institute. "China–U.S. Rivalry Rests on MAD Theory." *Hudson Institute*, 2024. [https://www.hudson.org/node/44313](https://www.hudson.org/node/44313)</ref> China se kernopbou speel ook 'n rol in streekskerndinamika. In 'n konflik wat [[Taiwan]] betrek, kan die teenwoordigheid van kernmagte byvoorbeeld lei tot 'n vinnige eskalasie in die situasie. Wanneer die risiko van 'n konflik eksistensieel word, neem die dringendheid aan alle kante vinnig en intens toe. Dit kompliseer ook sekuriteitswaarborge en ander vorme van alliansies met lande regoor die wêreld, wat moontlik bondgenote en strategiese vennote regoor die wêreld betrek. ==Amptelike beleid== Of WVV die amptelik aanvaarde leerstelling van die Verenigde State se weermag tydens die Koue Oorlog was, is grootliks 'n kwessie van interpretasie. Die [[Amerikaanse Lugmag]] het byvoorbeeld terugwerkend aangevoer dat hulle WVV nooit as 'n enigste strategie voorgestaan het nie, en dat hierdie vorm van afskrikking as een van talle opsies in die Amerikaanse kernbeleid gesien is.<ref>National Archives and Records Administration, RG 200, Defense Programs and Operations, LeMay's Memo to President and JCS Views, Box 83. Secret.</ref> Voormalige offisiere het beklemtoon dat hulle nooit so beperk gevoel het deur die logika van WVV nie (en bereid was om kernwapens in kleiner situasies te gebruik as wat "versekerde vernietiging" toegelaat het), en nie doelbewus burgerlike stede geteiken het nie (alhoewel hulle erken dat die resultaat van 'n "suiwer militêre" aanval die stede beslis ook sou verwoes). Volgens 'n gedeklassifiseerde studie van die Strategiese Lugbevel van 1959 het Amerikaanse kernwapenplanne spesifiek die bevolkings van [[Beijing]], [[Moskou]], [[Leningrad]], [[Oos-Berlyn]] en [[Warskou]] geteiken vir sistematiese vernietiging.<ref>{{Cite web|title = Strategic Air Command Declassifies Nuclear Target List from 1950s|url = http://nsarchive.gwu.edu/nukevault/ebb538-Cold-War-Nuclear-Target-List-Declassified-First-Ever/|website = nsarchive.gwu.edu|access-date = 2016-01-06}}</ref> WVV is in verskeie Amerikaanse beleide geïmpliseer en in die politieke retoriek van leiers in beide die Verenigde State en die USSR gedurende baie periodes van die Koue Oorlog gebruik: "Om voort te gaan met afskrikking in 'n era van strategiese kern-ekwivalensie, is dit nodig om kern- (sowel as konvensionele) magte te hê sodat enige teenstander, wanneer aggressie teen ons belange oorweeg word, sal erken dat geen geloofwaardige uitkoms 'n oorwinning of enige geloofwaardige definisie van oorwinning sal verteenwoordig nie. Vir hierdie doel en om die moontlikheid te behou om effektief te onderhandel om die oorlog te beëindig op aanvaarbare terme wat so gunstig as moontlik is, indien afskrikking aanvanklik misluk, moet ons in staat wees om suksesvol te veg sodat die teenstander nie sy oorlogsdoelwitte sal bereik nie en koste sal ly wat onaanvaarbaar is, of in elk geval groter as sy winste, as gevolg van die aanval." — President [[Jimmy Carter]] in 1980, ''Presidential Directive 59, Nuclear Weapons Employment Policy'' Die leerstelling van WVV was amptelik in stryd met dié van die USSR, wat, in teenstelling met WVV, daarop aangedring het dat oorlewing moontlik was.<ref name="Richard Pipes 1977">{{cite web |url=http://people.reed.edu/~ahm/Courses/Reed-POL-422-2012-S1_NP/Syllabus/EReadings/05.2/05.2.Pipes1977Why-the-Soviet-Union.pdf |title=Why the Soviet Union Thinks It Could Fight and Win a Nuclear War |author=Richard Pipes |publisher=Reed College |year=1977 |access-date=4 September 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214024826/http://people.reed.edu/~ahm/Courses/Reed-POL-422-2012-S1_NP/Syllabus/EReadings/05.2/05.2.Pipes1977Why-the-Soviet-Union.pdf |archive-date=14 Desember 2013 }}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.scribd.com/doc/63015546/Why-Russia-Thinks-It-Could-Fight-and-Win-a-Nuclear-War |title=Why the Soviet Union thinks it can fight and win a Nuclear War |author=Richard Pipes |magazine=Commentary |year=1977 |access-date=21 April 2013}}</ref><ref name="gwu.edu">{{cite web|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv//nukevault/ebb285 |title=Previously Classified Interviews with Former Soviet Officials Reveal U.S. Strategic Intelligence Failure Over Decades |editor1-last=Burr |editor1-first=William |editor2-last=Savranskaya |editor2-first=Svetlana |date=11 September 2009 |location=[[Washington, DC]] |access-date=21 April 2013}}</ref> Die Sowjets het geglo dat hulle nie net 'n strategiese kernoorlog kon wen nie, wat hulle beplan het om met hul uitgebreide burgerlike verdedigingsbeplanning te absorbeer,<ref name="Richard Pipes 1977"/><ref>{{cite web |url= http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/aureview/1977/mar-apr/dorough.html |title= Soviet Civil Defense U.S.S.R. preparations for industrial-base war survival. | author= Captain John W. Dorough Jr. |publisher= Air University Review, Maart–April 1977. |access-date= 2013-09-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20131217102003/http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/aureview/1977/mar-apr/dorough.html |archive-date= 2013-12-17 |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite journal|url= http://www.foreignaffairs.com/articles/30948/john-c-campbell/war-survival-in-soviet-strategy-ussr-civil-defense |title=War Survival in Soviet Strategy: USSR Civil Defense |journal=Foreign Affairs |publisher=Foreign Affairs magazine |author=Leon Gouré Reviewed by John C. Campbell |year=1977|volume=55 |issue=Januarie 1977 }}</ref> maar ook die konvensionele oorlog wat hulle voorspel het sou volg nadat hul strategiese kernarsenaal uitgeput was.<ref>{{cite journal|title=Military Planning for European Theatre Conflict During the Cold War: An Oral History Roundtable, Stockholm, 24–25 April 2006 |journal=Zürcher Beiträge zur Sicherheitspolitik |date=November 2007 |issue=79 |url=http://www.css.ethz.ch/publications/pdfs/ZB-79.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523195804/http://www.css.ethz.ch/publications/pdfs/ZB-79.pdf |archive-date=2013-05-23 |url-status=live|access-date=April 21, 2013 |editor1-first=Jan |editor1-last=Hoffenaar |editor2-first=Christopher |editor2-last=Findlay |editor3-first=Andreas (series) |editor3-last=Wenger |editor4-first=Victor (series) |display-editors = 3 |editor4-last=Mauer}}</ref> Amptelike Sowjet-beleid kon egter interne kritici teen die einde van die Koue Oorlog gehad het, insluitend sommige in die USSR se eie leierskap:<ref name="gwu.edu"/> "Kernwapen gebruik sou katastrofies wees".— 1981, die Sowjet-Generale Staf <ref name="gwu.edu"/> Ander bewyse hiervan kom van die Sowjet-minister van verdediging, Dmitriy Ustinov, wat geskryf het dat "'n Duidelike waardering deur die Sowjet-leierskap van wat 'n oorlog onder hedendaagse toestande vir die mensdom sou beteken, die aktiewe posisie van die USSR bepaal."<ref>{{Cite journal|last=Simes|first=Dimitri K.|date=1980|title=Deterrence and Coercion in Soviet Policy|url=http://dx.doi.org/10.2307/2538421|journal=International Security|volume=5|issue=3|pages=80–103|doi=10.2307/2538421|jstor=2538421|s2cid=154442754|issn=0162-2889|url-access=subscription}}</ref> Die Sowjet-doktrine, hoewel dit deur Westerse ontleders hoofsaaklik as aanstootlik beskou is, het die moontlikheid van 'n "beperkte" kernoorlog teen 1975 ten volle verwerp.<ref>{{Cite book|last=Sokolski|first=Henry|title=GETTING MAD : nuclear mutual assured destruction, its origins and practice.|date=2014|publisher=LULU COM|isbn=978-1-312-32984-3|oclc=986955494}}</ref> ==Kritiek== [[Lêer:Redwing Apache.jpg|duimnael|Kernwapentoets Apache (opbrengs 1.85 Mt of 7.7 PJ)]] Afskrikkingsteorie is deur talle geleerdes om verskeie redes gekritiseer. 'n Prominente vorm van kritiek voer aan dat die rasionele afskrikkingsteorie weerspreek word deur gereelde afskrikkingsmislukkings, wat toegeskryf kan word aan wanpersepsies.<ref>{{Cite book |last=Jervis |first=Robert |url=https://books.google.com/books?id=3QlsDQAAQBAJ |title=Perception and Misperception in International Politics: New Edition |date=1976 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-8511-4 |language=en}}</ref> Kritici het ook aangevoer dat leiers nie optree op maniere wat ooreenstem met die voorspellings van die kernafskrikkingsteorie nie.<ref name=":2">{{Cite book |last=Green |first=Brendan Rittenhouse |url=https://books.google.com/books?id=wFTMDwAAQBAJ |title=The Revolution that Failed: Nuclear Competition, Arms Control, and the Cold War |date=2020 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-48986-7 |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Citation |last=Jervis |first=Robert |title=The Nuclear Age |date=2021 |url=https://www.cambridge.org/core/books/before-and-after-the-fall/nuclear-age/3F9C601E9D5B0283487BEFCE73913C60 |work=Before and After the Fall: World Politics and the End of the Cold War |pages=115–131 |editor-last=Bartel |editor-first=Fritz |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781108910194.008 |isbn=978-1-108-90677-7 |editor2-last=Monteiro |editor2-first=Nuno P. |s2cid=244858515|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Sagan |first=Scott D. |date=1994 |title=The Perils of Proliferation: Organization Theory, Deterrence Theory, and the Spread of Nuclear Weapons |url=https://www.jstor.org/stable/2539178 |journal=International Security |volume=18 |issue=4 |pages=66–107 |doi=10.2307/2539178 |issn=0162-2889 |jstor=2539178 |s2cid=153925234|url-access=subscription }}</ref> Daar is byvoorbeeld aangevoer dat dit strydig is met die logika van die rasionele afskrikkingsteorie dat state voortgaan om kernarsenale te bou sodra hulle die tweede-aanvalsdrempel bereik het.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Vir 'n meer teenstrydige voorbeeld het [[Mao Zedong]] die sosialistiese kamp aangespoor om nie 'n kernoorlog met die Verenigde State te vrees nie, aangesien, selfs al "sterf die helfte van die mensdom, die ander helfte sal oorbly terwyl imperialisme met die grond gelyk gemaak sal word en die hele wêreld sosialisties sal word."<ref>{{cite news |title= Instant Wisdom: Beyond the Little Red Book |url= http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,946612,00.html |date= 20 September 1976 |magazine= [[Time (tydskrif)|Time]] |access-date= 14 April 2013 |archive-date= 29 September 2013 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130929083531/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,946612,00.html |url-status= live }}</ref> Daarbenewens het baie geleerdes [[filosofie]]se besware teen die beginsels van afskrikkingsteorie op suiwer [[Etiek|etiese gronde]] aangevoer. Ingesluit in hierdie groep is Robert L. Holmes wat 'n ''reductio ad absurdum-''argument gebruik om op te merk dat die mensdom se afhanklikheid van 'n stelsel om oorlog te voorkom wat uitsluitlik gebaseer is op die dreigement van oorlogvoering inherent irrasioneel is en as immoreel beskou moet word volgens fundamentele deontologiese beginsels. Daarbenewens bevraagteken hy of dit afdoende gedemonstreer kan word dat so 'n stelsel wel gedien het om oorlogvoering in die verlede te voorkom en eintlik kan dien om die waarskynlikheid van oorlogvoering in die toekoms te verhoog as gevolg van die afhanklikheid daarvan van die voortdurende ontwikkeling van nuwe generasies tegnologies gevorderde kernwapens.<ref>{{Cite journal |last=Meyers |first=Diana T. |date=1992 |title=Reviewed work: On War and Morality, Robert L. Holmes |url=https://www.jstor.org/stable/pdf/2185583.pdf |journal=The Philosophical Review |volume=101 |issue=2 |pages=481–484 |doi=10.2307/2185583 |jstor=2185583}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Rock |first=Stephen R. |date=1989 |title=Reviewed work: On War and Morality, Robert L. Holmes; Paths to Peace: Exploring the Feasibility of Sustainable Peace, Richard Smoke, Willis Harman |url=https://www.jstor.org/stable/pdf/1961738.pdf |journal=The American Political Science Review |volume=83 |issue=4 |pages=1447–1448 |doi=10.2307/1961738 |jstor=1961738}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Lee |first=Steven |date=1992 |title=Reviewed work: On War and Morality., Robert L. Holmes |url=https://www.jstor.org/stable/pdf/2216042.pdf |journal=Noûs |volume=26 |issue=4 |pages=559–562 |doi=10.2307/2216042 |jstor=2216042}}</ref> ===Uitdagende aannames=== ====Tweede-aanvalsvermoë==== * 'n Eerste aanval mag nie in staat wees om 'n vergeldende tweede aanval te voorkom nie, anders is wedersydse vernietiging nie gewaarborg nie. In hierdie geval sou 'n staat niks hê om te verloor met 'n eerste aanval nie, of sou probeer om die ontwikkeling van 'n teenstander se tweede-aanvalsvermoë met 'n eerste aanval te voorkom. Om dit te vermy, kan lande hul kernkragte ontwerp om onthoofdingsaanval byna onmoontlik te maak deur lanseerders oor wye gebiede te versprei en 'n kombinasie van see-, lug-, ondergrondse en mobiele land-gebaseerde lanseerders te gebruik. *Nog 'n metode om tweede aanvalsvermoë te verseker, is deur die gebruik van 'n dooiemanskakelaar of "faal-dodelik": in die afwesigheid van voortdurende aksie van 'n funksionele bevelstruktuur – soos sou plaasvind na 'n suksesvolle onthoofdingsaanval – gaan 'n outomatiese stelsel standaard oor na die loodsing van 'n kernaanval op 'n teiken. 'n Spesifieke voorbeeld is die Sowjet (nou Russiese) Dooiehandstelsel, wat beskryf is as 'n semi-outomatiese "weergawe van Dr. Strangelove se Doomsday Machine" wat, sodra dit geaktiveer is, 'n tweede aanval sonder menslike ingryping kan loods. Die doel van die Dooiehandstelsel is om 'n tweede aanval te verseker selfs al sou Rusland 'n onthoofdingsaanval ly, en sodoende WVV te handhaaf.<ref>{{Cite journal|last=Ross|first=Douglas Alan|date=1998|title=Canada's Functional Isolationism: And the Future of Weapons of Mass Destruction|url=https://www.jstor.org/stable/40203359|journal=International Journal|volume=54|issue=1|pages=120–142|doi=10.2307/40203359|jstor=40203359|issn=0020-7020|url-access=subscription}}</ref> ====Perfekte opsporing==== *Geen vals positiewe (foute) in die toerusting en/of prosedures wat 'n lansering deur die ander kant moet identifiseer nie. Die implikasie hiervan is dat 'n ongeluk tot 'n volledige kernuitruiling kan lei. Tydens die Koue Oorlog was daar verskeie gevalle van vals positiewe, soos in die geval van Stanislav Petrov. *Perfekte toeskrywing. As daar 'n lansering vanaf die Chinees-Russiese grens is, kan dit moeilik wees om te onderskei watter nasie verantwoordelik is – beide Rusland en China het die vermoë – en dus teen watter nasie vergelding moet plaasvind. 'n Lansering vanaf 'n kernbewapende duikboot kan ook moeilik wees om toe te skryf. ====Perfekte rasionaliteit==== *Geen skelm bevelvoerders sal die vermoë hê om die lanseringsbesluitnemingsproses te korrupteer nie. So 'n voorval het amper tydens die [[Kubaanse missielkrisis]] plaasgevind toe 'n argument uitgebreek het aan boord van 'n kernbewapende duikboot wat van radiokommunikasie afgesny was. Die tweede in bevel, Vasili Arkhipov, het geweier om te lanseer ten spyte van 'n bevel van Kaptein Savitsky om dit te doen.<ref name="Globe">{{Cite news|url= http://www.latinamericanstudies.org/cold-war/sovietsbomb.htm | date=13 Oktober 2002 |first=Marion |last=Lloyd | journal=Boston Globe |title=Soviets Close to Using A-Bomb in 1962 Crisis, Forum is Told |access-date=7 Augustus 2012 |pages=A20}}</ref> *Alle leiers met lanseringsvermoë bly omgee vir die oorlewing van hul burgers. [[Winston Churchill]] word aangehaal asof hy gesê het dat enige strategie nie "die geval van kranksinniges of diktators in die bui [[Adolf Hitler|Hitler]] sal dek toe hy homself in sy laaste skuilplek bevind het nie."<ref>Cited in Wolfgang Panofsky, "The Mutual-Hostage Relations between America and Russia," ''Foreign Affairs'', 52/1, (Oktober 1973): bl. 118.</ref> ====Onvermoë om te verdedig==== *Geen netwerke van kernuitval beskutte skuilings met voldoende kapasiteit om groot segmente van die bevolking en/of nywerheid te beskerm nie. *Geen ontwikkeling van antimissieltegnologie of ontplooiing van remediërende beskermende toerusting nie. ====Inherente onstabiliteit==== Nog 'n rede is dat afskrikking 'n inherente onstabiliteit het. Soos Kenneth Boulding gesê het: "As afskrikking werklik stabiel was... sou dit ophou om af te skrik." As besluitnemers volkome rasioneel was, sou hulle nooit die grootskaalse gebruik van kernwapens beveel nie, en die geloofwaardigheid van die kernbedreiging sou laag wees. Daardie oënskynlike kritiek op volkome rasionaliteit word egter teëgespreek en is dus in ooreenstemming met die huidige afskrikkingsbeleid. In ''Essentials of Post-Cold War Deterrence'' beskryf die outeurs 'n eksplisiete pleidooi vir dubbelsinnigheid rakende "wat toegelaat word" vir ander nasies en die endossement van "irrasionaliteit" of, meer presies, die persepsie daarvan as 'n belangrike instrument in afskrikking en buitelandse beleid. Die dokument beweer dat die Verenigde State se kapasiteit, om afskrikking uit te oefen, benadeel sou word deur Amerikaanse leiers as volledig rasioneel en koelkop uit te beeld: Die feit dat sommige elemente moontlik 'buite beheer' mag lyk, kan voordelig wees om vrese en twyfel in die gedagtes van 'n teenstander se besluitnemers te skep en te versterk. Hierdie noodsaaklike gevoel van vrees is die werkende krag van afskrikking. Dat die VSA irrasioneel en wraaksugtig kan word as sy lewensbelangrike belange aangeval word, behoort deel te wees van die nasionale persona wat ons aan alle teenstanders projekteer. ====Terrorisme==== *Die bedreiging van buitelandse en binnelandse kern[[terrorisme]] is 'n kritiek op WVV as 'n verdedigingsstrategie. Afskrikstrategieë is ondoeltreffend teen diegene wat aanval sonder om hul lewe in ag te neem.<ref name=":1" /> Verder is die leerstelling van WVV gekritiseer met betrekking tot [[terrorisme]] en [[asimmetriese oorlogvoering]]. Kritici voer aan dat 'n vergeldingsaanval nie in hierdie geval moontlik sou wees nie as gevolg van die desentralisasie van terroriste-organisasies, wat moontlik in verskeie lande opereer en onder die burgerlike bevolking versprei is. 'n Misleide vergeldingsaanval deur die geteikende nasie kan selfs terroriste-doelwitte bevorder deurdat 'n omstrede vergeldingsaanval steun vir die terroriste-saak wat die kernruil aangehits het, kan dryf.<ref>{{Cite journal|last1=Fischhoff|first1=Baruch|last2=Atran|first2=Scott|last3=Sageman|first3=Marc|date=2008|title=Mutually Assured Support: A Security Doctrine for Terrorist Nuclear Weapon Threats|url=https://www.jstor.org/stable/40375782|journal=The Annals of the American Academy of Political and Social Science|volume=618|pages=160–167|doi=10.1177/0002716208317247|jstor=40375782|s2cid=146145387|issn=0002-7162|url-access=subscription}}</ref> Robert Gallucci, die president van die John D. en Catherine T. MacArthur-stigting, voer egter aan dat hoewel tradisionele afskrikking nie 'n effektiewe benadering is teenoor terroristegroepe wat daarop uit is om 'n kernramp te veroorsaak nie, "die Verenigde State eerder 'n beleid van uitgebreide afskrikking moet oorweeg, wat nie net fokus op die voornemende kernterroriste nie, maar ook op daardie state wat doelbewus kernwapens en -materiaal aan hulle kan oordra of onbedoeld lei. Deur vergelding teen daardie state te dreig, kan die Verenigde State dalk dit afskrik wat dit nie fisies kan voorkom nie."<ref>{{cite journal|last=Gallucci|first=Robert|title=Averting Nuclear Catastrophe: Contemplating Extreme Responses to U.S. Vulnerability|journal=Annals of the American Academy of Political and Social Science|date=September 2006|volume= 607|pages=51–58|doi=10.1177/0002716206290457|s2cid=68857650}}</ref> Graham Allison maak 'n soortgelyke argument en voer aan dat die sleutel tot uitgebreide afskrikking is om maniere te vind om kernmateriaal na die land wat die splytbare materiaal vervaardig het, op te spoor: "Nadat 'n kernbom ontplof, sal kernforensiese polisiebeamptes puinmonsters versamel en dit na 'n laboratorium stuur vir radiologiese analise. Deur unieke eienskappe van die splytbare materiaal te identifiseer, insluitend die onsuiwerhede en kontaminante daarvan, kan 'n mens die pad terug na die oorsprong daarvan opspoor."<ref name=":0a">{{cite news|last=Allison|first=Graham|title=How to Keep the Bomb From Terrorists|url=http://www.thedailybeast.com/newsweek/2009/03/13/how-to-keep-the-bomb-from-terrorists.html|accessdate=28 Januarie 2013|newspaper=Newsweek|date=13 Maart 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20130513111324/http://www.thedailybeast.com/newsweek/2009/03/13/how-to-keep-the-bomb-from-terrorists.html|archive-date=13 Mei 2013|url-status=dead}}</ref> Die proses is analoog aan die identifisering van 'n misdadiger deur vingerafdrukke: "Die doel sou tweeledig wees: eerstens, om leiers van kernstate te ontmoedig om wapens aan terroriste te verkoop deur hulle aanspreeklik te hou vir enige gebruik van hul eie wapens; tweedens, om leiers elke aansporing te gee om hul kernwapens en -materiaal streng te beveilig."<ref name=":0a" /> ====Ruimtewapens==== *Strategiese ontleders het die leerstelling van WVV gekritiseer vir die onvermoë daarvan om te reageer op die verspreiding van ruimtewapens. Eerstens het militêre ruimtestelsels ongelyke afhanklikheid tussen lande. Dit beteken dat minder afhanklike lande dit voordelig kan vind om 'n meer afhanklike land se ruimtewapens aan te val, wat afskrikking bemoeilik. Dit is veral waar vir lande soos Noord-Korea wat uitgebreide ballistiese missiele het wat ruimtegebaseerde stelsels kan tref.<ref>{{Cite journal|last1=Finch|first1=James P.|last2=Steene|first2=Shawn|date=2011|title=Finding Space in Deterrence: Toward a General Framework for "Space Deterrence"|url=https://www.jstor.org/stable/26270535|journal=Strategic Studies Quarterly|volume=5|issue=4|pages=10–17|doi=|jstor=26270535|issn=1936-1815}}</ref> Selfs tussen lande met soortgelyke afhanklikheid, het anti-satellietwapens (ASAT's) die vermoë om die bevel en beheer van kernwapens te verwyder. Dit moedig krisis-onstabiliteit en voorkomende kern-ontmanteling-aanvalle aan. Derdens is daar 'n risiko van asimmetriese uitdagers. Lande wat agterbly in die ontwikkeling van ruimtewapens, kan chemiese of biologiese wapens gebruik. Dit kan die risiko van eskalasie verhoog en enige afskrikmiddel-effekte van kernwapens omseil.<ref>{{Cite journal|last=Dorn|first=Bryan|date=2005|title=THE WEAPONISATION OF SPACE: justification and consequences|url=https://www.jstor.org/stable/45235390|journal=New Zealand International Review|volume=30|issue=3|pages=2–5|jstor=45235390|issn=0110-0262}}</ref> ====Verwikkelinge==== *Koue-oorlog bipolariteit is nie meer van toepassing op die globale [[magsbalans]] nie. Die komplekse moderne alliansiestelsel maak bondgenote en vyande aan mekaar gebonde. Dus kan optrede deur een land om 'n ander af te skrik die veiligheid van 'n derde land bedreig. "Veiligheidstrilemmas" kan spanning verhoog tydens alledaagse samewerkingsdade, wat WVV kompliseer.<ref>{{Cite journal|last=Talbot|first=Brent J.|date=2020|title=Getting Deterrence Right: The Case for Stratified Deterrence|journal=Journal of Strategic Security|volume=13|issue=1|pages=26–40|doi=10.5038/1944-0472.13.1.1748|jstor=26907411|s2cid=216198899|issn=1944-0464|doi-access=free}}</ref> ====Opkomende hipersoniese wapens==== *Hipersoniese ballistiese of kruismissiele bedreig die vergeldingsruggraat van wedersydse versekerde vernietiging. Die hoë presisie en spoed van hierdie wapens kan die ontwikkeling van "onthoofding"-aanvalle moontlik maak wat die vermoë van 'n ander nasie om 'n kenvermoë te hê, verwyder. Boonop kan die geheimsinnige aard van die ontwikkeling van hierdie wapens afskrikking meer [[Asimmetriese oorlogvoering|asimmetries]] maak.<ref>{{Cite journal|last=Ekmektsioglou|first=Eleni|date=2015|title=Hypersonic Weapons and Escalation Control in East Asia|url=https://www.jstor.org/stable/26271074|journal=Strategic Studies Quarterly|volume=9|issue=2|pages=43–68|jstor=26271074|issn=1936-1815}}</ref> ====Versuim om te vergeld==== *As dit bekend was dat 'n land se leier nie tot kernvergelding sou wend nie, sou teenstanders dalk aangemoedig word. [[Edward Teller]], 'n lid van die [[Manhattan-projek]], het hierdie bekommernisse reeds in 1985 herhaal toe hy gesê het dat "Die WVV-beleid as afskrikmiddel heeltemal ondoeltreffend is as dit bekend word dat ons in geval van 'n aanval nie teen die aggressor sou vergeld nie."<ref>{{Cite journal|last=Teller|first=Edward|date=1985|title=Defense as a Deterrent of War|url=https://www.jstor.org/stable/42762238|journal=Harvard International Review|volume=7|issue=4|pages=11–13|jstor=42762238|issn=0739-1854}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krygskunde]] [[Kategorie:Kernfisika]] [[Kategorie:Strategie]] lep22eoeoacadqin7j98wp31bbuxn3w 1 459487 2890188 2888486 2026-04-05T17:19:41Z Aliwal2012 39067 {{Voorbladkandidaat}} 2890188 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} {{Voorbladkandidaat}} dlwmmtq2mgfjq07pz33fgwlbnlxztft 0 459599 2890315 2890010 2026-04-05T21:00:20Z SpesBona 2720 Klaar 2890315 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Krieketspan | naam = Tanzanië | beeld = Kenteken van die Tanzaniese nasionale krieketspan.png | byskrif = Kenteken van die Tanzaniese nasionale krieketspan | bynaam = ''The Cows'' | konferensie = [[Tanzaniese Krieketvereniging]] (TCA) | kaptein = [[Kassim Nassoro]] | afrigter = {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Salieg Nackerdien]], [[Imran Nackerdien]] | toetsstatusjaar = | ikr_status = Assosiaatlid met [[Twintig20|T20I]]-status | ikr_aansluiting = 2001 | ikr_streek = [[Afrikakrieketvereniging|AKV]] (Afrika) | toetsrang = | beste_toetsrang = | edi-rang = | beste_edi-rang = | t20i-rang = 34ste | beste_t20i-rang = 30ste (op 17 November 2021) | eerste_wedstryd = 1 Desember 1951 {{vlagikoon|Kenia|koloniaal}} [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]] t {{vlagikoon|Tanganjika|1923}} Tanganjika in [[Nairobi]] | eerste_toets = | mees_onlangse_toets = | aantal_toetse = | aantal_toetse_vanjaar = | toetsrekord = | toetsrekord_vanjaar = | eerste_edi = | mees_onlangse_edi = | aantal_edis = | aantal_edis_vanjaar = | edi-rekord = | edi-rekord_vanjaar = | wb_verskynings = 0/14 | wb_eerste = | wb_beste = | wbk_verskynings = | wbk_eerste = | wbk_beste = | kt_verskynings = 0/10 | kt_eerste = | kt_beste = | eerste_t20i = t {{vlagland|Mosambiek}} op [[Rwandese Krieketstadion]], [[Kigali]]; 2 November 2021 | mees_onlangse_t20i = t {{vlagland|Sint Helena}} op [[Achimota Skool]], [[Accra]]; 28 Maart 2026 | aantal_t20is = 83 | aantal_t20is_vanjaar = 4 | t20i-rekord = 51/29 (61,45%)<br />(0 gelykop, 3 onbeslis) | t20i-rekord_vanjaar = 4/0<br />(0 gelykop, 0 onbeslis) | wt20-verskynings = 0/10 | eerste_wt20 = | beste_wt20 = | wt20k-verskynings = 3 | eerste_wt20k = 2021 | beste_wt20k = 4de plek (in 2025) | h_patroon_la = | h_patroon_b = | h_patroon_ra = | h_patroon_broek = | h_linkerarm = | h_liggaam = | h_regterarm = | h_broek = | a_patroon_la = | a_patroon_b = | a_patroon_ra = | a_patroon_broek = | a_linkerarm = | a_liggaam = | a_regterarm = | a_broek = | t_patroon_la = _tan_t20i24 | t_patroon_b = _tan_t20i24 | t_patroon_ra = _tan_t20i24 | t_patroon_broek = | t_linkerarm = 0B75D5 | t_liggaam = 0B75D5 | t_regterarm = 0B75D5 | t_broek = 0B75D5 }} Die '''Tanzaniese nasionale krieketspan''' ([[Engels]]: ''Tanzania national cricket team''; [[Swahili]]: ''Timu ya kriketi ya Tanzania''), met die bynaam “The Cows”, is die nasionale [[krieket]]span wat [[Tanzanië]] in internasionale krieket verteenwoordig. Krieket word in Tanzanië deur die [[Tanzaniese Krieketvereniging]] (''TCA'', van Engels: ''Tanzania Cricket Association''; Swahili: ''Shirikisho la Kriketi Tanzania'') beheer. Tanzanië is sedert 2001 ’n assosiaatlid van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR).<ref name="IKR">{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/88.html |title=Tanzania |publisher=Cricket Archive |accessdate=2 Julie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210702002835/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/88.html |archive-date=2 Julie 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná die [[Toetskrieket|toetslande]] [[Proteas|Suid-Afrika]] en [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]], asook die assosiaatlede [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]], [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]] en [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]] is Tanzanië saam met [[Nigeriese nasionale krieketspan|Nigerië]] tradisioneel een van die sterker nasionale Afrikakrieketspanne. Krieket in die huidige Tanzanië is in 1914 vir die eerste keer op die eiland [[Zanzibar]] deur matrose en bemanningslede van die [[Britse Vloot]] gespeel en ná die Britse oorname van die vastelandse [[Tanganjika]] het krieket ook daar begin versprei. Hulle het egter eers van die vroeë 1950’s af gereeld teen ander spanne begin speel<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketarchive.com/Archive/Teams/0/367/Other_Matches.html |titel=Other matches played by Uganda |publisher=Cricket Archive |accessdate=22 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122051855/https://cricketarchive.com/Archive/Teams/0/367/Other_Matches.html |archive-date=22 November 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en gereeld reekse teen die plaaslike mededingers Kenia en Uganda beslis.<ref name="KenHist">{{en}} {{cite web |url=http://www.friendsofkenyacricket.org.uk/know.html |title=History of Kenyan cricket |accessdate=24 Julie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080724174301/http://www.friendsofkenyacricket.org.uk/know.html |archive-date=24 Julie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Van 1966 af het Tanzanië spelers beskikbaar gestel vir die gesamentlike [[Oos-Afrikaanse krieketspan|Oos-Afrikaanse span]] wat in 1989 die Oos- en Sentraal-Afrikaanse span geword het; as Oos-Afrika het hulle aan die eerste [[Krieketwêreldbeker 1975]] deelgeneem. In April 2018 het die IKR besluit om aan al sy lede volle T20I-status toe te ken. Vervolgens word al die [[Twintig20|T20I-wedstryde]] wat Tanzanië ná 1 Januarie 2019 teen ander IKR-lede speel as ’n volle T20I erken.<ref name="T20I-status">{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322 |title=All T20 matches between ICC members to get international status |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=26 April 2018 |accessdate=3 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003012749/https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322 |archive-date=3 Oktober 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tanzanië is tans (April 2026) 34ste op die Twintig20-wêreldranglys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/mens/t20i |title=Men's T20I Team Rankings |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=3 April 2026 |accessdate=5 April 2026}}</ref> == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Tanzaniese Krieketvereniging}} Die Tanzaniese Krieketvereniging (Engels: ''Tanzania Cricket Association'', TCA; Swahili: ''Shirikisho la Kriketi Tanzania'') is in 1961 gestig as die Tanganjikaanse Krieketvereniging (Engels: ''Tanganyika Cricket Association'', TCA; Swahili: ''Shirikisho la Kriketi Tanganyika'') gestig en verantwoordelik vir die reël van krieket in Tanzanië.<ref name="TCA">{{en}} {{cite web |url=http://tanzaniacricket.com/about.php |title=History of TCA |publisher=[[Tanzaniese Krieketvereniging]] |accessdate=24 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924192344/http://tanzaniacricket.com/about.php |archive-date=24 September 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2001 het hulle as ’n assosiaatlid by die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangesluit.<ref name="IKR" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/tanzania-cricket-association |title=Tanzania Cricket Association |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=5 April 2026}}</ref> In dieselfde jaar het hulle by die [[Afrikakrieketvereniging]] (''Africa Cricket Association'', “ACA”) aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.africacricket.com/members.php |title=Members |publisher=[[Afrikakrieketvereniging]] |accessdate=5 April 2026}}</ref> Die Tanzaniese Krieketvereniging bestuur al die Tanzanië-verteenwoordigende nasionale spanne, insluitende die mans, vroue en jeug. Hulle is ook verantwoordelik vir die bestuur en organisasie van T20I-reekse teen ander spanne, en die reël van internasionale wedstryde tuis. Daarbenewens is die TCA verantwoordelik vir inkomsteverkryging deur die verkoop van kaartjies, borgskappe en uitsaairegte, veral in verband met die Tanzaniese span. Kinders en jongmense word reeds op skool aan krieket bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Net soos ander krieketlande beskik Tanzanië oor ’n o/19-nasionale span wat aan die [[o/19-krieketwêreldbeker]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-under-19-world-cup-232496 |title=The Under-19 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=11 Januarie 2006 |accessdate=5 April 2026}}</ref> == Geskiedenis == === Beginjare === Britse koloniste het krieket aan die einde van die 19de eeu na die huidige Tanzanië gebring en die spel is vir die eerste keer deur matrose en bemanningslede van die [[Britse Vloot]] in die destydse [[Zanzibar|Sultanaat Zanzibar]] gespeel. In 1890 is die eerste gedokumenteerde wedstryd op die eiland Zanzibar tussen Britse setlaars en lede van die Britse Vloot beslis.<ref name="TCA" /> Ná die Britse oorname van die voormalige [[Duits-Oos-Afrika]] tydens die [[Oos-Afrika-veldtog]] as die [[Volkebond]]mandaat [[Tanganjika]] in 1919 het die spel ook op die vasteland begin versprei.<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan">{{en}} {{cite book |author=Roy Morgan |title=The Encyclopedia of World Cricket |publisher=SportsBooks Ltd |date=2007 |isbn=978-1-899807-51-2}}</ref> Aan die begin was krieket veral langs die kus en op die eiland Zanzibar gevestig met vername ontwikkelinge in [[Dar-es-Salaam]].<ref name="TCA" /> Nasionale wedstryde (“Amptenare t Settlers”) is tot in 1964 gereeld beslis, maar geen interterritoriale wedstryde is gespeel nie. Ná die toestroming van [[Brits-Indië|Indiese]] arbeiders na Afrika om die streek se spoornetwerk op te rig het die gewildheid van krieket toegeneem. Immigrante van die [[Indiese subkontinent]] het teen die 1930’s die meeste spelers gestel, met ’n aansienlike Europese minderheid.<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan" /> Aan die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] was dit een van die mees beoefende sportsoorte in die streek.<ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1970 |location=Londen |isbn=978-0-413-27860-9 |pages=194}}</ref> === Oos-Afrikaanse span === {{Hoofartikel|Oos-Afrikaanse krieketspan}} [[Lêer:ECACC.jpg|duimnael|Vlag van die Oos-Afrikaanse nasionale krieketspan, later Oos- en Sentraal-Afrika]] [[Lêer:Tanganyika cricket team, early 1960s.jpg|duimnael|Die Tanganjikaanse krieketspan nadat hulle die driehoekige toernooi teen Kenia en Uganda in die vroeë 1960’s gewen het]] In 1951 is die Oos-Afrikaanse Krieketkonferensie (Engels: ''East Africa Cricket Conference'', EACC; later die Oos- en Sentraal-Afrikaanse Krieketkonferensie, ''East and Central Africa Cricket Conference'', ECACC) gestig as die beheerliggaam van krieket in die streek. Hulle het toesig gehou oor die interkoloniale wedstryde tussen die drie stigtingslede [[Kenia]], [[Uganda]] en Tanganjika.<ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1970 |location=Londen |isbn=978-0-413-27860-9 |pages=361}}</ref> Later in dieselfde jaar het ’n saamgestelde Oos-Afrikaanse span [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Rhodesië]] gehuisves.<ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1970 |location=Londen |isbn=978-0-413-27860-9 |pages=359}}</ref> In 1951 het ’n Tanganjikaanse span vir die eerste keer in ’n driehoekige toernooi teen [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]] en [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]] hul eerste internasionale wedstryde gespeel. Een jaar later is Tanganjika deur Uganda met vyf paaltjies geklop. Ongereelde wedstryde teen Kenia en Uganda is dwarsdeur die 1950’s gespeel<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan" /> en Zanzibar het van 1956 af ook teen Uganda gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/TZN/1956_TZN_Uganda_in_Zanzibar_1956.html |title=Uganda in Zanzibar 1956 |publisher=Cricket Archive |accessdate=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924135352/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/TZN/1956_TZN_Uganda_in_Zanzibar_1956.html |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Oos-Afrika se volgende gedokumenteerde wedstryd was in 1956 teen ’n besoekende [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistanse span]]. Onder die kapteinskap van [[Denis Dawson]] (die broer van die [[Suid-Afrika]]anse [[Toetskrieket|toetsspeler]] [[Ossie Dawson]]) het die Oos-Afrikane die driedaagse wedstryd met agt paaltjies verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137490.html |title=East Africa v Pakistan Cricket Writers' XI |publisher=Cricket Archive |accessdate=1 Mei 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501140259/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137490.html |archive-date=1 Mei 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die volgende jaar is die Oos-Afrikane deur die besoekende Sunder-krieketklub met nege paaltjies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137632.html |title=East Africa v Sunder Cricket Club |publisher=Cricket Archive |accessdate=13 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113230148/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137632.html |archive-date=13 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1958 het ’n Suid-Afrikaanse span met spelers van ’n nie-Europese herkoms na die streek getoer en een wedstryd teen Oos-Afrika in [[Nairobi]] gespeel. Onder hul kaptein [[Malcolm Ronaldson]], ’n voormalige [[Eersterangse krieket|eersterangse]] speler vir die Oostelike Provinsie, is Oos-Afrika in dié wedstryd deur die Suid-Afrikane met sewe paaltjies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/97/97177.html |title=East Africa v South African Non-Europeans |publisher=Cricket Archive |accessdate=19 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119001810/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/97/97177.html |archive-date=19 November 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná Tanganjika se onafhanklikwording in 1961 is die beheerliggaam Tanganjikaanse Krieketvereniging (Engels: ''Tanganyika Cricket Association'', TCA; Swahili: ''Shirikisho la Kriketi Tanganyika'') gestig en ná die vereniging van Tanganjika met [[Zanzibar]] in 1964 is dit in Tanzaniese Krieketvereniging (TCA, van Engels: ''Tanzania Cricket Association''; Swahili: ''Shirikisho la Kriketi Tanzania'') hernoem.<ref name="TCA" /> Ander teenstanders het ook na Tanganjika begin toer, waaronder die [[Marylebone-krieketklub]] (MKK) in 1957<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137559.html |title=Scorecard of Tanganyika v MCC, 28 December 1957 |publisher=Cricket Archive |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303210132/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137559.html |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en 1963,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/TZN/1963-64_TZN_Marylebone_Cricket_Club_in_East_Africa_1963-64.html |title=MCC in East Africa 1963/64 |publisher=Cricket Archive |accessdate=18 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018133805/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/TZN/1963-64_TZN_Marylebone_Cricket_Club_in_East_Africa_1963-64.html |archive-date=18 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> asook in 1958 ’n Suid-Afrikaanse nie-Europese span (wat ook teen Zanzibar gespeel het)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/TZN/1958-59_TZN_South_African_Non-Europeans_in_East_Africa_1958-59.html |title=South African Non-Europeans in East Africa 1958/59 |publisher=Cricket Archive |accessdate=18 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018133817/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/TZN/1958-59_TZN_South_African_Non-Europeans_in_East_Africa_1958-59.html |archive-date=18 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en in 1964 ’n [[Pakistan International Airlines]]-span.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/TZN/1964_TZN_Pakistan_International_Airlines_in_East_Africa_1964.html |title=Pakistan International Airlines in East Africa 1964 |publisher=Cricket Archive |accessdate=18 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018133829/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/TZN/1964_TZN_Pakistan_International_Airlines_in_East_Africa_1964.html |archive-date=18 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Gedurende die 1960’s het Oos-Afrika verskeie toerende spanne ontmoet. In 1962 het hulle twee wedstryde teen die [[Britse Statebond|Statebond]] se krieketspan gespeel. In die eerste wedstryd in Nairobi (10 tot 12 Februarie 1962) is die Oos-Afrikane met 20 lopies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138031.html |title=East Africa v International XI |publisher=Cricket Archive |accessdate=7 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107124602/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138031.html |archive-date=7 Januarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dié wedstryd word veral onthou vir ’n vinnige honderdtal deur [[Basil D'Oliveira]] in die Statebondspan se tweede beurt.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19620213.2.154 |title=D'Oliviera Hits Out |publisher=[[The Press]] |date=13 Februarie 1962 |volume=CI |issue=29746 |page=15 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In die tweede wedstryd in Oktober, ook in Nairobi, het die Statebondspan Oos-Afrika met 118 lopies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19621003.2.186 |title=Century |publisher=[[The Press]] |date=3 Oktober 1962 |volume=CI |issue=29943 |page=19 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Die besoekende MKK het in 1963/64 drie wedstryde in Uganda gespeel, een in Tanganjika en sewe in Kenia. Een van dié wedstryde teen die Oos-Afrikaanse span in [[Kampala]] het die MKK met ’n beurt en 71 lopies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/26/26461.html |title=East African Invitation XI v Marylebone Cricket Club |publisher=Cricket Archive |accessdate=9 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309234743/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/26/26461.html |archive-date=9 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1966 het Oos-Afrika by die Internasionale Krieketkonferensie (IKK; nou [[Internasionale Krieketraad]], IKR) as ’n assosiaatlid aangesluit.<ref name="EACA">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/10.html |title=East Africa |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190225/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/10.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In dieselfde jaar het Zambië by die jaarlikse toernooi aangesluit, wat daarmee ’n vierhoekige toernooi geword het. In Augustus 1967 het die besoekende [[Indiese nasionale krieketspan|Indiërs]] teen Uganda met ses paaltjies en een driedaagse eersterangse wedstryd teen Oos-Afrika met agt paaltjies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/29/29058.html |title=East Africa v Indians |publisher=Cricket Archive |accessdate=26 Januarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180126072238/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/29/29058.html |archive-date=26 Januarie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1968 het ’n internasionale span van Engelse eersterangse spelers in ’n driedaagse wedstryd teen Oos-Afrika in Nairobi onbeslis gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138843.html |title=East Africa v International XI |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220104040238/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138843.html |archive-date=4 Januarie 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Junie en Julie 1972 het Oos-Afrika [[Engeland]] vir 18 wedstryde teen plaaslike spanne besoek en ’n oorwinning oor Noord-Wallis aangeteken. Geen van dié wedstryde het eersterangse status geniet nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/32/32623.html |title=North Wales v East Africa |publisher=Cricket Archive |accessdate=5 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105160434/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/32/32623.html |archive-date=5 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die MKK het in 1973/74 weer Oos-Afrika besoek. In Desember 1973 het hulle twee wedstryde in [[Zambië]] gespeel, gevolg deur nog twee in Tanzanië en toe vier in Kenia. Hul enigste wedstryd teen die volle Oos-Afrikaanse span, wat oor eersterangse status beskik het, is deur die MKK met 237 lopies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1970S/1973-74/MCC_IN_EA/MCC_EA_18-20JAN1974.html |title=Marylebone Cricket Club in East Africa, 1973/74 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> As gevolg van die Arusha-verklaring van 1967 is baie besighede in die 1970’s genasionaliseer en die meeste [[Indië]]rs en [[Verenigde Koninkryk|Britte]] het die land begin verlaat.<ref name="TCA" /> Krieketspelers soos [[John Solanky]], wat vir [[Glamorgan]] gespel het, was onder diegene wat die land verlaat het, waarna die krieketvlakke agteruitgegaan het. Die veelsydige Solanky het die bekendste “krieketuitvoer” van Tanzanië geword en gedurende sy vier jaar vir Glamorgan (1972–1976) 275 paaltjies geneem en 3&nbsp;508 lopies in [[Eersterangse krieket|eersterangse]] en Lys A-krieket aangeteken.<ref name="Emerging Cricket">{{en}} {{cite web |url=https://emergingcricket.com/insight/how-success-of-the-womens-team-is-driving-cricket-growth-in-tanzania/ |title=How Success of the Women’s Team is Driving Cricket Growth in Tanzania |publisher=Emerging Cricket |author=Shounak Sarkar |date=27 Julie 2022 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Sedert die 1970’s het die Tanzaniese Krieketvereniging daarop gefokus om die spel onder Afrikane te vestig en die nasionale span bevat nou tussen 20 en 25% Afrikaspelers. Die nasionale span se vermoë het in die middel-1990’s toegeneem, toe hulle twee Afrikatoernooie in 1994 en 1995 as naaswenner afgesluit het, waarna hul vlak in die laat 1990’s effens afgeneem het.<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan" /> Oos-Afrika is genooi om aan die eerste [[Krieketwêreldbeker 1975]] deel te neem. Hulle was naas [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]] een van twee nietoetspanne wat vir dié toernooi genooi is.<ref name="WC75">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1975_ENG_Prudential_World_Cup_1975.html |title=World Cup 1975 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192305/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1975_ENG_Prudential_World_Cup_1975.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het die helfte van die span se 14 spelers gestel.<ref name="Hist">{{en}} {{cite web |url=http://www.friendsofkenyacricket.org.uk/know.html |title=A history of Kenyan cricket |publisher=Friends of Kenya Cricket |accessdate=24 Julie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080724174301/http://www.friendsofkenyacricket.org.uk/know.html |archive-date=24 Julie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> [[Praful Mehta]] en [[Shiraz Sumar]] was die enigste twee Tanzaniese krieketspelers wat vir die Oos-Afrikanse span verskyn het.<ref name="Emerging Cricket" /> Voor dié toernooi is die span se deelname egter bevraagteken, nadat Tanzanië gedreig het sy spelers te verbied om na Engeland te toer in protes teen die [[Britse en Ierse Leeus]]-[[rugby]]span se toer na Suid-Afrika onder [[apartheid]] in 1974.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19740726.2.161 |title=N.Z. cricketers to play E. Africa |publisher=[[The Press]] |date=26 Julie 1974 |volume=CXIV |issue=33596 |page=20 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Die insluiting van Oos-Afrika is as ’n belangrike stap vir die toernooi beskou, aangesien die deelname van ’n Afrikaspan as nodig geag is om van dit ’n ware wêreldbekertoernooi te maak. Die twee sterkste krieketlande in Afrika, [[Suid-Afrika]] en [[Rhodesië]], het hul spelers op grond van ras gekeur en is uitgesluit as deel van die sportboikot teen Suid-Afrika, waarvolgens Oos-Afrika as Afrikaverteenwoordiger deelgeneem het. Ná opwarmingswedstryde teen [[Somerset]], [[Wallis]], Glamorgan en verskeie ander klubspanne, het hulle in die eerste rondte teen [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]], Indië en [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] gespeel, maar al drie sy wedstryde verloor.<ref name="WC75" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC_HISTORY/WC75_HISTORY.html |title=West Indies victory heralds a new era |publisher=ESPNcricinfo |author=Tony Cozier |accessdate=5 April 2026}}</ref> Die krieketwêreldbekertoernooi is opgevolg deur ’n eersterangse wedstryd teen Sri Lanka op die [[County Ground, Taunton|County Ground]] in [[Taunton]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/35/35269.html |title=Scorecard of East Africa v Sri Lanka match, 23 June 1975 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190322/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/35/35269.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1978 het die Minor Counties Krieketvereniging Kenia besoek vir sewe wedstryde, waaronder twee teen Oos-Afrika. Die eerste wedstryd met 60 boulbeurte het die Minor Counties met agt paaltjies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115799.html |title=East Africa Cricket Conference v Minor Counties |publisher=Cricket Archive |accessdate=11 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160311041401/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115799.html |archive-date=11 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ’n Beplande driedaagse wedstryd is afgelas sonder dat ’n bal geboul is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115800.html |title=East Africa Cricket Conference v Minor Counties |publisher=Cricket Archive |accessdate=7 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081007084742/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115800.html |archive-date=7 Oktober 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Oos-Afrika het aan die IKR-trofeë in 1979,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/ICCT79/ |title=ICC Trophy, 1979: England |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> 1982<ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/ICCT82/ |title=ICC Trophy, 1982: England |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> en 1986 deelgeneem,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/ICCT86/ |title=1986 ICC Trophy in England |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> maar hulle kon nie vir die [[krieketwêreldbeker]]toernooie in [[Krieketwêreldbeker 1979|1979]], [[Krieketwêreldbeker 1983|1983]] en [[Krieketwêreldbeker 1987|1987]] kwalifiseer nie. Die jaarlikse toernooi teen Kenia en Uganda is voortgesit, hoewel Kenia in 1981 van die Oos-Afrikaanse span weggebreek het en voorts deur sy eie nasionale span verteenwoordig is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/16.html |title=Kenya |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190440/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/16.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1966 is die driehoekige toernooi in ’n vierhoekige omskep, nadat Zambië aangesluit het. Tot in 1980 kon Tanzanië dié toernooi slegs een keer wen.<ref name="KenHist" /> === Oos- en Sentraal-Afrikaanse span === {{Hoofartikel|Oos- en Sentraal-Afrikaanse krieketspan}} In 1989 het die Oos-Afrikaanse span homself aan die IKR onttrek<ref name="EACA" /> en is in dieselfde jaar met die Oos- en Sentraal-Afrikaanse krieketspan vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/96.html |title=East and Central Africa |publisher=Cricket Archive |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303190613/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/96.html |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dié nuwe span was ’n gesamentlike span van [[Malawi]], Tanzanië, Uganda en Zambië, en hulle het in 1990 vir die eerste keer aan die IKR-trofee deelgeneem, en daarna in 1994, 1997 en 2001, maar hulle kon nie vir die krieketwêreldbekertoernooie in [[Krieketwêreldbeker 1992|1992]], [[Krieketwêreldbeker 1996|1996]], [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] en [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]] kwalifiseer nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Records/EastandCentralAfrica/Icct/Icct_List.html |title=ICC Trophy matches played by East and Central Africa |publisher=Cricket Archive |accessdate=9 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121009034616/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Records/EastandCentralAfrica/Icct/Icct_List.html |archive-date=9 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === IKR-lidmaatskap === Net ná die IKR-trofee 2001 het Tanzanië homself aan die Oos- en Sentraal-Afrikaanse span onttrek en op sy eie as ’n assosiaatlid by die IKR aangesluit<ref name="TCA" /> wat met nuwe geleenthede vir Tanzaniese krieket gepaard gegaan het. Die nasionale span het tydens die Afrikabeker 2002 sy eerste wedstryde gespeel<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan" /> maar al vier sy wedstryde verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2002/TOURNAMENTS/AFRICACUP/about.shtml |title=2002 Africa Cup |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=20 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120320165034/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2002/TOURNAMENTS/AFRICACUP/about.shtml |archive-date=20 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die Afrikakrieketvereniging Kampioenskap 2004, wat as ’n kwalifisering vir die IKR-trofee 2005 en daarmee vir die [[Krieketwêreldbeker 2007]] gedien het, het Tanzanië verbeter, hoewel hulle dié toernooi steeds laaste afgesluit het, maar die gasheer Zambië in die laaste wedstryd kon klop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/ICCT2005/DATABASE/QUALIFYING/africa.shtml |title=African qualifying for the 2005 ICC Trophy |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=4 Januarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140104231113/http://www.cricketeurope4.net/ICCT2005/DATABASE/QUALIFYING/africa.shtml |archive-date=4 Januarie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Twee jaar later het die Tanzaniërs nog beter gevaar, toe hulle afdeling twee van die Wêreldkrieketliga Afrikastreek, ’n tweedevlaktoernooi onder die Wêreldkrieketliga, gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Events/Tables/ICC_World_Cricket_League_Africa_Region_Division_Two_2006.html |title=Points Table for ICC World Cricket League Africa Region Division Two 2006 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Januarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170104162401/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Events/Tables/ICC_World_Cricket_League_Africa_Region_Division_Two_2006.html |archive-date=4 Januarie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarmee het Tanzanië afdeling drie van die Wêreldkrieketliga 2007–09 in [[Darwin]], [[Australië]] gehaal. Tanzanië is in Groep B deur beide die Kaaimanseilande en Uganda geklop, waarna hulle slegs een oorwinning oor [[Hongkongse nasionale krieketspan|Hongkong]] kon aanteken. In die uitspeelwedstryd het hulle weer vir Hongkong ontmoet, maar hulle is dié keer verslaan, waarmee die span na afdeling vier gerelegeer is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/DATABASE/ARTICLES/articles/000046/004698.shtml |title=Uganda lift Division Three title |publisher=[[Europese Krieketraad]] |author=Andrew Nixon |date=2 Junie 2007 |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303170417/http://www.cricketeurope4.net/DATABASE/ARTICLES/articles/000046/004698.shtml |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2008 het Tanzanië die Wêreldkrieketliga 2007–09 se afdeling vier vir die [[Krieketwêreldbeker 2011]] gehuisves. Die gasheer het in die uitspeelwedstryd om die derde plek teen [[Italiaanse nasionale krieketspan|Italië]] vasgeval en daarmee vir die daaropvolgende Wêreldkrieketliga 2009–14 in dié afdeling aangebly.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-four-2008-09-353166/tanzania-vs-italy-3rd-place-playoff-369441/match-report |title=Afghanistan claim another title |publisher=ESPNcricinfo |date=11 Oktober 2008 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Dit is in 2010 in Italië beslis en was deel van die [[Krieketwêreldbeker 2015]]-kwalifisering, waar hulle weer in die vierde plek geëindig en daarmee in die Wêreldkrieketliga 2012 steeds in afdeling vier gespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-four-2010-467028/nepal-vs-tanzania-3rd-place-play-off-467094/match-report |title=Cush century takes USA to title triumph |publisher=ESPNcricinfo |date=21 Augustus 2010 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Tydens die in Maleisië besliste afdeling vier 2012 het die Tanzaniërs die sesde plek behaal, nadat hulle in die uitspeelwedstryd deur die gasheer geklop en na die Wêreldkrieketliga 2012–18 se afdeling vyf gerelegeer is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-four-2012-571057/malaysia-vs-tanzania-5th-place-playoff-576419/match-report |title=Nepal crush USA in the final |publisher=ESPNcricinfo |date=10 September 2012 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Dit is ook in Maleisië aangebied en was deel van die [[Krieketwêreldbeker 2019]]-kwalifisering. Tanzanië het in die wedstryd om die derde plek [[Nigeriese nasionale krieketspan|Nigerië]] verslaan en daarmee in 2016 in dié afdeling aangebly.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-five-2013-14-722647/nigeria-vs-tanzania-3rd-place-play-off-722687/match-report |title=Jersey win WCL Division Five |publisher=ESPNcricinfo |date=13 Maart 2014 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Dit het die Tanzaniërs slegs in die vyfde plek afgesluit, waarna hulle die Wêreldkrieketliga 2017–19 in die Afrikakwalifisering 2017 begin het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-five-2016-979781/nigeria-vs-tanzania-5th-place-playoff-979841/match-report |title=Jersey bowlers tie down Oman to take Division Five title |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=29 Mei 2016 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Tanzanië het nie aan die [[T20I-wêreldbeker]]kwalifiserings vir die toernooie in [[T20I-wêreldbeker 2007|2007]], [[T20I-wêreldbeker 2009|2009]] en [[T20I-wêreldbeker 2010|2010]] deelgeneem nie. In 2012 het die Tanzaniërs versuim om die T20I-wêreldbekerkwalifisering te haal, waarmee hulle ook die [[T20I-wêreldbeker 2012]] misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-africa-division-two-t20-championship-nigeria-win-africa-division-two-t20-tournament-515832 |title=Nigeria win Africa Division Two T20 tournament |publisher=ESPNcricinfo |date=19 Mei 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Tanzanië het ook nie die T20I-wêreldbekerkwalifisering 2013 gehaal nie, waarmee hulle versuim het om vir die [[T20I-wêreldbeker 2014]] te kwalifiseer. In die daaropvolgende kwalifiseringsfase het hulle nie die T20I-wêreldbekerkwalifisering 2015 vir die [[T20I-wêreldbeker 2016]] gehaal nie. Tydens die Afrikakwalifisering 2017 vir die [[Krieketwêreldbeker 2023]] het die span die derde plek behaal en daarmee die afdeling vyf 2017 misgeloop. In April 2018 het die wêreldbeheerliggaam IKR aan al sy lede volle T20I-status toegeken. Vervolgens word al die [[Twintig20|T20I-wedstryde]] tussen Tanzanië en ander IKR-lede sedert 1 Januarie 2019 as ’n volle T20I erken.<ref name="T20I-status" /> Tanzanië het aan die [[T20I-wêreldbeker 2021]] se Afrikakwalifisering 2019 deelgeneem, maar hulle is reeds in die plaaslike kwalifisering uitgeskakel. Op 2 November 2021 het Tanzanië tydens die Afrikakwalifisering 2021 in [[Kigali]] teen Botswana in sy eerste T20I-wedstryd gespeel en met sewe paaltjies gewen. Die span het die plaaslike kwalifisering gehaal, maar hulle is uitgeskakel en het daarmee die [[T20I-wêreldbeker 2022]] misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2021/articles/000014/001489.shtml |title=The Andrew Nixon Column: 21 November |publisher=[[Europese Krieketraad]] |author=Andrew Nixon |accessdate=21 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121114017/https://cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2021/articles/000014/001489.shtml |archive-date=21 November 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarna het Tanzanië in die Afrika T20I-bekereindstryd met agt paaltjies teen Uganda vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://emergingcricket.com/news/uganda-win-aca-africa-t20-cup-after-shah-blitz/ |title=Uganda win ACA Africa T20 Cup after Shah blitz |publisher=Emerging Cricket |author=Tom Grunshaw |date=26 September 2022 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In Desember 2022 het die Tanzaniërs die Oos-Afrikaanse T20I-reeks as naaswenner na Uganda en voor Rwanda afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2022/articles/000016/001603.shtml |title=Uganda win mammoth tri-series in Rwanda |publisher=[[Europese Krieketraad]] |author=Andrew Nixon |date=24 Desember 2022 |accessdate=24 Desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224104823/https://www.cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2022/articles/000016/001603.shtml |archive-date=24 Desember 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Junie 2023 sou hulle aan die Kontinentbeker T20I Afrika 2023 deelgeneem het, maar hulle het hulleself aan dié toernooi onttrek.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wisden.com/amp/cricket-news/africa-t20-continent-cup-2023-schedule-full-fixtures-list-and-match-timings |title=Africa T20 Continent Cup 2023 schedule: Full fixtures list and match timings |publisher=Wisden |date=8 Junie 2023 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Twee maande later het Tanzanië tydens die Oos-Afrikaanse T20I-beker 2023 die tweede plek ná Uganda en voor Rwanda behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://kawowo.com/2023/08/31/cricket-cranes-retain-east-africa-t20-cup-in-kigali/ |title=Cricket Cranes retain East Africa T20 Cup in Kigali |publisher=Kawowo |date=31 Augustus 2023 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Tydens die plaaslike kwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker 2024]] het Tanzanië die Afrikakwalifisering gehaal, maar hulle het versuim om vir die hooftoernooi te kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/africa-region-qualifier-namibia-seal-their-spot-in-2024-t20-world-cup-1410937 |title=Namibia seal their spot in 2024 T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=28 November 2023 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Tydens die Afrikakwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker 2026]] het die Tanzaniërs die vierde plek behaal en daarmee die hooftoernooi misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/namibia-zimbabwe-qualify-for-2026-men-s-t20-world-cup-1505360 |title=Namibia, Zimbabwe qualify for 2026 men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=2 Oktober 2025 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Tydens die Uitdaagliga-uitspeelrondte 2024 het Tanzanië die Uitdaagliga 2023–2026 gehaal. Daar het die span egter versuim om vir die [[Krieketwêreldbeker 2027]] te kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ippmedia.co.tz/the-guardian/sports/cricket/read/tanzania-misses-out-on-qualification-for-cwc-qualifier-play-off-2025-02-16-184055 |title=Tanzania misses out on qualification for CWC Qualifier Play-off |publisher=IPP Media |author=Japhet Kazenga |date=17 Februarie 2025 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In 2026 het hulle tydens die plaaslike kwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker 2028]] die Afrikakwalifisering gehaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://dailynews.co.tz/tanzania-cruise-into-t20-world-cup-qualifiers/ |title=Tanzania cruise into T20 World Cup qualifiers |publisher=Daily News |author=Mbonile Burton |date=31 Maart 2026 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In die wedstryd teen die Seychelle het [[Ivan Selemani]] die eerste Tanzaniese kolwer geword wat ’n T20I-honderdtal aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/batting-most-runs-innings/tanzania-211/twenty20-internationals-3 |title=High scores for Tanzania in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> Voorheen het die o/19-nasionale span vir die eerste keer vir ’n [[O/19-krieketwêreldbeker|krieketwêreldbekertoernooi]] gekwalifiseer en tydens die 2026-toernooi in [[Namibië]] en [[Zimbabwe]] sy eerste verskyning gemaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://dailynews.co.tz/heroic-u-19-cricket-team-return-home-after-world-cup-qualification/ |title=Heroic U-19 Cricket Team return home after World Cup qualification |publisher=Daily News |author=Elkana Kuhenga |date=8 April 2025 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Die o/19-span het grootliks uit inheemse Tanzaniërs en drie spelers met ’n Indiese herkoms bestaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://emergingcricket.com/insight/we-want-tanzania-to-be-one-of-the-leading-associate-sides-in-cricket-states-tca-chairman-sreekumar/ |title=“We want Tanzania to be one of the leading Associate sides in cricket” states TCA Chairman Sreekumar |publisher=Emerging Cricket |author=Shounak Sarkar |date=20 April 2025 |accessdate=5 April 2026}}</ref> == Kleure == In T20I-krieket dra Tanzanië blou truie met ’n swart kleuraksent, ’n swart V-halslyn en blou broeke. Veldspelers dra ’n blou bofbalpet of ’n blou sonhoed. Die kolwers se helms is ook blou geverf. Gedurende IKR-toernooie verskyn die borg se embleem op die regter mou en die belettering ''Tanzania'' verskyn op die middel van die trui. Die Tanzaniese nasionale krieketspan se bynaam is ''The Cows''.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.topendsports.com/sport/cricket/team-nicknames.htm |title=Cricket Team Nicknames |publisher=Topend Sports |date=November 2017 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Die Tanzaniese Krieketvereniging se kenteken toon ’n [[Masai-kameelperd]], die nasionale dier van die land.<ref>{{en}} {{cite book |authors=Adam Scott Kennedy, Vicki Kennedy |title=Animals of the Serengeti, and Ngorongoro Conservation Area |publisher=Princeton University Press |location=Princeton, New Jersey |date=2014 |isbn=978-1-4008-5138-6 |oclc=873760148}}</ref> == Tuisstadions == {{Location map+ |Tanzanië |caption=Ligging van Tanzaniese krieketstadions |places= {{location map~|Tanzanië|label=<small>[[Annadil Burhani Ground]]</small>|position=top|lat=-6.8094|long=39.28288}} {{location map~|Tanzanië|label=<small>[[Gymkhana Klubveld, Dar-es-Salaam|Gymkhana]]</small>|position=left|lat=-6.8084|long=39.2904}} {{location map~|Tanzanië|label=<small>[[Universiteit van Dar-es-Salaam Ground|Universiteit van Dar-es-Salaam]]</small>|position=bottom|lat=-6.776012|long=39.178326}} }} Tanzanië beskik oor geen amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die Tanzaniese nasionale krieketspan gebruik vir hul krieketwedstryde eerder ’n verskeidenheid stadions dwarsdeur Tanzanië: {| border="0" class="wikitable sortable" |- bgcolor="#cccccc" ! No. !! Stadion !! Plek !! Eerste wedstryd |- | 1 | [[Annadil Burhani Ground]] | [[Dar-es-Salaam]] | 31 Oktober 2022 |- | 2 | [[Gymkhana Klubveld, Dar-es-Salaam|Gymkhana]] | Dar-es-Salaam | 21 September 2024 |- | 3 | [[Universiteit van Dar-es-Salaam Ground|Universiteit van Dar-es-Salaam]] | Dar-es-Salaam | 21 September 2024 |} == Spelers == === Spelerstatistieke === Daar het altesaam 35 spelers [[Twintig20|T20I-krieket]] vir Tanzanië gespeel. Vervolgens die spelers wat vir die Tanzaniese span die meeste lopies aangeteken en die meeste paaltjies geneem het. ==== Lopies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Lopies |- | [[Ivan Selemani]] | 2021–hede | align=center | 68 | align=center | '''1&nbsp;640''' |- | [[Abhik Patwa]] | 2021–2025 | align=center | 57 | align=center | '''1&nbsp;387''' |- | [[Amal Rajeevan]] | 2022–2025 | align=center | 55 | align=center | '''1&nbsp;063''' |- | [[Kassim Nassoro]] | 2021–hede | align=center | 79 | align=center | '''{{0}}913''' |- | [[Omary Kitunda]] | 2021–hede | align=center | 59 | align=center | '''{{0}}559''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 5 April 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=3;id=211;type=team |title=Records / Tanzania / Twenty20 Internationals / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> |} ==== Paaltjies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Paaltjies |- | [[Ally Kimote]] | 2021–hede | align=center | 81 | align=center | '''90''' |- | [[Yalinde Nkanya]] | 2022–hede | align=center | 55 | align=center | '''71''' |- | [[SanjayKumar Thakor]] | 2021–2024 | align=center | 58 | align=center | '''65''' |- | [[Salum Jumbe]] | 2021–hede | align=center | 66 | align=center | '''65''' |- | [[Kassim Nassoro]] | 2021–hede | align=center | 79 | align=center | '''51''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 5 April 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=3;id=211;type=team |title=Records / Tanzania / Twenty20 Internationals / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> |} === Spankapteins === Tot op hede was vier spelers reeds die [[Kaptein (sport)|kaptein]] vir Tanzanië tydens ’n T20I-wedstryd.<ref>Die tydperk verwys na die ooreenstemmende krieketseisoen waarin die eerste of laaste wedstryd van die tyd as kaptein gespeel is.</ref> {| border="0" class="wikitable sortable" |-bgcolor="#cccccc" ! colspan="3"| T20I<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/list_captains.html?class=3;id=211;type=team |title=Records / Tanzania / Twenty20 Internationals / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> |- ! No. !! Naam !! Tydperk |- | 1 | Abhik Patwa | 2021–2025 |- | 2 | '''Kassim Nassoro''' | 2022–hede |- | 3 | Salum Jumbe | 2024 |- | 4 | Laksh Bakrania | 2025 |} == Rekords == === Krieketwêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Krieketwêreldbeker 1975|1975]] || ''Sien {{Cr-OA}}'' |- |[[Krieketwêreldbeker 1979|1979]] || ''Sien {{Cr-OA}}'' |- |[[Krieketwêreldbeker 1983|1983]] || ''Sien {{Cr-OA}}'' |- |[[Krieketwêreldbeker 1987|1987]] || ''Sien {{Cr-OA}}'' |- |[[Krieketwêreldbeker 1992|1992]] || Nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1996|1996]] || Nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] || Nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2003|2003]] || Nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2011|2011]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2019|2019]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2027|2027]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Kampioenetrofeerekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Kampioenetrofee 1998|1998]] || Nie ’n IKR-lid nie |- |[[Kampioenetrofee 2000|2000]] || Nie ’n IKR-lid nie |- |[[Kampioenetrofee 2002|2002]] || Nie ’n IKR-lid nie |- |[[Kampioenetrofee 2004|2004]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2006|2006]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2009|2009]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2013|2013]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2017|2017]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2025|2025]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2029|2029]] || Nie gekwalifiseer nie |} === T20I-rekord teen ander lande === {| class="wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Wedstryde !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste T20I-oorwinning |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Toetslande''' |- |align="left"| {{Cr-ZW}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Assosiaatlede''' |- |align="left"| {{vlagland|Bahrein}} || 4 || 2 || 2 || 0 || 0 || 50,00 || 8 Julie 2025 |- |align="left"| {{vlagland|Botswana}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 7 November 2021 |- |align="left"| {{vlagland|Duitsland}} || 2 || 1 || 1 || 0 || 0 || 50,00 || 12 Julie 2025 |- |align="left"| {{vlagland|Eswatini}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 6 Desember 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Gambië}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 6 Desember 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Ghana}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 4 Desember 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Kameroen}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 6 November 2021 |- |align="left"| {{Cr-KE}} || 5 || 2 || 3 || 0 || 0 || 40,00 || 17 November 2021 |- |align="left"| {{vlagland|Koeweit}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{vlagland|Lesotho}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 22 September 2024 |- |align="left"| {{vlagland|Malawi}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 20 September 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Maleisië}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{vlagland|Mali}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 21 September 2024 |- |align="left"| {{vlagland|Mosambiek}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 2 November 2021 |- |align="left"| {{Cr-NA}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-NG}} || 5 || 3 || 1 || 0 || 1 || 75,00 || 17 November 2021 |- |align="left"| {{vlagland|Rwanda}} || 18 || 16 || 2 || 0 || 0 || 88,89 || 31 Oktober 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Sierra Leone}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 3 November 2021 |- |align="left"| {{Cr-UG}} || 17 || 3 || 12 || 0 || 2 || 20,00 || 19 Desember 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Vanuatu}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''83''' || '''51''' || '''29''' || '''0''' || '''3''' || '''61,45''' || 2 November 2021 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met T20I #3801 op 5 April 2026. Gelykop verwys na wedstryde wat deur ’n valbyl (soos ’n Superboulbeurt) beslis is. Wenpersentasies sluit onbesliste wedstryde uit en gelykop as ’n halwe oorwinning (ongeag die valbyl).''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=3;id=34;type=team |title=Records / Uganda / Twenty20 Internationals / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=5 April 2026 |accessdate=5 April 2026}}</ref> |} === T20I-wêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[T20I-wêreldbeker 2007|2007]] || Nie deelgeneem nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2009|2009]] || Nie deelgeneem nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2010|2010]] || Nie deelgeneem nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2012|2012]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2016|2016]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2021|2021]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2026|2026]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2028|2028]] || {{n.v.t.}} |- |[[T20I-wêreldbeker 2030|2030]] || {{n.v.t.}} |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Tanzania national cricket team|Tanzaniese nasionale krieketspan}} * {{en}} {{sw}} [http://www.tanzaniacricket.com/ Amptelike webwerf van die Tanzaniese Krieketvereniging] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/team/tanzania-160 Tanzanië op ESPNcricinfo] * {{en}} [https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/tanzania-cricket-association Tanzanië by die IKR] {{Nasionale krieketspanne}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krieket in Tanzanië]] [[Kategorie:Nasionale krieketspanne van Afrika]] 48uere8u2brj6lhmfiskk00jbw4pxjx 2890343 2890315 2026-04-05T21:40:49Z SpesBona 2720 Jammer! 2890343 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Krieketspan | naam = Tanzanië | beeld = Kenteken van die Tanzaniese nasionale krieketspan.png | byskrif = Kenteken van die Tanzaniese nasionale krieketspan | bynaam = ''The Cows'' | konferensie = [[Tanzaniese Krieketvereniging]] (TCA) | kaptein = [[Kassim Nassoro]] | afrigter = {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Salieg Nackerdien]], [[Imran Nackerdien]] | toetsstatusjaar = | ikr_status = Assosiaatlid met [[Twintig20|T20I]]-status | ikr_aansluiting = 2001 | ikr_streek = [[Afrikakrieketvereniging|AKV]] (Afrika) | toetsrang = | beste_toetsrang = | edi-rang = | beste_edi-rang = | t20i-rang = 34ste | beste_t20i-rang = 30ste (op 17 November 2021) | eerste_wedstryd = {{vlagikoon|Kenia|koloniaal}} [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]] t {{vlagikoon|Tanganjika|1923}} Tanganjika in [[Nairobi]]; 1 Desember 1951 | eerste_toets = | mees_onlangse_toets = | aantal_toetse = | aantal_toetse_vanjaar = | toetsrekord = | toetsrekord_vanjaar = | eerste_edi = | mees_onlangse_edi = | aantal_edis = | aantal_edis_vanjaar = | edi-rekord = | edi-rekord_vanjaar = | wb_verskynings = 0/14 | wb_eerste = | wb_beste = | wbk_verskynings = | wbk_eerste = | wbk_beste = | kt_verskynings = 0/10 | kt_eerste = | kt_beste = | eerste_t20i = t {{vlagland|Mosambiek}} op [[Rwandese Krieketstadion]], [[Kigali]]; 2 November 2021 | mees_onlangse_t20i = t {{vlagland|Sint Helena}} op [[Achimota Skool]], [[Accra]]; 28 Maart 2026 | aantal_t20is = 83 | aantal_t20is_vanjaar = 4 | t20i-rekord = 51/29 (61,45%)<br />(0 gelykop, 3 onbeslis) | t20i-rekord_vanjaar = 4/0<br />(0 gelykop, 0 onbeslis) | wt20-verskynings = 0/10 | eerste_wt20 = | beste_wt20 = | wt20k-verskynings = 3 | eerste_wt20k = 2021 | beste_wt20k = 4de plek (in 2025) | h_patroon_la = | h_patroon_b = | h_patroon_ra = | h_patroon_broek = | h_linkerarm = | h_liggaam = | h_regterarm = | h_broek = | a_patroon_la = | a_patroon_b = | a_patroon_ra = | a_patroon_broek = | a_linkerarm = | a_liggaam = | a_regterarm = | a_broek = | t_patroon_la = _tan_t20i24 | t_patroon_b = _tan_t20i24 | t_patroon_ra = _tan_t20i24 | t_patroon_broek = | t_linkerarm = 0B75D5 | t_liggaam = 0B75D5 | t_regterarm = 0B75D5 | t_broek = 0B75D5 }} Die '''Tanzaniese nasionale krieketspan''' ([[Engels]]: ''Tanzania national cricket team''; [[Swahili]]: ''Timu ya kriketi ya Tanzania''), met die bynaam “The Cows”, is die nasionale [[krieket]]span wat [[Tanzanië]] in internasionale krieket verteenwoordig. Krieket word in Tanzanië deur die [[Tanzaniese Krieketvereniging]] (''TCA'', van Engels: ''Tanzania Cricket Association''; Swahili: ''Shirikisho la Kriketi Tanzania'') beheer. Tanzanië is sedert 2001 ’n assosiaatlid van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR).<ref name="IKR">{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/88.html |title=Tanzania |publisher=Cricket Archive |accessdate=2 Julie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210702002835/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/88.html |archive-date=2 Julie 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná die [[Toetskrieket|toetslande]] [[Proteas|Suid-Afrika]] en [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]], asook die assosiaatlede [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]], [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]] en [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]] is Tanzanië saam met [[Nigeriese nasionale krieketspan|Nigerië]] tradisioneel een van die sterker nasionale Afrikakrieketspanne. Krieket in die huidige Tanzanië is in 1914 vir die eerste keer op die eiland [[Zanzibar]] deur matrose en bemanningslede van die [[Britse Vloot]] gespeel en ná die Britse oorname van die vastelandse [[Tanganjika]] het krieket ook daar begin versprei. Hulle het egter eers van die vroeë 1950’s af gereeld teen ander spanne begin speel<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketarchive.com/Archive/Teams/0/367/Other_Matches.html |titel=Other matches played by Uganda |publisher=Cricket Archive |accessdate=22 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122051855/https://cricketarchive.com/Archive/Teams/0/367/Other_Matches.html |archive-date=22 November 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en gereeld reekse teen die plaaslike mededingers Kenia en Uganda beslis.<ref name="KenHist">{{en}} {{cite web |url=http://www.friendsofkenyacricket.org.uk/know.html |title=History of Kenyan cricket |accessdate=24 Julie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080724174301/http://www.friendsofkenyacricket.org.uk/know.html |archive-date=24 Julie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Van 1966 af het Tanzanië spelers beskikbaar gestel vir die gesamentlike [[Oos-Afrikaanse krieketspan|Oos-Afrikaanse span]] wat in 1989 die Oos- en Sentraal-Afrikaanse span geword het; as Oos-Afrika het hulle aan die eerste [[Krieketwêreldbeker 1975]] deelgeneem. In April 2018 het die IKR besluit om aan al sy lede volle T20I-status toe te ken. Vervolgens word al die [[Twintig20|T20I-wedstryde]] wat Tanzanië ná 1 Januarie 2019 teen ander IKR-lede speel as ’n volle T20I erken.<ref name="T20I-status">{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322 |title=All T20 matches between ICC members to get international status |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=26 April 2018 |accessdate=3 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003012749/https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322 |archive-date=3 Oktober 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tanzanië is tans (April 2026) 34ste op die Twintig20-wêreldranglys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/mens/t20i |title=Men's T20I Team Rankings |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=3 April 2026 |accessdate=5 April 2026}}</ref> == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Tanzaniese Krieketvereniging}} Die Tanzaniese Krieketvereniging (Engels: ''Tanzania Cricket Association'', TCA; Swahili: ''Shirikisho la Kriketi Tanzania'') is in 1961 gestig as die Tanganjikaanse Krieketvereniging (Engels: ''Tanganyika Cricket Association'', TCA; Swahili: ''Shirikisho la Kriketi Tanganyika'') gestig en verantwoordelik vir die reël van krieket in Tanzanië.<ref name="TCA">{{en}} {{cite web |url=http://tanzaniacricket.com/about.php |title=History of TCA |publisher=[[Tanzaniese Krieketvereniging]] |accessdate=24 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924192344/http://tanzaniacricket.com/about.php |archive-date=24 September 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2001 het hulle as ’n assosiaatlid by die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangesluit.<ref name="IKR" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/tanzania-cricket-association |title=Tanzania Cricket Association |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=5 April 2026}}</ref> In dieselfde jaar het hulle by die [[Afrikakrieketvereniging]] (''Africa Cricket Association'', “ACA”) aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.africacricket.com/members.php |title=Members |publisher=[[Afrikakrieketvereniging]] |accessdate=5 April 2026}}</ref> Die Tanzaniese Krieketvereniging bestuur al die Tanzanië-verteenwoordigende nasionale spanne, insluitende die mans, vroue en jeug. Hulle is ook verantwoordelik vir die bestuur en organisasie van T20I-reekse teen ander spanne, en die reël van internasionale wedstryde tuis. Daarbenewens is die TCA verantwoordelik vir inkomsteverkryging deur die verkoop van kaartjies, borgskappe en uitsaairegte, veral in verband met die Tanzaniese span. Kinders en jongmense word reeds op skool aan krieket bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Net soos ander krieketlande beskik Tanzanië oor ’n o/19-nasionale span wat aan die [[o/19-krieketwêreldbeker]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-under-19-world-cup-232496 |title=The Under-19 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=11 Januarie 2006 |accessdate=5 April 2026}}</ref> == Geskiedenis == === Beginjare === Britse koloniste het krieket aan die einde van die 19de eeu na die huidige Tanzanië gebring en die spel is vir die eerste keer deur matrose en bemanningslede van die [[Britse Vloot]] in die destydse [[Zanzibar|Sultanaat Zanzibar]] gespeel. In 1890 is die eerste gedokumenteerde wedstryd op die eiland Zanzibar tussen Britse setlaars en lede van die Britse Vloot beslis.<ref name="TCA" /> Ná die Britse oorname van die voormalige [[Duits-Oos-Afrika]] tydens die [[Oos-Afrika-veldtog]] as die [[Volkebond]]mandaat [[Tanganjika]] in 1919 het die spel ook op die vasteland begin versprei.<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan">{{en}} {{cite book |author=Roy Morgan |title=The Encyclopedia of World Cricket |publisher=SportsBooks Ltd |date=2007 |isbn=978-1-899807-51-2}}</ref> Aan die begin was krieket veral langs die kus en op die eiland Zanzibar gevestig met vername ontwikkelinge in [[Dar-es-Salaam]].<ref name="TCA" /> Nasionale wedstryde (“Amptenare t Settlers”) is tot in 1964 gereeld beslis, maar geen interterritoriale wedstryde is gespeel nie. Ná die toestroming van [[Brits-Indië|Indiese]] arbeiders na Afrika om die streek se spoornetwerk op te rig het die gewildheid van krieket toegeneem. Immigrante van die [[Indiese subkontinent]] het teen die 1930’s die meeste spelers gestel, met ’n aansienlike Europese minderheid.<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan" /> Aan die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] was dit een van die mees beoefende sportsoorte in die streek.<ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1970 |location=Londen |isbn=978-0-413-27860-9 |pages=194}}</ref> === Oos-Afrikaanse span === {{Hoofartikel|Oos-Afrikaanse krieketspan}} [[Lêer:ECACC.jpg|duimnael|Vlag van die Oos-Afrikaanse nasionale krieketspan, later Oos- en Sentraal-Afrika]] [[Lêer:Tanganyika cricket team, early 1960s.jpg|duimnael|Die Tanganjikaanse krieketspan nadat hulle die driehoekige toernooi teen Kenia en Uganda in die vroeë 1960’s gewen het]] In 1951 is die Oos-Afrikaanse Krieketkonferensie (Engels: ''East Africa Cricket Conference'', EACC; later die Oos- en Sentraal-Afrikaanse Krieketkonferensie, ''East and Central Africa Cricket Conference'', ECACC) gestig as die beheerliggaam van krieket in die streek. Hulle het toesig gehou oor die interkoloniale wedstryde tussen die drie stigtingslede [[Kenia]], [[Uganda]] en Tanganjika.<ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1970 |location=Londen |isbn=978-0-413-27860-9 |pages=361}}</ref> Later in dieselfde jaar het ’n saamgestelde Oos-Afrikaanse span [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Rhodesië]] gehuisves.<ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1970 |location=Londen |isbn=978-0-413-27860-9 |pages=359}}</ref> In 1951 het ’n Tanganjikaanse span vir die eerste keer in ’n driehoekige toernooi teen [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]] en [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]] hul eerste internasionale wedstryde gespeel. Een jaar later is Tanganjika deur Uganda met vyf paaltjies geklop. Ongereelde wedstryde teen Kenia en Uganda is dwarsdeur die 1950’s gespeel<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan" /> en Zanzibar het van 1956 af ook teen Uganda gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/TZN/1956_TZN_Uganda_in_Zanzibar_1956.html |title=Uganda in Zanzibar 1956 |publisher=Cricket Archive |accessdate=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924135352/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/TZN/1956_TZN_Uganda_in_Zanzibar_1956.html |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Oos-Afrika se volgende gedokumenteerde wedstryd was in 1956 teen ’n besoekende [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistanse span]]. Onder die kapteinskap van [[Denis Dawson]] (die broer van die [[Suid-Afrika]]anse [[Toetskrieket|toetsspeler]] [[Ossie Dawson]]) het die Oos-Afrikane die driedaagse wedstryd met agt paaltjies verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137490.html |title=East Africa v Pakistan Cricket Writers' XI |publisher=Cricket Archive |accessdate=1 Mei 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501140259/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137490.html |archive-date=1 Mei 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die volgende jaar is die Oos-Afrikane deur die besoekende Sunder-krieketklub met nege paaltjies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137632.html |title=East Africa v Sunder Cricket Club |publisher=Cricket Archive |accessdate=13 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113230148/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137632.html |archive-date=13 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1958 het ’n Suid-Afrikaanse span met spelers van ’n nie-Europese herkoms na die streek getoer en een wedstryd teen Oos-Afrika in [[Nairobi]] gespeel. Onder hul kaptein [[Malcolm Ronaldson]], ’n voormalige [[Eersterangse krieket|eersterangse]] speler vir die Oostelike Provinsie, is Oos-Afrika in dié wedstryd deur die Suid-Afrikane met sewe paaltjies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/97/97177.html |title=East Africa v South African Non-Europeans |publisher=Cricket Archive |accessdate=19 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119001810/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/97/97177.html |archive-date=19 November 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná Tanganjika se onafhanklikwording in 1961 is die beheerliggaam Tanganjikaanse Krieketvereniging (Engels: ''Tanganyika Cricket Association'', TCA; Swahili: ''Shirikisho la Kriketi Tanganyika'') gestig en ná die vereniging van Tanganjika met [[Zanzibar]] in 1964 is dit in Tanzaniese Krieketvereniging (TCA, van Engels: ''Tanzania Cricket Association''; Swahili: ''Shirikisho la Kriketi Tanzania'') hernoem.<ref name="TCA" /> Ander teenstanders het ook na Tanganjika begin toer, waaronder die [[Marylebone-krieketklub]] (MKK) in 1957<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137559.html |title=Scorecard of Tanganyika v MCC, 28 December 1957 |publisher=Cricket Archive |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303210132/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137559.html |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en 1963,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/TZN/1963-64_TZN_Marylebone_Cricket_Club_in_East_Africa_1963-64.html |title=MCC in East Africa 1963/64 |publisher=Cricket Archive |accessdate=18 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018133805/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/TZN/1963-64_TZN_Marylebone_Cricket_Club_in_East_Africa_1963-64.html |archive-date=18 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> asook in 1958 ’n Suid-Afrikaanse nie-Europese span (wat ook teen Zanzibar gespeel het)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/TZN/1958-59_TZN_South_African_Non-Europeans_in_East_Africa_1958-59.html |title=South African Non-Europeans in East Africa 1958/59 |publisher=Cricket Archive |accessdate=18 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018133817/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/TZN/1958-59_TZN_South_African_Non-Europeans_in_East_Africa_1958-59.html |archive-date=18 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en in 1964 ’n [[Pakistan International Airlines]]-span.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/TZN/1964_TZN_Pakistan_International_Airlines_in_East_Africa_1964.html |title=Pakistan International Airlines in East Africa 1964 |publisher=Cricket Archive |accessdate=18 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018133829/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/TZN/1964_TZN_Pakistan_International_Airlines_in_East_Africa_1964.html |archive-date=18 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Gedurende die 1960’s het Oos-Afrika verskeie toerende spanne ontmoet. In 1962 het hulle twee wedstryde teen die [[Britse Statebond|Statebond]] se krieketspan gespeel. In die eerste wedstryd in Nairobi (10 tot 12 Februarie 1962) is die Oos-Afrikane met 20 lopies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138031.html |title=East Africa v International XI |publisher=Cricket Archive |accessdate=7 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107124602/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138031.html |archive-date=7 Januarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dié wedstryd word veral onthou vir ’n vinnige honderdtal deur [[Basil D'Oliveira]] in die Statebondspan se tweede beurt.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19620213.2.154 |title=D'Oliviera Hits Out |publisher=[[The Press]] |date=13 Februarie 1962 |volume=CI |issue=29746 |page=15 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In die tweede wedstryd in Oktober, ook in Nairobi, het die Statebondspan Oos-Afrika met 118 lopies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19621003.2.186 |title=Century |publisher=[[The Press]] |date=3 Oktober 1962 |volume=CI |issue=29943 |page=19 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Die besoekende MKK het in 1963/64 drie wedstryde in Uganda gespeel, een in Tanganjika en sewe in Kenia. Een van dié wedstryde teen die Oos-Afrikaanse span in [[Kampala]] het die MKK met ’n beurt en 71 lopies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/26/26461.html |title=East African Invitation XI v Marylebone Cricket Club |publisher=Cricket Archive |accessdate=9 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309234743/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/26/26461.html |archive-date=9 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1966 het Oos-Afrika by die Internasionale Krieketkonferensie (IKK; nou [[Internasionale Krieketraad]], IKR) as ’n assosiaatlid aangesluit.<ref name="EACA">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/10.html |title=East Africa |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190225/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/10.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In dieselfde jaar het Zambië by die jaarlikse toernooi aangesluit, wat daarmee ’n vierhoekige toernooi geword het. In Augustus 1967 het die besoekende [[Indiese nasionale krieketspan|Indiërs]] teen Uganda met ses paaltjies en een driedaagse eersterangse wedstryd teen Oos-Afrika met agt paaltjies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/29/29058.html |title=East Africa v Indians |publisher=Cricket Archive |accessdate=26 Januarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180126072238/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/29/29058.html |archive-date=26 Januarie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1968 het ’n internasionale span van Engelse eersterangse spelers in ’n driedaagse wedstryd teen Oos-Afrika in Nairobi onbeslis gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138843.html |title=East Africa v International XI |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220104040238/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138843.html |archive-date=4 Januarie 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Junie en Julie 1972 het Oos-Afrika [[Engeland]] vir 18 wedstryde teen plaaslike spanne besoek en ’n oorwinning oor Noord-Wallis aangeteken. Geen van dié wedstryde het eersterangse status geniet nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/32/32623.html |title=North Wales v East Africa |publisher=Cricket Archive |accessdate=5 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105160434/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/32/32623.html |archive-date=5 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die MKK het in 1973/74 weer Oos-Afrika besoek. In Desember 1973 het hulle twee wedstryde in [[Zambië]] gespeel, gevolg deur nog twee in Tanzanië en toe vier in Kenia. Hul enigste wedstryd teen die volle Oos-Afrikaanse span, wat oor eersterangse status beskik het, is deur die MKK met 237 lopies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1970S/1973-74/MCC_IN_EA/MCC_EA_18-20JAN1974.html |title=Marylebone Cricket Club in East Africa, 1973/74 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> As gevolg van die Arusha-verklaring van 1967 is baie besighede in die 1970’s genasionaliseer en die meeste [[Indië]]rs en [[Verenigde Koninkryk|Britte]] het die land begin verlaat.<ref name="TCA" /> Krieketspelers soos [[John Solanky]], wat vir [[Glamorgan]] gespel het, was onder diegene wat die land verlaat het, waarna die krieketvlakke agteruitgegaan het. Die veelsydige Solanky het die bekendste “krieketuitvoer” van Tanzanië geword en gedurende sy vier jaar vir Glamorgan (1972–1976) 275 paaltjies geneem en 3&nbsp;508 lopies in [[Eersterangse krieket|eersterangse]] en Lys A-krieket aangeteken.<ref name="Emerging Cricket">{{en}} {{cite web |url=https://emergingcricket.com/insight/how-success-of-the-womens-team-is-driving-cricket-growth-in-tanzania/ |title=How Success of the Women’s Team is Driving Cricket Growth in Tanzania |publisher=Emerging Cricket |author=Shounak Sarkar |date=27 Julie 2022 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Sedert die 1970’s het die Tanzaniese Krieketvereniging daarop gefokus om die spel onder Afrikane te vestig en die nasionale span bevat nou tussen 20 en 25% Afrikaspelers. Die nasionale span se vermoë het in die middel-1990’s toegeneem, toe hulle twee Afrikatoernooie in 1994 en 1995 as naaswenner afgesluit het, waarna hul vlak in die laat 1990’s effens afgeneem het.<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan" /> Oos-Afrika is genooi om aan die eerste [[Krieketwêreldbeker 1975]] deel te neem. Hulle was naas [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]] een van twee nietoetspanne wat vir dié toernooi genooi is.<ref name="WC75">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1975_ENG_Prudential_World_Cup_1975.html |title=World Cup 1975 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192305/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1975_ENG_Prudential_World_Cup_1975.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het die helfte van die span se 14 spelers gestel.<ref name="Hist">{{en}} {{cite web |url=http://www.friendsofkenyacricket.org.uk/know.html |title=A history of Kenyan cricket |publisher=Friends of Kenya Cricket |accessdate=24 Julie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080724174301/http://www.friendsofkenyacricket.org.uk/know.html |archive-date=24 Julie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> [[Praful Mehta]] en [[Shiraz Sumar]] was die enigste twee Tanzaniese krieketspelers wat vir die Oos-Afrikanse span verskyn het.<ref name="Emerging Cricket" /> Voor dié toernooi is die span se deelname egter bevraagteken, nadat Tanzanië gedreig het sy spelers te verbied om na Engeland te toer in protes teen die [[Britse en Ierse Leeus]]-[[rugby]]span se toer na Suid-Afrika onder [[apartheid]] in 1974.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19740726.2.161 |title=N.Z. cricketers to play E. Africa |publisher=[[The Press]] |date=26 Julie 1974 |volume=CXIV |issue=33596 |page=20 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Die insluiting van Oos-Afrika is as ’n belangrike stap vir die toernooi beskou, aangesien die deelname van ’n Afrikaspan as nodig geag is om van dit ’n ware wêreldbekertoernooi te maak. Die twee sterkste krieketlande in Afrika, [[Suid-Afrika]] en [[Rhodesië]], het hul spelers op grond van ras gekeur en is uitgesluit as deel van die sportboikot teen Suid-Afrika, waarvolgens Oos-Afrika as Afrikaverteenwoordiger deelgeneem het. Ná opwarmingswedstryde teen [[Somerset]], [[Wallis]], Glamorgan en verskeie ander klubspanne, het hulle in die eerste rondte teen [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]], Indië en [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] gespeel, maar al drie sy wedstryde verloor.<ref name="WC75" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC_HISTORY/WC75_HISTORY.html |title=West Indies victory heralds a new era |publisher=ESPNcricinfo |author=Tony Cozier |accessdate=5 April 2026}}</ref> Die krieketwêreldbekertoernooi is opgevolg deur ’n eersterangse wedstryd teen Sri Lanka op die [[County Ground, Taunton|County Ground]] in [[Taunton]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/35/35269.html |title=Scorecard of East Africa v Sri Lanka match, 23 June 1975 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190322/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/35/35269.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1978 het die Minor Counties Krieketvereniging Kenia besoek vir sewe wedstryde, waaronder twee teen Oos-Afrika. Die eerste wedstryd met 60 boulbeurte het die Minor Counties met agt paaltjies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115799.html |title=East Africa Cricket Conference v Minor Counties |publisher=Cricket Archive |accessdate=11 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160311041401/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115799.html |archive-date=11 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ’n Beplande driedaagse wedstryd is afgelas sonder dat ’n bal geboul is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115800.html |title=East Africa Cricket Conference v Minor Counties |publisher=Cricket Archive |accessdate=7 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081007084742/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115800.html |archive-date=7 Oktober 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Oos-Afrika het aan die IKR-trofeë in 1979,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/ICCT79/ |title=ICC Trophy, 1979: England |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> 1982<ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/ICCT82/ |title=ICC Trophy, 1982: England |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> en 1986 deelgeneem,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/ICCT86/ |title=1986 ICC Trophy in England |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> maar hulle kon nie vir die [[krieketwêreldbeker]]toernooie in [[Krieketwêreldbeker 1979|1979]], [[Krieketwêreldbeker 1983|1983]] en [[Krieketwêreldbeker 1987|1987]] kwalifiseer nie. Die jaarlikse toernooi teen Kenia en Uganda is voortgesit, hoewel Kenia in 1981 van die Oos-Afrikaanse span weggebreek het en voorts deur sy eie nasionale span verteenwoordig is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/16.html |title=Kenya |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190440/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/16.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1966 is die driehoekige toernooi in ’n vierhoekige omskep, nadat Zambië aangesluit het. Tot in 1980 kon Tanzanië dié toernooi slegs een keer wen.<ref name="KenHist" /> === Oos- en Sentraal-Afrikaanse span === {{Hoofartikel|Oos- en Sentraal-Afrikaanse krieketspan}} In 1989 het die Oos-Afrikaanse span homself aan die IKR onttrek<ref name="EACA" /> en is in dieselfde jaar met die Oos- en Sentraal-Afrikaanse krieketspan vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/96.html |title=East and Central Africa |publisher=Cricket Archive |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303190613/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/96.html |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dié nuwe span was ’n gesamentlike span van [[Malawi]], Tanzanië, Uganda en Zambië, en hulle het in 1990 vir die eerste keer aan die IKR-trofee deelgeneem, en daarna in 1994, 1997 en 2001, maar hulle kon nie vir die krieketwêreldbekertoernooie in [[Krieketwêreldbeker 1992|1992]], [[Krieketwêreldbeker 1996|1996]], [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] en [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]] kwalifiseer nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Records/EastandCentralAfrica/Icct/Icct_List.html |title=ICC Trophy matches played by East and Central Africa |publisher=Cricket Archive |accessdate=9 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121009034616/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Records/EastandCentralAfrica/Icct/Icct_List.html |archive-date=9 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === IKR-lidmaatskap === Net ná die IKR-trofee 2001 het Tanzanië homself aan die Oos- en Sentraal-Afrikaanse span onttrek en op sy eie as ’n assosiaatlid by die IKR aangesluit<ref name="TCA" /> wat met nuwe geleenthede vir Tanzaniese krieket gepaard gegaan het. Die nasionale span het tydens die Afrikabeker 2002 sy eerste wedstryde gespeel<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan" /> maar al vier sy wedstryde verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2002/TOURNAMENTS/AFRICACUP/about.shtml |title=2002 Africa Cup |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=20 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120320165034/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2002/TOURNAMENTS/AFRICACUP/about.shtml |archive-date=20 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die Afrikakrieketvereniging Kampioenskap 2004, wat as ’n kwalifisering vir die IKR-trofee 2005 en daarmee vir die [[Krieketwêreldbeker 2007]] gedien het, het Tanzanië verbeter, hoewel hulle dié toernooi steeds laaste afgesluit het, maar die gasheer Zambië in die laaste wedstryd kon klop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/ICCT2005/DATABASE/QUALIFYING/africa.shtml |title=African qualifying for the 2005 ICC Trophy |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=4 Januarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140104231113/http://www.cricketeurope4.net/ICCT2005/DATABASE/QUALIFYING/africa.shtml |archive-date=4 Januarie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Twee jaar later het die Tanzaniërs nog beter gevaar, toe hulle afdeling twee van die Wêreldkrieketliga Afrikastreek, ’n tweedevlaktoernooi onder die Wêreldkrieketliga, gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Events/Tables/ICC_World_Cricket_League_Africa_Region_Division_Two_2006.html |title=Points Table for ICC World Cricket League Africa Region Division Two 2006 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Januarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170104162401/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Events/Tables/ICC_World_Cricket_League_Africa_Region_Division_Two_2006.html |archive-date=4 Januarie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarmee het Tanzanië afdeling drie van die Wêreldkrieketliga 2007–09 in [[Darwin]], [[Australië]] gehaal. Tanzanië is in Groep B deur beide die Kaaimanseilande en Uganda geklop, waarna hulle slegs een oorwinning oor [[Hongkongse nasionale krieketspan|Hongkong]] kon aanteken. In die uitspeelwedstryd het hulle weer vir Hongkong ontmoet, maar hulle is dié keer verslaan, waarmee die span na afdeling vier gerelegeer is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/DATABASE/ARTICLES/articles/000046/004698.shtml |title=Uganda lift Division Three title |publisher=[[Europese Krieketraad]] |author=Andrew Nixon |date=2 Junie 2007 |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303170417/http://www.cricketeurope4.net/DATABASE/ARTICLES/articles/000046/004698.shtml |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2008 het Tanzanië die Wêreldkrieketliga 2007–09 se afdeling vier vir die [[Krieketwêreldbeker 2011]] gehuisves. Die gasheer het in die uitspeelwedstryd om die derde plek teen [[Italiaanse nasionale krieketspan|Italië]] vasgeval en daarmee vir die daaropvolgende Wêreldkrieketliga 2009–14 in dié afdeling aangebly.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-four-2008-09-353166/tanzania-vs-italy-3rd-place-playoff-369441/match-report |title=Afghanistan claim another title |publisher=ESPNcricinfo |date=11 Oktober 2008 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Dit is in 2010 in Italië beslis en was deel van die [[Krieketwêreldbeker 2015]]-kwalifisering, waar hulle weer in die vierde plek geëindig en daarmee in die Wêreldkrieketliga 2012 steeds in afdeling vier gespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-four-2010-467028/nepal-vs-tanzania-3rd-place-play-off-467094/match-report |title=Cush century takes USA to title triumph |publisher=ESPNcricinfo |date=21 Augustus 2010 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Tydens die in Maleisië besliste afdeling vier 2012 het die Tanzaniërs die sesde plek behaal, nadat hulle in die uitspeelwedstryd deur die gasheer geklop en na die Wêreldkrieketliga 2012–18 se afdeling vyf gerelegeer is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-four-2012-571057/malaysia-vs-tanzania-5th-place-playoff-576419/match-report |title=Nepal crush USA in the final |publisher=ESPNcricinfo |date=10 September 2012 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Dit is ook in Maleisië aangebied en was deel van die [[Krieketwêreldbeker 2019]]-kwalifisering. Tanzanië het in die wedstryd om die derde plek [[Nigeriese nasionale krieketspan|Nigerië]] verslaan en daarmee in 2016 in dié afdeling aangebly.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-five-2013-14-722647/nigeria-vs-tanzania-3rd-place-play-off-722687/match-report |title=Jersey win WCL Division Five |publisher=ESPNcricinfo |date=13 Maart 2014 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Dit het die Tanzaniërs slegs in die vyfde plek afgesluit, waarna hulle die Wêreldkrieketliga 2017–19 in die Afrikakwalifisering 2017 begin het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-five-2016-979781/nigeria-vs-tanzania-5th-place-playoff-979841/match-report |title=Jersey bowlers tie down Oman to take Division Five title |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=29 Mei 2016 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Tanzanië het nie aan die [[T20I-wêreldbeker]]kwalifiserings vir die toernooie in [[T20I-wêreldbeker 2007|2007]], [[T20I-wêreldbeker 2009|2009]] en [[T20I-wêreldbeker 2010|2010]] deelgeneem nie. In 2012 het die Tanzaniërs versuim om die T20I-wêreldbekerkwalifisering te haal, waarmee hulle ook die [[T20I-wêreldbeker 2012]] misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-africa-division-two-t20-championship-nigeria-win-africa-division-two-t20-tournament-515832 |title=Nigeria win Africa Division Two T20 tournament |publisher=ESPNcricinfo |date=19 Mei 2011 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Tanzanië het ook nie die T20I-wêreldbekerkwalifisering 2013 gehaal nie, waarmee hulle versuim het om vir die [[T20I-wêreldbeker 2014]] te kwalifiseer. In die daaropvolgende kwalifiseringsfase het hulle nie die T20I-wêreldbekerkwalifisering 2015 vir die [[T20I-wêreldbeker 2016]] gehaal nie. Tydens die Afrikakwalifisering 2017 vir die [[Krieketwêreldbeker 2023]] het die span die derde plek behaal en daarmee die afdeling vyf 2017 misgeloop. In April 2018 het die wêreldbeheerliggaam IKR aan al sy lede volle T20I-status toegeken. Vervolgens word al die [[Twintig20|T20I-wedstryde]] tussen Tanzanië en ander IKR-lede sedert 1 Januarie 2019 as ’n volle T20I erken.<ref name="T20I-status" /> Tanzanië het aan die [[T20I-wêreldbeker 2021]] se Afrikakwalifisering 2019 deelgeneem, maar hulle is reeds in die plaaslike kwalifisering uitgeskakel. Op 2 November 2021 het Tanzanië tydens die Afrikakwalifisering 2021 in [[Kigali]] teen Botswana in sy eerste T20I-wedstryd gespeel en met sewe paaltjies gewen. Die span het die plaaslike kwalifisering gehaal, maar hulle is uitgeskakel en het daarmee die [[T20I-wêreldbeker 2022]] misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2021/articles/000014/001489.shtml |title=The Andrew Nixon Column: 21 November |publisher=[[Europese Krieketraad]] |author=Andrew Nixon |accessdate=21 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121114017/https://cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2021/articles/000014/001489.shtml |archive-date=21 November 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarna het Tanzanië in die Afrika T20I-bekereindstryd met agt paaltjies teen Uganda vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://emergingcricket.com/news/uganda-win-aca-africa-t20-cup-after-shah-blitz/ |title=Uganda win ACA Africa T20 Cup after Shah blitz |publisher=Emerging Cricket |author=Tom Grunshaw |date=26 September 2022 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In Desember 2022 het die Tanzaniërs die Oos-Afrikaanse T20I-reeks as naaswenner na Uganda en voor Rwanda afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2022/articles/000016/001603.shtml |title=Uganda win mammoth tri-series in Rwanda |publisher=[[Europese Krieketraad]] |author=Andrew Nixon |date=24 Desember 2022 |accessdate=24 Desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224104823/https://www.cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2022/articles/000016/001603.shtml |archive-date=24 Desember 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Junie 2023 sou hulle aan die Kontinentbeker T20I Afrika 2023 deelgeneem het, maar hulle het hulleself aan dié toernooi onttrek.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wisden.com/amp/cricket-news/africa-t20-continent-cup-2023-schedule-full-fixtures-list-and-match-timings |title=Africa T20 Continent Cup 2023 schedule: Full fixtures list and match timings |publisher=Wisden |date=8 Junie 2023 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Twee maande later het Tanzanië tydens die Oos-Afrikaanse T20I-beker 2023 die tweede plek ná Uganda en voor Rwanda behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://kawowo.com/2023/08/31/cricket-cranes-retain-east-africa-t20-cup-in-kigali/ |title=Cricket Cranes retain East Africa T20 Cup in Kigali |publisher=Kawowo |date=31 Augustus 2023 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Tydens die plaaslike kwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker 2024]] het Tanzanië die Afrikakwalifisering gehaal, maar hulle het versuim om vir die hooftoernooi te kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/africa-region-qualifier-namibia-seal-their-spot-in-2024-t20-world-cup-1410937 |title=Namibia seal their spot in 2024 T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=28 November 2023 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Tydens die Afrikakwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker 2026]] het die Tanzaniërs die vierde plek behaal en daarmee die hooftoernooi misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/namibia-zimbabwe-qualify-for-2026-men-s-t20-world-cup-1505360 |title=Namibia, Zimbabwe qualify for 2026 men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=2 Oktober 2025 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Tydens die Uitdaagliga-uitspeelrondte 2024 het Tanzanië die Uitdaagliga 2023–2026 gehaal. Daar het die span egter versuim om vir die [[Krieketwêreldbeker 2027]] te kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ippmedia.co.tz/the-guardian/sports/cricket/read/tanzania-misses-out-on-qualification-for-cwc-qualifier-play-off-2025-02-16-184055 |title=Tanzania misses out on qualification for CWC Qualifier Play-off |publisher=IPP Media |author=Japhet Kazenga |date=17 Februarie 2025 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In 2026 het hulle tydens die plaaslike kwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker 2028]] die Afrikakwalifisering gehaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://dailynews.co.tz/tanzania-cruise-into-t20-world-cup-qualifiers/ |title=Tanzania cruise into T20 World Cup qualifiers |publisher=Daily News |author=Mbonile Burton |date=31 Maart 2026 |accessdate=5 April 2026}}</ref> In die wedstryd teen die Seychelle het [[Ivan Selemani]] die eerste Tanzaniese kolwer geword wat ’n T20I-honderdtal aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/batting-most-runs-innings/tanzania-211/twenty20-internationals-3 |title=High scores for Tanzania in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> Voorheen het die o/19-nasionale span vir die eerste keer vir ’n [[O/19-krieketwêreldbeker|krieketwêreldbekertoernooi]] gekwalifiseer en tydens die 2026-toernooi in [[Namibië]] en [[Zimbabwe]] sy eerste verskyning gemaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://dailynews.co.tz/heroic-u-19-cricket-team-return-home-after-world-cup-qualification/ |title=Heroic U-19 Cricket Team return home after World Cup qualification |publisher=Daily News |author=Elkana Kuhenga |date=8 April 2025 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Die o/19-span het grootliks uit inheemse Tanzaniërs en drie spelers met ’n Indiese herkoms bestaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://emergingcricket.com/insight/we-want-tanzania-to-be-one-of-the-leading-associate-sides-in-cricket-states-tca-chairman-sreekumar/ |title=“We want Tanzania to be one of the leading Associate sides in cricket” states TCA Chairman Sreekumar |publisher=Emerging Cricket |author=Shounak Sarkar |date=20 April 2025 |accessdate=5 April 2026}}</ref> == Kleure == In T20I-krieket dra Tanzanië blou truie met ’n swart kleuraksent, ’n swart V-halslyn en blou broeke. Veldspelers dra ’n blou bofbalpet of ’n blou sonhoed. Die kolwers se helms is ook blou geverf. Gedurende IKR-toernooie verskyn die borg se embleem op die regter mou en die belettering ''Tanzania'' verskyn op die middel van die trui. Die Tanzaniese nasionale krieketspan se bynaam is ''The Cows''.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.topendsports.com/sport/cricket/team-nicknames.htm |title=Cricket Team Nicknames |publisher=Topend Sports |date=November 2017 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Die Tanzaniese Krieketvereniging se kenteken toon ’n [[Masai-kameelperd]], die nasionale dier van die land.<ref>{{en}} {{cite book |authors=Adam Scott Kennedy, Vicki Kennedy |title=Animals of the Serengeti, and Ngorongoro Conservation Area |publisher=Princeton University Press |location=Princeton, New Jersey |date=2014 |isbn=978-1-4008-5138-6 |oclc=873760148}}</ref> == Tuisstadions == {{Location map+ |Tanzanië |caption=Ligging van Tanzaniese krieketstadions |places= {{location map~|Tanzanië|label=<small>[[Annadil Burhani Ground]]</small>|position=top|lat=-6.8094|long=39.28288}} {{location map~|Tanzanië|label=<small>[[Gymkhana Klubveld, Dar-es-Salaam|Gymkhana]]</small>|position=left|lat=-6.8084|long=39.2904}} {{location map~|Tanzanië|label=<small>[[Universiteit van Dar-es-Salaam Ground|Universiteit van Dar-es-Salaam]]</small>|position=bottom|lat=-6.776012|long=39.178326}} }} Tanzanië beskik oor geen amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die Tanzaniese nasionale krieketspan gebruik vir hul krieketwedstryde eerder ’n verskeidenheid stadions dwarsdeur Tanzanië: {| border="0" class="wikitable sortable" |- bgcolor="#cccccc" ! No. !! Stadion !! Plek !! Eerste wedstryd |- | 1 | [[Annadil Burhani Ground]] | [[Dar-es-Salaam]] | 31 Oktober 2022 |- | 2 | [[Gymkhana Klubveld, Dar-es-Salaam|Gymkhana]] | Dar-es-Salaam | 21 September 2024 |- | 3 | [[Universiteit van Dar-es-Salaam Ground|Universiteit van Dar-es-Salaam]] | Dar-es-Salaam | 21 September 2024 |} == Spelers == === Spelerstatistieke === Daar het altesaam 35 spelers [[Twintig20|T20I-krieket]] vir Tanzanië gespeel. Vervolgens die spelers wat vir die Tanzaniese span die meeste lopies aangeteken en die meeste paaltjies geneem het. ==== Lopies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Lopies |- | [[Ivan Selemani]] | 2021–hede | align=center | 68 | align=center | '''1&nbsp;640''' |- | [[Abhik Patwa]] | 2021–2025 | align=center | 57 | align=center | '''1&nbsp;387''' |- | [[Amal Rajeevan]] | 2022–2025 | align=center | 55 | align=center | '''1&nbsp;063''' |- | [[Kassim Nassoro]] | 2021–hede | align=center | 79 | align=center | '''{{0}}913''' |- | [[Omary Kitunda]] | 2021–hede | align=center | 59 | align=center | '''{{0}}559''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 5 April 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=3;id=211;type=team |title=Records / Tanzania / Twenty20 Internationals / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> |} ==== Paaltjies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Paaltjies |- | [[Ally Kimote]] | 2021–hede | align=center | 81 | align=center | '''90''' |- | [[Yalinde Nkanya]] | 2022–hede | align=center | 55 | align=center | '''71''' |- | [[SanjayKumar Thakor]] | 2021–2024 | align=center | 58 | align=center | '''65''' |- | [[Salum Jumbe]] | 2021–hede | align=center | 66 | align=center | '''65''' |- | [[Kassim Nassoro]] | 2021–hede | align=center | 79 | align=center | '''51''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 5 April 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=3;id=211;type=team |title=Records / Tanzania / Twenty20 Internationals / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> |} === Spankapteins === Tot op hede was vier spelers reeds die [[Kaptein (sport)|kaptein]] vir Tanzanië tydens ’n T20I-wedstryd.<ref>Die tydperk verwys na die ooreenstemmende krieketseisoen waarin die eerste of laaste wedstryd van die tyd as kaptein gespeel is.</ref> {| border="0" class="wikitable sortable" |-bgcolor="#cccccc" ! colspan="3"| T20I<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/list_captains.html?class=3;id=211;type=team |title=Records / Tanzania / Twenty20 Internationals / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 April 2026}}</ref> |- ! No. !! Naam !! Tydperk |- | 1 | Abhik Patwa | 2021–2025 |- | 2 | '''Kassim Nassoro''' | 2022–hede |- | 3 | Salum Jumbe | 2024 |- | 4 | Laksh Bakrania | 2025 |} == Rekords == === Krieketwêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Krieketwêreldbeker 1975|1975]] || ''Sien {{Cr-OA}}'' |- |[[Krieketwêreldbeker 1979|1979]] || ''Sien {{Cr-OA}}'' |- |[[Krieketwêreldbeker 1983|1983]] || ''Sien {{Cr-OA}}'' |- |[[Krieketwêreldbeker 1987|1987]] || ''Sien {{Cr-OA}}'' |- |[[Krieketwêreldbeker 1992|1992]] || Nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1996|1996]] || Nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] || Nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2003|2003]] || Nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2011|2011]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2019|2019]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2027|2027]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Kampioenetrofeerekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Kampioenetrofee 1998|1998]] || Nie ’n IKR-lid nie |- |[[Kampioenetrofee 2000|2000]] || Nie ’n IKR-lid nie |- |[[Kampioenetrofee 2002|2002]] || Nie ’n IKR-lid nie |- |[[Kampioenetrofee 2004|2004]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2006|2006]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2009|2009]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2013|2013]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2017|2017]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2025|2025]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2029|2029]] || Nie gekwalifiseer nie |} === T20I-rekord teen ander lande === {| class="wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Wedstryde !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste T20I-oorwinning |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Toetslande''' |- |align="left"| {{Cr-ZW}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Assosiaatlede''' |- |align="left"| {{vlagland|Bahrein}} || 4 || 2 || 2 || 0 || 0 || 50,00 || 8 Julie 2025 |- |align="left"| {{vlagland|Botswana}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 7 November 2021 |- |align="left"| {{vlagland|Duitsland}} || 2 || 1 || 1 || 0 || 0 || 50,00 || 12 Julie 2025 |- |align="left"| {{vlagland|Eswatini}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 6 Desember 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Gambië}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 6 Desember 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Ghana}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 4 Desember 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Kameroen}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 6 November 2021 |- |align="left"| {{Cr-KE}} || 5 || 2 || 3 || 0 || 0 || 40,00 || 17 November 2021 |- |align="left"| {{vlagland|Koeweit}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{vlagland|Lesotho}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 22 September 2024 |- |align="left"| {{vlagland|Malawi}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 20 September 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Maleisië}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{vlagland|Mali}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 21 September 2024 |- |align="left"| {{vlagland|Mosambiek}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 2 November 2021 |- |align="left"| {{Cr-NA}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-NG}} || 5 || 3 || 1 || 0 || 1 || 75,00 || 17 November 2021 |- |align="left"| {{vlagland|Rwanda}} || 18 || 16 || 2 || 0 || 0 || 88,89 || 31 Oktober 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Sierra Leone}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 3 November 2021 |- |align="left"| {{Cr-UG}} || 17 || 3 || 12 || 0 || 2 || 20,00 || 19 Desember 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Vanuatu}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''83''' || '''51''' || '''29''' || '''0''' || '''3''' || '''61,45''' || 2 November 2021 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met T20I #3801 op 5 April 2026. Gelykop verwys na wedstryde wat deur ’n valbyl (soos ’n Superboulbeurt) beslis is. Wenpersentasies sluit onbesliste wedstryde uit en gelykop as ’n halwe oorwinning (ongeag die valbyl).''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=3;id=34;type=team |title=Records / Uganda / Twenty20 Internationals / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=5 April 2026 |accessdate=5 April 2026}}</ref> |} === T20I-wêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[T20I-wêreldbeker 2007|2007]] || Nie deelgeneem nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2009|2009]] || Nie deelgeneem nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2010|2010]] || Nie deelgeneem nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2012|2012]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2016|2016]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2021|2021]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2026|2026]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2028|2028]] || {{n.v.t.}} |- |[[T20I-wêreldbeker 2030|2030]] || {{n.v.t.}} |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Tanzania national cricket team|Tanzaniese nasionale krieketspan}} * {{en}} {{sw}} [http://www.tanzaniacricket.com/ Amptelike webwerf van die Tanzaniese Krieketvereniging] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/team/tanzania-160 Tanzanië op ESPNcricinfo] * {{en}} [https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/tanzania-cricket-association Tanzanië by die IKR] {{Nasionale krieketspanne}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krieket in Tanzanië]] [[Kategorie:Nasionale krieketspanne van Afrika]] nk4h70bsohn2bkm6jg4xe94vvufacmi 0 459695 2890316 2889822 2026-04-05T21:00:21Z SpesBona 2720 Bygewerk 2890316 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Tanzaniese Krieketvereniging |kleur = |titel = |beeld = Kenteken van die Tanzaniese nasionale krieketspan.png |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = Kenteken van die Tanzaniese Krieketvereniging |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = [[Engels]]e naam |1 = ''Tanzania Cricket Association'' |opskrif2 = Afkorting |2 = TCA |opskrif3 = [[Swahili]]-naam |3 = ''Shirikisho la Kriketi Tanzania'' |opskrif4 = [[Land]] |4 = {{vlagland|Tanzanië}} |opskrif5 = [[Sport]]soort |5 = [[Krieket]] |opskrif6 = Stigting |6 = 1961 |opskrif7 = Lid van |7 = [[Internasionale Krieketraad]] |opskrif8 = Aangesluit in |8 = 2001 |opskrif9 = Vastelandse beheerliggaam |9 = [[Afrikakrieketvereniging]] |opskrif10 = Voorsitter |10 = B. S. Sreekumar |opskrif11 = |11 = |opskrif12 = Setel |12 = [[Dar-es-Salaam]], Tanzanië |opskrif13 = [[Amptelike taal|Amptelike tale]] |13 = Engels en Swahili |opskrif14 = Amptelike webwerf |14 = [http://www.tanzaniacricket.com/ ''tanzaniacricket.com''] |opskrif15 = |15 = |opskrif16 = |16 = |opskrif17 = |17 = |opskrif18 = |18 = |opskrif19 = |19 = |opskrif20 = |20 = }} Die '''Tanzaniese Krieketvereniging''' ([[Engels]]: ''Tanzania Cricket Association'', afgekort “TCA”; [[Swahili]]: ''Shirikisho la Kriketi Tanzania'') is die bestuursliggaam wat [[krieket]] in [[Tanzanië]] beheer. Die beheerliggaam is in 1961 gestig en in [[Dar-es-Salaam]] gesetel. Sedert 2001 verteenwoordig dit Tanzanië by die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) as ’n assosiaatlid en ook by die [[Afrikakrieketvereniging]] (''Africa Cricket Association'', “ACA”). == Geskiedenis == Die Tanzaniese Krieketvereniging is ná Tanganjika se onafhanklikwording in 1961 gestig as die Tanganjikaanse Krieketvereniging (Engels: ''Tanganyika Cricket Association'', TCA; Swahili: ''Shirikisho la Kriketi Tanganyika'')<ref name="TCA">{{en}} {{cite web |url=http://tanzaniacricket.com/about.php |title=History of TCA |publisher=[[Tanzaniese Krieketvereniging]] |accessdate=24 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924192344/http://tanzaniacricket.com/about.php |archive-date=24 September 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en het in 2001 ’n assosiaatlid van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/tanzania-cricket-association |title=Tanzania Cricket Association |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=1 April 2026}}</ref> In dieselfde jaar het hulle by die [[Afrikakrieketvereniging]] (''Africa Cricket Association'', “ACA”) aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.africacricket.com/members.php |title=Members |publisher=[[Afrikakrieketvereniging]] |accessdate=1 April 2026}}</ref> Ná Tanganjika se vereniging met Zanzibar in 1964 het die beheerliggaam sy huidige naam verkry.<ref name="TCA" /> == Taak == Die Tanzaniese Krieketvereniging organiseer verskeie nasionale spanne, insluitend [[Tanzaniese nasionale krieketspan|Tanzanië se nasionale seniorkrieketspan vir mans]] (''The Cows''), vroue en jeug. Hulle is ook verantwoordelik vir die bestuur en organisasie van [[Twintig20|T20I]]-reekse teen ander spanne, en vir die reëling van internasionale wedstryde tuis. Daarbenewens is die Tanzaniese Krieketvereniging verantwoordelik vir inkomsteverkryging deur die verkoop van kaartjies, borgskappe en uitsaairegte, veral in verband met die Tanzaniese span. Daarbenewens bestuur die beheerliggaam kinder- en jeugkrieket in Tanzanië. Net soos ander krieketlande beskik Tanzanië oor ’n o/19-nasionale span wat aan die [[o/19-krieketwêreldbeker]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-under-19-world-cup-232496 |title=The Under-19 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=11 Januarie 2006 |accessdate=1 April 2026}}</ref> Die beheerliggaam reël ook die plaaslike kompetisies. Die belangrikste krieketligas in Tanzanië is die TCA Superliga.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://emergingcricket.com/news/tanzania-tca-super-league-underway/ |title=Tanzania: TCA Super League underway |publisher=Emerging Cricket |author=Isaac Lockett |date=27 September 2020 |accessdate=1 April 2026}}</ref> == Kenteken == Die Tanzaniese nasionale krieketspan se bynaam is ''The Cows''.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.topendsports.com/sport/cricket/team-nicknames.htm |title=Cricket Team Nicknames |publisher=Topend Sports |date=November 2017 |accessdate=1 April 2026}}</ref> Die Tanzaniese Krieketvereniging se kenteken toon ’n [[Masai-kameelperd]], die nasionale dier van die land.<ref>{{en}} {{cite book |authors=Adam Scott Kennedy, Vicki Kennedy |title=Animals of the Serengeti, and Ngorongoro Conservation Area |publisher=Princeton University Press |location=Princeton, New Jersey |date=2014 |isbn=978-1-4008-5138-6 |oclc=873760148}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * {{en}} {{sw}} [http://www.tanzaniacricket.com/ Amptelike webwerf van die Tanzaniese Krieketvereniging] {{Affiliasies van die Internasionale Krieketraad}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krieket in Tanzanië]] [[Kategorie:Krieketbeheerliggaam]] [[Kategorie:Internasionale Krieketraad]] i5dooaejmeht19y660j23vpfbzj781k 0 459854 2890474 2890062 2026-04-06T08:57:41Z Sobaka 328 /* Kategorieë */ 2890474 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tomahawk Block IV cruise missile -crop.jpg|duimnael|'n [[BGM-109 Tomahawk]] wat in November 2002 vlieg.]] 'n '''Kruisermissiel''' is 'n onbemande selfaangedrewe geleide [[missiel]] wat vlieg deur aërodinamiese [[Sleurkrag|hefkrag]] vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, [[Supersoniese snelheid|supersonies]]e of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.<ref>{{Cite web |date=2025-06-17 |title=Cruise missile {{!}} Definition, Speed, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/cruise-missile |access-date=2025-06-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==Geskiedenis== Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film ''The Airship Destroyer'' getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om [[Lugskip|lugskepe]] wat [[Londen]] bombardeer, af te skiet.<ref>{{cite web|url=http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_britain.html |title=Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain |publisher=Ctie.monash.edu.au |access-date=13 Februarie 2012}}</ref> [[Lêer:Military Air Museum's Fieseler FI 103 V1 "Buzz Bomb".JPG|duimnael|Die V-1 vliegbom, die eerste operasionele kruisermissiel.]] In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein [[Tweedekker (vliegtuig)|tweedekker]] met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die [[Verenigde State]] se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde [[Sweeftuig|sweeftuie]] (''Torpedogleiter'') wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.<ref>{{cite book|author=Roger Branfill-Cook|title= Torpedo|publisher=Seaforth Publishing|location= Great Britain|year= 2014}}</ref> In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.<ref>{{cite web|url=http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813001620/http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|url-status=usurped|archive-date=13 Augustus 2007|title=[1.0] The Aerial Torpedo|date=13 Augustus 2007}}</ref> In die [[Sowjetunie]] het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.<ref>"Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_</ref> Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik. In 1944, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het [[Duitsland]] die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die V-1, dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title=German V-Weapon Sites 1943–45 |location=Oxford |publisher=Osprey Publishing |date=2008 |isbn=978-1-84603-247-9}}</ref> Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n [[V-2-vuurpyl|V-2]] supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.<ref> Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.</ref> Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantikwall.org.uk/v1_light_stes.htm |title=V1 Light Sites |publisher=Atlantic Wall |access-date=9 Mei 2017}}</ref> [[Nazi-Duitsland]] het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title= American Guided Missiles of World War II |publisher=Osprey Publishing |date=2020 |isbn=9781472839268}}</ref> Onmiddellik na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070303204907/http://stinet.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA162646 The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P.] sien PDF bladsy 92</ref> Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die [[Koue Oorlog]] het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus is in diens gestel, maar is later uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie. Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na [[Wes-Duitsland]] en later na die [[Republiek van China]] en [[Suid-Korea]]. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die [[Warskou-verdrag]] gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op [[Hongarye]] wat die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] onderdruk het. Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling. Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, [[Toepolef Tu-22M|Backfire]]-, [[Toepolef Tu-95|Bear]]- en [[Toepolef Tu-160|Blackjack]]-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie. ==Kategorieë== Kruisermissiele kan gekategoriseer word volgens vrag/plofkopgrootte, spoed, reikwydte en lanseringsplatform. Dikwels word variante van dieselfde missiel vir verskillende lanseringsplatforms vervaardig (byvoorbeeld lug- en duikboot-gelanseerde weergawes). Geleidingstelsels kan tussen missiele verskil. Sommige missiele kan toegerus word met enige van 'n verskeidenheid navigasiestelsels (traagheidsnavigasie, TERCOM of satellietnavigasie). Groter kruisermissiele kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra, terwyl kleiner missiele slegs konvensionele plofkoppe dra. ===Hipersoniese kruisermissiele=== Hipersoniese kruisermissiele beweeg ten minste vyf keer die [[spoed van klank]] (Mach 5). *3M22 Zircon (>1000–1500 km) {{vlagland|Rusland}}– hipersoniese anti-skip kruisermissiel.<ref>{{cite web|url= http://www.nextbigfuture.com/2016/02/russia-will-refit-nuclear-powered.html|title=Russia will refit nuclear powered guided missile cruiser with mach 5 hypersonic 3M22 missiles with 2022 deployment|website=NextBigFuture.com|date=21 Februarie 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|title=3M22 Zircon Missile, Russia's Fastest Missile|access-date=23 November 2022|archive-date=30 Maart 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330024209/https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2024/02/13/europe/ukraine-russia-zircon-hypersonic-missile-intl-hnk-ml/index.html|title=Russia used an advanced hypersonic missile for the first time in recent strike, Ukraine claims|website=[[CNN]] |date=13 Februarie 2024 }}</ref><ref name=NavalNews>{{cite web|url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/08/hypersonic-brahmos-ii-missile-may-include-tech-from-tsirkon-missile/|website=Naval News |title=Hypersonic BrahMos-II missile may include tech from Tsirkon missile |date=2 Augustus 2022 }}</ref> *ASN4G (Air-Sol Nucléaire de 4e Génération) {{vlagland|Frankryk}} – hipersoniese kruisermissiel met ’n supersoniese ramstraalenjin wat deur [[Frankryk]] ontwikkel word.<ref>{{Cite web |title=Counting the cost of deterrence: France's nuclear recapitalisation |url=https://www.iiss.org/blogs/military-balance/2021/05/france-nuclear-recapitalisation |access-date=2022-10-26 |website=IISS |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wright |first=Timothy |date=1 Mei 2022 |title=Hypersonic Missile Proliferation: An Emerging European Problem? |url=https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517163238/https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-date=2022-05-17 |url-status=live |access-date=26 Oktober 2022 |website=The EU Non-Proliferation Consortium}}</ref> *BrahMos-II (≈800–1500 km) {{vlagland|Indië}}/{{vlagland|Rusland}}–– hipersoniese kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://brahmos.com/newscenter.php?newsid=95|title=India to develop BrahMos-II missile|website=Brahmos.com}}</ref><ref name=NavalNews /> onder ontwikkeling vanaf 2011 in [[Indië]] en Rusland<ref>{{cite news|url= http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|archive-url= https://archive.today/20130103092457/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|url-status= dead|archive-date= 3 Januarie 2013|title=Hypersonic version of Brahmos on the way|date=9 Oktober 2011|work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|title=India, Russia to develop new hypersonic cruise missile|archive-url= https://web.archive.org/web/20100628020619/http://brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|archive-date= 28 Junie 2010|url-status=dead|access-date=23 Februarie 2012}}</ref> *CJ-1000 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin anti-skip/land-aanval kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/military/article/3322176/new-missiles-drones-and-tanks-whats-been-rolling-through-beijings-streets |title=New missiles, drones and tanks: what's been rolling through Beijing's streets? |website=South China Morning Post |date=18 Augustus 2025 |first=Liu |last=Zhen }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newsweek.com/china-reveals-new-weapons-sink-us-ships-2114865 |title=China To Reveal New Weapons To Sink US Ships |website=Newsweek |date=18 Augustus 2025 |first=Ryan |last=Chan }}</ref> *Hycore {{vlagland|Suid-Korea}}<ref>{{cite web | url=https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/weapons/south-korea-develops-hycore-hypersonic-cruise-missile | title=South Korea develops Hycore hypersonic cruise missile | date=25 Januarie 2022 }}</ref> *HSTDV{{vlagland|Indië}} – hipersoniese ramstraalenjin-demonstrator. 'n Draervoertuig vir hipersoniese langafstandkruismissiele word ontwikkel deur die Verdedigingsnavorsings- en Ontwikkelingsorganisasie.<ref>{{Cite web|url= https://theprint.in/defence/drdo-test-fires-futuristic-missile-tech-but-its-success-is-in-doubt/249386/|title= DRDO test-fires futuristic missile tech, but its success is in doubt|last=Philip|first=Snehesh Alex|date=2019-06-12|website=ThePrint|language=en-US|access-date= 2020-03-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/drdo-starts-work-on-hypersonic-weapon/story-NAg6ViN9W94ll4CsfGDNYP.html|title=DRDO starts work on 'next-gen' hypersonic weapon|date=2019-10-20|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-23}}</ref> *ET-LDHCM {{vlagland|Indië}} – langafstandhipersoniese kruismissiel word ontwikkel deur DRDO.<ref>{{Cite news |date=2025-07-14 |title=India testing a missile that flies at eight times the speed of sound, hits targets 1,500 km away |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/india-testing-a-missile-that-flies-at-eight-times-the-speed-of-sound-hits-targets-1500-km-away/articleshow/122432167.cms?from=mdr |access-date=2025-07-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=Vaishnav |first=Akash |date=2025-07-15 |title=India's 'Project Vishnu' Unleashes Missile That Can Hit Enemy 1,500 Km Away at 8x Speed of Sound |url=https://newsable.asianetnews.com/gallery/india/india-unleashes-missile-that-can-hit-enemy-1500-km-away-at-8-speed-of-sound-z8wgl1w |access-date=2025-07-22 |website=newsable.asianetnews.com |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Modi |first=Diksha |date=2025-07-15 |title=Faster Than BrahMos, Deadlier Than Agni: How India's New Hypersonic Missile Changes The Game |url=https://www.news18.com/india/faster-than-brahmos-deadlier-than-agni-how-indias-new-hypersonic-missile-changes-the-game-ws-dkl-9442036.html |access-date=2025-07-17 |website=News18 |language=en}}</ref> *Hyfly-2 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – hipersoniese luggelanseerde kruisermissiel wat die eerste keer by Sea Air Space 2021 vertoon is, ontwikkel deur [[Boeing]].<ref>{{Cite web|url=https://www.navalnews.com/event-news/sea-air-space-2021/2021/08/sea-air-space-2021-boeing-unveils-new-hypersonic-cruise-missile-concept/|title = Sea Air Space 2021: Boeing Unveils New Hypersonic Cruise Missile Concept|date = 4 Augustus 2021}}</ref> *Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC, uitgespreek Hawk) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde hipersoniese kruisermissiel met ’n ramstraalenjin wat sy eie kinetiese energie tydens impak gebruik om die teiken te vernietig, ontwikkel deur [[DARPA]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2022/04/04/politics/us-hypersonic-missile-test/index.html|title = US tested hypersonic missile in mid-March but kept it quiet to avoid escalating tensions with Russia &#124; CNN Politics|website = [[CNN]]|date = 5 April 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Second Successful Flight for DARPA Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC) |url=https://www.darpa.mil/news-events/2022-04-05#:~:text=Air%2Dbreathing%20vehicles%20utilize%20air,targets%20even%20without%20high%20explosives |website=DARPA |date=4 Mei 2022}}</ref> *Hipersoniese Luglansieerbare Aanvallende Anti-Oppervlaktemissiel (HALO) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde anti-skipmissiel onder die Aanvallende Anti-Oppervlakteoorlogvoering-inkrement 2 (OASuW Inc 2) program vir die Amerikaanse Vloot (Vloot).<ref>{{cite web | url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/09/halo-us-navy-hypersonic-capability/ | title=HALO programme accelerates US Navy hypersonic capability drive | date=5 September 2022 }}</ref><ref>{{cite web |title=FY18 Navy Programs – Offensive Anti-Surface Warfare (OASuW) Increment 1 |website=Director, Operational Test and Evaluation |url=https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201164929/https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |archive-date=2020-02-01}}</ref> *Hipersoniese Aanvalskruismissiel (HACM) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – beplan vir gebruik deur die Verenigde State se Lugmag.<ref>{{Cite web |title=Raytheon/Northrop Grumman team selected for HACM hypersonic weapon |url=https://www.janes.com/defence-news/news-detail/raytheonnorthrop-grumman-team-selected-for-hacm-hypersonic-weapon |access-date=2022-10-26 |website=Janes.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=US Air Force Selects Raytheon Missiles & Defense, Northrop Grumman to Deliver First Hypersonic Air-Breathing Missile |url=https://news.northropgrumman.com/news/releases/us-air-force-selects-raytheon-missiles-defense-northrop-grumman-to-deliver-first-hypersonic-air-breathing-missile |access-date=2022-10-26 |website=Northrop Grumman Newsroom |language=en}}</ref> *SCIFiRE {{vlagland|Verenigde State van Amerika}}/{{vlagland|Australië}} – Southern Cross Integrated Flight Research Experiment (SCIFiRE) is 'n gesamentlike program tussen die Amerikaanse Departement van Verdediging en die Australiese Departement van Verdediging vir 'n Mach 5 ramstraalenjin-aangedrewe missiel.<ref>{{cite press release |title=Department of Defense Announces New Allied Prototyping Initiative Effort With Australia to Continue Partnership in Developing Air Breathing Hypersonic Vehicles |url=https://www.war.gov/News/Releases/Release/Article/2429061/department-of-defense-announces-new-allied-prototyping-initiative-effort-with-a/ |website=United States Department of Defense |access-date=18 Januarie 2022 |date=30 November 2020}}</ref><ref>{{cite press release |author1=Defence Minister Linda Reynolds |title=Australia collaborates with the US to develop and test high speed long-range hypersonic weapons |url=https://www.minister.defence.gov.au/minister/lreynolds/media-releases/australia-collaborates-us-develop-and-test-high-speed-long-range |website=Department of Defence Ministers |access-date=19 Januarie 2022 |date=1 Desember 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=SCIFiRE Hypersonics |url=https://www.airforce.gov.au/our-mission/scifire-hypersonics |website=Royal Australian Air Force |date=16 Julie 2021 |access-date=19 January 2022}}</ref> In September 2021 het die Amerikaanse Departement van Verdediging Voorlopige Ontwerpoorsigkontrakte aan Boeing, Lockheed Martin en Raytheon Missiles & Defense toegeken.<ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 3, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929103100/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=3 September 2021}}</ref><ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 1, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929131018/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=1 September 2021}}</ref> *YJ-19 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin-antiskip-kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |title=Chinese Victory Day Parade Spotlights New Weapon Priorities |website=Aviation Week |date=10 September 2025 |first=Chuanren |last=Chen |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910205227/https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |archive-date=10 September 2025 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/science/article/3324050/breathtaking-science-behind-yj-19-chinas-first-hypersonic-cruise-missile |title=The breathtaking science behind YJ-19, China's first hypersonic cruise missile |website=South China Morning Post |date=2 September 2025 |last=Zhang |first=Tong }}</ref> ===Supersoniese kruisermissiele=== Hierdie missiele beweeg vinniger as die [[spoed van klank]], gewoonlik met behulp van ramstraal-enjins. Die reikafstand is tipies 100–500 km, maar kan langer wees. Geleidingstelsels verskil tussen die stelsels. Voorbeelde: == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapentuig]] [[Kategorie:Ammunisie]] 8lmmy1gt6h0nqyl6m8tw8czbk34ioav 2890476 2890474 2026-04-06T09:12:44Z Sobaka 328 /* Supersoniese kruisermissiele */ bywerk 2890476 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tomahawk Block IV cruise missile -crop.jpg|duimnael|'n [[BGM-109 Tomahawk]] wat in November 2002 vlieg.]] 'n '''Kruisermissiel''' is 'n onbemande selfaangedrewe geleide [[missiel]] wat vlieg deur aërodinamiese [[Sleurkrag|hefkrag]] vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, [[Supersoniese snelheid|supersonies]]e of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.<ref>{{Cite web |date=2025-06-17 |title=Cruise missile {{!}} Definition, Speed, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/cruise-missile |access-date=2025-06-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==Geskiedenis== Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film ''The Airship Destroyer'' getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om [[Lugskip|lugskepe]] wat [[Londen]] bombardeer, af te skiet.<ref>{{cite web|url=http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_britain.html |title=Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain |publisher=Ctie.monash.edu.au |access-date=13 Februarie 2012}}</ref> [[Lêer:Military Air Museum's Fieseler FI 103 V1 "Buzz Bomb".JPG|duimnael|Die V-1 vliegbom, die eerste operasionele kruisermissiel.]] In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein [[Tweedekker (vliegtuig)|tweedekker]] met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die [[Verenigde State]] se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde [[Sweeftuig|sweeftuie]] (''Torpedogleiter'') wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.<ref>{{cite book|author=Roger Branfill-Cook|title= Torpedo|publisher=Seaforth Publishing|location= Great Britain|year= 2014}}</ref> In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.<ref>{{cite web|url=http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813001620/http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|url-status=usurped|archive-date=13 Augustus 2007|title=[1.0] The Aerial Torpedo|date=13 Augustus 2007}}</ref> In die [[Sowjetunie]] het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.<ref>"Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_</ref> Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik. In 1944, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het [[Duitsland]] die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die V-1, dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title=German V-Weapon Sites 1943–45 |location=Oxford |publisher=Osprey Publishing |date=2008 |isbn=978-1-84603-247-9}}</ref> Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n [[V-2-vuurpyl|V-2]] supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.<ref> Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.</ref> Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantikwall.org.uk/v1_light_stes.htm |title=V1 Light Sites |publisher=Atlantic Wall |access-date=9 Mei 2017}}</ref> [[Nazi-Duitsland]] het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title= American Guided Missiles of World War II |publisher=Osprey Publishing |date=2020 |isbn=9781472839268}}</ref> Onmiddellik na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070303204907/http://stinet.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA162646 The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P.] sien PDF bladsy 92</ref> Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die [[Koue Oorlog]] het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus is in diens gestel, maar is later uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie. Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na [[Wes-Duitsland]] en later na die [[Republiek van China]] en [[Suid-Korea]]. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die [[Warskou-verdrag]] gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op [[Hongarye]] wat die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] onderdruk het. Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling. Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, [[Toepolef Tu-22M|Backfire]]-, [[Toepolef Tu-95|Bear]]- en [[Toepolef Tu-160|Blackjack]]-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie. ==Kategorieë== Kruisermissiele kan gekategoriseer word volgens vrag/plofkopgrootte, spoed, reikwydte en lanseringsplatform. Dikwels word variante van dieselfde missiel vir verskillende lanseringsplatforms vervaardig (byvoorbeeld lug- en duikboot-gelanseerde weergawes). Geleidingstelsels kan tussen missiele verskil. Sommige missiele kan toegerus word met enige van 'n verskeidenheid navigasiestelsels (traagheidsnavigasie, TERCOM of satellietnavigasie). Groter kruisermissiele kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra, terwyl kleiner missiele slegs konvensionele plofkoppe dra. ===Hipersoniese kruisermissiele=== Hipersoniese kruisermissiele beweeg ten minste vyf keer die [[spoed van klank]] (Mach 5). *3M22 Zircon (>1000–1500 km) {{vlagland|Rusland}}– hipersoniese anti-skip kruisermissiel.<ref>{{cite web|url= http://www.nextbigfuture.com/2016/02/russia-will-refit-nuclear-powered.html|title=Russia will refit nuclear powered guided missile cruiser with mach 5 hypersonic 3M22 missiles with 2022 deployment|website=NextBigFuture.com|date=21 Februarie 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|title=3M22 Zircon Missile, Russia's Fastest Missile|access-date=23 November 2022|archive-date=30 Maart 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330024209/https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2024/02/13/europe/ukraine-russia-zircon-hypersonic-missile-intl-hnk-ml/index.html|title=Russia used an advanced hypersonic missile for the first time in recent strike, Ukraine claims|website=[[CNN]] |date=13 Februarie 2024 }}</ref><ref name=NavalNews>{{cite web|url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/08/hypersonic-brahmos-ii-missile-may-include-tech-from-tsirkon-missile/|website=Naval News |title=Hypersonic BrahMos-II missile may include tech from Tsirkon missile |date=2 Augustus 2022 }}</ref> *ASN4G (Air-Sol Nucléaire de 4e Génération) {{vlagland|Frankryk}} – hipersoniese kruisermissiel met ’n supersoniese ramstraalenjin wat deur [[Frankryk]] ontwikkel word.<ref>{{Cite web |title=Counting the cost of deterrence: France's nuclear recapitalisation |url=https://www.iiss.org/blogs/military-balance/2021/05/france-nuclear-recapitalisation |access-date=2022-10-26 |website=IISS |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wright |first=Timothy |date=1 Mei 2022 |title=Hypersonic Missile Proliferation: An Emerging European Problem? |url=https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517163238/https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-date=2022-05-17 |url-status=live |access-date=26 Oktober 2022 |website=The EU Non-Proliferation Consortium}}</ref> *BrahMos-II (≈800–1500 km) {{vlagland|Indië}}/{{vlagland|Rusland}}–– hipersoniese kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://brahmos.com/newscenter.php?newsid=95|title=India to develop BrahMos-II missile|website=Brahmos.com}}</ref><ref name=NavalNews /> onder ontwikkeling vanaf 2011 in [[Indië]] en Rusland<ref>{{cite news|url= http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|archive-url= https://archive.today/20130103092457/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|url-status= dead|archive-date= 3 Januarie 2013|title=Hypersonic version of Brahmos on the way|date=9 Oktober 2011|work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|title=India, Russia to develop new hypersonic cruise missile|archive-url= https://web.archive.org/web/20100628020619/http://brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|archive-date= 28 Junie 2010|url-status=dead|access-date=23 Februarie 2012}}</ref> *CJ-1000 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin anti-skip/land-aanval kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/military/article/3322176/new-missiles-drones-and-tanks-whats-been-rolling-through-beijings-streets |title=New missiles, drones and tanks: what's been rolling through Beijing's streets? |website=South China Morning Post |date=18 Augustus 2025 |first=Liu |last=Zhen }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newsweek.com/china-reveals-new-weapons-sink-us-ships-2114865 |title=China To Reveal New Weapons To Sink US Ships |website=Newsweek |date=18 Augustus 2025 |first=Ryan |last=Chan }}</ref> *Hycore {{vlagland|Suid-Korea}}<ref>{{cite web | url=https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/weapons/south-korea-develops-hycore-hypersonic-cruise-missile | title=South Korea develops Hycore hypersonic cruise missile | date=25 Januarie 2022 }}</ref> *HSTDV{{vlagland|Indië}} – hipersoniese ramstraalenjin-demonstrator. 'n Draervoertuig vir hipersoniese langafstandkruismissiele word ontwikkel deur die Verdedigingsnavorsings- en Ontwikkelingsorganisasie.<ref>{{Cite web|url= https://theprint.in/defence/drdo-test-fires-futuristic-missile-tech-but-its-success-is-in-doubt/249386/|title= DRDO test-fires futuristic missile tech, but its success is in doubt|last=Philip|first=Snehesh Alex|date=2019-06-12|website=ThePrint|language=en-US|access-date= 2020-03-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/drdo-starts-work-on-hypersonic-weapon/story-NAg6ViN9W94ll4CsfGDNYP.html|title=DRDO starts work on 'next-gen' hypersonic weapon|date=2019-10-20|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-23}}</ref> *ET-LDHCM {{vlagland|Indië}} – langafstandhipersoniese kruismissiel word ontwikkel deur DRDO.<ref>{{Cite news |date=2025-07-14 |title=India testing a missile that flies at eight times the speed of sound, hits targets 1,500 km away |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/india-testing-a-missile-that-flies-at-eight-times-the-speed-of-sound-hits-targets-1500-km-away/articleshow/122432167.cms?from=mdr |access-date=2025-07-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=Vaishnav |first=Akash |date=2025-07-15 |title=India's 'Project Vishnu' Unleashes Missile That Can Hit Enemy 1,500 Km Away at 8x Speed of Sound |url=https://newsable.asianetnews.com/gallery/india/india-unleashes-missile-that-can-hit-enemy-1500-km-away-at-8-speed-of-sound-z8wgl1w |access-date=2025-07-22 |website=newsable.asianetnews.com |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Modi |first=Diksha |date=2025-07-15 |title=Faster Than BrahMos, Deadlier Than Agni: How India's New Hypersonic Missile Changes The Game |url=https://www.news18.com/india/faster-than-brahmos-deadlier-than-agni-how-indias-new-hypersonic-missile-changes-the-game-ws-dkl-9442036.html |access-date=2025-07-17 |website=News18 |language=en}}</ref> *Hyfly-2 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – hipersoniese luggelanseerde kruisermissiel wat die eerste keer by Sea Air Space 2021 vertoon is, ontwikkel deur [[Boeing]].<ref>{{Cite web|url=https://www.navalnews.com/event-news/sea-air-space-2021/2021/08/sea-air-space-2021-boeing-unveils-new-hypersonic-cruise-missile-concept/|title = Sea Air Space 2021: Boeing Unveils New Hypersonic Cruise Missile Concept|date = 4 Augustus 2021}}</ref> *Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC, uitgespreek Hawk) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde hipersoniese kruisermissiel met ’n ramstraalenjin wat sy eie kinetiese energie tydens impak gebruik om die teiken te vernietig, ontwikkel deur [[DARPA]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2022/04/04/politics/us-hypersonic-missile-test/index.html|title = US tested hypersonic missile in mid-March but kept it quiet to avoid escalating tensions with Russia &#124; CNN Politics|website = [[CNN]]|date = 5 April 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Second Successful Flight for DARPA Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC) |url=https://www.darpa.mil/news-events/2022-04-05#:~:text=Air%2Dbreathing%20vehicles%20utilize%20air,targets%20even%20without%20high%20explosives |website=DARPA |date=4 Mei 2022}}</ref> *Hipersoniese Luglansieerbare Aanvallende Anti-Oppervlaktemissiel (HALO) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde anti-skipmissiel onder die Aanvallende Anti-Oppervlakteoorlogvoering-inkrement 2 (OASuW Inc 2) program vir die Amerikaanse Vloot (Vloot).<ref>{{cite web | url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/09/halo-us-navy-hypersonic-capability/ | title=HALO programme accelerates US Navy hypersonic capability drive | date=5 September 2022 }}</ref><ref>{{cite web |title=FY18 Navy Programs – Offensive Anti-Surface Warfare (OASuW) Increment 1 |website=Director, Operational Test and Evaluation |url=https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201164929/https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |archive-date=2020-02-01}}</ref> *Hipersoniese Aanvalskruismissiel (HACM) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – beplan vir gebruik deur die Verenigde State se Lugmag.<ref>{{Cite web |title=Raytheon/Northrop Grumman team selected for HACM hypersonic weapon |url=https://www.janes.com/defence-news/news-detail/raytheonnorthrop-grumman-team-selected-for-hacm-hypersonic-weapon |access-date=2022-10-26 |website=Janes.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=US Air Force Selects Raytheon Missiles & Defense, Northrop Grumman to Deliver First Hypersonic Air-Breathing Missile |url=https://news.northropgrumman.com/news/releases/us-air-force-selects-raytheon-missiles-defense-northrop-grumman-to-deliver-first-hypersonic-air-breathing-missile |access-date=2022-10-26 |website=Northrop Grumman Newsroom |language=en}}</ref> *SCIFiRE {{vlagland|Verenigde State van Amerika}}/{{vlagland|Australië}} – Southern Cross Integrated Flight Research Experiment (SCIFiRE) is 'n gesamentlike program tussen die Amerikaanse Departement van Verdediging en die Australiese Departement van Verdediging vir 'n Mach 5 ramstraalenjin-aangedrewe missiel.<ref>{{cite press release |title=Department of Defense Announces New Allied Prototyping Initiative Effort With Australia to Continue Partnership in Developing Air Breathing Hypersonic Vehicles |url=https://www.war.gov/News/Releases/Release/Article/2429061/department-of-defense-announces-new-allied-prototyping-initiative-effort-with-a/ |website=United States Department of Defense |access-date=18 Januarie 2022 |date=30 November 2020}}</ref><ref>{{cite press release |author1=Defence Minister Linda Reynolds |title=Australia collaborates with the US to develop and test high speed long-range hypersonic weapons |url=https://www.minister.defence.gov.au/minister/lreynolds/media-releases/australia-collaborates-us-develop-and-test-high-speed-long-range |website=Department of Defence Ministers |access-date=19 Januarie 2022 |date=1 Desember 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=SCIFiRE Hypersonics |url=https://www.airforce.gov.au/our-mission/scifire-hypersonics |website=Royal Australian Air Force |date=16 Julie 2021 |access-date=19 January 2022}}</ref> In September 2021 het die Amerikaanse Departement van Verdediging Voorlopige Ontwerpoorsigkontrakte aan Boeing, Lockheed Martin en Raytheon Missiles & Defense toegeken.<ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 3, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929103100/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=3 September 2021}}</ref><ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 1, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929131018/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=1 September 2021}}</ref> *YJ-19 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin-antiskip-kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |title=Chinese Victory Day Parade Spotlights New Weapon Priorities |website=Aviation Week |date=10 September 2025 |first=Chuanren |last=Chen |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910205227/https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |archive-date=10 September 2025 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/science/article/3324050/breathtaking-science-behind-yj-19-chinas-first-hypersonic-cruise-missile |title=The breathtaking science behind YJ-19, China's first hypersonic cruise missile |website=South China Morning Post |date=2 September 2025 |last=Zhang |first=Tong }}</ref> ===Supersoniese kruisermissiele=== Hierdie missiele beweeg vinniger as die [[spoed van klank]], gewoonlik met behulp van ramstraal-enjins. Die reikafstand is tipies 100–500 km, maar kan langer wees. Geleidingstelsels verskil tussen die stelsels. Voorbeelde: *ASALM US ALCM prototipe, toetsvliegtuig tot hipersonies Mach 5.5 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} *3M-54 Kalibr (4,500&nbsp;km, Mach 3) {{ vlagland|Rusland}} (die "Sizzler" variant is slegs in staat tot supersoniese spoed in die terminale stadium) *3M-51 Alfa (250&nbsp;km, Mach 2.5) {{ vlagland|Rusland}} *Air-Sol Moyenne Portée (300–500&nbsp;km+, Mach 3) {{ vlagland|Frankryk}}&nbsp;– supersoniese afstandaanvalmissiel kernbewapendemissiel *ASM-3 (400&nbsp;km, Mach 3+) {{vlagland|Japan}} *Blyskavka (100–370&nbsp;km) {{vlagland |Oekraïne}}&nbsp;– Artem Luch Pivdenmash *BrahMos (290–800&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland|Indië}} / {{vlagland|Rusland}}<ref>{{Cite web |date=24 November 2020 |title=India now working on 1,500-km range BrahMos supersonic cruise missile |url=https://theprint.in/defence/india-now-working-on-1500-km-range-brahmos-supersonic-cruise-missile/550924/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204100808/https://theprint.in/defence/india-now-working-on-1500-km-range-brahmos-supersonic-cruise-missile/550924/ |archive-date=4 Februarie 2021 |access-date=27 Januarie 2021 |website=The Print |language=en}}</ref> *CX-1 (280&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland | Volksrepubliek China}} *CJ-100 / DF-100 (2000–3000&nbsp;km, Mach 5) {{ vlagland |Volksrepubliek China}} *FC/ASW (onder ontwikkeling) – transnasionale kruismissielprogram {{vlagland|Frankryk}} / {{ vlagland|Verenigde Koninkryk}} / {{ vlagland|Italië}}<ref name="Janes">[http://home.janes.com/events/exhibitions/dsei2011/sections/daily/day1/perseus-mbdas-missile-of-.shtml Janes – Perseus: MBDA's missile of the future?] {{webarchive|url= https://web.archive.org/web/20111113133922/http://home.janes.com/events/exhibitions/dsei2011/sections/daily/day1/perseus-mbdas-missile-of-.shtml |date=13 November 2011 }}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.iiss.org/whats-new/iiss-experts-commentary/from-the-paris-air-show-enter-perseus/ |title= International Institute for Strategic Studies – IISS |access-date=8 Oktober 2015 |url-status= dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120628163208/http://www.iiss.org/whats-new/iiss-experts-commentary/from-the-paris-air-show-enter-perseus/ |archive-date=28 Junie 2012 }}</ref><ref name="The Telegraph">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/8587357/New-British-missile-three-times-as-fast-as-current-weapons.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/8587357/New-British-missile-three-times-as-fast-as-current-weapons.html |archive-date=11 Januarie 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=New British missile three times as fast as current weapons|date= 21 Junie 2011|work=Telegraph.co.uk|access-date= 8 Oktober 2015|last1= Harding|first1= Thomas}}</ref><ref name="MBDA Systems">{{Cite web|url=http://www.mbda-systems.com/mediagallery/files/cvs401-perseus-_datasheet-1315926538.pdf|archive-url= https://web.archive.org/web/20130512144417/http://www.mbda-systems.com/mediagallery/files/cvs401-perseus-_datasheet-1315926538.pdf|url-status=dead|title=MBDA Systems|archive-date=12 Mei 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.flightglobal.com/news/articles/paris-perseus-set-to-go-on-the-attack-358513/|title= PARIS: Perseus set to go on the attack|work= Flightglobal.com|access-date= 8 Oktober 2015 |date=22 Junie 2011}}</ref> *Hsiung Feng III (100–150&nbsp;km, Mach 3.5) {{vlagland |Volksrepubliek China}} *Hyunmoo-3 (1500&nbsp;km, Mach 1.2) {{ vlagland|Suid-Korea}} *Kh-20 (380–600&nbsp;km, Mach 2) {{ vlagland |Sowjetunie}} *Kh-31 (25–110&nbsp;km, Mach 3.5) {{ vlagland|Rusland}} *Kh-32 (600–1,000&nbsp;km, Mach 4.6) {{vlagland|Rusland}} *Kh-80 (3,000–5,000&nbsp;km, Mach 3) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{vlagland|Rusland}} *P-270 Moskit (120–250&nbsp;km, Mach 2–3) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{vlagland|Rusland}} *P-500 Bazalt (550&nbsp;km, Mach 3+) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland|Rusland}} *P-700 Granit (625&nbsp;km, Mach 2.5+) {{ vlagland|Sowjetunie}} / {{vlagland |Rusland}} *P-800 Oniks / Kh-61 (600–800&nbsp;km, Mach 2.6) {{vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland |Rusland}} *P-1000 Vulkan (800&nbsp;km, Mach 3+) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland|Rusland}} *YJ-12 (250–400&nbsp;km, Mach 4) {{ vlagland |Volksrepubliek China}} *YJ-18 (220–540&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland| Volksrepubliek China}} *YJ-91 (15–120&nbsp;km, Mach 3.5) {{vlagland |Volksrepubliek China }} *Yun Feng (1200–2,000&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland|Republiek China}} *SSM-N-9 Regulus II (1,852&nbsp;km, Mach 2) {{ vlagland|Verenigde State}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapentuig]] [[Kategorie:Ammunisie]] 9ycjmh08z2le9seqm69924y2lssd2rh 2890477 2890476 2026-04-06T09:15:21Z Sobaka 328 /* Supersoniese kruisermissiele */ Beeld 2890477 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tomahawk Block IV cruise missile -crop.jpg|duimnael|'n [[BGM-109 Tomahawk]] wat in November 2002 vlieg.]] 'n '''Kruisermissiel''' is 'n onbemande selfaangedrewe geleide [[missiel]] wat vlieg deur aërodinamiese [[Sleurkrag|hefkrag]] vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, [[Supersoniese snelheid|supersonies]]e of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.<ref>{{Cite web |date=2025-06-17 |title=Cruise missile {{!}} Definition, Speed, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/cruise-missile |access-date=2025-06-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==Geskiedenis== Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film ''The Airship Destroyer'' getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om [[Lugskip|lugskepe]] wat [[Londen]] bombardeer, af te skiet.<ref>{{cite web|url=http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_britain.html |title=Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain |publisher=Ctie.monash.edu.au |access-date=13 Februarie 2012}}</ref> [[Lêer:Military Air Museum's Fieseler FI 103 V1 "Buzz Bomb".JPG|duimnael|Die V-1 vliegbom, die eerste operasionele kruisermissiel.]] In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein [[Tweedekker (vliegtuig)|tweedekker]] met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die [[Verenigde State]] se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde [[Sweeftuig|sweeftuie]] (''Torpedogleiter'') wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.<ref>{{cite book|author=Roger Branfill-Cook|title= Torpedo|publisher=Seaforth Publishing|location= Great Britain|year= 2014}}</ref> In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.<ref>{{cite web|url=http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813001620/http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|url-status=usurped|archive-date=13 Augustus 2007|title=[1.0] The Aerial Torpedo|date=13 Augustus 2007}}</ref> In die [[Sowjetunie]] het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.<ref>"Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_</ref> Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik. In 1944, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het [[Duitsland]] die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die V-1, dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title=German V-Weapon Sites 1943–45 |location=Oxford |publisher=Osprey Publishing |date=2008 |isbn=978-1-84603-247-9}}</ref> Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n [[V-2-vuurpyl|V-2]] supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.<ref> Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.</ref> Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantikwall.org.uk/v1_light_stes.htm |title=V1 Light Sites |publisher=Atlantic Wall |access-date=9 Mei 2017}}</ref> [[Nazi-Duitsland]] het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title= American Guided Missiles of World War II |publisher=Osprey Publishing |date=2020 |isbn=9781472839268}}</ref> Onmiddellik na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070303204907/http://stinet.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA162646 The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P.] sien PDF bladsy 92</ref> Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die [[Koue Oorlog]] het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus is in diens gestel, maar is later uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie. Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na [[Wes-Duitsland]] en later na die [[Republiek van China]] en [[Suid-Korea]]. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die [[Warskou-verdrag]] gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op [[Hongarye]] wat die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] onderdruk het. Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling. Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, [[Toepolef Tu-22M|Backfire]]-, [[Toepolef Tu-95|Bear]]- en [[Toepolef Tu-160|Blackjack]]-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie. ==Kategorieë== Kruisermissiele kan gekategoriseer word volgens vrag/plofkopgrootte, spoed, reikwydte en lanseringsplatform. Dikwels word variante van dieselfde missiel vir verskillende lanseringsplatforms vervaardig (byvoorbeeld lug- en duikboot-gelanseerde weergawes). Geleidingstelsels kan tussen missiele verskil. Sommige missiele kan toegerus word met enige van 'n verskeidenheid navigasiestelsels (traagheidsnavigasie, TERCOM of satellietnavigasie). Groter kruisermissiele kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra, terwyl kleiner missiele slegs konvensionele plofkoppe dra. ===Hipersoniese kruisermissiele=== Hipersoniese kruisermissiele beweeg ten minste vyf keer die [[spoed van klank]] (Mach 5). *3M22 Zircon (>1000–1500 km) {{vlagland|Rusland}}– hipersoniese anti-skip kruisermissiel.<ref>{{cite web|url= http://www.nextbigfuture.com/2016/02/russia-will-refit-nuclear-powered.html|title=Russia will refit nuclear powered guided missile cruiser with mach 5 hypersonic 3M22 missiles with 2022 deployment|website=NextBigFuture.com|date=21 Februarie 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|title=3M22 Zircon Missile, Russia's Fastest Missile|access-date=23 November 2022|archive-date=30 Maart 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330024209/https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2024/02/13/europe/ukraine-russia-zircon-hypersonic-missile-intl-hnk-ml/index.html|title=Russia used an advanced hypersonic missile for the first time in recent strike, Ukraine claims|website=[[CNN]] |date=13 Februarie 2024 }}</ref><ref name=NavalNews>{{cite web|url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/08/hypersonic-brahmos-ii-missile-may-include-tech-from-tsirkon-missile/|website=Naval News |title=Hypersonic BrahMos-II missile may include tech from Tsirkon missile |date=2 Augustus 2022 }}</ref> *ASN4G (Air-Sol Nucléaire de 4e Génération) {{vlagland|Frankryk}} – hipersoniese kruisermissiel met ’n supersoniese ramstraalenjin wat deur [[Frankryk]] ontwikkel word.<ref>{{Cite web |title=Counting the cost of deterrence: France's nuclear recapitalisation |url=https://www.iiss.org/blogs/military-balance/2021/05/france-nuclear-recapitalisation |access-date=2022-10-26 |website=IISS |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wright |first=Timothy |date=1 Mei 2022 |title=Hypersonic Missile Proliferation: An Emerging European Problem? |url=https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517163238/https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-date=2022-05-17 |url-status=live |access-date=26 Oktober 2022 |website=The EU Non-Proliferation Consortium}}</ref> *BrahMos-II (≈800–1500 km) {{vlagland|Indië}}/{{vlagland|Rusland}}–– hipersoniese kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://brahmos.com/newscenter.php?newsid=95|title=India to develop BrahMos-II missile|website=Brahmos.com}}</ref><ref name=NavalNews /> onder ontwikkeling vanaf 2011 in [[Indië]] en Rusland<ref>{{cite news|url= http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|archive-url= https://archive.today/20130103092457/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|url-status= dead|archive-date= 3 Januarie 2013|title=Hypersonic version of Brahmos on the way|date=9 Oktober 2011|work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|title=India, Russia to develop new hypersonic cruise missile|archive-url= https://web.archive.org/web/20100628020619/http://brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|archive-date= 28 Junie 2010|url-status=dead|access-date=23 Februarie 2012}}</ref> *CJ-1000 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin anti-skip/land-aanval kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/military/article/3322176/new-missiles-drones-and-tanks-whats-been-rolling-through-beijings-streets |title=New missiles, drones and tanks: what's been rolling through Beijing's streets? |website=South China Morning Post |date=18 Augustus 2025 |first=Liu |last=Zhen }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newsweek.com/china-reveals-new-weapons-sink-us-ships-2114865 |title=China To Reveal New Weapons To Sink US Ships |website=Newsweek |date=18 Augustus 2025 |first=Ryan |last=Chan }}</ref> *Hycore {{vlagland|Suid-Korea}}<ref>{{cite web | url=https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/weapons/south-korea-develops-hycore-hypersonic-cruise-missile | title=South Korea develops Hycore hypersonic cruise missile | date=25 Januarie 2022 }}</ref> *HSTDV{{vlagland|Indië}} – hipersoniese ramstraalenjin-demonstrator. 'n Draervoertuig vir hipersoniese langafstandkruismissiele word ontwikkel deur die Verdedigingsnavorsings- en Ontwikkelingsorganisasie.<ref>{{Cite web|url= https://theprint.in/defence/drdo-test-fires-futuristic-missile-tech-but-its-success-is-in-doubt/249386/|title= DRDO test-fires futuristic missile tech, but its success is in doubt|last=Philip|first=Snehesh Alex|date=2019-06-12|website=ThePrint|language=en-US|access-date= 2020-03-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/drdo-starts-work-on-hypersonic-weapon/story-NAg6ViN9W94ll4CsfGDNYP.html|title=DRDO starts work on 'next-gen' hypersonic weapon|date=2019-10-20|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-23}}</ref> *ET-LDHCM {{vlagland|Indië}} – langafstandhipersoniese kruismissiel word ontwikkel deur DRDO.<ref>{{Cite news |date=2025-07-14 |title=India testing a missile that flies at eight times the speed of sound, hits targets 1,500 km away |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/india-testing-a-missile-that-flies-at-eight-times-the-speed-of-sound-hits-targets-1500-km-away/articleshow/122432167.cms?from=mdr |access-date=2025-07-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=Vaishnav |first=Akash |date=2025-07-15 |title=India's 'Project Vishnu' Unleashes Missile That Can Hit Enemy 1,500 Km Away at 8x Speed of Sound |url=https://newsable.asianetnews.com/gallery/india/india-unleashes-missile-that-can-hit-enemy-1500-km-away-at-8-speed-of-sound-z8wgl1w |access-date=2025-07-22 |website=newsable.asianetnews.com |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Modi |first=Diksha |date=2025-07-15 |title=Faster Than BrahMos, Deadlier Than Agni: How India's New Hypersonic Missile Changes The Game |url=https://www.news18.com/india/faster-than-brahmos-deadlier-than-agni-how-indias-new-hypersonic-missile-changes-the-game-ws-dkl-9442036.html |access-date=2025-07-17 |website=News18 |language=en}}</ref> *Hyfly-2 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – hipersoniese luggelanseerde kruisermissiel wat die eerste keer by Sea Air Space 2021 vertoon is, ontwikkel deur [[Boeing]].<ref>{{Cite web|url=https://www.navalnews.com/event-news/sea-air-space-2021/2021/08/sea-air-space-2021-boeing-unveils-new-hypersonic-cruise-missile-concept/|title = Sea Air Space 2021: Boeing Unveils New Hypersonic Cruise Missile Concept|date = 4 Augustus 2021}}</ref> *Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC, uitgespreek Hawk) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde hipersoniese kruisermissiel met ’n ramstraalenjin wat sy eie kinetiese energie tydens impak gebruik om die teiken te vernietig, ontwikkel deur [[DARPA]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2022/04/04/politics/us-hypersonic-missile-test/index.html|title = US tested hypersonic missile in mid-March but kept it quiet to avoid escalating tensions with Russia &#124; CNN Politics|website = [[CNN]]|date = 5 April 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Second Successful Flight for DARPA Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC) |url=https://www.darpa.mil/news-events/2022-04-05#:~:text=Air%2Dbreathing%20vehicles%20utilize%20air,targets%20even%20without%20high%20explosives |website=DARPA |date=4 Mei 2022}}</ref> *Hipersoniese Luglansieerbare Aanvallende Anti-Oppervlaktemissiel (HALO) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde anti-skipmissiel onder die Aanvallende Anti-Oppervlakteoorlogvoering-inkrement 2 (OASuW Inc 2) program vir die Amerikaanse Vloot (Vloot).<ref>{{cite web | url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/09/halo-us-navy-hypersonic-capability/ | title=HALO programme accelerates US Navy hypersonic capability drive | date=5 September 2022 }}</ref><ref>{{cite web |title=FY18 Navy Programs – Offensive Anti-Surface Warfare (OASuW) Increment 1 |website=Director, Operational Test and Evaluation |url=https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201164929/https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |archive-date=2020-02-01}}</ref> *Hipersoniese Aanvalskruismissiel (HACM) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – beplan vir gebruik deur die Verenigde State se Lugmag.<ref>{{Cite web |title=Raytheon/Northrop Grumman team selected for HACM hypersonic weapon |url=https://www.janes.com/defence-news/news-detail/raytheonnorthrop-grumman-team-selected-for-hacm-hypersonic-weapon |access-date=2022-10-26 |website=Janes.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=US Air Force Selects Raytheon Missiles & Defense, Northrop Grumman to Deliver First Hypersonic Air-Breathing Missile |url=https://news.northropgrumman.com/news/releases/us-air-force-selects-raytheon-missiles-defense-northrop-grumman-to-deliver-first-hypersonic-air-breathing-missile |access-date=2022-10-26 |website=Northrop Grumman Newsroom |language=en}}</ref> *SCIFiRE {{vlagland|Verenigde State van Amerika}}/{{vlagland|Australië}} – Southern Cross Integrated Flight Research Experiment (SCIFiRE) is 'n gesamentlike program tussen die Amerikaanse Departement van Verdediging en die Australiese Departement van Verdediging vir 'n Mach 5 ramstraalenjin-aangedrewe missiel.<ref>{{cite press release |title=Department of Defense Announces New Allied Prototyping Initiative Effort With Australia to Continue Partnership in Developing Air Breathing Hypersonic Vehicles |url=https://www.war.gov/News/Releases/Release/Article/2429061/department-of-defense-announces-new-allied-prototyping-initiative-effort-with-a/ |website=United States Department of Defense |access-date=18 Januarie 2022 |date=30 November 2020}}</ref><ref>{{cite press release |author1=Defence Minister Linda Reynolds |title=Australia collaborates with the US to develop and test high speed long-range hypersonic weapons |url=https://www.minister.defence.gov.au/minister/lreynolds/media-releases/australia-collaborates-us-develop-and-test-high-speed-long-range |website=Department of Defence Ministers |access-date=19 Januarie 2022 |date=1 Desember 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=SCIFiRE Hypersonics |url=https://www.airforce.gov.au/our-mission/scifire-hypersonics |website=Royal Australian Air Force |date=16 Julie 2021 |access-date=19 January 2022}}</ref> In September 2021 het die Amerikaanse Departement van Verdediging Voorlopige Ontwerpoorsigkontrakte aan Boeing, Lockheed Martin en Raytheon Missiles & Defense toegeken.<ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 3, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929103100/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=3 September 2021}}</ref><ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 1, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929131018/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=1 September 2021}}</ref> *YJ-19 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin-antiskip-kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |title=Chinese Victory Day Parade Spotlights New Weapon Priorities |website=Aviation Week |date=10 September 2025 |first=Chuanren |last=Chen |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910205227/https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |archive-date=10 September 2025 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/science/article/3324050/breathtaking-science-behind-yj-19-chinas-first-hypersonic-cruise-missile |title=The breathtaking science behind YJ-19, China's first hypersonic cruise missile |website=South China Morning Post |date=2 September 2025 |last=Zhang |first=Tong }}</ref> ===Supersoniese kruisermissiele=== [[Lêer:Brahmos imds.jpg|duimnael|BrahMos uitgestal by IMDS 2007.]] Hierdie missiele beweeg vinniger as die [[spoed van klank]], gewoonlik met behulp van ramstraal-enjins. Die reikafstand is tipies 100–500 km, maar kan langer wees. Geleidingstelsels verskil tussen die stelsels. Voorbeelde: *ASALM US ALCM prototipe, toetsvliegtuig tot hipersonies Mach 5.5 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} *3M-54 Kalibr (4,500&nbsp;km, Mach 3) {{ vlagland|Rusland}} (die "Sizzler" variant is slegs in staat tot supersoniese spoed in die terminale stadium) *3M-51 Alfa (250&nbsp;km, Mach 2.5) {{ vlagland|Rusland}} *Air-Sol Moyenne Portée (300–500&nbsp;km+, Mach 3) {{ vlagland|Frankryk}}&nbsp;– supersoniese afstandaanvalmissiel kernbewapendemissiel *ASM-3 (400&nbsp;km, Mach 3+) {{vlagland|Japan}} *Blyskavka (100–370&nbsp;km) {{vlagland |Oekraïne}}&nbsp;– Artem Luch Pivdenmash *BrahMos (290–800&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland|Indië}} / {{vlagland|Rusland}}<ref>{{Cite web |date=24 November 2020 |title=India now working on 1,500-km range BrahMos supersonic cruise missile |url=https://theprint.in/defence/india-now-working-on-1500-km-range-brahmos-supersonic-cruise-missile/550924/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204100808/https://theprint.in/defence/india-now-working-on-1500-km-range-brahmos-supersonic-cruise-missile/550924/ |archive-date=4 Februarie 2021 |access-date=27 Januarie 2021 |website=The Print |language=en}}</ref> *CX-1 (280&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland | Volksrepubliek China}} *CJ-100 / DF-100 (2000–3000&nbsp;km, Mach 5) {{ vlagland |Volksrepubliek China}} *FC/ASW (onder ontwikkeling) – transnasionale kruismissielprogram {{vlagland|Frankryk}} / {{ vlagland|Verenigde Koninkryk}} / {{ vlagland|Italië}}<ref name="Janes">[http://home.janes.com/events/exhibitions/dsei2011/sections/daily/day1/perseus-mbdas-missile-of-.shtml Janes – Perseus: MBDA's missile of the future?] {{webarchive|url= https://web.archive.org/web/20111113133922/http://home.janes.com/events/exhibitions/dsei2011/sections/daily/day1/perseus-mbdas-missile-of-.shtml |date=13 November 2011 }}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.iiss.org/whats-new/iiss-experts-commentary/from-the-paris-air-show-enter-perseus/ |title= International Institute for Strategic Studies – IISS |access-date=8 Oktober 2015 |url-status= dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120628163208/http://www.iiss.org/whats-new/iiss-experts-commentary/from-the-paris-air-show-enter-perseus/ |archive-date=28 Junie 2012 }}</ref><ref name="The Telegraph">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/8587357/New-British-missile-three-times-as-fast-as-current-weapons.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/8587357/New-British-missile-three-times-as-fast-as-current-weapons.html |archive-date=11 Januarie 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=New British missile three times as fast as current weapons|date= 21 Junie 2011|work=Telegraph.co.uk|access-date= 8 Oktober 2015|last1= Harding|first1= Thomas}}</ref><ref name="MBDA Systems">{{Cite web|url=http://www.mbda-systems.com/mediagallery/files/cvs401-perseus-_datasheet-1315926538.pdf|archive-url= https://web.archive.org/web/20130512144417/http://www.mbda-systems.com/mediagallery/files/cvs401-perseus-_datasheet-1315926538.pdf|url-status=dead|title=MBDA Systems|archive-date=12 Mei 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.flightglobal.com/news/articles/paris-perseus-set-to-go-on-the-attack-358513/|title= PARIS: Perseus set to go on the attack|work= Flightglobal.com|access-date= 8 Oktober 2015 |date=22 Junie 2011}}</ref> *Hsiung Feng III (100–150&nbsp;km, Mach 3.5) {{vlagland |Volksrepubliek China}} *Hyunmoo-3 (1500&nbsp;km, Mach 1.2) {{ vlagland|Suid-Korea}} *Kh-20 (380–600&nbsp;km, Mach 2) {{ vlagland |Sowjetunie}} *Kh-31 (25–110&nbsp;km, Mach 3.5) {{ vlagland|Rusland}} *Kh-32 (600–1,000&nbsp;km, Mach 4.6) {{vlagland|Rusland}} *Kh-80 (3,000–5,000&nbsp;km, Mach 3) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{vlagland|Rusland}} *P-270 Moskit (120–250&nbsp;km, Mach 2–3) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{vlagland|Rusland}} *P-500 Bazalt (550&nbsp;km, Mach 3+) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland|Rusland}} *P-700 Granit (625&nbsp;km, Mach 2.5+) {{ vlagland|Sowjetunie}} / {{vlagland |Rusland}} *P-800 Oniks / Kh-61 (600–800&nbsp;km, Mach 2.6) {{vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland |Rusland}} *P-1000 Vulkan (800&nbsp;km, Mach 3+) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland|Rusland}} *YJ-12 (250–400&nbsp;km, Mach 4) {{ vlagland |Volksrepubliek China}} *YJ-18 (220–540&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland| Volksrepubliek China}} *YJ-91 (15–120&nbsp;km, Mach 3.5) {{vlagland |Volksrepubliek China }} *Yun Feng (1200–2,000&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland|Republiek China}} *SSM-N-9 Regulus II (1,852&nbsp;km, Mach 2) {{ vlagland|Verenigde State}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapentuig]] [[Kategorie:Ammunisie]] q6caa9by8sekantcxxgnbyaie04khyh 2890479 2890477 2026-04-06T09:23:20Z Sobaka 328 /* Hipersoniese kruisermissiele */ 2890479 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tomahawk Block IV cruise missile -crop.jpg|duimnael|'n [[BGM-109 Tomahawk]] wat in November 2002 vlieg.]] 'n '''Kruisermissiel''' is 'n onbemande selfaangedrewe geleide [[missiel]] wat vlieg deur aërodinamiese [[Sleurkrag|hefkrag]] vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, [[Supersoniese snelheid|supersonies]]e of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.<ref>{{Cite web |date=2025-06-17 |title=Cruise missile {{!}} Definition, Speed, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/cruise-missile |access-date=2025-06-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==Geskiedenis== Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film ''The Airship Destroyer'' getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om [[Lugskip|lugskepe]] wat [[Londen]] bombardeer, af te skiet.<ref>{{cite web|url=http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_britain.html |title=Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain |publisher=Ctie.monash.edu.au |access-date=13 Februarie 2012}}</ref> [[Lêer:Military Air Museum's Fieseler FI 103 V1 "Buzz Bomb".JPG|duimnael|Die V-1 vliegbom, die eerste operasionele kruisermissiel.]] In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein [[Tweedekker (vliegtuig)|tweedekker]] met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die [[Verenigde State]] se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde [[Sweeftuig|sweeftuie]] (''Torpedogleiter'') wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.<ref>{{cite book|author=Roger Branfill-Cook|title= Torpedo|publisher=Seaforth Publishing|location= Great Britain|year= 2014}}</ref> In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.<ref>{{cite web|url=http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813001620/http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|url-status=usurped|archive-date=13 Augustus 2007|title=[1.0] The Aerial Torpedo|date=13 Augustus 2007}}</ref> In die [[Sowjetunie]] het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.<ref>"Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_</ref> Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik. In 1944, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het [[Duitsland]] die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die V-1, dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title=German V-Weapon Sites 1943–45 |location=Oxford |publisher=Osprey Publishing |date=2008 |isbn=978-1-84603-247-9}}</ref> Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n [[V-2-vuurpyl|V-2]] supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.<ref> Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.</ref> Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantikwall.org.uk/v1_light_stes.htm |title=V1 Light Sites |publisher=Atlantic Wall |access-date=9 Mei 2017}}</ref> [[Nazi-Duitsland]] het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title= American Guided Missiles of World War II |publisher=Osprey Publishing |date=2020 |isbn=9781472839268}}</ref> Onmiddellik na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070303204907/http://stinet.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA162646 The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P.] sien PDF bladsy 92</ref> Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die [[Koue Oorlog]] het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus is in diens gestel, maar is later uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie. Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na [[Wes-Duitsland]] en later na die [[Republiek van China]] en [[Suid-Korea]]. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die [[Warskou-verdrag]] gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op [[Hongarye]] wat die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] onderdruk het. Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling. Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, [[Toepolef Tu-22M|Backfire]]-, [[Toepolef Tu-95|Bear]]- en [[Toepolef Tu-160|Blackjack]]-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie. ==Kategorieë== Kruisermissiele kan gekategoriseer word volgens vrag/plofkopgrootte, spoed, reikwydte en lanseringsplatform. Dikwels word variante van dieselfde missiel vir verskillende lanseringsplatforms vervaardig (byvoorbeeld lug- en duikboot-gelanseerde weergawes). Geleidingstelsels kan tussen missiele verskil. Sommige missiele kan toegerus word met enige van 'n verskeidenheid navigasiestelsels (traagheidsnavigasie, TERCOM of satellietnavigasie). Groter kruisermissiele kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra, terwyl kleiner missiele slegs konvensionele plofkoppe dra. ===Hipersoniese kruisermissiele=== Hipersoniese kruisermissiele beweeg ten minste vyf keer die [[spoed van klank]] (Mach 5). *3M22 Zircon (>1000–1500 km) {{vlagland|Rusland}}– hipersoniese anti-skip kruisermissiel.<ref>{{cite web|url= http://www.nextbigfuture.com/2016/02/russia-will-refit-nuclear-powered.html|title=Russia will refit nuclear powered guided missile cruiser with mach 5 hypersonic 3M22 missiles with 2022 deployment|website=NextBigFuture.com|date=21 Februarie 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|title=3M22 Zircon Missile, Russia's Fastest Missile|access-date=23 November 2022|archive-date=30 Maart 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330024209/https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2024/02/13/europe/ukraine-russia-zircon-hypersonic-missile-intl-hnk-ml/index.html|title=Russia used an advanced hypersonic missile for the first time in recent strike, Ukraine claims|website=[[CNN]] |date=13 Februarie 2024 }}</ref><ref name=NavalNews>{{cite web|url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/08/hypersonic-brahmos-ii-missile-may-include-tech-from-tsirkon-missile/|website=Naval News |title=Hypersonic BrahMos-II missile may include tech from Tsirkon missile |date=2 Augustus 2022 }}</ref> *ASN4G (Air-Sol Nucléaire de 4e Génération) {{vlagland|Frankryk}} – hipersoniese kruisermissiel met ’n supersoniese ramstraalenjin wat deur [[Frankryk]] ontwikkel word.<ref>{{Cite web |title=Counting the cost of deterrence: France's nuclear recapitalisation |url=https://www.iiss.org/blogs/military-balance/2021/05/france-nuclear-recapitalisation |access-date=2022-10-26 |website=IISS |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wright |first=Timothy |date=1 Mei 2022 |title=Hypersonic Missile Proliferation: An Emerging European Problem? |url=https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517163238/https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-date=2022-05-17 |url-status=live |access-date=26 Oktober 2022 |website=The EU Non-Proliferation Consortium}}</ref> *BrahMos-II (≈800–1500 km) {{vlagland|Indië}}/{{vlagland|Rusland}}–– hipersoniese kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://brahmos.com/newscenter.php?newsid=95|title=India to develop BrahMos-II missile|website=Brahmos.com}}</ref><ref name=NavalNews /> onder ontwikkeling vanaf 2011 in [[Indië]] en Rusland<ref>{{cite news|url= http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|archive-url= https://archive.today/20130103092457/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|url-status= dead|archive-date= 3 Januarie 2013|title=Hypersonic version of Brahmos on the way|date=9 Oktober 2011|work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|title=India, Russia to develop new hypersonic cruise missile|archive-url= https://web.archive.org/web/20100628020619/http://brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|archive-date= 28 Junie 2010|url-status=dead|access-date=23 Februarie 2012}}</ref> *CJ-1000 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin anti-skip/land-aanval kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/military/article/3322176/new-missiles-drones-and-tanks-whats-been-rolling-through-beijings-streets |title=New missiles, drones and tanks: what's been rolling through Beijing's streets? |website=South China Morning Post |date=18 Augustus 2025 |first=Liu |last=Zhen }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newsweek.com/china-reveals-new-weapons-sink-us-ships-2114865 |title=China To Reveal New Weapons To Sink US Ships |website=Newsweek |date=18 Augustus 2025 |first=Ryan |last=Chan }}</ref> *Hycore {{vlagland|Suid-Korea}}<ref>{{cite web | url=https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/weapons/south-korea-develops-hycore-hypersonic-cruise-missile | title=South Korea develops Hycore hypersonic cruise missile | date=25 Januarie 2022 }}</ref> *HSTDV{{vlagland|Indië}} – hipersoniese ramstraalenjin-demonstrator. 'n Draervoertuig vir hipersoniese langafstandkruismissiele word ontwikkel deur die Verdedigingsnavorsings- en Ontwikkelingsorganisasie.<ref>{{Cite web|url= https://theprint.in/defence/drdo-test-fires-futuristic-missile-tech-but-its-success-is-in-doubt/249386/|title= DRDO test-fires futuristic missile tech, but its success is in doubt|last=Philip|first=Snehesh Alex|date=2019-06-12|website=ThePrint|language=en-US|access-date= 2020-03-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/drdo-starts-work-on-hypersonic-weapon/story-NAg6ViN9W94ll4CsfGDNYP.html|title=DRDO starts work on 'next-gen' hypersonic weapon|date=2019-10-20|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-23}}</ref> *ET-LDHCM {{vlagland|Indië}} – langafstandhipersoniese kruismissiel word ontwikkel deur DRDO.<ref>{{Cite news |date=2025-07-14 |title=India testing a missile that flies at eight times the speed of sound, hits targets 1,500 km away |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/india-testing-a-missile-that-flies-at-eight-times-the-speed-of-sound-hits-targets-1500-km-away/articleshow/122432167.cms?from=mdr |access-date=2025-07-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=Vaishnav |first=Akash |date=2025-07-15 |title=India's 'Project Vishnu' Unleashes Missile That Can Hit Enemy 1,500 Km Away at 8x Speed of Sound |url=https://newsable.asianetnews.com/gallery/india/india-unleashes-missile-that-can-hit-enemy-1500-km-away-at-8-speed-of-sound-z8wgl1w |access-date=2025-07-22 |website=newsable.asianetnews.com |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Modi |first=Diksha |date=2025-07-15 |title=Faster Than BrahMos, Deadlier Than Agni: How India's New Hypersonic Missile Changes The Game |url=https://www.news18.com/india/faster-than-brahmos-deadlier-than-agni-how-indias-new-hypersonic-missile-changes-the-game-ws-dkl-9442036.html |access-date=2025-07-17 |website=News18 |language=en}}</ref> *Hyfly-2 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – hipersoniese luggelanseerde kruisermissiel wat die eerste keer by Sea Air Space 2021 vertoon is, ontwikkel deur [[Boeing]].<ref>{{Cite web|url=https://www.navalnews.com/event-news/sea-air-space-2021/2021/08/sea-air-space-2021-boeing-unveils-new-hypersonic-cruise-missile-concept/|title = Sea Air Space 2021: Boeing Unveils New Hypersonic Cruise Missile Concept|date = 4 Augustus 2021}}</ref> *Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC, uitgespreek Hawk) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde hipersoniese kruisermissiel met ’n ramstraalenjin wat sy eie kinetiese energie tydens impak gebruik om die teiken te vernietig, ontwikkel deur [[DARPA]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2022/04/04/politics/us-hypersonic-missile-test/index.html|title = US tested hypersonic missile in mid-March but kept it quiet to avoid escalating tensions with Russia &#124; CNN Politics|website = [[CNN]]|date = 5 April 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Second Successful Flight for DARPA Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC) |url=https://www.darpa.mil/news-events/2022-04-05#:~:text=Air%2Dbreathing%20vehicles%20utilize%20air,targets%20even%20without%20high%20explosives |website=DARPA |date=4 Mei 2022}}</ref> *Hipersoniese Luglansieerbare Aanvallende Anti-Oppervlaktemissiel (HALO) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde anti-skipmissiel onder die Aanvallende Anti-Oppervlakteoorlogvoering-inkrement 2 (OASuW Inc 2) program vir die Amerikaanse Vloot (Vloot).<ref>{{cite web | url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/09/halo-us-navy-hypersonic-capability/ | title=HALO programme accelerates US Navy hypersonic capability drive | date=5 September 2022 }}</ref><ref>{{cite web |title=FY18 Navy Programs – Offensive Anti-Surface Warfare (OASuW) Increment 1 |website=Director, Operational Test and Evaluation |url=https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201164929/https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |archive-date=2020-02-01}}</ref> *Hipersoniese Aanvalskruisermissiel (HACM) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – beplan vir gebruik deur die Verenigde State se Lugmag.<ref>{{Cite web |title=Raytheon/Northrop Grumman team selected for HACM hypersonic weapon |url=https://www.janes.com/defence-news/news-detail/raytheonnorthrop-grumman-team-selected-for-hacm-hypersonic-weapon |access-date=2022-10-26 |website=Janes.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=US Air Force Selects Raytheon Missiles & Defense, Northrop Grumman to Deliver First Hypersonic Air-Breathing Missile |url=https://news.northropgrumman.com/news/releases/us-air-force-selects-raytheon-missiles-defense-northrop-grumman-to-deliver-first-hypersonic-air-breathing-missile |access-date=2022-10-26 |website=Northrop Grumman Newsroom |language=en}}</ref> *SCIFiRE {{vlagland|Verenigde State van Amerika}}/{{vlagland|Australië}} – Southern Cross Integrated Flight Research Experiment (SCIFiRE) is 'n gesamentlike program tussen die Amerikaanse Departement van Verdediging en die Australiese Departement van Verdediging vir 'n Mach 5 ramstraalenjin-aangedrewe missiel.<ref>{{cite press release |title=Department of Defense Announces New Allied Prototyping Initiative Effort With Australia to Continue Partnership in Developing Air Breathing Hypersonic Vehicles |url=https://www.war.gov/News/Releases/Release/Article/2429061/department-of-defense-announces-new-allied-prototyping-initiative-effort-with-a/ |website=United States Department of Defense |access-date=18 Januarie 2022 |date=30 November 2020}}</ref><ref>{{cite press release |author1=Defence Minister Linda Reynolds |title=Australia collaborates with the US to develop and test high speed long-range hypersonic weapons |url=https://www.minister.defence.gov.au/minister/lreynolds/media-releases/australia-collaborates-us-develop-and-test-high-speed-long-range |website=Department of Defence Ministers |access-date=19 Januarie 2022 |date=1 Desember 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=SCIFiRE Hypersonics |url=https://www.airforce.gov.au/our-mission/scifire-hypersonics |website=Royal Australian Air Force |date=16 Julie 2021 |access-date=19 January 2022}}</ref> In September 2021 het die Amerikaanse Departement van Verdediging Voorlopige Ontwerpoorsigkontrakte aan Boeing, Lockheed Martin en Raytheon Missiles & Defense toegeken.<ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 3, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929103100/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=3 September 2021}}</ref><ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 1, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929131018/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=1 September 2021}}</ref> *YJ-19 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin-antiskip-kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |title=Chinese Victory Day Parade Spotlights New Weapon Priorities |website=Aviation Week |date=10 September 2025 |first=Chuanren |last=Chen |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910205227/https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |archive-date=10 September 2025 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/science/article/3324050/breathtaking-science-behind-yj-19-chinas-first-hypersonic-cruise-missile |title=The breathtaking science behind YJ-19, China's first hypersonic cruise missile |website=South China Morning Post |date=2 September 2025 |last=Zhang |first=Tong }}</ref> ===Supersoniese kruisermissiele=== [[Lêer:Brahmos imds.jpg|duimnael|BrahMos uitgestal by IMDS 2007.]] Hierdie missiele beweeg vinniger as die [[spoed van klank]], gewoonlik met behulp van ramstraal-enjins. Die reikafstand is tipies 100–500 km, maar kan langer wees. Geleidingstelsels verskil tussen die stelsels. Voorbeelde: *ASALM US ALCM prototipe, toetsvliegtuig tot hipersonies Mach 5.5 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} *3M-54 Kalibr (4,500&nbsp;km, Mach 3) {{ vlagland|Rusland}} (die "Sizzler" variant is slegs in staat tot supersoniese spoed in die terminale stadium) *3M-51 Alfa (250&nbsp;km, Mach 2.5) {{ vlagland|Rusland}} *Air-Sol Moyenne Portée (300–500&nbsp;km+, Mach 3) {{ vlagland|Frankryk}}&nbsp;– supersoniese afstandaanvalmissiel kernbewapendemissiel *ASM-3 (400&nbsp;km, Mach 3+) {{vlagland|Japan}} *Blyskavka (100–370&nbsp;km) {{vlagland |Oekraïne}}&nbsp;– Artem Luch Pivdenmash *BrahMos (290–800&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland|Indië}} / {{vlagland|Rusland}}<ref>{{Cite web |date=24 November 2020 |title=India now working on 1,500-km range BrahMos supersonic cruise missile |url=https://theprint.in/defence/india-now-working-on-1500-km-range-brahmos-supersonic-cruise-missile/550924/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204100808/https://theprint.in/defence/india-now-working-on-1500-km-range-brahmos-supersonic-cruise-missile/550924/ |archive-date=4 Februarie 2021 |access-date=27 Januarie 2021 |website=The Print |language=en}}</ref> *CX-1 (280&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland | Volksrepubliek China}} *CJ-100 / DF-100 (2000–3000&nbsp;km, Mach 5) {{ vlagland |Volksrepubliek China}} *FC/ASW (onder ontwikkeling) – transnasionale kruismissielprogram {{vlagland|Frankryk}} / {{ vlagland|Verenigde Koninkryk}} / {{ vlagland|Italië}}<ref name="Janes">[http://home.janes.com/events/exhibitions/dsei2011/sections/daily/day1/perseus-mbdas-missile-of-.shtml Janes – Perseus: MBDA's missile of the future?] {{webarchive|url= https://web.archive.org/web/20111113133922/http://home.janes.com/events/exhibitions/dsei2011/sections/daily/day1/perseus-mbdas-missile-of-.shtml |date=13 November 2011 }}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.iiss.org/whats-new/iiss-experts-commentary/from-the-paris-air-show-enter-perseus/ |title= International Institute for Strategic Studies – IISS |access-date=8 Oktober 2015 |url-status= dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120628163208/http://www.iiss.org/whats-new/iiss-experts-commentary/from-the-paris-air-show-enter-perseus/ |archive-date=28 Junie 2012 }}</ref><ref name="The Telegraph">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/8587357/New-British-missile-three-times-as-fast-as-current-weapons.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/8587357/New-British-missile-three-times-as-fast-as-current-weapons.html |archive-date=11 Januarie 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=New British missile three times as fast as current weapons|date= 21 Junie 2011|work=Telegraph.co.uk|access-date= 8 Oktober 2015|last1= Harding|first1= Thomas}}</ref><ref name="MBDA Systems">{{Cite web|url=http://www.mbda-systems.com/mediagallery/files/cvs401-perseus-_datasheet-1315926538.pdf|archive-url= https://web.archive.org/web/20130512144417/http://www.mbda-systems.com/mediagallery/files/cvs401-perseus-_datasheet-1315926538.pdf|url-status=dead|title=MBDA Systems|archive-date=12 Mei 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.flightglobal.com/news/articles/paris-perseus-set-to-go-on-the-attack-358513/|title= PARIS: Perseus set to go on the attack|work= Flightglobal.com|access-date= 8 Oktober 2015 |date=22 Junie 2011}}</ref> *Hsiung Feng III (100–150&nbsp;km, Mach 3.5) {{vlagland |Volksrepubliek China}} *Hyunmoo-3 (1500&nbsp;km, Mach 1.2) {{ vlagland|Suid-Korea}} *Kh-20 (380–600&nbsp;km, Mach 2) {{ vlagland |Sowjetunie}} *Kh-31 (25–110&nbsp;km, Mach 3.5) {{ vlagland|Rusland}} *Kh-32 (600–1,000&nbsp;km, Mach 4.6) {{vlagland|Rusland}} *Kh-80 (3,000–5,000&nbsp;km, Mach 3) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{vlagland|Rusland}} *P-270 Moskit (120–250&nbsp;km, Mach 2–3) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{vlagland|Rusland}} *P-500 Bazalt (550&nbsp;km, Mach 3+) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland|Rusland}} *P-700 Granit (625&nbsp;km, Mach 2.5+) {{ vlagland|Sowjetunie}} / {{vlagland |Rusland}} *P-800 Oniks / Kh-61 (600–800&nbsp;km, Mach 2.6) {{vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland |Rusland}} *P-1000 Vulkan (800&nbsp;km, Mach 3+) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland|Rusland}} *YJ-12 (250–400&nbsp;km, Mach 4) {{ vlagland |Volksrepubliek China}} *YJ-18 (220–540&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland| Volksrepubliek China}} *YJ-91 (15–120&nbsp;km, Mach 3.5) {{vlagland |Volksrepubliek China }} *Yun Feng (1200–2,000&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland|Republiek China}} *SSM-N-9 Regulus II (1,852&nbsp;km, Mach 2) {{ vlagland|Verenigde State}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapentuig]] [[Kategorie:Ammunisie]] 3ivtdy9h16ksfp9s36amznpytimfx05 2890486 2890479 2026-04-06T09:47:27Z Sobaka 328 bywerk 2890486 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tomahawk Block IV cruise missile -crop.jpg|duimnael|'n [[BGM-109 Tomahawk]] wat in November 2002 vlieg.]] 'n '''Kruisermissiel''' is 'n onbemande selfaangedrewe geleide [[missiel]] wat vlieg deur aërodinamiese [[Sleurkrag|hefkrag]] vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, [[Supersoniese snelheid|supersonies]]e of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.<ref>{{Cite web |date=2025-06-17 |title=Cruise missile {{!}} Definition, Speed, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/cruise-missile |access-date=2025-06-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==Geskiedenis== Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film ''The Airship Destroyer'' getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om [[Lugskip|lugskepe]] wat [[Londen]] bombardeer, af te skiet.<ref>{{cite web|url=http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_britain.html |title=Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain |publisher=Ctie.monash.edu.au |access-date=13 Februarie 2012}}</ref> [[Lêer:Military Air Museum's Fieseler FI 103 V1 "Buzz Bomb".JPG|duimnael|Die V-1 vliegbom, die eerste operasionele kruisermissiel.]] In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein [[Tweedekker (vliegtuig)|tweedekker]] met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die [[Verenigde State]] se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde [[Sweeftuig|sweeftuie]] (''Torpedogleiter'') wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.<ref>{{cite book|author=Roger Branfill-Cook|title= Torpedo|publisher=Seaforth Publishing|location= Great Britain|year= 2014}}</ref> In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.<ref>{{cite web|url=http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813001620/http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|url-status=usurped|archive-date=13 Augustus 2007|title=[1.0] The Aerial Torpedo|date=13 Augustus 2007}}</ref> In die [[Sowjetunie]] het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.<ref>"Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_</ref> Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik. In 1944, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het [[Duitsland]] die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die V-1, dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title=German V-Weapon Sites 1943–45 |location=Oxford |publisher=Osprey Publishing |date=2008 |isbn=978-1-84603-247-9}}</ref> Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n [[V-2-vuurpyl|V-2]] supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.<ref> Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.</ref> Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantikwall.org.uk/v1_light_stes.htm |title=V1 Light Sites |publisher=Atlantic Wall |access-date=9 Mei 2017}}</ref> [[Nazi-Duitsland]] het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title= American Guided Missiles of World War II |publisher=Osprey Publishing |date=2020 |isbn=9781472839268}}</ref> Onmiddellik na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070303204907/http://stinet.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA162646 The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P.] sien PDF bladsy 92</ref> Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die [[Koue Oorlog]] het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus is in diens gestel, maar is later uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie. Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na [[Wes-Duitsland]] en later na die [[Republiek van China]] en [[Suid-Korea]]. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die [[Warskou-verdrag]] gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op [[Hongarye]] wat die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] onderdruk het. Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling. Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, [[Toepolef Tu-22M|Backfire]]-, [[Toepolef Tu-95|Bear]]- en [[Toepolef Tu-160|Blackjack]]-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie. ==Kategorieë== Kruisermissiele kan gekategoriseer word volgens vrag/plofkopgrootte, spoed, reikwydte en lanseringsplatform. Dikwels word variante van dieselfde missiel vir verskillende lanseringsplatforms vervaardig (byvoorbeeld lug- en duikboot-gelanseerde weergawes). Geleidingstelsels kan tussen missiele verskil. Sommige missiele kan toegerus word met enige van 'n verskeidenheid navigasiestelsels (traagheidsnavigasie, TERCOM of satellietnavigasie). Groter kruisermissiele kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra, terwyl kleiner missiele slegs konvensionele plofkoppe dra. ===Hipersoniese kruisermissiele=== Hipersoniese kruisermissiele beweeg ten minste vyf keer die [[spoed van klank]] (Mach 5). *3M22 Zircon (>1000–1500 km) {{vlagland|Rusland}}– hipersoniese anti-skip kruisermissiel.<ref>{{cite web|url= http://www.nextbigfuture.com/2016/02/russia-will-refit-nuclear-powered.html|title=Russia will refit nuclear powered guided missile cruiser with mach 5 hypersonic 3M22 missiles with 2022 deployment|website=NextBigFuture.com|date=21 Februarie 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|title=3M22 Zircon Missile, Russia's Fastest Missile|access-date=23 November 2022|archive-date=30 Maart 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330024209/https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2024/02/13/europe/ukraine-russia-zircon-hypersonic-missile-intl-hnk-ml/index.html|title=Russia used an advanced hypersonic missile for the first time in recent strike, Ukraine claims|website=[[CNN]] |date=13 Februarie 2024 }}</ref><ref name=NavalNews>{{cite web|url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/08/hypersonic-brahmos-ii-missile-may-include-tech-from-tsirkon-missile/|website=Naval News |title=Hypersonic BrahMos-II missile may include tech from Tsirkon missile |date=2 Augustus 2022 }}</ref> *ASN4G (Air-Sol Nucléaire de 4e Génération) {{vlagland|Frankryk}} – hipersoniese kruisermissiel met ’n supersoniese ramstraalenjin wat deur [[Frankryk]] ontwikkel word.<ref>{{Cite web |title=Counting the cost of deterrence: France's nuclear recapitalisation |url=https://www.iiss.org/blogs/military-balance/2021/05/france-nuclear-recapitalisation |access-date=2022-10-26 |website=IISS |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wright |first=Timothy |date=1 Mei 2022 |title=Hypersonic Missile Proliferation: An Emerging European Problem? |url=https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517163238/https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-date=2022-05-17 |url-status=live |access-date=26 Oktober 2022 |website=The EU Non-Proliferation Consortium}}</ref> *BrahMos-II (≈800–1500 km) {{vlagland|Indië}}/{{vlagland|Rusland}}–– hipersoniese kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://brahmos.com/newscenter.php?newsid=95|title=India to develop BrahMos-II missile|website=Brahmos.com}}</ref><ref name=NavalNews /> onder ontwikkeling vanaf 2011 in [[Indië]] en Rusland<ref>{{cite news|url= http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|archive-url= https://archive.today/20130103092457/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|url-status= dead|archive-date= 3 Januarie 2013|title=Hypersonic version of Brahmos on the way|date=9 Oktober 2011|work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|title=India, Russia to develop new hypersonic cruise missile|archive-url= https://web.archive.org/web/20100628020619/http://brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|archive-date= 28 Junie 2010|url-status=dead|access-date=23 Februarie 2012}}</ref> *CJ-1000 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin anti-skip/land-aanval kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/military/article/3322176/new-missiles-drones-and-tanks-whats-been-rolling-through-beijings-streets |title=New missiles, drones and tanks: what's been rolling through Beijing's streets? |website=South China Morning Post |date=18 Augustus 2025 |first=Liu |last=Zhen }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newsweek.com/china-reveals-new-weapons-sink-us-ships-2114865 |title=China To Reveal New Weapons To Sink US Ships |website=Newsweek |date=18 Augustus 2025 |first=Ryan |last=Chan }}</ref> *Hycore {{vlagland|Suid-Korea}}<ref>{{cite web | url=https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/weapons/south-korea-develops-hycore-hypersonic-cruise-missile | title=South Korea develops Hycore hypersonic cruise missile | date=25 Januarie 2022 }}</ref> *HSTDV{{vlagland|Indië}} – hipersoniese ramstraalenjin-demonstrator. 'n Draervoertuig vir hipersoniese langafstandkruismissiele word ontwikkel deur die Verdedigingsnavorsings- en Ontwikkelingsorganisasie.<ref>{{Cite web|url= https://theprint.in/defence/drdo-test-fires-futuristic-missile-tech-but-its-success-is-in-doubt/249386/|title= DRDO test-fires futuristic missile tech, but its success is in doubt|last=Philip|first=Snehesh Alex|date=2019-06-12|website=ThePrint|language=en-US|access-date= 2020-03-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/drdo-starts-work-on-hypersonic-weapon/story-NAg6ViN9W94ll4CsfGDNYP.html|title=DRDO starts work on 'next-gen' hypersonic weapon|date=2019-10-20|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-23}}</ref> *ET-LDHCM {{vlagland|Indië}} – langafstandhipersoniese kruismissiel word ontwikkel deur DRDO.<ref>{{Cite news |date=2025-07-14 |title=India testing a missile that flies at eight times the speed of sound, hits targets 1,500 km away |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/india-testing-a-missile-that-flies-at-eight-times-the-speed-of-sound-hits-targets-1500-km-away/articleshow/122432167.cms?from=mdr |access-date=2025-07-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=Vaishnav |first=Akash |date=2025-07-15 |title=India's 'Project Vishnu' Unleashes Missile That Can Hit Enemy 1,500 Km Away at 8x Speed of Sound |url=https://newsable.asianetnews.com/gallery/india/india-unleashes-missile-that-can-hit-enemy-1500-km-away-at-8-speed-of-sound-z8wgl1w |access-date=2025-07-22 |website=newsable.asianetnews.com |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Modi |first=Diksha |date=2025-07-15 |title=Faster Than BrahMos, Deadlier Than Agni: How India's New Hypersonic Missile Changes The Game |url=https://www.news18.com/india/faster-than-brahmos-deadlier-than-agni-how-indias-new-hypersonic-missile-changes-the-game-ws-dkl-9442036.html |access-date=2025-07-17 |website=News18 |language=en}}</ref> *Hyfly-2 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – hipersoniese luggelanseerde kruisermissiel wat die eerste keer by Sea Air Space 2021 vertoon is, ontwikkel deur [[Boeing]].<ref>{{Cite web|url=https://www.navalnews.com/event-news/sea-air-space-2021/2021/08/sea-air-space-2021-boeing-unveils-new-hypersonic-cruise-missile-concept/|title = Sea Air Space 2021: Boeing Unveils New Hypersonic Cruise Missile Concept|date = 4 Augustus 2021}}</ref> *Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC, uitgespreek Hawk) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde hipersoniese kruisermissiel met ’n ramstraalenjin wat sy eie kinetiese energie tydens impak gebruik om die teiken te vernietig, ontwikkel deur [[DARPA]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2022/04/04/politics/us-hypersonic-missile-test/index.html|title = US tested hypersonic missile in mid-March but kept it quiet to avoid escalating tensions with Russia &#124; CNN Politics|website = [[CNN]]|date = 5 April 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Second Successful Flight for DARPA Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC) |url=https://www.darpa.mil/news-events/2022-04-05#:~:text=Air%2Dbreathing%20vehicles%20utilize%20air,targets%20even%20without%20high%20explosives |website=DARPA |date=4 Mei 2022}}</ref> *Hipersoniese Luglansieerbare Aanvallende Anti-Oppervlaktemissiel (HALO) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde anti-skipmissiel onder die Aanvallende Anti-Oppervlakteoorlogvoering-inkrement 2 (OASuW Inc 2) program vir die Amerikaanse Vloot (Vloot).<ref>{{cite web | url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/09/halo-us-navy-hypersonic-capability/ | title=HALO programme accelerates US Navy hypersonic capability drive | date=5 September 2022 }}</ref><ref>{{cite web |title=FY18 Navy Programs – Offensive Anti-Surface Warfare (OASuW) Increment 1 |website=Director, Operational Test and Evaluation |url=https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201164929/https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |archive-date=2020-02-01}}</ref> *Hipersoniese Aanvalskruisermissiel (HACM) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – beplan vir gebruik deur die Verenigde State se Lugmag.<ref>{{Cite web |title=Raytheon/Northrop Grumman team selected for HACM hypersonic weapon |url=https://www.janes.com/defence-news/news-detail/raytheonnorthrop-grumman-team-selected-for-hacm-hypersonic-weapon |access-date=2022-10-26 |website=Janes.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=US Air Force Selects Raytheon Missiles & Defense, Northrop Grumman to Deliver First Hypersonic Air-Breathing Missile |url=https://news.northropgrumman.com/news/releases/us-air-force-selects-raytheon-missiles-defense-northrop-grumman-to-deliver-first-hypersonic-air-breathing-missile |access-date=2022-10-26 |website=Northrop Grumman Newsroom |language=en}}</ref> *SCIFiRE {{vlagland|Verenigde State van Amerika}}/{{vlagland|Australië}} – Southern Cross Integrated Flight Research Experiment (SCIFiRE) is 'n gesamentlike program tussen die Amerikaanse Departement van Verdediging en die Australiese Departement van Verdediging vir 'n Mach 5 ramstraalenjin-aangedrewe missiel.<ref>{{cite press release |title=Department of Defense Announces New Allied Prototyping Initiative Effort With Australia to Continue Partnership in Developing Air Breathing Hypersonic Vehicles |url=https://www.war.gov/News/Releases/Release/Article/2429061/department-of-defense-announces-new-allied-prototyping-initiative-effort-with-a/ |website=United States Department of Defense |access-date=18 Januarie 2022 |date=30 November 2020}}</ref><ref>{{cite press release |author1=Defence Minister Linda Reynolds |title=Australia collaborates with the US to develop and test high speed long-range hypersonic weapons |url=https://www.minister.defence.gov.au/minister/lreynolds/media-releases/australia-collaborates-us-develop-and-test-high-speed-long-range |website=Department of Defence Ministers |access-date=19 Januarie 2022 |date=1 Desember 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=SCIFiRE Hypersonics |url=https://www.airforce.gov.au/our-mission/scifire-hypersonics |website=Royal Australian Air Force |date=16 Julie 2021 |access-date=19 January 2022}}</ref> In September 2021 het die Amerikaanse Departement van Verdediging Voorlopige Ontwerpoorsigkontrakte aan Boeing, Lockheed Martin en Raytheon Missiles & Defense toegeken.<ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 3, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929103100/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=3 September 2021}}</ref><ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 1, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929131018/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=1 September 2021}}</ref> *YJ-19 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin-antiskip-kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |title=Chinese Victory Day Parade Spotlights New Weapon Priorities |website=Aviation Week |date=10 September 2025 |first=Chuanren |last=Chen |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910205227/https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |archive-date=10 September 2025 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/science/article/3324050/breathtaking-science-behind-yj-19-chinas-first-hypersonic-cruise-missile |title=The breathtaking science behind YJ-19, China's first hypersonic cruise missile |website=South China Morning Post |date=2 September 2025 |last=Zhang |first=Tong }}</ref> ===Supersoniese kruisermissiele=== [[Lêer:Brahmos imds.jpg|duimnael|BrahMos uitgestal by IMDS 2007.]] Hierdie missiele beweeg vinniger as die [[spoed van klank]], gewoonlik met behulp van ramstraal-enjins. Die reikafstand is tipies 100–500 km, maar kan langer wees. Geleidingstelsels verskil tussen die stelsels. Voorbeelde: *ASALM US ALCM prototipe, toetsvliegtuig tot hipersonies Mach 5.5 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} *3M-54 Kalibr (4,500&nbsp;km, Mach 3) {{ vlagland|Rusland}} (die "Sizzler" variant is slegs in staat tot supersoniese spoed in die terminale stadium) *3M-51 Alfa (250&nbsp;km, Mach 2.5) {{ vlagland|Rusland}} *Air-Sol Moyenne Portée (300–500&nbsp;km+, Mach 3) {{ vlagland|Frankryk}}&nbsp;– supersoniese afstandaanvalmissiel kernbewapendemissiel *ASM-3 (400&nbsp;km, Mach 3+) {{vlagland|Japan}} *Blyskavka (100–370&nbsp;km) {{vlagland |Oekraïne}}&nbsp;– Artem Luch Pivdenmash *BrahMos (290–800&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland|Indië}} / {{vlagland|Rusland}}<ref>{{Cite web |date=24 November 2020 |title=India now working on 1,500-km range BrahMos supersonic cruise missile |url=https://theprint.in/defence/india-now-working-on-1500-km-range-brahmos-supersonic-cruise-missile/550924/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204100808/https://theprint.in/defence/india-now-working-on-1500-km-range-brahmos-supersonic-cruise-missile/550924/ |archive-date=4 Februarie 2021 |access-date=27 Januarie 2021 |website=The Print |language=en}}</ref> *CX-1 (280&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland | Volksrepubliek China}} *CJ-100 / DF-100 (2000–3000&nbsp;km, Mach 5) {{ vlagland |Volksrepubliek China}} *FC/ASW (onder ontwikkeling) – transnasionale kruismissielprogram {{vlagland|Frankryk}} / {{ vlagland|Verenigde Koninkryk}} / {{ vlagland|Italië}}<ref name="Janes">[http://home.janes.com/events/exhibitions/dsei2011/sections/daily/day1/perseus-mbdas-missile-of-.shtml Janes – Perseus: MBDA's missile of the future?] {{webarchive|url= https://web.archive.org/web/20111113133922/http://home.janes.com/events/exhibitions/dsei2011/sections/daily/day1/perseus-mbdas-missile-of-.shtml |date=13 November 2011 }}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.iiss.org/whats-new/iiss-experts-commentary/from-the-paris-air-show-enter-perseus/ |title= International Institute for Strategic Studies – IISS |access-date=8 Oktober 2015 |url-status= dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120628163208/http://www.iiss.org/whats-new/iiss-experts-commentary/from-the-paris-air-show-enter-perseus/ |archive-date=28 Junie 2012 }}</ref><ref name="The Telegraph">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/8587357/New-British-missile-three-times-as-fast-as-current-weapons.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/8587357/New-British-missile-three-times-as-fast-as-current-weapons.html |archive-date=11 Januarie 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=New British missile three times as fast as current weapons|date= 21 Junie 2011|work=Telegraph.co.uk|access-date= 8 Oktober 2015|last1= Harding|first1= Thomas}}</ref><ref name="MBDA Systems">{{Cite web|url=http://www.mbda-systems.com/mediagallery/files/cvs401-perseus-_datasheet-1315926538.pdf|archive-url= https://web.archive.org/web/20130512144417/http://www.mbda-systems.com/mediagallery/files/cvs401-perseus-_datasheet-1315926538.pdf|url-status=dead|title=MBDA Systems|archive-date=12 Mei 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.flightglobal.com/news/articles/paris-perseus-set-to-go-on-the-attack-358513/|title= PARIS: Perseus set to go on the attack|work= Flightglobal.com|access-date= 8 Oktober 2015 |date=22 Junie 2011}}</ref> *Hsiung Feng III (100–150&nbsp;km, Mach 3.5) {{vlagland |Volksrepubliek China}} *Hyunmoo-3 (1500&nbsp;km, Mach 1.2) {{ vlagland|Suid-Korea}} *Kh-20 (380–600&nbsp;km, Mach 2) {{ vlagland |Sowjetunie}} *Kh-31 (25–110&nbsp;km, Mach 3.5) {{ vlagland|Rusland}} *Kh-32 (600–1,000&nbsp;km, Mach 4.6) {{vlagland|Rusland}} *Kh-80 (3,000–5,000&nbsp;km, Mach 3) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{vlagland|Rusland}} *P-270 Moskit (120–250&nbsp;km, Mach 2–3) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{vlagland|Rusland}} *P-500 Bazalt (550&nbsp;km, Mach 3+) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland|Rusland}} *P-700 Granit (625&nbsp;km, Mach 2.5+) {{ vlagland|Sowjetunie}} / {{vlagland |Rusland}} *P-800 Oniks / Kh-61 (600–800&nbsp;km, Mach 2.6) {{vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland |Rusland}} *P-1000 Vulkan (800&nbsp;km, Mach 3+) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland|Rusland}} *YJ-12 (250–400&nbsp;km, Mach 4) {{ vlagland |Volksrepubliek China}} *YJ-18 (220–540&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland| Volksrepubliek China}} *YJ-91 (15–120&nbsp;km, Mach 3.5) {{vlagland |Volksrepubliek China }} *Yun Feng (1200–2,000&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland|Republiek China}} *SSM-N-9 Regulus II (1,852&nbsp;km, Mach 2) {{ vlagland|Verenigde State}} ====Interkontinentale-afstand supersoniese kruisermissiele=== *Burya (8 500 km) (gekanselleer in 1960) {{vlagland| Volksrepubliek China}} *MKR (8 000 km) {{vlagland| Volksrepubliek China}} *RSS-40 Buran (8 500 km) (gekanselleer in 1957) {{vlagland|Volksrepubliek China}} *SLAM (gekanselleer in 1964) {{ vlagland |Verenigde State}} *SM-64 Navaho (gekanselleer in 1958) {{vlagland |Verenigde State}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapentuig]] [[Kategorie:Ammunisie]] rff2sr9pzptk3iacv6xm042j7b07j5f 2890489 2890486 2026-04-06T09:48:46Z Sobaka 328 2890489 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tomahawk Block IV cruise missile -crop.jpg|duimnael|'n [[BGM-109 Tomahawk]] wat in November 2002 vlieg.]] 'n '''Kruisermissiel''' is 'n onbemande selfaangedrewe geleide [[missiel]] wat vlieg deur aërodinamiese [[Sleurkrag|hefkrag]] vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, [[Supersoniese snelheid|supersonies]]e of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.<ref>{{Cite web |date=2025-06-17 |title=Cruise missile {{!}} Definition, Speed, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/cruise-missile |access-date=2025-06-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==Geskiedenis== Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film ''The Airship Destroyer'' getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om [[Lugskip|lugskepe]] wat [[Londen]] bombardeer, af te skiet.<ref>{{cite web|url=http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_britain.html |title=Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain |publisher=Ctie.monash.edu.au |access-date=13 Februarie 2012}}</ref> [[Lêer:Military Air Museum's Fieseler FI 103 V1 "Buzz Bomb".JPG|duimnael|Die V-1 vliegbom, die eerste operasionele kruisermissiel.]] In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein [[Tweedekker (vliegtuig)|tweedekker]] met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die [[Verenigde State]] se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde [[Sweeftuig|sweeftuie]] (''Torpedogleiter'') wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.<ref>{{cite book|author=Roger Branfill-Cook|title= Torpedo|publisher=Seaforth Publishing|location= Great Britain|year= 2014}}</ref> In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.<ref>{{cite web|url=http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813001620/http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|url-status=usurped|archive-date=13 Augustus 2007|title=[1.0] The Aerial Torpedo|date=13 Augustus 2007}}</ref> In die [[Sowjetunie]] het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.<ref>"Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_</ref> Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik. In 1944, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het [[Duitsland]] die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die V-1, dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title=German V-Weapon Sites 1943–45 |location=Oxford |publisher=Osprey Publishing |date=2008 |isbn=978-1-84603-247-9}}</ref> Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n [[V-2-vuurpyl|V-2]] supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.<ref> Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.</ref> Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantikwall.org.uk/v1_light_stes.htm |title=V1 Light Sites |publisher=Atlantic Wall |access-date=9 Mei 2017}}</ref> [[Nazi-Duitsland]] het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title= American Guided Missiles of World War II |publisher=Osprey Publishing |date=2020 |isbn=9781472839268}}</ref> Onmiddellik na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070303204907/http://stinet.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA162646 The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P.] sien PDF bladsy 92</ref> Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die [[Koue Oorlog]] het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus is in diens gestel, maar is later uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie. Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na [[Wes-Duitsland]] en later na die [[Republiek van China]] en [[Suid-Korea]]. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die [[Warskou-verdrag]] gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op [[Hongarye]] wat die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] onderdruk het. Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling. Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, [[Toepolef Tu-22M|Backfire]]-, [[Toepolef Tu-95|Bear]]- en [[Toepolef Tu-160|Blackjack]]-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie. ==Kategorieë== Kruisermissiele kan gekategoriseer word volgens vrag/plofkopgrootte, spoed, reikwydte en lanseringsplatform. Dikwels word variante van dieselfde missiel vir verskillende lanseringsplatforms vervaardig (byvoorbeeld lug- en duikboot-gelanseerde weergawes). Geleidingstelsels kan tussen missiele verskil. Sommige missiele kan toegerus word met enige van 'n verskeidenheid navigasiestelsels (traagheidsnavigasie, TERCOM of satellietnavigasie). Groter kruisermissiele kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra, terwyl kleiner missiele slegs konvensionele plofkoppe dra. ===Hipersoniese kruisermissiele=== Hipersoniese kruisermissiele beweeg ten minste vyf keer die [[spoed van klank]] (Mach 5). *3M22 Zircon (>1000–1500 km) {{vlagland|Rusland}}– hipersoniese anti-skip kruisermissiel.<ref>{{cite web|url= http://www.nextbigfuture.com/2016/02/russia-will-refit-nuclear-powered.html|title=Russia will refit nuclear powered guided missile cruiser with mach 5 hypersonic 3M22 missiles with 2022 deployment|website=NextBigFuture.com|date=21 Februarie 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|title=3M22 Zircon Missile, Russia's Fastest Missile|access-date=23 November 2022|archive-date=30 Maart 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330024209/https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2024/02/13/europe/ukraine-russia-zircon-hypersonic-missile-intl-hnk-ml/index.html|title=Russia used an advanced hypersonic missile for the first time in recent strike, Ukraine claims|website=[[CNN]] |date=13 Februarie 2024 }}</ref><ref name=NavalNews>{{cite web|url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/08/hypersonic-brahmos-ii-missile-may-include-tech-from-tsirkon-missile/|website=Naval News |title=Hypersonic BrahMos-II missile may include tech from Tsirkon missile |date=2 Augustus 2022 }}</ref> *ASN4G (Air-Sol Nucléaire de 4e Génération) {{vlagland|Frankryk}} – hipersoniese kruisermissiel met ’n supersoniese ramstraalenjin wat deur [[Frankryk]] ontwikkel word.<ref>{{Cite web |title=Counting the cost of deterrence: France's nuclear recapitalisation |url=https://www.iiss.org/blogs/military-balance/2021/05/france-nuclear-recapitalisation |access-date=2022-10-26 |website=IISS |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wright |first=Timothy |date=1 Mei 2022 |title=Hypersonic Missile Proliferation: An Emerging European Problem? |url=https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517163238/https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-date=2022-05-17 |url-status=live |access-date=26 Oktober 2022 |website=The EU Non-Proliferation Consortium}}</ref> *BrahMos-II (≈800–1500 km) {{vlagland|Indië}}/{{vlagland|Rusland}}–– hipersoniese kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://brahmos.com/newscenter.php?newsid=95|title=India to develop BrahMos-II missile|website=Brahmos.com}}</ref><ref name=NavalNews /> onder ontwikkeling vanaf 2011 in [[Indië]] en Rusland<ref>{{cite news|url= http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|archive-url= https://archive.today/20130103092457/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|url-status= dead|archive-date= 3 Januarie 2013|title=Hypersonic version of Brahmos on the way|date=9 Oktober 2011|work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|title=India, Russia to develop new hypersonic cruise missile|archive-url= https://web.archive.org/web/20100628020619/http://brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|archive-date= 28 Junie 2010|url-status=dead|access-date=23 Februarie 2012}}</ref> *CJ-1000 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin anti-skip/land-aanval kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/military/article/3322176/new-missiles-drones-and-tanks-whats-been-rolling-through-beijings-streets |title=New missiles, drones and tanks: what's been rolling through Beijing's streets? |website=South China Morning Post |date=18 Augustus 2025 |first=Liu |last=Zhen }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newsweek.com/china-reveals-new-weapons-sink-us-ships-2114865 |title=China To Reveal New Weapons To Sink US Ships |website=Newsweek |date=18 Augustus 2025 |first=Ryan |last=Chan }}</ref> *Hycore {{vlagland|Suid-Korea}}<ref>{{cite web | url=https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/weapons/south-korea-develops-hycore-hypersonic-cruise-missile | title=South Korea develops Hycore hypersonic cruise missile | date=25 Januarie 2022 }}</ref> *HSTDV{{vlagland|Indië}} – hipersoniese ramstraalenjin-demonstrator. 'n Draervoertuig vir hipersoniese langafstandkruismissiele word ontwikkel deur die Verdedigingsnavorsings- en Ontwikkelingsorganisasie.<ref>{{Cite web|url= https://theprint.in/defence/drdo-test-fires-futuristic-missile-tech-but-its-success-is-in-doubt/249386/|title= DRDO test-fires futuristic missile tech, but its success is in doubt|last=Philip|first=Snehesh Alex|date=2019-06-12|website=ThePrint|language=en-US|access-date= 2020-03-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/drdo-starts-work-on-hypersonic-weapon/story-NAg6ViN9W94ll4CsfGDNYP.html|title=DRDO starts work on 'next-gen' hypersonic weapon|date=2019-10-20|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-23}}</ref> *ET-LDHCM {{vlagland|Indië}} – langafstandhipersoniese kruismissiel word ontwikkel deur DRDO.<ref>{{Cite news |date=2025-07-14 |title=India testing a missile that flies at eight times the speed of sound, hits targets 1,500 km away |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/india-testing-a-missile-that-flies-at-eight-times-the-speed-of-sound-hits-targets-1500-km-away/articleshow/122432167.cms?from=mdr |access-date=2025-07-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=Vaishnav |first=Akash |date=2025-07-15 |title=India's 'Project Vishnu' Unleashes Missile That Can Hit Enemy 1,500 Km Away at 8x Speed of Sound |url=https://newsable.asianetnews.com/gallery/india/india-unleashes-missile-that-can-hit-enemy-1500-km-away-at-8-speed-of-sound-z8wgl1w |access-date=2025-07-22 |website=newsable.asianetnews.com |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Modi |first=Diksha |date=2025-07-15 |title=Faster Than BrahMos, Deadlier Than Agni: How India's New Hypersonic Missile Changes The Game |url=https://www.news18.com/india/faster-than-brahmos-deadlier-than-agni-how-indias-new-hypersonic-missile-changes-the-game-ws-dkl-9442036.html |access-date=2025-07-17 |website=News18 |language=en}}</ref> *Hyfly-2 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – hipersoniese luggelanseerde kruisermissiel wat die eerste keer by Sea Air Space 2021 vertoon is, ontwikkel deur [[Boeing]].<ref>{{Cite web|url=https://www.navalnews.com/event-news/sea-air-space-2021/2021/08/sea-air-space-2021-boeing-unveils-new-hypersonic-cruise-missile-concept/|title = Sea Air Space 2021: Boeing Unveils New Hypersonic Cruise Missile Concept|date = 4 Augustus 2021}}</ref> *Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC, uitgespreek Hawk) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde hipersoniese kruisermissiel met ’n ramstraalenjin wat sy eie kinetiese energie tydens impak gebruik om die teiken te vernietig, ontwikkel deur [[DARPA]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2022/04/04/politics/us-hypersonic-missile-test/index.html|title = US tested hypersonic missile in mid-March but kept it quiet to avoid escalating tensions with Russia &#124; CNN Politics|website = [[CNN]]|date = 5 April 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Second Successful Flight for DARPA Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC) |url=https://www.darpa.mil/news-events/2022-04-05#:~:text=Air%2Dbreathing%20vehicles%20utilize%20air,targets%20even%20without%20high%20explosives |website=DARPA |date=4 Mei 2022}}</ref> *Hipersoniese Luglansieerbare Aanvallende Anti-Oppervlaktemissiel (HALO) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde anti-skipmissiel onder die Aanvallende Anti-Oppervlakteoorlogvoering-inkrement 2 (OASuW Inc 2) program vir die Amerikaanse Vloot (Vloot).<ref>{{cite web | url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/09/halo-us-navy-hypersonic-capability/ | title=HALO programme accelerates US Navy hypersonic capability drive | date=5 September 2022 }}</ref><ref>{{cite web |title=FY18 Navy Programs – Offensive Anti-Surface Warfare (OASuW) Increment 1 |website=Director, Operational Test and Evaluation |url=https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201164929/https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |archive-date=2020-02-01}}</ref> *Hipersoniese Aanvalskruisermissiel (HACM) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – beplan vir gebruik deur die Verenigde State se Lugmag.<ref>{{Cite web |title=Raytheon/Northrop Grumman team selected for HACM hypersonic weapon |url=https://www.janes.com/defence-news/news-detail/raytheonnorthrop-grumman-team-selected-for-hacm-hypersonic-weapon |access-date=2022-10-26 |website=Janes.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=US Air Force Selects Raytheon Missiles & Defense, Northrop Grumman to Deliver First Hypersonic Air-Breathing Missile |url=https://news.northropgrumman.com/news/releases/us-air-force-selects-raytheon-missiles-defense-northrop-grumman-to-deliver-first-hypersonic-air-breathing-missile |access-date=2022-10-26 |website=Northrop Grumman Newsroom |language=en}}</ref> *SCIFiRE {{vlagland|Verenigde State van Amerika}}/{{vlagland|Australië}} – Southern Cross Integrated Flight Research Experiment (SCIFiRE) is 'n gesamentlike program tussen die Amerikaanse Departement van Verdediging en die Australiese Departement van Verdediging vir 'n Mach 5 ramstraalenjin-aangedrewe missiel.<ref>{{cite press release |title=Department of Defense Announces New Allied Prototyping Initiative Effort With Australia to Continue Partnership in Developing Air Breathing Hypersonic Vehicles |url=https://www.war.gov/News/Releases/Release/Article/2429061/department-of-defense-announces-new-allied-prototyping-initiative-effort-with-a/ |website=United States Department of Defense |access-date=18 Januarie 2022 |date=30 November 2020}}</ref><ref>{{cite press release |author1=Defence Minister Linda Reynolds |title=Australia collaborates with the US to develop and test high speed long-range hypersonic weapons |url=https://www.minister.defence.gov.au/minister/lreynolds/media-releases/australia-collaborates-us-develop-and-test-high-speed-long-range |website=Department of Defence Ministers |access-date=19 Januarie 2022 |date=1 Desember 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=SCIFiRE Hypersonics |url=https://www.airforce.gov.au/our-mission/scifire-hypersonics |website=Royal Australian Air Force |date=16 Julie 2021 |access-date=19 January 2022}}</ref> In September 2021 het die Amerikaanse Departement van Verdediging Voorlopige Ontwerpoorsigkontrakte aan Boeing, Lockheed Martin en Raytheon Missiles & Defense toegeken.<ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 3, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929103100/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=3 September 2021}}</ref><ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 1, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929131018/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=1 September 2021}}</ref> *YJ-19 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin-antiskip-kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |title=Chinese Victory Day Parade Spotlights New Weapon Priorities |website=Aviation Week |date=10 September 2025 |first=Chuanren |last=Chen |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910205227/https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |archive-date=10 September 2025 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/science/article/3324050/breathtaking-science-behind-yj-19-chinas-first-hypersonic-cruise-missile |title=The breathtaking science behind YJ-19, China's first hypersonic cruise missile |website=South China Morning Post |date=2 September 2025 |last=Zhang |first=Tong }}</ref> ===Supersoniese kruisermissiele=== [[Lêer:Brahmos imds.jpg|duimnael|BrahMos uitgestal by IMDS 2007.]] Hierdie missiele beweeg vinniger as die [[spoed van klank]], gewoonlik met behulp van ramstraal-enjins. Die reikafstand is tipies 100–500 km, maar kan langer wees. Geleidingstelsels verskil tussen die stelsels. Voorbeelde: *ASALM US ALCM prototipe, toetsvliegtuig tot hipersonies Mach 5.5 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} *3M-54 Kalibr (4,500&nbsp;km, Mach 3) {{ vlagland|Rusland}} (die "Sizzler" variant is slegs in staat tot supersoniese spoed in die terminale stadium) *3M-51 Alfa (250&nbsp;km, Mach 2.5) {{ vlagland|Rusland}} *Air-Sol Moyenne Portée (300–500&nbsp;km+, Mach 3) {{ vlagland|Frankryk}}&nbsp;– supersoniese afstandaanvalmissiel kernbewapendemissiel *ASM-3 (400&nbsp;km, Mach 3+) {{vlagland|Japan}} *Blyskavka (100–370&nbsp;km) {{vlagland |Oekraïne}}&nbsp;– Artem Luch Pivdenmash *BrahMos (290–800&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland|Indië}} / {{vlagland|Rusland}}<ref>{{Cite web |date=24 November 2020 |title=India now working on 1,500-km range BrahMos supersonic cruise missile |url=https://theprint.in/defence/india-now-working-on-1500-km-range-brahmos-supersonic-cruise-missile/550924/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204100808/https://theprint.in/defence/india-now-working-on-1500-km-range-brahmos-supersonic-cruise-missile/550924/ |archive-date=4 Februarie 2021 |access-date=27 Januarie 2021 |website=The Print |language=en}}</ref> *CX-1 (280&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland | Volksrepubliek China}} *CJ-100 / DF-100 (2000–3000&nbsp;km, Mach 5) {{ vlagland |Volksrepubliek China}} *FC/ASW (onder ontwikkeling) – transnasionale kruismissielprogram {{vlagland|Frankryk}} / {{ vlagland|Verenigde Koninkryk}} / {{ vlagland|Italië}}<ref name="Janes">[http://home.janes.com/events/exhibitions/dsei2011/sections/daily/day1/perseus-mbdas-missile-of-.shtml Janes – Perseus: MBDA's missile of the future?] {{webarchive|url= https://web.archive.org/web/20111113133922/http://home.janes.com/events/exhibitions/dsei2011/sections/daily/day1/perseus-mbdas-missile-of-.shtml |date=13 November 2011 }}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.iiss.org/whats-new/iiss-experts-commentary/from-the-paris-air-show-enter-perseus/ |title= International Institute for Strategic Studies – IISS |access-date=8 Oktober 2015 |url-status= dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120628163208/http://www.iiss.org/whats-new/iiss-experts-commentary/from-the-paris-air-show-enter-perseus/ |archive-date=28 Junie 2012 }}</ref><ref name="The Telegraph">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/8587357/New-British-missile-three-times-as-fast-as-current-weapons.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/8587357/New-British-missile-three-times-as-fast-as-current-weapons.html |archive-date=11 Januarie 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=New British missile three times as fast as current weapons|date= 21 Junie 2011|work=Telegraph.co.uk|access-date= 8 Oktober 2015|last1= Harding|first1= Thomas}}</ref><ref name="MBDA Systems">{{Cite web|url=http://www.mbda-systems.com/mediagallery/files/cvs401-perseus-_datasheet-1315926538.pdf|archive-url= https://web.archive.org/web/20130512144417/http://www.mbda-systems.com/mediagallery/files/cvs401-perseus-_datasheet-1315926538.pdf|url-status=dead|title=MBDA Systems|archive-date=12 Mei 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.flightglobal.com/news/articles/paris-perseus-set-to-go-on-the-attack-358513/|title= PARIS: Perseus set to go on the attack|work= Flightglobal.com|access-date= 8 Oktober 2015 |date=22 Junie 2011}}</ref> *Hsiung Feng III (100–150&nbsp;km, Mach 3.5) {{vlagland |Volksrepubliek China}} *Hyunmoo-3 (1500&nbsp;km, Mach 1.2) {{ vlagland|Suid-Korea}} *Kh-20 (380–600&nbsp;km, Mach 2) {{ vlagland |Sowjetunie}} *Kh-31 (25–110&nbsp;km, Mach 3.5) {{ vlagland|Rusland}} *Kh-32 (600–1,000&nbsp;km, Mach 4.6) {{vlagland|Rusland}} *Kh-80 (3,000–5,000&nbsp;km, Mach 3) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{vlagland|Rusland}} *P-270 Moskit (120–250&nbsp;km, Mach 2–3) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{vlagland|Rusland}} *P-500 Bazalt (550&nbsp;km, Mach 3+) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland|Rusland}} *P-700 Granit (625&nbsp;km, Mach 2.5+) {{ vlagland|Sowjetunie}} / {{vlagland |Rusland}} *P-800 Oniks / Kh-61 (600–800&nbsp;km, Mach 2.6) {{vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland |Rusland}} *P-1000 Vulkan (800&nbsp;km, Mach 3+) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland|Rusland}} *YJ-12 (250–400&nbsp;km, Mach 4) {{ vlagland |Volksrepubliek China}} *YJ-18 (220–540&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland| Volksrepubliek China}} *YJ-91 (15–120&nbsp;km, Mach 3.5) {{vlagland |Volksrepubliek China }} *Yun Feng (1200–2,000&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland|Republiek China}} *SSM-N-9 Regulus II (1,852&nbsp;km, Mach 2) {{ vlagland|Verenigde State}} ===Interkontinentale-afstand supersoniese kruisermissiele=== *Burya (8 500 km) (gekanselleer in 1960) {{vlagland| Volksrepubliek China}} *MKR (8 000 km) {{vlagland| Volksrepubliek China}} *RSS-40 Buran (8 500 km) (gekanselleer in 1957) {{vlagland|Volksrepubliek China}} *SLAM (gekanselleer in 1964) {{ vlagland |Verenigde State}} *SM-64 Navaho (gekanselleer in 1958) {{vlagland |Verenigde State}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapentuig]] [[Kategorie:Ammunisie]] er3e8s3q8landmtff53q1ya62atlh6j 2890578 2890489 2026-04-06T10:42:17Z Sobaka 328 /* Kategorieë */ Opruin 2890578 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tomahawk Block IV cruise missile -crop.jpg|duimnael|'n [[BGM-109 Tomahawk]] wat in November 2002 vlieg.]] 'n '''Kruisermissiel''' is 'n onbemande selfaangedrewe geleide [[missiel]] wat vlieg deur aërodinamiese [[Sleurkrag|hefkrag]] vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, [[Supersoniese snelheid|supersonies]]e of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.<ref>{{Cite web |date=2025-06-17 |title=Cruise missile {{!}} Definition, Speed, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/cruise-missile |access-date=2025-06-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==Geskiedenis== Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film ''The Airship Destroyer'' getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om [[Lugskip|lugskepe]] wat [[Londen]] bombardeer, af te skiet.<ref>{{cite web|url=http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_britain.html |title=Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain |publisher=Ctie.monash.edu.au |access-date=13 Februarie 2012}}</ref> [[Lêer:Military Air Museum's Fieseler FI 103 V1 "Buzz Bomb".JPG|duimnael|Die V-1 vliegbom, die eerste operasionele kruisermissiel.]] In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein [[Tweedekker (vliegtuig)|tweedekker]] met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die [[Verenigde State]] se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde [[Sweeftuig|sweeftuie]] (''Torpedogleiter'') wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.<ref>{{cite book|author=Roger Branfill-Cook|title= Torpedo|publisher=Seaforth Publishing|location= Great Britain|year= 2014}}</ref> In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.<ref>{{cite web|url=http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813001620/http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|url-status=usurped|archive-date=13 Augustus 2007|title=[1.0] The Aerial Torpedo|date=13 Augustus 2007}}</ref> In die [[Sowjetunie]] het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.<ref>"Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_</ref> Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik. In 1944, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het [[Duitsland]] die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die V-1, dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title=German V-Weapon Sites 1943–45 |location=Oxford |publisher=Osprey Publishing |date=2008 |isbn=978-1-84603-247-9}}</ref> Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n [[V-2-vuurpyl|V-2]] supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.<ref> Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.</ref> Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantikwall.org.uk/v1_light_stes.htm |title=V1 Light Sites |publisher=Atlantic Wall |access-date=9 Mei 2017}}</ref> [[Nazi-Duitsland]] het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title= American Guided Missiles of World War II |publisher=Osprey Publishing |date=2020 |isbn=9781472839268}}</ref> Onmiddellik na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070303204907/http://stinet.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA162646 The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P.] sien PDF bladsy 92</ref> Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die [[Koue Oorlog]] het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus is in diens gestel, maar is later uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie. Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na [[Wes-Duitsland]] en later na die [[Republiek van China]] en [[Suid-Korea]]. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die [[Warskou-verdrag]] gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op [[Hongarye]] wat die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] onderdruk het. Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling. Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, [[Toepolef Tu-22M|Backfire]]-, [[Toepolef Tu-95|Bear]]- en [[Toepolef Tu-160|Blackjack]]-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie. ==Kategorieë== Kruisermissiele kan gekategoriseer word volgens vrag/plofkopgrootte, spoed, reikwydte en lanseringsplatform. Dikwels word variante van dieselfde missiel vir verskillende lanseringsplatforms vervaardig (byvoorbeeld lug- en duikboot-gelanseerde weergawes). Geleidingstelsels kan tussen missiele verskil. Sommige missiele kan toegerus word met enige van 'n verskeidenheid navigasiestelsels (traagheidsnavigasie, TERCOM of satellietnavigasie). Groter kruisermissiele kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra, terwyl kleiner missiele slegs konvensionele plofkoppe dra. ===Hipersoniese kruisermissiele=== Hipersoniese kruisermissiele beweeg ten minste vyf keer die [[spoed van klank]] (Mach 5). *3M22 Zircon (>1000–1500 km) {{vlagland|Rusland}}– hipersoniese anti-skip kruisermissiel.<ref>{{cite web|url= http://www.nextbigfuture.com/2016/02/russia-will-refit-nuclear-powered.html|title=Russia will refit nuclear powered guided missile cruiser with mach 5 hypersonic 3M22 missiles with 2022 deployment|website=NextBigFuture.com|date=21 Februarie 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|title=3M22 Zircon Missile, Russia's Fastest Missile|access-date=23 November 2022|archive-date=30 Maart 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330024209/https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2024/02/13/europe/ukraine-russia-zircon-hypersonic-missile-intl-hnk-ml/index.html|title=Russia used an advanced hypersonic missile for the first time in recent strike, Ukraine claims|website=[[CNN]] |date=13 Februarie 2024 }}</ref><ref name=NavalNews>{{cite web|url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/08/hypersonic-brahmos-ii-missile-may-include-tech-from-tsirkon-missile/|website=Naval News |title=Hypersonic BrahMos-II missile may include tech from Tsirkon missile |date=2 Augustus 2022 }}</ref> *ASN4G (Air-Sol Nucléaire de 4e Génération) {{vlagland|Frankryk}} – hipersoniese kruisermissiel met ’n supersoniese ramstraalenjin wat deur [[Frankryk]] ontwikkel word.<ref>{{Cite web |title=Counting the cost of deterrence: France's nuclear recapitalisation |url=https://www.iiss.org/blogs/military-balance/2021/05/france-nuclear-recapitalisation |access-date=2022-10-26 |website=IISS |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wright |first=Timothy |date=1 Mei 2022 |title=Hypersonic Missile Proliferation: An Emerging European Problem? |url=https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517163238/https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-date=2022-05-17 |url-status=live |access-date=26 Oktober 2022 |website=The EU Non-Proliferation Consortium}}</ref> *BrahMos-II (≈800–1500 km) {{vlagland|Indië}}/{{vlagland|Rusland}}–– hipersoniese kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://brahmos.com/newscenter.php?newsid=95|title=India to develop BrahMos-II missile|website=Brahmos.com}}</ref><ref name=NavalNews /> onder ontwikkeling vanaf 2011 in [[Indië]] en Rusland<ref>{{cite news|url= http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|archive-url= https://archive.today/20130103092457/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|url-status= dead|archive-date= 3 Januarie 2013|title=Hypersonic version of Brahmos on the way|date=9 Oktober 2011|work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|title=India, Russia to develop new hypersonic cruise missile|archive-url= https://web.archive.org/web/20100628020619/http://brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|archive-date= 28 Junie 2010|url-status=dead|access-date=23 Februarie 2012}}</ref> *CJ-1000 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin anti-skip/land-aanval kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/military/article/3322176/new-missiles-drones-and-tanks-whats-been-rolling-through-beijings-streets |title=New missiles, drones and tanks: what's been rolling through Beijing's streets? |website=South China Morning Post |date=18 Augustus 2025 |first=Liu |last=Zhen }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newsweek.com/china-reveals-new-weapons-sink-us-ships-2114865 |title=China To Reveal New Weapons To Sink US Ships |website=Newsweek |date=18 Augustus 2025 |first=Ryan |last=Chan }}</ref> *Hycore {{vlagland|Suid-Korea}}<ref>{{cite web | url=https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/weapons/south-korea-develops-hycore-hypersonic-cruise-missile | title=South Korea develops Hycore hypersonic cruise missile | date=25 Januarie 2022 }}</ref> *HSTDV{{vlagland|Indië}} – hipersoniese ramstraalenjin-demonstrator. 'n Draervoertuig vir hipersoniese langafstandkruismissiele word ontwikkel deur die Verdedigingsnavorsings- en Ontwikkelingsorganisasie.<ref>{{Cite web|url= https://theprint.in/defence/drdo-test-fires-futuristic-missile-tech-but-its-success-is-in-doubt/249386/|title= DRDO test-fires futuristic missile tech, but its success is in doubt|last=Philip|first=Snehesh Alex|date=2019-06-12|website=ThePrint|language=en-US|access-date= 2020-03-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/drdo-starts-work-on-hypersonic-weapon/story-NAg6ViN9W94ll4CsfGDNYP.html|title=DRDO starts work on 'next-gen' hypersonic weapon|date=2019-10-20|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-23}}</ref> *ET-LDHCM {{vlagland|Indië}} – langafstandhipersoniese kruismissiel word ontwikkel deur DRDO.<ref>{{Cite news |date=2025-07-14 |title=India testing a missile that flies at eight times the speed of sound, hits targets 1,500 km away |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/india-testing-a-missile-that-flies-at-eight-times-the-speed-of-sound-hits-targets-1500-km-away/articleshow/122432167.cms?from=mdr |access-date=2025-07-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=Vaishnav |first=Akash |date=2025-07-15 |title=India's 'Project Vishnu' Unleashes Missile That Can Hit Enemy 1,500 Km Away at 8x Speed of Sound |url=https://newsable.asianetnews.com/gallery/india/india-unleashes-missile-that-can-hit-enemy-1500-km-away-at-8-speed-of-sound-z8wgl1w |access-date=2025-07-22 |website=newsable.asianetnews.com |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Modi |first=Diksha |date=2025-07-15 |title=Faster Than BrahMos, Deadlier Than Agni: How India's New Hypersonic Missile Changes The Game |url=https://www.news18.com/india/faster-than-brahmos-deadlier-than-agni-how-indias-new-hypersonic-missile-changes-the-game-ws-dkl-9442036.html |access-date=2025-07-17 |website=News18 |language=en}}</ref> *Hyfly-2 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – hipersoniese luggelanseerde kruisermissiel wat die eerste keer by Sea Air Space 2021 vertoon is, ontwikkel deur [[Boeing]].<ref>{{Cite web|url=https://www.navalnews.com/event-news/sea-air-space-2021/2021/08/sea-air-space-2021-boeing-unveils-new-hypersonic-cruise-missile-concept/|title = Sea Air Space 2021: Boeing Unveils New Hypersonic Cruise Missile Concept|date = 4 Augustus 2021}}</ref> *Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC, uitgespreek Hawk) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde hipersoniese kruisermissiel met ’n ramstraalenjin wat sy eie kinetiese energie tydens impak gebruik om die teiken te vernietig, ontwikkel deur [[DARPA]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2022/04/04/politics/us-hypersonic-missile-test/index.html|title = US tested hypersonic missile in mid-March but kept it quiet to avoid escalating tensions with Russia &#124; CNN Politics|website = [[CNN]]|date = 5 April 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Second Successful Flight for DARPA Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC) |url=https://www.darpa.mil/news-events/2022-04-05#:~:text=Air%2Dbreathing%20vehicles%20utilize%20air,targets%20even%20without%20high%20explosives |website=DARPA |date=4 Mei 2022}}</ref> *Hipersoniese Luglansieerbare Aanvallende Anti-Oppervlaktemissiel (HALO) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde anti-skipmissiel onder die Aanvallende Anti-Oppervlakteoorlogvoering-inkrement 2 (OASuW Inc 2) program vir die Amerikaanse Vloot (Vloot).<ref>{{cite web | url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/09/halo-us-navy-hypersonic-capability/ | title=HALO programme accelerates US Navy hypersonic capability drive | date=5 September 2022 }}</ref><ref>{{cite web |title=FY18 Navy Programs – Offensive Anti-Surface Warfare (OASuW) Increment 1 |website=Director, Operational Test and Evaluation |url=https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201164929/https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |archive-date=2020-02-01}}</ref> *Hipersoniese Aanvalskruisermissiel (HACM) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – beplan vir gebruik deur die Verenigde State se Lugmag.<ref>{{Cite web |title=Raytheon/Northrop Grumman team selected for HACM hypersonic weapon |url=https://www.janes.com/defence-news/news-detail/raytheonnorthrop-grumman-team-selected-for-hacm-hypersonic-weapon |access-date=2022-10-26 |website=Janes.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=US Air Force Selects Raytheon Missiles & Defense, Northrop Grumman to Deliver First Hypersonic Air-Breathing Missile |url=https://news.northropgrumman.com/news/releases/us-air-force-selects-raytheon-missiles-defense-northrop-grumman-to-deliver-first-hypersonic-air-breathing-missile |access-date=2022-10-26 |website=Northrop Grumman Newsroom |language=en}}</ref> *SCIFiRE {{vlagland|Verenigde State van Amerika}}/{{vlagland|Australië}} – Southern Cross Integrated Flight Research Experiment (SCIFiRE) is 'n gesamentlike program tussen die Amerikaanse Departement van Verdediging en die Australiese Departement van Verdediging vir 'n Mach 5 ramstraalenjin-aangedrewe missiel.<ref>{{cite press release |title=Department of Defense Announces New Allied Prototyping Initiative Effort With Australia to Continue Partnership in Developing Air Breathing Hypersonic Vehicles |url=https://www.war.gov/News/Releases/Release/Article/2429061/department-of-defense-announces-new-allied-prototyping-initiative-effort-with-a/ |website=United States Department of Defense |access-date=18 Januarie 2022 |date=30 November 2020}}</ref><ref>{{cite press release |author1=Defence Minister Linda Reynolds |title=Australia collaborates with the US to develop and test high speed long-range hypersonic weapons |url=https://www.minister.defence.gov.au/minister/lreynolds/media-releases/australia-collaborates-us-develop-and-test-high-speed-long-range |website=Department of Defence Ministers |access-date=19 Januarie 2022 |date=1 Desember 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=SCIFiRE Hypersonics |url=https://www.airforce.gov.au/our-mission/scifire-hypersonics |website=Royal Australian Air Force |date=16 Julie 2021 |access-date=19 January 2022}}</ref> In September 2021 het die Amerikaanse Departement van Verdediging Voorlopige Ontwerpoorsigkontrakte aan Boeing, Lockheed Martin en Raytheon Missiles & Defense toegeken.<ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 3, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929103100/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=3 September 2021}}</ref><ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 1, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929131018/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=1 September 2021}}</ref> *YJ-19 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin-antiskip-kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |title=Chinese Victory Day Parade Spotlights New Weapon Priorities |website=Aviation Week |date=10 September 2025 |first=Chuanren |last=Chen |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910205227/https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |archive-date=10 September 2025 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/science/article/3324050/breathtaking-science-behind-yj-19-chinas-first-hypersonic-cruise-missile |title=The breathtaking science behind YJ-19, China's first hypersonic cruise missile |website=South China Morning Post |date=2 September 2025 |last=Zhang |first=Tong }}</ref> ===Supersoniese kruisermissiele=== [[Lêer:Brahmos imds.jpg|duimnael|BrahMos uitgestal by IMDS 2007.]] Hierdie missiele beweeg vinniger as die [[spoed van klank]], gewoonlik met behulp van ramstraal-enjins. Die reikafstand is tipies 100–500 km, maar kan langer wees. Geleidingstelsels verskil tussen die stelsels. Voorbeelde: *ASALM US ALCM prototipe, toetsvliegtuig tot hipersonies Mach 5.5 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} *3M-54 Kalibr (4,500&nbsp;km, Mach 3) {{ vlagland|Rusland}} (die "Sizzler" variant is slegs in staat tot supersoniese spoed in die terminale stadium) *3M-51 Alfa (250&nbsp;km, Mach 2.5) {{ vlagland|Rusland}} *Air-Sol Moyenne Portée (300–500&nbsp;km+, Mach 3) {{ vlagland|Frankryk}}&nbsp;– supersoniese afstandaanvalmissiel met kerplofkop *ASM-3 (400&nbsp;km, Mach 3+) {{vlagland|Japan}} *Blyskavka (100–370&nbsp;km) {{vlagland |Oekraïne}}&nbsp;– Artem Luch Pivdenmash *BrahMos (290–800&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland|Indië}} / {{vlagland|Rusland}}<ref>{{Cite web |date=24 November 2020 |title=India now working on 1,500-km range BrahMos supersonic cruise missile |url=https://theprint.in/defence/india-now-working-on-1500-km-range-brahmos-supersonic-cruise-missile/550924/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204100808/https://theprint.in/defence/india-now-working-on-1500-km-range-brahmos-supersonic-cruise-missile/550924/ |archive-date=4 Februarie 2021 |access-date=27 Januarie 2021 |website=The Print |language=en}}</ref> *CX-1 (280&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland | Volksrepubliek China}} *CJ-100 / DF-100 (2000–3000&nbsp;km, Mach 5) {{ vlagland |Volksrepubliek China}} *FC/ASW (onder ontwikkeling) – transnasionale kruisermissielprogram {{vlagland|Frankryk}} / {{ vlagland|Verenigde Koninkryk}} / {{ vlagland|Italië}}<ref name="Janes">[http://home.janes.com/events/exhibitions/dsei2011/sections/daily/day1/perseus-mbdas-missile-of-.shtml Janes – Perseus: MBDA's missile of the future?] {{webarchive|url= https://web.archive.org/web/20111113133922/http://home.janes.com/events/exhibitions/dsei2011/sections/daily/day1/perseus-mbdas-missile-of-.shtml |date=13 November 2011 }}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.iiss.org/whats-new/iiss-experts-commentary/from-the-paris-air-show-enter-perseus/ |title= International Institute for Strategic Studies – IISS |access-date=8 Oktober 2015 |url-status= dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120628163208/http://www.iiss.org/whats-new/iiss-experts-commentary/from-the-paris-air-show-enter-perseus/ |archive-date=28 Junie 2012 }}</ref><ref name="The Telegraph">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/8587357/New-British-missile-three-times-as-fast-as-current-weapons.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/8587357/New-British-missile-three-times-as-fast-as-current-weapons.html |archive-date=11 Januarie 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=New British missile three times as fast as current weapons|date= 21 Junie 2011|work=Telegraph.co.uk|access-date= 8 Oktober 2015|last1= Harding|first1= Thomas}}</ref><ref name="MBDA Systems">{{Cite web|url=http://www.mbda-systems.com/mediagallery/files/cvs401-perseus-_datasheet-1315926538.pdf|archive-url= https://web.archive.org/web/20130512144417/http://www.mbda-systems.com/mediagallery/files/cvs401-perseus-_datasheet-1315926538.pdf|url-status=dead|title=MBDA Systems|archive-date=12 Mei 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.flightglobal.com/news/articles/paris-perseus-set-to-go-on-the-attack-358513/|title= PARIS: Perseus set to go on the attack|work= Flightglobal.com|access-date= 8 Oktober 2015 |date=22 Junie 2011}}</ref> *Hsiung Feng III (100–150&nbsp;km, Mach 3.5) {{vlagland |Volksrepubliek China}} *Hyunmoo-3 (1500&nbsp;km, Mach 1.2) {{ vlagland|Suid-Korea}} *Kh-20 (380–600&nbsp;km, Mach 2) {{ vlagland |Sowjetunie}} *Kh-31 (25–110&nbsp;km, Mach 3.5) {{ vlagland|Rusland}} *Kh-32 (600–1,000&nbsp;km, Mach 4.6) {{vlagland|Rusland}} *Kh-80 (3,000–5,000&nbsp;km, Mach 3) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{vlagland|Rusland}} *P-270 Moskit (120–250&nbsp;km, Mach 2–3) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{vlagland|Rusland}} *P-500 Bazalt (550&nbsp;km, Mach 3+) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland|Rusland}} *P-700 Granit (625&nbsp;km, Mach 2.5+) {{ vlagland|Sowjetunie}} / {{vlagland |Rusland}} *P-800 Oniks / Kh-61 (600–800&nbsp;km, Mach 2.6) {{vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland |Rusland}} *P-1000 Vulkan (800&nbsp;km, Mach 3+) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland|Rusland}} *YJ-12 (250–400&nbsp;km, Mach 4) {{ vlagland |Volksrepubliek China}} *YJ-18 (220–540&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland| Volksrepubliek China}} *YJ-91 (15–120&nbsp;km, Mach 3.5) {{vlagland |Volksrepubliek China }} *Yun Feng (1200–2,000&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland|Republiek China}} *SSM-N-9 Regulus II (1,852&nbsp;km, Mach 2) {{ vlagland|Verenigde State}} ===Interkontinentale-afstand supersoniese kruisermissiele=== *Burya (8 500 km) (gekanselleer in 1960) {{vlagland| Volksrepubliek China}} *MKR (8 000 km) {{vlagland| Volksrepubliek China}} *RSS-40 Buran (8 500 km) (gekanselleer in 1957) {{vlagland|Volksrepubliek China}} *SLAM (gekanselleer in 1964) {{ vlagland |Verenigde State}} *SM-64 Navaho (gekanselleer in 1958) {{vlagland |Verenigde State}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapentuig]] [[Kategorie:Ammunisie]] npnbud61zhwh80lfwukuapf066ioqy4 0 459882 2890132 2026-04-05T12:25:52Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2890132 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Inkblom | image = | taxon = Harveya speciosa | authority = Bernh., (1844) | synonyms =* ''Cycnium tubatum'' <small>Benth.</small> * ''Harveya anisodonta'' <small>C.A.Sm.</small> * ''Harveya cathcartensis'' <small>Kuntze</small> * ''Harveya tubata'' <small>Hook. ex Steud.</small> * ''Orobanche tubata'' <small>E.Mey. ex Benth.</small> }} Die '''inkblom''' (''Harveya speciosa'') is 'n meerjarige [[kruid]] wat deel van die Orobanchaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Eswatini]], [[Lesotho]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Gauteng]], [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]], die [[Oos-Kaap]] en die [[Vrystaat]] voor. Die plant blom van November tot Maart. == Galery == <gallery> Harveya speciosa00.jp Harveya speciosa (Orobanchaceae) (46357666615).jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1072-21 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:803617-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/efe91290-89aa-43f0-9913-7336730a1afa Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Harveya|speciosa]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] amsvqtcpujjatmdkk496aotsb7i06zt 2890133 2890132 2026-04-05T12:26:05Z Oesjaar 7467 /* Galery */ Ai! 2890133 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Inkblom | image = | taxon = Harveya speciosa | authority = Bernh., (1844) | synonyms =* ''Cycnium tubatum'' <small>Benth.</small> * ''Harveya anisodonta'' <small>C.A.Sm.</small> * ''Harveya cathcartensis'' <small>Kuntze</small> * ''Harveya tubata'' <small>Hook. ex Steud.</small> * ''Orobanche tubata'' <small>E.Mey. ex Benth.</small> }} Die '''inkblom''' (''Harveya speciosa'') is 'n meerjarige [[kruid]] wat deel van die Orobanchaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Eswatini]], [[Lesotho]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Gauteng]], [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]], die [[Oos-Kaap]] en die [[Vrystaat]] voor. Die plant blom van November tot Maart. == Galery == <gallery> Harveya speciosa00.jpg Harveya speciosa (Orobanchaceae) (46357666615).jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1072-21 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:803617-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/efe91290-89aa-43f0-9913-7336730a1afa Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Harveya|speciosa]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] 5epvsgn4lv2g6jg1sylgkyowss9tbre 2890134 2890133 2026-04-05T12:26:53Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890134 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Inkblom | image = | taxon = Harveya speciosa | authority = Bernh., (1844) | synonyms =* ''Cycnium tubatum'' <small>Benth.</small> * ''Harveya anisodonta'' <small>C.A.Sm.</small> * ''Harveya cathcartensis'' <small>Kuntze</small> * ''Harveya tubata'' <small>Hook. ex Steud.</small> * ''Orobanche tubata'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex Benth.</small> }} Die '''inkblom''' (''Harveya speciosa'') is 'n meerjarige [[kruid]] wat deel van die Orobanchaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Eswatini]], [[Lesotho]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Gauteng]], [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]], die [[Oos-Kaap]] en die [[Vrystaat]] voor. Die plant blom van November tot Maart. == Galery == <gallery> Harveya speciosa00.jpg Harveya speciosa (Orobanchaceae) (46357666615).jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1072-21 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:803617-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/efe91290-89aa-43f0-9913-7336730a1afa Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Harveya|speciosa]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] 8vyhavj54sipp4njwpa51wfcs670tdi 0 459883 2890135 2026-04-05T12:28:40Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Sokkerklub infoboks | klubnaam = Dinamo Zagreb | vollenaam = Građanski nogometni klub Dinamo Zagreb {{Clear}} (Burgers se sokkerklub Dinamo Zagreb) | bynaam = ''Modri, Plavi'' (Die Bloues)<br>''Purgeri'' (Die Burgers) | stigting = {{Start date and age|df=yes|1911|4|26}}<br />(as ''1. HŠK Građanski'')<ref>{{Cite web|url=https://gnkdinamo.hr/EN/Club/History|title=History &#124; Dinamo Zagreb|access-date=20 April 2019|archive-date=19 November 2020...' 2890135 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | klubnaam = Dinamo Zagreb | vollenaam = Građanski nogometni klub Dinamo Zagreb {{Clear}} (Burgers se sokkerklub Dinamo Zagreb) | bynaam = ''Modri, Plavi'' (Die Bloues)<br>''Purgeri'' (Die Burgers) | stigting = {{Start date and age|df=yes|1911|4|26}}<br />(as ''1. HŠK Građanski'')<ref>{{Cite web|url=https://gnkdinamo.hr/EN/Club/History|title=History &#124; Dinamo Zagreb|access-date=20 April 2019|archive-date=19 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201119103739/https://gnkdinamo.hr/EN/Club/History|url-status=live}}</ref><br />{{Start date and age|df=yes|1945|6|9}}<br />(as ''FD Dinamo'') | stadion = Stadion Maksimir, [[Zagreb]] | kapasiteit = 35 123<ref>{{cite web|url=http://gnkdinamo.hr/EN/Club/Stadium?RenderOutline=False|title=Stadion Maksimir|publisher=GNK Dinamo Zagreb|access-date=2017-07-26|archive-date=28 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028144850/https://gnkdinamo.hr/en/Club/Stadium?RenderOutline=False|url-status=live}}</ref> (verminder tot 24 851 weens [[:en:2020 Zagreb earthquake|aardbewingskade]]) | voorsitter = Zvonimir Boban | afrigter = Mario Kovačević | liga = Kroatiese Sokkerliga | seisoen = 2024/25 | posisie = 2de van 10 | patroon_la1 = _zagreb2526h | patroon_b1 = _zagreb2526h | patroon_ra1 = _zagreb2526h | patroon_sh1 = _zagreb2526h | patroon_so1 = _zagreb2526hl | linkerarm1 = 0345a3 | liggaam1 = 0345a3 | regterarm1 = 0345a3 | broek1 = 0345a3 | kouse1 = | patroon_la2 = _zagreb2526a | patroon_b2 = _zagreb2526a | patroon_ra2 = _zagreb2526a | patroon_sh2 = _zagreb2526a | patroon_so2 = _zagreb2526al | linkerarm2 = eeeeee | liggaam2 = eeeeee | regterarm2 = eeeeee | broek2 = eeeeee | kouse2 = 0345a3 | beeld = [[Lêer:Logo GNK Dinamo Zagreb (2019).svg|150px]] }} '''Građanski nogometni klub Dinamo Zagreb''' (<small>Letterlik:</small> Burgers se sokkerklub Dinamo Zagreb),<ref>{{cite web|url=http://www.zgsport.hr/report_1.php?sport_id=31 |title=Članovi sportskog savez grada Zagreba |trans-title=Lede van die Sportvereniging van Zagreb |publisher=Sportski savez Grada Zagreba |language=hr |access-date=2014-11-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141218130617/http://www.zgsport.hr/report_1.php?sport_id=31 |archive-date=18 Desember 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.zgportal.com/aktualno/vijesti/arhiva/2011/nk-dinamo-ponovo-promijenio-ime/|title=NK Dinamo ponovo promijenio ime|trans-title=NK Dinamo het weer sy naam verander|publisher=ZGportal Zagreb|language=hr|date=2011-04-13|access-date=2014-11-12|archive-date=12 Desember 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201212222436/https://www.zgportal.com/aktualno/vijesti/arhiva/2011/nk-dinamo-ponovo-promijenio-ime/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://metro-portal.hr/dinamo-od-danas-ima-novo-ime-gradjanski-nogometni-klub-dinamo/57651/|title=Dinamo od danas ima novo ime&nbsp;– Građanski nogometni klub Dinamo|trans-title=Dinamo het vanaf vandag ’n nuwe naam&nbsp;– Burgers se sokkerklub Dinamo Zagreb|publisher=Metro Portal|language=hr|date=2011-04-12|access-date=2014-11-12|archive-date=15 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115134846/http://metro-portal.hr/dinamo-od-danas-ima-novo-ime-gradjanski-nogometni-klub-dinamo/57651|url-status=live}}</ref> algemeen bekend as eenvoudig '''Dinamo Zagreb''',<ref>{{cite web|url=http://hjp.znanje.hr/index.php?show=search_by_id&id=f1dlXhU%3D&keyword=dinamo|title=dìnamo|website=Hrvatski jezični portal|access-date=8 Maart 2020|language=hr|archive-date=25 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925132407/http://hjp.znanje.hr/index.php?show=search_by_id&id=f1dlXhU%3D&keyword=dinamo|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://hjp.znanje.hr/index.php?show=search_by_id&id=f15nWxR%2B&keyword=Zagreb|title=Zágreb|website=Hrvatski jezični portal|access-date=8 Maart 2020|language=hr|archive-date=25 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925140505/http://hjp.znanje.hr/index.php?show=search_by_id&id=f15nWxR%2B&keyword=Zagreb|url-status=live}}</ref> is ’n [[Kroasië|Kroatiese]] professionele [[Sokker|sokkerklub]] gebaseer in [[Zagreb]]. Dinamo speel hul tuiswedstryde by Stadion Maksimir. Hulle is die suksesvolste klub in Kroatiese sokker, nadat hulle vyf-en-twintig HNL-titels (Kroatiese Eerste Liga), sewentien Kroatiese Bekers, agt Kroatiese Superbekers en een Inter-Cities Fairs Cup (die voorloper van de [[UEFA Europa League|UEFA-beker]]) gewen het. Die klub het sy hele bestaan in die hoogste liga deurgebring, nadat hulle van 1946 tot 1991 lede van die Joego-Slawiese Eerste Liga was, en daarna die Prva HNL sedert sy stigting in 1993. Voor 1945 was die klub bekend as HŠK Građanski, en in die 1990's was die klub bekend as Croatia Zagreb voordat hulle die naam Dinamo op 14 Februarie 2000 heraanneem het. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.gnkdinamo.hr Amptelike webwerf] {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Zagreb]] [[Kategorie:Kroatiese sokkerklubs]] kpt09aj6apupy4cx0ucr6vgk0d2fe6d 2890137 2890135 2026-04-05T12:31:05Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2890137 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | klubnaam = Dinamo Zagreb | vollenaam = Građanski nogometni klub Dinamo Zagreb {{Clear}} (Burgers se sokkerklub Dinamo Zagreb) | bynaam = ''Modri, Plavi'' (Die Bloues)<br>''Purgeri'' (Die Burgers) | stigting = {{Start date and age|df=yes|1911|4|26}}<br />(as ''1. HŠK Građanski'')<ref>{{Cite web|url=https://gnkdinamo.hr/EN/Club/History|title=History &#124; Dinamo Zagreb|access-date=20 April 2019|archive-date=19 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201119103739/https://gnkdinamo.hr/EN/Club/History|url-status=live}}</ref><br />{{Start date and age|df=yes|1945|6|9}}<br />(as ''FD Dinamo'') | stadion = Stadion Maksimir, [[Zagreb]] | kapasiteit = 35 123<ref>{{cite web|url=http://gnkdinamo.hr/EN/Club/Stadium?RenderOutline=False|title=Stadion Maksimir|publisher=GNK Dinamo Zagreb|access-date=2017-07-26|archive-date=28 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028144850/https://gnkdinamo.hr/en/Club/Stadium?RenderOutline=False|url-status=live}}</ref> (verminder tot 24 851 weens [[:en:2020 Zagreb earthquake|aardbewingskade]]) | voorsitter = Zvonimir Boban | afrigter = Mario Kovačević | liga = Kroatiese Sokkerliga | seisoen = 2024/25 | posisie = 2de van 10 | patroon_la1 = _zagreb2526h | patroon_b1 = _zagreb2526h | patroon_ra1 = _zagreb2526h | patroon_sh1 = _zagreb2526h | patroon_so1 = _zagreb2526hl | linkerarm1 = 0345a3 | liggaam1 = 0345a3 | regterarm1 = 0345a3 | broek1 = 0345a3 | kouse1 = | patroon_la2 = _zagreb2526a | patroon_b2 = _zagreb2526a | patroon_ra2 = _zagreb2526a | patroon_sh2 = _zagreb2526a | patroon_so2 = _zagreb2526al | linkerarm2 = eeeeee | liggaam2 = eeeeee | regterarm2 = eeeeee | broek2 = eeeeee | kouse2 = 0345a3 | beeld = [[Lêer:Logo GNK Dinamo Zagreb (2019).svg|150px]] }} '''Građanski nogometni klub Dinamo Zagreb''' (<small>Letterlik:</small> Burgers se sokkerklub Dinamo Zagreb),<ref>{{cite web|url=http://www.zgsport.hr/report_1.php?sport_id=31 |title=Članovi sportskog savez grada Zagreba |trans-title=Lede van die Sportvereniging van Zagreb |publisher=Sportski savez Grada Zagreba |language=hr |access-date=2014-11-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141218130617/http://www.zgsport.hr/report_1.php?sport_id=31 |archive-date=18 Desember 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.zgportal.com/aktualno/vijesti/arhiva/2011/nk-dinamo-ponovo-promijenio-ime/|title=NK Dinamo ponovo promijenio ime|trans-title=NK Dinamo het weer sy naam verander|publisher=ZGportal Zagreb|language=hr|date=2011-04-13|access-date=2014-11-12|archive-date=12 Desember 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201212222436/https://www.zgportal.com/aktualno/vijesti/arhiva/2011/nk-dinamo-ponovo-promijenio-ime/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://metro-portal.hr/dinamo-od-danas-ima-novo-ime-gradjanski-nogometni-klub-dinamo/57651/|title=Dinamo od danas ima novo ime&nbsp;– Građanski nogometni klub Dinamo|trans-title=Dinamo het vanaf vandag ’n nuwe naam&nbsp;– Burgers se sokkerklub Dinamo Zagreb|publisher=Metro Portal|language=hr|date=2011-04-12|access-date=2014-11-12|archive-date=15 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115134846/http://metro-portal.hr/dinamo-od-danas-ima-novo-ime-gradjanski-nogometni-klub-dinamo/57651|url-status=live}}</ref> algemeen bekend as eenvoudig '''Dinamo Zagreb''',<ref>{{cite web|url=http://hjp.znanje.hr/index.php?show=search_by_id&id=f1dlXhU%3D&keyword=dinamo|title=dìnamo|website=Hrvatski jezični portal|access-date=8 Maart 2020|language=hr|archive-date=25 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925132407/http://hjp.znanje.hr/index.php?show=search_by_id&id=f1dlXhU%3D&keyword=dinamo|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://hjp.znanje.hr/index.php?show=search_by_id&id=f15nWxR%2B&keyword=Zagreb|title=Zágreb|website=Hrvatski jezični portal|access-date=8 Maart 2020|language=hr|archive-date=25 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925140505/http://hjp.znanje.hr/index.php?show=search_by_id&id=f15nWxR%2B&keyword=Zagreb|url-status=live}}</ref> is ’n [[Kroasië|Kroatiese]] professionele [[Sokker|sokkerklub]] gebaseer in [[Zagreb]]. Dinamo speel hul tuiswedstryde by Stadion Maksimir. Hulle is die suksesvolste klub in Kroatiese sokker, nadat hulle vyf-en-twintig HNL-titels (Kroatiese Eerste Liga), sewentien Kroatiese Bekers, agt Kroatiese Superbekers en een Inter-Cities Fairs Cup (die voorloper van de [[UEFA Europa League|UEFA-beker]]) gewen het. Die klub het sy hele bestaan in die hoogste liga deurgebring, nadat hulle van 1946 tot 1991 lede van die Joego-Slawiese Eerste Liga was, en daarna die Prva HNL sedert sy stigting in 1993. Voor 1945 was die klub bekend as HŠK Građanski, en in die 1990's was die klub bekend as Croatia Zagreb voordat hulle die naam Dinamo op 14 Februarie 2000 heraanneem het. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.gnkdinamo.hr Amptelike webwerf] {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kroatiese sokkerklubs]] q3kmnpp8cf7wt8o3cyoz8rlpwvu7zix 1 459884 2890136 2026-04-05T12:29:07Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890136 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 14 459885 2890138 2026-04-05T12:39:05Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Broodkrummels}} {{CommonsKategorie|Association football clubs in Moldova|Sokkerklubs in Moldowa}} [[Kategorie:Sokker in Moldowa|Klubs]] [[Kategorie:Sokkerklubs in Europa]] [[Kategorie:Sokkerklubs volgens land]]' 2890138 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{CommonsKategorie|Association football clubs in Moldova|Sokkerklubs in Moldowa}} [[Kategorie:Sokker in Moldowa|Klubs]] [[Kategorie:Sokkerklubs in Europa]] [[Kategorie:Sokkerklubs volgens land]] innbz34k1pogp32kwsl0tm3pbuoae0o 0 459886 2890151 2026-04-05T14:20:53Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Sokkerklub infoboks | klubnaam = Sheriff Tiraspol | beeld = [[Lêer:Sheriff_Stadium_Panorama.JPG|280px]] | bynaam = ''Zholto-Chornyye'' (Die Geel-Swart)<br/>''Osy'' (Die Wespe) | volle_naam = Fotbal Club Sheriff | gestig = 1997 | stadion = Sheriff Arena, [[Tiraspol]] | kapasiteit = 12,746 | eienaar = Sheriff | voorsitter = Viktor Gusjan | afrigter = Victor Mihailof | liga = Moldawiese Liga | seisoen = 2024/25 | posisie = 2de (van 8) | patroon_la1 = _adidassquadra2...' 2890151 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | klubnaam = Sheriff Tiraspol | beeld = [[Lêer:Sheriff_Stadium_Panorama.JPG|280px]] | bynaam = ''Zholto-Chornyye'' (Die Geel-Swart)<br/>''Osy'' (Die Wespe) | volle_naam = Fotbal Club Sheriff | gestig = 1997 | stadion = Sheriff Arena, [[Tiraspol]] | kapasiteit = 12,746 | eienaar = Sheriff | voorsitter = Viktor Gusjan | afrigter = Victor Mihailof | liga = Moldawiese Liga | seisoen = 2024/25 | posisie = 2de (van 8) | patroon_la1 = _adidassquadra25yb | patroon_b1 = _adidassquadra25yb | patroon_ra1 = _adidassquadra25yb | patroon_sh1 = _adidassquadra25yb | patroon_so1 = _3_stripes_black | linkerarm1 = FFEF00 | liggaam1 = FFEF00 | regterarm1 = FFEF00 | broek1 = FFEF00 | kouse1 = FFEF00 | patroon_la2 = _adidastirom23b | patroon_b2 = _adidastirom23b | patroon_ra2 = _adidastirom23b | patroon_sh2 = _adidastirol23b | patroon_so2 = _3_stripes_white | linkerarm2 = 000000 | liggaam2 = 000000 | regterarm2 = 000000 | broek2 = 000000 | kouse2 = 000000 }} '''Fotbal Club Sheriff Tiraspol''' ([[Russies]]: ФК Шериф Тирасполь), algemeen bekend as '''Sheriff Tiraspol''' of eenvoudig '''Sheriff''', is 'n professionele [[Sokker|sokkerklub]] gebaseer in [[Tiraspol]], 'n stad in die internasionaal erkende afskeidingstaat [[Transnistrië]], wat deelneem aan die ''Liga Moldovei'', die hoogste vlak van Moldawiese sokker. Die klub is in 1997 gestig as ''Tiras Tiraspol'' en het die volgende jaar herdoop na ''Sheriff'', en het vinnig sy plek in Moldawiese sokker gevestig. "Die Wespe" het hul debuut in die Moldawiese Eerste Liga gemaak in die seisoen 1998/99, waar hulle ook hul eerste trofee, die Moldawiese Beker, gewen het. Sedertdien het hulle 21 kampioenskapstitels, 13 bekers, en sewe Superbekers ingepalm. Op die Europese verhoog het Sheriff ses keer die groepsfase van die [[UEFA Europa League]] bereik, en in 2021 was hulle die eerste Moldawiese klub ooit om die groepsfase van die [[UEFA Champions League]] te haal, waar hulle 'n oorwinning teen die uiteindelike kampioene [[Real Madrid]] by die [[Bernabéu-stadion]] behaal het.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/58705912|title=Real Madrid 1-2 Sheriff Tiraspol: Champions League debutants snatch win|date=2021-09-29|website=BBC Sport|access-date=2026-04-05}}</ref> Die klub neem sy huidige naam van sy hoofborg, Sheriff, 'n maatskappy wat byna alle winsgewende private nywerhede in Transnistrië beheer. Sowel FC Sheriff as die maatskappy Sheriff word beskou as nou verwant aan Transnistriese separatisme en pro-Russiese simpatieë. Tuiswedstryde word gespeel by die Sheriff Arena, waarheen die klub in 2002 verhuis het, en wat 'n kapasiteit van 12 746 het. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://fc-sheriff.com Amptelike webwerf] {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kroatiese sokkerklubs]] p2qcfulnftr715e9mes3rd66n1qg6ap 2890154 2890151 2026-04-05T14:23:18Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2890154 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | klubnaam = Sheriff Tiraspol | beeld = [[Lêer:Sheriff_Stadium_Panorama.JPG|280px]] | bynaam = ''Zholto-Chornyye'' (Die Geel-Swart)<br/>''Osy'' (Die Wespe) | volle_naam = Fotbal Club Sheriff | gestig = 1997 | stadion = Sheriff Arena, [[Tiraspol]] | kapasiteit = 12,746 | eienaar = Sheriff | voorsitter = Viktor Gusjan | afrigter = Victor Mihailof | liga = Moldawiese Liga | seisoen = 2024/25 | posisie = 2de (van 8) | patroon_la1 = _adidassquadra25yb | patroon_b1 = _adidassquadra25yb | patroon_ra1 = _adidassquadra25yb | patroon_sh1 = _adidassquadra25yb | patroon_so1 = _3_stripes_black | linkerarm1 = FFEF00 | liggaam1 = FFEF00 | regterarm1 = FFEF00 | broek1 = FFEF00 | kouse1 = FFEF00 | patroon_la2 = _adidastirom23b | patroon_b2 = _adidastirom23b | patroon_ra2 = _adidastirom23b | patroon_sh2 = _adidastirol23b | patroon_so2 = _3_stripes_white | linkerarm2 = 000000 | liggaam2 = 000000 | regterarm2 = 000000 | broek2 = 000000 | kouse2 = 000000 }} '''Fotbal Club Sheriff Tiraspol''' ([[Russies]]: ФК Шериф Тирасполь), algemeen bekend as '''Sheriff Tiraspol''' of eenvoudig '''Sheriff''', is 'n professionele [[Sokker|sokkerklub]] gebaseer in [[Tiraspol]], 'n stad in die internasionaal erkende afskeidingstaat [[Transnistrië]], wat deelneem aan die ''Liga Moldovei'', die hoogste vlak van Moldawiese sokker. Die klub is in 1997 gestig as ''Tiras Tiraspol'' en het die volgende jaar herdoop na ''Sheriff'', en het vinnig sy plek in Moldawiese sokker gevestig. "Die Wespe" het hul debuut in die Moldawiese Eerste Liga gemaak in die seisoen 1998/99, waar hulle ook hul eerste trofee, die Moldawiese Beker, gewen het. Sedertdien het hulle 21 kampioenskapstitels, 13 bekers, en sewe Superbekers ingepalm. Op die Europese verhoog het Sheriff ses keer die groepsfase van die [[UEFA Europa League]] bereik, en in 2021 was hulle die eerste Moldawiese klub ooit om die groepsfase van die [[UEFA Champions League]] te haal, waar hulle 'n oorwinning teen die uiteindelike kampioene [[Real Madrid]] by die [[Bernabéu-stadion]] behaal het.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/58705912|title=Real Madrid 1-2 Sheriff Tiraspol: Champions League debutants snatch win|date=2021-09-29|website=BBC Sport|access-date=2026-04-05}}</ref> Die klub neem sy huidige naam van sy hoofborg, Sheriff, 'n maatskappy wat byna alle winsgewende private nywerhede in Transnistrië beheer. Sowel FC Sheriff as die maatskappy Sheriff word beskou as nou verwant aan Transnistriese separatisme en pro-Russiese simpatieë. Tuiswedstryde word gespeel by die Sheriff Arena, waarheen die klub in 2002 verhuis het, en wat 'n kapasiteit van 12 746 het. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://fc-sheriff.com Amptelike webwerf] {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Moldawiese sokkerklubs]] kh3tgvc4dvtw45u4s4evvaj488sxmx7 1 459887 2890153 2026-04-05T14:22:54Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2890153 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 459888 2890155 2026-04-05T14:24:13Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2890155 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 459889 2890156 2026-04-05T14:25:10Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2890156 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 459890 2890157 2026-04-05T14:25:37Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2890157 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 459891 2890158 2026-04-05T14:31:56Z Sobaka 328 Begin nuwe artikel 2890158 wikitext text/x-wiki '''Matthew Gallagher''' (gebore ca. 1984/1985) is ’n [[Amerikaanse]] [[entrepreneur]] en tegnologie-ontwikkelaar, veral bekend as die stigter van die telemedisyne-maatskappy Medvi. Hy het bekendheid verwerf vir die bou van ’n hoogs winsgewende onderneming met minimale personeel deur uitgebreide gebruik van [[kunsmatige intelligensie]] (KI). In 2025 het die maatskappy met homself en sy broer as enigste voltydse werkers sowat $401&nbsp;miljoen in inkomste gegenereer, met ’n netto winsmarge van ongeveer 16%. Teen 2026 is dit op koers om $1,8&nbsp;miljard in inkomste te bereik. <ref name="nyt">Griffith, Erin. "How A.I. Helped One Man (and His Brother) Build a $1.8 Billion Company." ''The New York Times'', 2 April 2026.</ref> == Vroeë lewe en opleiding == Gallagher het ’n onstabiele kinderjare gehad en het tydens sy tienerjare begin om homself [[Programmeertaal|programmering]] aan te leer. Hy het [[Webwerf|webwerwe]] vir plaaslike besighede ontwikkel en verskeie klein ondernemings begin. Op 18-jarige ouderdom het hy ’n webgasheerbesigheid vir ongeveer $6&nbsp;000 verkoop. Hy het kortliks aan die Universiteit van Cincinnati en Northern Kentucky-universiteit studeer, maar nie ’n graad voltooi nie. == Loopbaan == In 2010 het Gallagher na [[Los Angeles]] verhuis met die doel om ’n [[akteur]] te word, maar het later na die tegnologiesektor teruggekeer. In 2016 het hy Watch Gang gestig, ’n maatskappy wat [[horlosie]]s via ’n intekeningsmodel verkoop het. Die onderneming het gegroei tot ongeveer 60 werknemers, maar het nie winsgewend geword nie.<ref name="nyt">Griffith, Erin. "How A.I. Helped One Man (and His Brother) Build a $1.8 Billion Company." ''The New York Times'', 2 April 2026.</ref> == Medvi == Gallagher het in 2024 die telemedisyne-maatskappy ''Medvi'' gestig, wat fokus op GLP-1-gewigsverliesmedikasie. Hy het die onderneming binne ongeveer twee maande geloods met ’n begroting van sowat $20&nbsp;000. Hy het [[kunsmatige intelligensie]] gebruik om: * sagtewarekode te ontwikkel * bemarkingsmateriaal te skep * kliëntediens te outomatiseer * besigheidsdata te ontleed Medvi het vinnig gegroei: * 300 kliënte in die eerste maand * meer as 1&nbsp;000 nuwe kliënte in die tweede maand * ongeveer 250&nbsp;000 kliënte teen die einde van 2025 In 2025 het die maatskappy sowat $401&nbsp;miljoen in inkomste gegenereer, met ’n netto winsmarge van ongeveer 16%. Teen 2026 is dit op koers om $1,8&nbsp;miljard in inkomste te bereik. Die onderneming gebruik eksterne platforms soos CareValidate en OpenLoop Health om dokters, apteke en regulatoriese nakoming te hanteer.<ref name="nyt">Griffith, Erin. "How A.I. Helped One Man (and His Brother) Build a $1.8 Billion Company." ''The New York Times'', 2 April 2026.</ref> == Gebruik van kunsmatige intelligensie == Gallagher se besigheidsmodel word beskou as ’n voorbeeld van ’n nuwe generasie KI-gedrewe ondernemings. Hy het verskeie KI-instrumente gebruik, insluitend [[taalmodel]]le, beeld- en videogenerators en outomatiese [[KI-agente|sagteware-agente]]. Hy het ook ’n KI-gebaseerde stemstelsel geskep om persoonlike take te bestuur. == Betekenis == Gallagher se sukses illustreer die potensiaal van KI om tradisionele sake-modelle te verander. Tegnologie-leiers het voorspel dat ondernemings met baie min werknemers miljarde-dollar inkomste kan bereik danksy KI. Hoewel Medvi nie streng ’n eenpersoon-maatskappy is nie, toon dit hoe ondernemings met minimale personeel groot skaal kan bereik. == Persoonlike lewe == Gallagher woon in [[Los Angeles]] en het twee kinders. Hy het aangedui dat die gebrek aan kollegas soms tot isolasie lei. Hy het ’n stigting met ’n aanvanklike skenking van $1&nbsp;miljoen gevestig en beplan om ’n groot deel van sy winste aan liefdadigheid te skenk. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT: Gallagher, Matthew}} [[Kategorie:Amerikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Lewende persone]] [[Kategorie:Geboortejaar onbekend]] pes8jtqhfjpcb5scuupe2h2754epjky 2890159 2890158 2026-04-05T14:33:03Z Sobaka 328 /* Gebruik van kunsmatige intelligensie */ opruim 2890159 wikitext text/x-wiki '''Matthew Gallagher''' (gebore ca. 1984/1985) is ’n [[Amerikaanse]] [[entrepreneur]] en tegnologie-ontwikkelaar, veral bekend as die stigter van die telemedisyne-maatskappy Medvi. Hy het bekendheid verwerf vir die bou van ’n hoogs winsgewende onderneming met minimale personeel deur uitgebreide gebruik van [[kunsmatige intelligensie]] (KI). In 2025 het die maatskappy met homself en sy broer as enigste voltydse werkers sowat $401&nbsp;miljoen in inkomste gegenereer, met ’n netto winsmarge van ongeveer 16%. Teen 2026 is dit op koers om $1,8&nbsp;miljard in inkomste te bereik. <ref name="nyt">Griffith, Erin. "How A.I. Helped One Man (and His Brother) Build a $1.8 Billion Company." ''The New York Times'', 2 April 2026.</ref> == Vroeë lewe en opleiding == Gallagher het ’n onstabiele kinderjare gehad en het tydens sy tienerjare begin om homself [[Programmeertaal|programmering]] aan te leer. Hy het [[Webwerf|webwerwe]] vir plaaslike besighede ontwikkel en verskeie klein ondernemings begin. Op 18-jarige ouderdom het hy ’n webgasheerbesigheid vir ongeveer $6&nbsp;000 verkoop. Hy het kortliks aan die Universiteit van Cincinnati en Northern Kentucky-universiteit studeer, maar nie ’n graad voltooi nie. == Loopbaan == In 2010 het Gallagher na [[Los Angeles]] verhuis met die doel om ’n [[akteur]] te word, maar het later na die tegnologiesektor teruggekeer. In 2016 het hy Watch Gang gestig, ’n maatskappy wat [[horlosie]]s via ’n intekeningsmodel verkoop het. Die onderneming het gegroei tot ongeveer 60 werknemers, maar het nie winsgewend geword nie.<ref name="nyt">Griffith, Erin. "How A.I. Helped One Man (and His Brother) Build a $1.8 Billion Company." ''The New York Times'', 2 April 2026.</ref> == Medvi == Gallagher het in 2024 die telemedisyne-maatskappy ''Medvi'' gestig, wat fokus op GLP-1-gewigsverliesmedikasie. Hy het die onderneming binne ongeveer twee maande geloods met ’n begroting van sowat $20&nbsp;000. Hy het [[kunsmatige intelligensie]] gebruik om: * sagtewarekode te ontwikkel * bemarkingsmateriaal te skep * kliëntediens te outomatiseer * besigheidsdata te ontleed Medvi het vinnig gegroei: * 300 kliënte in die eerste maand * meer as 1&nbsp;000 nuwe kliënte in die tweede maand * ongeveer 250&nbsp;000 kliënte teen die einde van 2025 In 2025 het die maatskappy sowat $401&nbsp;miljoen in inkomste gegenereer, met ’n netto winsmarge van ongeveer 16%. Teen 2026 is dit op koers om $1,8&nbsp;miljard in inkomste te bereik. Die onderneming gebruik eksterne platforms soos CareValidate en OpenLoop Health om dokters, apteke en regulatoriese nakoming te hanteer.<ref name="nyt">Griffith, Erin. "How A.I. Helped One Man (and His Brother) Build a $1.8 Billion Company." ''The New York Times'', 2 April 2026.</ref> == Gebruik van kunsmatige intelligensie == Gallagher se besigheidsmodel word beskou as ’n voorbeeld van ’n nuwe generasie KI-gedrewe ondernemings. Hy het verskeie KI-instrumente gebruik, insluitend [[taalmodel]]le, beeld- en videogenerators en outomatiese [[KI-agent|sagteware-agente]]. Hy het ook ’n KI-gebaseerde stemstelsel geskep om persoonlike take te bestuur. == Betekenis == Gallagher se sukses illustreer die potensiaal van KI om tradisionele sake-modelle te verander. Tegnologie-leiers het voorspel dat ondernemings met baie min werknemers miljarde-dollar inkomste kan bereik danksy KI. Hoewel Medvi nie streng ’n eenpersoon-maatskappy is nie, toon dit hoe ondernemings met minimale personeel groot skaal kan bereik. == Persoonlike lewe == Gallagher woon in [[Los Angeles]] en het twee kinders. Hy het aangedui dat die gebrek aan kollegas soms tot isolasie lei. Hy het ’n stigting met ’n aanvanklike skenking van $1&nbsp;miljoen gevestig en beplan om ’n groot deel van sy winste aan liefdadigheid te skenk. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT: Gallagher, Matthew}} [[Kategorie:Amerikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Lewende persone]] [[Kategorie:Geboortejaar onbekend]] ba6qstwvw9gopgmzx8iyoaa26pjeowp 2890161 2890159 2026-04-05T14:47:39Z Sobaka 328 Inligtingskas 2890161 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Matthew Gallagher | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Matthew Gallagher | geboortedatum = 1984/1985 | geboorteplek = Verenigde State | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | beroep = entrepreneur en tegnologie-ontwikkelaar | ander = | bekend = stigter van ’n hoogs winsgewende onderneming Medvi met minimale personeel deur uitgebreide gebruik van [[kunsmatige intelligensie]] | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Matthew Gallagher''' (gebore ca. 1984/1985) is ’n [[Amerikaanse]] [[entrepreneur]] en tegnologie-ontwikkelaar, veral bekend as die stigter van die telemedisyne-maatskappy Medvi. Hy het bekendheid verwerf vir die bou van ’n hoogs winsgewende onderneming met minimale personeel deur uitgebreide gebruik van [[kunsmatige intelligensie]] (KI). In 2025 het die maatskappy met homself en sy broer as enigste voltydse werkers sowat $401&nbsp;miljoen in inkomste gegenereer, met ’n netto winsmarge van ongeveer 16%. Teen 2026 is dit op koers om $1,8&nbsp;miljard in inkomste te bereik. <ref name="nyt">Griffith, Erin. "How A.I. Helped One Man (and His Brother) Build a $1.8 Billion Company." ''The New York Times'', 2 April 2026.</ref> == Vroeë lewe en opleiding == Gallagher het ’n onstabiele kinderjare gehad en het tydens sy tienerjare begin om homself [[Programmeertaal|programmering]] aan te leer. Hy het [[Webwerf|webwerwe]] vir plaaslike besighede ontwikkel en verskeie klein ondernemings begin. Op 18-jarige ouderdom het hy ’n webgasheerbesigheid vir ongeveer $6&nbsp;000 verkoop. Hy het kortliks aan die Universiteit van Cincinnati en Northern Kentucky-universiteit studeer, maar nie ’n graad voltooi nie. == Loopbaan == In 2010 het Gallagher na [[Los Angeles]] verhuis met die doel om ’n [[akteur]] te word, maar het later na die tegnologiesektor teruggekeer. In 2016 het hy Watch Gang gestig, ’n maatskappy wat [[horlosie]]s via ’n intekeningsmodel verkoop het. Die onderneming het gegroei tot ongeveer 60 werknemers, maar het nie winsgewend geword nie.<ref name="nyt">Griffith, Erin. "How A.I. Helped One Man (and His Brother) Build a $1.8 Billion Company." ''The New York Times'', 2 April 2026.</ref> == Medvi == Gallagher het in 2024 die telemedisyne-maatskappy ''Medvi'' gestig, wat fokus op GLP-1-gewigsverliesmedikasie. Hy het die onderneming binne ongeveer twee maande geloods met ’n begroting van sowat $20&nbsp;000. Hy het [[kunsmatige intelligensie]] gebruik om: * sagtewarekode te ontwikkel * bemarkingsmateriaal te skep * kliëntediens te outomatiseer * besigheidsdata te ontleed Medvi het vinnig gegroei: * 300 kliënte in die eerste maand * meer as 1&nbsp;000 nuwe kliënte in die tweede maand * ongeveer 250&nbsp;000 kliënte teen die einde van 2025 In 2025 het die maatskappy sowat $401&nbsp;miljoen in inkomste gegenereer, met ’n netto winsmarge van ongeveer 16%. Teen 2026 is dit op koers om $1,8&nbsp;miljard in inkomste te bereik. Die onderneming gebruik eksterne platforms soos CareValidate en OpenLoop Health om dokters, apteke en regulatoriese nakoming te hanteer.<ref name="nyt">Griffith, Erin. "How A.I. Helped One Man (and His Brother) Build a $1.8 Billion Company." ''The New York Times'', 2 April 2026.</ref> == Gebruik van kunsmatige intelligensie == Gallagher se besigheidsmodel word beskou as ’n voorbeeld van ’n nuwe generasie KI-gedrewe ondernemings. Hy het verskeie KI-instrumente gebruik, insluitend [[taalmodel]]le, beeld- en videogenerators en outomatiese [[KI-agent|sagteware-agente]]. Hy het ook ’n KI-gebaseerde stemstelsel geskep om persoonlike take te bestuur. == Betekenis == Gallagher se sukses illustreer die potensiaal van KI om tradisionele sake-modelle te verander. Tegnologie-leiers het voorspel dat ondernemings met baie min werknemers miljarde-dollar inkomste kan bereik danksy KI. Hoewel Medvi nie streng ’n eenpersoon-maatskappy is nie, toon dit hoe ondernemings met minimale personeel groot skaal kan bereik. == Persoonlike lewe == Gallagher woon in [[Los Angeles]] en het twee kinders. Hy het aangedui dat die gebrek aan kollegas soms tot isolasie lei. Hy het ’n stigting met ’n aanvanklike skenking van $1&nbsp;miljoen gevestig en beplan om ’n groot deel van sy winste aan liefdadigheid te skenk. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT: Gallagher, Matthew}} [[Kategorie:Amerikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Lewende persone]] [[Kategorie:Geboortejaar onbekend]] 3n9vr98qvb099uxc013ja4idm0lozjr 2890162 2890161 2026-04-05T14:49:23Z Sobaka 328 kategorie 2890162 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Matthew Gallagher | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Matthew Gallagher | geboortedatum = 1984/1985 | geboorteplek = Verenigde State | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | beroep = entrepreneur en tegnologie-ontwikkelaar | ander = | bekend = stigter van ’n hoogs winsgewende onderneming Medvi met minimale personeel deur uitgebreide gebruik van [[kunsmatige intelligensie]] | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Matthew Gallagher''' (gebore ca. 1984/1985) is ’n [[Amerikaanse]] [[entrepreneur]] en tegnologie-ontwikkelaar, veral bekend as die stigter van die telemedisyne-maatskappy Medvi. Hy het bekendheid verwerf vir die bou van ’n hoogs winsgewende onderneming met minimale personeel deur uitgebreide gebruik van [[kunsmatige intelligensie]] (KI). In 2025 het die maatskappy met homself en sy broer as enigste voltydse werkers sowat $401&nbsp;miljoen in inkomste gegenereer, met ’n netto winsmarge van ongeveer 16%. Teen 2026 is dit op koers om $1,8&nbsp;miljard in inkomste te bereik. <ref name="nyt">Griffith, Erin. "How A.I. Helped One Man (and His Brother) Build a $1.8 Billion Company." ''The New York Times'', 2 April 2026.</ref> == Vroeë lewe en opleiding == Gallagher het ’n onstabiele kinderjare gehad en het tydens sy tienerjare begin om homself [[Programmeertaal|programmering]] aan te leer. Hy het [[Webwerf|webwerwe]] vir plaaslike besighede ontwikkel en verskeie klein ondernemings begin. Op 18-jarige ouderdom het hy ’n webgasheerbesigheid vir ongeveer $6&nbsp;000 verkoop. Hy het kortliks aan die Universiteit van Cincinnati en Northern Kentucky-universiteit studeer, maar nie ’n graad voltooi nie. == Loopbaan == In 2010 het Gallagher na [[Los Angeles]] verhuis met die doel om ’n [[akteur]] te word, maar het later na die tegnologiesektor teruggekeer. In 2016 het hy Watch Gang gestig, ’n maatskappy wat [[horlosie]]s via ’n intekeningsmodel verkoop het. Die onderneming het gegroei tot ongeveer 60 werknemers, maar het nie winsgewend geword nie.<ref name="nyt">Griffith, Erin. "How A.I. Helped One Man (and His Brother) Build a $1.8 Billion Company." ''The New York Times'', 2 April 2026.</ref> == Medvi == Gallagher het in 2024 die telemedisyne-maatskappy ''Medvi'' gestig, wat fokus op GLP-1-gewigsverliesmedikasie. Hy het die onderneming binne ongeveer twee maande geloods met ’n begroting van sowat $20&nbsp;000. Hy het [[kunsmatige intelligensie]] gebruik om: * sagtewarekode te ontwikkel * bemarkingsmateriaal te skep * kliëntediens te outomatiseer * besigheidsdata te ontleed Medvi het vinnig gegroei: * 300 kliënte in die eerste maand * meer as 1&nbsp;000 nuwe kliënte in die tweede maand * ongeveer 250&nbsp;000 kliënte teen die einde van 2025 In 2025 het die maatskappy sowat $401&nbsp;miljoen in inkomste gegenereer, met ’n netto winsmarge van ongeveer 16%. Teen 2026 is dit op koers om $1,8&nbsp;miljard in inkomste te bereik. Die onderneming gebruik eksterne platforms soos CareValidate en OpenLoop Health om dokters, apteke en regulatoriese nakoming te hanteer.<ref name="nyt">Griffith, Erin. "How A.I. Helped One Man (and His Brother) Build a $1.8 Billion Company." ''The New York Times'', 2 April 2026.</ref> == Gebruik van kunsmatige intelligensie == Gallagher se besigheidsmodel word beskou as ’n voorbeeld van ’n nuwe generasie KI-gedrewe ondernemings. Hy het verskeie KI-instrumente gebruik, insluitend [[taalmodel]]le, beeld- en videogenerators en outomatiese [[KI-agent|sagteware-agente]]. Hy het ook ’n KI-gebaseerde stemstelsel geskep om persoonlike take te bestuur. == Betekenis == Gallagher se sukses illustreer die potensiaal van KI om tradisionele sake-modelle te verander. Tegnologie-leiers het voorspel dat ondernemings met baie min werknemers miljarde-dollar inkomste kan bereik danksy KI. Hoewel Medvi nie streng ’n eenpersoon-maatskappy is nie, toon dit hoe ondernemings met minimale personeel groot skaal kan bereik. == Persoonlike lewe == Gallagher woon in [[Los Angeles]] en het twee kinders. Hy het aangedui dat die gebrek aan kollegas soms tot isolasie lei. Hy het ’n stigting met ’n aanvanklike skenking van $1&nbsp;miljoen gevestig en beplan om ’n groot deel van sy winste aan liefdadigheid te skenk. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT: Gallagher, Matthew}} [[Kategorie:Amerikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] fq262tnqzanmdxo5mh54ztw0rqio2uc 1 459892 2890160 2026-04-05T14:33:55Z Sobaka 328 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2890160 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 459893 2890164 2026-04-05T15:05:24Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Sokkerklub infoboks | klubnaam = Torpedo Moskou | beeld = [[Lêer:FC Torpedo Moscow Logotype 2023.png|150px]] | upright = 0.5 | volle_naam = Torpedo Moskou Sokkerklub | bynaam = ''Cherno-belie'' (Die Swart en Witte)<br/>''Avtozavodtsi'' (Motorfabriekwerkers) | gestig = {{Start date and age|df=y|17 Augustus 1924}} | stadion = Eduard Streltsof-stadion | kapasiteit = 15 076 | eienaar = Leonid Sobolev<br>Nikolai Storozhuk<br>Vladimir Kozhaev | voorsitter = Dmitri Sjap...' 2890164 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | klubnaam = Torpedo Moskou | beeld = [[Lêer:FC Torpedo Moscow Logotype 2023.png|150px]] | upright = 0.5 | volle_naam = Torpedo Moskou Sokkerklub | bynaam = ''Cherno-belie'' (Die Swart en Witte)<br/>''Avtozavodtsi'' (Motorfabriekwerkers) | gestig = {{Start date and age|df=y|17 Augustus 1924}} | stadion = Eduard Streltsof-stadion | kapasiteit = 15 076 | eienaar = Leonid Sobolev<br>Nikolai Storozhuk<br>Vladimir Kozhaev | voorsitter = Dmitri Sjapoval | afrigter = Oleg Kononof | liga = | seisoen = | posisie = | patroon_la1 = _pumaglory22w | patroon_b1 = _pumaultimate25w | patroon_ra1 = _pumaglory22w | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = FFFFFF | liggaam1 = FFFFFF | regterarm1 = FFFFFF | broek1 = 000000 | kouse1 = FFFFFF | patroon_la2 = _pumaglory22b | patroon_b2 = _pumaultimate25b | patroon_ra2 = _pumaglory22b | patroon_sh2 = | patroon_so2 = | linkerarm2 = 000000 | liggaam2 = 000000 | regterarm2 = 000000 | broek2 = 000000 | kouse2 = 000000 }} '''Torpedo Moskou''' ([[Russies]]: ФК "Торпедо" Москва) is 'n [[Rusland|Russiese]] professionele [[Sokker|sokkerklub]] gebaseer in [[Moskou]]. Hul kleure is wit en swart, met groen wat ook algemeen met die klub geassosieer word. Hulle speel hul tuiswedstryde by die Eduard Streltsof-stadion, maar speel sedert 2021 by die Luzhniki-stadion terwyl hul tuisstadion herbou word. Die nuwe stadion is ontwerp deur die argitekte Michel Remon en Alexis Peyer van die Franse firma MR&A.<ref>{{cite web | url=https://www.michelremon.com/fr/projet/stade-torpedo-moscou | title=Michel Rémon & Associés : Projet : Stade Torpedo Moscou }}</ref> Torpedo is histories een van die groot Moskou-klubs wat aansienlike binnelandse sukses gedurende die [[Sowjetunie|Sowjet]]-era behaal het. In meer onlangse geskiedenis het die klub egter finansiële probleme en swak bestuur ervaar, wat daartoe gelei het dat hulle deur die ligas afbeweeg het. As 'n topvlakklub sedert hul bevordering in 1938, is Torpedo vir die eerste keer in hul geskiedenis gerelegeer ná die 2006-seisoen en het sedertdien slegs twee seisoene in die topafdeling gespeel, naamlik in 2014/15 en 2022/23, waar hulle in albei gevalle gerelegeer is nadat hulle in relegasieposisies geëindig het, terwyl hulle die ander seisoene tussen die tweede en derde vlak gewissel het. Die klub se [[Ultras (sokker)|ultras]]-groep wil nie hê dat [[Swart mense|swart]] spelers by die span aansluit nie.<ref>{{Cite news |date=20 July 2018 |title=Erving Botaka-Yobama: Torpedo Moscow cancel deal for black defender but deny racism |language=en |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/44908171 |url-status=live |access-date=24 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190911100358/https://www.bbc.com/sport/football/44908171 |archive-date=11 September 2019}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.torpedo.ru Amptelike webwerf] {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Russiese sokkerklubs]] [[Kategorie:Moskou]] pqiz98kz1rhsdoupbhbs6afl4iae6ze 1 459894 2890165 2026-04-05T15:06:57Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2890165 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 459895 2890166 2026-04-05T15:35:44Z Gaius le Roux 203341 Ek het 'n nuwe artikel geskep. 2890166 wikitext text/x-wiki Die '''Lockheed L.18 Lodestar''' was ’n direkte ontwikkeling van die Lockheed L.14 Super Electra en het sy nooiensvlug op 21 September 1939 gehad. Hierdie vliegtuig het voorsiening vir drie bemanningslede en 14 passasiers gehad en is in Maart 1940 vir die eerste keer in gebruik geneem. Daar is uiteindelik meer as 600 Electras in totaal vir kommersiële en militêre diens geproduseer. Meer as 12 lugrederye op vier vastelande het teen die einde van die Tweede Wêreldoorlog steeds die Lodestar gebruik. Gedurende die oorlog is die Lodestar wyd deur die USAAF en die VSA-vloot vir die transportrol aangepas. Die militêre variante het bestaan uit die C-56 (USAAF, luukse weergawe en algemene personeeltransportvliegtuig), R50-1 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-56), C-57 (USAAF, verskillende enjin- en kajuitinstallasies), C-59 (USAAF, 14 passasiers), R50-2 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-59), R50-3 (VSA-vloot- luukse transportvliegtuig), C-60 (USAAF, 18 ten volle gewapende troepe) en drie VSA-vloot-ekwivalente van die C-60, naamlik die R50-4 (vier tot sewe passasiers), die R50-5 (14 passasiers) en die R50-6 (18 troepe).<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |year=1995 |isbn=0-517-10316-8 |pages=595, 596 |language=en}}</ref> == Operasionele gebruik == === SALM === Die Lockheed Lodestar lyk nes die Lockheed Ventura en kon vir 12 passasiers toegerus word. Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) het kort voor die Tweede Wêreldoorlog 29 eenhede van hierdie vliegtuig bestel. Voordat hulle afgelewer kon word, het die Tweede Wêreldoorlog uitgebreek en by die aankoms van die vliegtuie is hulle onmiddellik in diens van die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) geplaas. Hulle is grootliks op die transportroete van die Unie van Suid-Afrika na Kaïro In Egipte gebruik. Met die aankoms van die Douglas Dakota is die Lodestars van die pendelroete onttrek en op korter roetes gebruik. Reeksnommers in die groepe 231 tot 249 en 1370 tot 1378 is aan die Lodestars van die Suid-Afrikaanse Lugmag toegeken.<ref name=":0">{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2005 |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=55 |language=en}}</ref> Altesaam 27 van die SAL se Lodestars is deur die SALM oorgeneem en SALM-reeksnommers gegee. Die SALM het die twee Rooikruis-Lodestars as ambulansvliegtuie gebruik en die nommers 1371 en 1378 aan hulle toegeken. Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het gedurende die Tweede Wêreldoorlog die Lugdiensvleuel geword, toe die Bomwerpertransportbrigade en uiteindelik Nommer 5 Vleuel. SALM-Lodestars het aanvanklik die volle SAL-kleure met SALM-kentekens en SALM-reeksnommers gehad, maar is later in ’n kamoefleerskema met kleure van donker groen en donker grond op die boonste oppervlakke en hemelsblou op die onderste oppervlakke oorgeverf. Die ambulansvliegtuie het prominente rooi kruise gehad. Die vliegtuie is deur verskillende vlugte van Nommer 5 Vleuel by Lugmagstasie Germiston bedryf. Die Lodestar met die reeksnommer 234 is ná die Tweede Wêreldoorlog deur Nommer 28 Eskader as BBP-vliegtuig vir die Eerste Minister behou.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=July to August 1981 |title=LOCKHEED TWINS |journal=African Air Review |volume=8 |issue=July to August 1981 |pages=10 to 13 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> === SAL === Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) was ’n belangrike gebruiker van die Lodestar, maar oorlog het uitgebreek voordat daar met aflewering aan die SAL begin kon word en die vliegtuie is direk na die SALM oorgeplaas. Die SAL het oorspronklik 29 eenhede bestel. Nog twee vliegtuie is gedurende 1941 aan die Suid-Afrikaanse Rooikruisvereniging afgelewer.<ref name=":2">{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |year=1996 |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8, 28 |language=en}}</ref> Ses vliegtuie het in laat-1944 na SAL-diens teruggekeer. Verdere vliegtuie is ná die Tweede Wêreldoorlog aan die SAL terugbesorg. ‘’n Totaal van 19 vliegtuie was teen 1948 in diens van die SAL, wat die twee Rooikruisvliegtuie ingesluit het. Die vliegtuie is op die SAL se binnelandse en streeksdienste gebruik. Daar is vanaf 1950 oor die Lodestars beskik, en die laaste van hulle is in 1955 aan diens onttrek.<ref name=":2" /> <ref name=":1" /> ==== Vlootlys ==== Registrasie    Kon.-no.         SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná die oorlog nie terug na die SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring en Becker.<ref name=":1" /> <ref name=":2" /> AANTEKENING: Die name in die lys hieronder is oorspronklike name en nie die naoorlogse name nie; bevestigde name verskyn in vetdruk. Registrasie    Kon.-no          SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná oorlog nie terug na SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring.<ref name=":2" /> ==== Beskikkings, ongelukke, ander inligting en naoorlogse Lodestar-vloot en individuele name ==== Let daarop dat die eerste drie Lodestars vir gebruik in die ontruiming van Kreta aan die Britse Koninklike Lugmag (RAF) verkoop is.<ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |year=1996 |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8 |language=en}}</ref> ZS-ASJ          na RAF as AX685 ZS-ASK         na RAF as AX686 ZS-ASL          na RAF as AX687 ZS-ASM         verkoop as CR-ADJ, bedryf deur DETA, in 1964 by Maputo aan diens onttrek ZS-ASN         ''Andries Pretorius''; gepreserveer ZS-ASO         ''Lord Charles Somerset'' het VP-KHV geword (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); verkoop as N65C ZS-ASP         ''Richard King''; Julie 1955 verkoop as N667 ZS-ASR         nieoperasioneel, vir onderdele ZS-ASS         SALM 236; 18 November 1941 neergestort ZS-AST          28 Maart 1941 afgeskryf ZS-ASU         ''Piet Retief''; as VP-KHW verkoop (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); terug na ZS-DHK (1953 geregistreer); toe na SE-CDR, N6064V, N102V ZS-ASV         ''Simon van der Stel''; 1 Februarie 1959 afgeskryf ZS-ASW        ''Sir Benjamin D’Urban''; 5 Januarie 1948 onherstelbaar beskadig ZS-ASX         ''Willem Adriaan van der Stel''; Junie 1950 (of in 1951) as VP-KHX verkoop; toe na N94550 ZS-ASY         ''Sir Harry Smith''; Julie 1953 as N669 verkoop ZS-ASZ         SALM 241; 17 Junie 1941 neergestort ZS-ATA          ''Alexander Biggar''; Julie 1955 as N670 verkoop ZS-ATB          ''President Brand''; as VP-KHY verkoop (1951 geregistreer 1951, bedryf deur EAAC); toe na N94547 en toe N56M ZS-ATC          ''Hendrik Swellengrebel''; as VP-KHZ verkoop (in 1951 geregistreer, operated by EAAC); then became N94548 and then CF-FYR ZS-ATD          ''Sir George Grey''; sold as VP-KIA September 1950 or in 1951 (bedryf deur EAAC); toe terug na ZS-DHL (1953 geregistreer) ZS-ATE          ''Ryk Tulbagh''; as VP-KIB verkoop (in 1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); toe na N94546, N57M en N777Z ZS-ATF          ''Sir Hercules Robinson''; November 1954 as CR-AEP verkoop (bedryf deur DETA); in 1962 as KA31 na die Katanga-lugmag ZS-ATG         SALM 246; 6 Mei 1942 neergestort ZS-ATH          by aflewering neergestort ZS-ATI            ''General JW Janssens''; September 1955 as N671 verkoop; toe na XB-MAR ZS-ATJ          SALM 247; 13 April 1943 neergestort ZS-ATK         SALM 248; 19 Desember 1942 neergestort ZS-ATL          ''Jan van Riebeeck''; gepreserveer ZS-ATM         ''Sir John Cradock''; as VP-YWY verkoop (1964 geregistreer); toe na 9J-RBM, VP-WCN (1968 geregistreer, bedryf deur Hunting Surveys); Februarie 1970 by die Randse Lughawe opgebreek ZS-AVS         ''Louis Trichardt''; Julie 1955 as N672 verkoop ZS-AVT          ''President Burgers''; as N673 verkoop Hierdie paragraaf is gegrond op Spring, Brent en Air-Britain 1981.<ref name=":2" /> <ref name=":0" /> <ref>{{Cite book |last=Burnett |first=Ian |title=Civil Aircraft Registers of Africa 1981 |date=1981 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=1981 |pages=135 to 137 |language=en}}</ref> ==== SAL-museumvliegtuig, Lockheed L.18-08 Lodestar ZS-ASN kon.-no 2026 ==== Die eerste museumvliegtuig wat deur die SAL verky is, was Lockheed L18-08  Lodestar ZS-ASN. Hy het per pad op 3 Desember 1973 in die SAL- tegniese gebied aangekom en is in Loods 4 gestoor. Die vliegtuig is deur die Vakleerlingopleidingskool gerestoureer en is vir die eerste keer in die openbaar vertoon tydens ’n opedag wat op 10 Oktober 1975 in die tegniese gebied gehou is.<ref>{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future Volume I, General|last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die konstruksienommer van hierdie vliegtuig is 2026.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future Volume II|last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die Lockheed Lodestar-vliegtuie is net voor die Tweede Wêreldoorlog deur die SAL bestel en nadat oorlog ’n aanvang geneem het, is die vliegtuie deur die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) in gebruik geneem. Die vliegtuie is vanaf 8 Julie 1941 vir die pendeldiens tussen Suid-Afrika en Egipte gebruik. Die meeste van hulle was in’n kamoefleerskema van donker groen, donker grondkleur en hemelsblou onderkante geverf.<ref name=":3" /> Ná die Tweede Wêreldoorlog het ZS-ASN deel van die SAL-vloot geword. Sy laaste vlug vir die SAL, ’n opleidingsvlug onder leiding van Kaptein Kenneth “Toddy” Bain, het op 18 Maart 1955 plaasgevind. Die vliegtuig is in April 1955 aan die Aircraft Operating Company (AOC) verkoop en is in ’n lugopmetingsmasjien omskep en is Afrika-wyd vir lugopmetingswerk gebruik totdat hy aan diens onttrek is. Hy is deur ’n Douglas DC-3 vervang, wat ook ZS-ASN geregistreer is.<ref name=":3" /> Lodestar ZS-ASN nommer 1 was die eerste vliegtuig wat vir tenntoonstelling in die voorgestelde Spoorwegmuseum by Esselenpark verkry is. Esselenpark was baie naby die eertydse Jan Smuts-lughawe (nou O.R. Tambo Internasionale Lughawe) geleë. AOC het die vliegtuig aan die SAL geskenk en hy is op 3 Desember 1973 onder leiding van Mnr. AP Nel deur ’n span van die SAL-vakleerlingopleidingskool vanaf Grand Central-lughawe naby Halfweghuis vervoer. Die vliegtuig is sonder sy vlerke in Loods 4 by Jan Smuts-lughawe gestoor.<ref name=":3" /> Die SAL-vakleerlingskool het in 1974 met die restourasieproses begin. ZS-ASN(1) skitter nou in sy oorspronklike naoorlogse SAL-kleure. Hierdie besondere vliegtuig is van belang omdat hy die oudste bestaande vliegtuig in Suid-Afrika is en deur die Suid-Afrikaanse Lugdiens gebruik is.<ref name=":3" /> Die vliegtuig is nou deel van die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging se versameling by die Randse Lughawe.<ref name=":3" /> '''Lodestar ''Andries Pretorius'''''<ref name=":3" /> * Op 24 September 1940 aan die SAL oorhandig * Aan boord die motorvaartuig ''Tigre'' na SA verskeep * Op 7 November 1940 as 1372 na SALM * Op 9 Februarie 1946 as ZS-ASN terug na SAL * Op 22 April 1955 aan Aircraft Operating Company afgelewer * Februarie 1973 registrasie gekanselleer === Ander maatskappye en instansies wat die Lodestar bedryf het === * Commercial Air Services het vier Lodestars gedurende die 1950’s gebruik. Hulle het die registrasienommers ZS-ASV, ZS-ATL, ZS-DHK en ZS-DHL gehad. * Aircraft Operating Company het die Lodestars ZS-ASN, ZS-ATM en ZS-DHL op verskillende tye gebruik. Twee van hulle is gedurende hulle opmetingstake in ander lande geherregistreer. * Een L.18-40 is van 1946 tot 1951 as luukse vliegtuig met die naam ''St George'' deur Mitchell Cotts gebruik. * Die registrasies ZS-BZD en ZS-BZE is in 1948 vir P Konisky aan twee C-60A’s toegeken. * Vyf Lodestars is vir ’n kort tyd op naam van Bell Aviation in Suid-Afrika geregistreer. * Die L.18-56 Learstar met die registrasienommer ZS-NPI is deur National Process Industries ingevoer. Hierdie paragraaf is gegrond op Becker.<ref name=":1" /> === SALM-museumvliegtuig ZS-ATL === Die Lockheed Lodestar met die registrasienommer ZS-ATL (konstruksienommer 18-2058) het gedurende sy SAL-diens die naam ''Jan van Riebeeck'' gehad. Generaal Smuts het hierdie skroefvliegtuig dikwels as ’n luukse transportvliegtuig gebruik. Ná die Tweede Wêreldoorlog het opeenvolgende Ministers van Vervoer die vliegtuig in dieselfde rol gebruik. Comair het die masjien in 1954 van die SAL gekoop en dit tot November 1968 gebruik. Later het die Lodestar deel van die statiese uitslallings van die SALM-museum by Swartkop naby Pretoria in Suid-Afrika uitgemaak.<ref>{{Cite journal |last=Vosloo |first=Louis |date=December 1974 |title=LODESTAR ZS-ATL TO BE PRESERVED |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=1 |issue=11 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=February 1975 |title=LODESTAR ZS-ATL |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=2 |issue=1 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> pmu9v1gl90qo3xl7b8460bznj6jv0i9 2890176 2890166 2026-04-05T16:16:51Z Gaius le Roux 203341 Ek het foto's en byskrifte bygevoeg. 2890176 wikitext text/x-wiki Die '''Lockheed L.18 Lodestar''' was ’n direkte ontwikkeling van die Lockheed L.14 Super Electra en het sy nooiensvlug op 21 September 1939 gehad. Hierdie vliegtuig het voorsiening vir drie bemanningslede en 14 passasiers gehad en is in Maart 1940 vir die eerste keer in gebruik geneem. Daar is uiteindelik meer as 600 Electras in totaal vir kommersiële en militêre diens geproduseer. Meer as 12 lugrederye op vier vastelande het teen die einde van die Tweede Wêreldoorlog steeds die Lodestar gebruik. Gedurende die oorlog is die Lodestar wyd deur die USAAF en die VSA-vloot vir die transportrol aangepas. Die militêre variante het bestaan uit die C-56 (USAAF, luukse weergawe en algemene personeeltransportvliegtuig), R50-1 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-56), C-57 (USAAF, verskillende enjin- en kajuitinstallasies), C-59 (USAAF, 14 passasiers), R50-2 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-59), R50-3 (VSA-vloot- luukse transportvliegtuig), C-60 (USAAF, 18 ten volle gewapende troepe) en drie VSA-vloot-ekwivalente van die C-60, naamlik die R50-4 (vier tot sewe passasiers), die R50-5 (14 passasiers) en die R50-6 (18 troepe).<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |year=1995 |isbn=0-517-10316-8 |pages=595, 596 |language=en}}</ref> == Operasionele gebruik == === SALM === [[Lêer:Field Marshal Jan Smuts, Premier of South Africa and Supreme Commander of the Union Defences TR30.jpg|duimnael|Veldmaarskalk Jan Smuts staan by die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 234.]] Die Lockheed Lodestar lyk nes die Lockheed Ventura en kon vir 12 passasiers toegerus word. Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) het kort voor die Tweede Wêreldoorlog 29 eenhede van hierdie vliegtuig bestel. Voordat hulle afgelewer kon word, het die Tweede Wêreldoorlog uitgebreek en by die aankoms van die vliegtuie is hulle onmiddellik in diens van die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) geplaas. Hulle is grootliks op die transportroete van die Unie van Suid-Afrika na Kaïro In Egipte gebruik. Met die aankoms van die Douglas Dakota is die Lodestars van die pendelroete onttrek en op korter roetes gebruik. Reeksnommers in die groepe 231 tot 249 en 1370 tot 1378 is aan die Lodestars van die Suid-Afrikaanse Lugmag toegeken.<ref name=":0">{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2005 |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=55 |language=en}}</ref> [[Lêer:Royal Air Force Operations in the Middle East and North Africa, 1939-1943 CM2808.jpg|duimnael|Die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 1371 wag om ongevalle by ’n landingsveld in die Westelike Woestyn af te voer.]] Altesaam 27 van die SAL se Lodestars is deur die SALM oorgeneem en SALM-reeksnommers gegee. Die SALM het die twee Rooikruis-Lodestars as ambulansvliegtuie gebruik en die nommers 1371 en 1378 aan hulle toegeken. Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het gedurende die Tweede Wêreldoorlog die Lugdiensvleuel geword, toe die Bomwerpertransportbrigade en uiteindelik Nommer 5 Vleuel. SALM-Lodestars het aanvanklik die volle SAL-kleure met SALM-kentekens en SALM-reeksnommers gehad, maar is later in ’n kamoefleerskema met kleure van donker groen en donker grond op die boonste oppervlakke en hemelsblou op die onderste oppervlakke oorgeverf. Die ambulansvliegtuie het prominente rooi kruise gehad. Die vliegtuie is deur verskillende vlugte van Nommer 5 Vleuel by Lugmagstasie Germiston bedryf. Die Lodestar met die reeksnommer 234 is ná die Tweede Wêreldoorlog deur Nommer 28 Eskader as BBP-vliegtuig vir die Eerste Minister behou.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=July to August 1981 |title=LOCKHEED TWINS |journal=African Air Review |volume=8 |issue=July to August 1981 |pages=10 to 13 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> === SAL === Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) was ’n belangrike gebruiker van die Lodestar, maar oorlog het uitgebreek voordat daar met aflewering aan die SAL begin kon word en die vliegtuie is direk na die SALM oorgeplaas. Die SAL het oorspronklik 29 eenhede bestel. Nog twee vliegtuie is gedurende 1941 aan die Suid-Afrikaanse Rooikruisvereniging afgelewer.<ref name=":2">{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |year=1996 |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8, 28 |language=en}}</ref> Ses vliegtuie het in laat-1944 na SAL-diens teruggekeer. Verdere vliegtuie is ná die Tweede Wêreldoorlog aan die SAL terugbesorg. ‘’n Totaal van 19 vliegtuie was teen 1948 in diens van die SAL, wat die twee Rooikruisvliegtuie ingesluit het. Die vliegtuie is op die SAL se binnelandse en streeksdienste gebruik. Daar is vanaf 1950 oor die Lodestars beskik, en die laaste van hulle is in 1955 aan diens onttrek.<ref name=":2" /> <ref name=":1" /> [[Lêer:Zsasn1 1983-05-06-00 FAJS 974 dust EL 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het 29 Lodestars bestel, maar hulle is gedurende die Tweede Wêreldoorlog deur die SALM gebruik. Die SAL het die Lodestar van 1944 tot 1955 op sy binnelandse en streeksdienste gebruik.]] ==== Vlootlys ==== Registrasie    Kon.-no.         SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná die oorlog nie terug na die SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring en Becker.<ref name=":1" /> <ref name=":2" /> AANTEKENING: Die name in die lys hieronder is oorspronklike name en nie die naoorlogse name nie; bevestigde name verskyn in vetdruk. Registrasie    Kon.-no          SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná oorlog nie terug na SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring.<ref name=":2" /> ==== Beskikkings, ongelukke, ander inligting en naoorlogse Lodestar-vloot en individuele name ==== Let daarop dat die eerste drie Lodestars vir gebruik in die ontruiming van Kreta aan die Britse Koninklike Lugmag (RAF) verkoop is.<ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |year=1996 |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8 |language=en}}</ref> ZS-ASJ          na RAF as AX685 ZS-ASK         na RAF as AX686 ZS-ASL          na RAF as AX687 ZS-ASM         verkoop as CR-ADJ, bedryf deur DETA, in 1964 by Maputo aan diens onttrek ZS-ASN         ''Andries Pretorius''; gepreserveer ZS-ASO         ''Lord Charles Somerset'' het VP-KHV geword (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); verkoop as N65C ZS-ASP         ''Richard King''; Julie 1955 verkoop as N667 ZS-ASR         nieoperasioneel, vir onderdele ZS-ASS         SALM 236; 18 November 1941 neergestort ZS-AST          28 Maart 1941 afgeskryf ZS-ASU         ''Piet Retief''; as VP-KHW verkoop (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); terug na ZS-DHK (1953 geregistreer); toe na SE-CDR, N6064V, N102V ZS-ASV         ''Simon van der Stel''; 1 Februarie 1959 afgeskryf ZS-ASW        ''Sir Benjamin D’Urban''; 5 Januarie 1948 onherstelbaar beskadig ZS-ASX         ''Willem Adriaan van der Stel''; Junie 1950 (of in 1951) as VP-KHX verkoop; toe na N94550 ZS-ASY         ''Sir Harry Smith''; Julie 1953 as N669 verkoop ZS-ASZ         SALM 241; 17 Junie 1941 neergestort ZS-ATA          ''Alexander Biggar''; Julie 1955 as N670 verkoop ZS-ATB          ''President Brand''; as VP-KHY verkoop (1951 geregistreer 1951, bedryf deur EAAC); toe na N94547 en toe N56M ZS-ATC          ''Hendrik Swellengrebel''; as VP-KHZ verkoop (in 1951 geregistreer, operated by EAAC); then became N94548 and then CF-FYR ZS-ATD          ''Sir George Grey''; sold as VP-KIA September 1950 or in 1951 (bedryf deur EAAC); toe terug na ZS-DHL (1953 geregistreer) ZS-ATE          ''Ryk Tulbagh''; as VP-KIB verkoop (in 1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); toe na N94546, N57M en N777Z ZS-ATF          ''Sir Hercules Robinson''; November 1954 as CR-AEP verkoop (bedryf deur DETA); in 1962 as KA31 na die Katanga-lugmag ZS-ATG         SALM 246; 6 Mei 1942 neergestort ZS-ATH          by aflewering neergestort ZS-ATI            ''General JW Janssens''; September 1955 as N671 verkoop; toe na XB-MAR ZS-ATJ          SALM 247; 13 April 1943 neergestort ZS-ATK         SALM 248; 19 Desember 1942 neergestort ZS-ATL          ''Jan van Riebeeck''; gepreserveer ZS-ATM         ''Sir John Cradock''; as VP-YWY verkoop (1964 geregistreer); toe na 9J-RBM, VP-WCN (1968 geregistreer, bedryf deur Hunting Surveys); Februarie 1970 by die Randse Lughawe opgebreek ZS-AVS         ''Louis Trichardt''; Julie 1955 as N672 verkoop ZS-AVT          ''President Burgers''; as N673 verkoop Hierdie paragraaf is gegrond op Spring, Brent en Air-Britain 1981.<ref name=":2" /> <ref name=":0" /> <ref>{{Cite book |last=Burnett |first=Ian |title=Civil Aircraft Registers of Africa 1981 |date=1981 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=1981 |pages=135 to 137 |language=en}}</ref> ==== SAL-museumvliegtuig, Lockheed L.18-08 Lodestar ZS-ASN kon.-no 2026 ==== Die eerste museumvliegtuig wat deur die SAL verky is, was Lockheed L18-08  Lodestar ZS-ASN. Hy het per pad op 3 Desember 1973 in die SAL- tegniese gebied aangekom en is in Loods 4 gestoor. Die vliegtuig is deur die Vakleerlingopleidingskool gerestoureer en is vir die eerste keer in die openbaar vertoon tydens ’n opedag wat op 10 Oktober 1975 in die tegniese gebied gehou is.<ref>{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future Volume I, General|last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die konstruksienommer van hierdie vliegtuig is 2026.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future Volume II|last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die Lockheed Lodestar-vliegtuie is net voor die Tweede Wêreldoorlog deur die SAL bestel en nadat oorlog ’n aanvang geneem het, is die vliegtuie deur die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) in gebruik geneem. Die vliegtuie is vanaf 8 Julie 1941 vir die pendeldiens tussen Suid-Afrika en Egipte gebruik. Die meeste van hulle was in’n kamoefleerskema van donker groen, donker grondkleur en hemelsblou onderkante geverf.<ref name=":3" /> Ná die Tweede Wêreldoorlog het ZS-ASN deel van die SAL-vloot geword. Sy laaste vlug vir die SAL, ’n opleidingsvlug onder leiding van Kaptein Kenneth “Toddy” Bain, het op 18 Maart 1955 plaasgevind. Die vliegtuig is in April 1955 aan die Aircraft Operating Company (AOC) verkoop en is in ’n lugopmetingsmasjien omskep en is Afrika-wyd vir lugopmetingswerk gebruik totdat hy aan diens onttrek is. Hy is deur ’n Douglas DC-3 vervang, wat ook ZS-ASN geregistreer is.<ref name=":3" /> Lodestar ZS-ASN nommer 1 was die eerste vliegtuig wat vir tenntoonstelling in die voorgestelde Spoorwegmuseum by Esselenpark verkry is. Esselenpark was baie naby die eertydse Jan Smuts-lughawe (nou O.R. Tambo Internasionale Lughawe) geleë. AOC het die vliegtuig aan die SAL geskenk en hy is op 3 Desember 1973 onder leiding van Mnr. AP Nel deur ’n span van die SAL-vakleerlingopleidingskool vanaf Grand Central-lughawe naby Halfweghuis vervoer. Die vliegtuig is sonder sy vlerke in Loods 4 by Jan Smuts-lughawe gestoor.<ref name=":3" /> Die SAL-vakleerlingskool het in 1974 met die restourasieproses begin. ZS-ASN(1) skitter nou in sy oorspronklike naoorlogse SAL-kleure. Hierdie besondere vliegtuig is van belang omdat hy die oudste bestaande vliegtuig in Suid-Afrika is en deur die Suid-Afrikaanse Lugdiens gebruik is.<ref name=":3" /> Die vliegtuig is nou deel van die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging se versameling by die Randse Lughawe.<ref name=":3" /> '''Lodestar ''Andries Pretorius'''''<ref name=":3" /> * Op 24 September 1940 aan die SAL oorhandig * Aan boord die motorvaartuig ''Tigre'' na SA verskeep * Op 7 November 1940 as 1372 na SALM * Op 9 Februarie 1946 as ZS-ASN terug na SAL * Op 22 April 1955 aan Aircraft Operating Company afgelewer * Februarie 1973 registrasie gekanselleer === Ander maatskappye en instansies wat die Lodestar bedryf het === * Commercial Air Services het vier Lodestars gedurende die 1950’s gebruik. Hulle het die registrasienommers ZS-ASV, ZS-ATL, ZS-DHK en ZS-DHL gehad. * Aircraft Operating Company het die Lodestars ZS-ASN, ZS-ATM en ZS-DHL op verskillende tye gebruik. Twee van hulle is gedurende hulle opmetingstake in ander lande geherregistreer. * Een L.18-40 is van 1946 tot 1951 as luukse vliegtuig met die naam ''St George'' deur Mitchell Cotts gebruik. * Die registrasies ZS-BZD en ZS-BZE is in 1948 vir P Konisky aan twee C-60A’s toegeken. * Vyf Lodestars is vir ’n kort tyd op naam van Bell Aviation in Suid-Afrika geregistreer. * Die L.18-56 Learstar met die registrasienommer ZS-NPI is deur National Process Industries ingevoer. Hierdie paragraaf is gegrond op Becker.<ref name=":1" /> [[Lêer:Zsatl 1974-09-02 FAGM 148 864x576.jpg|geen|duimnael|250x250px|Hierdie foto van die Lodestar met die konstruksienommer 18-2058 (as ZS-ATL in ’n Comair-kleurskema) is op 2 September 1974 by die Randse Lughawe geneem.]] === SALM-museumvliegtuig ZS-ATL === Die Lockheed Lodestar met die registrasienommer ZS-ATL (konstruksienommer 18-2058) het gedurende sy SAL-diens die naam ''Jan van Riebeeck'' gehad. Generaal Smuts het hierdie skroefvliegtuig dikwels as ’n luukse transportvliegtuig gebruik. Ná die Tweede Wêreldoorlog het opeenvolgende Ministers van Vervoer die vliegtuig in dieselfde rol gebruik. Comair het die masjien in 1954 van die SAL gekoop en dit tot November 1968 gebruik. Later het die Lodestar deel van die statiese uitslallings van die SALM-museum by Swartkop naby Pretoria in Suid-Afrika uitgemaak.<ref>{{Cite journal |last=Vosloo |first=Louis |date=December 1974 |title=LODESTAR ZS-ATL TO BE PRESERVED |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=1 |issue=11 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=February 1975 |title=LODESTAR ZS-ATL |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=2 |issue=1 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> [[Lêer:Zsatl 2014-09-19 FASK 5320 ELshd 600x400.jpg|geen|duimnael|250x250px|Lodestar ZS-ATL word op 19 September 2014 as ’n statiese uitstalling by SALM-museum Swartkop gesien. Shackleton 1721 verskyn in die agtergrond.]] == Bronverwysings == 2ygfpnzlsnetsbiywofazoox78ki8ms 2890177 2890176 2026-04-05T16:22:09Z Aliwal2012 39067 /* Operasionele gebruik */ verw's 2890177 wikitext text/x-wiki Die '''Lockheed L.18 Lodestar''' was ’n direkte ontwikkeling van die Lockheed L.14 Super Electra en het sy nooiensvlug op 21 September 1939 gehad. Hierdie vliegtuig het voorsiening vir drie bemanningslede en 14 passasiers gehad en is in Maart 1940 vir die eerste keer in gebruik geneem. Daar is uiteindelik meer as 600 Electras in totaal vir kommersiële en militêre diens geproduseer. Meer as 12 lugrederye op vier vastelande het teen die einde van die Tweede Wêreldoorlog steeds die Lodestar gebruik. Gedurende die oorlog is die Lodestar wyd deur die USAAF en die VSA-vloot vir die transportrol aangepas. Die militêre variante het bestaan uit die C-56 (USAAF, luukse weergawe en algemene personeeltransportvliegtuig), R50-1 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-56), C-57 (USAAF, verskillende enjin- en kajuitinstallasies), C-59 (USAAF, 14 passasiers), R50-2 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-59), R50-3 (VSA-vloot- luukse transportvliegtuig), C-60 (USAAF, 18 ten volle gewapende troepe) en drie VSA-vloot-ekwivalente van die C-60, naamlik die R50-4 (vier tot sewe passasiers), die R50-5 (14 passasiers) en die R50-6 (18 troepe).<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |year=1995 |isbn=0-517-10316-8 |pages=595, 596 |language=en}}</ref> == Operasionele gebruik == === SALM === [[Lêer:Field Marshal Jan Smuts, Premier of South Africa and Supreme Commander of the Union Defences TR30.jpg|duimnael|Veldmaarskalk Jan Smuts staan by die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 234.]] Die Lockheed Lodestar lyk nes die Lockheed Ventura en kon vir 12 passasiers toegerus word. Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) het kort voor die Tweede Wêreldoorlog 29 eenhede van hierdie vliegtuig bestel. Voordat hulle afgelewer kon word, het die Tweede Wêreldoorlog uitgebreek en by die aankoms van die vliegtuie is hulle onmiddellik in diens van die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) geplaas. Hulle is grootliks op die transportroete van die Unie van Suid-Afrika na Kaïro In Egipte gebruik. Met die aankoms van die Douglas Dakota is die Lodestars van die pendelroete onttrek en op korter roetes gebruik. Reeksnommers in die groepe 231 tot 249 en 1370 tot 1378 is aan die Lodestars van die Suid-Afrikaanse Lugmag toegeken.<ref name=":0">{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2005 |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=55 |language=en}}</ref> [[Lêer:Royal Air Force Operations in the Middle East and North Africa, 1939-1943 CM2808.jpg|duimnael|Die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 1371 wag om ongevalle by ’n landingsveld in die Westelike Woestyn af te voer.]] Altesaam 27 van die SAL se Lodestars is deur die SALM oorgeneem en SALM-reeksnommers gegee. Die SALM het die twee Rooikruis-Lodestars as ambulansvliegtuie gebruik en die nommers 1371 en 1378 aan hulle toegeken. Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het gedurende die Tweede Wêreldoorlog die Lugdiensvleuel geword, toe die Bomwerpertransportbrigade en uiteindelik Nommer 5 Vleuel. SALM-Lodestars het aanvanklik die volle SAL-kleure met SALM-kentekens en SALM-reeksnommers gehad, maar is later in ’n kamoefleerskema met kleure van donker groen en donker grond op die boonste oppervlakke en hemelsblou op die onderste oppervlakke oorgeverf. Die ambulansvliegtuie het prominente rooi kruise gehad. Die vliegtuie is deur verskillende vlugte van Nommer 5 Vleuel by Lugmagstasie Germiston bedryf. Die Lodestar met die reeksnommer 234 is ná die Tweede Wêreldoorlog deur Nommer 28 Eskader as BBP-vliegtuig vir die Eerste Minister behou.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=July 1981 |title=LOCKHEED TWINS |journal=African Air Review |volume=8 |issue=July to August 1981 |pages=10 to 13 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> === SAL === Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) was ’n belangrike gebruiker van die Lodestar, maar oorlog het uitgebreek voordat daar met aflewering aan die SAL begin kon word en die vliegtuie is direk na die SALM oorgeplaas. Die SAL het oorspronklik 29 eenhede bestel. Nog twee vliegtuie is gedurende 1941 aan die Suid-Afrikaanse Rooikruisvereniging afgelewer.<ref name=":2">{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |year=1996 |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8, 28 |language=en}}</ref> Ses vliegtuie het in laat-1944 na SAL-diens teruggekeer. Verdere vliegtuie is ná die Tweede Wêreldoorlog aan die SAL terugbesorg. ‘’n Totaal van 19 vliegtuie was teen 1948 in diens van die SAL, wat die twee Rooikruisvliegtuie ingesluit het. Die vliegtuie is op die SAL se binnelandse en streeksdienste gebruik. Daar is vanaf 1950 oor die Lodestars beskik, en die laaste van hulle is in 1955 aan diens onttrek.<ref name=":2" /> <ref name=":1" /> [[Lêer:Zsasn1 1983-05-06-00 FAJS 974 dust EL 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het 29 Lodestars bestel, maar hulle is gedurende die Tweede Wêreldoorlog deur die SALM gebruik. Die SAL het die Lodestar van 1944 tot 1955 op sy binnelandse en streeksdienste gebruik.]] ==== Vlootlys ==== Registrasie    Kon.-no.         SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná die oorlog nie terug na die SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring en Becker.<ref name=":1" /> <ref name=":2" /> AANTEKENING: Die name in die lys hieronder is oorspronklike name en nie die naoorlogse name nie; bevestigde name verskyn in vetdruk. Registrasie    Kon.-no          SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná oorlog nie terug na SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring.<ref name=":2" /> ==== Beskikkings, ongelukke, ander inligting en naoorlogse Lodestar-vloot en individuele name ==== Let daarop dat die eerste drie Lodestars vir gebruik in die ontruiming van Kreta aan die Britse Koninklike Lugmag (RAF) verkoop is.<ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |year=1996 |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8 |language=en}}</ref> ZS-ASJ          na RAF as AX685 ZS-ASK         na RAF as AX686 ZS-ASL          na RAF as AX687 ZS-ASM         verkoop as CR-ADJ, bedryf deur DETA, in 1964 by Maputo aan diens onttrek ZS-ASN         ''Andries Pretorius''; gepreserveer ZS-ASO         ''Lord Charles Somerset'' het VP-KHV geword (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); verkoop as N65C ZS-ASP         ''Richard King''; Julie 1955 verkoop as N667 ZS-ASR         nieoperasioneel, vir onderdele ZS-ASS         SALM 236; 18 November 1941 neergestort ZS-AST          28 Maart 1941 afgeskryf ZS-ASU         ''Piet Retief''; as VP-KHW verkoop (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); terug na ZS-DHK (1953 geregistreer); toe na SE-CDR, N6064V, N102V ZS-ASV         ''Simon van der Stel''; 1 Februarie 1959 afgeskryf ZS-ASW        ''Sir Benjamin D’Urban''; 5 Januarie 1948 onherstelbaar beskadig ZS-ASX         ''Willem Adriaan van der Stel''; Junie 1950 (of in 1951) as VP-KHX verkoop; toe na N94550 ZS-ASY         ''Sir Harry Smith''; Julie 1953 as N669 verkoop ZS-ASZ         SALM 241; 17 Junie 1941 neergestort ZS-ATA          ''Alexander Biggar''; Julie 1955 as N670 verkoop ZS-ATB          ''President Brand''; as VP-KHY verkoop (1951 geregistreer 1951, bedryf deur EAAC); toe na N94547 en toe N56M ZS-ATC          ''Hendrik Swellengrebel''; as VP-KHZ verkoop (in 1951 geregistreer, operated by EAAC); then became N94548 and then CF-FYR ZS-ATD          ''Sir George Grey''; sold as VP-KIA September 1950 or in 1951 (bedryf deur EAAC); toe terug na ZS-DHL (1953 geregistreer) ZS-ATE          ''Ryk Tulbagh''; as VP-KIB verkoop (in 1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); toe na N94546, N57M en N777Z ZS-ATF          ''Sir Hercules Robinson''; November 1954 as CR-AEP verkoop (bedryf deur DETA); in 1962 as KA31 na die Katanga-lugmag ZS-ATG         SALM 246; 6 Mei 1942 neergestort ZS-ATH          by aflewering neergestort ZS-ATI            ''General JW Janssens''; September 1955 as N671 verkoop; toe na XB-MAR ZS-ATJ          SALM 247; 13 April 1943 neergestort ZS-ATK         SALM 248; 19 Desember 1942 neergestort ZS-ATL          ''Jan van Riebeeck''; gepreserveer ZS-ATM         ''Sir John Cradock''; as VP-YWY verkoop (1964 geregistreer); toe na 9J-RBM, VP-WCN (1968 geregistreer, bedryf deur Hunting Surveys); Februarie 1970 by die Randse Lughawe opgebreek ZS-AVS         ''Louis Trichardt''; Julie 1955 as N672 verkoop ZS-AVT          ''President Burgers''; as N673 verkoop Hierdie paragraaf is gegrond op Spring, Brent en Air-Britain 1981.<ref name=":2" /> <ref name=":0" /> <ref>{{Cite book |last=Burnett |first=Ian |title=Civil Aircraft Registers of Africa 1981 |date=1981 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=1981 |pages=135 to 137 |language=en}}</ref> ==== SAL-museumvliegtuig, Lockheed L.18-08 Lodestar ZS-ASN kon.-no 2026 ==== Die eerste museumvliegtuig wat deur die SAL verky is, was Lockheed L18-08  Lodestar ZS-ASN. Hy het per pad op 3 Desember 1973 in die SAL- tegniese gebied aangekom en is in Loods 4 gestoor. Die vliegtuig is deur die Vakleerlingopleidingskool gerestoureer en is vir die eerste keer in die openbaar vertoon tydens ’n opedag wat op 10 Oktober 1975 in die tegniese gebied gehou is.<ref>{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future Volume I, General|last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die konstruksienommer van hierdie vliegtuig is 2026.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future Volume II|last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die Lockheed Lodestar-vliegtuie is net voor die Tweede Wêreldoorlog deur die SAL bestel en nadat oorlog ’n aanvang geneem het, is die vliegtuie deur die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) in gebruik geneem. Die vliegtuie is vanaf 8 Julie 1941 vir die pendeldiens tussen Suid-Afrika en Egipte gebruik. Die meeste van hulle was in’n kamoefleerskema van donker groen, donker grondkleur en hemelsblou onderkante geverf.<ref name=":3" /> Ná die Tweede Wêreldoorlog het ZS-ASN deel van die SAL-vloot geword. Sy laaste vlug vir die SAL, ’n opleidingsvlug onder leiding van Kaptein Kenneth “Toddy” Bain, het op 18 Maart 1955 plaasgevind. Die vliegtuig is in April 1955 aan die Aircraft Operating Company (AOC) verkoop en is in ’n lugopmetingsmasjien omskep en is Afrika-wyd vir lugopmetingswerk gebruik totdat hy aan diens onttrek is. Hy is deur ’n Douglas DC-3 vervang, wat ook ZS-ASN geregistreer is.<ref name=":3" /> Lodestar ZS-ASN nommer 1 was die eerste vliegtuig wat vir tenntoonstelling in die voorgestelde Spoorwegmuseum by Esselenpark verkry is. Esselenpark was baie naby die eertydse Jan Smuts-lughawe (nou O.R. Tambo Internasionale Lughawe) geleë. AOC het die vliegtuig aan die SAL geskenk en hy is op 3 Desember 1973 onder leiding van Mnr. AP Nel deur ’n span van die SAL-vakleerlingopleidingskool vanaf Grand Central-lughawe naby Halfweghuis vervoer. Die vliegtuig is sonder sy vlerke in Loods 4 by Jan Smuts-lughawe gestoor.<ref name=":3" /> Die SAL-vakleerlingskool het in 1974 met die restourasieproses begin. ZS-ASN(1) skitter nou in sy oorspronklike naoorlogse SAL-kleure. Hierdie besondere vliegtuig is van belang omdat hy die oudste bestaande vliegtuig in Suid-Afrika is en deur die Suid-Afrikaanse Lugdiens gebruik is.<ref name=":3" /> Die vliegtuig is nou deel van die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging se versameling by die Randse Lughawe.<ref name=":3" /> '''Lodestar ''Andries Pretorius'''''<ref name=":3" /> * Op 24 September 1940 aan die SAL oorhandig * Aan boord die motorvaartuig ''Tigre'' na SA verskeep * Op 7 November 1940 as 1372 na SALM * Op 9 Februarie 1946 as ZS-ASN terug na SAL * Op 22 April 1955 aan Aircraft Operating Company afgelewer * Februarie 1973 registrasie gekanselleer === Ander maatskappye en instansies wat die Lodestar bedryf het === * Commercial Air Services het vier Lodestars gedurende die 1950’s gebruik. Hulle het die registrasienommers ZS-ASV, ZS-ATL, ZS-DHK en ZS-DHL gehad. * Aircraft Operating Company het die Lodestars ZS-ASN, ZS-ATM en ZS-DHL op verskillende tye gebruik. Twee van hulle is gedurende hulle opmetingstake in ander lande geherregistreer. * Een L.18-40 is van 1946 tot 1951 as luukse vliegtuig met die naam ''St George'' deur Mitchell Cotts gebruik. * Die registrasies ZS-BZD en ZS-BZE is in 1948 vir P Konisky aan twee C-60A’s toegeken. * Vyf Lodestars is vir ’n kort tyd op naam van Bell Aviation in Suid-Afrika geregistreer. * Die L.18-56 Learstar met die registrasienommer ZS-NPI is deur National Process Industries ingevoer. Hierdie paragraaf is gegrond op Becker.<ref name=":1" /> [[Lêer:Zsatl 1974-09-02 FAGM 148 864x576.jpg|geen|duimnael|250x250px|Hierdie foto van die Lodestar met die konstruksienommer 18-2058 (as ZS-ATL in ’n Comair-kleurskema) is op 2 September 1974 by die Randse Lughawe geneem.]] === SALM-museumvliegtuig ZS-ATL === Die Lockheed Lodestar met die registrasienommer ZS-ATL (konstruksienommer 18-2058) het gedurende sy SAL-diens die naam ''Jan van Riebeeck'' gehad. Generaal Smuts het hierdie skroefvliegtuig dikwels as ’n luukse transportvliegtuig gebruik. Ná die Tweede Wêreldoorlog het opeenvolgende Ministers van Vervoer die vliegtuig in dieselfde rol gebruik. Comair het die masjien in 1954 van die SAL gekoop en dit tot November 1968 gebruik. Later het die Lodestar deel van die statiese uitslallings van die SALM-museum by Swartkop naby Pretoria in Suid-Afrika uitgemaak.<ref>{{Cite journal |last=Vosloo |first=Louis |date=December 1974 |title=LODESTAR ZS-ATL TO BE PRESERVED |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=1 |issue=11 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=February 1975 |title=LODESTAR ZS-ATL |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=2 |issue=1 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> [[Lêer:Zsatl 2014-09-19 FASK 5320 ELshd 600x400.jpg|geen|duimnael|250x250px|Lodestar ZS-ATL word op 19 September 2014 as ’n statiese uitstalling by SALM-museum Swartkop gesien. Shackleton 1721 verskyn in die agtergrond.]] == Bronverwysings == j74ugtb4dy4sg7j5essu3hd07j2bnl6 2890178 2890177 2026-04-05T16:29:19Z Aliwal2012 39067 Moet asb nie "authorlink" of "line feed" gebruik nie 2890178 wikitext text/x-wiki Die '''Lockheed L.18 Lodestar''' was ’n direkte ontwikkeling van die Lockheed L.14 Super Electra en het sy nooiensvlug op 21 September 1939 gehad. Hierdie vliegtuig het voorsiening vir drie bemanningslede en 14 passasiers gehad en is in Maart 1940 vir die eerste keer in gebruik geneem. Daar is uiteindelik meer as 600 Electras in totaal vir kommersiële en militêre diens geproduseer. Meer as 12 lugrederye op vier vastelande het teen die einde van die Tweede Wêreldoorlog steeds die Lodestar gebruik. Gedurende die oorlog is die Lodestar wyd deur die USAAF en die VSA-vloot vir die transportrol aangepas. Die militêre variante het bestaan uit die C-56 (USAAF, luukse weergawe en algemene personeeltransportvliegtuig), R50-1 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-56), C-57 (USAAF, verskillende enjin- en kajuitinstallasies), C-59 (USAAF, 14 passasiers), R50-2 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-59), R50-3 (VSA-vloot- luukse transportvliegtuig), C-60 (USAAF, 18 ten volle gewapende troepe) en drie VSA-vloot-ekwivalente van die C-60, naamlik die R50-4 (vier tot sewe passasiers), die R50-5 (14 passasiers) en die R50-6 (18 troepe).<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |year=1995 |isbn=0-517-10316-8 |pages=595, 596 |language=en}}</ref> == Operasionele gebruik == === SALM === [[Lêer:Field Marshal Jan Smuts, Premier of South Africa and Supreme Commander of the Union Defences TR30.jpg|duimnael|Veldmaarskalk Jan Smuts staan by die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 234.]] Die Lockheed Lodestar lyk nes die Lockheed Ventura en kon vir 12 passasiers toegerus word. Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) het kort voor die Tweede Wêreldoorlog 29 eenhede van hierdie vliegtuig bestel. Voordat hulle afgelewer kon word, het die Tweede Wêreldoorlog uitgebreek en by die aankoms van die vliegtuie is hulle onmiddellik in diens van die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) geplaas. Hulle is grootliks op die transportroete van die Unie van Suid-Afrika na Kaïro In Egipte gebruik. Met die aankoms van die Douglas Dakota is die Lodestars van die pendelroete onttrek en op korter roetes gebruik. Reeksnommers in die groepe 231 tot 249 en 1370 tot 1378 is aan die Lodestars van die Suid-Afrikaanse Lugmag toegeken.<ref name=":0">{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2005 |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=55 |language=en}}</ref> [[Lêer:Royal Air Force Operations in the Middle East and North Africa, 1939-1943 CM2808.jpg|duimnael|Die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 1371 wag om ongevalle by ’n landingsveld in die Westelike Woestyn af te voer.]] Altesaam 27 van die SAL se Lodestars is deur die SALM oorgeneem en SALM-reeksnommers gegee. Die SALM het die twee Rooikruis-Lodestars as ambulansvliegtuie gebruik en die nommers 1371 en 1378 aan hulle toegeken. Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het gedurende die Tweede Wêreldoorlog die Lugdiensvleuel geword, toe die Bomwerpertransportbrigade en uiteindelik Nommer 5 Vleuel. SALM-Lodestars het aanvanklik die volle SAL-kleure met SALM-kentekens en SALM-reeksnommers gehad, maar is later in ’n kamoefleerskema met kleure van donker groen en donker grond op die boonste oppervlakke en hemelsblou op die onderste oppervlakke oorgeverf. Die ambulansvliegtuie het prominente rooi kruise gehad. Die vliegtuie is deur verskillende vlugte van Nommer 5 Vleuel by Lugmagstasie Germiston bedryf. Die Lodestar met die reeksnommer 234 is ná die Tweede Wêreldoorlog deur Nommer 28 Eskader as BBP-vliegtuig vir die Eerste Minister behou.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=July 1981 |title=LOCKHEED TWINS |journal=African Air Review |volume=8 |issue=July to August 1981 |pages=10 to 13 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> === SAL === Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) was ’n belangrike gebruiker van die Lodestar, maar oorlog het uitgebreek voordat daar met aflewering aan die SAL begin kon word en die vliegtuie is direk na die SALM oorgeplaas. Die SAL het oorspronklik 29 eenhede bestel. Nog twee vliegtuie is gedurende 1941 aan die Suid-Afrikaanse Rooikruisvereniging afgelewer.<ref name=":2">{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |year=1996 |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8, 28 |language=en}}</ref> Ses vliegtuie het in laat-1944 na SAL-diens teruggekeer. Verdere vliegtuie is ná die Tweede Wêreldoorlog aan die SAL terugbesorg. ‘’n Totaal van 19 vliegtuie was teen 1948 in diens van die SAL, wat die twee Rooikruisvliegtuie ingesluit het. Die vliegtuie is op die SAL se binnelandse en streeksdienste gebruik. Daar is vanaf 1950 oor die Lodestars beskik, en die laaste van hulle is in 1955 aan diens onttrek.<ref name=":2" /> <ref name=":1" /> [[Lêer:Zsasn1 1983-05-06-00 FAJS 974 dust EL 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het 29 Lodestars bestel, maar hulle is gedurende die Tweede Wêreldoorlog deur die SALM gebruik. Die SAL het die Lodestar van 1944 tot 1955 op sy binnelandse en streeksdienste gebruik.]] ==== Vlootlys ==== Registrasie    Kon.-no.         SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná die oorlog nie terug na die SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring en Becker.<ref name=":1" /> <ref name=":2" /> AANTEKENING: Die name in die lys hieronder is oorspronklike name en nie die naoorlogse name nie; bevestigde name verskyn in vetdruk. Registrasie    Kon.-no          SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná oorlog nie terug na SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring.<ref name=":2" /> ==== Beskikkings, ongelukke, naoorlogse Lodestar-vloot en individuele name ==== Let daarop dat die eerste drie Lodestars vir gebruik in die ontruiming van Kreta aan die Britse Koninklike Lugmag (RAF) verkoop is.<ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8 |language=en}}</ref> ZS-ASJ          na RAF as AX685 ZS-ASK         na RAF as AX686 ZS-ASL          na RAF as AX687 ZS-ASM         verkoop as CR-ADJ, bedryf deur DETA, in 1964 by Maputo aan diens onttrek ZS-ASN         ''Andries Pretorius''; gepreserveer ZS-ASO         ''Lord Charles Somerset'' het VP-KHV geword (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); verkoop as N65C ZS-ASP         ''Richard King''; Julie 1955 verkoop as N667 ZS-ASR         nieoperasioneel, vir onderdele ZS-ASS         SALM 236; 18 November 1941 neergestort ZS-AST          28 Maart 1941 afgeskryf ZS-ASU         ''Piet Retief''; as VP-KHW verkoop (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); terug na ZS-DHK (1953 geregistreer); toe na SE-CDR, N6064V, N102V ZS-ASV         ''Simon van der Stel''; 1 Februarie 1959 afgeskryf ZS-ASW        ''Sir Benjamin D’Urban''; 5 Januarie 1948 onherstelbaar beskadig ZS-ASX         ''Willem Adriaan van der Stel''; Junie 1950 (of in 1951) as VP-KHX verkoop; toe na N94550 ZS-ASY         ''Sir Harry Smith''; Julie 1953 as N669 verkoop ZS-ASZ         SALM 241; 17 Junie 1941 neergestort ZS-ATA          ''Alexander Biggar''; Julie 1955 as N670 verkoop ZS-ATB          ''President Brand''; as VP-KHY verkoop (1951 geregistreer 1951, bedryf deur EAAC); toe na N94547 en toe N56M ZS-ATC          ''Hendrik Swellengrebel''; as VP-KHZ verkoop (in 1951 geregistreer, operated by EAAC); then became N94548 and then CF-FYR ZS-ATD          ''Sir George Grey''; sold as VP-KIA September 1950 or in 1951 (bedryf deur EAAC); toe terug na ZS-DHL (1953 geregistreer) ZS-ATE          ''Ryk Tulbagh''; as VP-KIB verkoop (in 1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); toe na N94546, N57M en N777Z ZS-ATF          ''Sir Hercules Robinson''; November 1954 as CR-AEP verkoop (bedryf deur DETA); in 1962 as KA31 na die Katanga-lugmag ZS-ATG         SALM 246; 6 Mei 1942 neergestort ZS-ATH          by aflewering neergestort ZS-ATI            ''General JW Janssens''; September 1955 as N671 verkoop; toe na XB-MAR ZS-ATJ          SALM 247; 13 April 1943 neergestort ZS-ATK         SALM 248; 19 Desember 1942 neergestort ZS-ATL          ''Jan van Riebeeck''; gepreserveer ZS-ATM         ''Sir John Cradock''; as VP-YWY verkoop (1964 geregistreer); toe na 9J-RBM, VP-WCN (1968 geregistreer, bedryf deur Hunting Surveys); Februarie 1970 by die Randse Lughawe opgebreek ZS-AVS         ''Louis Trichardt''; Julie 1955 as N672 verkoop ZS-AVT          ''President Burgers''; as N673 verkoop Hierdie paragraaf is gegrond op Spring, Brent en Air-Britain 1981.<ref name=":2" /> <ref name=":0" /> <ref>{{Cite book |last=Burnett |first=Ian |title=Civil Aircraft Registers of Africa 1981 |date=1981 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=1981 |pages=135 to 137 |language=en}}</ref> ==== SAL-museumvliegtuig, Lockheed L.18-08 Lodestar ZS-ASN kon.-no 2026 ==== Die eerste museumvliegtuig wat deur die SAL verky is, was Lockheed L18-08  Lodestar ZS-ASN. Hy het per pad op 3 Desember 1973 in die SAL- tegniese gebied aangekom en is in Loods 4 gestoor. Die vliegtuig is deur die Vakleerlingopleidingskool gerestoureer en is vir die eerste keer in die openbaar vertoon tydens ’n opedag wat op 10 Oktober 1975 in die tegniese gebied gehou is.<ref>{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future |volume=I| last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die konstruksienommer van hierdie vliegtuig is 2026.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future|volume=II|last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die Lockheed Lodestar-vliegtuie is net voor die Tweede Wêreldoorlog deur die SAL bestel en nadat oorlog ’n aanvang geneem het, is die vliegtuie deur die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) in gebruik geneem. Die vliegtuie is vanaf 8 Julie 1941 vir die pendeldiens tussen Suid-Afrika en Egipte gebruik. Die meeste van hulle was in ’n kamoefleerskema van [[donkergroen]], donker grondkleur en [[hemelblou]] onderkante geverf.<ref name=":3" /> Ná die Tweede Wêreldoorlog het ZS-ASN deel van die SAL-vloot geword. Sy laaste vlug vir die SAL, ’n opleidingsvlug onder leiding van Kaptein Kenneth “Toddy” Bain, het op 18 Maart 1955 plaasgevind. Die vliegtuig is in April 1955 aan die Aircraft Operating Company (AOC) verkoop en is in ’n lugopmetingsmasjien omskep en is Afrika-wyd vir lugopmetingswerk gebruik totdat hy aan diens onttrek is. Hy is deur ’n Douglas DC-3 vervang, wat ook ZS-ASN geregistreer is.<ref name=":3" /> Lodestar ZS-ASN nommer 1 was die eerste vliegtuig wat vir tenntoonstelling in die voorgestelde Spoorwegmuseum by Esselenpark verkry is. Esselenpark was baie naby die eertydse Jan Smuts-lughawe (nou O.R. Tambo Internasionale Lughawe) geleë. AOC het die vliegtuig aan die SAL geskenk en hy is op 3 Desember 1973 onder leiding van mnr. A.P. Nel deur ’n span van die SAL-vakleerlingopleidingskool vanaf Grand Central-lughawe naby Halfweghuis vervoer. Die vliegtuig is sonder sy vlerke in Loods 4 by Jan Smuts-lughawe gestoor.<ref name=":3" /> Die SAL-vakleerlingskool het in 1974 met die restourasieproses begin. ZS-ASN(1) skitter nou in sy oorspronklike naoorlogse SAL-kleure. Hierdie besondere vliegtuig is van belang omdat hy die oudste bestaande vliegtuig in Suid-Afrika is en deur die Suid-Afrikaanse Lugdiens gebruik is.<ref name=":3" /> Die vliegtuig is nou deel van die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging se versameling by die Randse Lughawe.<ref name=":3" /> '''Lodestar ''Andries Pretorius'''''<ref name=":3" /> * Op 24 September 1940 aan die SAL oorhandig * Aan boord die motorvaartuig ''Tigre'' na SA verskeep * Op 7 November 1940 as 1372 na SALM * Op 9 Februarie 1946 as ZS-ASN terug na SAL * Op 22 April 1955 aan Aircraft Operating Company afgelewer * Februarie 1973 registrasie gekanselleer === Ander maatskappye en instansies wat die Lodestar bedryf het === * Commercial Air Services het vier Lodestars gedurende die 1950’s gebruik. Hulle het die registrasienommers ZS-ASV, ZS-ATL, ZS-DHK en ZS-DHL gehad. * Aircraft Operating Company het die Lodestars ZS-ASN, ZS-ATM en ZS-DHL op verskillende tye gebruik. Twee van hulle is gedurende hulle opmetingstake in ander lande geherregistreer. * Een L.18-40 is van 1946 tot 1951 as luukse vliegtuig met die naam ''St George'' deur Mitchell Cotts gebruik. * Die registrasies ZS-BZD en ZS-BZE is in 1948 vir P Konisky aan twee C-60A’s toegeken. * Vyf Lodestars is vir ’n kort tyd op naam van Bell Aviation in Suid-Afrika geregistreer. * Die L.18-56 Learstar met die registrasienommer ZS-NPI is deur National Process Industries ingevoer. Hierdie paragraaf is gegrond op Becker.<ref name=":1" /> [[Lêer:Zsatl 1974-09-02 FAGM 148 864x576.jpg|geen|duimnael|250x250px|Hierdie foto van die Lodestar met die konstruksienommer 18-2058 (as ZS-ATL in ’n Comair-kleurskema) is op 2 September 1974 by die Randse Lughawe geneem.]] === SALM-museumvliegtuig ZS-ATL === Die Lockheed Lodestar met die registrasienommer ZS-ATL (konstruksienommer 18-2058) het gedurende sy SAL-diens die naam ''Jan van Riebeeck'' gehad. Generaal Smuts het hierdie skroefvliegtuig dikwels as ’n luukse transportvliegtuig gebruik. Ná die Tweede Wêreldoorlog het opeenvolgende Ministers van Vervoer die vliegtuig in dieselfde rol gebruik. Comair het die masjien in 1954 van die SAL gekoop en dit tot November 1968 gebruik. Later het die Lodestar deel van die statiese uitslallings van die SALM-museum by Swartkop naby Pretoria in Suid-Afrika uitgemaak.<ref>{{Cite journal |last=Vosloo |first=Louis |date=December 1974 |title=LODESTAR ZS-ATL TO BE PRESERVED |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=1 |issue=11 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=February 1975 |title=LODESTAR ZS-ATL |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=2 |issue=1 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> [[Lêer:Zsatl 2014-09-19 FASK 5320 ELshd 600x400.jpg|geen|duimnael|250x250px|Lodestar ZS-ATL word op 19 September 2014 as ’n statiese uitstalling by SALM-museum Swartkop gesien. Shackleton 1721 verskyn in die agtergrond.]] == Verwysings == {{Verwysings}} ak9htxz5sp019lmo2oi2dciu27u3zed 2890181 2890178 2026-04-05T16:43:48Z Aliwal2012 39067 2890181 wikitext text/x-wiki Die '''Lockheed L.18 Lodestar''' was ’n direkte ontwikkeling van die Lockheed L.14 Super Electra en het sy nooiensvlug op 21 September 1939 gehad. Hierdie vliegtuig het voorsiening vir drie bemanningslede en 14 passasiers gehad en is in Maart 1940 vir die eerste keer in gebruik geneem. Daar is uiteindelik meer as 600 Electras in totaal vir kommersiële en militêre diens geproduseer. Meer as 12 lugrederye op vier vastelande het teen die einde van die Tweede Wêreldoorlog steeds die Lodestar gebruik. Gedurende die oorlog is die Lodestar wyd deur die USAAF en die VSA-vloot vir die transportrol aangepas. Die militêre variante het bestaan uit die C-56 (USAAF, luukse weergawe en algemene personeeltransportvliegtuig), R50-1 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-56), C-57 (USAAF, verskillende enjin- en kajuitinstallasies), C-59 (USAAF, 14 passasiers), R50-2 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-59), R50-3 (VSA-vloot- luukse transportvliegtuig), C-60 (USAAF, 18 ten volle gewapende troepe) en drie VSA-vloot-ekwivalente van die C-60, naamlik die R50-4 (vier tot sewe passasiers), die R50-5 (14 passasiers) en die R50-6 (18 troepe).<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |year=1995 |isbn=0-517-10316-8 |pages=595, 596 |language=en}}</ref> == Operasionele gebruik == === SALM === [[Lêer:Field Marshal Jan Smuts, Premier of South Africa and Supreme Commander of the Union Defences TR30.jpg|duimnael|Veldmaarskalk Jan Smuts staan by die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 234.]] Die Lockheed Lodestar lyk nes die Lockheed Ventura en kon vir 12 passasiers toegerus word. Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) het kort voor die Tweede Wêreldoorlog 29 eenhede van hierdie vliegtuig bestel. Voordat hulle afgelewer kon word, het die Tweede Wêreldoorlog uitgebreek en by die aankoms van die vliegtuie is hulle onmiddellik in diens van die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) geplaas. Hulle is grootliks op die transportroete van die Unie van Suid-Afrika na Kaïro In Egipte gebruik. Met die aankoms van die Douglas Dakota is die Lodestars van die pendelroete onttrek en op korter roetes gebruik. Reeksnommers in die groepe 231 tot 249 en 1370 tot 1378 is aan die Lodestars van die Suid-Afrikaanse Lugmag toegeken.<ref name=":0">{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2005 |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=55 |language=en}}</ref> [[Lêer:Royal Air Force Operations in the Middle East and North Africa, 1939-1943 CM2808.jpg|duimnael|Die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 1371 wag om ongevalle by ’n landingsveld in die Westelike Woestyn af te voer.]] Altesaam 27 van die SAL se Lodestars is deur die SALM oorgeneem en SALM-reeksnommers gegee. Die SALM het die twee Rooikruis-Lodestars as ambulansvliegtuie gebruik en die nommers 1371 en 1378 aan hulle toegeken. Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het gedurende die Tweede Wêreldoorlog die Lugdiensvleuel geword, toe die Bomwerpertransportbrigade en uiteindelik Nommer 5 Vleuel. SALM-Lodestars het aanvanklik die volle SAL-kleure met SALM-kentekens en SALM-reeksnommers gehad, maar is later in ’n kamoefleerskema met kleure van donker groen en donker grond op die boonste oppervlakke en hemelsblou op die onderste oppervlakke oorgeverf. Die ambulansvliegtuie het prominente rooi kruise gehad. Die vliegtuie is deur verskillende vlugte van Nommer 5 Vleuel by Lugmagstasie Germiston bedryf. Die Lodestar met die reeksnommer 234 is ná die Tweede Wêreldoorlog deur Nommer 28 Eskader as BBP-vliegtuig vir die Eerste Minister behou.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=July 1981 |title=LOCKHEED TWINS |journal=African Air Review |volume=8 |issue=July to August 1981 |pages=10 to 13 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> === SAL === Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) was ’n belangrike gebruiker van die Lodestar, maar oorlog het uitgebreek voordat daar met aflewering aan die SAL begin kon word en die vliegtuie is direk na die SALM oorgeplaas. Die SAL het oorspronklik 29 eenhede bestel. Nog twee vliegtuie is gedurende 1941 aan die Suid-Afrikaanse Rooikruisvereniging afgelewer.<ref name=":2">{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |year=1996 |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8, 28 |language=en}}</ref> Ses vliegtuie het in laat-1944 na SAL-diens teruggekeer. Verdere vliegtuie is ná die Tweede Wêreldoorlog aan die SAL terugbesorg. ‘’n Totaal van 19 vliegtuie was teen 1948 in diens van die SAL, wat die twee Rooikruisvliegtuie ingesluit het. Die vliegtuie is op die SAL se binnelandse en streeksdienste gebruik. Daar is vanaf 1950 oor die Lodestars beskik, en die laaste van hulle is in 1955 aan diens onttrek.<ref name=":2" /> <ref name=":1" /> [[Lêer:Zsasn1 1983-05-06-00 FAJS 974 dust EL 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het 29 Lodestars bestel, maar hulle is gedurende die Tweede Wêreldoorlog deur die SALM gebruik. Die SAL het die Lodestar van 1944 tot 1955 op sy binnelandse en streeksdienste gebruik.]] ==== Vlootlys ==== Registrasie    Kon.-no.         SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná die oorlog nie terug na die SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring en Becker.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> AANTEKENING: Die name in die lys hieronder is oorspronklike name en nie die naoorlogse name nie; bevestigde name verskyn in vetdruk. Registrasie    Kon.-no          SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná oorlog nie terug na SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring.<ref name=":2" /> ==== Beskikkings, ongelukke, naoorlogse Lodestar-vloot en individuele name ==== Let daarop dat die eerste drie Lodestars vir gebruik in die ontruiming van Kreta aan die Britse Koninklike Lugmag (RAF) verkoop is.<ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8 |language=en}}</ref> ZS-ASJ          na RAF as AX685 ZS-ASK         na RAF as AX686 ZS-ASL          na RAF as AX687 ZS-ASM         verkoop as CR-ADJ, bedryf deur DETA, in 1964 by Maputo aan diens onttrek ZS-ASN         ''Andries Pretorius''; gepreserveer ZS-ASO         ''Lord Charles Somerset'' het VP-KHV geword (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); verkoop as N65C ZS-ASP         ''Richard King''; Julie 1955 verkoop as N667 ZS-ASR         nieoperasioneel, vir onderdele ZS-ASS         SALM 236; 18 November 1941 neergestort ZS-AST          28 Maart 1941 afgeskryf ZS-ASU         ''Piet Retief''; as VP-KHW verkoop (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); terug na ZS-DHK (1953 geregistreer); toe na SE-CDR, N6064V, N102V ZS-ASV         ''Simon van der Stel''; 1 Februarie 1959 afgeskryf ZS-ASW        ''Sir Benjamin D’Urban''; 5 Januarie 1948 onherstelbaar beskadig ZS-ASX         ''Willem Adriaan van der Stel''; Junie 1950 (of in 1951) as VP-KHX verkoop; toe na N94550 ZS-ASY         ''Sir Harry Smith''; Julie 1953 as N669 verkoop ZS-ASZ         SALM 241; 17 Junie 1941 neergestort ZS-ATA          ''Alexander Biggar''; Julie 1955 as N670 verkoop ZS-ATB          ''President Brand''; as VP-KHY verkoop (1951 geregistreer 1951, bedryf deur EAAC); toe na N94547 en toe N56M ZS-ATC          ''Hendrik Swellengrebel''; as VP-KHZ verkoop (in 1951 geregistreer, operated by EAAC); then became N94548 and then CF-FYR ZS-ATD          ''Sir George Grey''; sold as VP-KIA September 1950 or in 1951 (bedryf deur EAAC); toe terug na ZS-DHL (1953 geregistreer) ZS-ATE          ''Ryk Tulbagh''; as VP-KIB verkoop (in 1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); toe na N94546, N57M en N777Z ZS-ATF          ''Sir Hercules Robinson''; November 1954 as CR-AEP verkoop (bedryf deur DETA); in 1962 as KA31 na die Katanga-lugmag ZS-ATG         SALM 246; 6 Mei 1942 neergestort ZS-ATH          by aflewering neergestort ZS-ATI            ''General JW Janssens''; September 1955 as N671 verkoop; toe na XB-MAR ZS-ATJ          SALM 247; 13 April 1943 neergestort ZS-ATK         SALM 248; 19 Desember 1942 neergestort ZS-ATL          ''Jan van Riebeeck''; gepreserveer ZS-ATM         ''Sir John Cradock''; as VP-YWY verkoop (1964 geregistreer); toe na 9J-RBM, VP-WCN (1968 geregistreer, bedryf deur Hunting Surveys); Februarie 1970 by die Randse Lughawe opgebreek ZS-AVS         ''Louis Trichardt''; Julie 1955 as N672 verkoop ZS-AVT          ''President Burgers''; as N673 verkoop Hierdie paragraaf is gegrond op Spring, Brent en Air-Britain 1981.<ref name=":2" /><ref name=":0" /><ref>{{Cite book |last=Burnett |first=Ian |title=Civil Aircraft Registers of Africa |date=1981 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=1981 |pages=135 to 137 |language=en}}</ref> ==== SAL-museumvliegtuig, Lockheed L.18-08 Lodestar ZS-ASN kon.-no 2026 ==== Die eerste museumvliegtuig wat deur die SAL verky is, was Lockheed L18-08  Lodestar ZS-ASN. Hy het per pad op 3 Desember 1973 in die SAL- tegniese gebied aangekom en is in Loods 4 gestoor. Die vliegtuig is deur die Vakleerlingopleidingskool gerestoureer en is vir die eerste keer in die openbaar vertoon tydens ’n opedag wat op 10 Oktober 1975 in die tegniese gebied gehou is.<ref>{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future |volume=I| last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die konstruksienommer van hierdie vliegtuig is 2026.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future|volume=II|last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die Lockheed Lodestar-vliegtuie is net voor die Tweede Wêreldoorlog deur die SAL bestel en nadat oorlog ’n aanvang geneem het, is die vliegtuie deur die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) in gebruik geneem. Die vliegtuie is vanaf 8 Julie 1941 vir die pendeldiens tussen Suid-Afrika en Egipte gebruik. Die meeste van hulle was in ’n kamoefleerskema van [[donkergroen]], donker grondkleur en [[hemelblou]] onderkante geverf.<ref name=":3" /> Ná die Tweede Wêreldoorlog het ZS-ASN deel van die SAL-vloot geword. Sy laaste vlug vir die SAL, ’n opleidingsvlug onder leiding van Kaptein Kenneth “Toddy” Bain, het op 18 Maart 1955 plaasgevind. Die vliegtuig is in April 1955 aan die Aircraft Operating Company (AOC) verkoop en is in ’n lugopmetingsmasjien omskep en is Afrika-wyd vir lugopmetingswerk gebruik totdat hy aan diens onttrek is. Hy is deur ’n Douglas DC-3 vervang, wat ook ZS-ASN geregistreer is.<ref name=":3" /> Lodestar ZS-ASN nommer 1 was die eerste vliegtuig wat vir tentoonstelling in die voorgestelde Spoorwegmuseum by Esselenpark verkry is. Esselenpark was baie naby die eertydse Jan Smuts-lughawe (nou O.R. Tambo Internasionale Lughawe) geleë. AOC het die vliegtuig aan die SAL geskenk en hy is op 3 Desember 1973 onder leiding van mnr. A.P. Nel deur ’n span van die SAL-vakleerlingopleidingskool vanaf Grand Central-lughawe naby Halfweghuis vervoer. Die vliegtuig is sonder sy vlerke in Loods 4 by Jan Smuts-lughawe gestoor.<ref name=":3" /> Die SAL-vakleerlingskool het in 1974 met die restourasieproses begin. ZS-ASN(1) skitter nou in sy oorspronklike naoorlogse SAL-kleure. Hierdie besondere vliegtuig is van belang omdat hy die oudste bestaande vliegtuig in Suid-Afrika is en deur die Suid-Afrikaanse Lugdiens gebruik is.<ref name=":3" /> Die vliegtuig is nou deel van die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging se versameling by die Randse Lughawe.<ref name=":3" /> '''Lodestar ''Andries Pretorius'''''<ref name=":3" /> * Op 24 September 1940 aan die SAL oorhandig * Aan boord die motorvaartuig ''Tigre'' na SA verskeep * Op 7 November 1940 as 1372 na SALM * Op 9 Februarie 1946 as ZS-ASN terug na SAL * Op 22 April 1955 aan Aircraft Operating Company afgelewer * Februarie 1973 registrasie gekanselleer === Ander instansies wat die Lodestar bedryf het === * Commercial Air Services het vier Lodestars gedurende die 1950’s gebruik. Hulle het die registrasienommers ZS-ASV, ZS-ATL, ZS-DHK en ZS-DHL gehad. * Aircraft Operating Company het die Lodestars ZS-ASN, ZS-ATM en ZS-DHL op verskillende tye gebruik. Twee van hulle is gedurende hulle opmetingstake in ander lande geherregistreer. * Een L.18-40 is van 1946 tot 1951 as luukse vliegtuig met die naam ''St George'' deur Mitchell Cotts gebruik. * Die registrasies ZS-BZD en ZS-BZE is in 1948 vir P Konisky aan twee C-60A’s toegeken. * Vyf Lodestars is vir ’n kort tyd op naam van Bell Aviation in Suid-Afrika geregistreer. * Die L.18-56 Learstar met die registrasienommer ZS-NPI is deur National Process Industries ingevoer. Hierdie paragraaf is gegrond op Becker.<ref name=":1" /> [[Lêer:Zsatl 1974-09-02 FAGM 148 864x576.jpg|geen|duimnael|250x250px|Hierdie foto van die Lodestar met die konstruksienommer 18-2058 (as ZS-ATL in ’n Comair-kleurskema) is op 2 September 1974 by die Randse Lughawe geneem.]] === SALM-museumvliegtuig ZS-ATL === Die Lockheed Lodestar met die registrasienommer ZS-ATL (konstruksienommer 18-2058) het gedurende sy SAL-diens die naam ''Jan van Riebeeck'' gehad. Generaal Smuts het hierdie skroefvliegtuig dikwels as ’n luukse transportvliegtuig gebruik. Ná die Tweede Wêreldoorlog het opeenvolgende Ministers van Vervoer die vliegtuig in dieselfde rol gebruik. Comair het die masjien in 1954 van die SAL gekoop en dit tot November 1968 gebruik. Later het die Lodestar deel van die statiese uitstallings van die SALM-museum by Swartkop naby Pretoria in Suid-Afrika uitgemaak.<ref>{{Cite journal |last=Vosloo |first=Louis |date=December 1974 |title=LODESTAR ZS-ATL TO BE PRESERVED |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=1 |issue=11 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=February 1975 |title=LODESTAR ZS-ATL |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=2 |issue=1 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> [[Lêer:Zsatl 2014-09-19 FASK 5320 ELshd 600x400.jpg|geen|duimnael|250px|Lodestar ZS-ATL word op 19 September 2014 as ’n statiese uitstalling by SALM-museum Swartkop gesien. Shackleton 1721 verskyn in die agtergrond.]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} t8lkloc9rg1gd89g0w4g9bt4mkntesg 2890183 2890181 2026-04-05T16:54:39Z Gaius le Roux 203341 Ek het 'n fotogalery bygevoeg. 2890183 wikitext text/x-wiki Die '''Lockheed L.18 Lodestar''' was ’n direkte ontwikkeling van die Lockheed L.14 Super Electra en het sy nooiensvlug op 21 September 1939 gehad. Hierdie vliegtuig het voorsiening vir drie bemanningslede en 14 passasiers gehad en is in Maart 1940 vir die eerste keer in gebruik geneem. Daar is uiteindelik meer as 600 Electras in totaal vir kommersiële en militêre diens geproduseer. Meer as 12 lugrederye op vier vastelande het teen die einde van die Tweede Wêreldoorlog steeds die Lodestar gebruik. Gedurende die oorlog is die Lodestar wyd deur die USAAF en die VSA-vloot vir die transportrol aangepas. Die militêre variante het bestaan uit die C-56 (USAAF, luukse weergawe en algemene personeeltransportvliegtuig), R50-1 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-56), C-57 (USAAF, verskillende enjin- en kajuitinstallasies), C-59 (USAAF, 14 passasiers), R50-2 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-59), R50-3 (VSA-vloot- luukse transportvliegtuig), C-60 (USAAF, 18 ten volle gewapende troepe) en drie VSA-vloot-ekwivalente van die C-60, naamlik die R50-4 (vier tot sewe passasiers), die R50-5 (14 passasiers) en die R50-6 (18 troepe).<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |year=1995 |isbn=0-517-10316-8 |pages=595, 596 |language=en}}</ref> == Operasionele gebruik == === SALM === [[Lêer:Field Marshal Jan Smuts, Premier of South Africa and Supreme Commander of the Union Defences TR30.jpg|duimnael|Veldmaarskalk Jan Smuts staan by die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 234.]] Die Lockheed Lodestar lyk nes die Lockheed Ventura en kon vir 12 passasiers toegerus word. Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) het kort voor die Tweede Wêreldoorlog 29 eenhede van hierdie vliegtuig bestel. Voordat hulle afgelewer kon word, het die Tweede Wêreldoorlog uitgebreek en by die aankoms van die vliegtuie is hulle onmiddellik in diens van die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) geplaas. Hulle is grootliks op die transportroete van die Unie van Suid-Afrika na Kaïro In Egipte gebruik. Met die aankoms van die Douglas Dakota is die Lodestars van die pendelroete onttrek en op korter roetes gebruik. Reeksnommers in die groepe 231 tot 249 en 1370 tot 1378 is aan die Lodestars van die Suid-Afrikaanse Lugmag toegeken.<ref name=":0">{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2005 |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=55 |language=en}}</ref> [[Lêer:Royal Air Force Operations in the Middle East and North Africa, 1939-1943 CM2808.jpg|duimnael|Die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 1371 wag om ongevalle by ’n landingsveld in die Westelike Woestyn af te voer.]] Altesaam 27 van die SAL se Lodestars is deur die SALM oorgeneem en SALM-reeksnommers gegee. Die SALM het die twee Rooikruis-Lodestars as ambulansvliegtuie gebruik en die nommers 1371 en 1378 aan hulle toegeken. Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het gedurende die Tweede Wêreldoorlog die Lugdiensvleuel geword, toe die Bomwerpertransportbrigade en uiteindelik Nommer 5 Vleuel. SALM-Lodestars het aanvanklik die volle SAL-kleure met SALM-kentekens en SALM-reeksnommers gehad, maar is later in ’n kamoefleerskema met kleure van donker groen en donker grond op die boonste oppervlakke en hemelsblou op die onderste oppervlakke oorgeverf. Die ambulansvliegtuie het prominente rooi kruise gehad. Die vliegtuie is deur verskillende vlugte van Nommer 5 Vleuel by Lugmagstasie Germiston bedryf. Die Lodestar met die reeksnommer 234 is ná die Tweede Wêreldoorlog deur Nommer 28 Eskader as BBP-vliegtuig vir die Eerste Minister behou.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=July 1981 |title=LOCKHEED TWINS |journal=African Air Review |volume=8 |issue=July to August 1981 |pages=10 to 13 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> === SAL === Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) was ’n belangrike gebruiker van die Lodestar, maar oorlog het uitgebreek voordat daar met aflewering aan die SAL begin kon word en die vliegtuie is direk na die SALM oorgeplaas. Die SAL het oorspronklik 29 eenhede bestel. Nog twee vliegtuie is gedurende 1941 aan die Suid-Afrikaanse Rooikruisvereniging afgelewer.<ref name=":2">{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |year=1996 |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8, 28 |language=en}}</ref> Ses vliegtuie het in laat-1944 na SAL-diens teruggekeer. Verdere vliegtuie is ná die Tweede Wêreldoorlog aan die SAL terugbesorg. ‘’n Totaal van 19 vliegtuie was teen 1948 in diens van die SAL, wat die twee Rooikruisvliegtuie ingesluit het. Die vliegtuie is op die SAL se binnelandse en streeksdienste gebruik. Daar is vanaf 1950 oor die Lodestars beskik, en die laaste van hulle is in 1955 aan diens onttrek.<ref name=":2" /> <ref name=":1" /> [[Lêer:Zsasn1 1983-05-06-00 FAJS 974 dust EL 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het 29 Lodestars bestel, maar hulle is gedurende die Tweede Wêreldoorlog deur die SALM gebruik. Die SAL het die Lodestar van 1944 tot 1955 op sy binnelandse en streeksdienste gebruik.]] ==== Vlootlys ==== Registrasie    Kon.-no.         SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná die oorlog nie terug na die SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring en Becker.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> AANTEKENING: Die name in die lys hieronder is oorspronklike name en nie die naoorlogse name nie; bevestigde name verskyn in vetdruk. Registrasie    Kon.-no          SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná oorlog nie terug na SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring.<ref name=":2" /> ==== Beskikkings, ongelukke, naoorlogse Lodestar-vloot en individuele name ==== Let daarop dat die eerste drie Lodestars vir gebruik in die ontruiming van Kreta aan die Britse Koninklike Lugmag (RAF) verkoop is.<ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8 |language=en}}</ref> ZS-ASJ          na RAF as AX685 ZS-ASK         na RAF as AX686 ZS-ASL          na RAF as AX687 ZS-ASM         verkoop as CR-ADJ, bedryf deur DETA, in 1964 by Maputo aan diens onttrek ZS-ASN         ''Andries Pretorius''; gepreserveer ZS-ASO         ''Lord Charles Somerset'' het VP-KHV geword (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); verkoop as N65C ZS-ASP         ''Richard King''; Julie 1955 verkoop as N667 ZS-ASR         nieoperasioneel, vir onderdele ZS-ASS         SALM 236; 18 November 1941 neergestort ZS-AST          28 Maart 1941 afgeskryf ZS-ASU         ''Piet Retief''; as VP-KHW verkoop (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); terug na ZS-DHK (1953 geregistreer); toe na SE-CDR, N6064V, N102V ZS-ASV         ''Simon van der Stel''; 1 Februarie 1959 afgeskryf ZS-ASW        ''Sir Benjamin D’Urban''; 5 Januarie 1948 onherstelbaar beskadig ZS-ASX         ''Willem Adriaan van der Stel''; Junie 1950 (of in 1951) as VP-KHX verkoop; toe na N94550 ZS-ASY         ''Sir Harry Smith''; Julie 1953 as N669 verkoop ZS-ASZ         SALM 241; 17 Junie 1941 neergestort ZS-ATA          ''Alexander Biggar''; Julie 1955 as N670 verkoop ZS-ATB          ''President Brand''; as VP-KHY verkoop (1951 geregistreer 1951, bedryf deur EAAC); toe na N94547 en toe N56M ZS-ATC          ''Hendrik Swellengrebel''; as VP-KHZ verkoop (in 1951 geregistreer, operated by EAAC); then became N94548 and then CF-FYR ZS-ATD          ''Sir George Grey''; sold as VP-KIA September 1950 or in 1951 (bedryf deur EAAC); toe terug na ZS-DHL (1953 geregistreer) ZS-ATE          ''Ryk Tulbagh''; as VP-KIB verkoop (in 1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); toe na N94546, N57M en N777Z ZS-ATF          ''Sir Hercules Robinson''; November 1954 as CR-AEP verkoop (bedryf deur DETA); in 1962 as KA31 na die Katanga-lugmag ZS-ATG         SALM 246; 6 Mei 1942 neergestort ZS-ATH          by aflewering neergestort ZS-ATI            ''General JW Janssens''; September 1955 as N671 verkoop; toe na XB-MAR ZS-ATJ          SALM 247; 13 April 1943 neergestort ZS-ATK         SALM 248; 19 Desember 1942 neergestort ZS-ATL          ''Jan van Riebeeck''; gepreserveer ZS-ATM         ''Sir John Cradock''; as VP-YWY verkoop (1964 geregistreer); toe na 9J-RBM, VP-WCN (1968 geregistreer, bedryf deur Hunting Surveys); Februarie 1970 by die Randse Lughawe opgebreek ZS-AVS         ''Louis Trichardt''; Julie 1955 as N672 verkoop ZS-AVT          ''President Burgers''; as N673 verkoop Hierdie paragraaf is gegrond op Spring, Brent en Air-Britain 1981.<ref name=":2" /><ref name=":0" /><ref>{{Cite book |last=Burnett |first=Ian |title=Civil Aircraft Registers of Africa |date=1981 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=1981 |pages=135 to 137 |language=en}}</ref> ==== SAL-museumvliegtuig, Lockheed L.18-08 Lodestar ZS-ASN kon.-no 2026 ==== Die eerste museumvliegtuig wat deur die SAL verky is, was Lockheed L18-08  Lodestar ZS-ASN. Hy het per pad op 3 Desember 1973 in die SAL- tegniese gebied aangekom en is in Loods 4 gestoor. Die vliegtuig is deur die Vakleerlingopleidingskool gerestoureer en is vir die eerste keer in die openbaar vertoon tydens ’n opedag wat op 10 Oktober 1975 in die tegniese gebied gehou is.<ref>{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future |volume=I| last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die konstruksienommer van hierdie vliegtuig is 2026.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future|volume=II|last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die Lockheed Lodestar-vliegtuie is net voor die Tweede Wêreldoorlog deur die SAL bestel en nadat oorlog ’n aanvang geneem het, is die vliegtuie deur die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) in gebruik geneem. Die vliegtuie is vanaf 8 Julie 1941 vir die pendeldiens tussen Suid-Afrika en Egipte gebruik. Die meeste van hulle was in ’n kamoefleerskema van [[donkergroen]], donker grondkleur en [[hemelblou]] onderkante geverf.<ref name=":3" /> Ná die Tweede Wêreldoorlog het ZS-ASN deel van die SAL-vloot geword. Sy laaste vlug vir die SAL, ’n opleidingsvlug onder leiding van Kaptein Kenneth “Toddy” Bain, het op 18 Maart 1955 plaasgevind. Die vliegtuig is in April 1955 aan die Aircraft Operating Company (AOC) verkoop en is in ’n lugopmetingsmasjien omskep en is Afrika-wyd vir lugopmetingswerk gebruik totdat hy aan diens onttrek is. Hy is deur ’n Douglas DC-3 vervang, wat ook ZS-ASN geregistreer is.<ref name=":3" /> Lodestar ZS-ASN nommer 1 was die eerste vliegtuig wat vir tentoonstelling in die voorgestelde Spoorwegmuseum by Esselenpark verkry is. Esselenpark was baie naby die eertydse Jan Smuts-lughawe (nou O.R. Tambo Internasionale Lughawe) geleë. AOC het die vliegtuig aan die SAL geskenk en hy is op 3 Desember 1973 onder leiding van mnr. A.P. Nel deur ’n span van die SAL-vakleerlingopleidingskool vanaf Grand Central-lughawe naby Halfweghuis vervoer. Die vliegtuig is sonder sy vlerke in Loods 4 by Jan Smuts-lughawe gestoor.<ref name=":3" /> Die SAL-vakleerlingskool het in 1974 met die restourasieproses begin. ZS-ASN(1) skitter nou in sy oorspronklike naoorlogse SAL-kleure. Hierdie besondere vliegtuig is van belang omdat hy die oudste bestaande vliegtuig in Suid-Afrika is en deur die Suid-Afrikaanse Lugdiens gebruik is.<ref name=":3" /> Die vliegtuig is nou deel van die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging se versameling by die Randse Lughawe.<ref name=":3" /> '''Lodestar ''Andries Pretorius'''''<ref name=":3" /> * Op 24 September 1940 aan die SAL oorhandig * Aan boord die motorvaartuig ''Tigre'' na SA verskeep * Op 7 November 1940 as 1372 na SALM * Op 9 Februarie 1946 as ZS-ASN terug na SAL * Op 22 April 1955 aan Aircraft Operating Company afgelewer * Februarie 1973 registrasie gekanselleer === Ander instansies wat die Lodestar bedryf het === * Commercial Air Services het vier Lodestars gedurende die 1950’s gebruik. Hulle het die registrasienommers ZS-ASV, ZS-ATL, ZS-DHK en ZS-DHL gehad. * Aircraft Operating Company het die Lodestars ZS-ASN, ZS-ATM en ZS-DHL op verskillende tye gebruik. Twee van hulle is gedurende hulle opmetingstake in ander lande geherregistreer. * Een L.18-40 is van 1946 tot 1951 as luukse vliegtuig met die naam ''St George'' deur Mitchell Cotts gebruik. * Die registrasies ZS-BZD en ZS-BZE is in 1948 vir P Konisky aan twee C-60A’s toegeken. * Vyf Lodestars is vir ’n kort tyd op naam van Bell Aviation in Suid-Afrika geregistreer. * Die L.18-56 Learstar met die registrasienommer ZS-NPI is deur National Process Industries ingevoer. Hierdie paragraaf is gegrond op Becker.<ref name=":1" /> [[Lêer:Zsatl 1974-09-02 FAGM 148 864x576.jpg|geen|duimnael|250x250px|Hierdie foto van die Lodestar met die konstruksienommer 18-2058 (as ZS-ATL in ’n Comair-kleurskema) is op 2 September 1974 by die Randse Lughawe geneem.]] === SALM-museumvliegtuig ZS-ATL === Die Lockheed Lodestar met die registrasienommer ZS-ATL (konstruksienommer 18-2058) het gedurende sy SAL-diens die naam ''Jan van Riebeeck'' gehad. Generaal Smuts het hierdie skroefvliegtuig dikwels as ’n luukse transportvliegtuig gebruik. Ná die Tweede Wêreldoorlog het opeenvolgende Ministers van Vervoer die vliegtuig in dieselfde rol gebruik. Comair het die masjien in 1954 van die SAL gekoop en dit tot November 1968 gebruik. Later het die Lodestar deel van die statiese uitstallings van die SALM-museum by Swartkop naby Pretoria in Suid-Afrika uitgemaak.<ref>{{Cite journal |last=Vosloo |first=Louis |date=December 1974 |title=LODESTAR ZS-ATL TO BE PRESERVED |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=1 |issue=11 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=February 1975 |title=LODESTAR ZS-ATL |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=2 |issue=1 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> [[Lêer:Zsatl 2014-09-19 FASK 5320 ELshd 600x400.jpg|geen|duimnael|250px|Lodestar ZS-ATL word op 19 September 2014 as ’n statiese uitstalling by SALM-museum Swartkop gesien. Shackleton 1721 verskyn in die agtergrond.]] == Fotogalery == <gallery mode="packed"> Lêer:Zsatl 2003-02-09 FASK 022 crop1 LR 800x600.jpg|Gekamoefleerde Lodestar Lêer:1371 default upsize cr 72dpi.jpg|Lodestar 1371 Noord-Afrika Lêer:Zsasn1 1983-05 of 06 FAJS 017 shd75 stof 600x364.jpg|ZS-ASN Mei/Junie 1983 Jan Smuts Lêer:Zsasn1 2003-02-09 FASK 009 600x450.jpg|ZS-ASN 9 Feb 2003 Swartkop </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|2}} jswbwzx8xgl8wv79z0vzrag1ossbnob 2890184 2890183 2026-04-05T16:55:31Z Aliwal2012 39067 /* SALM */ Proeflees en taalversorging 2890184 wikitext text/x-wiki Die '''Lockheed L.18 Lodestar''' was ’n direkte ontwikkeling van die Lockheed L.14 Super Electra en het sy nooiensvlug op 21 September 1939 gehad. Hierdie vliegtuig het voorsiening vir drie bemanningslede en 14 passasiers gehad en is in Maart 1940 vir die eerste keer in gebruik geneem. Daar is uiteindelik meer as 600 Electras in totaal vir kommersiële en militêre diens geproduseer. Meer as 12 lugrederye op vier vastelande het teen die einde van die Tweede Wêreldoorlog steeds die Lodestar gebruik. Gedurende die oorlog is die Lodestar wyd deur die USAAF en die VSA-vloot vir die transportrol aangepas. Die militêre variante het bestaan uit die C-56 (USAAF, luukse weergawe en algemene personeeltransportvliegtuig), R50-1 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-56), C-57 (USAAF, verskillende enjin- en kajuitinstallasies), C-59 (USAAF, 14 passasiers), R50-2 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-59), R50-3 (VSA-vloot- luukse transportvliegtuig), C-60 (USAAF, 18 ten volle gewapende troepe) en drie VSA-vloot-ekwivalente van die C-60, naamlik die R50-4 (vier tot sewe passasiers), die R50-5 (14 passasiers) en die R50-6 (18 troepe).<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |year=1995 |isbn=0-517-10316-8 |pages=595, 596 |language=en}}</ref> == Operasionele gebruik == === SALM === [[Lêer:Field Marshal Jan Smuts, Premier of South Africa and Supreme Commander of the Union Defences TR30.jpg|duimnael|Veldmaarskalk Jan Smuts staan by die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 234.]] Die Lockheed Lodestar lyk nes die Lockheed Ventura en kon vir 12 passasiers toegerus word. Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) het kort voor die [[Tweede Wêreldoorlog]] 29 eenhede van hierdie vliegtuig bestel. Voordat hulle afgelewer kon word, het die Tweede Wêreldoorlog uitgebreek en by die aankoms van die vliegtuie is hulle onmiddellik in diens van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] (SALM) geplaas. Hulle is grootliks op die transportroete van die [[Unie van Suid-Afrika]] na [[Kaïro]] In Egipte gebruik. Met die aankoms van die Douglas Dakota is die Lodestars van die pendelroete onttrek en op korter roetes gebruik. Reeksnommers in die groepe 231 tot 249 en 1370 tot 1378 is aan die Lodestars van die Suid-Afrikaanse Lugmag toegeken.<ref name=":0">{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2005 |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=55 |language=en}}</ref> [[Lêer:Royal Air Force Operations in the Middle East and North Africa, 1939-1943 CM2808.jpg|duimnael|Die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 1371 wag om ongevalle by ’n landingsveld in die Westelike Woestyn af te voer.]] Altesaam 27 van die SAL se Lodestars is deur die SALM oorgeneem en SALM-reeksnommers gegee. Die SALM het die twee Rooikruis-Lodestars as ambulansvliegtuie gebruik en die nommers 1371 en 1378 aan hulle toegeken. Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het gedurende die Tweede Wêreldoorlog die Lugdiensvleuel geword, toe die Bomwerpertransportbrigade en uiteindelik Nommer 5 Vleuel. SALM-Lodestars het aanvanklik die volle SAL-kleure met SALM-kentekens en SALM-reeksnommers gehad, maar is later in ’n kamoefleerskema met kleure van [[donkergroen]] en donker grond op die boonste oppervlakke en [[hemelblou]] op die onderste oppervlakke oorgeverf. Die ambulansvliegtuie het prominente rooi kruise gehad. Die vliegtuie is deur verskillende vlugte van Nommer 5 Vleuel by Lugmagstasie Germiston bedryf. Die Lodestar met die reeksnommer 234 is ná die Tweede Wêreldoorlog deur Nommer 28 Eskader as BBP-vliegtuig vir die Eerste Minister behou.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=July 1981 |title=LOCKHEED TWINS |journal=African Air Review |volume=8 |issue=July to August 1981 |pages=10 to 13 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> === SAL === Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) was ’n belangrike gebruiker van die Lodestar, maar oorlog het uitgebreek voordat daar met aflewering aan die SAL begin kon word en die vliegtuie is direk na die SALM oorgeplaas. Die SAL het oorspronklik 29 eenhede bestel. Nog twee vliegtuie is gedurende 1941 aan die Suid-Afrikaanse Rooikruisvereniging afgelewer.<ref name=":2">{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |year=1996 |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8, 28 |language=en}}</ref> Ses vliegtuie het in laat-1944 na SAL-diens teruggekeer. Verdere vliegtuie is ná die Tweede Wêreldoorlog aan die SAL terugbesorg. ‘’n Totaal van 19 vliegtuie was teen 1948 in diens van die SAL, wat die twee Rooikruisvliegtuie ingesluit het. Die vliegtuie is op die SAL se binnelandse en streeksdienste gebruik. Daar is vanaf 1950 oor die Lodestars beskik, en die laaste van hulle is in 1955 aan diens onttrek.<ref name=":2" /> <ref name=":1" /> [[Lêer:Zsasn1 1983-05-06-00 FAJS 974 dust EL 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het 29 Lodestars bestel, maar hulle is gedurende die Tweede Wêreldoorlog deur die SALM gebruik. Die SAL het die Lodestar van 1944 tot 1955 op sy binnelandse en streeksdienste gebruik.]] ==== Vlootlys ==== Registrasie    Kon.-no.         SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná die oorlog nie terug na die SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring en Becker.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> AANTEKENING: Die name in die lys hieronder is oorspronklike name en nie die naoorlogse name nie; bevestigde name verskyn in vetdruk. Registrasie    Kon.-no          SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná oorlog nie terug na SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring.<ref name=":2" /> ==== Beskikkings, ongelukke, naoorlogse Lodestar-vloot en individuele name ==== Let daarop dat die eerste drie Lodestars vir gebruik in die ontruiming van Kreta aan die Britse Koninklike Lugmag (RAF) verkoop is.<ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8 |language=en}}</ref> ZS-ASJ          na RAF as AX685 ZS-ASK         na RAF as AX686 ZS-ASL          na RAF as AX687 ZS-ASM         verkoop as CR-ADJ, bedryf deur DETA, in 1964 by Maputo aan diens onttrek ZS-ASN         ''Andries Pretorius''; gepreserveer ZS-ASO         ''Lord Charles Somerset'' het VP-KHV geword (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); verkoop as N65C ZS-ASP         ''Richard King''; Julie 1955 verkoop as N667 ZS-ASR         nieoperasioneel, vir onderdele ZS-ASS         SALM 236; 18 November 1941 neergestort ZS-AST          28 Maart 1941 afgeskryf ZS-ASU         ''Piet Retief''; as VP-KHW verkoop (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); terug na ZS-DHK (1953 geregistreer); toe na SE-CDR, N6064V, N102V ZS-ASV         ''Simon van der Stel''; 1 Februarie 1959 afgeskryf ZS-ASW        ''Sir Benjamin D’Urban''; 5 Januarie 1948 onherstelbaar beskadig ZS-ASX         ''Willem Adriaan van der Stel''; Junie 1950 (of in 1951) as VP-KHX verkoop; toe na N94550 ZS-ASY         ''Sir Harry Smith''; Julie 1953 as N669 verkoop ZS-ASZ         SALM 241; 17 Junie 1941 neergestort ZS-ATA          ''Alexander Biggar''; Julie 1955 as N670 verkoop ZS-ATB          ''President Brand''; as VP-KHY verkoop (1951 geregistreer 1951, bedryf deur EAAC); toe na N94547 en toe N56M ZS-ATC          ''Hendrik Swellengrebel''; as VP-KHZ verkoop (in 1951 geregistreer, operated by EAAC); then became N94548 and then CF-FYR ZS-ATD          ''Sir George Grey''; sold as VP-KIA September 1950 or in 1951 (bedryf deur EAAC); toe terug na ZS-DHL (1953 geregistreer) ZS-ATE          ''Ryk Tulbagh''; as VP-KIB verkoop (in 1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); toe na N94546, N57M en N777Z ZS-ATF          ''Sir Hercules Robinson''; November 1954 as CR-AEP verkoop (bedryf deur DETA); in 1962 as KA31 na die Katanga-lugmag ZS-ATG         SALM 246; 6 Mei 1942 neergestort ZS-ATH          by aflewering neergestort ZS-ATI            ''General JW Janssens''; September 1955 as N671 verkoop; toe na XB-MAR ZS-ATJ          SALM 247; 13 April 1943 neergestort ZS-ATK         SALM 248; 19 Desember 1942 neergestort ZS-ATL          ''Jan van Riebeeck''; gepreserveer ZS-ATM         ''Sir John Cradock''; as VP-YWY verkoop (1964 geregistreer); toe na 9J-RBM, VP-WCN (1968 geregistreer, bedryf deur Hunting Surveys); Februarie 1970 by die Randse Lughawe opgebreek ZS-AVS         ''Louis Trichardt''; Julie 1955 as N672 verkoop ZS-AVT          ''President Burgers''; as N673 verkoop Hierdie paragraaf is gegrond op Spring, Brent en Air-Britain 1981.<ref name=":2" /><ref name=":0" /><ref>{{Cite book |last=Burnett |first=Ian |title=Civil Aircraft Registers of Africa |date=1981 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=1981 |pages=135 to 137 |language=en}}</ref> ==== SAL-museumvliegtuig, Lockheed L.18-08 Lodestar ZS-ASN kon.-no 2026 ==== Die eerste museumvliegtuig wat deur die SAL verky is, was Lockheed L18-08  Lodestar ZS-ASN. Hy het per pad op 3 Desember 1973 in die SAL- tegniese gebied aangekom en is in Loods 4 gestoor. Die vliegtuig is deur die Vakleerlingopleidingskool gerestoureer en is vir die eerste keer in die openbaar vertoon tydens ’n opedag wat op 10 Oktober 1975 in die tegniese gebied gehou is.<ref>{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future |volume=I| last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die konstruksienommer van hierdie vliegtuig is 2026.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future|volume=II|last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die Lockheed Lodestar-vliegtuie is net voor die Tweede Wêreldoorlog deur die SAL bestel en nadat oorlog ’n aanvang geneem het, is die vliegtuie deur die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) in gebruik geneem. Die vliegtuie is vanaf 8 Julie 1941 vir die pendeldiens tussen Suid-Afrika en Egipte gebruik. Die meeste van hulle was in ’n kamoefleerskema van [[donkergroen]], donker grondkleur en [[hemelblou]] onderkante geverf.<ref name=":3" /> Ná die Tweede Wêreldoorlog het ZS-ASN deel van die SAL-vloot geword. Sy laaste vlug vir die SAL, ’n opleidingsvlug onder leiding van Kaptein Kenneth “Toddy” Bain, het op 18 Maart 1955 plaasgevind. Die vliegtuig is in April 1955 aan die Aircraft Operating Company (AOC) verkoop en is in ’n lugopmetingsmasjien omskep en is Afrika-wyd vir lugopmetingswerk gebruik totdat hy aan diens onttrek is. Hy is deur ’n Douglas DC-3 vervang, wat ook ZS-ASN geregistreer is.<ref name=":3" /> Lodestar ZS-ASN nommer 1 was die eerste vliegtuig wat vir tentoonstelling in die voorgestelde Spoorwegmuseum by Esselenpark verkry is. Esselenpark was baie naby die eertydse Jan Smuts-lughawe (nou O.R. Tambo Internasionale Lughawe) geleë. AOC het die vliegtuig aan die SAL geskenk en hy is op 3 Desember 1973 onder leiding van mnr. A.P. Nel deur ’n span van die SAL-vakleerlingopleidingskool vanaf Grand Central-lughawe naby Halfweghuis vervoer. Die vliegtuig is sonder sy vlerke in Loods 4 by Jan Smuts-lughawe gestoor.<ref name=":3" /> Die SAL-vakleerlingskool het in 1974 met die restourasieproses begin. ZS-ASN(1) skitter nou in sy oorspronklike naoorlogse SAL-kleure. Hierdie besondere vliegtuig is van belang omdat hy die oudste bestaande vliegtuig in Suid-Afrika is en deur die Suid-Afrikaanse Lugdiens gebruik is.<ref name=":3" /> Die vliegtuig is nou deel van die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging se versameling by die Randse Lughawe.<ref name=":3" /> '''Lodestar ''Andries Pretorius'''''<ref name=":3" /> * Op 24 September 1940 aan die SAL oorhandig * Aan boord die motorvaartuig ''Tigre'' na SA verskeep * Op 7 November 1940 as 1372 na SALM * Op 9 Februarie 1946 as ZS-ASN terug na SAL * Op 22 April 1955 aan Aircraft Operating Company afgelewer * Februarie 1973 registrasie gekanselleer === Ander instansies wat die Lodestar bedryf het === * Commercial Air Services het vier Lodestars gedurende die 1950’s gebruik. Hulle het die registrasienommers ZS-ASV, ZS-ATL, ZS-DHK en ZS-DHL gehad. * Aircraft Operating Company het die Lodestars ZS-ASN, ZS-ATM en ZS-DHL op verskillende tye gebruik. Twee van hulle is gedurende hulle opmetingstake in ander lande geherregistreer. * Een L.18-40 is van 1946 tot 1951 as luukse vliegtuig met die naam ''St George'' deur Mitchell Cotts gebruik. * Die registrasies ZS-BZD en ZS-BZE is in 1948 vir P Konisky aan twee C-60A’s toegeken. * Vyf Lodestars is vir ’n kort tyd op naam van Bell Aviation in Suid-Afrika geregistreer. * Die L.18-56 Learstar met die registrasienommer ZS-NPI is deur National Process Industries ingevoer. Hierdie paragraaf is gegrond op Becker.<ref name=":1" /> [[Lêer:Zsatl 1974-09-02 FAGM 148 864x576.jpg|geen|duimnael|250x250px|Hierdie foto van die Lodestar met die konstruksienommer 18-2058 (as ZS-ATL in ’n Comair-kleurskema) is op 2 September 1974 by die Randse Lughawe geneem.]] === SALM-museumvliegtuig ZS-ATL === Die Lockheed Lodestar met die registrasienommer ZS-ATL (konstruksienommer 18-2058) het gedurende sy SAL-diens die naam ''Jan van Riebeeck'' gehad. Generaal Smuts het hierdie skroefvliegtuig dikwels as ’n luukse transportvliegtuig gebruik. Ná die Tweede Wêreldoorlog het opeenvolgende Ministers van Vervoer die vliegtuig in dieselfde rol gebruik. Comair het die masjien in 1954 van die SAL gekoop en dit tot November 1968 gebruik. Later het die Lodestar deel van die statiese uitstallings van die SALM-museum by Swartkop naby Pretoria in Suid-Afrika uitgemaak.<ref>{{Cite journal |last=Vosloo |first=Louis |date=December 1974 |title=LODESTAR ZS-ATL TO BE PRESERVED |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=1 |issue=11 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=February 1975 |title=LODESTAR ZS-ATL |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=2 |issue=1 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> [[Lêer:Zsatl 2014-09-19 FASK 5320 ELshd 600x400.jpg|geen|duimnael|250px|Lodestar ZS-ATL word op 19 September 2014 as ’n statiese uitstalling by SALM-museum Swartkop gesien. Shackleton 1721 verskyn in die agtergrond.]] == Fotogalery == <gallery mode="packed"> Lêer:Zsatl 2003-02-09 FASK 022 crop1 LR 800x600.jpg|Gekamoefleerde Lodestar Lêer:1371 default upsize cr 72dpi.jpg|Lodestar 1371 Noord-Afrika Lêer:Zsasn1 1983-05 of 06 FAJS 017 shd75 stof 600x364.jpg|ZS-ASN Mei/Junie 1983 Jan Smuts Lêer:Zsasn1 2003-02-09 FASK 009 600x450.jpg|ZS-ASN 9 Feb 2003 Swartkop </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|2}} 4oo29nivzvj6jcynqizbz3f2po1ksr9 2890186 2890184 2026-04-05T17:09:29Z Aliwal2012 39067 /* Fotogalery */ 2890186 wikitext text/x-wiki Die '''Lockheed L.18 Lodestar''' was ’n direkte ontwikkeling van die Lockheed L.14 Super Electra en het sy nooiensvlug op 21 September 1939 gehad. Hierdie vliegtuig het voorsiening vir drie bemanningslede en 14 passasiers gehad en is in Maart 1940 vir die eerste keer in gebruik geneem. Daar is uiteindelik meer as 600 Electras in totaal vir kommersiële en militêre diens geproduseer. Meer as 12 lugrederye op vier vastelande het teen die einde van die Tweede Wêreldoorlog steeds die Lodestar gebruik. Gedurende die oorlog is die Lodestar wyd deur die USAAF en die VSA-vloot vir die transportrol aangepas. Die militêre variante het bestaan uit die C-56 (USAAF, luukse weergawe en algemene personeeltransportvliegtuig), R50-1 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-56), C-57 (USAAF, verskillende enjin- en kajuitinstallasies), C-59 (USAAF, 14 passasiers), R50-2 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-59), R50-3 (VSA-vloot- luukse transportvliegtuig), C-60 (USAAF, 18 ten volle gewapende troepe) en drie VSA-vloot-ekwivalente van die C-60, naamlik die R50-4 (vier tot sewe passasiers), die R50-5 (14 passasiers) en die R50-6 (18 troepe).<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |year=1995 |isbn=0-517-10316-8 |pages=595, 596 |language=en}}</ref> == Operasionele gebruik == === SALM === [[Lêer:Field Marshal Jan Smuts, Premier of South Africa and Supreme Commander of the Union Defences TR30.jpg|duimnael|Veldmaarskalk Jan Smuts staan by die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 234.]] Die Lockheed Lodestar lyk nes die Lockheed Ventura en kon vir 12 passasiers toegerus word. Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) het kort voor die [[Tweede Wêreldoorlog]] 29 eenhede van hierdie vliegtuig bestel. Voordat hulle afgelewer kon word, het die Tweede Wêreldoorlog uitgebreek en by die aankoms van die vliegtuie is hulle onmiddellik in diens van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] (SALM) geplaas. Hulle is grootliks op die transportroete van die [[Unie van Suid-Afrika]] na [[Kaïro]] In Egipte gebruik. Met die aankoms van die Douglas Dakota is die Lodestars van die pendelroete onttrek en op korter roetes gebruik. Reeksnommers in die groepe 231 tot 249 en 1370 tot 1378 is aan die Lodestars van die Suid-Afrikaanse Lugmag toegeken.<ref name=":0">{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2005 |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=55 |language=en}}</ref> [[Lêer:Royal Air Force Operations in the Middle East and North Africa, 1939-1943 CM2808.jpg|duimnael|Die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 1371 wag om ongevalle by ’n landingsveld in die Westelike Woestyn af te voer.]] Altesaam 27 van die SAL se Lodestars is deur die SALM oorgeneem en SALM-reeksnommers gegee. Die SALM het die twee Rooikruis-Lodestars as ambulansvliegtuie gebruik en die nommers 1371 en 1378 aan hulle toegeken. Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het gedurende die Tweede Wêreldoorlog die Lugdiensvleuel geword, toe die Bomwerpertransportbrigade en uiteindelik Nommer 5 Vleuel. SALM-Lodestars het aanvanklik die volle SAL-kleure met SALM-kentekens en SALM-reeksnommers gehad, maar is later in ’n kamoefleerskema met kleure van [[donkergroen]] en donker grond op die boonste oppervlakke en [[hemelblou]] op die onderste oppervlakke oorgeverf. Die ambulansvliegtuie het prominente rooi kruise gehad. Die vliegtuie is deur verskillende vlugte van Nommer 5 Vleuel by Lugmagstasie Germiston bedryf. Die Lodestar met die reeksnommer 234 is ná die Tweede Wêreldoorlog deur Nommer 28 Eskader as BBP-vliegtuig vir die Eerste Minister behou.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=July 1981 |title=LOCKHEED TWINS |journal=African Air Review |volume=8 |issue=July to August 1981 |pages=10 to 13 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> === SAL === Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) was ’n belangrike gebruiker van die Lodestar, maar oorlog het uitgebreek voordat daar met aflewering aan die SAL begin kon word en die vliegtuie is direk na die SALM oorgeplaas. Die SAL het oorspronklik 29 eenhede bestel. Nog twee vliegtuie is gedurende 1941 aan die Suid-Afrikaanse Rooikruisvereniging afgelewer.<ref name=":2">{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |year=1996 |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8, 28 |language=en}}</ref> Ses vliegtuie het in laat-1944 na SAL-diens teruggekeer. Verdere vliegtuie is ná die Tweede Wêreldoorlog aan die SAL terugbesorg. ‘’n Totaal van 19 vliegtuie was teen 1948 in diens van die SAL, wat die twee Rooikruisvliegtuie ingesluit het. Die vliegtuie is op die SAL se binnelandse en streeksdienste gebruik. Daar is vanaf 1950 oor die Lodestars beskik, en die laaste van hulle is in 1955 aan diens onttrek.<ref name=":2" /> <ref name=":1" /> [[Lêer:Zsasn1 1983-05-06-00 FAJS 974 dust EL 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het 29 Lodestars bestel, maar hulle is gedurende die Tweede Wêreldoorlog deur die SALM gebruik. Die SAL het die Lodestar van 1944 tot 1955 op sy binnelandse en streeksdienste gebruik.]] ==== Vlootlys ==== Registrasie    Kon.-no.         SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná die oorlog nie terug na die SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring en Becker.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> AANTEKENING: Die name in die lys hieronder is oorspronklike name en nie die naoorlogse name nie; bevestigde name verskyn in vetdruk. Registrasie    Kon.-no          SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná oorlog nie terug na SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring.<ref name=":2" /> ==== Beskikkings, ongelukke, naoorlogse Lodestar-vloot en individuele name ==== Let daarop dat die eerste drie Lodestars vir gebruik in die ontruiming van Kreta aan die Britse Koninklike Lugmag (RAF) verkoop is.<ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8 |language=en}}</ref> ZS-ASJ          na RAF as AX685 ZS-ASK         na RAF as AX686 ZS-ASL          na RAF as AX687 ZS-ASM         verkoop as CR-ADJ, bedryf deur DETA, in 1964 by Maputo aan diens onttrek ZS-ASN         ''Andries Pretorius''; gepreserveer ZS-ASO         ''Lord Charles Somerset'' het VP-KHV geword (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); verkoop as N65C ZS-ASP         ''Richard King''; Julie 1955 verkoop as N667 ZS-ASR         nieoperasioneel, vir onderdele ZS-ASS         SALM 236; 18 November 1941 neergestort ZS-AST          28 Maart 1941 afgeskryf ZS-ASU         ''Piet Retief''; as VP-KHW verkoop (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); terug na ZS-DHK (1953 geregistreer); toe na SE-CDR, N6064V, N102V ZS-ASV         ''Simon van der Stel''; 1 Februarie 1959 afgeskryf ZS-ASW        ''Sir Benjamin D’Urban''; 5 Januarie 1948 onherstelbaar beskadig ZS-ASX         ''Willem Adriaan van der Stel''; Junie 1950 (of in 1951) as VP-KHX verkoop; toe na N94550 ZS-ASY         ''Sir Harry Smith''; Julie 1953 as N669 verkoop ZS-ASZ         SALM 241; 17 Junie 1941 neergestort ZS-ATA          ''Alexander Biggar''; Julie 1955 as N670 verkoop ZS-ATB          ''President Brand''; as VP-KHY verkoop (1951 geregistreer 1951, bedryf deur EAAC); toe na N94547 en toe N56M ZS-ATC          ''Hendrik Swellengrebel''; as VP-KHZ verkoop (in 1951 geregistreer, operated by EAAC); then became N94548 and then CF-FYR ZS-ATD          ''Sir George Grey''; sold as VP-KIA September 1950 or in 1951 (bedryf deur EAAC); toe terug na ZS-DHL (1953 geregistreer) ZS-ATE          ''Ryk Tulbagh''; as VP-KIB verkoop (in 1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); toe na N94546, N57M en N777Z ZS-ATF          ''Sir Hercules Robinson''; November 1954 as CR-AEP verkoop (bedryf deur DETA); in 1962 as KA31 na die Katanga-lugmag ZS-ATG         SALM 246; 6 Mei 1942 neergestort ZS-ATH          by aflewering neergestort ZS-ATI            ''General JW Janssens''; September 1955 as N671 verkoop; toe na XB-MAR ZS-ATJ          SALM 247; 13 April 1943 neergestort ZS-ATK         SALM 248; 19 Desember 1942 neergestort ZS-ATL          ''Jan van Riebeeck''; gepreserveer ZS-ATM         ''Sir John Cradock''; as VP-YWY verkoop (1964 geregistreer); toe na 9J-RBM, VP-WCN (1968 geregistreer, bedryf deur Hunting Surveys); Februarie 1970 by die Randse Lughawe opgebreek ZS-AVS         ''Louis Trichardt''; Julie 1955 as N672 verkoop ZS-AVT          ''President Burgers''; as N673 verkoop Hierdie paragraaf is gegrond op Spring, Brent en Air-Britain 1981.<ref name=":2" /><ref name=":0" /><ref>{{Cite book |last=Burnett |first=Ian |title=Civil Aircraft Registers of Africa |date=1981 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=1981 |pages=135 to 137 |language=en}}</ref> ==== SAL-museumvliegtuig, Lockheed L.18-08 Lodestar ZS-ASN kon.-no 2026 ==== Die eerste museumvliegtuig wat deur die SAL verky is, was Lockheed L18-08  Lodestar ZS-ASN. Hy het per pad op 3 Desember 1973 in die SAL- tegniese gebied aangekom en is in Loods 4 gestoor. Die vliegtuig is deur die Vakleerlingopleidingskool gerestoureer en is vir die eerste keer in die openbaar vertoon tydens ’n opedag wat op 10 Oktober 1975 in die tegniese gebied gehou is.<ref>{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future |volume=I| last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die konstruksienommer van hierdie vliegtuig is 2026.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future|volume=II|last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die Lockheed Lodestar-vliegtuie is net voor die Tweede Wêreldoorlog deur die SAL bestel en nadat oorlog ’n aanvang geneem het, is die vliegtuie deur die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) in gebruik geneem. Die vliegtuie is vanaf 8 Julie 1941 vir die pendeldiens tussen Suid-Afrika en Egipte gebruik. Die meeste van hulle was in ’n kamoefleerskema van [[donkergroen]], donker grondkleur en [[hemelblou]] onderkante geverf.<ref name=":3" /> Ná die Tweede Wêreldoorlog het ZS-ASN deel van die SAL-vloot geword. Sy laaste vlug vir die SAL, ’n opleidingsvlug onder leiding van Kaptein Kenneth “Toddy” Bain, het op 18 Maart 1955 plaasgevind. Die vliegtuig is in April 1955 aan die Aircraft Operating Company (AOC) verkoop en is in ’n lugopmetingsmasjien omskep en is Afrika-wyd vir lugopmetingswerk gebruik totdat hy aan diens onttrek is. Hy is deur ’n Douglas DC-3 vervang, wat ook ZS-ASN geregistreer is.<ref name=":3" /> Lodestar ZS-ASN nommer 1 was die eerste vliegtuig wat vir tentoonstelling in die voorgestelde Spoorwegmuseum by Esselenpark verkry is. Esselenpark was baie naby die eertydse Jan Smuts-lughawe (nou O.R. Tambo Internasionale Lughawe) geleë. AOC het die vliegtuig aan die SAL geskenk en hy is op 3 Desember 1973 onder leiding van mnr. A.P. Nel deur ’n span van die SAL-vakleerlingopleidingskool vanaf Grand Central-lughawe naby Halfweghuis vervoer. Die vliegtuig is sonder sy vlerke in Loods 4 by Jan Smuts-lughawe gestoor.<ref name=":3" /> Die SAL-vakleerlingskool het in 1974 met die restourasieproses begin. ZS-ASN(1) skitter nou in sy oorspronklike naoorlogse SAL-kleure. Hierdie besondere vliegtuig is van belang omdat hy die oudste bestaande vliegtuig in Suid-Afrika is en deur die Suid-Afrikaanse Lugdiens gebruik is.<ref name=":3" /> Die vliegtuig is nou deel van die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging se versameling by die Randse Lughawe.<ref name=":3" /> '''Lodestar ''Andries Pretorius'''''<ref name=":3" /> * Op 24 September 1940 aan die SAL oorhandig * Aan boord die motorvaartuig ''Tigre'' na SA verskeep * Op 7 November 1940 as 1372 na SALM * Op 9 Februarie 1946 as ZS-ASN terug na SAL * Op 22 April 1955 aan Aircraft Operating Company afgelewer * Februarie 1973 registrasie gekanselleer === Ander instansies wat die Lodestar bedryf het === * Commercial Air Services het vier Lodestars gedurende die 1950’s gebruik. Hulle het die registrasienommers ZS-ASV, ZS-ATL, ZS-DHK en ZS-DHL gehad. * Aircraft Operating Company het die Lodestars ZS-ASN, ZS-ATM en ZS-DHL op verskillende tye gebruik. Twee van hulle is gedurende hulle opmetingstake in ander lande geherregistreer. * Een L.18-40 is van 1946 tot 1951 as luukse vliegtuig met die naam ''St George'' deur Mitchell Cotts gebruik. * Die registrasies ZS-BZD en ZS-BZE is in 1948 vir P Konisky aan twee C-60A’s toegeken. * Vyf Lodestars is vir ’n kort tyd op naam van Bell Aviation in Suid-Afrika geregistreer. * Die L.18-56 Learstar met die registrasienommer ZS-NPI is deur National Process Industries ingevoer. Hierdie paragraaf is gegrond op Becker.<ref name=":1" /> [[Lêer:Zsatl 1974-09-02 FAGM 148 864x576.jpg|geen|duimnael|250x250px|Hierdie foto van die Lodestar met die konstruksienommer 18-2058 (as ZS-ATL in ’n Comair-kleurskema) is op 2 September 1974 by die Randse Lughawe geneem.]] === SALM-museumvliegtuig ZS-ATL === Die Lockheed Lodestar met die registrasienommer ZS-ATL (konstruksienommer 18-2058) het gedurende sy SAL-diens die naam ''Jan van Riebeeck'' gehad. Generaal Smuts het hierdie skroefvliegtuig dikwels as ’n luukse transportvliegtuig gebruik. Ná die Tweede Wêreldoorlog het opeenvolgende Ministers van Vervoer die vliegtuig in dieselfde rol gebruik. Comair het die masjien in 1954 van die SAL gekoop en dit tot November 1968 gebruik. Later het die Lodestar deel van die statiese uitstallings van die SALM-museum by Swartkop naby Pretoria in Suid-Afrika uitgemaak.<ref>{{Cite journal |last=Vosloo |first=Louis |date=December 1974 |title=LODESTAR ZS-ATL TO BE PRESERVED |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=1 |issue=11 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=February 1975 |title=LODESTAR ZS-ATL |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=2 |issue=1 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> [[Lêer:Zsatl 2014-09-19 FASK 5320 ELshd 600x400.jpg|geen|duimnael|250px|Lodestar ZS-ATL word op 19 September 2014 as ’n statiese uitstalling by SALM-museum Swartkop gesien. Shackleton 1721 verskyn in die agtergrond.]] == Fotogalery == <gallery mode="packed"> Lêer:Zsatl 2003-02-09 FASK 022 crop1 LR 800x600.jpg|Gekamoefleerde Lodestar Lêer:1371 default upsize cr 72dpi.jpg|Lodestar 1371 ambulansvliegtuig operasioneel in Noord-Afrika Lêer:Zsasn1 1983-05 of 06 FAJS 017 shd75 stof 600x364.jpg|ZS-ASN Mei/Junie 1983 op Jan Smuts Lêer:Zsasn1 2003-02-09 FASK 009 600x450.jpg|ZS-ASN 9 Feb 2003 op Swartkop </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|2}} ke0c5g5cq8qv5nxww8ast778zn7iyqm 2890190 2890186 2026-04-05T17:23:12Z Gaius le Roux 203341 Geringe teksredigering 2890190 wikitext text/x-wiki Die '''Lockheed L.18 Lodestar''' was ’n direkte ontwikkeling van die Lockheed L.14 Super Electra en het sy nooiensvlug op 21 September 1939 gehad. Hierdie vliegtuig het voorsiening vir drie bemanningslede en 14 passasiers gehad en is in Maart 1940 vir die eerste keer in gebruik geneem. Daar is uiteindelik meer as 600 Lodestars vir kommersiële en militêre diens geproduseer. Meer as 12 lugrederye op vier vastelande het teen die einde van die Tweede Wêreldoorlog steeds die Lodestar gebruik. Gedurende die oorlog is die Lodestar wyd deur die USAAF en die VSA-vloot vir die transportrol aangepas. Die militêre variante het bestaan uit die C-56 (USAAF, luukse weergawe en algemene personeeltransportvliegtuig), R50-1 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-56), C-57 (USAAF, verskillende enjin- en kajuitinstallasies), C-59 (USAAF, 14 passasiers), R50-2 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-59), R50-3 (VSA-vloot- luukse transportvliegtuig), C-60 (USAAF, 18 ten volle gewapende troepe) en drie VSA-vloot-ekwivalente van die C-60, naamlik die R50-4 (vier tot sewe passasiers), die R50-5 (14 passasiers) en die R50-6 (18 troepe).<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |year=1995 |isbn=0-517-10316-8 |pages=595, 596 |language=en}}</ref> == Operasionele gebruik == === SALM === [[Lêer:Field Marshal Jan Smuts, Premier of South Africa and Supreme Commander of the Union Defences TR30.jpg|duimnael|Veldmaarskalk Jan Smuts staan by die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 234.]] Die Lockheed Lodestar lyk nes die Lockheed Ventura en kon vir 12 passasiers toegerus word. Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) het kort voor die [[Tweede Wêreldoorlog]] 29 eenhede van hierdie vliegtuig bestel. Voordat hulle afgelewer kon word, het die Tweede Wêreldoorlog uitgebreek en by die aankoms van die vliegtuie is hulle onmiddellik in diens van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] (SALM) geplaas. Hulle is grootliks op die transportroete van die [[Unie van Suid-Afrika]] na [[Kaïro]] in Egipte gebruik. Met die aankoms van die Douglas Dakota is die Lodestars van die pendelroete onttrek en op korter roetes gebruik. Reeksnommers in die groepe 231 tot 249 en 1370 tot 1378 is aan die Lodestars van die Suid-Afrikaanse Lugmag toegeken.<ref name=":0">{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2005 |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=55 |language=en}}</ref> [[Lêer:Royal Air Force Operations in the Middle East and North Africa, 1939-1943 CM2808.jpg|duimnael|Die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 1371 wag om ongevalle by ’n landingsveld in die Westelike Woestyn af te voer.]] Altesaam 27 van die SAL se Lodestars is deur die SALM oorgeneem en SALM-reeksnommers gegee. Die SALM het die twee Rooikruis-Lodestars as ambulansvliegtuie gebruik en die nommers 1371 en 1378 aan hulle toegeken. (Lodestar 1371 word in die Fotogalery geïllustreer: Suid-Afrikaanse Lugmag-personeel dra ’n ongeval na die vliegtuig sodat hy/sy met die Lodestar afgevoer kan word.) Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het gedurende die Tweede Wêreldoorlog die Lugdiensvleuel geword, toe die Bomwerpertransportbrigade en uiteindelik Nommer 5 Vleuel. SALM-Lodestars het aanvanklik die volle SAL-kleure met SALM-kentekens en SALM-reeksnommers gehad, maar is later in ’n kamoefleerskema van [[donkergroen]] en donker grond op die boonste oppervlakke en [[hemelblou]] op die onderste oppervlakke oorgeverf. Die ambulansvliegtuie het prominente rooi kruise gehad. Die Lodestars is deur verskillende vlugte van Nommer 5 Vleuel by Lugmagstasie Germiston bedryf. Die Lodestar met die reeksnommer 234 is ná die Tweede Wêreldoorlog deur Nommer 28 Eskader as BBP-vliegtuig vir die Eerste Minister behou.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=July 1981 |title=LOCKHEED TWINS |journal=African Air Review |volume=8 |issue=July to August 1981 |pages=10 to 13 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> === SAL === Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) was ’n belangrike gebruiker van die Lodestar, maar oorlog het uitgebreek voordat daar met aflewering aan die SAL begin kon word en die vliegtuie is direk na die SALM oorgeplaas. Die SAL het oorspronklik 29 eenhede bestel. Nog twee vliegtuie is gedurende 1941 aan die Suid-Afrikaanse Rooikruisvereniging afgelewer.<ref name=":2">{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |year=1996 |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8, 28 |language=en}}</ref> Ses vliegtuie het in laat-1944 na SAL-diens teruggekeer. Verdere vliegtuie is ná die Tweede Wêreldoorlog aan die SAL terugbesorg. ’n Totaal van 19 vliegtuie was teen 1948 in diens van die SAL, wat die twee Rooikruisvliegtuie ingesluit het. Die Lodestars is op die SAL se binnelandse en streeksdienste gebruik. Daar is vanaf 1950 oor die Lodestars beskik, en die laaste van hulle is in 1955 aan diens onttrek.<ref name=":2" /> <ref name=":1" /> [[Lêer:Zsasn1 1983-05-06-00 FAJS 974 dust EL 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het 29 Lodestars bestel, maar hulle is gedurende die Tweede Wêreldoorlog deur die SALM gebruik. Die SAL het die Lodestar van 1944 tot 1955 op sy binnelandse en streeksdienste gebruik.]] ==== Vlootlys ==== Registrasie    Kon.-no.         SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná die oorlog nie terug na die SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring en Becker.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> AANTEKENING: Die name in die lys hieronder is oorspronklike name en nie die naoorlogse name nie; bevestigde name verskyn in vetdruk. Registrasie    Kon.-no          SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná oorlog nie terug na SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring.<ref name=":2" /> ==== Beskikkings, ongelukke, naoorlogse Lodestar-vloot en individuele name ==== Let daarop dat die eerste drie Lodestars vir gebruik in die ontruiming van Kreta aan die Britse Koninklike Lugmag (RAF) verkoop is.<ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8 |language=en}}</ref> ZS-ASJ          na RAF as AX685 ZS-ASK         na RAF as AX686 ZS-ASL          na RAF as AX687 ZS-ASM         verkoop as CR-ADJ, bedryf deur DETA, in 1964 by Maputo aan diens onttrek ZS-ASN         ''Andries Pretorius''; gepreserveer ZS-ASO         ''Lord Charles Somerset'' het VP-KHV geword (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); verkoop as N65C ZS-ASP         ''Richard King''; Julie 1955 verkoop as N667 ZS-ASR         nieoperasioneel, vir onderdele ZS-ASS         SALM 236; 18 November 1941 neergestort ZS-AST          28 Maart 1941 afgeskryf ZS-ASU         ''Piet Retief''; as VP-KHW verkoop (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); terug na ZS-DHK (1953 geregistreer); toe na SE-CDR, N6064V, N102V ZS-ASV         ''Simon van der Stel''; 1 Februarie 1959 afgeskryf ZS-ASW        ''Sir Benjamin D’Urban''; 5 Januarie 1948 onherstelbaar beskadig ZS-ASX         ''Willem Adriaan van der Stel''; Junie 1950 (of in 1951) as VP-KHX verkoop; toe na N94550 ZS-ASY         ''Sir Harry Smith''; Julie 1953 as N669 verkoop ZS-ASZ         SALM 241; 17 Junie 1941 neergestort ZS-ATA          ''Alexander Biggar''; Julie 1955 as N670 verkoop ZS-ATB          ''President Brand''; as VP-KHY verkoop (1951 geregistreer 1951, bedryf deur EAAC); toe na N94547 en toe N56M ZS-ATC          ''Hendrik Swellengrebel''; as VP-KHZ verkoop (in 1951 geregistreer, bedryf deurEAAC); toe naN94548 en toe CF-FYR ZS-ATD          ''Sir George Grey''; September 1950 of in 1951 as VP-KIA verkoop (bedryf deur EAAC); toe terug na ZS-DHL (1953 geregistreer) ZS-ATE          ''Ryk Tulbagh''; as VP-KIB verkoop (in 1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); toe na N94546, N57M en N777Z ZS-ATF          ''Sir Hercules Robinson''; November 1954 as CR-AEP verkoop (bedryf deur DETA); in 1962 as KA31 na die Katanga-lugmag ZS-ATG         SALM 246; 6 Mei 1942 neergestort ZS-ATH          by aflewering neergestort ZS-ATI            ''General JW Janssens''; September 1955 as N671 verkoop; toe na XB-MAR ZS-ATJ          SALM 247; 13 April 1943 neergestort ZS-ATK         SALM 248; 19 Desember 1942 neergestort ZS-ATL          ''Jan van Riebeeck''; gepreserveer ZS-ATM         ''Sir John Cradock''; as VP-YWY verkoop (1964 geregistreer); toe na 9J-RBM, VP-WCN (1968 geregistreer, bedryf deur Hunting Surveys); Februarie 1970 by die Randse Lughawe opgebreek ZS-AVS         ''Louis Trichardt''; Julie 1955 as N672 verkoop ZS-AVT          ''President Burgers''; as N673 verkoop Hierdie paragraaf is gegrond op Spring, Brent en Air-Britain 1981.<ref name=":2" /><ref name=":0" /><ref>{{Cite book |last=Burnett |first=Ian |title=Civil Aircraft Registers of Africa |date=1981 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=1981 |pages=135 to 137 |language=en}}</ref> ==== SAL-museumvliegtuig, Lockheed L.18-08 Lodestar ZS-ASN kon.-no 2026 ==== Die eerste museumvliegtuig wat deur die SAL verky is, was Lockheed L18-08  Lodestar ZS-ASN. Hy het per pad op 3 Desember 1973 in die SAL- tegniese gebied aangekom en is in Loods 4 gestoor. Die vliegtuig is deur die Vakleerlingopleidingskool gerestoureer en is vir die eerste keer in die openbaar vertoon tydens ’n opedag wat op 10 Oktober 1975 in die tegniese gebied gehou is.<ref>{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future |volume=I| last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die konstruksienommer van hierdie vliegtuig is 2026.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future|volume=II|last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die Lockheed Lodestar-vliegtuie is net voor die Tweede Wêreldoorlog deur die SAL bestel en nadat oorlog ’n aanvang geneem het, is die vliegtuie deur die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) in gebruik geneem. Die vliegtuie is vanaf 8 Julie 1941 vir die pendeldiens tussen Suid-Afrika en Egipte gebruik. Die meeste van hulle was in ’n kamoefleerskema van [[donkergroen]], donker grondkleur en [[hemelblou]] onderkante geverf.<ref name=":3" /> Ná die Tweede Wêreldoorlog het ZS-ASN deel van die SAL-vloot geword. Sy laaste vlug vir die SAL, ’n opleidingsvlug onder leiding van Kaptein Kenneth “Toddy” Bain, het op 18 Maart 1955 plaasgevind. Die vliegtuig is in April 1955 aan die Aircraft Operating Company (AOC) verkoop en is in ’n lugopmetingsmasjien omskep en is Afrika-wyd vir lugopmetingswerk gebruik totdat hy aan diens onttrek is. Hy is deur ’n Douglas DC-3 vervang, wat ook ZS-ASN geregistreer is.<ref name=":3" /> Lodestar ZS-ASN nommer 1 was die eerste vliegtuig wat vir tentoonstelling in die voorgestelde Spoorwegmuseum by Esselenpark verkry is. Esselenpark was baie naby die eertydse Jan Smuts-lughawe (nou O.R. Tambo Internasionale Lughawe) geleë. AOC het die vliegtuig aan die SAL geskenk en hy is op 3 Desember 1973 onder leiding van mnr. AP Nel deur ’n span van die SAL-vakleerlingopleidingskool vanaf Grand Central-lughawe naby Halfweghuis vervoer. Die vliegtuig is sonder sy vlerke in Loods 4 by Jan Smuts-lughawe gestoor.<ref name=":3" /> Die SAL-vakleerlingskool het in 1974 met die restourasieproses begin. ZS-ASN(1) skitter nou in sy oorspronklike naoorlogse SAL-kleure. Hierdie besondere vliegtuig is van belang omdat hy die oudste bestaande vliegtuig in Suid-Afrika is en deur die Suid-Afrikaanse Lugdiens gebruik is.<ref name=":3" /> Die vliegtuig is nou deel van die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging se versameling by die Randse Lughawe.<ref name=":3" /> '''Lodestar ''Andries Pretorius'''''<ref name=":3" /> * Op 24 September 1940 aan die SAL oorhandig * Aan boord die motorvaartuig ''Tigre'' na SA verskeep * Op 7 November 1940 as 1372 na SALM * Op 9 Februarie 1946 as ZS-ASN terug na SAL * Op 22 April 1955 aan Aircraft Operating Company afgelewer * Februarie 1973 registrasie gekanselleer === Ander instansies wat die Lodestar bedryf het === * Commercial Air Services het vier Lodestars gedurende die 1950’s gebruik. Hulle het die registrasienommers ZS-ASV, ZS-ATL, ZS-DHK en ZS-DHL gehad. * Aircraft Operating Company het die Lodestars ZS-ASN, ZS-ATM en ZS-DHL op verskillende tye gebruik. Twee van hulle is gedurende hulle opmetingstake in ander lande geherregistreer. * Een L.18-40 is van 1946 tot 1951 as luukse vliegtuig met die naam ''St George'' deur Mitchell Cotts gebruik. * Die registrasies ZS-BZD en ZS-BZE is in 1948 vir P Konisky aan twee C-60A’s toegeken. * Vyf Lodestars is vir ’n kort tyd op naam van Bell Aviation in Suid-Afrika geregistreer. * Die L.18-56 Learstar met die registrasienommer ZS-NPI is deur National Process Industries ingevoer. Hierdie paragraaf is gegrond op Becker.<ref name=":1" /> [[Lêer:Zsatl 1974-09-02 FAGM 148 864x576.jpg|geen|duimnael|250x250px|Hierdie foto van die Lodestar met die konstruksienommer 18-2058 (as ZS-ATL in ’n Comair-kleurskema) is op 2 September 1974 by die Randse Lughawe geneem.]] === SALM-museumvliegtuig ZS-ATL === Die Lockheed Lodestar met die registrasienommer ZS-ATL (konstruksienommer 18-2058) het gedurende sy SAL-diens die naam ''Jan van Riebeeck'' gehad. Generaal Smuts het hierdie skroefvliegtuig dikwels as ’n luukse transportvliegtuig gebruik. Ná die Tweede Wêreldoorlog het opeenvolgende Ministers van Vervoer die vliegtuig in dieselfde rol gebruik. Comair het die masjien in 1954 van die SAL gekoop en dit tot November 1968 gebruik. Later het die Lodestar deel van die statiese uitstallings van die SALM-museum by Swartkop naby Pretoria in Suid-Afrika uitgemaak.<ref>{{Cite journal |last=Vosloo |first=Louis |date=December 1974 |title=LODESTAR ZS-ATL TO BE PRESERVED |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=1 |issue=11 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=February 1975 |title=LODESTAR ZS-ATL |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=2 |issue=1 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> [[Lêer:Zsatl 2014-09-19 FASK 5320 ELshd 600x400.jpg|geen|duimnael|250px|Lodestar ZS-ATL word op 19 September 2014 as ’n statiese uitstalling by SALM-museum Swartkop gesien. Shackleton 1721 verskyn in die agtergrond.]] == Fotogalery == <gallery mode="packed"> Lêer:Zsatl 2003-02-09 FASK 022 crop1 LR 800x600.jpg|Gekamoefleerde Lodestar Lêer:1371 default upsize cr 72dpi.jpg|Lodestar 1371 ambulansvliegtuig operasioneel in Noord-Afrika Lêer:Zsasn1 1983-05 of 06 FAJS 017 shd75 stof 600x364.jpg|ZS-ASN Mei/Junie 1983 op Jan Smuts Lêer:Zsasn1 2003-02-09 FASK 009 600x450.jpg|ZS-ASN 9 Feb 2003 op Swartkop </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|2}} m1ofwmcuoyrj3qy297yqwz4fi0q05le 2890201 2890190 2026-04-05T18:03:56Z Oesjaar 7467 Skakel 2890201 wikitext text/x-wiki Die '''Lockheed L.18 Lodestar''' was ’n direkte ontwikkeling van die Lockheed L.14 Super Electra en het sy nooiensvlug op 21 September 1939 gehad. Hierdie vliegtuig het voorsiening vir drie bemanningslede en 14 passasiers gehad en is in Maart 1940 vir die eerste keer in gebruik geneem. Daar is uiteindelik meer as 600 Lodestars vir kommersiële en militêre diens geproduseer. Meer as 12 lugrederye op vier vastelande het teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] steeds die Lodestar gebruik. Gedurende die oorlog is die Lodestar wyd deur die USAAF en die VSA-vloot vir die transportrol aangepas. Die militêre variante het bestaan uit die C-56 (USAAF, luukse weergawe en algemene personeeltransportvliegtuig), R50-1 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-56), C-57 (USAAF, verskillende enjin- en kajuitinstallasies), C-59 (USAAF, 14 passasiers), R50-2 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-59), R50-3 (VSA-vloot- luukse transportvliegtuig), C-60 (USAAF, 18 ten volle gewapende troepe) en drie VSA-vloot-ekwivalente van die C-60, naamlik die R50-4 (vier tot sewe passasiers), die R50-5 (14 passasiers) en die R50-6 (18 troepe).<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |year=1995 |isbn=0-517-10316-8 |pages=595, 596 |language=en}}</ref> == Operasionele gebruik == === SALM === [[Lêer:Field Marshal Jan Smuts, Premier of South Africa and Supreme Commander of the Union Defences TR30.jpg|duimnael|Veldmaarskalk Jan Smuts staan by die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 234.]] Die Lockheed Lodestar lyk nes die Lockheed Ventura en kon vir 12 passasiers toegerus word. Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) het kort voor die [[Tweede Wêreldoorlog]] 29 eenhede van hierdie vliegtuig bestel. Voordat hulle afgelewer kon word, het die Tweede Wêreldoorlog uitgebreek en by die aankoms van die vliegtuie is hulle onmiddellik in diens van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] (SALM) geplaas. Hulle is grootliks op die transportroete van die [[Unie van Suid-Afrika]] na [[Kaïro]] in Egipte gebruik. Met die aankoms van die Douglas Dakota is die Lodestars van die pendelroete onttrek en op korter roetes gebruik. Reeksnommers in die groepe 231 tot 249 en 1370 tot 1378 is aan die Lodestars van die Suid-Afrikaanse Lugmag toegeken.<ref name=":0">{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2005 |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=55 |language=en}}</ref> [[Lêer:Royal Air Force Operations in the Middle East and North Africa, 1939-1943 CM2808.jpg|duimnael|Die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 1371 wag om ongevalle by ’n landingsveld in die Westelike Woestyn af te voer.]] Altesaam 27 van die SAL se Lodestars is deur die SALM oorgeneem en SALM-reeksnommers gegee. Die SALM het die twee Rooikruis-Lodestars as ambulansvliegtuie gebruik en die nommers 1371 en 1378 aan hulle toegeken. (Lodestar 1371 word in die Fotogalery geïllustreer: Suid-Afrikaanse Lugmag-personeel dra ’n ongeval na die vliegtuig sodat hy/sy met die Lodestar afgevoer kan word.) Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het gedurende die Tweede Wêreldoorlog die Lugdiensvleuel geword, toe die Bomwerpertransportbrigade en uiteindelik Nommer 5 Vleuel. SALM-Lodestars het aanvanklik die volle SAL-kleure met SALM-kentekens en SALM-reeksnommers gehad, maar is later in ’n kamoefleerskema van [[donkergroen]] en donker grond op die boonste oppervlakke en [[hemelblou]] op die onderste oppervlakke oorgeverf. Die ambulansvliegtuie het prominente rooi kruise gehad. Die Lodestars is deur verskillende vlugte van Nommer 5 Vleuel by Lugmagstasie Germiston bedryf. Die Lodestar met die reeksnommer 234 is ná die Tweede Wêreldoorlog deur Nommer 28 Eskader as BBP-vliegtuig vir die Eerste Minister behou.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=July 1981 |title=LOCKHEED TWINS |journal=African Air Review |volume=8 |issue=July to August 1981 |pages=10 to 13 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> === SAL === Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) was ’n belangrike gebruiker van die Lodestar, maar oorlog het uitgebreek voordat daar met aflewering aan die SAL begin kon word en die vliegtuie is direk na die SALM oorgeplaas. Die SAL het oorspronklik 29 eenhede bestel. Nog twee vliegtuie is gedurende 1941 aan die Suid-Afrikaanse Rooikruisvereniging afgelewer.<ref name=":2">{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |year=1996 |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8, 28 |language=en}}</ref> Ses vliegtuie het in laat-1944 na SAL-diens teruggekeer. Verdere vliegtuie is ná die Tweede Wêreldoorlog aan die SAL terugbesorg. ’n Totaal van 19 vliegtuie was teen 1948 in diens van die SAL, wat die twee Rooikruisvliegtuie ingesluit het. Die Lodestars is op die SAL se binnelandse en streeksdienste gebruik. Daar is vanaf 1950 oor die Lodestars beskik, en die laaste van hulle is in 1955 aan diens onttrek.<ref name=":2" /> <ref name=":1" /> [[Lêer:Zsasn1 1983-05-06-00 FAJS 974 dust EL 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het 29 Lodestars bestel, maar hulle is gedurende die Tweede Wêreldoorlog deur die SALM gebruik. Die SAL het die Lodestar van 1944 tot 1955 op sy binnelandse en streeksdienste gebruik.]] ==== Vlootlys ==== Registrasie    Kon.-no.         SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná die oorlog nie terug na die SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring en Becker.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> AANTEKENING: Die name in die lys hieronder is oorspronklike name en nie die naoorlogse name nie; bevestigde name verskyn in vetdruk. Registrasie    Kon.-no          SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná oorlog nie terug na SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring.<ref name=":2" /> ==== Beskikkings, ongelukke, naoorlogse Lodestar-vloot en individuele name ==== Let daarop dat die eerste drie Lodestars vir gebruik in die ontruiming van Kreta aan die Britse Koninklike Lugmag (RAF) verkoop is.<ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8 |language=en}}</ref> ZS-ASJ          na RAF as AX685 ZS-ASK         na RAF as AX686 ZS-ASL          na RAF as AX687 ZS-ASM         verkoop as CR-ADJ, bedryf deur DETA, in 1964 by Maputo aan diens onttrek ZS-ASN         ''Andries Pretorius''; gepreserveer ZS-ASO         ''Lord Charles Somerset'' het VP-KHV geword (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); verkoop as N65C ZS-ASP         ''Richard King''; Julie 1955 verkoop as N667 ZS-ASR         nieoperasioneel, vir onderdele ZS-ASS         SALM 236; 18 November 1941 neergestort ZS-AST          28 Maart 1941 afgeskryf ZS-ASU         ''Piet Retief''; as VP-KHW verkoop (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); terug na ZS-DHK (1953 geregistreer); toe na SE-CDR, N6064V, N102V ZS-ASV         ''Simon van der Stel''; 1 Februarie 1959 afgeskryf ZS-ASW        ''Sir Benjamin D’Urban''; 5 Januarie 1948 onherstelbaar beskadig ZS-ASX         ''Willem Adriaan van der Stel''; Junie 1950 (of in 1951) as VP-KHX verkoop; toe na N94550 ZS-ASY         ''Sir Harry Smith''; Julie 1953 as N669 verkoop ZS-ASZ         SALM 241; 17 Junie 1941 neergestort ZS-ATA          ''Alexander Biggar''; Julie 1955 as N670 verkoop ZS-ATB          ''President Brand''; as VP-KHY verkoop (1951 geregistreer 1951, bedryf deur EAAC); toe na N94547 en toe N56M ZS-ATC          ''Hendrik Swellengrebel''; as VP-KHZ verkoop (in 1951 geregistreer, bedryf deurEAAC); toe naN94548 en toe CF-FYR ZS-ATD          ''Sir George Grey''; September 1950 of in 1951 as VP-KIA verkoop (bedryf deur EAAC); toe terug na ZS-DHL (1953 geregistreer) ZS-ATE          ''Ryk Tulbagh''; as VP-KIB verkoop (in 1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); toe na N94546, N57M en N777Z ZS-ATF          ''Sir Hercules Robinson''; November 1954 as CR-AEP verkoop (bedryf deur DETA); in 1962 as KA31 na die Katanga-lugmag ZS-ATG         SALM 246; 6 Mei 1942 neergestort ZS-ATH          by aflewering neergestort ZS-ATI            ''General JW Janssens''; September 1955 as N671 verkoop; toe na XB-MAR ZS-ATJ          SALM 247; 13 April 1943 neergestort ZS-ATK         SALM 248; 19 Desember 1942 neergestort ZS-ATL          ''Jan van Riebeeck''; gepreserveer ZS-ATM         ''Sir John Cradock''; as VP-YWY verkoop (1964 geregistreer); toe na 9J-RBM, VP-WCN (1968 geregistreer, bedryf deur Hunting Surveys); Februarie 1970 by die Randse Lughawe opgebreek ZS-AVS         ''Louis Trichardt''; Julie 1955 as N672 verkoop ZS-AVT          ''President Burgers''; as N673 verkoop Hierdie paragraaf is gegrond op Spring, Brent en Air-Britain 1981.<ref name=":2" /><ref name=":0" /><ref>{{Cite book |last=Burnett |first=Ian |title=Civil Aircraft Registers of Africa |date=1981 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=1981 |pages=135 to 137 |language=en}}</ref> ==== SAL-museumvliegtuig, Lockheed L.18-08 Lodestar ZS-ASN kon.-no 2026 ==== Die eerste museumvliegtuig wat deur die SAL verky is, was Lockheed L18-08  Lodestar ZS-ASN. Hy het per pad op 3 Desember 1973 in die SAL- tegniese gebied aangekom en is in Loods 4 gestoor. Die vliegtuig is deur die Vakleerlingopleidingskool gerestoureer en is vir die eerste keer in die openbaar vertoon tydens ’n opedag wat op 10 Oktober 1975 in die tegniese gebied gehou is.<ref>{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future |volume=I| last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die konstruksienommer van hierdie vliegtuig is 2026.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future|volume=II|last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die Lockheed Lodestar-vliegtuie is net voor die Tweede Wêreldoorlog deur die SAL bestel en nadat oorlog ’n aanvang geneem het, is die vliegtuie deur die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) in gebruik geneem. Die vliegtuie is vanaf 8 Julie 1941 vir die pendeldiens tussen Suid-Afrika en Egipte gebruik. Die meeste van hulle was in ’n kamoefleerskema van [[donkergroen]], donker grondkleur en [[hemelblou]] onderkante geverf.<ref name=":3" /> Ná die Tweede Wêreldoorlog het ZS-ASN deel van die SAL-vloot geword. Sy laaste vlug vir die SAL, ’n opleidingsvlug onder leiding van Kaptein Kenneth “Toddy” Bain, het op 18 Maart 1955 plaasgevind. Die vliegtuig is in April 1955 aan die Aircraft Operating Company (AOC) verkoop en is in ’n lugopmetingsmasjien omskep en is Afrika-wyd vir lugopmetingswerk gebruik totdat hy aan diens onttrek is. Hy is deur ’n Douglas DC-3 vervang, wat ook ZS-ASN geregistreer is.<ref name=":3" /> Lodestar ZS-ASN nommer 1 was die eerste vliegtuig wat vir tentoonstelling in die voorgestelde Spoorwegmuseum by Esselenpark verkry is. Esselenpark was baie naby die eertydse Jan Smuts-lughawe (nou O.R. Tambo Internasionale Lughawe) geleë. AOC het die vliegtuig aan die SAL geskenk en hy is op 3 Desember 1973 onder leiding van mnr. AP Nel deur ’n span van die SAL-vakleerlingopleidingskool vanaf Grand Central-lughawe naby Halfweghuis vervoer. Die vliegtuig is sonder sy vlerke in Loods 4 by Jan Smuts-lughawe gestoor.<ref name=":3" /> Die SAL-vakleerlingskool het in 1974 met die restourasieproses begin. ZS-ASN(1) skitter nou in sy oorspronklike naoorlogse SAL-kleure. Hierdie besondere vliegtuig is van belang omdat hy die oudste bestaande vliegtuig in Suid-Afrika is en deur die Suid-Afrikaanse Lugdiens gebruik is.<ref name=":3" /> Die vliegtuig is nou deel van die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging se versameling by die Randse Lughawe.<ref name=":3" /> '''Lodestar ''Andries Pretorius'''''<ref name=":3" /> * Op 24 September 1940 aan die SAL oorhandig * Aan boord die motorvaartuig ''Tigre'' na SA verskeep * Op 7 November 1940 as 1372 na SALM * Op 9 Februarie 1946 as ZS-ASN terug na SAL * Op 22 April 1955 aan Aircraft Operating Company afgelewer * Februarie 1973 registrasie gekanselleer === Ander instansies wat die Lodestar bedryf het === * Commercial Air Services het vier Lodestars gedurende die 1950’s gebruik. Hulle het die registrasienommers ZS-ASV, ZS-ATL, ZS-DHK en ZS-DHL gehad. * Aircraft Operating Company het die Lodestars ZS-ASN, ZS-ATM en ZS-DHL op verskillende tye gebruik. Twee van hulle is gedurende hulle opmetingstake in ander lande geherregistreer. * Een L.18-40 is van 1946 tot 1951 as luukse vliegtuig met die naam ''St George'' deur Mitchell Cotts gebruik. * Die registrasies ZS-BZD en ZS-BZE is in 1948 vir P Konisky aan twee C-60A’s toegeken. * Vyf Lodestars is vir ’n kort tyd op naam van Bell Aviation in Suid-Afrika geregistreer. * Die L.18-56 Learstar met die registrasienommer ZS-NPI is deur National Process Industries ingevoer. Hierdie paragraaf is gegrond op Becker.<ref name=":1" /> [[Lêer:Zsatl 1974-09-02 FAGM 148 864x576.jpg|geen|duimnael|250x250px|Hierdie foto van die Lodestar met die konstruksienommer 18-2058 (as ZS-ATL in ’n Comair-kleurskema) is op 2 September 1974 by die Randse Lughawe geneem.]] === SALM-museumvliegtuig ZS-ATL === Die Lockheed Lodestar met die registrasienommer ZS-ATL (konstruksienommer 18-2058) het gedurende sy SAL-diens die naam ''Jan van Riebeeck'' gehad. Generaal Smuts het hierdie skroefvliegtuig dikwels as ’n luukse transportvliegtuig gebruik. Ná die Tweede Wêreldoorlog het opeenvolgende Ministers van Vervoer die vliegtuig in dieselfde rol gebruik. Comair het die masjien in 1954 van die SAL gekoop en dit tot November 1968 gebruik. Later het die Lodestar deel van die statiese uitstallings van die SALM-museum by Swartkop naby Pretoria in Suid-Afrika uitgemaak.<ref>{{Cite journal |last=Vosloo |first=Louis |date=December 1974 |title=LODESTAR ZS-ATL TO BE PRESERVED |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=1 |issue=11 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=February 1975 |title=LODESTAR ZS-ATL |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=2 |issue=1 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> [[Lêer:Zsatl 2014-09-19 FASK 5320 ELshd 600x400.jpg|geen|duimnael|250px|Lodestar ZS-ATL word op 19 September 2014 as ’n statiese uitstalling by SALM-museum Swartkop gesien. Shackleton 1721 verskyn in die agtergrond.]] == Fotogalery == <gallery mode="packed"> Lêer:Zsatl 2003-02-09 FASK 022 crop1 LR 800x600.jpg|Gekamoefleerde Lodestar Lêer:1371 default upsize cr 72dpi.jpg|Lodestar 1371 ambulansvliegtuig operasioneel in Noord-Afrika Lêer:Zsasn1 1983-05 of 06 FAJS 017 shd75 stof 600x364.jpg|ZS-ASN Mei/Junie 1983 op Jan Smuts Lêer:Zsasn1 2003-02-09 FASK 009 600x450.jpg|ZS-ASN 9 Feb 2003 op Swartkop </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|2}} r2kw4zi6qe3vfxyy2822jiczghqdk65 2890202 2890201 2026-04-05T18:04:08Z Aliwal2012 39067 /* Beskikkings, ongelukke, naoorlogse Lodestar-vloot en individuele name */ 2890202 wikitext text/x-wiki Die '''Lockheed L.18 Lodestar''' was ’n direkte ontwikkeling van die Lockheed L.14 Super Electra en het sy nooiensvlug op 21 September 1939 gehad. Hierdie vliegtuig het voorsiening vir drie bemanningslede en 14 passasiers gehad en is in Maart 1940 vir die eerste keer in gebruik geneem. Daar is uiteindelik meer as 600 Lodestars vir kommersiële en militêre diens geproduseer. Meer as 12 lugrederye op vier vastelande het teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] steeds die Lodestar gebruik. Gedurende die oorlog is die Lodestar wyd deur die USAAF en die VSA-vloot vir die transportrol aangepas. Die militêre variante het bestaan uit die C-56 (USAAF, luukse weergawe en algemene personeeltransportvliegtuig), R50-1 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-56), C-57 (USAAF, verskillende enjin- en kajuitinstallasies), C-59 (USAAF, 14 passasiers), R50-2 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-59), R50-3 (VSA-vloot- luukse transportvliegtuig), C-60 (USAAF, 18 ten volle gewapende troepe) en drie VSA-vloot-ekwivalente van die C-60, naamlik die R50-4 (vier tot sewe passasiers), die R50-5 (14 passasiers) en die R50-6 (18 troepe).<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |year=1995 |isbn=0-517-10316-8 |pages=595, 596 |language=en}}</ref> == Operasionele gebruik == === SALM === [[Lêer:Field Marshal Jan Smuts, Premier of South Africa and Supreme Commander of the Union Defences TR30.jpg|duimnael|Veldmaarskalk Jan Smuts staan by die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 234.]] Die Lockheed Lodestar lyk nes die Lockheed Ventura en kon vir 12 passasiers toegerus word. Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) het kort voor die [[Tweede Wêreldoorlog]] 29 eenhede van hierdie vliegtuig bestel. Voordat hulle afgelewer kon word, het die Tweede Wêreldoorlog uitgebreek en by die aankoms van die vliegtuie is hulle onmiddellik in diens van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] (SALM) geplaas. Hulle is grootliks op die transportroete van die [[Unie van Suid-Afrika]] na [[Kaïro]] in Egipte gebruik. Met die aankoms van die Douglas Dakota is die Lodestars van die pendelroete onttrek en op korter roetes gebruik. Reeksnommers in die groepe 231 tot 249 en 1370 tot 1378 is aan die Lodestars van die Suid-Afrikaanse Lugmag toegeken.<ref name=":0">{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2005 |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=55 |language=en}}</ref> [[Lêer:Royal Air Force Operations in the Middle East and North Africa, 1939-1943 CM2808.jpg|duimnael|Die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 1371 wag om ongevalle by ’n landingsveld in die Westelike Woestyn af te voer.]] Altesaam 27 van die SAL se Lodestars is deur die SALM oorgeneem en SALM-reeksnommers gegee. Die SALM het die twee Rooikruis-Lodestars as ambulansvliegtuie gebruik en die nommers 1371 en 1378 aan hulle toegeken. (Lodestar 1371 word in die Fotogalery geïllustreer: Suid-Afrikaanse Lugmag-personeel dra ’n ongeval na die vliegtuig sodat hy/sy met die Lodestar afgevoer kan word.) Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het gedurende die Tweede Wêreldoorlog die Lugdiensvleuel geword, toe die Bomwerpertransportbrigade en uiteindelik Nommer 5 Vleuel. SALM-Lodestars het aanvanklik die volle SAL-kleure met SALM-kentekens en SALM-reeksnommers gehad, maar is later in ’n kamoefleerskema van [[donkergroen]] en donker grond op die boonste oppervlakke en [[hemelblou]] op die onderste oppervlakke oorgeverf. Die ambulansvliegtuie het prominente rooi kruise gehad. Die Lodestars is deur verskillende vlugte van Nommer 5 Vleuel by Lugmagstasie Germiston bedryf. Die Lodestar met die reeksnommer 234 is ná die Tweede Wêreldoorlog deur Nommer 28 Eskader as BBP-vliegtuig vir die Eerste Minister behou.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=July 1981 |title=LOCKHEED TWINS |journal=African Air Review |volume=8 |issue=July to August 1981 |pages=10 to 13 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> === SAL === Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) was ’n belangrike gebruiker van die Lodestar, maar oorlog het uitgebreek voordat daar met aflewering aan die SAL begin kon word en die vliegtuie is direk na die SALM oorgeplaas. Die SAL het oorspronklik 29 eenhede bestel. Nog twee vliegtuie is gedurende 1941 aan die Suid-Afrikaanse Rooikruisvereniging afgelewer.<ref name=":2">{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |year=1996 |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8, 28 |language=en}}</ref> Ses vliegtuie het in laat-1944 na SAL-diens teruggekeer. Verdere vliegtuie is ná die Tweede Wêreldoorlog aan die SAL terugbesorg. ’n Totaal van 19 vliegtuie was teen 1948 in diens van die SAL, wat die twee Rooikruisvliegtuie ingesluit het. Die Lodestars is op die SAL se binnelandse en streeksdienste gebruik. Daar is vanaf 1950 oor die Lodestars beskik, en die laaste van hulle is in 1955 aan diens onttrek.<ref name=":2" /> <ref name=":1" /> [[Lêer:Zsasn1 1983-05-06-00 FAJS 974 dust EL 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het 29 Lodestars bestel, maar hulle is gedurende die Tweede Wêreldoorlog deur die SALM gebruik. Die SAL het die Lodestar van 1944 tot 1955 op sy binnelandse en streeksdienste gebruik.]] ==== Vlootlys ==== Registrasie    Kon.-no.         SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná die oorlog nie terug na die SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring en Becker.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> AANTEKENING: Die name in die lys hieronder is oorspronklike name en nie die naoorlogse name nie; bevestigde name verskyn in vetdruk. Registrasie    Kon.-no          SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná oorlog nie terug na SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring.<ref name=":2" /> ==== Beskikkings, ongelukke, naoorlogse Lodestar-vloot en individuele name ==== Let daarop dat die eerste drie Lodestars vir gebruik in die ontruiming van Kreta aan die Britse Koninklike Lugmag (RAF) verkoop is.<ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8 |language=en}}</ref> ZS-ASJ          na RAF as AX685 ZS-ASK         na RAF as AX686 ZS-ASL          na RAF as AX687 ZS-ASM         verkoop as CR-ADJ, bedryf deur DETA, in 1964 by Maputo aan diens onttrek ZS-ASN         ''Andries Pretorius''; gepreserveer ZS-ASO         ''Lord Charles Somerset'' het VP-KHV geword (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); verkoop as N65C ZS-ASP         ''Richard King''; Julie 1955 verkoop as N667 ZS-ASR         nieoperasioneel, vir onderdele ZS-ASS         SALM 236; 18 November 1941 neergestort ZS-AST          28 Maart 1941 afgeskryf ZS-ASU         ''Piet Retief''; as VP-KHW verkoop (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); terug na ZS-DHK (1953 geregistreer); toe na SE-CDR, N6064V, N102V ZS-ASV         ''Simon van der Stel''; 1 Februarie 1959 afgeskryf ZS-ASW        ''Sir Benjamin D’Urban''; 5 Januarie 1948 onherstelbaar beskadig ZS-ASX         ''Willem Adriaan van der Stel''; Junie 1950 (of in 1951) as VP-KHX verkoop; toe na N94550 ZS-ASY         ''Sir Harry Smith''; Julie 1953 as N669 verkoop ZS-ASZ         SALM 241; 17 Junie 1941 neergestort ZS-ATA          ''Alexander Biggar''; Julie 1955 as N670 verkoop ZS-ATB          ''President Brand''; as VP-KHY verkoop (1951 geregistreer 1951, bedryf deur EAAC); toe na N94547 en toe N56M ZS-ATC          ''Hendrik Swellengrebel''; as VP-KHZ verkoop (in 1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); toe na N94548 en toe CF-FYR ZS-ATD          ''Sir George Grey''; September 1950 of in 1951 as VP-KIA verkoop (bedryf deur EAAC); toe terug na ZS-DHL (1953 geregistreer) ZS-ATE          ''Ryk Tulbagh''; as VP-KIB verkoop (in 1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); toe na N94546, N57M en N777Z ZS-ATF          ''Sir Hercules Robinson''; November 1954 as CR-AEP verkoop (bedryf deur DETA); in 1962 as KA31 na die Katanga-lugmag ZS-ATG         SALM 246; 6 Mei 1942 neergestort ZS-ATH          by aflewering neergestort ZS-ATI            ''General JW Janssens''; September 1955 as N671 verkoop; toe na XB-MAR ZS-ATJ          SALM 247; 13 April 1943 neergestort ZS-ATK         SALM 248; 19 Desember 1942 neergestort ZS-ATL          ''Jan van Riebeeck''; gepreserveer ZS-ATM         ''Sir John Cradock''; as VP-YWY verkoop (1964 geregistreer); toe na 9J-RBM, VP-WCN (1968 geregistreer, bedryf deur Hunting Surveys); Februarie 1970 by die Randse Lughawe opgebreek ZS-AVS         ''Louis Trichardt''; Julie 1955 as N672 verkoop ZS-AVT          ''President Burgers''; as N673 verkoop Hierdie paragraaf is gegrond op Spring, Brent en Air-Britain 1981.<ref name=":2" /><ref name=":0" /><ref>{{Cite book |last=Burnett |first=Ian |title=Civil Aircraft Registers of Africa |date=1981 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=1981 |pages=135 to 137 |language=en}}</ref> ==== SAL-museumvliegtuig, Lockheed L.18-08 Lodestar ZS-ASN kon.-no 2026 ==== Die eerste museumvliegtuig wat deur die SAL verky is, was Lockheed L18-08  Lodestar ZS-ASN. Hy het per pad op 3 Desember 1973 in die SAL- tegniese gebied aangekom en is in Loods 4 gestoor. Die vliegtuig is deur die Vakleerlingopleidingskool gerestoureer en is vir die eerste keer in die openbaar vertoon tydens ’n opedag wat op 10 Oktober 1975 in die tegniese gebied gehou is.<ref>{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future |volume=I| last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die konstruksienommer van hierdie vliegtuig is 2026.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future|volume=II|last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die Lockheed Lodestar-vliegtuie is net voor die Tweede Wêreldoorlog deur die SAL bestel en nadat oorlog ’n aanvang geneem het, is die vliegtuie deur die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) in gebruik geneem. Die vliegtuie is vanaf 8 Julie 1941 vir die pendeldiens tussen Suid-Afrika en Egipte gebruik. Die meeste van hulle was in ’n kamoefleerskema van [[donkergroen]], donker grondkleur en [[hemelblou]] onderkante geverf.<ref name=":3" /> Ná die Tweede Wêreldoorlog het ZS-ASN deel van die SAL-vloot geword. Sy laaste vlug vir die SAL, ’n opleidingsvlug onder leiding van Kaptein Kenneth “Toddy” Bain, het op 18 Maart 1955 plaasgevind. Die vliegtuig is in April 1955 aan die Aircraft Operating Company (AOC) verkoop en is in ’n lugopmetingsmasjien omskep en is Afrika-wyd vir lugopmetingswerk gebruik totdat hy aan diens onttrek is. Hy is deur ’n Douglas DC-3 vervang, wat ook ZS-ASN geregistreer is.<ref name=":3" /> Lodestar ZS-ASN nommer 1 was die eerste vliegtuig wat vir tentoonstelling in die voorgestelde Spoorwegmuseum by Esselenpark verkry is. Esselenpark was baie naby die eertydse Jan Smuts-lughawe (nou O.R. Tambo Internasionale Lughawe) geleë. AOC het die vliegtuig aan die SAL geskenk en hy is op 3 Desember 1973 onder leiding van mnr. AP Nel deur ’n span van die SAL-vakleerlingopleidingskool vanaf Grand Central-lughawe naby Halfweghuis vervoer. Die vliegtuig is sonder sy vlerke in Loods 4 by Jan Smuts-lughawe gestoor.<ref name=":3" /> Die SAL-vakleerlingskool het in 1974 met die restourasieproses begin. ZS-ASN(1) skitter nou in sy oorspronklike naoorlogse SAL-kleure. Hierdie besondere vliegtuig is van belang omdat hy die oudste bestaande vliegtuig in Suid-Afrika is en deur die Suid-Afrikaanse Lugdiens gebruik is.<ref name=":3" /> Die vliegtuig is nou deel van die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging se versameling by die Randse Lughawe.<ref name=":3" /> '''Lodestar ''Andries Pretorius'''''<ref name=":3" /> * Op 24 September 1940 aan die SAL oorhandig * Aan boord die motorvaartuig ''Tigre'' na SA verskeep * Op 7 November 1940 as 1372 na SALM * Op 9 Februarie 1946 as ZS-ASN terug na SAL * Op 22 April 1955 aan Aircraft Operating Company afgelewer * Februarie 1973 registrasie gekanselleer === Ander instansies wat die Lodestar bedryf het === * Commercial Air Services het vier Lodestars gedurende die 1950’s gebruik. Hulle het die registrasienommers ZS-ASV, ZS-ATL, ZS-DHK en ZS-DHL gehad. * Aircraft Operating Company het die Lodestars ZS-ASN, ZS-ATM en ZS-DHL op verskillende tye gebruik. Twee van hulle is gedurende hulle opmetingstake in ander lande geherregistreer. * Een L.18-40 is van 1946 tot 1951 as luukse vliegtuig met die naam ''St George'' deur Mitchell Cotts gebruik. * Die registrasies ZS-BZD en ZS-BZE is in 1948 vir P Konisky aan twee C-60A’s toegeken. * Vyf Lodestars is vir ’n kort tyd op naam van Bell Aviation in Suid-Afrika geregistreer. * Die L.18-56 Learstar met die registrasienommer ZS-NPI is deur National Process Industries ingevoer. Hierdie paragraaf is gegrond op Becker.<ref name=":1" /> [[Lêer:Zsatl 1974-09-02 FAGM 148 864x576.jpg|geen|duimnael|250x250px|Hierdie foto van die Lodestar met die konstruksienommer 18-2058 (as ZS-ATL in ’n Comair-kleurskema) is op 2 September 1974 by die Randse Lughawe geneem.]] === SALM-museumvliegtuig ZS-ATL === Die Lockheed Lodestar met die registrasienommer ZS-ATL (konstruksienommer 18-2058) het gedurende sy SAL-diens die naam ''Jan van Riebeeck'' gehad. Generaal Smuts het hierdie skroefvliegtuig dikwels as ’n luukse transportvliegtuig gebruik. Ná die Tweede Wêreldoorlog het opeenvolgende Ministers van Vervoer die vliegtuig in dieselfde rol gebruik. Comair het die masjien in 1954 van die SAL gekoop en dit tot November 1968 gebruik. Later het die Lodestar deel van die statiese uitstallings van die SALM-museum by Swartkop naby Pretoria in Suid-Afrika uitgemaak.<ref>{{Cite journal |last=Vosloo |first=Louis |date=December 1974 |title=LODESTAR ZS-ATL TO BE PRESERVED |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=1 |issue=11 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=February 1975 |title=LODESTAR ZS-ATL |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=2 |issue=1 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> [[Lêer:Zsatl 2014-09-19 FASK 5320 ELshd 600x400.jpg|geen|duimnael|250px|Lodestar ZS-ATL word op 19 September 2014 as ’n statiese uitstalling by SALM-museum Swartkop gesien. Shackleton 1721 verskyn in die agtergrond.]] == Fotogalery == <gallery mode="packed"> Lêer:Zsatl 2003-02-09 FASK 022 crop1 LR 800x600.jpg|Gekamoefleerde Lodestar Lêer:1371 default upsize cr 72dpi.jpg|Die Lodestar 1371 ambulansvliegtuig van die SA Rooikruisvereniging operasioneel in Noord-Afrika Lêer:Zsasn1 1983-05 of 06 FAJS 017 shd75 stof 600x364.jpg|ZS-ASN Mei/Junie 1983 op Jan Smuts Lêer:Zsasn1 2003-02-09 FASK 009 600x450.jpg|ZS-ASN 9 Feb 2003 op Swartkop </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|2}} 589hqofqlq3jcsiv39vlbjamaplfoid 2890203 2890202 2026-04-05T18:05:01Z Oesjaar 7467 Skakels 2890203 wikitext text/x-wiki Die '''Lockheed L.18 Lodestar''' was ’n direkte ontwikkeling van die Lockheed L.14 Super Electra en het sy nooiensvlug op 21 September 1939 gehad. Hierdie vliegtuig het voorsiening vir drie bemanningslede en 14 passasiers gehad en is in Maart 1940 vir die eerste keer in gebruik geneem. Daar is uiteindelik meer as 600 Lodestars vir kommersiële en militêre diens geproduseer. Meer as 12 lugrederye op vier vastelande het teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] steeds die Lodestar gebruik. Gedurende die oorlog is die Lodestar wyd deur die [[United States Army Air Forces]] en die [[Amerikaanse Vloot]] vir die transportrol aangepas. Die militêre variante het bestaan uit die C-56 (USAAF, luukse weergawe en algemene personeeltransportvliegtuig), R50-1 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-56), C-57 (USAAF, verskillende enjin- en kajuitinstallasies), C-59 (USAAF, 14 passasiers), R50-2 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-59), R50-3 (VSA-vloot- luukse transportvliegtuig), C-60 (USAAF, 18 ten volle gewapende troepe) en drie VSA-vloot-ekwivalente van die C-60, naamlik die R50-4 (vier tot sewe passasiers), die R50-5 (14 passasiers) en die R50-6 (18 troepe).<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |year=1995 |isbn=0-517-10316-8 |pages=595, 596 |language=en}}</ref> == Operasionele gebruik == === SALM === [[Lêer:Field Marshal Jan Smuts, Premier of South Africa and Supreme Commander of the Union Defences TR30.jpg|duimnael|Veldmaarskalk Jan Smuts staan by die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 234.]] Die Lockheed Lodestar lyk nes die Lockheed Ventura en kon vir 12 passasiers toegerus word. Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) het kort voor die [[Tweede Wêreldoorlog]] 29 eenhede van hierdie vliegtuig bestel. Voordat hulle afgelewer kon word, het die Tweede Wêreldoorlog uitgebreek en by die aankoms van die vliegtuie is hulle onmiddellik in diens van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] (SALM) geplaas. Hulle is grootliks op die transportroete van die [[Unie van Suid-Afrika]] na [[Kaïro]] in Egipte gebruik. Met die aankoms van die Douglas Dakota is die Lodestars van die pendelroete onttrek en op korter roetes gebruik. Reeksnommers in die groepe 231 tot 249 en 1370 tot 1378 is aan die Lodestars van die Suid-Afrikaanse Lugmag toegeken.<ref name=":0">{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2005 |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=55 |language=en}}</ref> [[Lêer:Royal Air Force Operations in the Middle East and North Africa, 1939-1943 CM2808.jpg|duimnael|Die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 1371 wag om ongevalle by ’n landingsveld in die Westelike Woestyn af te voer.]] Altesaam 27 van die SAL se Lodestars is deur die SALM oorgeneem en SALM-reeksnommers gegee. Die SALM het die twee Rooikruis-Lodestars as ambulansvliegtuie gebruik en die nommers 1371 en 1378 aan hulle toegeken. (Lodestar 1371 word in die Fotogalery geïllustreer: Suid-Afrikaanse Lugmag-personeel dra ’n ongeval na die vliegtuig sodat hy/sy met die Lodestar afgevoer kan word.) Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het gedurende die Tweede Wêreldoorlog die Lugdiensvleuel geword, toe die Bomwerpertransportbrigade en uiteindelik Nommer 5 Vleuel. SALM-Lodestars het aanvanklik die volle SAL-kleure met SALM-kentekens en SALM-reeksnommers gehad, maar is later in ’n kamoefleerskema van [[donkergroen]] en donker grond op die boonste oppervlakke en [[hemelblou]] op die onderste oppervlakke oorgeverf. Die ambulansvliegtuie het prominente rooi kruise gehad. Die Lodestars is deur verskillende vlugte van Nommer 5 Vleuel by Lugmagstasie Germiston bedryf. Die Lodestar met die reeksnommer 234 is ná die Tweede Wêreldoorlog deur Nommer 28 Eskader as BBP-vliegtuig vir die Eerste Minister behou.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=July 1981 |title=LOCKHEED TWINS |journal=African Air Review |volume=8 |issue=July to August 1981 |pages=10 to 13 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> === SAL === Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) was ’n belangrike gebruiker van die Lodestar, maar oorlog het uitgebreek voordat daar met aflewering aan die SAL begin kon word en die vliegtuie is direk na die SALM oorgeplaas. Die SAL het oorspronklik 29 eenhede bestel. Nog twee vliegtuie is gedurende 1941 aan die Suid-Afrikaanse Rooikruisvereniging afgelewer.<ref name=":2">{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |year=1996 |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8, 28 |language=en}}</ref> Ses vliegtuie het in laat-1944 na SAL-diens teruggekeer. Verdere vliegtuie is ná die Tweede Wêreldoorlog aan die SAL terugbesorg. ’n Totaal van 19 vliegtuie was teen 1948 in diens van die SAL, wat die twee Rooikruisvliegtuie ingesluit het. Die Lodestars is op die SAL se binnelandse en streeksdienste gebruik. Daar is vanaf 1950 oor die Lodestars beskik, en die laaste van hulle is in 1955 aan diens onttrek.<ref name=":2" /> <ref name=":1" /> [[Lêer:Zsasn1 1983-05-06-00 FAJS 974 dust EL 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het 29 Lodestars bestel, maar hulle is gedurende die Tweede Wêreldoorlog deur die SALM gebruik. Die SAL het die Lodestar van 1944 tot 1955 op sy binnelandse en streeksdienste gebruik.]] ==== Vlootlys ==== Registrasie    Kon.-no.         SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná die oorlog nie terug na die SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring en Becker.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> AANTEKENING: Die name in die lys hieronder is oorspronklike name en nie die naoorlogse name nie; bevestigde name verskyn in vetdruk. Registrasie    Kon.-no          SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná oorlog nie terug na SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring.<ref name=":2" /> ==== Beskikkings, ongelukke, naoorlogse Lodestar-vloot en individuele name ==== Let daarop dat die eerste drie Lodestars vir gebruik in die ontruiming van Kreta aan die Britse Koninklike Lugmag (RAF) verkoop is.<ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8 |language=en}}</ref> ZS-ASJ          na RAF as AX685 ZS-ASK         na RAF as AX686 ZS-ASL          na RAF as AX687 ZS-ASM         verkoop as CR-ADJ, bedryf deur DETA, in 1964 by Maputo aan diens onttrek ZS-ASN         ''Andries Pretorius''; gepreserveer ZS-ASO         ''Lord Charles Somerset'' het VP-KHV geword (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); verkoop as N65C ZS-ASP         ''Richard King''; Julie 1955 verkoop as N667 ZS-ASR         nieoperasioneel, vir onderdele ZS-ASS         SALM 236; 18 November 1941 neergestort ZS-AST          28 Maart 1941 afgeskryf ZS-ASU         ''Piet Retief''; as VP-KHW verkoop (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); terug na ZS-DHK (1953 geregistreer); toe na SE-CDR, N6064V, N102V ZS-ASV         ''Simon van der Stel''; 1 Februarie 1959 afgeskryf ZS-ASW        ''Sir Benjamin D’Urban''; 5 Januarie 1948 onherstelbaar beskadig ZS-ASX         ''Willem Adriaan van der Stel''; Junie 1950 (of in 1951) as VP-KHX verkoop; toe na N94550 ZS-ASY         ''Sir Harry Smith''; Julie 1953 as N669 verkoop ZS-ASZ         SALM 241; 17 Junie 1941 neergestort ZS-ATA          ''Alexander Biggar''; Julie 1955 as N670 verkoop ZS-ATB          ''President Brand''; as VP-KHY verkoop (1951 geregistreer 1951, bedryf deur EAAC); toe na N94547 en toe N56M ZS-ATC          ''Hendrik Swellengrebel''; as VP-KHZ verkoop (in 1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); toe na N94548 en toe CF-FYR ZS-ATD          ''Sir George Grey''; September 1950 of in 1951 as VP-KIA verkoop (bedryf deur EAAC); toe terug na ZS-DHL (1953 geregistreer) ZS-ATE          ''Ryk Tulbagh''; as VP-KIB verkoop (in 1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); toe na N94546, N57M en N777Z ZS-ATF          ''Sir Hercules Robinson''; November 1954 as CR-AEP verkoop (bedryf deur DETA); in 1962 as KA31 na die Katanga-lugmag ZS-ATG         SALM 246; 6 Mei 1942 neergestort ZS-ATH          by aflewering neergestort ZS-ATI            ''General JW Janssens''; September 1955 as N671 verkoop; toe na XB-MAR ZS-ATJ          SALM 247; 13 April 1943 neergestort ZS-ATK         SALM 248; 19 Desember 1942 neergestort ZS-ATL          ''Jan van Riebeeck''; gepreserveer ZS-ATM         ''Sir John Cradock''; as VP-YWY verkoop (1964 geregistreer); toe na 9J-RBM, VP-WCN (1968 geregistreer, bedryf deur Hunting Surveys); Februarie 1970 by die Randse Lughawe opgebreek ZS-AVS         ''Louis Trichardt''; Julie 1955 as N672 verkoop ZS-AVT          ''President Burgers''; as N673 verkoop Hierdie paragraaf is gegrond op Spring, Brent en Air-Britain 1981.<ref name=":2" /><ref name=":0" /><ref>{{Cite book |last=Burnett |first=Ian |title=Civil Aircraft Registers of Africa |date=1981 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=1981 |pages=135 to 137 |language=en}}</ref> ==== SAL-museumvliegtuig, Lockheed L.18-08 Lodestar ZS-ASN kon.-no 2026 ==== Die eerste museumvliegtuig wat deur die SAL verky is, was Lockheed L18-08  Lodestar ZS-ASN. Hy het per pad op 3 Desember 1973 in die SAL- tegniese gebied aangekom en is in Loods 4 gestoor. Die vliegtuig is deur die Vakleerlingopleidingskool gerestoureer en is vir die eerste keer in die openbaar vertoon tydens ’n opedag wat op 10 Oktober 1975 in die tegniese gebied gehou is.<ref>{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future |volume=I| last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die konstruksienommer van hierdie vliegtuig is 2026.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future|volume=II|last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die Lockheed Lodestar-vliegtuie is net voor die Tweede Wêreldoorlog deur die SAL bestel en nadat oorlog ’n aanvang geneem het, is die vliegtuie deur die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) in gebruik geneem. Die vliegtuie is vanaf 8 Julie 1941 vir die pendeldiens tussen Suid-Afrika en Egipte gebruik. Die meeste van hulle was in ’n kamoefleerskema van [[donkergroen]], donker grondkleur en [[hemelblou]] onderkante geverf.<ref name=":3" /> Ná die Tweede Wêreldoorlog het ZS-ASN deel van die SAL-vloot geword. Sy laaste vlug vir die SAL, ’n opleidingsvlug onder leiding van Kaptein Kenneth “Toddy” Bain, het op 18 Maart 1955 plaasgevind. Die vliegtuig is in April 1955 aan die Aircraft Operating Company (AOC) verkoop en is in ’n lugopmetingsmasjien omskep en is Afrika-wyd vir lugopmetingswerk gebruik totdat hy aan diens onttrek is. Hy is deur ’n Douglas DC-3 vervang, wat ook ZS-ASN geregistreer is.<ref name=":3" /> Lodestar ZS-ASN nommer 1 was die eerste vliegtuig wat vir tentoonstelling in die voorgestelde Spoorwegmuseum by Esselenpark verkry is. Esselenpark was baie naby die eertydse Jan Smuts-lughawe (nou O.R. Tambo Internasionale Lughawe) geleë. AOC het die vliegtuig aan die SAL geskenk en hy is op 3 Desember 1973 onder leiding van mnr. AP Nel deur ’n span van die SAL-vakleerlingopleidingskool vanaf Grand Central-lughawe naby Halfweghuis vervoer. Die vliegtuig is sonder sy vlerke in Loods 4 by Jan Smuts-lughawe gestoor.<ref name=":3" /> Die SAL-vakleerlingskool het in 1974 met die restourasieproses begin. ZS-ASN(1) skitter nou in sy oorspronklike naoorlogse SAL-kleure. Hierdie besondere vliegtuig is van belang omdat hy die oudste bestaande vliegtuig in Suid-Afrika is en deur die Suid-Afrikaanse Lugdiens gebruik is.<ref name=":3" /> Die vliegtuig is nou deel van die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging se versameling by die Randse Lughawe.<ref name=":3" /> '''Lodestar ''Andries Pretorius'''''<ref name=":3" /> * Op 24 September 1940 aan die SAL oorhandig * Aan boord die motorvaartuig ''Tigre'' na SA verskeep * Op 7 November 1940 as 1372 na SALM * Op 9 Februarie 1946 as ZS-ASN terug na SAL * Op 22 April 1955 aan Aircraft Operating Company afgelewer * Februarie 1973 registrasie gekanselleer === Ander instansies wat die Lodestar bedryf het === * Commercial Air Services het vier Lodestars gedurende die 1950’s gebruik. Hulle het die registrasienommers ZS-ASV, ZS-ATL, ZS-DHK en ZS-DHL gehad. * Aircraft Operating Company het die Lodestars ZS-ASN, ZS-ATM en ZS-DHL op verskillende tye gebruik. Twee van hulle is gedurende hulle opmetingstake in ander lande geherregistreer. * Een L.18-40 is van 1946 tot 1951 as luukse vliegtuig met die naam ''St George'' deur Mitchell Cotts gebruik. * Die registrasies ZS-BZD en ZS-BZE is in 1948 vir P Konisky aan twee C-60A’s toegeken. * Vyf Lodestars is vir ’n kort tyd op naam van Bell Aviation in Suid-Afrika geregistreer. * Die L.18-56 Learstar met die registrasienommer ZS-NPI is deur National Process Industries ingevoer. Hierdie paragraaf is gegrond op Becker.<ref name=":1" /> [[Lêer:Zsatl 1974-09-02 FAGM 148 864x576.jpg|geen|duimnael|250x250px|Hierdie foto van die Lodestar met die konstruksienommer 18-2058 (as ZS-ATL in ’n Comair-kleurskema) is op 2 September 1974 by die Randse Lughawe geneem.]] === SALM-museumvliegtuig ZS-ATL === Die Lockheed Lodestar met die registrasienommer ZS-ATL (konstruksienommer 18-2058) het gedurende sy SAL-diens die naam ''Jan van Riebeeck'' gehad. Generaal Smuts het hierdie skroefvliegtuig dikwels as ’n luukse transportvliegtuig gebruik. Ná die Tweede Wêreldoorlog het opeenvolgende Ministers van Vervoer die vliegtuig in dieselfde rol gebruik. Comair het die masjien in 1954 van die SAL gekoop en dit tot November 1968 gebruik. Later het die Lodestar deel van die statiese uitstallings van die SALM-museum by Swartkop naby Pretoria in Suid-Afrika uitgemaak.<ref>{{Cite journal |last=Vosloo |first=Louis |date=December 1974 |title=LODESTAR ZS-ATL TO BE PRESERVED |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=1 |issue=11 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=February 1975 |title=LODESTAR ZS-ATL |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=2 |issue=1 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> [[Lêer:Zsatl 2014-09-19 FASK 5320 ELshd 600x400.jpg|geen|duimnael|250px|Lodestar ZS-ATL word op 19 September 2014 as ’n statiese uitstalling by SALM-museum Swartkop gesien. Shackleton 1721 verskyn in die agtergrond.]] == Fotogalery == <gallery mode="packed"> Lêer:Zsatl 2003-02-09 FASK 022 crop1 LR 800x600.jpg|Gekamoefleerde Lodestar Lêer:1371 default upsize cr 72dpi.jpg|Die Lodestar 1371 ambulansvliegtuig van die SA Rooikruisvereniging operasioneel in Noord-Afrika Lêer:Zsasn1 1983-05 of 06 FAJS 017 shd75 stof 600x364.jpg|ZS-ASN Mei/Junie 1983 op Jan Smuts Lêer:Zsasn1 2003-02-09 FASK 009 600x450.jpg|ZS-ASN 9 Feb 2003 op Swartkop </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|2}} gnm38kzdqqkzsddvoyu8kwh1k1vjafe 2890204 2890203 2026-04-05T18:06:05Z Oesjaar 7467 /* SALM */ Skakels 2890204 wikitext text/x-wiki Die '''Lockheed L.18 Lodestar''' was ’n direkte ontwikkeling van die Lockheed L.14 Super Electra en het sy nooiensvlug op 21 September 1939 gehad. Hierdie vliegtuig het voorsiening vir drie bemanningslede en 14 passasiers gehad en is in Maart 1940 vir die eerste keer in gebruik geneem. Daar is uiteindelik meer as 600 Lodestars vir kommersiële en militêre diens geproduseer. Meer as 12 lugrederye op vier vastelande het teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] steeds die Lodestar gebruik. Gedurende die oorlog is die Lodestar wyd deur die [[United States Army Air Forces]] en die [[Amerikaanse Vloot]] vir die transportrol aangepas. Die militêre variante het bestaan uit die C-56 (USAAF, luukse weergawe en algemene personeeltransportvliegtuig), R50-1 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-56), C-57 (USAAF, verskillende enjin- en kajuitinstallasies), C-59 (USAAF, 14 passasiers), R50-2 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-59), R50-3 (VSA-vloot- luukse transportvliegtuig), C-60 (USAAF, 18 ten volle gewapende troepe) en drie VSA-vloot-ekwivalente van die C-60, naamlik die R50-4 (vier tot sewe passasiers), die R50-5 (14 passasiers) en die R50-6 (18 troepe).<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |year=1995 |isbn=0-517-10316-8 |pages=595, 596 |language=en}}</ref> == Operasionele gebruik == === SALM === [[Lêer:Field Marshal Jan Smuts, Premier of South Africa and Supreme Commander of the Union Defences TR30.jpg|duimnael|Veldmaarskalk Jan Smuts staan by die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 234.]] Die Lockheed Lodestar lyk nes die Lockheed Ventura en kon vir 12 passasiers toegerus word. Die [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]] (SAL) het kort voor die [[Tweede Wêreldoorlog]] 29 eenhede van hierdie vliegtuig bestel. Voordat hulle afgelewer kon word, het die Tweede Wêreldoorlog uitgebreek en by die aankoms van die vliegtuie is hulle onmiddellik in diens van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] (SALM) geplaas. Hulle is grootliks op die transportroete van die [[Unie van Suid-Afrika]] na [[Kaïro]] in Egipte gebruik. Met die aankoms van die Douglas Dakota is die Lodestars van die pendelroete onttrek en op korter roetes gebruik. Reeksnommers in die groepe 231 tot 249 en 1370 tot 1378 is aan die Lodestars van die Suid-Afrikaanse Lugmag toegeken.<ref name=":0">{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2005 |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=55 |language=en}}</ref> [[Lêer:Royal Air Force Operations in the Middle East and North Africa, 1939-1943 CM2808.jpg|duimnael|Die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 1371 wag om ongevalle by ’n landingsveld in die Westelike Woestyn af te voer.]] Altesaam 27 van die SAL se Lodestars is deur die SALM oorgeneem en SALM-reeksnommers gegee. Die SALM het die twee Rooikruis-Lodestars as ambulansvliegtuie gebruik en die nommers 1371 en 1378 aan hulle toegeken. (Lodestar 1371 word in die Fotogalery geïllustreer: Suid-Afrikaanse Lugmag-personeel dra ’n ongeval na die vliegtuig sodat hy/sy met die Lodestar afgevoer kan word.) Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het gedurende die Tweede Wêreldoorlog die Lugdiensvleuel geword, toe die Bomwerpertransportbrigade en uiteindelik Nommer 5 Vleuel. SALM-Lodestars het aanvanklik die volle SAL-kleure met SALM-kentekens en SALM-reeksnommers gehad, maar is later in ’n kamoefleerskema van [[donkergroen]] en donker grond op die boonste oppervlakke en [[hemelblou]] op die onderste oppervlakke oorgeverf. Die ambulansvliegtuie het prominente rooi kruise gehad. Die Lodestars is deur verskillende vlugte van Nommer 5 Vleuel by Lugmagstasie Germiston bedryf. Die Lodestar met die reeksnommer 234 is ná die Tweede Wêreldoorlog deur Nommer 28 Eskader as BBP-vliegtuig vir die Eerste Minister behou.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=July 1981 |title=LOCKHEED TWINS |journal=African Air Review |volume=8 |issue=July to August 1981 |pages=10 to 13 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> === SAL === Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) was ’n belangrike gebruiker van die Lodestar, maar oorlog het uitgebreek voordat daar met aflewering aan die SAL begin kon word en die vliegtuie is direk na die SALM oorgeplaas. Die SAL het oorspronklik 29 eenhede bestel. Nog twee vliegtuie is gedurende 1941 aan die Suid-Afrikaanse Rooikruisvereniging afgelewer.<ref name=":2">{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |year=1996 |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8, 28 |language=en}}</ref> Ses vliegtuie het in laat-1944 na SAL-diens teruggekeer. Verdere vliegtuie is ná die Tweede Wêreldoorlog aan die SAL terugbesorg. ’n Totaal van 19 vliegtuie was teen 1948 in diens van die SAL, wat die twee Rooikruisvliegtuie ingesluit het. Die Lodestars is op die SAL se binnelandse en streeksdienste gebruik. Daar is vanaf 1950 oor die Lodestars beskik, en die laaste van hulle is in 1955 aan diens onttrek.<ref name=":2" /> <ref name=":1" /> [[Lêer:Zsasn1 1983-05-06-00 FAJS 974 dust EL 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het 29 Lodestars bestel, maar hulle is gedurende die Tweede Wêreldoorlog deur die SALM gebruik. Die SAL het die Lodestar van 1944 tot 1955 op sy binnelandse en streeksdienste gebruik.]] ==== Vlootlys ==== Registrasie    Kon.-no.         SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná die oorlog nie terug na die SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring en Becker.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> AANTEKENING: Die name in die lys hieronder is oorspronklike name en nie die naoorlogse name nie; bevestigde name verskyn in vetdruk. Registrasie    Kon.-no          SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná oorlog nie terug na SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring.<ref name=":2" /> ==== Beskikkings, ongelukke, naoorlogse Lodestar-vloot en individuele name ==== Let daarop dat die eerste drie Lodestars vir gebruik in die ontruiming van Kreta aan die Britse Koninklike Lugmag (RAF) verkoop is.<ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8 |language=en}}</ref> ZS-ASJ          na RAF as AX685 ZS-ASK         na RAF as AX686 ZS-ASL          na RAF as AX687 ZS-ASM         verkoop as CR-ADJ, bedryf deur DETA, in 1964 by Maputo aan diens onttrek ZS-ASN         ''Andries Pretorius''; gepreserveer ZS-ASO         ''Lord Charles Somerset'' het VP-KHV geword (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); verkoop as N65C ZS-ASP         ''Richard King''; Julie 1955 verkoop as N667 ZS-ASR         nieoperasioneel, vir onderdele ZS-ASS         SALM 236; 18 November 1941 neergestort ZS-AST          28 Maart 1941 afgeskryf ZS-ASU         ''Piet Retief''; as VP-KHW verkoop (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); terug na ZS-DHK (1953 geregistreer); toe na SE-CDR, N6064V, N102V ZS-ASV         ''Simon van der Stel''; 1 Februarie 1959 afgeskryf ZS-ASW        ''Sir Benjamin D’Urban''; 5 Januarie 1948 onherstelbaar beskadig ZS-ASX         ''Willem Adriaan van der Stel''; Junie 1950 (of in 1951) as VP-KHX verkoop; toe na N94550 ZS-ASY         ''Sir Harry Smith''; Julie 1953 as N669 verkoop ZS-ASZ         SALM 241; 17 Junie 1941 neergestort ZS-ATA          ''Alexander Biggar''; Julie 1955 as N670 verkoop ZS-ATB          ''President Brand''; as VP-KHY verkoop (1951 geregistreer 1951, bedryf deur EAAC); toe na N94547 en toe N56M ZS-ATC          ''Hendrik Swellengrebel''; as VP-KHZ verkoop (in 1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); toe na N94548 en toe CF-FYR ZS-ATD          ''Sir George Grey''; September 1950 of in 1951 as VP-KIA verkoop (bedryf deur EAAC); toe terug na ZS-DHL (1953 geregistreer) ZS-ATE          ''Ryk Tulbagh''; as VP-KIB verkoop (in 1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); toe na N94546, N57M en N777Z ZS-ATF          ''Sir Hercules Robinson''; November 1954 as CR-AEP verkoop (bedryf deur DETA); in 1962 as KA31 na die Katanga-lugmag ZS-ATG         SALM 246; 6 Mei 1942 neergestort ZS-ATH          by aflewering neergestort ZS-ATI            ''General JW Janssens''; September 1955 as N671 verkoop; toe na XB-MAR ZS-ATJ          SALM 247; 13 April 1943 neergestort ZS-ATK         SALM 248; 19 Desember 1942 neergestort ZS-ATL          ''Jan van Riebeeck''; gepreserveer ZS-ATM         ''Sir John Cradock''; as VP-YWY verkoop (1964 geregistreer); toe na 9J-RBM, VP-WCN (1968 geregistreer, bedryf deur Hunting Surveys); Februarie 1970 by die Randse Lughawe opgebreek ZS-AVS         ''Louis Trichardt''; Julie 1955 as N672 verkoop ZS-AVT          ''President Burgers''; as N673 verkoop Hierdie paragraaf is gegrond op Spring, Brent en Air-Britain 1981.<ref name=":2" /><ref name=":0" /><ref>{{Cite book |last=Burnett |first=Ian |title=Civil Aircraft Registers of Africa |date=1981 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=1981 |pages=135 to 137 |language=en}}</ref> ==== SAL-museumvliegtuig, Lockheed L.18-08 Lodestar ZS-ASN kon.-no 2026 ==== Die eerste museumvliegtuig wat deur die SAL verky is, was Lockheed L18-08  Lodestar ZS-ASN. Hy het per pad op 3 Desember 1973 in die SAL- tegniese gebied aangekom en is in Loods 4 gestoor. Die vliegtuig is deur die Vakleerlingopleidingskool gerestoureer en is vir die eerste keer in die openbaar vertoon tydens ’n opedag wat op 10 Oktober 1975 in die tegniese gebied gehou is.<ref>{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future |volume=I| last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die konstruksienommer van hierdie vliegtuig is 2026.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future|volume=II|last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die Lockheed Lodestar-vliegtuie is net voor die Tweede Wêreldoorlog deur die SAL bestel en nadat oorlog ’n aanvang geneem het, is die vliegtuie deur die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) in gebruik geneem. Die vliegtuie is vanaf 8 Julie 1941 vir die pendeldiens tussen Suid-Afrika en Egipte gebruik. Die meeste van hulle was in ’n kamoefleerskema van [[donkergroen]], donker grondkleur en [[hemelblou]] onderkante geverf.<ref name=":3" /> Ná die Tweede Wêreldoorlog het ZS-ASN deel van die SAL-vloot geword. Sy laaste vlug vir die SAL, ’n opleidingsvlug onder leiding van Kaptein Kenneth “Toddy” Bain, het op 18 Maart 1955 plaasgevind. Die vliegtuig is in April 1955 aan die Aircraft Operating Company (AOC) verkoop en is in ’n lugopmetingsmasjien omskep en is Afrika-wyd vir lugopmetingswerk gebruik totdat hy aan diens onttrek is. Hy is deur ’n Douglas DC-3 vervang, wat ook ZS-ASN geregistreer is.<ref name=":3" /> Lodestar ZS-ASN nommer 1 was die eerste vliegtuig wat vir tentoonstelling in die voorgestelde Spoorwegmuseum by Esselenpark verkry is. Esselenpark was baie naby die eertydse Jan Smuts-lughawe (nou O.R. Tambo Internasionale Lughawe) geleë. AOC het die vliegtuig aan die SAL geskenk en hy is op 3 Desember 1973 onder leiding van mnr. AP Nel deur ’n span van die SAL-vakleerlingopleidingskool vanaf Grand Central-lughawe naby Halfweghuis vervoer. Die vliegtuig is sonder sy vlerke in Loods 4 by Jan Smuts-lughawe gestoor.<ref name=":3" /> Die SAL-vakleerlingskool het in 1974 met die restourasieproses begin. ZS-ASN(1) skitter nou in sy oorspronklike naoorlogse SAL-kleure. Hierdie besondere vliegtuig is van belang omdat hy die oudste bestaande vliegtuig in Suid-Afrika is en deur die Suid-Afrikaanse Lugdiens gebruik is.<ref name=":3" /> Die vliegtuig is nou deel van die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging se versameling by die Randse Lughawe.<ref name=":3" /> '''Lodestar ''Andries Pretorius'''''<ref name=":3" /> * Op 24 September 1940 aan die SAL oorhandig * Aan boord die motorvaartuig ''Tigre'' na SA verskeep * Op 7 November 1940 as 1372 na SALM * Op 9 Februarie 1946 as ZS-ASN terug na SAL * Op 22 April 1955 aan Aircraft Operating Company afgelewer * Februarie 1973 registrasie gekanselleer === Ander instansies wat die Lodestar bedryf het === * Commercial Air Services het vier Lodestars gedurende die 1950’s gebruik. Hulle het die registrasienommers ZS-ASV, ZS-ATL, ZS-DHK en ZS-DHL gehad. * Aircraft Operating Company het die Lodestars ZS-ASN, ZS-ATM en ZS-DHL op verskillende tye gebruik. Twee van hulle is gedurende hulle opmetingstake in ander lande geherregistreer. * Een L.18-40 is van 1946 tot 1951 as luukse vliegtuig met die naam ''St George'' deur Mitchell Cotts gebruik. * Die registrasies ZS-BZD en ZS-BZE is in 1948 vir P Konisky aan twee C-60A’s toegeken. * Vyf Lodestars is vir ’n kort tyd op naam van Bell Aviation in Suid-Afrika geregistreer. * Die L.18-56 Learstar met die registrasienommer ZS-NPI is deur National Process Industries ingevoer. Hierdie paragraaf is gegrond op Becker.<ref name=":1" /> [[Lêer:Zsatl 1974-09-02 FAGM 148 864x576.jpg|geen|duimnael|250x250px|Hierdie foto van die Lodestar met die konstruksienommer 18-2058 (as ZS-ATL in ’n Comair-kleurskema) is op 2 September 1974 by die Randse Lughawe geneem.]] === SALM-museumvliegtuig ZS-ATL === Die Lockheed Lodestar met die registrasienommer ZS-ATL (konstruksienommer 18-2058) het gedurende sy SAL-diens die naam ''Jan van Riebeeck'' gehad. Generaal Smuts het hierdie skroefvliegtuig dikwels as ’n luukse transportvliegtuig gebruik. Ná die Tweede Wêreldoorlog het opeenvolgende Ministers van Vervoer die vliegtuig in dieselfde rol gebruik. Comair het die masjien in 1954 van die SAL gekoop en dit tot November 1968 gebruik. Later het die Lodestar deel van die statiese uitstallings van die SALM-museum by Swartkop naby Pretoria in Suid-Afrika uitgemaak.<ref>{{Cite journal |last=Vosloo |first=Louis |date=December 1974 |title=LODESTAR ZS-ATL TO BE PRESERVED |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=1 |issue=11 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=February 1975 |title=LODESTAR ZS-ATL |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=2 |issue=1 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> [[Lêer:Zsatl 2014-09-19 FASK 5320 ELshd 600x400.jpg|geen|duimnael|250px|Lodestar ZS-ATL word op 19 September 2014 as ’n statiese uitstalling by SALM-museum Swartkop gesien. Shackleton 1721 verskyn in die agtergrond.]] == Fotogalery == <gallery mode="packed"> Lêer:Zsatl 2003-02-09 FASK 022 crop1 LR 800x600.jpg|Gekamoefleerde Lodestar Lêer:1371 default upsize cr 72dpi.jpg|Die Lodestar 1371 ambulansvliegtuig van die SA Rooikruisvereniging operasioneel in Noord-Afrika Lêer:Zsasn1 1983-05 of 06 FAJS 017 shd75 stof 600x364.jpg|ZS-ASN Mei/Junie 1983 op Jan Smuts Lêer:Zsasn1 2003-02-09 FASK 009 600x450.jpg|ZS-ASN 9 Feb 2003 op Swartkop </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|2}} 3oopictncbm67imgh1qv6nn2urtzjpv 2890205 2890204 2026-04-05T18:07:19Z Oesjaar 7467 /* SALM */ Skakel 2890205 wikitext text/x-wiki Die '''Lockheed L.18 Lodestar''' was ’n direkte ontwikkeling van die Lockheed L.14 Super Electra en het sy nooiensvlug op 21 September 1939 gehad. Hierdie vliegtuig het voorsiening vir drie bemanningslede en 14 passasiers gehad en is in Maart 1940 vir die eerste keer in gebruik geneem. Daar is uiteindelik meer as 600 Lodestars vir kommersiële en militêre diens geproduseer. Meer as 12 lugrederye op vier vastelande het teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] steeds die Lodestar gebruik. Gedurende die oorlog is die Lodestar wyd deur die [[United States Army Air Forces]] en die [[Amerikaanse Vloot]] vir die transportrol aangepas. Die militêre variante het bestaan uit die C-56 (USAAF, luukse weergawe en algemene personeeltransportvliegtuig), R50-1 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-56), C-57 (USAAF, verskillende enjin- en kajuitinstallasies), C-59 (USAAF, 14 passasiers), R50-2 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-59), R50-3 (VSA-vloot- luukse transportvliegtuig), C-60 (USAAF, 18 ten volle gewapende troepe) en drie VSA-vloot-ekwivalente van die C-60, naamlik die R50-4 (vier tot sewe passasiers), die R50-5 (14 passasiers) en die R50-6 (18 troepe).<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |year=1995 |isbn=0-517-10316-8 |pages=595, 596 |language=en}}</ref> == Operasionele gebruik == === SALM === [[Lêer:Field Marshal Jan Smuts, Premier of South Africa and Supreme Commander of the Union Defences TR30.jpg|duimnael|Veldmaarskalk Jan Smuts staan by die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 234.]] Die Lockheed Lodestar lyk nes die Lockheed Ventura en kon vir 12 passasiers toegerus word. Die [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]] (SAL) het kort voor die [[Tweede Wêreldoorlog]] 29 eenhede van hierdie vliegtuig bestel. Voordat hulle afgelewer kon word, het die Tweede Wêreldoorlog uitgebreek en by die aankoms van die vliegtuie is hulle onmiddellik in diens van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] (SALM) geplaas. Hulle is grootliks op die transportroete van die [[Unie van Suid-Afrika]] na [[Kaïro]] in Egipte gebruik. Met die aankoms van die [[Douglas DC-3]] is die Lodestars van die pendelroete onttrek en op korter roetes gebruik. Reeksnommers in die groepe 231 tot 249 en 1370 tot 1378 is aan die Lodestars van die Suid-Afrikaanse Lugmag toegeken.<ref name=":0">{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2005 |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=55 |language=en}}</ref> [[Lêer:Royal Air Force Operations in the Middle East and North Africa, 1939-1943 CM2808.jpg|duimnael|Die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 1371 wag om ongevalle by ’n landingsveld in die Westelike Woestyn af te voer.]] Altesaam 27 van die SAL se Lodestars is deur die SALM oorgeneem en SALM-reeksnommers gegee. Die SALM het die twee Rooikruis-Lodestars as ambulansvliegtuie gebruik en die nommers 1371 en 1378 aan hulle toegeken. (Lodestar 1371 word in die Fotogalery geïllustreer: Suid-Afrikaanse Lugmag-personeel dra ’n ongeval na die vliegtuig sodat hy/sy met die Lodestar afgevoer kan word.) Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het gedurende die Tweede Wêreldoorlog die Lugdiensvleuel geword, toe die Bomwerpertransportbrigade en uiteindelik Nommer 5 Vleuel. SALM-Lodestars het aanvanklik die volle SAL-kleure met SALM-kentekens en SALM-reeksnommers gehad, maar is later in ’n kamoefleerskema van [[donkergroen]] en donker grond op die boonste oppervlakke en [[hemelblou]] op die onderste oppervlakke oorgeverf. Die ambulansvliegtuie het prominente rooi kruise gehad. Die Lodestars is deur verskillende vlugte van Nommer 5 Vleuel by Lugmagstasie Germiston bedryf. Die Lodestar met die reeksnommer 234 is ná die Tweede Wêreldoorlog deur Nommer 28 Eskader as BBP-vliegtuig vir die Eerste Minister behou.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=July 1981 |title=LOCKHEED TWINS |journal=African Air Review |volume=8 |issue=July to August 1981 |pages=10 to 13 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> === SAL === Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) was ’n belangrike gebruiker van die Lodestar, maar oorlog het uitgebreek voordat daar met aflewering aan die SAL begin kon word en die vliegtuie is direk na die SALM oorgeplaas. Die SAL het oorspronklik 29 eenhede bestel. Nog twee vliegtuie is gedurende 1941 aan die Suid-Afrikaanse Rooikruisvereniging afgelewer.<ref name=":2">{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |year=1996 |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8, 28 |language=en}}</ref> Ses vliegtuie het in laat-1944 na SAL-diens teruggekeer. Verdere vliegtuie is ná die Tweede Wêreldoorlog aan die SAL terugbesorg. ’n Totaal van 19 vliegtuie was teen 1948 in diens van die SAL, wat die twee Rooikruisvliegtuie ingesluit het. Die Lodestars is op die SAL se binnelandse en streeksdienste gebruik. Daar is vanaf 1950 oor die Lodestars beskik, en die laaste van hulle is in 1955 aan diens onttrek.<ref name=":2" /> <ref name=":1" /> [[Lêer:Zsasn1 1983-05-06-00 FAJS 974 dust EL 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het 29 Lodestars bestel, maar hulle is gedurende die Tweede Wêreldoorlog deur die SALM gebruik. Die SAL het die Lodestar van 1944 tot 1955 op sy binnelandse en streeksdienste gebruik.]] ==== Vlootlys ==== Registrasie    Kon.-no.         SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná die oorlog nie terug na die SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring en Becker.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> AANTEKENING: Die name in die lys hieronder is oorspronklike name en nie die naoorlogse name nie; bevestigde name verskyn in vetdruk. Registrasie    Kon.-no          SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná oorlog nie terug na SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring.<ref name=":2" /> ==== Beskikkings, ongelukke, naoorlogse Lodestar-vloot en individuele name ==== Let daarop dat die eerste drie Lodestars vir gebruik in die ontruiming van Kreta aan die Britse Koninklike Lugmag (RAF) verkoop is.<ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8 |language=en}}</ref> ZS-ASJ          na RAF as AX685 ZS-ASK         na RAF as AX686 ZS-ASL          na RAF as AX687 ZS-ASM         verkoop as CR-ADJ, bedryf deur DETA, in 1964 by Maputo aan diens onttrek ZS-ASN         ''Andries Pretorius''; gepreserveer ZS-ASO         ''Lord Charles Somerset'' het VP-KHV geword (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); verkoop as N65C ZS-ASP         ''Richard King''; Julie 1955 verkoop as N667 ZS-ASR         nieoperasioneel, vir onderdele ZS-ASS         SALM 236; 18 November 1941 neergestort ZS-AST          28 Maart 1941 afgeskryf ZS-ASU         ''Piet Retief''; as VP-KHW verkoop (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); terug na ZS-DHK (1953 geregistreer); toe na SE-CDR, N6064V, N102V ZS-ASV         ''Simon van der Stel''; 1 Februarie 1959 afgeskryf ZS-ASW        ''Sir Benjamin D’Urban''; 5 Januarie 1948 onherstelbaar beskadig ZS-ASX         ''Willem Adriaan van der Stel''; Junie 1950 (of in 1951) as VP-KHX verkoop; toe na N94550 ZS-ASY         ''Sir Harry Smith''; Julie 1953 as N669 verkoop ZS-ASZ         SALM 241; 17 Junie 1941 neergestort ZS-ATA          ''Alexander Biggar''; Julie 1955 as N670 verkoop ZS-ATB          ''President Brand''; as VP-KHY verkoop (1951 geregistreer 1951, bedryf deur EAAC); toe na N94547 en toe N56M ZS-ATC          ''Hendrik Swellengrebel''; as VP-KHZ verkoop (in 1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); toe na N94548 en toe CF-FYR ZS-ATD          ''Sir George Grey''; September 1950 of in 1951 as VP-KIA verkoop (bedryf deur EAAC); toe terug na ZS-DHL (1953 geregistreer) ZS-ATE          ''Ryk Tulbagh''; as VP-KIB verkoop (in 1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); toe na N94546, N57M en N777Z ZS-ATF          ''Sir Hercules Robinson''; November 1954 as CR-AEP verkoop (bedryf deur DETA); in 1962 as KA31 na die Katanga-lugmag ZS-ATG         SALM 246; 6 Mei 1942 neergestort ZS-ATH          by aflewering neergestort ZS-ATI            ''General JW Janssens''; September 1955 as N671 verkoop; toe na XB-MAR ZS-ATJ          SALM 247; 13 April 1943 neergestort ZS-ATK         SALM 248; 19 Desember 1942 neergestort ZS-ATL          ''Jan van Riebeeck''; gepreserveer ZS-ATM         ''Sir John Cradock''; as VP-YWY verkoop (1964 geregistreer); toe na 9J-RBM, VP-WCN (1968 geregistreer, bedryf deur Hunting Surveys); Februarie 1970 by die Randse Lughawe opgebreek ZS-AVS         ''Louis Trichardt''; Julie 1955 as N672 verkoop ZS-AVT          ''President Burgers''; as N673 verkoop Hierdie paragraaf is gegrond op Spring, Brent en Air-Britain 1981.<ref name=":2" /><ref name=":0" /><ref>{{Cite book |last=Burnett |first=Ian |title=Civil Aircraft Registers of Africa |date=1981 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=1981 |pages=135 to 137 |language=en}}</ref> ==== SAL-museumvliegtuig, Lockheed L.18-08 Lodestar ZS-ASN kon.-no 2026 ==== Die eerste museumvliegtuig wat deur die SAL verky is, was Lockheed L18-08  Lodestar ZS-ASN. Hy het per pad op 3 Desember 1973 in die SAL- tegniese gebied aangekom en is in Loods 4 gestoor. Die vliegtuig is deur die Vakleerlingopleidingskool gerestoureer en is vir die eerste keer in die openbaar vertoon tydens ’n opedag wat op 10 Oktober 1975 in die tegniese gebied gehou is.<ref>{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future |volume=I| last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die konstruksienommer van hierdie vliegtuig is 2026.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future|volume=II|last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die Lockheed Lodestar-vliegtuie is net voor die Tweede Wêreldoorlog deur die SAL bestel en nadat oorlog ’n aanvang geneem het, is die vliegtuie deur die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) in gebruik geneem. Die vliegtuie is vanaf 8 Julie 1941 vir die pendeldiens tussen Suid-Afrika en Egipte gebruik. Die meeste van hulle was in ’n kamoefleerskema van [[donkergroen]], donker grondkleur en [[hemelblou]] onderkante geverf.<ref name=":3" /> Ná die Tweede Wêreldoorlog het ZS-ASN deel van die SAL-vloot geword. Sy laaste vlug vir die SAL, ’n opleidingsvlug onder leiding van Kaptein Kenneth “Toddy” Bain, het op 18 Maart 1955 plaasgevind. Die vliegtuig is in April 1955 aan die Aircraft Operating Company (AOC) verkoop en is in ’n lugopmetingsmasjien omskep en is Afrika-wyd vir lugopmetingswerk gebruik totdat hy aan diens onttrek is. Hy is deur ’n Douglas DC-3 vervang, wat ook ZS-ASN geregistreer is.<ref name=":3" /> Lodestar ZS-ASN nommer 1 was die eerste vliegtuig wat vir tentoonstelling in die voorgestelde Spoorwegmuseum by Esselenpark verkry is. Esselenpark was baie naby die eertydse Jan Smuts-lughawe (nou O.R. Tambo Internasionale Lughawe) geleë. AOC het die vliegtuig aan die SAL geskenk en hy is op 3 Desember 1973 onder leiding van mnr. AP Nel deur ’n span van die SAL-vakleerlingopleidingskool vanaf Grand Central-lughawe naby Halfweghuis vervoer. Die vliegtuig is sonder sy vlerke in Loods 4 by Jan Smuts-lughawe gestoor.<ref name=":3" /> Die SAL-vakleerlingskool het in 1974 met die restourasieproses begin. ZS-ASN(1) skitter nou in sy oorspronklike naoorlogse SAL-kleure. Hierdie besondere vliegtuig is van belang omdat hy die oudste bestaande vliegtuig in Suid-Afrika is en deur die Suid-Afrikaanse Lugdiens gebruik is.<ref name=":3" /> Die vliegtuig is nou deel van die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging se versameling by die Randse Lughawe.<ref name=":3" /> '''Lodestar ''Andries Pretorius'''''<ref name=":3" /> * Op 24 September 1940 aan die SAL oorhandig * Aan boord die motorvaartuig ''Tigre'' na SA verskeep * Op 7 November 1940 as 1372 na SALM * Op 9 Februarie 1946 as ZS-ASN terug na SAL * Op 22 April 1955 aan Aircraft Operating Company afgelewer * Februarie 1973 registrasie gekanselleer === Ander instansies wat die Lodestar bedryf het === * Commercial Air Services het vier Lodestars gedurende die 1950’s gebruik. Hulle het die registrasienommers ZS-ASV, ZS-ATL, ZS-DHK en ZS-DHL gehad. * Aircraft Operating Company het die Lodestars ZS-ASN, ZS-ATM en ZS-DHL op verskillende tye gebruik. Twee van hulle is gedurende hulle opmetingstake in ander lande geherregistreer. * Een L.18-40 is van 1946 tot 1951 as luukse vliegtuig met die naam ''St George'' deur Mitchell Cotts gebruik. * Die registrasies ZS-BZD en ZS-BZE is in 1948 vir P Konisky aan twee C-60A’s toegeken. * Vyf Lodestars is vir ’n kort tyd op naam van Bell Aviation in Suid-Afrika geregistreer. * Die L.18-56 Learstar met die registrasienommer ZS-NPI is deur National Process Industries ingevoer. Hierdie paragraaf is gegrond op Becker.<ref name=":1" /> [[Lêer:Zsatl 1974-09-02 FAGM 148 864x576.jpg|geen|duimnael|250x250px|Hierdie foto van die Lodestar met die konstruksienommer 18-2058 (as ZS-ATL in ’n Comair-kleurskema) is op 2 September 1974 by die Randse Lughawe geneem.]] === SALM-museumvliegtuig ZS-ATL === Die Lockheed Lodestar met die registrasienommer ZS-ATL (konstruksienommer 18-2058) het gedurende sy SAL-diens die naam ''Jan van Riebeeck'' gehad. Generaal Smuts het hierdie skroefvliegtuig dikwels as ’n luukse transportvliegtuig gebruik. Ná die Tweede Wêreldoorlog het opeenvolgende Ministers van Vervoer die vliegtuig in dieselfde rol gebruik. Comair het die masjien in 1954 van die SAL gekoop en dit tot November 1968 gebruik. Later het die Lodestar deel van die statiese uitstallings van die SALM-museum by Swartkop naby Pretoria in Suid-Afrika uitgemaak.<ref>{{Cite journal |last=Vosloo |first=Louis |date=December 1974 |title=LODESTAR ZS-ATL TO BE PRESERVED |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=1 |issue=11 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=February 1975 |title=LODESTAR ZS-ATL |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=2 |issue=1 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> [[Lêer:Zsatl 2014-09-19 FASK 5320 ELshd 600x400.jpg|geen|duimnael|250px|Lodestar ZS-ATL word op 19 September 2014 as ’n statiese uitstalling by SALM-museum Swartkop gesien. Shackleton 1721 verskyn in die agtergrond.]] == Fotogalery == <gallery mode="packed"> Lêer:Zsatl 2003-02-09 FASK 022 crop1 LR 800x600.jpg|Gekamoefleerde Lodestar Lêer:1371 default upsize cr 72dpi.jpg|Die Lodestar 1371 ambulansvliegtuig van die SA Rooikruisvereniging operasioneel in Noord-Afrika Lêer:Zsasn1 1983-05 of 06 FAJS 017 shd75 stof 600x364.jpg|ZS-ASN Mei/Junie 1983 op Jan Smuts Lêer:Zsasn1 2003-02-09 FASK 009 600x450.jpg|ZS-ASN 9 Feb 2003 op Swartkop </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|2}} ezi0s39ir2nrnghyder8ik099ardrse 2890208 2890205 2026-04-05T18:12:23Z Oesjaar 7467 /* SAL-museumvliegtuig, Lockheed L.18-08 Lodestar ZS-ASN kon.-no 2026 */ Skakel 2890208 wikitext text/x-wiki Die '''Lockheed L.18 Lodestar''' was ’n direkte ontwikkeling van die Lockheed L.14 Super Electra en het sy nooiensvlug op 21 September 1939 gehad. Hierdie vliegtuig het voorsiening vir drie bemanningslede en 14 passasiers gehad en is in Maart 1940 vir die eerste keer in gebruik geneem. Daar is uiteindelik meer as 600 Lodestars vir kommersiële en militêre diens geproduseer. Meer as 12 lugrederye op vier vastelande het teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] steeds die Lodestar gebruik. Gedurende die oorlog is die Lodestar wyd deur die [[United States Army Air Forces]] en die [[Amerikaanse Vloot]] vir die transportrol aangepas. Die militêre variante het bestaan uit die C-56 (USAAF, luukse weergawe en algemene personeeltransportvliegtuig), R50-1 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-56), C-57 (USAAF, verskillende enjin- en kajuitinstallasies), C-59 (USAAF, 14 passasiers), R50-2 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-59), R50-3 (VSA-vloot- luukse transportvliegtuig), C-60 (USAAF, 18 ten volle gewapende troepe) en drie VSA-vloot-ekwivalente van die C-60, naamlik die R50-4 (vier tot sewe passasiers), die R50-5 (14 passasiers) en die R50-6 (18 troepe).<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |year=1995 |isbn=0-517-10316-8 |pages=595, 596 |language=en}}</ref> == Operasionele gebruik == === SALM === [[Lêer:Field Marshal Jan Smuts, Premier of South Africa and Supreme Commander of the Union Defences TR30.jpg|duimnael|Veldmaarskalk Jan Smuts staan by die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 234.]] Die Lockheed Lodestar lyk nes die Lockheed Ventura en kon vir 12 passasiers toegerus word. Die [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]] (SAL) het kort voor die [[Tweede Wêreldoorlog]] 29 eenhede van hierdie vliegtuig bestel. Voordat hulle afgelewer kon word, het die Tweede Wêreldoorlog uitgebreek en by die aankoms van die vliegtuie is hulle onmiddellik in diens van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] (SALM) geplaas. Hulle is grootliks op die transportroete van die [[Unie van Suid-Afrika]] na [[Kaïro]] in Egipte gebruik. Met die aankoms van die [[Douglas DC-3]] is die Lodestars van die pendelroete onttrek en op korter roetes gebruik. Reeksnommers in die groepe 231 tot 249 en 1370 tot 1378 is aan die Lodestars van die Suid-Afrikaanse Lugmag toegeken.<ref name=":0">{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2005 |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=55 |language=en}}</ref> [[Lêer:Royal Air Force Operations in the Middle East and North Africa, 1939-1943 CM2808.jpg|duimnael|Die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 1371 wag om ongevalle by ’n landingsveld in die Westelike Woestyn af te voer.]] Altesaam 27 van die SAL se Lodestars is deur die SALM oorgeneem en SALM-reeksnommers gegee. Die SALM het die twee Rooikruis-Lodestars as ambulansvliegtuie gebruik en die nommers 1371 en 1378 aan hulle toegeken. (Lodestar 1371 word in die Fotogalery geïllustreer: Suid-Afrikaanse Lugmag-personeel dra ’n ongeval na die vliegtuig sodat hy/sy met die Lodestar afgevoer kan word.) Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het gedurende die Tweede Wêreldoorlog die Lugdiensvleuel geword, toe die Bomwerpertransportbrigade en uiteindelik Nommer 5 Vleuel. SALM-Lodestars het aanvanklik die volle SAL-kleure met SALM-kentekens en SALM-reeksnommers gehad, maar is later in ’n kamoefleerskema van [[donkergroen]] en donker grond op die boonste oppervlakke en [[hemelblou]] op die onderste oppervlakke oorgeverf. Die ambulansvliegtuie het prominente rooi kruise gehad. Die Lodestars is deur verskillende vlugte van Nommer 5 Vleuel by Lugmagstasie Germiston bedryf. Die Lodestar met die reeksnommer 234 is ná die Tweede Wêreldoorlog deur Nommer 28 Eskader as BBP-vliegtuig vir die Eerste Minister behou.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=July 1981 |title=LOCKHEED TWINS |journal=African Air Review |volume=8 |issue=July to August 1981 |pages=10 to 13 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> === SAL === Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) was ’n belangrike gebruiker van die Lodestar, maar oorlog het uitgebreek voordat daar met aflewering aan die SAL begin kon word en die vliegtuie is direk na die SALM oorgeplaas. Die SAL het oorspronklik 29 eenhede bestel. Nog twee vliegtuie is gedurende 1941 aan die Suid-Afrikaanse Rooikruisvereniging afgelewer.<ref name=":2">{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |year=1996 |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8, 28 |language=en}}</ref> Ses vliegtuie het in laat-1944 na SAL-diens teruggekeer. Verdere vliegtuie is ná die Tweede Wêreldoorlog aan die SAL terugbesorg. ’n Totaal van 19 vliegtuie was teen 1948 in diens van die SAL, wat die twee Rooikruisvliegtuie ingesluit het. Die Lodestars is op die SAL se binnelandse en streeksdienste gebruik. Daar is vanaf 1950 oor die Lodestars beskik, en die laaste van hulle is in 1955 aan diens onttrek.<ref name=":2" /> <ref name=":1" /> [[Lêer:Zsasn1 1983-05-06-00 FAJS 974 dust EL 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het 29 Lodestars bestel, maar hulle is gedurende die Tweede Wêreldoorlog deur die SALM gebruik. Die SAL het die Lodestar van 1944 tot 1955 op sy binnelandse en streeksdienste gebruik.]] ==== Vlootlys ==== Registrasie    Kon.-no.         SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná die oorlog nie terug na die SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring en Becker.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> AANTEKENING: Die name in die lys hieronder is oorspronklike name en nie die naoorlogse name nie; bevestigde name verskyn in vetdruk. Registrasie    Kon.-no          SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná oorlog nie terug na SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring.<ref name=":2" /> ==== Beskikkings, ongelukke, naoorlogse Lodestar-vloot en individuele name ==== Let daarop dat die eerste drie Lodestars vir gebruik in die ontruiming van Kreta aan die Britse Koninklike Lugmag (RAF) verkoop is.<ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8 |language=en}}</ref> ZS-ASJ          na RAF as AX685 ZS-ASK         na RAF as AX686 ZS-ASL          na RAF as AX687 ZS-ASM         verkoop as CR-ADJ, bedryf deur DETA, in 1964 by Maputo aan diens onttrek ZS-ASN         ''Andries Pretorius''; gepreserveer ZS-ASO         ''Lord Charles Somerset'' het VP-KHV geword (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); verkoop as N65C ZS-ASP         ''Richard King''; Julie 1955 verkoop as N667 ZS-ASR         nieoperasioneel, vir onderdele ZS-ASS         SALM 236; 18 November 1941 neergestort ZS-AST          28 Maart 1941 afgeskryf ZS-ASU         ''Piet Retief''; as VP-KHW verkoop (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); terug na ZS-DHK (1953 geregistreer); toe na SE-CDR, N6064V, N102V ZS-ASV         ''Simon van der Stel''; 1 Februarie 1959 afgeskryf ZS-ASW        ''Sir Benjamin D’Urban''; 5 Januarie 1948 onherstelbaar beskadig ZS-ASX         ''Willem Adriaan van der Stel''; Junie 1950 (of in 1951) as VP-KHX verkoop; toe na N94550 ZS-ASY         ''Sir Harry Smith''; Julie 1953 as N669 verkoop ZS-ASZ         SALM 241; 17 Junie 1941 neergestort ZS-ATA          ''Alexander Biggar''; Julie 1955 as N670 verkoop ZS-ATB          ''President Brand''; as VP-KHY verkoop (1951 geregistreer 1951, bedryf deur EAAC); toe na N94547 en toe N56M ZS-ATC          ''Hendrik Swellengrebel''; as VP-KHZ verkoop (in 1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); toe na N94548 en toe CF-FYR ZS-ATD          ''Sir George Grey''; September 1950 of in 1951 as VP-KIA verkoop (bedryf deur EAAC); toe terug na ZS-DHL (1953 geregistreer) ZS-ATE          ''Ryk Tulbagh''; as VP-KIB verkoop (in 1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); toe na N94546, N57M en N777Z ZS-ATF          ''Sir Hercules Robinson''; November 1954 as CR-AEP verkoop (bedryf deur DETA); in 1962 as KA31 na die Katanga-lugmag ZS-ATG         SALM 246; 6 Mei 1942 neergestort ZS-ATH          by aflewering neergestort ZS-ATI            ''General JW Janssens''; September 1955 as N671 verkoop; toe na XB-MAR ZS-ATJ          SALM 247; 13 April 1943 neergestort ZS-ATK         SALM 248; 19 Desember 1942 neergestort ZS-ATL          ''Jan van Riebeeck''; gepreserveer ZS-ATM         ''Sir John Cradock''; as VP-YWY verkoop (1964 geregistreer); toe na 9J-RBM, VP-WCN (1968 geregistreer, bedryf deur Hunting Surveys); Februarie 1970 by die Randse Lughawe opgebreek ZS-AVS         ''Louis Trichardt''; Julie 1955 as N672 verkoop ZS-AVT          ''President Burgers''; as N673 verkoop Hierdie paragraaf is gegrond op Spring, Brent en Air-Britain 1981.<ref name=":2" /><ref name=":0" /><ref>{{Cite book |last=Burnett |first=Ian |title=Civil Aircraft Registers of Africa |date=1981 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=1981 |pages=135 to 137 |language=en}}</ref> ==== SAL-museumvliegtuig, Lockheed L.18-08 Lodestar ZS-ASN kon.-no 2026 ==== Die eerste museumvliegtuig wat deur die SAL verky is, was Lockheed L18-08  Lodestar ZS-ASN. Hy het per pad op 3 Desember 1973 in die SAL- tegniese gebied aangekom en is in Loods 4 gestoor. Die vliegtuig is deur die Vakleerlingopleidingskool gerestoureer en is vir die eerste keer in die openbaar vertoon tydens ’n opedag wat op 10 Oktober 1975 in die tegniese gebied gehou is.<ref>{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future |volume=I| last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die konstruksienommer van hierdie vliegtuig is 2026.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future|volume=II|last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die Lockheed Lodestar-vliegtuie is net voor die Tweede Wêreldoorlog deur die SAL bestel en nadat oorlog ’n aanvang geneem het, is die vliegtuie deur die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) in gebruik geneem. Die vliegtuie is vanaf 8 Julie 1941 vir die pendeldiens tussen Suid-Afrika en Egipte gebruik. Die meeste van hulle was in ’n kamoefleerskema van [[donkergroen]], donker grondkleur en [[hemelblou]] onderkante geverf.<ref name=":3" /> Ná die Tweede Wêreldoorlog het ZS-ASN deel van die SAL-vloot geword. Sy laaste vlug vir die SAL, ’n opleidingsvlug onder leiding van Kaptein Kenneth “Toddy” Bain, het op 18 Maart 1955 plaasgevind. Die vliegtuig is in April 1955 aan die Aircraft Operating Company (AOC) verkoop en is in ’n lugopmetingsmasjien omskep en is Afrika-wyd vir lugopmetingswerk gebruik totdat hy aan diens onttrek is. Hy is deur ’n Douglas DC-3 vervang, wat ook ZS-ASN geregistreer is.<ref name=":3" /> Lodestar ZS-ASN nommer 1 was die eerste vliegtuig wat vir tentoonstelling in die voorgestelde Spoorwegmuseum by Esselenpark verkry is. Esselenpark was baie naby die eertydse Jan Smuts-lughawe (nou [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]]) geleë. AOC het die vliegtuig aan die SAL geskenk en hy is op 3 Desember 1973 onder leiding van mnr. AP Nel deur ’n span van die SAL-vakleerlingopleidingskool vanaf Grand Central-lughawe naby Halfweghuis vervoer. Die vliegtuig is sonder sy vlerke in Loods 4 by Jan Smuts-lughawe gestoor.<ref name=":3" /> Die SAL-vakleerlingskool het in 1974 met die restourasieproses begin. ZS-ASN(1) skitter nou in sy oorspronklike naoorlogse SAL-kleure. Hierdie besondere vliegtuig is van belang omdat hy die oudste bestaande vliegtuig in Suid-Afrika is en deur die Suid-Afrikaanse Lugdiens gebruik is.<ref name=":3" /> Die vliegtuig is nou deel van die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging se versameling by die Randse Lughawe.<ref name=":3" /> '''Lodestar ''Andries Pretorius'''''<ref name=":3" /> * Op 24 September 1940 aan die SAL oorhandig * Aan boord die motorvaartuig ''Tigre'' na SA verskeep * Op 7 November 1940 as 1372 na SALM * Op 9 Februarie 1946 as ZS-ASN terug na SAL * Op 22 April 1955 aan Aircraft Operating Company afgelewer * Februarie 1973 registrasie gekanselleer === Ander instansies wat die Lodestar bedryf het === * Commercial Air Services het vier Lodestars gedurende die 1950’s gebruik. Hulle het die registrasienommers ZS-ASV, ZS-ATL, ZS-DHK en ZS-DHL gehad. * Aircraft Operating Company het die Lodestars ZS-ASN, ZS-ATM en ZS-DHL op verskillende tye gebruik. Twee van hulle is gedurende hulle opmetingstake in ander lande geherregistreer. * Een L.18-40 is van 1946 tot 1951 as luukse vliegtuig met die naam ''St George'' deur Mitchell Cotts gebruik. * Die registrasies ZS-BZD en ZS-BZE is in 1948 vir P Konisky aan twee C-60A’s toegeken. * Vyf Lodestars is vir ’n kort tyd op naam van Bell Aviation in Suid-Afrika geregistreer. * Die L.18-56 Learstar met die registrasienommer ZS-NPI is deur National Process Industries ingevoer. Hierdie paragraaf is gegrond op Becker.<ref name=":1" /> [[Lêer:Zsatl 1974-09-02 FAGM 148 864x576.jpg|geen|duimnael|250x250px|Hierdie foto van die Lodestar met die konstruksienommer 18-2058 (as ZS-ATL in ’n Comair-kleurskema) is op 2 September 1974 by die Randse Lughawe geneem.]] === SALM-museumvliegtuig ZS-ATL === Die Lockheed Lodestar met die registrasienommer ZS-ATL (konstruksienommer 18-2058) het gedurende sy SAL-diens die naam ''Jan van Riebeeck'' gehad. Generaal Smuts het hierdie skroefvliegtuig dikwels as ’n luukse transportvliegtuig gebruik. Ná die Tweede Wêreldoorlog het opeenvolgende Ministers van Vervoer die vliegtuig in dieselfde rol gebruik. Comair het die masjien in 1954 van die SAL gekoop en dit tot November 1968 gebruik. Later het die Lodestar deel van die statiese uitstallings van die SALM-museum by Swartkop naby Pretoria in Suid-Afrika uitgemaak.<ref>{{Cite journal |last=Vosloo |first=Louis |date=December 1974 |title=LODESTAR ZS-ATL TO BE PRESERVED |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=1 |issue=11 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=February 1975 |title=LODESTAR ZS-ATL |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=2 |issue=1 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> [[Lêer:Zsatl 2014-09-19 FASK 5320 ELshd 600x400.jpg|geen|duimnael|250px|Lodestar ZS-ATL word op 19 September 2014 as ’n statiese uitstalling by SALM-museum Swartkop gesien. Shackleton 1721 verskyn in die agtergrond.]] == Fotogalery == <gallery mode="packed"> Lêer:Zsatl 2003-02-09 FASK 022 crop1 LR 800x600.jpg|Gekamoefleerde Lodestar Lêer:1371 default upsize cr 72dpi.jpg|Die Lodestar 1371 ambulansvliegtuig van die SA Rooikruisvereniging operasioneel in Noord-Afrika Lêer:Zsasn1 1983-05 of 06 FAJS 017 shd75 stof 600x364.jpg|ZS-ASN Mei/Junie 1983 op Jan Smuts Lêer:Zsasn1 2003-02-09 FASK 009 600x450.jpg|ZS-ASN 9 Feb 2003 op Swartkop </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|2}} om0530rmr9nryzg56v4i2ej38daimv9 2890211 2890208 2026-04-05T18:16:32Z Oesjaar 7467 /* SAL-museumvliegtuig, Lockheed L.18-08 Lodestar ZS-ASN kon.-no 2026 */ Verbeter 2890211 wikitext text/x-wiki Die '''Lockheed L.18 Lodestar''' was ’n direkte ontwikkeling van die Lockheed L.14 Super Electra en het sy nooiensvlug op 21 September 1939 gehad. Hierdie vliegtuig het voorsiening vir drie bemanningslede en 14 passasiers gehad en is in Maart 1940 vir die eerste keer in gebruik geneem. Daar is uiteindelik meer as 600 Lodestars vir kommersiële en militêre diens geproduseer. Meer as 12 lugrederye op vier vastelande het teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] steeds die Lodestar gebruik. Gedurende die oorlog is die Lodestar wyd deur die [[United States Army Air Forces]] en die [[Amerikaanse Vloot]] vir die transportrol aangepas. Die militêre variante het bestaan uit die C-56 (USAAF, luukse weergawe en algemene personeeltransportvliegtuig), R50-1 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-56), C-57 (USAAF, verskillende enjin- en kajuitinstallasies), C-59 (USAAF, 14 passasiers), R50-2 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-59), R50-3 (VSA-vloot- luukse transportvliegtuig), C-60 (USAAF, 18 ten volle gewapende troepe) en drie VSA-vloot-ekwivalente van die C-60, naamlik die R50-4 (vier tot sewe passasiers), die R50-5 (14 passasiers) en die R50-6 (18 troepe).<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |year=1995 |isbn=0-517-10316-8 |pages=595, 596 |language=en}}</ref> == Operasionele gebruik == === SALM === [[Lêer:Field Marshal Jan Smuts, Premier of South Africa and Supreme Commander of the Union Defences TR30.jpg|duimnael|Veldmaarskalk Jan Smuts staan by die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 234.]] Die Lockheed Lodestar lyk nes die Lockheed Ventura en kon vir 12 passasiers toegerus word. Die [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]] (SAL) het kort voor die [[Tweede Wêreldoorlog]] 29 eenhede van hierdie vliegtuig bestel. Voordat hulle afgelewer kon word, het die Tweede Wêreldoorlog uitgebreek en by die aankoms van die vliegtuie is hulle onmiddellik in diens van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] (SALM) geplaas. Hulle is grootliks op die transportroete van die [[Unie van Suid-Afrika]] na [[Kaïro]] in Egipte gebruik. Met die aankoms van die [[Douglas DC-3]] is die Lodestars van die pendelroete onttrek en op korter roetes gebruik. Reeksnommers in die groepe 231 tot 249 en 1370 tot 1378 is aan die Lodestars van die Suid-Afrikaanse Lugmag toegeken.<ref name=":0">{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2005 |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=55 |language=en}}</ref> [[Lêer:Royal Air Force Operations in the Middle East and North Africa, 1939-1943 CM2808.jpg|duimnael|Die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 1371 wag om ongevalle by ’n landingsveld in die Westelike Woestyn af te voer.]] Altesaam 27 van die SAL se Lodestars is deur die SALM oorgeneem en SALM-reeksnommers gegee. Die SALM het die twee Rooikruis-Lodestars as ambulansvliegtuie gebruik en die nommers 1371 en 1378 aan hulle toegeken. (Lodestar 1371 word in die Fotogalery geïllustreer: Suid-Afrikaanse Lugmag-personeel dra ’n ongeval na die vliegtuig sodat hy/sy met die Lodestar afgevoer kan word.) Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het gedurende die Tweede Wêreldoorlog die Lugdiensvleuel geword, toe die Bomwerpertransportbrigade en uiteindelik Nommer 5 Vleuel. SALM-Lodestars het aanvanklik die volle SAL-kleure met SALM-kentekens en SALM-reeksnommers gehad, maar is later in ’n kamoefleerskema van [[donkergroen]] en donker grond op die boonste oppervlakke en [[hemelblou]] op die onderste oppervlakke oorgeverf. Die ambulansvliegtuie het prominente rooi kruise gehad. Die Lodestars is deur verskillende vlugte van Nommer 5 Vleuel by Lugmagstasie Germiston bedryf. Die Lodestar met die reeksnommer 234 is ná die Tweede Wêreldoorlog deur Nommer 28 Eskader as BBP-vliegtuig vir die Eerste Minister behou.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=July 1981 |title=LOCKHEED TWINS |journal=African Air Review |volume=8 |issue=July to August 1981 |pages=10 to 13 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> === SAL === Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) was ’n belangrike gebruiker van die Lodestar, maar oorlog het uitgebreek voordat daar met aflewering aan die SAL begin kon word en die vliegtuie is direk na die SALM oorgeplaas. Die SAL het oorspronklik 29 eenhede bestel. Nog twee vliegtuie is gedurende 1941 aan die Suid-Afrikaanse Rooikruisvereniging afgelewer.<ref name=":2">{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |year=1996 |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8, 28 |language=en}}</ref> Ses vliegtuie het in laat-1944 na SAL-diens teruggekeer. Verdere vliegtuie is ná die Tweede Wêreldoorlog aan die SAL terugbesorg. ’n Totaal van 19 vliegtuie was teen 1948 in diens van die SAL, wat die twee Rooikruisvliegtuie ingesluit het. Die Lodestars is op die SAL se binnelandse en streeksdienste gebruik. Daar is vanaf 1950 oor die Lodestars beskik, en die laaste van hulle is in 1955 aan diens onttrek.<ref name=":2" /> <ref name=":1" /> [[Lêer:Zsasn1 1983-05-06-00 FAJS 974 dust EL 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het 29 Lodestars bestel, maar hulle is gedurende die Tweede Wêreldoorlog deur die SALM gebruik. Die SAL het die Lodestar van 1944 tot 1955 op sy binnelandse en streeksdienste gebruik.]] ==== Vlootlys ==== Registrasie    Kon.-no.         SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná die oorlog nie terug na die SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring en Becker.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> AANTEKENING: Die name in die lys hieronder is oorspronklike name en nie die naoorlogse name nie; bevestigde name verskyn in vetdruk. Registrasie    Kon.-no          SALM-reeksno.        Naam ZS-ASJ(1)     2015               231                             '''''Richard King''''' ZS-ASK         2016               232 ZS-ASL(1)     2017               233                             '''''Andries Pretorius''''' ZS-ASM         2019               237                             ''Sir Harry Smith'' (ná oorlog nie terug na SAL nie) ZS-ASN(1)    2026               1372 (later statiese uitstalling by SAL) ZS-ASO         2029               1370                           '''''Lord de Villiers''''' ZS-ASP         2030               234 ZS-ASR         2032               235 ZS-ASS         2033               236                             '''''Daniel Lindley''''' ZS-AST(1)     2034 (teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf; 28 Maart 1941 neergestort) ZS-ASU         2035               1373 ZS-ASV         2036               1377                           '''''Sir J Gordon Sprigg''''' ZS-ASW        2037               238                             '''''Sir JC Molteno''''' ZS-ASX         2038               239                             '''''Kmdt Louw Wepener''''' ZS-ASY         2044               240                             '''''Harry Escombe''''' ZS-ASZ          2045               241                             ''Onze Jan'' ZS-ATA          2046               1374                           '''''Jan van Riebeeck''''' ZS-ATB          2047               242                             '''''Lord Charles Somerset''''' ZS-ATC          2048               1375                           '''''Simon van der Stel''''' ZS-ATD          2050               243                             '''''Sir Benjamin D’Urban''''' ZS-ATE          2051               244                             '''''Earl of Caledon''''' ZS-ATF          2052               245                             '''''Erasmus Smit''''' ZS-ATG          2053               246                             '''''Sir John Cradock''''' ZS-ATH          2054                                                   '''''President Burgers''''' (neergestort Wingfield op afleweringsvlug) ZS-ATI            2055               249                             ''Gerrit Maritz'' ZS-ATJ           2056               247                             '''''Thomas Halstead''''' ZS-ATK          2057               248                             '''''Major Warden''''' ZS-ATL          2058 (hierdie vliegtuig teruggehou vir toegewyde amptelike gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie; later by SALM-museum vertoon) ZS-ATM         2066               1376 ZS-AVS         2069               1371                           SA Rooikruis-vliegtuig ZS-AVT          2137               1378                           SA Rooikruis-vliegtuig Hierdie paragraaf is gegrond op Spring.<ref name=":2" /> ==== Beskikkings, ongelukke, naoorlogse Lodestar-vloot en individuele name ==== Let daarop dat die eerste drie Lodestars vir gebruik in die ontruiming van Kreta aan die Britse Koninklike Lugmag (RAF) verkoop is.<ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8 |language=en}}</ref> ZS-ASJ          na RAF as AX685 ZS-ASK         na RAF as AX686 ZS-ASL          na RAF as AX687 ZS-ASM         verkoop as CR-ADJ, bedryf deur DETA, in 1964 by Maputo aan diens onttrek ZS-ASN         ''Andries Pretorius''; gepreserveer ZS-ASO         ''Lord Charles Somerset'' het VP-KHV geword (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); verkoop as N65C ZS-ASP         ''Richard King''; Julie 1955 verkoop as N667 ZS-ASR         nieoperasioneel, vir onderdele ZS-ASS         SALM 236; 18 November 1941 neergestort ZS-AST          28 Maart 1941 afgeskryf ZS-ASU         ''Piet Retief''; as VP-KHW verkoop (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); terug na ZS-DHK (1953 geregistreer); toe na SE-CDR, N6064V, N102V ZS-ASV         ''Simon van der Stel''; 1 Februarie 1959 afgeskryf ZS-ASW        ''Sir Benjamin D’Urban''; 5 Januarie 1948 onherstelbaar beskadig ZS-ASX         ''Willem Adriaan van der Stel''; Junie 1950 (of in 1951) as VP-KHX verkoop; toe na N94550 ZS-ASY         ''Sir Harry Smith''; Julie 1953 as N669 verkoop ZS-ASZ         SALM 241; 17 Junie 1941 neergestort ZS-ATA          ''Alexander Biggar''; Julie 1955 as N670 verkoop ZS-ATB          ''President Brand''; as VP-KHY verkoop (1951 geregistreer 1951, bedryf deur EAAC); toe na N94547 en toe N56M ZS-ATC          ''Hendrik Swellengrebel''; as VP-KHZ verkoop (in 1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); toe na N94548 en toe CF-FYR ZS-ATD          ''Sir George Grey''; September 1950 of in 1951 as VP-KIA verkoop (bedryf deur EAAC); toe terug na ZS-DHL (1953 geregistreer) ZS-ATE          ''Ryk Tulbagh''; as VP-KIB verkoop (in 1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); toe na N94546, N57M en N777Z ZS-ATF          ''Sir Hercules Robinson''; November 1954 as CR-AEP verkoop (bedryf deur DETA); in 1962 as KA31 na die Katanga-lugmag ZS-ATG         SALM 246; 6 Mei 1942 neergestort ZS-ATH          by aflewering neergestort ZS-ATI            ''General JW Janssens''; September 1955 as N671 verkoop; toe na XB-MAR ZS-ATJ          SALM 247; 13 April 1943 neergestort ZS-ATK         SALM 248; 19 Desember 1942 neergestort ZS-ATL          ''Jan van Riebeeck''; gepreserveer ZS-ATM         ''Sir John Cradock''; as VP-YWY verkoop (1964 geregistreer); toe na 9J-RBM, VP-WCN (1968 geregistreer, bedryf deur Hunting Surveys); Februarie 1970 by die Randse Lughawe opgebreek ZS-AVS         ''Louis Trichardt''; Julie 1955 as N672 verkoop ZS-AVT          ''President Burgers''; as N673 verkoop Hierdie paragraaf is gegrond op Spring, Brent en Air-Britain 1981.<ref name=":2" /><ref name=":0" /><ref>{{Cite book |last=Burnett |first=Ian |title=Civil Aircraft Registers of Africa |date=1981 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=1981 |pages=135 to 137 |language=en}}</ref> ==== SAL-museumvliegtuig, Lockheed L.18-08 Lodestar ZS-ASN kon.-no 2026 ==== Die eerste museumvliegtuig wat deur die SAL verky is, was Lockheed L18-08  Lodestar ZS-ASN. Hy het per pad op 3 Desember 1973 in die SAL- tegniese gebied aangekom en is in Loods 4 gestoor. Die vliegtuig is deur die Vakleerlingopleidingskool gerestoureer en is vir die eerste keer in die openbaar vertoon tydens ’n opedag wat op 10 Oktober 1975 in die tegniese gebied gehou is.<ref>{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future |volume=I| last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die konstruksienommer van hierdie vliegtuig is 2026.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future|volume=II|last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die Lockheed Lodestar-vliegtuie is net voor die Tweede Wêreldoorlog deur die SAL bestel en nadat oorlog ’n aanvang geneem het, is die vliegtuie deur die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) in gebruik geneem. Die vliegtuie is vanaf 8 Julie 1941 vir die pendeldiens tussen Suid-Afrika en Egipte gebruik. Die meeste van hulle was in ’n kamoefleerskema van [[donkergroen]], donker grondkleur en [[hemelblou]] onderkante geverf.<ref name=":3" /> Ná die Tweede Wêreldoorlog het ZS-ASN deel van die SAL-vloot geword. Sy laaste vlug vir die SAL, ’n opleidingsvlug onder leiding van Kaptein Kenneth “Toddy” Bain, het op 18 Maart 1955 plaasgevind. Die vliegtuig is in April 1955 aan die Aircraft Operating Company (AOC) verkoop en is in ’n lugopmetingsmasjien omskep en is Afrika-wyd vir lugopmetingswerk gebruik totdat hy aan diens onttrek is. Hy is deur ’n Douglas DC-3 vervang, wat ook ZS-ASN geregistreer is.<ref name=":3" /> Lodestar ZS-ASN nommer 1 was die eerste vliegtuig wat vir tentoonstelling in die voorgestelde Spoorwegmuseum by Esselenpark verkry is. Esselenpark was baie naby die eertydse Jan Smuts-lughawe (nou [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]]) geleë. AOC het die vliegtuig aan die SAL geskenk en hy is op 3 Desember 1973 onder leiding van mnr. A.P. Nel deur ’n span van die SAL-vakleerlingopleidingskool vanaf Grand Central-lughawe naby Halfweghuis vervoer. Die vliegtuig is sonder sy vlerke in Loods 4 by Jan Smuts-lughawe gestoor.<ref name=":3" /> Die SAL-vakleerlingskool het in 1974 met die restourasieproses begin. ZS-ASN(1) skitter nou in sy oorspronklike na-oorlogse SAL-kleure. Hierdie besondere vliegtuig is van belang omdat hy die oudste bestaande vliegtuig in Suid-Afrika is en deur die Suid-Afrikaanse Lugdiens gebruik is.<ref name=":3" /> Die vliegtuig is nou deel van die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging se versameling by die Randse Lughawe.<ref name=":3" /> '''Lodestar ''Andries Pretorius'''''<ref name=":3" /> * Op 24 September 1940 aan die SAL oorhandig * Aan boord die motorvaartuig ''Tigre'' na SA verskeep * Op 7 November 1940 as 1372 na SALM * Op 9 Februarie 1946 as ZS-ASN terug na SAL * Op 22 April 1955 aan Aircraft Operating Company afgelewer * Februarie 1973 registrasie gekanselleer === Ander instansies wat die Lodestar bedryf het === * Commercial Air Services het vier Lodestars gedurende die 1950’s gebruik. Hulle het die registrasienommers ZS-ASV, ZS-ATL, ZS-DHK en ZS-DHL gehad. * Aircraft Operating Company het die Lodestars ZS-ASN, ZS-ATM en ZS-DHL op verskillende tye gebruik. Twee van hulle is gedurende hulle opmetingstake in ander lande geherregistreer. * Een L.18-40 is van 1946 tot 1951 as luukse vliegtuig met die naam ''St George'' deur Mitchell Cotts gebruik. * Die registrasies ZS-BZD en ZS-BZE is in 1948 vir P Konisky aan twee C-60A’s toegeken. * Vyf Lodestars is vir ’n kort tyd op naam van Bell Aviation in Suid-Afrika geregistreer. * Die L.18-56 Learstar met die registrasienommer ZS-NPI is deur National Process Industries ingevoer. Hierdie paragraaf is gegrond op Becker.<ref name=":1" /> [[Lêer:Zsatl 1974-09-02 FAGM 148 864x576.jpg|geen|duimnael|250x250px|Hierdie foto van die Lodestar met die konstruksienommer 18-2058 (as ZS-ATL in ’n Comair-kleurskema) is op 2 September 1974 by die Randse Lughawe geneem.]] === SALM-museumvliegtuig ZS-ATL === Die Lockheed Lodestar met die registrasienommer ZS-ATL (konstruksienommer 18-2058) het gedurende sy SAL-diens die naam ''Jan van Riebeeck'' gehad. Generaal Smuts het hierdie skroefvliegtuig dikwels as ’n luukse transportvliegtuig gebruik. Ná die Tweede Wêreldoorlog het opeenvolgende Ministers van Vervoer die vliegtuig in dieselfde rol gebruik. Comair het die masjien in 1954 van die SAL gekoop en dit tot November 1968 gebruik. Later het die Lodestar deel van die statiese uitstallings van die SALM-museum by Swartkop naby Pretoria in Suid-Afrika uitgemaak.<ref>{{Cite journal |last=Vosloo |first=Louis |date=December 1974 |title=LODESTAR ZS-ATL TO BE PRESERVED |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=1 |issue=11 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=February 1975 |title=LODESTAR ZS-ATL |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=2 |issue=1 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> [[Lêer:Zsatl 2014-09-19 FASK 5320 ELshd 600x400.jpg|geen|duimnael|250px|Lodestar ZS-ATL word op 19 September 2014 as ’n statiese uitstalling by SALM-museum Swartkop gesien. Shackleton 1721 verskyn in die agtergrond.]] == Fotogalery == <gallery mode="packed"> Lêer:Zsatl 2003-02-09 FASK 022 crop1 LR 800x600.jpg|Gekamoefleerde Lodestar Lêer:1371 default upsize cr 72dpi.jpg|Die Lodestar 1371 ambulansvliegtuig van die SA Rooikruisvereniging operasioneel in Noord-Afrika Lêer:Zsasn1 1983-05 of 06 FAJS 017 shd75 stof 600x364.jpg|ZS-ASN Mei/Junie 1983 op Jan Smuts Lêer:Zsasn1 2003-02-09 FASK 009 600x450.jpg|ZS-ASN 9 Feb 2003 op Swartkop </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|2}} ggsi6dbm43l0v8c91cciaxs56q3jcdu 6 459897 2890172 2026-04-05T15:57:28Z Gaius le Roux 203341 {{Beeldinligting |Suid-Afrikaanse Lugmag-personeel dra ’n ongeval na Lodestar 1371 sodat hy/sy afgevoer kan word.= |American war posters from the Second World War= |circa 1940-1945= |UC Berkeley Library= |The Bancroft Library= |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> 2890172 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |Suid-Afrikaanse Lugmag-personeel dra ’n ongeval na Lodestar 1371 sodat hy/sy afgevoer kan word.= |American war posters from the Second World War= |circa 1940-1945= |UC Berkeley Library= |The Bancroft Library= |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{cc-by-sa-4.0}} q5jetpdj8sh6h9uipwyhd6vjsotl3ys 3 459898 2890182 2026-04-05T16:53:20Z ~2026-21027-84 205786 /* hello */ nuwe afdeling 2890182 wikitext text/x-wiki == hello == hello [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-21027-84|&#126;2026-21027-84]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-21027-84|talk]]) 16:53, 5 April 2026 (UTC) 2q87mgemvkgb3eayqxzxtirb0ym5wls 1 459899 2890206 2026-04-05T18:09:07Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890206 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 459900 2890217 2026-04-05T18:22:38Z Aliwal2012 39067 Aliwal2012 het bladsy [[Rooi Kruis]] na [[Rooikruis]] geskuif: Spelling: Een begrip benodig een woord 2890217 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Rooikruis]] m9s3fgegh7b88h2dte7mm83p4wcrdsh 1 459901 2890219 2026-04-05T18:22:38Z Aliwal2012 39067 Aliwal2012 het bladsy [[Bespreking:Rooi Kruis]] na [[Bespreking:Rooikruis]] geskuif: Spelling: Een begrip benodig een woord 2890219 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Bespreking:Rooikruis]] 4ck1t04dbkgthir1z6w7i4azfeh9f09 14 459902 2890221 2026-04-05T18:33:10Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Broodkrummels}} {{CommonsKategorie|Association football clubs in Bulgaria|Sokkerklubs in Bulgarye}} [[Kategorie:Sokker in Bulgarye|Klubs]] [[Kategorie:Sokkerklubs in Europa]] [[Kategorie:Sokkerklubs volgens land]]' 2890221 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{CommonsKategorie|Association football clubs in Bulgaria|Sokkerklubs in Bulgarye}} [[Kategorie:Sokker in Bulgarye|Klubs]] [[Kategorie:Sokkerklubs in Europa]] [[Kategorie:Sokkerklubs volgens land]] nf0x9np3n0ncusjm7jlx2tgplwnksch 14 459903 2890222 2026-04-05T18:36:58Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Broodkrummels}} {{CommonsKategorie|Association football clubs in Belarus|Sokkerklubs in Belarus}} [[Kategorie:Sokker in Belarus|Klubs]] [[Kategorie:Sokkerklubs in Europa]] [[Kategorie:Sokkerklubs volgens land]]' 2890222 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{CommonsKategorie|Association football clubs in Belarus|Sokkerklubs in Belarus}} [[Kategorie:Sokker in Belarus|Klubs]] [[Kategorie:Sokkerklubs in Europa]] [[Kategorie:Sokkerklubs volgens land]] ailzk2ftxvsxocmz34ctetrmnsn09u8 0 459904 2890225 2026-04-05T19:01:44Z Oesjaar 7467 Nuwe genus. 2890225 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Selago |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Camphorata'' <small>Fabr.</small> * ''Kuritis'' <small>Raf.</small> * ''Macria'' <small>([[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]) Spach</small> * ''Manettia'' <small>Boehm.</small> * ''Noltia'' <small>[[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] ex Steud.</small> * ''Pechuelia'' <small>Kuntze</small> * ''Vormia'' <small>Adans.</small> * ''Walafrida'' <small>E.Mey.</small> }} '''''Selago''''' is 'n [[genus]] van klein [[struik]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Scrophulariaceae. Die genus is [[inheems]] aan lande suid van die ewenaar op Afrika, insluitend [[Madagaskar]]. == Spesies == Daar is 191 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:38152-1 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Selago abietina]]'' <small>[[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]]</small> * ''[[Selago acocksii]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago acutibractea]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago adenodes]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago albida]]'' <small>Choisy</small> * ''[[Selago albomarginata]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago albomontana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago alopecuroides]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago amboensis]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago anatrichota]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago angolensis]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago angustibractea]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago articulata]]'' <small>[[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]</small> * ''[[Selago aspera]]'' <small>Choisy</small> * ''[[Selago atherstonei]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago barabei]]'' <small>(Mielcarek) Hilliard</small> * ''[[Selago barbula]]'' <small>Harv. ex Rolfe</small> * ''[[Selago baurii]]'' <small>(Hiern) Hilliard</small> * ''[[Selago beaniana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago bilacunosa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago blantyrensis]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago bolusii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago brevifolia]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago burchellii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago burkei]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago canescens]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago capitellata]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Selago capituliflora]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago ceciliae]]'' <small>(Rolfe) Eyles</small> * ''[[Selago cedrimontana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago centralis]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago chalarantha]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago ciliata]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago cinerea]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago coerulea]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago compacta]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago comptonii]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago confusa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago congesta]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago corymbosa]]'' <small>L.</small> * ''[[Selago crassifolia]]'' <small>(Rolfe) Hilliard</small> * ''[[Selago cryptadenia]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago cucullata]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago cupressoides]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago curvifolia]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago decipiens]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago densiflora]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago diabolica]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago diffusa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Selago dinteri]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago distans]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago divaricata]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago dolichonema]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago dolosa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago dregeana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago eckloniana]]'' <small>Choisy</small> * ''[[Selago elongata]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago elsiae]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago esterhuyseniae]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago exigua]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago farrago]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago ferruginea]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago flanaganii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago florifera]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago foliosa]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago fourcadei]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago fruticosa]]'' <small>L.</small> * ''[[Selago galpinii]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Selago geniculata]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago glabrata]]'' <small>Choisy</small> * ''[[Selago glandulosa]]'' <small>Choisy</small> * ''[[Selago gloiodes]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago glomerata]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Selago glutinosa]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago goetzei]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago gossweileri]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago gracilis]]'' <small>(Rolfe) Hilliard</small> * ''[[Selago grandiceps]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago griquana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago hermannioides]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago heterotricha]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago hispida]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago huilana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago hyssopifolia]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago immersa]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago impedita]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago inaequifolia]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago inconstans]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago innata]]'' <small>Markötter</small> * ''[[Selago intermedia]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago karooica]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago kurtdinteri]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago lacunosa]]'' <small>Klotzsch</small> * ''[[Selago lamprocarpa]]'' <small>Schltr. ex Rolfe</small> * ''[[Selago lepida]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago leptothrix]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago levynsiae]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago lilacina]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago linearifolia]]'' <small>Rolfe * ''[[Selago linearis]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago longicalyx]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago longiflora]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago longipedicellata]]'' <small>Rolfe * ''[[Selago luxurians]]'' <small>Choisy</small> * ''[[Selago lydenbergensis]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago magnakarooica]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago marlothii]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago mediocris]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago melliodora]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago michelliae]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago micradenia]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago mixta]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago monticola]]'' <small>J.M.Wood & M.S.Evans</small> * ''[[Selago morrisii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago mucronata]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago multiflora]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago multispicata]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago mundii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago muralis]]'' <small>Benth. & Hook.f.</small> * ''[[Selago myriophylla]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago myrtifolia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Selago nachtigalii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago namaquensis]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Selago neglecta]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago nigrescens]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago nigromontana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago nyasae]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago oppositifolia]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago oresigena]]'' <small>Compton</small> * ''[[Selago pachypoda]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago paniculata]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Selago parvibractea]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago peduncularis]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago perplexa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago persimilis]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago pinguicula]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago polycephala]]'' <small>Otto ex Walp.</small> * ''[[Selago polygala]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Selago polystachia]]'' <small>L.</small> * ''[[Selago praetermissa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago procera]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago prostrata]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago psammophila]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago pulchra]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago punctata]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago pustulosa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago ramosissima]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago recurva]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago rehmannii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago retropilosa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago rigida]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago rotundifolia]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago rubromontana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago saxatilis]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago scabribractea]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago scabrida]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Selago serpentina]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago seticaulis]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago setulosa]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago singularis]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago speciosa]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago spectabilis]]'' <small>Hilli</small> * ''[[Selago spinea]]'' <small>Link</small> * ''[[Selago stenostachya]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago stewartii]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Selago subspinosa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago swaziensis]]'' <small>Rolfe ex [[Harry Bolus|Bolus]]</small> * ''[[Selago swynnertonii]]'' <small>(S.Moore) Eyles</small> * ''[[Selago tarachodes]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago tenuifolia]]'' <small>(Rolfe) Hilliard</small> * ''[[Selago tenuis]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago thermalis]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago thomii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago thomsonii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago thyrsoidea]]'' <small>Baker</small> * ''[[Selago trauseldii]]'' <small>Killick</small> * ''[[Selago trichophylla]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago trinervia]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago triquetra]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago valliscitri]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago variicalyx]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago venosa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago verna]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago villicaulis]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago villosa]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago viscosa]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago welwitschii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago whyteana]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago witbergensis]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago zeyheri]]'' <small>Choisy</small> * ''[[Selago zuluensis]]'' <small>Hilliard</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Selago| ]] mhu0z58hm9mk8eii0jya6h9eih0kb8o 2890226 2890225 2026-04-05T19:02:08Z Oesjaar 7467 /* Spesies */ Verbeter 2890226 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Selago |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Camphorata'' <small>Fabr.</small> * ''Kuritis'' <small>Raf.</small> * ''Macria'' <small>([[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]) Spach</small> * ''Manettia'' <small>Boehm.</small> * ''Noltia'' <small>[[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] ex Steud.</small> * ''Pechuelia'' <small>Kuntze</small> * ''Vormia'' <small>Adans.</small> * ''Walafrida'' <small>E.Mey.</small> }} '''''Selago''''' is 'n [[genus]] van klein [[struik]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Scrophulariaceae. Die genus is [[inheems]] aan lande suid van die ewenaar op Afrika, insluitend [[Madagaskar]]. == Spesies == Daar is 191 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:38152-1 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Selago abietina]]'' <small>[[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]]</small> * ''[[Selago acocksii]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago acutibractea]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago adenodes]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago albida]]'' <small>Choisy</small> * ''[[Selago albomarginata]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago albomontana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago alopecuroides]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago amboensis]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago anatrichota]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago angolensis]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago angustibractea]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago articulata]]'' <small>[[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]</small> * ''[[Selago aspera]]'' <small>Choisy</small> * ''[[Selago atherstonei]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago barabei]]'' <small>(Mielcarek) Hilliard</small> * ''[[Selago barbula]]'' <small>Harv. ex Rolfe</small> * ''[[Selago baurii]]'' <small>(Hiern) Hilliard</small> * ''[[Selago beaniana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago bilacunosa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago blantyrensis]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago bolusii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago brevifolia]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago burchellii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago burkei]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago canescens]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago capitellata]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Selago capituliflora]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago ceciliae]]'' <small>(Rolfe) Eyles</small> * ''[[Selago cedrimontana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago centralis]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago chalarantha]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago ciliata]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago cinerea]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago coerulea]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago compacta]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago comptonii]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago confusa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago congesta]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago corymbosa]]'' <small>L.</small> * ''[[Selago crassifolia]]'' <small>(Rolfe) Hilliard</small> * ''[[Selago cryptadenia]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago cucullata]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago cupressoides]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago curvifolia]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago decipiens]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago densiflora]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago diabolica]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago diffusa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Selago dinteri]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago distans]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago divaricata]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago dolichonema]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago dolosa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago dregeana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago eckloniana]]'' <small>Choisy</small> * ''[[Selago elongata]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago elsiae]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago esterhuyseniae]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago exigua]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago farrago]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago ferruginea]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago flanaganii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago florifera]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago foliosa]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago fourcadei]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago fruticosa]]'' <small>L.</small> * ''[[Selago galpinii]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Selago geniculata]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago glabrata]]'' <small>Choisy</small> * ''[[Selago glandulosa]]'' <small>Choisy</small> * ''[[Selago gloiodes]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago glomerata]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Selago glutinosa]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago goetzei]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago gossweileri]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago gracilis]]'' <small>(Rolfe) Hilliard</small> * ''[[Selago grandiceps]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago griquana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago hermannioides]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago heterotricha]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago hispida]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago huilana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago hyssopifolia]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago immersa]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago impedita]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago inaequifolia]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago inconstans]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago innata]]'' <small>Markötter</small> * ''[[Selago intermedia]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago karooica]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago kurtdinteri]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago lacunosa]]'' <small>Klotzsch</small> * ''[[Selago lamprocarpa]]'' <small>Schltr. ex Rolfe</small> * ''[[Selago lepida]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago leptothrix]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago levynsiae]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago lilacina]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago linearifolia]]'' <small>Rolfe * ''[[Selago linearis]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago longicalyx]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago longiflora]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago longipedicellata]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago luxurians]]'' <small>Choisy</small> * ''[[Selago lydenbergensis]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago magnakarooica]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago marlothii]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago mediocris]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago melliodora]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago michelliae]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago micradenia]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago mixta]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago monticola]]'' <small>J.M.Wood & M.S.Evans</small> * ''[[Selago morrisii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago mucronata]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago multiflora]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago multispicata]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago mundii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago muralis]]'' <small>Benth. & Hook.f.</small> * ''[[Selago myriophylla]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago myrtifolia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Selago nachtigalii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago namaquensis]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Selago neglecta]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago nigrescens]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago nigromontana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago nyasae]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago oppositifolia]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago oresigena]]'' <small>Compton</small> * ''[[Selago pachypoda]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago paniculata]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Selago parvibractea]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago peduncularis]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago perplexa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago persimilis]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago pinguicula]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago polycephala]]'' <small>Otto ex Walp.</small> * ''[[Selago polygala]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Selago polystachia]]'' <small>L.</small> * ''[[Selago praetermissa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago procera]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago prostrata]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago psammophila]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago pulchra]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago punctata]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago pustulosa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago ramosissima]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago recurva]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago rehmannii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago retropilosa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago rigida]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago rotundifolia]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago rubromontana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago saxatilis]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago scabribractea]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago scabrida]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Selago serpentina]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago seticaulis]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago setulosa]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago singularis]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago speciosa]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago spectabilis]]'' <small>Hilli</small> * ''[[Selago spinea]]'' <small>Link</small> * ''[[Selago stenostachya]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago stewartii]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Selago subspinosa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago swaziensis]]'' <small>Rolfe ex [[Harry Bolus|Bolus]]</small> * ''[[Selago swynnertonii]]'' <small>(S.Moore) Eyles</small> * ''[[Selago tarachodes]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago tenuifolia]]'' <small>(Rolfe) Hilliard</small> * ''[[Selago tenuis]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago thermalis]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago thomii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago thomsonii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago thyrsoidea]]'' <small>Baker</small> * ''[[Selago trauseldii]]'' <small>Killick</small> * ''[[Selago trichophylla]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago trinervia]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago triquetra]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago valliscitri]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago variicalyx]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago venosa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago verna]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago villicaulis]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago villosa]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago viscosa]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago welwitschii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago whyteana]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago witbergensis]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago zeyheri]]'' <small>Choisy</small> * ''[[Selago zuluensis]]'' <small>Hilliard</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Selago| ]] fc7h6d26tyv24mqvrbr57qwupr166w2 2890227 2890226 2026-04-05T19:02:36Z Oesjaar 7467 /* Spesies */ Verbeter 2890227 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Selago |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Camphorata'' <small>Fabr.</small> * ''Kuritis'' <small>Raf.</small> * ''Macria'' <small>([[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]) Spach</small> * ''Manettia'' <small>Boehm.</small> * ''Noltia'' <small>[[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] ex Steud.</small> * ''Pechuelia'' <small>Kuntze</small> * ''Vormia'' <small>Adans.</small> * ''Walafrida'' <small>E.Mey.</small> }} '''''Selago''''' is 'n [[genus]] van klein [[struik]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Scrophulariaceae. Die genus is [[inheems]] aan lande suid van die ewenaar op Afrika, insluitend [[Madagaskar]]. == Spesies == Daar is 191 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:38152-1 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Selago abietina]]'' <small>[[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]]</small> * ''[[Selago acocksii]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago acutibractea]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago adenodes]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago albida]]'' <small>Choisy</small> * ''[[Selago albomarginata]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago albomontana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago alopecuroides]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago amboensis]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago anatrichota]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago angolensis]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago angustibractea]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago articulata]]'' <small>[[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]</small> * ''[[Selago aspera]]'' <small>Choisy</small> * ''[[Selago atherstonei]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago barabei]]'' <small>(Mielcarek) Hilliard</small> * ''[[Selago barbula]]'' <small>Harv. ex Rolfe</small> * ''[[Selago baurii]]'' <small>(Hiern) Hilliard</small> * ''[[Selago beaniana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago bilacunosa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago blantyrensis]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago bolusii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago brevifolia]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago burchellii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago burkei]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago canescens]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago capitellata]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Selago capituliflora]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago ceciliae]]'' <small>(Rolfe) Eyles</small> * ''[[Selago cedrimontana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago centralis]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago chalarantha]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago ciliata]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago cinerea]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago coerulea]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago compacta]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago comptonii]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago confusa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago congesta]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago corymbosa]]'' <small>L.</small> * ''[[Selago crassifolia]]'' <small>(Rolfe) Hilliard</small> * ''[[Selago cryptadenia]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago cucullata]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago cupressoides]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago curvifolia]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago decipiens]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago densiflora]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago diabolica]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago diffusa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Selago dinteri]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago distans]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago divaricata]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago dolichonema]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago dolosa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago dregeana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago eckloniana]]'' <small>Choisy</small> * ''[[Selago elongata]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago elsiae]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago esterhuyseniae]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago exigua]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago farrago]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago ferruginea]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago flanaganii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago florifera]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago foliosa]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago fourcadei]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago fruticosa]]'' <small>L.</small> * ''[[Selago galpinii]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Selago geniculata]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago glabrata]]'' <small>Choisy</small> * ''[[Selago glandulosa]]'' <small>Choisy</small> * ''[[Selago gloiodes]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago glomerata]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Selago glutinosa]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago goetzei]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago gossweileri]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago gracilis]]'' <small>(Rolfe) Hilliard</small> * ''[[Selago grandiceps]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago griquana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago hermannioides]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago heterotricha]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago hispida]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago huilana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago hyssopifolia]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago immersa]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago impedita]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago inaequifolia]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago inconstans]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago innata]]'' <small>Markötter</small> * ''[[Selago intermedia]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago karooica]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago kurtdinteri]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago lacunosa]]'' <small>Klotzsch</small> * ''[[Selago lamprocarpa]]'' <small>Schltr. ex Rolfe</small> * ''[[Selago lepida]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago leptothrix]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago levynsiae]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago lilacina]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago linearifolia]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago linearis]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago longicalyx]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago longiflora]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago longipedicellata]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago luxurians]]'' <small>Choisy</small> * ''[[Selago lydenbergensis]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago magnakarooica]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago marlothii]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago mediocris]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago melliodora]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago michelliae]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago micradenia]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago mixta]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago monticola]]'' <small>J.M.Wood & M.S.Evans</small> * ''[[Selago morrisii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago mucronata]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago multiflora]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago multispicata]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago mundii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago muralis]]'' <small>Benth. & Hook.f.</small> * ''[[Selago myriophylla]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago myrtifolia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Selago nachtigalii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago namaquensis]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Selago neglecta]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago nigrescens]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago nigromontana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago nyasae]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago oppositifolia]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago oresigena]]'' <small>Compton</small> * ''[[Selago pachypoda]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago paniculata]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Selago parvibractea]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago peduncularis]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago perplexa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago persimilis]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago pinguicula]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago polycephala]]'' <small>Otto ex Walp.</small> * ''[[Selago polygala]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Selago polystachia]]'' <small>L.</small> * ''[[Selago praetermissa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago procera]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago prostrata]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago psammophila]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago pulchra]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago punctata]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago pustulosa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago ramosissima]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago recurva]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago rehmannii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago retropilosa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago rigida]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago rotundifolia]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago rubromontana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago saxatilis]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago scabribractea]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago scabrida]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Selago serpentina]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago seticaulis]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago setulosa]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago singularis]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago speciosa]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago spectabilis]]'' <small>Hilli</small> * ''[[Selago spinea]]'' <small>Link</small> * ''[[Selago stenostachya]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago stewartii]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Selago subspinosa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago swaziensis]]'' <small>Rolfe ex [[Harry Bolus|Bolus]]</small> * ''[[Selago swynnertonii]]'' <small>(S.Moore) Eyles</small> * ''[[Selago tarachodes]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago tenuifolia]]'' <small>(Rolfe) Hilliard</small> * ''[[Selago tenuis]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago thermalis]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago thomii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago thomsonii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago thyrsoidea]]'' <small>Baker</small> * ''[[Selago trauseldii]]'' <small>Killick</small> * ''[[Selago trichophylla]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago trinervia]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago triquetra]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago valliscitri]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago variicalyx]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago venosa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago verna]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago villicaulis]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago villosa]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago viscosa]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago welwitschii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago whyteana]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago witbergensis]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago zeyheri]]'' <small>Choisy</small> * ''[[Selago zuluensis]]'' <small>Hilliard</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Selago| ]] aw9ec9z2wwfq71nj5jzssdb3eoj01d8 2890237 2890227 2026-04-05T19:19:37Z Oesjaar 7467 /* Spesies */ Skakel 2890237 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Selago |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Camphorata'' <small>Fabr.</small> * ''Kuritis'' <small>Raf.</small> * ''Macria'' <small>([[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]) Spach</small> * ''Manettia'' <small>Boehm.</small> * ''Noltia'' <small>[[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] ex Steud.</small> * ''Pechuelia'' <small>Kuntze</small> * ''Vormia'' <small>Adans.</small> * ''Walafrida'' <small>E.Mey.</small> }} '''''Selago''''' is 'n [[genus]] van klein [[struik]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Scrophulariaceae. Die genus is [[inheems]] aan lande suid van die ewenaar op Afrika, insluitend [[Madagaskar]]. == Spesies == Daar is 191 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:38152-1 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Selago abietina]]'' <small>[[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]]</small> * ''[[Selago acocksii]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago acutibractea]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago adenodes]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago albida]]'' <small>Choisy</small> * ''[[Selago albomarginata]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago albomontana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago alopecuroides]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago amboensis]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago anatrichota]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago angolensis]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago angustibractea]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago articulata]]'' <small>[[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]</small> * ''[[Selago aspera]]'' <small>Choisy</small> * ''[[Selago atherstonei]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago barabei]]'' <small>(Mielcarek) Hilliard</small> * ''[[Selago barbula]]'' <small>Harv. ex Rolfe</small> * ''[[Selago baurii]]'' <small>(Hiern) Hilliard</small> * ''[[Selago beaniana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago bilacunosa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago blantyrensis]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago bolusii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago brevifolia]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago burchellii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago burkei]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago canescens]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago capitellata]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Selago capituliflora]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago ceciliae]]'' <small>(Rolfe) Eyles</small> * ''[[Selago cedrimontana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago centralis]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago chalarantha]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago ciliata]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago cinerea]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago coerulea]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago compacta]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago comptonii]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago confusa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago congesta]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago corymbosa]]'' <small>L.</small> * ''[[Selago crassifolia]]'' <small>(Rolfe) Hilliard</small> * ''[[Selago cryptadenia]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago cucullata]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago cupressoides]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago curvifolia]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago decipiens]]'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]</small> * ''[[Selago densiflora]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago diabolica]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago diffusa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Selago dinteri]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago distans]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago divaricata]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago dolichonema]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago dolosa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago dregeana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago eckloniana]]'' <small>Choisy</small> * ''[[Selago elongata]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago elsiae]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago esterhuyseniae]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago exigua]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago farrago]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago ferruginea]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago flanaganii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago florifera]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago foliosa]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago fourcadei]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago fruticosa]]'' <small>L.</small> * ''[[Selago galpinii]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Selago geniculata]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago glabrata]]'' <small>Choisy</small> * ''[[Selago glandulosa]]'' <small>Choisy</small> * ''[[Selago gloiodes]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago glomerata]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Selago glutinosa]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago goetzei]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago gossweileri]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago gracilis]]'' <small>(Rolfe) Hilliard</small> * ''[[Selago grandiceps]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago griquana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago hermannioides]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago heterotricha]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago hispida]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago huilana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago hyssopifolia]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago immersa]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago impedita]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago inaequifolia]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago inconstans]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago innata]]'' <small>Markötter</small> * ''[[Selago intermedia]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago karooica]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago kurtdinteri]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago lacunosa]]'' <small>Klotzsch</small> * ''[[Selago lamprocarpa]]'' <small>Schltr. ex Rolfe</small> * ''[[Selago lepida]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago leptothrix]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago levynsiae]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago lilacina]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago linearifolia]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago linearis]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago longicalyx]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago longiflora]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago longipedicellata]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago luxurians]]'' <small>Choisy</small> * ''[[Selago lydenbergensis]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago magnakarooica]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago marlothii]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago mediocris]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago melliodora]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago michelliae]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago micradenia]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago mixta]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago monticola]]'' <small>J.M.Wood & M.S.Evans</small> * ''[[Selago morrisii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago mucronata]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago multiflora]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago multispicata]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago mundii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago muralis]]'' <small>Benth. & Hook.f.</small> * ''[[Selago myriophylla]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago myrtifolia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Selago nachtigalii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago namaquensis]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Selago neglecta]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago nigrescens]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago nigromontana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago nyasae]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago oppositifolia]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago oresigena]]'' <small>Compton</small> * ''[[Selago pachypoda]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago paniculata]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Selago parvibractea]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago peduncularis]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago perplexa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago persimilis]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago pinguicula]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago polycephala]]'' <small>Otto ex Walp.</small> * ''[[Selago polygala]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Selago polystachia]]'' <small>L.</small> * ''[[Selago praetermissa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago procera]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago prostrata]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago psammophila]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago pulchra]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago punctata]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago pustulosa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago ramosissima]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago recurva]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago rehmannii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago retropilosa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago rigida]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago rotundifolia]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago rubromontana]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago saxatilis]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago scabribractea]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago scabrida]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Selago serpentina]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago seticaulis]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago setulosa]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago singularis]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago speciosa]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago spectabilis]]'' <small>Hilli</small> * ''[[Selago spinea]]'' <small>Link</small> * ''[[Selago stenostachya]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago stewartii]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Selago subspinosa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago swaziensis]]'' <small>Rolfe ex [[Harry Bolus|Bolus]]</small> * ''[[Selago swynnertonii]]'' <small>(S.Moore) Eyles</small> * ''[[Selago tarachodes]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago tenuifolia]]'' <small>(Rolfe) Hilliard</small> * ''[[Selago tenuis]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago thermalis]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago thomii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago thomsonii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago thyrsoidea]]'' <small>Baker</small> * ''[[Selago trauseldii]]'' <small>Killick</small> * ''[[Selago trichophylla]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago trinervia]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago triquetra]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Selago valliscitri]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago variicalyx]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago venosa]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago verna]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Selago villicaulis]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago villosa]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago viscosa]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago welwitschii]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago whyteana]]'' <small>Rolfe</small> * ''[[Selago witbergensis]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Selago zeyheri]]'' <small>Choisy</small> * ''[[Selago zuluensis]]'' <small>Hilliard</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Selago| ]] 9b9s7fryd7s88zlxzhko433dvzro152 0 459905 2890228 2026-04-05T19:02:47Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Sokkerklub infoboks | klubnaam = CSKA Sofia | beeld = [[Lêer:CSKA Sofia logo.svg|150px]] | beeld_grootte= | vollenaam = Професионален Футболен Клуб ЦСКА София<br />Professionele Sokkerklub CSKA Sofia | bynaam = ''Die Weermag''<br />''Die Rooi'' | kortnaam = CSKA | stigting = {{Start date and age|df=yes|1948|5|5}} | stadion = Vasil Levski Nasionale Stadion<br>Stadion Balgarska Armia|Nuwe Bulgaars...' 2890228 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | klubnaam = CSKA Sofia | beeld = [[Lêer:CSKA Sofia logo.svg|150px]] | beeld_grootte= | vollenaam = Професионален Футболен Клуб ЦСКА София<br />Professionele Sokkerklub CSKA Sofia | bynaam = ''Die Weermag''<br />''Die Rooi'' | kortnaam = CSKA | stigting = {{Start date and age|df=yes|1948|5|5}} | stadion = Vasil Levski Nasionale Stadion<br>[[Stadion Balgarska Armia|Nuwe Bulgaarse Weermagstadion]] (onder konstruksie) | kapasiteit = 43 230 | eienaar = Valter Papazki | afrigter = Hristo Yanev | huidige = 2025/26 | liga = Eerste Liga | seisoen = 2024/25 | posisie = Eerste Liga, 5de van 16 | webwerf = | patroon_la1 = _cskasofia2425h | patroon_b1 = _cskasofia2425h | patroon_ra1 = _cskasofia2425h | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = FFFFFF | liggaam1 = DD0000 | regterarm1 = FFFFFF | broek1 = DD0000 | kouse1 = DD0000 | patroon_la2 = _macroncerberuseco25wr | patroon_b2 = _macroncerberuseco25wr | patroon_ra2 = _macroncerberuseco25wr | patroon_sh2 = _macronshedeco2425wr | patroon_so2 = | broek2 = FFFFFF | kouse2 = FFFFFF }} Die '''Sentraal-Sportklub van die Weermag''' ([[Bulgaars]]: Централен спортен клуб на армията), internasionaal bekend as '''CSKA Sofia''' (Bulgaars: ЦСКА София), is ’n [[Bulgarye|Bulgaarse]] professionele [[Sokker|sokkerklub]] gebaseer in [[Sofia]] wat tans in die land se hoogste sokkerkompetisie, die ''Parva Profesionalna Futbolna Liga'', speel. Die klub is amptelik op 5 Mei 1948 gestig gedurende die kommunistiese bewind, maar CSKA se wortels dateer terug na ’n weermagoffisiersklub wat in 1923 gestig is. Die klub het ’n rekord van 31 Bulgaarse ligatitels en 21 Bulgaarse beker-titels gewen.<ref name="IFFHS"/><ref>{{cite web|url=http://bgclubs.eu/ranking/points|title=Вечна ранглиста на А група " Спечелени точки|website=bgclubs.eu|access-date=3 May 2017|archive-date=3 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120303011806/http://bgclubs.eu/ranking/points|url-status=live}} </ref> Internasionaal is CSKA die enigste Bulgaarse klub wat al die shalfeindrondte van die [[UEFA Champions League|Europese Beker]] bereik het, wat hulle twee keer gedoen het, en hulle het ook een keer die halfeindrondte van die [[UEFA Bekerwenner-beker]] bereik.<ref>[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/clubs/50076--cska-sofia/ UEFA Champions League – History – CSKA Sofia] ''UEFA.com''</ref> CSKA se tuiskleure is rooi en wit en die klub se tuisgrond is die Bulgaarse Weermagstadion. Die klub se grootste rivaal is Lefski Sofia, en wedstryde tussen die twee spanne staan bekend as “Die Ewige Derby van Bulgarye”. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://cska.bg Amptelike webwerf] {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Bulgaarse sokkerklubs]] eu6y6p21f0vxsh8cy766xc86xr5p655 2890229 2890228 2026-04-05T19:04:52Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2890229 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | klubnaam = CSKA Sofia | beeld = [[Lêer:CSKA Sofia logo.svg|150px]] | beeld_grootte= | vollenaam = Професионален Футболен Клуб ЦСКА София<br />Professionele Sokkerklub CSKA Sofia | bynaam = ''Die Weermag''<br />''Die Rooi'' | kortnaam = CSKA | stigting = {{Start date and age|df=yes|1948|5|5}} | stadion = Vasil Levski Nasionale Stadion<br>[[Stadion Balgarska Armia|Nuwe Bulgaarse Weermagstadion]] (onder konstruksie) | kapasiteit = 43 230 | eienaar = Valter Papazki | afrigter = Hristo Yanev | huidige = 2025/26 | liga = Eerste Liga | seisoen = 2024/25 | posisie = Eerste Liga, 5de van 16 | webwerf = | patroon_la1 = _cskasofia2425h | patroon_b1 = _cskasofia2425h | patroon_ra1 = _cskasofia2425h | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = FFFFFF | liggaam1 = DD0000 | regterarm1 = FFFFFF | broek1 = DD0000 | kouse1 = DD0000 | patroon_la2 = _macroncerberuseco25wr | patroon_b2 = _macroncerberuseco25wr | patroon_ra2 = _macroncerberuseco25wr | patroon_sh2 = _macronshedeco2425wr | patroon_so2 = | broek2 = FFFFFF | kouse2 = FFFFFF }} Die '''Sentraal-Sportklub van die Weermag''' ([[Bulgaars]]: Централен спортен клуб на армията), internasionaal bekend as '''CSKA Sofia''' (Bulgaars: ЦСКА София), is ’n [[Bulgarye|Bulgaarse]] professionele [[Sokker|sokkerklub]] gebaseer in [[Sofia]] wat tans in die land se hoogste sokkerkompetisie, die ''Parva Profesionalna Futbolna Liga'', speel. Die klub is amptelik op 5 Mei 1948 gestig gedurende die kommunistiese bewind, maar CSKA se wortels dateer terug na ’n weermagoffisiersklub wat in 1923 gestig is. Die klub het ’n rekord van 31 Bulgaarse ligatitels en 21 Bulgaarse beker-titels gewen.<ref>{{cite web|url=http://bgclubs.eu/ranking/points|title=Вечна ранглиста на А група Спечелени точки|website=bgclubs.eu|access-date=3 May 2017|archive-date=3 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120303011806/http://bgclubs.eu/ranking/points|url-status=live}} </ref> Internasionaal is CSKA die enigste Bulgaarse klub wat al die shalfeindrondte van die [[UEFA Champions League|Europese Beker]] bereik het, wat hulle twee keer gedoen het, en hulle het ook een keer die halfeindrondte van die [[UEFA Bekerwenner-beker]] bereik.<ref>https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/clubs/50076--cska-sofia/ UEFA Champions League – History – CSKA Sofia ''UEFA.com''</ref> CSKA se tuiskleure is rooi en wit en die klub se tuisgrond is die Bulgaarse Weermagstadion. Die klub se grootste rivaal is Lefski Sofia, en wedstryde tussen die twee spanne staan bekend as “Die Ewige Derby van Bulgarye”. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://cska.bg Amptelike webwerf] {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Bulgaarse sokkerklubs]] d4brx675xmfn43kubwso54u7s2rv5gk 2890543 2890229 2026-04-06T10:16:21Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2890543 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | klubnaam = CSKA Sofia | beeld = [[Lêer:CSKA Sofia logo.svg|150px]] | beeld_grootte= | vollenaam = Професионален Футболен Клуб ЦСКА София<br />Professionele Sokkerklub CSKA Sofia | bynaam = ''Die Weermag''<br />''Die Rooi'' | kortnaam = CSKA | stigting = {{Start date and age|df=yes|1948|5|5}} | stadion = Vasil Levski Nasionale Stadion<br>[[Stadion Balgarska Armia|Nuwe Bulgaarse Weermagstadion]] (onder konstruksie) | kapasiteit = 43 230 | eienaar = Valter Papazki | afrigter = Hristo Yanev | huidige = 2025/26 | liga = Eerste Liga | seisoen = 2024/25 | posisie = Eerste Liga, 5de van 16 | webwerf = | patroon_la1 = _cskasofia2425h | patroon_b1 = _cskasofia2425h | patroon_ra1 = _cskasofia2425h | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = FFFFFF | liggaam1 = DD0000 | regterarm1 = FFFFFF | broek1 = DD0000 | kouse1 = DD0000 | patroon_la2 = _macroncerberuseco25wr | patroon_b2 = _macroncerberuseco25wr | patroon_ra2 = _macroncerberuseco25wr | patroon_sh2 = _macronshedeco2425wr | patroon_so2 = | broek2 = FFFFFF | kouse2 = FFFFFF }} Die '''Sentraal-Sportklub van die Weermag''' ([[Bulgaars]]: Централен спортен клуб на армията), internasionaal bekend as '''CSKA Sofia''' (Bulgaars: ЦСКА София), is ’n [[Bulgarye|Bulgaarse]] professionele [[Sokker|sokkerklub]] gebaseer in [[Sofia]] wat tans in die land se hoogste sokkerkompetisie, die ''Parva Profesionalna Futbolna Liga'', speel. Die klub is amptelik op 5 Mei 1948 gestig gedurende die kommunistiese bewind, maar CSKA se wortels dateer terug na ’n weermagoffisiersklub wat in 1923 gestig is. Die klub het ’n rekord van 31 Bulgaarse ligatitels en 21 Bulgaarse beker-titels gewen.<ref>{{cite web|url=http://bgclubs.eu/ranking/points|title=Вечна ранглиста на А група Спечелени точки|website=bgclubs.eu|access-date=3 May 2017|archive-date=3 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120303011806/http://bgclubs.eu/ranking/points|url-status=live}} </ref> Internasionaal is CSKA die enigste Bulgaarse klub wat al die shalfeindrondte van die [[UEFA Champions League|Europese Beker]] bereik het, wat hulle twee keer gedoen het, en hulle het ook een keer die halfeindrondte van die [[UEFA Bekerwenner-beker]] bereik.<ref>https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/clubs/50076--cska-sofia/ UEFA Champions League – History – CSKA Sofia ''UEFA.com''</ref> CSKA se tuiskleure is rooi en wit en die klub se tuisgrond is die Bulgaarse Weermagstadion. Die klub se grootste rivaal is Lefski Sofia, en wedstryde tussen die twee spanne staan bekend as “Die Ewige Derby van Bulgarye”. == Sien ook== * [[CSKA Moskou]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://cska.bg Amptelike webwerf] {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Bulgaarse sokkerklubs]] 9pxkdim5hvbcqi0vinjuo6zw9s0niq9 0 459906 2890231 2026-04-05T19:06:51Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Stuur aan na [[CSKA Sofia]] 2890231 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[CSKA Sofia]] ehu6cjdd5cxktkelxp3n1rk75zjrsta 0 459907 2890234 2026-04-05T19:09:33Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie 2890234 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = EN | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Selago zuluensis | authority = Hilliard, (1995) | synonyms = }} '''''Selago zuluensis''''' is 'n meerjarige [[kruid]] wat deel van die Scrophulariaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in [[KwaZulu-Natal]] in [[Zoeloeland]] tussen [[Melmoth]], [[Eshowe]] en [[Ngoye]], voor. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1093-206 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:985666-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/736a44a1-9ac0-4ed5-9e3f-d25338d5e4a5 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Selago|zuluensis]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] ghfhphp1w3bhqox5irbiyxikf3d298p 1 459908 2890235 2026-04-05T19:11:04Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890235 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 459909 2890236 2026-04-05T19:11:21Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890236 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 459910 2890238 2026-04-05T19:20:17Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Sokkerklub infoboks | klubnaam = Dinamo Minsk | beeld = [[Lêer:FK_Dinamo_Minsk_escudo_blr.jpg|150px]] | beeld_grootte= | vollenaam = Футбольны клуб „Дынама-Мінск“<br>Футбольный клуб «Динамо-Минск»<br/>Sokkerklub Dinamo Minsk | bynaam = ''Dinamo''<br>''Blou en Wit'' | stigting = {{Start date and age|df=yes|df=yes|1927|06|18}} | stadion = Dinamo-stadion, [[Minsk]] | kapasiteit = 2...' 2890238 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | klubnaam = Dinamo Minsk | beeld = [[Lêer:FK_Dinamo_Minsk_escudo_blr.jpg|150px]] | beeld_grootte= | vollenaam = Футбольны клуб „Дынама-Мінск“<br>Футбольный клуб «Динамо-Минск»<br/>Sokkerklub Dinamo Minsk | bynaam = ''Dinamo''<br>''Blou en Wit'' | stigting = {{Start date and age|df=yes|df=yes|1927|06|18}} | stadion = Dinamo-stadion, [[Minsk]] | kapasiteit = 22 000 | voorsitter = Andrey Tolmach | afrigter = Alyaksandr Shahoyka | liga = [[Belarusian Premier League|Wit-Russiese Premierliga]] | seisoen = 2025 | posisie = Belarussiese Premierliga, 2de van 16 | patroon_la1 = _dinamominsk24h | patroon_b1 = _dinamominsk24h | patroon_ra1 = _dinamominsk24h | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = FFFFFF | liggaam1 = FFFFFF | regterarm1 = FFFFFF | broek1 = FFFFFF | kouse1 = FFFFFF | patroon_la2 = _dinamominsk24a | patroon_b2 = _dinamominsk24a | patroon_ra2 = _dinamominsk24a | patroon_sh2 = | patroon_so2 = | linkerarm2 = 0000FF | liggaam2 = 0000FF | regterarm2 = 0000FF | broek2 = 0000FF | kouse2 = 0000FF }} '''Dinamo Minsk''' ([[Belarussies]]: ФК Дынама Мінск; [[Russies]]: ФК Динамо Минск) is ’n [[Belarus|Belarussiese]] professionele [[Sokker|sokkerklub]] gebaseer in die hoofstad [[Minsk]]. Die klub is in 1927 gestig as deel van die Sowjet-Dinamo Sportvereniging en was die enigste klub van die [[Wit-Russiese Sosialistiese Sowjetrepubliek|Wit-Russiese SSR]] wat aan die Sowjetse Topliga deelgeneem het. Hulle het 39 van die 54 seisoene gespeel en die titel in 1982 gewen. Sedert die onafhanklikheid van Belarus neem die klub deel aan die Belarussiese Premierliga, en het tot dusver 9 ligatitels en 3 Belarussiese bekers gewen.<ref>{{Cite web|url=https://globalsportsarchive.com/en/soccer/match/2025-02-22/fk-njoman-hrodna-vs-fk-dynama-minsk/3627480|title=FK Njoman Hrodna vs FK Dynama-Minsk - February 22, 2025 - Superkubak Betera 2025 - Soccer {{!}} Global Sports Archive|website=GSA Website|language=en|access-date=2026-04-05}}</ref> Dinamo speel sy tuiswedstryde by die Dinamo-stadion in Minsk, wat ’n kapasiteit van 22 246 het. Dinamo is die tweede Belarussiese span, ná BATE Barisaw, wat die [[UEFA Europa League]]-groepe bereik het (2014/15 en 2015/16). == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://dinamo-minsk.by Amptelike webwerf] {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Belarussiese sokkerklubs]] 756zuymm6ult8v84bzrg9tf6n1dauez 2890239 2890238 2026-04-05T19:20:57Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2890239 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | klubnaam = Dinamo Minsk | beeld = [[Lêer:FK_Dinamo_Minsk_escudo_blr.jpg|150px]] | beeld_grootte= | vollenaam = Футбольны клуб „Дынама-Мінск“<br>Футбольный клуб «Динамо-Минск»<br/>Sokkerklub Dinamo Minsk | bynaam = ''Blou en Wit'' | stigting = {{Start date and age|df=yes|df=yes|1927|06|18}} | stadion = Dinamo-stadion, [[Minsk]] | kapasiteit = 22 000 | voorsitter = Andrey Tolmach | afrigter = Alyaksandr Shahoyka | liga = [[Belarusian Premier League|Wit-Russiese Premierliga]] | seisoen = 2025 | posisie = Belarussiese Premierliga, 2de van 16 | patroon_la1 = _dinamominsk24h | patroon_b1 = _dinamominsk24h | patroon_ra1 = _dinamominsk24h | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = FFFFFF | liggaam1 = FFFFFF | regterarm1 = FFFFFF | broek1 = FFFFFF | kouse1 = FFFFFF | patroon_la2 = _dinamominsk24a | patroon_b2 = _dinamominsk24a | patroon_ra2 = _dinamominsk24a | patroon_sh2 = | patroon_so2 = | linkerarm2 = 0000FF | liggaam2 = 0000FF | regterarm2 = 0000FF | broek2 = 0000FF | kouse2 = 0000FF }} '''Dinamo Minsk''' ([[Belarussies]]: ФК Дынама Мінск; [[Russies]]: ФК Динамо Минск) is ’n [[Belarus|Belarussiese]] professionele [[Sokker|sokkerklub]] gebaseer in die hoofstad [[Minsk]]. Die klub is in 1927 gestig as deel van die Sowjet-Dinamo Sportvereniging en was die enigste klub van die [[Wit-Russiese Sosialistiese Sowjetrepubliek|Wit-Russiese SSR]] wat aan die Sowjetse Topliga deelgeneem het. Hulle het 39 van die 54 seisoene gespeel en die titel in 1982 gewen. Sedert die onafhanklikheid van Belarus neem die klub deel aan die Belarussiese Premierliga, en het tot dusver 9 ligatitels en 3 Belarussiese bekers gewen.<ref>{{Cite web|url=https://globalsportsarchive.com/en/soccer/match/2025-02-22/fk-njoman-hrodna-vs-fk-dynama-minsk/3627480|title=FK Njoman Hrodna vs FK Dynama-Minsk - February 22, 2025 - Superkubak Betera 2025 - Soccer {{!}} Global Sports Archive|website=GSA Website|language=en|access-date=2026-04-05}}</ref> Dinamo speel sy tuiswedstryde by die Dinamo-stadion in Minsk, wat ’n kapasiteit van 22 246 het. Dinamo is die tweede Belarussiese span, ná BATE Barisaw, wat die [[UEFA Europa League]]-groepe bereik het (2014/15 en 2015/16). == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://dinamo-minsk.by Amptelike webwerf] {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Belarussiese sokkerklubs]] jhmzlfyc6ey8ou08gytl4dd2j6o19j8 2890240 2890239 2026-04-05T19:21:27Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2890240 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | klubnaam = Dinamo Minsk | beeld = [[Lêer:FK_Dinamo_Minsk_escudo_blr.jpg|150px]] | beeld_grootte= | vollenaam = Футбольны клуб „Дынама-Мінск“<br>Футбольный клуб «Динамо-Минск»<br/>Sokkerklub Dinamo Minsk | bynaam = ''Blou en Wit'' | stigting = {{Start date and age|df=yes|df=yes|1927|06|18}} | stadion = Dinamo-stadion, [[Minsk]] | kapasiteit = 22 000 | voorsitter = Andrey Tolmach | afrigter = Alyaksandr Shahoyka | liga = Belarussiese Premierliga | seisoen = 2025 | posisie = Belarussiese Premierliga, 2de van 16 | patroon_la1 = _dinamominsk24h | patroon_b1 = _dinamominsk24h | patroon_ra1 = _dinamominsk24h | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = FFFFFF | liggaam1 = FFFFFF | regterarm1 = FFFFFF | broek1 = FFFFFF | kouse1 = FFFFFF | patroon_la2 = _dinamominsk24a | patroon_b2 = _dinamominsk24a | patroon_ra2 = _dinamominsk24a | patroon_sh2 = | patroon_so2 = | linkerarm2 = 0000FF | liggaam2 = 0000FF | regterarm2 = 0000FF | broek2 = 0000FF | kouse2 = 0000FF }} '''Dinamo Minsk''' ([[Belarussies]]: ФК Дынама Мінск; [[Russies]]: ФК Динамо Минск) is ’n [[Belarus|Belarussiese]] professionele [[Sokker|sokkerklub]] gebaseer in die hoofstad [[Minsk]]. Die klub is in 1927 gestig as deel van die Sowjet-Dinamo Sportvereniging en was die enigste klub van die [[Wit-Russiese Sosialistiese Sowjetrepubliek|Wit-Russiese SSR]] wat aan die Sowjetse Topliga deelgeneem het. Hulle het 39 van die 54 seisoene gespeel en die titel in 1982 gewen. Sedert die onafhanklikheid van Belarus neem die klub deel aan die Belarussiese Premierliga, en het tot dusver 9 ligatitels en 3 Belarussiese bekers gewen.<ref>{{Cite web|url=https://globalsportsarchive.com/en/soccer/match/2025-02-22/fk-njoman-hrodna-vs-fk-dynama-minsk/3627480|title=FK Njoman Hrodna vs FK Dynama-Minsk - February 22, 2025 - Superkubak Betera 2025 - Soccer {{!}} Global Sports Archive|website=GSA Website|language=en|access-date=2026-04-05}}</ref> Dinamo speel sy tuiswedstryde by die Dinamo-stadion in Minsk, wat ’n kapasiteit van 22 246 het. Dinamo is die tweede Belarussiese span, ná BATE Barisaw, wat die [[UEFA Europa League]]-groepe bereik het (2014/15 en 2015/16). == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://dinamo-minsk.by Amptelike webwerf] {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Belarussiese sokkerklubs]] ei6a3c8ii7om7u3x4vdhkt1pz55hb3f 2890245 2890240 2026-04-05T19:29:50Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2890245 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | klubnaam = Dinamo Minsk | beeld = [[Lêer:FK_Dinamo_Minsk_escudo_blr.jpg|150px]] | beeld_grootte= | vollenaam = Футбольны клуб „Дынама-Мінск“<br>Футбольный клуб «Динамо-Минск»<br/>Sokkerklub Dinamo Minsk | bynaam = ''Blou en Wit'' | stigting = {{Start date and age|df=yes|df=yes|1927|06|18}} | stadion = Dinamo-stadion, [[Minsk]] | kapasiteit = 22 000 | voorsitter = Andrey Tolmach | afrigter = Alyaksandr Shahoyka | liga = Belarussiese Premierliga | seisoen = 2025 | posisie = Belarussiese Premierliga, 2de van 16 | patroon_la1 = _dinamominsk24h | patroon_b1 = _dinamominsk24h | patroon_ra1 = _dinamominsk24h | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = FFFFFF | liggaam1 = FFFFFF | regterarm1 = FFFFFF | broek1 = FFFFFF | kouse1 = FFFFFF | patroon_la2 = _dinamominsk24a | patroon_b2 = _dinamominsk24a | patroon_ra2 = _dinamominsk24a | patroon_sh2 = | patroon_so2 = | linkerarm2 = 0000FF | liggaam2 = 0000FF | regterarm2 = 0000FF | broek2 = 0000FF | kouse2 = 0000FF }} '''Dinamo Minsk''' ([[Belarussies]]: ФК Дынама Мінск; [[Russies]]: ФК Динамо Минск) is ’n [[Belarus|Belarussiese]] professionele [[Sokker|sokkerklub]] gebaseer in die hoofstad [[Minsk]]. Die klub is in 1927 gestig as deel van die Sowjet-Dinamo Sportvereniging en was die enigste klub van die [[Wit-Russiese Sosialistiese Sowjetrepubliek|Wit-Russiese SSR]] wat aan die Sowjetse Topliga deelgeneem het. Hulle het 39 van die 54 seisoene gespeel en die titel in 1982 gewen. Sedert die onafhanklikheid van Belarus neem die klub deel aan die Belarussiese Premierliga, en het tot dusver 9 ligatitels en 3 Belarussiese bekers gewen.<ref>{{Cite web|url=https://globalsportsarchive.com/en/soccer/match/2025-02-22/fk-njoman-hrodna-vs-fk-dynama-minsk/3627480|title=FK Njoman Hrodna vs FK Dynama-Minsk - February 22, 2025 - Superkubak Betera 2025 - Soccer {{!}} Global Sports Archive|website=GSA Website|language=en|access-date=2026-04-05}}</ref> Dinamo speel sy tuiswedstryde by die Dinamo-stadion in Minsk, wat ’n kapasiteit van 22 246 het. Dinamo is die tweede Belarussiese span, ná BATE Barisaw, wat die [[UEFA Europa League]]-groepe bereik het (2014/15 en 2015/16). == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[FC Dynamo Kijif|Dinamo Kijif]] * [[Dinamo Moskou (sokkerklub)|Dinamo Moskou]] == Eksterne skakels == * [https://dinamo-minsk.by Amptelike webwerf] {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Belarussiese sokkerklubs]] jjfpo6gf6k5frrmocg1capski7oa2z3 2890281 2890245 2026-04-05T20:00:04Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 /* Sien ook */ 2890281 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | klubnaam = Dinamo Minsk | beeld = [[Lêer:FK_Dinamo_Minsk_escudo_blr.jpg|150px]] | beeld_grootte= | vollenaam = Футбольны клуб „Дынама-Мінск“<br>Футбольный клуб «Динамо-Минск»<br/>Sokkerklub Dinamo Minsk | bynaam = ''Blou en Wit'' | stigting = {{Start date and age|df=yes|df=yes|1927|06|18}} | stadion = Dinamo-stadion, [[Minsk]] | kapasiteit = 22 000 | voorsitter = Andrey Tolmach | afrigter = Alyaksandr Shahoyka | liga = Belarussiese Premierliga | seisoen = 2025 | posisie = Belarussiese Premierliga, 2de van 16 | patroon_la1 = _dinamominsk24h | patroon_b1 = _dinamominsk24h | patroon_ra1 = _dinamominsk24h | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = FFFFFF | liggaam1 = FFFFFF | regterarm1 = FFFFFF | broek1 = FFFFFF | kouse1 = FFFFFF | patroon_la2 = _dinamominsk24a | patroon_b2 = _dinamominsk24a | patroon_ra2 = _dinamominsk24a | patroon_sh2 = | patroon_so2 = | linkerarm2 = 0000FF | liggaam2 = 0000FF | regterarm2 = 0000FF | broek2 = 0000FF | kouse2 = 0000FF }} '''Dinamo Minsk''' ([[Belarussies]]: ФК Дынама Мінск; [[Russies]]: ФК Динамо Минск) is ’n [[Belarus|Belarussiese]] professionele [[Sokker|sokkerklub]] gebaseer in die hoofstad [[Minsk]]. Die klub is in 1927 gestig as deel van die Sowjet-Dinamo Sportvereniging en was die enigste klub van die [[Wit-Russiese Sosialistiese Sowjetrepubliek|Wit-Russiese SSR]] wat aan die Sowjetse Topliga deelgeneem het. Hulle het 39 van die 54 seisoene gespeel en die titel in 1982 gewen. Sedert die onafhanklikheid van Belarus neem die klub deel aan die Belarussiese Premierliga, en het tot dusver 9 ligatitels en 3 Belarussiese bekers gewen.<ref>{{Cite web|url=https://globalsportsarchive.com/en/soccer/match/2025-02-22/fk-njoman-hrodna-vs-fk-dynama-minsk/3627480|title=FK Njoman Hrodna vs FK Dynama-Minsk - February 22, 2025 - Superkubak Betera 2025 - Soccer {{!}} Global Sports Archive|website=GSA Website|language=en|access-date=2026-04-05}}</ref> Dinamo speel sy tuiswedstryde by die Dinamo-stadion in Minsk, wat ’n kapasiteit van 22 246 het. Dinamo is die tweede Belarussiese span, ná BATE Barisaw, wat die [[UEFA Europa League]]-groepe bereik het (2014/15 en 2015/16). == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[FC Dynamo Kijif|Dinamo Kijif]] * [[Dinamo Moskou]] == Eksterne skakels == * [https://dinamo-minsk.by Amptelike webwerf] {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Belarussiese sokkerklubs]] bwr652of1uu11na0v3wcw6ns4mz57a5 2890305 2890281 2026-04-05T20:32:27Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2890305 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | klubnaam = Dinamo Minsk | beeld = [[Lêer:FK_Dinamo_Minsk_escudo_blr.jpg|150px]] | beeld_grootte= | vollenaam = Футбольны клуб „Дынама-Мінск“<br>Футбольный клуб «Динамо-Минск»<br/>Sokkerklub Dinamo Minsk | bynaam = ''Blou en Wit'' | stigting = {{Start date and age|df=yes|df=yes|1927|06|18}} | stadion = Dinamo-stadion, [[Minsk]] | kapasiteit = 22 000 | voorsitter = Andrey Tolmach | afrigter = Alyaksandr Shahoyka | liga = Belarussiese Premierliga | seisoen = 2025 | posisie = Belarussiese Premierliga, 2de van 16 | patroon_la1 = _dinamominsk24h | patroon_b1 = _dinamominsk24h | patroon_ra1 = _dinamominsk24h | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = FFFFFF | liggaam1 = FFFFFF | regterarm1 = FFFFFF | broek1 = FFFFFF | kouse1 = FFFFFF | patroon_la2 = _dinamominsk24a | patroon_b2 = _dinamominsk24a | patroon_ra2 = _dinamominsk24a | patroon_sh2 = | patroon_so2 = | linkerarm2 = 0000FF | liggaam2 = 0000FF | regterarm2 = 0000FF | broek2 = 0000FF | kouse2 = 0000FF }} '''Dinamo Minsk''' ([[Belarussies]]: ФК Дынама Мінск; [[Russies]]: ФК Динамо Минск) is ’n [[Belarus|Belarussiese]] professionele [[Sokker|sokkerklub]] gebaseer in die hoofstad [[Minsk]]. Die klub is in 1927 gestig as deel van die Sowjet-Dinamo Sportvereniging en was die enigste klub van die [[Wit-Russiese Sosialistiese Sowjetrepubliek|Wit-Russiese SSR]] wat aan die Sowjetse Topliga deelgeneem het. Hulle het 39 van die 54 seisoene gespeel en die titel in 1982 gewen. Sedert die onafhanklikheid van Belarus neem die klub deel aan die Belarussiese Premierliga, en het tot dusver 9 ligatitels en 3 Belarussiese bekers gewen.<ref>{{Cite web|url=https://globalsportsarchive.com/en/soccer/match/2025-02-22/fk-njoman-hrodna-vs-fk-dynama-minsk/3627480|title=FK Njoman Hrodna vs FK Dynama-Minsk - February 22, 2025 - Superkubak Betera 2025 - Soccer {{!}} Global Sports Archive|website=GSA Website|language=en|access-date=2026-04-05}}</ref> Dinamo speel sy tuiswedstryde by die Dinamo-stadion in Minsk, wat ’n kapasiteit van 22 246 het. Dinamo is die tweede Belarussiese span, ná BATE Barisaw, wat die [[UEFA Europa League]]-groepe bereik het (2014/15 en 2015/16). == Sien ook == * [[FC Dynamo Kijif|Dinamo Kijif]] * [[Dinamo Moskou]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://dinamo-minsk.by Amptelike webwerf] {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Belarussiese sokkerklubs]] 44r5dhyg0scf63ehmqgtinyq79e4kvx 0 459911 2890243 2026-04-05T19:27:52Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie 2890243 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Selago angolensis | authority = Rolfe, (1900) | synonyms =* ''Selago chongweensis'' <small>(Rolfe) Eyles</small> * ''Walafrida angolensis'' <small>(Rolfe) Rolfe</small> * ''Walafrida chongweensis'' <small>Rolfe</small> }} '''''Selago angolensis''''' is 'n meerjarige [[struik]]ie wat deel van die Scrophulariaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Angola]], [[Botswana]], [[Demokratiese Republiek die Kongo]], [[Namibië]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:813244-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Selago|angolensis]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van die Demokratiese Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] k0he1ab5gvlyhcprbpka4aa6yp36nmw 1 459912 2890244 2026-04-05T19:29:40Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890244 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 4 459913 2890246 2026-04-05T19:30:18Z SpesBona 2720 + [[Galileo Galilei]] 2890246 wikitext text/x-wiki {{Omraam|Justus Sustermans - Portrait of Galileo Galilei, 1636.jpg|200px|left|'n Portret van Galileo Galilei deur Giusto Sustermans in 1636.}} '''Galileo di Vincenzo Bonaiuti de' Galilei''' (15 Februarie 1564 - 8 Januarie 1642), algemeen bekend as '''[[Galileo Galilei]]''' of slegs '''Galileo''', was 'n [[Italië|Italiaanse]] [[sterrekundige]], [[fisikus]] en [[ingenieur]], en word soms beskryf as 'n alweter. Hy is gebore in die stad [[Pisa]], toe deel van die Hertogdom Florence. Galileo is al genoem die vader van waarnemingsterrekunde, moderne klassieke fisika, en moderne [[wetenskap]]. Galileo het [[spoed]] en [[snelheid]], [[swaartekrag]] en vrye val bestudeer, asook die beginsel van relatiwiteit, [[Inersiestelsel|inersie]] en voortdrywende beweging. Hy was een van die vroegste Renaissance-ontwikkelaars van die [[Termometer|termoskoop]] en die uitvinder van verskeie militêre [[kompas]]se. Met 'n verbeterde [[teleskoop]] wat hy gebou het, het hy die [[ster]]re van die [[Melkweg]] waargeneem, asook die fases van [[Venus]], die [[Mane van Galilei|vier grootste mane van Jupiter]], [[Saturnus se ringe]], [[Slagkrater|maankraters]] en [[sonvlek]]ke. Hy het ook 'n vroeë [[mikroskoop]] gebou. Galileo se ondersteuning van [[Nicolaas Copernicus|Copernikus]] se [[heliosentrisme]] (die teorie dat die Son in die middel van die [[Sonnestelsel]] is en nie die Aarde, soos destyds geglo is, nie) het teenstand van die [[Katolieke Kerk]] en sommige sterrekundiges ontlok. Die saak is in 1615 deur die [[Inkwisisie|Romeinse Inkwisisie]] ondersoek en hulle het tot die gevolgtrekking gekom sy opinies weerspreek aanvaarde [[Bybel]]se vertolkings. Galileo het later sy sienings verdedig in ''Dialoog oor die Twee Belangrikste Wêreldstelsels'' (1632), wat dit laat lyk het of hy [[pous Urbanus VIII]] aanval en bespot, en dit het die pous en die [[Jesuïet]]e, wat Galileo almal voorheen ondersteun het, vervreem. Hy is deur die Inkwisisie verhoor en hulle het hom "sterk verdink van kettery". Hy is gedwing om sy dwaling te erken. Hy het die res van sy lewe onder huisarres deurgebring. : ''[[Galileo Galilei|...lees verder]]'' axh4y86v2tuwcs17kbacioj38tsibka 4 459914 2890247 2026-04-05T19:31:27Z SpesBona 2720 + [[Lêer:Lupa Capitolina, Rome.jpg]] 2890247 wikitext text/x-wiki ''La Lupa Capitolina'' ("Die Kapitolynse Wolvin"). Volgens tradisionele geleerdes is die [[wolf]]figuur [[Etruskers|Etruskies]] en dateer dit van die [[5de eeu v.C.]] Die figure van [[Romulus en Remus]] is in die [[15de eeu]]&nbsp;n.C. deur die Italiaanse kunstenaar Antonio Pollaiuolo bygevoeg. Onlangse studies toon die wolvin is dalk ’n [[Middeleeue|Middeleeuse]] werk uit die [[13de eeu]]&nbsp;n.C. Die byvoeging van die twee figure verduidelik die langdurige aard van die mite. {{Omraam|Lupa Capitolina, Rome.jpg|400px|links|''La Lupa Capitolina'' ("Die Kapitolynse Wolvin"). Volgens tradisionele geleerdes is die wolffiguur Etruskies en dateer dit van die 5de eeu v.C. Die figure van Romulus en Remus is in die 15de eeu n.C. deur die Italiaanse kunstenaar Antonio Pollaiuolo bygevoeg. Onlangse studies toon die wolvin is dalk ’n Middeleeuse werk uit die 13de eeu n.C. Die byvoeging van die twee figure verduidelik die langdurige aard van die mite.}} gyparcafi6y32k60sfomstr7m88c36c 0 459915 2890252 2026-04-05T19:37:03Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie 2890252 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Selago swynnertonii | authority = (S.Moore) Eyles, (1916) | synonyms =* ''Walafrida swynnertonii'' <small>S.Moore</small> }} '''''Selago swynnertonii''''' is 'n meerjarige [[struik]] wat deel van die Scrophulariaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Mosambiek]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:809633-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Selago|swynnertonii]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] kxh4fedu4sf2adrbkry1eaivexkv9vj 1 459916 2890253 2026-04-05T19:38:28Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890253 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 459917 2890254 2026-04-05T19:38:47Z Sobaka 328 Begin nuwe artikel 2890254 wikitext text/x-wiki '''''Onbeperkte oorlogvoering: Twee senior kolonels van die lugmag oor scenario's vir oorlog en die operasionele kuns in 'n era van globalisering''''' ([[Engels]]: ''Unrestricted Warfare: Two Air Force Senior Colonels on Scenarios for War and the Operational Art in an Era of Globalization'')<ref name="McReynolds-2017">{{Cite book |last1=McReynolds |first1=Joe |url=https://books.google.com/books?id=7WxADwAAQBAJ |title=China's Evolving Military Strategy |date=10 Januarie 2017 |publisher=Brookings Institution Press |isbn=9780985504595 |pages=41}}</ref> ([[vereenvoudigde Chinees]]: 超限战; [[tradisionele Chinees]]: 超限戰; letterlik 'oorlogvoering buite perke') is 'n boek oor [[militêre strategie]] wat in 1999 geskryf is deur twee kolonels in die [[Volksbevrydingsleër]] (PLA), Qiao Liang (乔良) en Wang Xiangsui (王湘穗).<ref name="Liang-1999">{{Cite journal|last1=Liang|first1=Qiao|last2=Xiangsui|first2=Wang|date=1999|title=Unrestricted Warfare|journal=People's Liberation Army Literature and Arts Publishing House|citeseerx=10.1.1.169.7179}}</ref> Die primêre bekommernis wat in die boek uitgespreek word, is hoe 'n staat soos die [[Volksrepubliek van China]] 'n tegnologies superieure teenstander (soos die [[Verenigde State]]) deur 'n verskeidenheid middele kan verslaan.<ref>{{Cite web |date=2002-08-22 |title=Unrestricted warfare |url=https://www.iwp.edu/books/unrestricted-warfare/ |access-date=2023-08-24 |website=The Institute of World Politics |archive-date=2023-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824032439/https://www.iwp.edu/books/unrestricted-warfare/ |url-status=live }}</ref> Eerder as om op direkte militêre konfrontasie te fokus, ondersoek hierdie boek eerder 'n verskeidenheid ander middele, soos politieke oorlogvoering.<ref>{{Cite journal|last1=Commin|first1=G|last2=Filiol|first2=E|date=2015|title=Unrestricted Warfare versus Western Traditional Warfare: A Comparative Study|journal=Journal of Information Warfare|volume=14|issue=1|pages=14–23|jstor=26487515|issn=1445-3312}}</ref><ref name="Spalding-2022">{{Cite book |last=Spalding |first=Robert |title=War Without Rules: China's Playbook for Global Domination |date=2022 |publisher=Penguin Publishing Group |isbn=978-0-593-33104-0 |oclc=1333782936 }}</ref><ref>{{Cite book|last=Hagestad|first=William T.|title=21st Century Chinese Cyberwarfare|date=2012|publisher=IT Governance Publishing|doi=10.2307/j.ctt5hh5nz |isbn=978-1-84928-334-2|jstor=j.ctt5hh5nz|s2cid=265579729 }}</ref><ref name="Spalding-2019">{{Cite book |last=Spalding |first=Robert |title=Stealth War: How China Took Over While America's Elite Slept |date=Oktober 2019 |publisher=Penguin |isbn=978-0-593-08434-2 |pages=12–13 |language=en |oclc=1119746281}}</ref> Sulke middele sluit in die gebruik van wettige instrumente (sien regsoorlogvoering) en ekonomiese middele as hefboom oor 'n mens se teenstander en die omseil van die behoefte aan direkte militêre optrede.<ref>{{Cite journal|last=Adams|first=David A.|date=July 2003|title=Managing China's Transition|url=https://www.usni.org/magazines/proceedings/2003/july/managing-chinas-transition|journal=Proceedings & Naval History Magazine|issn=0041-798X|access-date=2020-05-09|archive-date=2020-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608105534/https://www.usni.org/magazines/proceedings/2003/july/managing-chinas-transition|url-status=live}}</ref><ref name="Van Messel-2005">{{Cite web |last=Van Messel |first=John A. |date=Januarie 2005 |title=Unrestricted Warfare: A Chinese doctrine for future warfare? |url=https://apps.dtic.mil/docs/citations/ADA509132 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608184328/https://apps.dtic.mil/docs/citations/ADA509132 |archive-date=2020-06-08 |access-date=2020-08-23 }}. ([https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA509132.pdf full text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230824033827/https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA509132.pdf |date=2023-08-24 }}).</ref><ref>{{Cite journal|last=Bunker|first=Robert J.|date=Maart 2000|title=Unrestricted warfare: Review essay I|journal=Small Wars & Insurgencies|language=en|volume=11|issue=1|pages=114–121|doi=10.1080/09592310008423265|s2cid=145170451|issn=0959-2318}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Cheng|first=Dean|date=March 2000|title=Unrestricted warfare: Review essay II|journal=Small Wars & Insurgencies|language=en|volume=11|issue=1|pages=122–123|doi=10.1080/09592310008423266|s2cid=144355000|issn=0959-2318}}</ref> ==Bron van teks== Die Engelse vertaling van die boek is vir die eerste keer in 1999 deur die Foreign Broadcast Information Service beskikbaar gestel.<ref name="Spalding-2022" /><ref name="Liang-1999" /> Die boek is toe in Engels gepubliseer deur 'n voorheen onbekende [[Panama|Panamese]]] uitgewer, met die subtitel "''China's Master Plan to Destroy America''" en 'n prentjie van die brandende [[Wêreldhandelsentrum]] op die omslag.<ref name="Qiao-2000">{{Cite book |last1=Qiao |first1=Liang |url=https://archive.org/details/isbn_9780971680722 |title=Unrestricted warfare: China's master plan to destroy America |last2=Wang |first2=Xiangsui |last3=Santoli |first3=Al |date=2000 |publisher=Pan American Publishing |via=[[Internet Archive]] |isbn=9780971680722 |oclc=1035666615 |ol=18168579W}}</ref> 'n Franse vertaling is in 2003 gepubliseer.<ref>{{Cite book|last1=Qiao|first1=Liang|title=La guerre hors limites|last2=Wang|first2=Xiangsui|last3=Denès|first3=Hervé|date=2003|publisher=Payot|isbn=978-2-7436-1149-1|location=Paris|language=fr|oclc=63131359}}</ref> Die teks is beskryf deur 'n verslag wat in 2000 deur die US Defense Technical Information Center gepubliseer is: “In Februarie 1999 het die PLA Literature and Arts Publishing House "''Onbeperkte oorlogvoering''" uitgegee, 'n boek geskryf deur twee PLA-lugmag politieke offisiere, Senior Kol Qiao Liang en Senior Kol Wang Xiangsui. Die plek vir publikasie en die lofbetuigings van die boek in amptelike publikasies het daarop gedui dat ''Onbeperkte oorlogvoering'' die steun van sommige elemente van die PLA-leierskap geniet het.” <ref>{{Cite journal|last=Perry|first=James D.|date=Januarie 2000|title=Operation Allied Force: The View from Beijing|url=https://apps.dtic.mil/docs/citations/ADA517058|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608184326/https://apps.dtic.mil/docs/citations/ADA517058|url-status=live|archive-date=Junie 8, 2020|journal=Aerospace Power Journal|language=en|issn=2169-2246|oclc=44432584}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Oorloë]] [[Kategorie:Krygskunde]] j8gpp0ejx45uw93fumy7wz0uomotlv7 2890256 2890254 2026-04-05T19:40:09Z Oesjaar 7467 /* Bron van teks */ Verbeter 2890256 wikitext text/x-wiki '''''Onbeperkte oorlogvoering: Twee senior kolonels van die lugmag oor scenario's vir oorlog en die operasionele kuns in 'n era van globalisering''''' ([[Engels]]: ''Unrestricted Warfare: Two Air Force Senior Colonels on Scenarios for War and the Operational Art in an Era of Globalization'')<ref name="McReynolds-2017">{{Cite book |last1=McReynolds |first1=Joe |url=https://books.google.com/books?id=7WxADwAAQBAJ |title=China's Evolving Military Strategy |date=10 Januarie 2017 |publisher=Brookings Institution Press |isbn=9780985504595 |pages=41}}</ref> ([[vereenvoudigde Chinees]]: 超限战; [[tradisionele Chinees]]: 超限戰; letterlik 'oorlogvoering buite perke') is 'n boek oor [[militêre strategie]] wat in 1999 geskryf is deur twee kolonels in die [[Volksbevrydingsleër]] (PLA), Qiao Liang (乔良) en Wang Xiangsui (王湘穗).<ref name="Liang-1999">{{Cite journal|last1=Liang|first1=Qiao|last2=Xiangsui|first2=Wang|date=1999|title=Unrestricted Warfare|journal=People's Liberation Army Literature and Arts Publishing House|citeseerx=10.1.1.169.7179}}</ref> Die primêre bekommernis wat in die boek uitgespreek word, is hoe 'n staat soos die [[Volksrepubliek van China]] 'n tegnologies superieure teenstander (soos die [[Verenigde State]]) deur 'n verskeidenheid middele kan verslaan.<ref>{{Cite web |date=2002-08-22 |title=Unrestricted warfare |url=https://www.iwp.edu/books/unrestricted-warfare/ |access-date=2023-08-24 |website=The Institute of World Politics |archive-date=2023-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824032439/https://www.iwp.edu/books/unrestricted-warfare/ |url-status=live }}</ref> Eerder as om op direkte militêre konfrontasie te fokus, ondersoek hierdie boek eerder 'n verskeidenheid ander middele, soos politieke oorlogvoering.<ref>{{Cite journal|last1=Commin|first1=G|last2=Filiol|first2=E|date=2015|title=Unrestricted Warfare versus Western Traditional Warfare: A Comparative Study|journal=Journal of Information Warfare|volume=14|issue=1|pages=14–23|jstor=26487515|issn=1445-3312}}</ref><ref name="Spalding-2022">{{Cite book |last=Spalding |first=Robert |title=War Without Rules: China's Playbook for Global Domination |date=2022 |publisher=Penguin Publishing Group |isbn=978-0-593-33104-0 |oclc=1333782936 }}</ref><ref>{{Cite book|last=Hagestad|first=William T.|title=21st Century Chinese Cyberwarfare|date=2012|publisher=IT Governance Publishing|doi=10.2307/j.ctt5hh5nz |isbn=978-1-84928-334-2|jstor=j.ctt5hh5nz|s2cid=265579729 }}</ref><ref name="Spalding-2019">{{Cite book |last=Spalding |first=Robert |title=Stealth War: How China Took Over While America's Elite Slept |date=Oktober 2019 |publisher=Penguin |isbn=978-0-593-08434-2 |pages=12–13 |language=en |oclc=1119746281}}</ref> Sulke middele sluit in die gebruik van wettige instrumente (sien regsoorlogvoering) en ekonomiese middele as hefboom oor 'n mens se teenstander en die omseil van die behoefte aan direkte militêre optrede.<ref>{{Cite journal|last=Adams|first=David A.|date=July 2003|title=Managing China's Transition|url=https://www.usni.org/magazines/proceedings/2003/july/managing-chinas-transition|journal=Proceedings & Naval History Magazine|issn=0041-798X|access-date=2020-05-09|archive-date=2020-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608105534/https://www.usni.org/magazines/proceedings/2003/july/managing-chinas-transition|url-status=live}}</ref><ref name="Van Messel-2005">{{Cite web |last=Van Messel |first=John A. |date=Januarie 2005 |title=Unrestricted Warfare: A Chinese doctrine for future warfare? |url=https://apps.dtic.mil/docs/citations/ADA509132 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608184328/https://apps.dtic.mil/docs/citations/ADA509132 |archive-date=2020-06-08 |access-date=2020-08-23 }}. ([https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA509132.pdf full text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230824033827/https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA509132.pdf |date=2023-08-24 }}).</ref><ref>{{Cite journal|last=Bunker|first=Robert J.|date=Maart 2000|title=Unrestricted warfare: Review essay I|journal=Small Wars & Insurgencies|language=en|volume=11|issue=1|pages=114–121|doi=10.1080/09592310008423265|s2cid=145170451|issn=0959-2318}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Cheng|first=Dean|date=March 2000|title=Unrestricted warfare: Review essay II|journal=Small Wars & Insurgencies|language=en|volume=11|issue=1|pages=122–123|doi=10.1080/09592310008423266|s2cid=144355000|issn=0959-2318}}</ref> ==Bron van teks== Die Engelse vertaling van die boek is vir die eerste keer in 1999 deur die Foreign Broadcast Information Service beskikbaar gestel.<ref name="Spalding-2022" /><ref name="Liang-1999" /> Die boek is toe in Engels gepubliseer deur 'n voorheen onbekende [[Panama|Panamese]] uitgewer, met die subtitel "''China's Master Plan to Destroy America''" en 'n prentjie van die brandende [[Wêreldhandelsentrum]] op die omslag.<ref name="Qiao-2000">{{Cite book |last1=Qiao |first1=Liang |url=https://archive.org/details/isbn_9780971680722 |title=Unrestricted warfare: China's master plan to destroy America |last2=Wang |first2=Xiangsui |last3=Santoli |first3=Al |date=2000 |publisher=Pan American Publishing |via=[[Internet Archive]] |isbn=9780971680722 |oclc=1035666615 |ol=18168579W}}</ref> 'n Franse vertaling is in 2003 gepubliseer.<ref>{{Cite book|last1=Qiao|first1=Liang|title=La guerre hors limites|last2=Wang|first2=Xiangsui|last3=Denès|first3=Hervé|date=2003|publisher=Payot|isbn=978-2-7436-1149-1|location=Paris|language=fr|oclc=63131359}}</ref> Die teks is beskryf deur 'n verslag wat in 2000 deur die US Defense Technical Information Center gepubliseer is: “In Februarie 1999 het die PLA Literature and Arts Publishing House "''Onbeperkte oorlogvoering''" uitgegee, 'n boek geskryf deur twee PLA-lugmag politieke offisiere, Senior Kol Qiao Liang en Senior Kol Wang Xiangsui. Die plek vir publikasie en die lofbetuigings van die boek in amptelike publikasies het daarop gedui dat ''Onbeperkte oorlogvoering'' die steun van sommige elemente van die PLA-leierskap geniet het.” <ref>{{Cite journal|last=Perry|first=James D.|date=Januarie 2000|title=Operation Allied Force: The View from Beijing|url=https://apps.dtic.mil/docs/citations/ADA517058|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608184326/https://apps.dtic.mil/docs/citations/ADA517058|url-status=live|archive-date=Junie 8, 2020|journal=Aerospace Power Journal|language=en|issn=2169-2246|oclc=44432584}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Oorloë]] [[Kategorie:Krygskunde]] gr4c29dsyym4mi8kr6jc8f8c5bvfu2b 2890269 2890256 2026-04-05T19:49:48Z Sobaka 328 bywerk 2890269 wikitext text/x-wiki '''''Onbeperkte oorlogvoering: Twee senior kolonels van die lugmag oor scenario's vir oorlog en die operasionele kuns in 'n era van globalisering''''' ([[Engels]]: ''Unrestricted Warfare: Two Air Force Senior Colonels on Scenarios for War and the Operational Art in an Era of Globalization'')<ref name="McReynolds-2017">{{Cite book |last1=McReynolds |first1=Joe |url=https://books.google.com/books?id=7WxADwAAQBAJ |title=China's Evolving Military Strategy |date=10 Januarie 2017 |publisher=Brookings Institution Press |isbn=9780985504595 |pages=41}}</ref> ([[vereenvoudigde Chinees]]: 超限战; [[tradisionele Chinees]]: 超限戰; letterlik 'oorlogvoering buite perke') is 'n boek oor [[militêre strategie]] wat in 1999 geskryf is deur twee kolonels in die [[Volksbevrydingsleër]] (PLA), Qiao Liang (乔良) en Wang Xiangsui (王湘穗).<ref name="Liang-1999">{{Cite journal|last1=Liang|first1=Qiao|last2=Xiangsui|first2=Wang|date=1999|title=Unrestricted Warfare|journal=People's Liberation Army Literature and Arts Publishing House|citeseerx=10.1.1.169.7179}}</ref> Die primêre bekommernis wat in die boek uitgespreek word, is hoe 'n staat soos die [[Volksrepubliek van China]] 'n tegnologies superieure teenstander (soos die [[Verenigde State]]) deur 'n verskeidenheid middele kan verslaan.<ref>{{Cite web |date=2002-08-22 |title=Unrestricted warfare |url=https://www.iwp.edu/books/unrestricted-warfare/ |access-date=2023-08-24 |website=The Institute of World Politics |archive-date=2023-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824032439/https://www.iwp.edu/books/unrestricted-warfare/ |url-status=live }}</ref> Eerder as om op direkte militêre konfrontasie te fokus, ondersoek hierdie boek eerder 'n verskeidenheid ander middele, soos politieke oorlogvoering.<ref>{{Cite journal|last1=Commin|first1=G|last2=Filiol|first2=E|date=2015|title=Unrestricted Warfare versus Western Traditional Warfare: A Comparative Study|journal=Journal of Information Warfare|volume=14|issue=1|pages=14–23|jstor=26487515|issn=1445-3312}}</ref><ref name="Spalding-2022">{{Cite book |last=Spalding |first=Robert |title=War Without Rules: China's Playbook for Global Domination |date=2022 |publisher=Penguin Publishing Group |isbn=978-0-593-33104-0 |oclc=1333782936 }}</ref><ref>{{Cite book|last=Hagestad|first=William T.|title=21st Century Chinese Cyberwarfare|date=2012|publisher=IT Governance Publishing|doi=10.2307/j.ctt5hh5nz |isbn=978-1-84928-334-2|jstor=j.ctt5hh5nz|s2cid=265579729 }}</ref><ref name="Spalding-2019">{{Cite book |last=Spalding |first=Robert |title=Stealth War: How China Took Over While America's Elite Slept |date=Oktober 2019 |publisher=Penguin |isbn=978-0-593-08434-2 |pages=12–13 |language=en |oclc=1119746281}}</ref> Sulke middele sluit in die gebruik van wettige instrumente (sien regsoorlogvoering) en ekonomiese middele as hefboom oor 'n mens se teenstander en die omseil van die behoefte aan direkte militêre optrede.<ref>{{Cite journal|last=Adams|first=David A.|date=July 2003|title=Managing China's Transition|url=https://www.usni.org/magazines/proceedings/2003/july/managing-chinas-transition|journal=Proceedings & Naval History Magazine|issn=0041-798X|access-date=2020-05-09|archive-date=2020-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608105534/https://www.usni.org/magazines/proceedings/2003/july/managing-chinas-transition|url-status=live}}</ref><ref name="Van Messel-2005">{{Cite web |last=Van Messel |first=John A. |date=Januarie 2005 |title=Unrestricted Warfare: A Chinese doctrine for future warfare? |url=https://apps.dtic.mil/docs/citations/ADA509132 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608184328/https://apps.dtic.mil/docs/citations/ADA509132 |archive-date=2020-06-08 |access-date=2020-08-23 }}. ([https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA509132.pdf full text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230824033827/https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA509132.pdf |date=2023-08-24 }}).</ref><ref>{{Cite journal|last=Bunker|first=Robert J.|date=Maart 2000|title=Unrestricted warfare: Review essay I|journal=Small Wars & Insurgencies|language=en|volume=11|issue=1|pages=114–121|doi=10.1080/09592310008423265|s2cid=145170451|issn=0959-2318}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Cheng|first=Dean|date=March 2000|title=Unrestricted warfare: Review essay II|journal=Small Wars & Insurgencies|language=en|volume=11|issue=1|pages=122–123|doi=10.1080/09592310008423266|s2cid=144355000|issn=0959-2318}}</ref> ==Bron van teks== Die Engelse vertaling van die boek is vir die eerste keer in 1999 deur die Foreign Broadcast Information Service beskikbaar gestel.<ref name="Spalding-2022" /><ref name="Liang-1999" /> Die boek is toe in Engels gepubliseer deur 'n voorheen onbekende [[Panama|Panamese]] uitgewer, met die subtitel "''China's Master Plan to Destroy America''" en 'n prentjie van die brandende [[Wêreldhandelsentrum]] op die omslag.<ref name="Qiao-2000">{{Cite book |last1=Qiao |first1=Liang |url=https://archive.org/details/isbn_9780971680722 |title=Unrestricted warfare: China's master plan to destroy America |last2=Wang |first2=Xiangsui |last3=Santoli |first3=Al |date=2000 |publisher=Pan American Publishing |via=[[Internet Archive]] |isbn=9780971680722 |oclc=1035666615 |ol=18168579W}}</ref> 'n Franse vertaling is in 2003 gepubliseer.<ref>{{Cite book|last1=Qiao|first1=Liang|title=La guerre hors limites|last2=Wang|first2=Xiangsui|last3=Denès|first3=Hervé|date=2003|publisher=Payot|isbn=978-2-7436-1149-1|location=Paris|language=fr|oclc=63131359}}</ref> Die teks is beskryf deur 'n verslag wat in 2000 deur die US Defense Technical Information Center gepubliseer is: “In Februarie 1999 het die PLA Literature and Arts Publishing House "''Onbeperkte oorlogvoering''" uitgegee, 'n boek geskryf deur twee PLA-lugmag politieke offisiere, Senior Kol Qiao Liang en Senior Kol Wang Xiangsui. Die plek vir publikasie en die lofbetuigings van die boek in amptelike publikasies het daarop gedui dat ''Onbeperkte oorlogvoering'' die steun van sommige elemente van die PLA-leierskap geniet het.” <ref>{{Cite journal|last=Perry|first=James D.|date=Januarie 2000|title=Operation Allied Force: The View from Beijing|url=https://apps.dtic.mil/docs/citations/ADA517058|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608184326/https://apps.dtic.mil/docs/citations/ADA517058|url-status=live|archive-date=Junie 8, 2020|journal=Aerospace Power Journal|language=en|issn=2169-2246|oclc=44432584}}</ref> == Fokus van die boek == Die boek fokus nie op direkte militêre konfrontasie nie, maar ondersoek verskeie metodes soos politieke oorlogvoering. Sulke middele sluit in die gebruik van wettige instrumente (sien wettige [[oorlog]]voering) en ekonomiese middele om teenstanders te beïnvloed om die noodsaaklikheid van direkte militêre optrede te omseil.<ref>{{Cite web |title=Managing China's Transition |url=https://www.usni.org/magazines/proceedings/2003/july/managing-chinas-transition |website=U.S. Naval Institute |date=2003-07-01 |language=en |last=Biography |first=Commander David Adams More Stories From This Author View |access-date=2026-01-26}}</ref> ==Swakpunte van die Verenigde State== Die boek voer aan dat die primêre swakpunt van die Verenigde State in militêre sake is dat die VSA revolusie in militêre denke uitsluitlik in terme van [[tegnologie]] beskou.<ref>{{Cite web |title=To Win without Fighting |url=https://www.usmcu.edu/Outreach/Marine-Corps-University-Press/Expeditions-with-MCUP-digital-journal/To-Win-without-Fighting/ |access-date=2023-08-24 |website=www.usmcu.edu |language=en-US |archive-date=2023-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231106145431/https://www.usmcu.edu/Outreach/Marine-Corps-university-Press/Expeditions-with-MCUP-digital-journal/To-Win-without-Fighting/ |url-status=live }}</ref> Die boek voer verder aan dat militêre doktrine vir die VSA ontwikkel omdat nuwe tegnologie nuwe vermoëns moontlik maak. As sodanig voer die boek aan dat die Verenigde State nie die breër prentjie van militêre strategie in ag neem nie, wat wetlike, ekonomiese, inligtings-, tegnologiese en biologiese faktore insluit, wat die saak maak dat die Verenigde State kwesbaar is vir aanvalle langs asimmetriese lyne.<ref>{{Cite journal|last=Bolander|first=Jeffery W.|date=February 2001|title=The Dragon's New Claws|journal=Marine Corps Gazette}}</ref> Sekere gedeeltes van die boek het kontroversie veroorsaak, veral gedeeltes wat [[terrorisme]] as 'n vorm van [[asimmetriese oorlogvoering]] voorstel om tegnologies superieure vyande soos die Verenigde State te verswak. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Oorloë]] [[Kategorie:Krygskunde]] kc7td59rdhbpzlylzitqvrlsdse8mzl 2890271 2890269 2026-04-05T19:52:19Z Sobaka 328 kursief 2890271 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Onbeperkte oorlogvoering'' (boek)}} '''''Onbeperkte oorlogvoering: Twee senior kolonels van die lugmag oor scenario's vir oorlog en die operasionele kuns in 'n era van globalisering''''' ([[Engels]]: ''Unrestricted Warfare: Two Air Force Senior Colonels on Scenarios for War and the Operational Art in an Era of Globalization'')<ref name="McReynolds-2017">{{Cite book |last1=McReynolds |first1=Joe |url=https://books.google.com/books?id=7WxADwAAQBAJ |title=China's Evolving Military Strategy |date=10 Januarie 2017 |publisher=Brookings Institution Press |isbn=9780985504595 |pages=41}}</ref> ([[vereenvoudigde Chinees]]: 超限战; [[tradisionele Chinees]]: 超限戰; letterlik 'oorlogvoering buite perke') is 'n boek oor [[militêre strategie]] wat in 1999 geskryf is deur twee kolonels in die [[Volksbevrydingsleër]] (PLA), Qiao Liang (乔良) en Wang Xiangsui (王湘穗).<ref name="Liang-1999">{{Cite journal|last1=Liang|first1=Qiao|last2=Xiangsui|first2=Wang|date=1999|title=Unrestricted Warfare|journal=People's Liberation Army Literature and Arts Publishing House|citeseerx=10.1.1.169.7179}}</ref> Die primêre bekommernis wat in die boek uitgespreek word, is hoe 'n staat soos die [[Volksrepubliek van China]] 'n tegnologies superieure teenstander (soos die [[Verenigde State]]) deur 'n verskeidenheid middele kan verslaan.<ref>{{Cite web |date=2002-08-22 |title=Unrestricted warfare |url=https://www.iwp.edu/books/unrestricted-warfare/ |access-date=2023-08-24 |website=The Institute of World Politics |archive-date=2023-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824032439/https://www.iwp.edu/books/unrestricted-warfare/ |url-status=live }}</ref> Eerder as om op direkte militêre konfrontasie te fokus, ondersoek hierdie boek eerder 'n verskeidenheid ander middele, soos politieke oorlogvoering.<ref>{{Cite journal|last1=Commin|first1=G|last2=Filiol|first2=E|date=2015|title=Unrestricted Warfare versus Western Traditional Warfare: A Comparative Study|journal=Journal of Information Warfare|volume=14|issue=1|pages=14–23|jstor=26487515|issn=1445-3312}}</ref><ref name="Spalding-2022">{{Cite book |last=Spalding |first=Robert |title=War Without Rules: China's Playbook for Global Domination |date=2022 |publisher=Penguin Publishing Group |isbn=978-0-593-33104-0 |oclc=1333782936 }}</ref><ref>{{Cite book|last=Hagestad|first=William T.|title=21st Century Chinese Cyberwarfare|date=2012|publisher=IT Governance Publishing|doi=10.2307/j.ctt5hh5nz |isbn=978-1-84928-334-2|jstor=j.ctt5hh5nz|s2cid=265579729 }}</ref><ref name="Spalding-2019">{{Cite book |last=Spalding |first=Robert |title=Stealth War: How China Took Over While America's Elite Slept |date=Oktober 2019 |publisher=Penguin |isbn=978-0-593-08434-2 |pages=12–13 |language=en |oclc=1119746281}}</ref> Sulke middele sluit in die gebruik van wettige instrumente (sien regsoorlogvoering) en ekonomiese middele as hefboom oor 'n mens se teenstander en die omseil van die behoefte aan direkte militêre optrede.<ref>{{Cite journal|last=Adams|first=David A.|date=July 2003|title=Managing China's Transition|url=https://www.usni.org/magazines/proceedings/2003/july/managing-chinas-transition|journal=Proceedings & Naval History Magazine|issn=0041-798X|access-date=2020-05-09|archive-date=2020-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608105534/https://www.usni.org/magazines/proceedings/2003/july/managing-chinas-transition|url-status=live}}</ref><ref name="Van Messel-2005">{{Cite web |last=Van Messel |first=John A. |date=Januarie 2005 |title=Unrestricted Warfare: A Chinese doctrine for future warfare? |url=https://apps.dtic.mil/docs/citations/ADA509132 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608184328/https://apps.dtic.mil/docs/citations/ADA509132 |archive-date=2020-06-08 |access-date=2020-08-23 }}. ([https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA509132.pdf full text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230824033827/https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA509132.pdf |date=2023-08-24 }}).</ref><ref>{{Cite journal|last=Bunker|first=Robert J.|date=Maart 2000|title=Unrestricted warfare: Review essay I|journal=Small Wars & Insurgencies|language=en|volume=11|issue=1|pages=114–121|doi=10.1080/09592310008423265|s2cid=145170451|issn=0959-2318}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Cheng|first=Dean|date=March 2000|title=Unrestricted warfare: Review essay II|journal=Small Wars & Insurgencies|language=en|volume=11|issue=1|pages=122–123|doi=10.1080/09592310008423266|s2cid=144355000|issn=0959-2318}}</ref> ==Bron van teks== Die Engelse vertaling van die boek is vir die eerste keer in 1999 deur die Foreign Broadcast Information Service beskikbaar gestel.<ref name="Spalding-2022" /><ref name="Liang-1999" /> Die boek is toe in Engels gepubliseer deur 'n voorheen onbekende [[Panama|Panamese]] uitgewer, met die subtitel "''China's Master Plan to Destroy America''" en 'n prentjie van die brandende [[Wêreldhandelsentrum]] op die omslag.<ref name="Qiao-2000">{{Cite book |last1=Qiao |first1=Liang |url=https://archive.org/details/isbn_9780971680722 |title=Unrestricted warfare: China's master plan to destroy America |last2=Wang |first2=Xiangsui |last3=Santoli |first3=Al |date=2000 |publisher=Pan American Publishing |via=[[Internet Archive]] |isbn=9780971680722 |oclc=1035666615 |ol=18168579W}}</ref> 'n Franse vertaling is in 2003 gepubliseer.<ref>{{Cite book|last1=Qiao|first1=Liang|title=La guerre hors limites|last2=Wang|first2=Xiangsui|last3=Denès|first3=Hervé|date=2003|publisher=Payot|isbn=978-2-7436-1149-1|location=Paris|language=fr|oclc=63131359}}</ref> Die teks is beskryf deur 'n verslag wat in 2000 deur die US Defense Technical Information Center gepubliseer is: “In Februarie 1999 het die PLA Literature and Arts Publishing House "''Onbeperkte oorlogvoering''" uitgegee, 'n boek geskryf deur twee PLA-lugmag politieke offisiere, Senior Kol Qiao Liang en Senior Kol Wang Xiangsui. Die plek vir publikasie en die lofbetuigings van die boek in amptelike publikasies het daarop gedui dat ''Onbeperkte oorlogvoering'' die steun van sommige elemente van die PLA-leierskap geniet het.” <ref>{{Cite journal|last=Perry|first=James D.|date=Januarie 2000|title=Operation Allied Force: The View from Beijing|url=https://apps.dtic.mil/docs/citations/ADA517058|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608184326/https://apps.dtic.mil/docs/citations/ADA517058|url-status=live|archive-date=Junie 8, 2020|journal=Aerospace Power Journal|language=en|issn=2169-2246|oclc=44432584}}</ref> == Fokus van die boek == Die boek fokus nie op direkte militêre konfrontasie nie, maar ondersoek verskeie metodes soos politieke oorlogvoering. Sulke middele sluit in die gebruik van wettige instrumente (sien wettige [[oorlog]]voering) en ekonomiese middele om teenstanders te beïnvloed om die noodsaaklikheid van direkte militêre optrede te omseil.<ref>{{Cite web |title=Managing China's Transition |url=https://www.usni.org/magazines/proceedings/2003/july/managing-chinas-transition |website=U.S. Naval Institute |date=2003-07-01 |language=en |last=Biography |first=Commander David Adams More Stories From This Author View |access-date=2026-01-26}}</ref> ==Swakpunte van die Verenigde State== Die boek voer aan dat die primêre swakpunt van die Verenigde State in militêre sake is dat die VSA revolusie in militêre denke uitsluitlik in terme van [[tegnologie]] beskou.<ref>{{Cite web |title=To Win without Fighting |url=https://www.usmcu.edu/Outreach/Marine-Corps-University-Press/Expeditions-with-MCUP-digital-journal/To-Win-without-Fighting/ |access-date=2023-08-24 |website=www.usmcu.edu |language=en-US |archive-date=2023-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231106145431/https://www.usmcu.edu/Outreach/Marine-Corps-university-Press/Expeditions-with-MCUP-digital-journal/To-Win-without-Fighting/ |url-status=live }}</ref> Die boek voer verder aan dat militêre doktrine vir die VSA ontwikkel omdat nuwe tegnologie nuwe vermoëns moontlik maak. As sodanig voer die boek aan dat die Verenigde State nie die breër prentjie van militêre strategie in ag neem nie, wat wetlike, ekonomiese, inligtings-, tegnologiese en biologiese faktore insluit, wat die saak maak dat die Verenigde State kwesbaar is vir aanvalle langs asimmetriese lyne.<ref>{{Cite journal|last=Bolander|first=Jeffery W.|date=February 2001|title=The Dragon's New Claws|journal=Marine Corps Gazette}}</ref> Sekere gedeeltes van die boek het kontroversie veroorsaak, veral gedeeltes wat [[terrorisme]] as 'n vorm van [[asimmetriese oorlogvoering]] voorstel om tegnologies superieure vyande soos die Verenigde State te verswak. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Oorloë]] [[Kategorie:Krygskunde]] 3gitowb2jcfio0mx231ac8ox6890c2z 2890293 2890271 2026-04-05T20:18:27Z Sobaka 328 /* Bron van teks */ opruim 2890293 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Onbeperkte oorlogvoering'' (boek)}} '''''Onbeperkte oorlogvoering: Twee senior kolonels van die lugmag oor scenario's vir oorlog en die operasionele kuns in 'n era van globalisering''''' ([[Engels]]: ''Unrestricted Warfare: Two Air Force Senior Colonels on Scenarios for War and the Operational Art in an Era of Globalization'')<ref name="McReynolds-2017">{{Cite book |last1=McReynolds |first1=Joe |url=https://books.google.com/books?id=7WxADwAAQBAJ |title=China's Evolving Military Strategy |date=10 Januarie 2017 |publisher=Brookings Institution Press |isbn=9780985504595 |pages=41}}</ref> ([[vereenvoudigde Chinees]]: 超限战; [[tradisionele Chinees]]: 超限戰; letterlik 'oorlogvoering buite perke') is 'n boek oor [[militêre strategie]] wat in 1999 geskryf is deur twee kolonels in die [[Volksbevrydingsleër]] (PLA), Qiao Liang (乔良) en Wang Xiangsui (王湘穗).<ref name="Liang-1999">{{Cite journal|last1=Liang|first1=Qiao|last2=Xiangsui|first2=Wang|date=1999|title=Unrestricted Warfare|journal=People's Liberation Army Literature and Arts Publishing House|citeseerx=10.1.1.169.7179}}</ref> Die primêre bekommernis wat in die boek uitgespreek word, is hoe 'n staat soos die [[Volksrepubliek van China]] 'n tegnologies superieure teenstander (soos die [[Verenigde State]]) deur 'n verskeidenheid middele kan verslaan.<ref>{{Cite web |date=2002-08-22 |title=Unrestricted warfare |url=https://www.iwp.edu/books/unrestricted-warfare/ |access-date=2023-08-24 |website=The Institute of World Politics |archive-date=2023-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824032439/https://www.iwp.edu/books/unrestricted-warfare/ |url-status=live }}</ref> Eerder as om op direkte militêre konfrontasie te fokus, ondersoek hierdie boek eerder 'n verskeidenheid ander middele, soos politieke oorlogvoering.<ref>{{Cite journal|last1=Commin|first1=G|last2=Filiol|first2=E|date=2015|title=Unrestricted Warfare versus Western Traditional Warfare: A Comparative Study|journal=Journal of Information Warfare|volume=14|issue=1|pages=14–23|jstor=26487515|issn=1445-3312}}</ref><ref name="Spalding-2022">{{Cite book |last=Spalding |first=Robert |title=War Without Rules: China's Playbook for Global Domination |date=2022 |publisher=Penguin Publishing Group |isbn=978-0-593-33104-0 |oclc=1333782936 }}</ref><ref>{{Cite book|last=Hagestad|first=William T.|title=21st Century Chinese Cyberwarfare|date=2012|publisher=IT Governance Publishing|doi=10.2307/j.ctt5hh5nz |isbn=978-1-84928-334-2|jstor=j.ctt5hh5nz|s2cid=265579729 }}</ref><ref name="Spalding-2019">{{Cite book |last=Spalding |first=Robert |title=Stealth War: How China Took Over While America's Elite Slept |date=Oktober 2019 |publisher=Penguin |isbn=978-0-593-08434-2 |pages=12–13 |language=en |oclc=1119746281}}</ref> Sulke middele sluit in die gebruik van wettige instrumente (sien regsoorlogvoering) en ekonomiese middele as hefboom oor 'n mens se teenstander en die omseil van die behoefte aan direkte militêre optrede.<ref>{{Cite journal|last=Adams|first=David A.|date=July 2003|title=Managing China's Transition|url=https://www.usni.org/magazines/proceedings/2003/july/managing-chinas-transition|journal=Proceedings & Naval History Magazine|issn=0041-798X|access-date=2020-05-09|archive-date=2020-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608105534/https://www.usni.org/magazines/proceedings/2003/july/managing-chinas-transition|url-status=live}}</ref><ref name="Van Messel-2005">{{Cite web |last=Van Messel |first=John A. |date=Januarie 2005 |title=Unrestricted Warfare: A Chinese doctrine for future warfare? |url=https://apps.dtic.mil/docs/citations/ADA509132 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608184328/https://apps.dtic.mil/docs/citations/ADA509132 |archive-date=2020-06-08 |access-date=2020-08-23 }}. ([https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA509132.pdf full text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230824033827/https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA509132.pdf |date=2023-08-24 }}).</ref><ref>{{Cite journal|last=Bunker|first=Robert J.|date=Maart 2000|title=Unrestricted warfare: Review essay I|journal=Small Wars & Insurgencies|language=en|volume=11|issue=1|pages=114–121|doi=10.1080/09592310008423265|s2cid=145170451|issn=0959-2318}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Cheng|first=Dean|date=March 2000|title=Unrestricted warfare: Review essay II|journal=Small Wars & Insurgencies|language=en|volume=11|issue=1|pages=122–123|doi=10.1080/09592310008423266|s2cid=144355000|issn=0959-2318}}</ref> ==Bron van teks== Die Engelse vertaling van die boek is vir die eerste keer in 1999 deur die Foreign Broadcast Information Service beskikbaar gestel.<ref name="Spalding-2022" /><ref name="Liang-1999" /> Die boek is toe in Engels gepubliseer deur 'n voorheen onbekende [[Panama|Panamese]] uitgewer, met die subtitel "''China's Master Plan to Destroy America''" en 'n prentjie van die brandende [[Wêreldhandelsentrum]] op die omslag.<ref name="Qiao-2000">{{Cite book |last1=Qiao |first1=Liang |url=https://archive.org/details/isbn_9780971680722 |title=Unrestricted warfare: China's master plan to destroy America |last2=Wang |first2=Xiangsui |last3=Santoli |first3=Al |date=2000 |publisher=Pan American Publishing |via=[[Internet Archive]] |isbn=9780971680722 |oclc=1035666615 |ol=18168579W}}</ref> 'n Franse vertaling is in 2003 gepubliseer.<ref>{{Cite book|last1=Qiao|first1=Liang|title=La guerre hors limites|last2=Wang|first2=Xiangsui|last3=Denès|first3=Hervé|date=2003|publisher=Payot|isbn=978-2-7436-1149-1|location=Paris|language=fr|oclc=63131359}}</ref> Die teks is beskryf deur 'n verslag wat in 2000 deur die US Defense Technical Information Center gepubliseer is: “In Februarie 1999 het die PLA Literature and Arts Publishing House "''Onbeperkte oorlogvoering''" uitgegee, 'n boek geskryf deur twee PLA-lugmag politieke offisiere, Senior Kol Qiao Liang en Senior Kol Wang Xiangsui. Die plek vir publikasie en die lofbetuigings van die boek in amptelike publikasies het daarop gedui dat ''Onbeperkte oorlogvoering'' die steun van sommige elemente van die PLA-leierskap geniet het.” <ref>{{Cite journal|last=Perry|first=James D.|date=Januarie 2000|title=Operation Allied Force: The View from Beijing|url=https://apps.dtic.mil/docs/citations/ADA517058|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608184326/https://apps.dtic.mil/docs/citations/ADA517058|url-status=live|archive-date=Junie 8, 2020|journal=Aerospace Power Journal|language=en|issn=2169-2246|oclc=44432584}}</ref> == Fokus van die boek == Die boek fokus nie op direkte militêre konfrontasie nie, maar ondersoek verskeie metodes soos politieke oorlogvoering. Sulke middele sluit in die gebruik van wettige instrumente (sien wettige [[oorlog]]voering) en ekonomiese middele om teenstanders te beïnvloed om die noodsaaklikheid van direkte militêre optrede te omseil.<ref>{{Cite web |title=Managing China's Transition |url=https://www.usni.org/magazines/proceedings/2003/july/managing-chinas-transition |website=U.S. Naval Institute |date=2003-07-01 |language=en |last=Biography |first=Commander David Adams More Stories From This Author View |access-date=2026-01-26}}</ref> ==Swakpunte van die Verenigde State== Die boek voer aan dat die primêre swakpunt van die Verenigde State in militêre sake is dat die VSA revolusie in militêre denke uitsluitlik in terme van [[tegnologie]] beskou.<ref>{{Cite web |title=To Win without Fighting |url=https://www.usmcu.edu/Outreach/Marine-Corps-University-Press/Expeditions-with-MCUP-digital-journal/To-Win-without-Fighting/ |access-date=2023-08-24 |website=www.usmcu.edu |language=en-US |archive-date=2023-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231106145431/https://www.usmcu.edu/Outreach/Marine-Corps-university-Press/Expeditions-with-MCUP-digital-journal/To-Win-without-Fighting/ |url-status=live }}</ref> Die boek voer verder aan dat militêre doktrine vir die VSA ontwikkel omdat nuwe tegnologie nuwe vermoëns moontlik maak. As sodanig voer die boek aan dat die Verenigde State nie die breër prentjie van militêre strategie in ag neem nie, wat wetlike, ekonomiese, inligtings-, tegnologiese en biologiese faktore insluit, wat die saak maak dat die Verenigde State kwesbaar is vir aanvalle langs asimmetriese lyne.<ref>{{Cite journal|last=Bolander|first=Jeffery W.|date=February 2001|title=The Dragon's New Claws|journal=Marine Corps Gazette}}</ref> Sekere gedeeltes van die boek het kontroversie veroorsaak, veral gedeeltes wat [[terrorisme]] as 'n vorm van [[asimmetriese oorlogvoering]] voorstel om tegnologies superieure vyande soos die Verenigde State te verswak. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Oorloë]] [[Kategorie:Krygskunde]] j4eqjwgdzng34bd3bkzrc5ke8ide750 1 459918 2890257 2026-04-05T19:40:36Z Sobaka 328 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2890257 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 459919 2890262 2026-04-05T19:44:15Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie 2890262 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Selago thomsonii | authority = Rolfe, (1885) | synonyms =* ''Selago holstii'' <small>Rolfe</small> * ''Selago johnstonii'' <small>Rolfe</small> }} '''''Selago thomsonii''''' is 'n meerjarige [[struik]] wat deel van die Scrophulariaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Kenia]], en [[Tanzanië]]. == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:813456-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Selago|thomsonii]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] 3cbrq4it84l8opti0f6a36k3n4p7qvf 1 459920 2890264 2026-04-05T19:45:46Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890264 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 459921 2890275 2026-04-05T19:55:34Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie 2890275 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Selago viscosa | authority = Rolfe, (1900) | synonyms =* ''Selago laticorymbosa'' <small>Gilli</small> * ''Selago mcclouniei'' <small>Rolfe</small> }} '''''Selago viscosa''''' is 'n meerjarige [[struik]] wat deel van die Scrophulariaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Malawi]] en [[Tanzanië]]. == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:813470-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Selago|viscosa]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] 83m76mg3gxpgaqw7ja42kr8phvg28cg 1 459922 2890276 2026-04-05T19:56:53Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890276 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 459923 2890296 2026-04-05T20:21:59Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Sokkerklub infoboks | klubnaam = Dinamo Moskou | beeld = [[Lêer:Футбол_Стадион_Динамо.jpg|280px]] | beeld_grootte= 0.6 | vollenaam = Футбольный клуб Динамо Москва<br/>{{small|(Sokkerklub Dynamo Moskou)}} | bynaam = ''Wit-bloues''<br />''Dinamiki''<br />''Menty'' (Polisie) | stigting = {{Start date and age|1923|Apr|18|df=yes|br=y}} | stadion = VTB Arena | kapasiteit = 26 319 | eienaar...' 2890296 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | klubnaam = Dinamo Moskou | beeld = [[Lêer:Футбол_Стадион_Динамо.jpg|280px]] | beeld_grootte= 0.6 | vollenaam = Футбольный клуб Динамо Москва<br/>{{small|(Sokkerklub Dynamo Moskou)}} | bynaam = ''Wit-bloues''<br />''Dinamiki''<br />''Menty'' (Polisie) | stigting = {{Start date and age|1923|Apr|18|df=yes|br=y}} | stadion = VTB Arena | kapasiteit = 26 319 | eienaar = Dynamo-sportvereniging | voorsitter = Pavel Pivovarov | titel = Algemene Direkteur | afrigter = Rolan Gusev | liga = [[Russiese Sokkerkampioenskap|Russiese Premierliga]] | seisoen = 2024/25 | posisie = 5de van 16 | webwerf = {{URL|https://en.fcdm.ru/}} | patroon_la1 = | patroon_b1 = | patroon_ra1 = | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = 0000FF | liggaam1 = FFFFFF | regterarm1 = 0000FF | broek1 = FFFFFF | kouse1 = FFFFFF | patroon_la2 = | patroon_b2 = | patroon_ra2 = | patroon_sh2 = | patroon_so2 = | linkerarm2 = FFFFFF | liggaam2 = 0000FF | regterarm2 = FFFFFF | broek2 = 0000FF | kouse2 = 0000FF }} '''Dinamo Moskou''' ([[Russies]]: Дина́мо Москва́) is ’n [[Rusland|Russiese]] professionele [[Sokker|sokkerklub]] gebaseer in [[Moskou]]. Dynamo het vir die 2017/18-seisoen na die [[Russiese Sokkerkampioenskap|Russiese Premierliga]] teruggekeer ná een seisoen in die tweedevlak Russiese Nasionale Sokkerliga.<ref name="backtoRFPL">{{cite web|publisher=Russiese Sokker Nasionale Liga|url=http://1fnl.ru/news/6160|script-title=ru:«Динамо-Москва» возвращается в Премьер-лигу с рекордом ФНЛ!|date=12 April 2017|language=ru}}</ref> Dinamo was die enigste klub wat voortdurend in die hoogste vlak van [[Sowjetunie|Sowjet]]-sokker (saam met [[FC Dynamo Kijif|Dinamo Kijif]]) en in Russiese sokker gespeel het vanaf die einde van die Sowjet-era totdat hulle in 2016 gerelegeer is. Ten spyte hiervan het hulle nog nooit die moderne Russiese Premierliga-titel gewen nie en het hulle die Russiese Beker slegs een keer gewen, in die seisoen van 1994/95. Gedurende die [[Sowjetunie|Sowjet]]-era was hulle geaffilieer met die Ministerie van Binnelandse Sake en met die [[KGB]]<ref>{{cite news |url= http://soccernet.espn.go.com/feature?id=562743&cc=5901 |title= Kiev make mincemeat of Spartak |author= James Appell |date= 14 August 2008 |access-date= 22 December 2010 |publisher= ESPN Soccernet |archive-date= 24 October 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20121024013733/http://soccernet.espn.go.com/feature?id=562743&cc=5901 |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite news |url= https://www.theguardian.com/football/2003/may/08/theknowledge.sport |title= Men behaving badly |author1=Franklin Mossop |author2=Lawrence Booth |author3=Matthew Cunningham |date= 8 May 2003 |access-date = 22 December 2010 |newspaper = The Guardian}}</ref> en was deel van die Dinamo-sportvereniging. Die hoof van die Sowjet-sekuriteits- en geheimepolisie-apparaat, [[Lawrenti Beria]], was ’n beskermheer van die klub tot sy val. Om hierdie rede is die span en sy ondersteuners die bynaam “die polisie” (''menty'') gegee. Vanaf 10 April 2009 was VTB Bank die eienaar van Dinamo nadat dit ’n 74%-aandeel in die klub verkry het.<ref name=vtbbank>{{Cite web|url=https://www.sports.ru/football/7567680.html|title=ВТБ получил 74 процента акций московского "Динамо"|website=Sports.ru}}</ref> Boris Rotenberg Sr. was voorsitter totdat hy op 17 Julie 2015 bedank het.<ref>{{cite web|publisher=FC Dynamo Moscow|url=http://fcdynamo.ru/news/events/?id_4=11710|script-title=ru:Борис Ротенберг покидает пост президента|date=17 July 2015|language=ru}}</ref> Op 29 Desember 2016 het die Dinamo-sportvereniging ingestem om VTB Bank se aandele vir 1 roebel terug te koop.<ref name="saleback">{{cite web|publisher=RIA Novosti|url=http://rsport.ru/football/20161229/1114386265.html|script-title=ru:ВФСО "Динамо" приняло решение купить акции одноименного футбольного клуба у банка ВТБ|date=29 December 2016|language=ru}}</ref> Op 14 Februarie 2019 is die klub weer aan VTB verkoop vir 1 roebel,<ref name="DSsellBack">{{cite web|publisher=Dynamo-sportvereniging|url=http://www.dynamo.su/news/27960/|title=Сообщение для прессы|date=14 February 2019|language=ru}}</ref><ref name="SEsellBack">{{cite web|publisher=Sport Express|url=https://www.sport-express.ru/football/rfpl/news/fk-dinamo-pereydet-v-upravlenie-vtb-za-odin-rubl-1512286/|title=ФК "Динамо" перейдет в управление ВТБ за один рубль|trans-title=FK Dinamo skuif na VTB vir een roebel|date=14 February 2019|language=ru}}</ref> voordat die aandele op 24 Februarie 2022 weer aan die Dinamo-sportvereniging oorgedra is.<ref name="backtosoc">{{cite press release|publisher=VTB Bank|url=https://www.vtb.ru/o-banke/press-centr/novosti-i-press-relizy/2022/02/2022-02-24-soobshchenie-vtb-ob-fk-dinamo/|title=Сообщение ВТБ об ФК "Динамо"|date=24 February 2022|access-date=24 February 2022|language=ru}}</ref> Dinamo se tradisionele kleure is blou en wit. Hul embleem bestaan uit ’n blou letter “D”, geskryf in ’n tradisionele kursiewe styl op ’n wit agtergrond. Die klub se leuse is “Krag in beweging”, oorspronklik voorgestel deur [[Maksim Gorki]], die beroemde Russiese skrywer wat eens ’n aktiewe lid van die Dynamo-sportvereniging was. == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[FC Dynamo Kijif|Dinamo Kijif]] * [[Dinamo Minsk]] == Eksterne skakels == * [https://fcdm.ru Amptelike webwerf] {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Russiese sokkerklubs]] rbw13p3b4mw152ojtdby8ax3gfeoobl 2890297 2890296 2026-04-05T20:23:12Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2890297 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | klubnaam = Dinamo Moskou | beeld = [[Lêer:Футбол_Стадион_Динамо.jpg|280px]] | beeld_grootte= 0.6 | vollenaam = Футбольный клуб Динамо Москва<br/>{{small|(Sokkerklub Dynamo Moskou)}} | bynaam = ''Wit-bloues''<br />''Dinamiki''<br />''Menty'' (Polisie) | stigting = {{Start date and age|1923|Apr|18|df=yes|br=y}} | stadion = VTB Arena | kapasiteit = 26 319 | eienaar = Dynamo-sportvereniging | voorsitter = Pavel Pivovarov | titel = Algemene Direkteur | afrigter = Rolan Gusev | liga = [[Russiese Sokkerkampioenskap|Russiese Premierliga]] | seisoen = 2024/25 | posisie = 5de van 16 | webwerf = {{URL|https://en.fcdm.ru/}} | patroon_la1 = | patroon_b1 = | patroon_ra1 = | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = 0000FF | liggaam1 = FFFFFF | regterarm1 = 0000FF | broek1 = FFFFFF | kouse1 = FFFFFF | patroon_la2 = | patroon_b2 = | patroon_ra2 = | patroon_sh2 = | patroon_so2 = | linkerarm2 = FFFFFF | liggaam2 = 0000FF | regterarm2 = FFFFFF | broek2 = 0000FF | kouse2 = 0000FF }} '''Dinamo Moskou''' ([[Russies]]: Дина́мо Москва́) is ’n [[Rusland|Russiese]] professionele [[Sokker|sokkerklub]] gebaseer in [[Moskou]]. Dynamo het vir die 2017/18-seisoen na die [[Russiese Sokkerkampioenskap|Russiese Premierliga]] teruggekeer ná een seisoen in die tweedevlak Russiese Nasionale Sokkerliga.<ref name="backtoRFPL">{{cite web|publisher=Russiese Sokker Nasionale Liga|url=http://1fnl.ru/news/6160|script-title=ru:«Динамо-Москва» возвращается в Премьер-лигу с рекордом ФНЛ!|date=12 April 2017|language=ru}}</ref> Dinamo was die enigste klub wat voortdurend in die hoogste vlak van [[Sowjetunie|Sowjet]]-sokker (saam met [[FC Dynamo Kijif|Dinamo Kijif]]) en in Russiese sokker gespeel het vanaf die einde van die Sowjet-era totdat hulle in 2016 gerelegeer is. Ten spyte hiervan het hulle nog nooit die moderne Russiese Premierliga-titel gewen nie en het hulle die Russiese Beker slegs een keer gewen, in die seisoen van 1994/95. Gedurende die [[Sowjetunie|Sowjet]]-era was hulle geaffilieer met die Ministerie van Binnelandse Sake en met die [[KGB]]<ref>{{cite news |url= http://soccernet.espn.go.com/feature?id=562743&cc=5901 |title= Kiev make mincemeat of Spartak |author= James Appell |date= 14 August 2008 |access-date= 22 December 2010 |publisher= ESPN Soccernet |archive-date= 24 October 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20121024013733/http://soccernet.espn.go.com/feature?id=562743&cc=5901 |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite news |url= https://www.theguardian.com/football/2003/may/08/theknowledge.sport |title= Men behaving badly |author1=Franklin Mossop |author2=Lawrence Booth |author3=Matthew Cunningham |date= 8 May 2003 |access-date = 22 December 2010 |newspaper = The Guardian}}</ref> en was deel van die Dinamo-sportvereniging. Die hoof van die Sowjet-sekuriteits- en geheimepolisie-apparaat, [[Lawrenti Beria]], was ’n beskermheer van die klub tot sy val. Om hierdie rede is die span en sy ondersteuners die bynaam “die polisie” (''menty'') gegee. Vanaf 10 April 2009 was VTB Bank die eienaar van Dinamo nadat dit ’n 74%-aandeel in die klub verkry het.<ref name=vtbbank>{{Cite web|url=https://www.sports.ru/football/7567680.html|title=ВТБ получил 74 процента акций московского "Динамо"|website=Sports.ru}}</ref> Boris Rotenberg Sr. was voorsitter totdat hy op 17 Julie 2015 bedank het.<ref>{{cite web|publisher=FC Dynamo Moscow|url=http://fcdynamo.ru/news/events/?id_4=11710|script-title=ru:Борис Ротенберг покидает пост президента|date=17 July 2015|language=ru}}</ref> Op 29 Desember 2016 het die Dinamo-sportvereniging ingestem om VTB Bank se aandele vir 1 roebel terug te koop.<ref name="saleback">{{cite web|publisher=RIA Novosti|url=http://rsport.ru/football/20161229/1114386265.html|script-title=ru:ВФСО "Динамо" приняло решение купить акции одноименного футбольного клуба у банка ВТБ|date=29 December 2016|language=ru}}</ref> Op 14 Februarie 2019 is die klub weer aan VTB verkoop vir 1 roebel,<ref name="DSsellBack">{{cite web|publisher=Dynamo-sportvereniging|url=http://www.dynamo.su/news/27960/|title=Сообщение для прессы|date=14 February 2019|language=ru}}</ref><ref name="SEsellBack">{{cite web|publisher=Sport Express|url=https://www.sport-express.ru/football/rfpl/news/fk-dinamo-pereydet-v-upravlenie-vtb-za-odin-rubl-1512286/|title=ФК "Динамо" перейдет в управление ВТБ за один рубль|trans-title=FK Dinamo skuif na VTB vir een roebel|date=14 February 2019|language=ru}}</ref> voordat die aandele op 24 Februarie 2022 weer aan die Dinamo-sportvereniging oorgedra is.<ref name="backtosoc">{{cite press release|publisher=VTB Bank|url=https://www.vtb.ru/o-banke/press-centr/novosti-i-press-relizy/2022/02/2022-02-24-soobshchenie-vtb-ob-fk-dinamo/|title=Сообщение ВТБ об ФК "Динамо"|date=24 February 2022|access-date=24 February 2022|language=ru}}</ref> Dinamo se tradisionele kleure is blou en wit. Hul embleem bestaan uit ’n blou letter “D”, geskryf in ’n tradisionele kursiewe styl op ’n wit agtergrond. Die klub se leuse is “Krag in beweging”, oorspronklik voorgestel deur [[Maksim Gorki]], die beroemde Russiese skrywer wat eens ’n aktiewe lid van die Dynamo-sportvereniging was. == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[FC Dynamo Kijif|Dinamo Kijif]] * [[Dinamo Minsk]] == Eksterne skakels == * [https://fcdm.ru Amptelike webwerf] {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Russiese sokkerklubs]] 7v3myfqwekrsopahk3xox5no6kjxojp 2890298 2890297 2026-04-05T20:25:35Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2890298 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | klubnaam = Dinamo Moskou | beeld = [[Lêer:Футбол_Стадион_Динамо.jpg|280px]] | beeld_grootte= 0.6 | vollenaam = Футбольный клуб Динамо Москва<br/>{{small|(Sokkerklub Dynamo Moskou)}} | bynaam = ''Wit-bloues''<br />''Dinamiki''<br />''Menty'' (Polisie) | stigting = {{Start date and age|1923|Apr|18|df=yes|br=y}} | stadion = VTB Arena | kapasiteit = 26 319 | eienaar = Dynamo-sportvereniging | voorsitter = Pavel Pivovarov | titel = Algemene Direkteur | afrigter = Rolan Gusev | liga = [[Russiese Sokkerkampioenskap|Russiese Premierliga]] | seisoen = 2024/25 | posisie = 5de van 16 | webwerf = {{URL|https://en.fcdm.ru/}} | patroon_la1 = | patroon_b1 = | patroon_ra1 = | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = 0000FF | liggaam1 = FFFFFF | regterarm1 = 0000FF | broek1 = FFFFFF | kouse1 = FFFFFF | patroon_la2 = | patroon_b2 = | patroon_ra2 = | patroon_sh2 = | patroon_so2 = | linkerarm2 = FFFFFF | liggaam2 = 0000FF | regterarm2 = FFFFFF | broek2 = 0000FF | kouse2 = 0000FF }} '''Dinamo Moskou''' ([[Russies]]: Дина́мо Москва́) is ’n [[Rusland|Russiese]] professionele [[Sokker|sokkerklub]] gebaseer in [[Moskou]]. Dynamo het vir die 2017/18-seisoen na die [[Russiese Sokkerkampioenskap|Russiese Premierliga]] teruggekeer ná een seisoen in die tweedevlak Russiese Nasionale Sokkerliga.<ref name="backtoRFPL">{{cite web|publisher=Russiese Sokker Nasionale Liga|url=http://1fnl.ru/news/6160|script-title=ru:«Динамо-Москва» возвращается в Премьер-лигу с рекордом ФНЛ!|date=12 April 2017|language=ru}}</ref> Dinamo was die enigste klub wat voortdurend in die hoogste vlak van [[Sowjetunie|Sowjet]]-sokker (saam met [[FC Dynamo Kijif|Dinamo Kijif]]) en in Russiese sokker gespeel het vanaf die einde van die Sowjet-era totdat hulle in 2016 gerelegeer is. Ten spyte hiervan het hulle nog nooit die moderne Russiese Premierliga-titel gewen nie en het hulle die Russiese Beker slegs een keer gewen, in die seisoen van 1994/95. Gedurende die [[Sowjetunie|Sowjet]]-era was hulle geaffilieer met die Ministerie van Binnelandse Sake en met die [[KGB]]<ref>{{cite news |url= http://soccernet.espn.go.com/feature?id=562743&cc=5901 |title= Kiev make mincemeat of Spartak |author= James Appell |date= 14 August 2008 |access-date= 22 December 2010 |publisher= ESPN Soccernet |archive-date= 24 October 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20121024013733/http://soccernet.espn.go.com/feature?id=562743&cc=5901 |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite news |url= https://www.theguardian.com/football/2003/may/08/theknowledge.sport |title= Men behaving badly |author1=Franklin Mossop |author2=Lawrence Booth |author3=Matthew Cunningham |date= 8 May 2003 |access-date = 22 December 2010 |newspaper = The Guardian}}</ref> en was deel van die Dinamo-sportvereniging. Die hoof van die Sowjet-sekuriteits- en geheimepolisie-apparaat, [[Lawrenti Beria]], was ’n beskermheer van die klub tot sy val. Om hierdie rede is die span en sy ondersteuners die bynaam “die polisie” (''menty'') gegee. Vanaf 10 April 2009 was VTB Bank die eienaar van Dinamo nadat dit ’n 74%-aandeel in die klub verkry het.<ref name=vtbbank>{{Cite web|url=https://www.sports.ru/football/7567680.html|title=ВТБ получил 74 процента акций московского "Динамо"|website=Sports.ru}}</ref> Boris Rotenberg Sr. was voorsitter totdat hy op 17 Julie 2015 bedank het.<ref>{{cite web|publisher=FK Dinamo Moscow|url=http://fcdynamo.ru/news/events/?id_4=11710|date=17 July 2015|language=ru|title=Борис Ротенберг покидает пост президента|archive-url=https://web.archive.org/web/20150721071137/http://fcdynamo.ru/news/events/?id_4=11710|archive-date=2015-07-21}}</ref> Op 29 Desember 2016 het die Dinamo-sportvereniging ingestem om VTB Bank se aandele vir 1 roebel terug te koop.<ref name="saleback">{{cite web|publisher=RIA Novosti|url=http://rsport.ru/football/20161229/1114386265.html|script-title=ru:ВФСО "Динамо" приняло решение купить акции одноименного футбольного клуба у банка ВТБ|date=29 December 2016|language=ru}}</ref> Op 14 Februarie 2019 is die klub weer aan VTB verkoop vir 1 roebel,<ref name="DSsellBack">{{cite web|publisher=Dynamo-sportvereniging|url=http://www.dynamo.su/news/27960/|title=Сообщение для прессы|date=14 February 2019|language=ru}}</ref><ref name="SEsellBack">{{cite web|publisher=Sport Express|url=https://www.sport-express.ru/football/rfpl/news/fk-dinamo-pereydet-v-upravlenie-vtb-za-odin-rubl-1512286/|title=ФК "Динамо" перейдет в управление ВТБ за один рубль|trans-title=FK Dinamo skuif na VTB vir een roebel|date=14 February 2019|language=ru}}</ref> voordat die aandele op 24 Februarie 2022 weer aan die Dinamo-sportvereniging oorgedra is.<ref name="backtosoc">{{cite press release|publisher=VTB Bank|url=https://www.vtb.ru/o-banke/press-centr/novosti-i-press-relizy/2022/02/2022-02-24-soobshchenie-vtb-ob-fk-dinamo/|title=Сообщение ВТБ об ФК "Динамо"|date=24 February 2022|access-date=24 February 2022|language=ru}}</ref> Dinamo se tradisionele kleure is blou en wit. Hul embleem bestaan uit ’n blou letter “D”, geskryf in ’n tradisionele kursiewe styl op ’n wit agtergrond. Die klub se leuse is “Krag in beweging”, oorspronklik voorgestel deur [[Maksim Gorki]], die beroemde Russiese skrywer wat eens ’n aktiewe lid van die Dynamo-sportvereniging was. == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[FC Dynamo Kijif|Dinamo Kijif]] * [[Dinamo Minsk]] == Eksterne skakels == * [https://fcdm.ru Amptelike webwerf] {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Russiese sokkerklubs]] qbecsb9vya5q0hfith7v1o042l92ev8 2890299 2890298 2026-04-05T20:26:34Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2890299 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | klubnaam = Dinamo Moskou | beeld = [[Lêer:Футбол_Стадион_Динамо.jpg|280px]] | beeld_grootte= 0.6 | vollenaam = Футбольный клуб Динамо Москва<br/>{{small|(Sokkerklub Dynamo Moskou)}} | bynaam = ''Wit-bloues''<br />''Dinamiki''<br />''Menty'' (Polisie) | stigting = {{Start date and age|1923|Apr|18|df=yes|br=y}} | stadion = VTB Arena | kapasiteit = 26 319 | eienaar = Dynamo-sportvereniging | voorsitter = Pavel Pivovarov | titel = Algemene Direkteur | afrigter = Rolan Gusev | liga = [[Russiese Sokkerkampioenskap|Russiese Premierliga]] | seisoen = 2024/25 | posisie = 5de van 16 | webwerf = {{URL|https://en.fcdm.ru/}} | patroon_la1 = | patroon_b1 = | patroon_ra1 = | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = 0000FF | liggaam1 = FFFFFF | regterarm1 = 0000FF | broek1 = FFFFFF | kouse1 = FFFFFF | patroon_la2 = | patroon_b2 = | patroon_ra2 = | patroon_sh2 = | patroon_so2 = | linkerarm2 = FFFFFF | liggaam2 = 0000FF | regterarm2 = FFFFFF | broek2 = 0000FF | kouse2 = 0000FF }} '''Dinamo Moskou''' ([[Russies]]: Дина́мо Москва́) is ’n [[Rusland|Russiese]] professionele [[Sokker|sokkerklub]] gebaseer in [[Moskou]]. Dynamo het vir die 2017/18-seisoen na die [[Russiese Sokkerkampioenskap|Russiese Premierliga]] teruggekeer ná een seisoen in die tweedevlak Russiese Nasionale Sokkerliga.<ref name="backtoRFPL">{{cite web|publisher=Russiese Sokker Nasionale Liga|url=http://1fnl.ru/news/6160|script-title=ru:«Динамо-Москва» возвращается в Премьер-лигу с рекордом ФНЛ!|date=12 April 2017|language=ru}}</ref> Dinamo was die enigste klub wat voortdurend in die hoogste vlak van [[Sowjetunie|Sowjet]]-sokker (saam met [[FC Dynamo Kijif|Dinamo Kijif]]) en in Russiese sokker gespeel het vanaf die einde van die Sowjet-era totdat hulle in 2016 gerelegeer is. Ten spyte hiervan het hulle nog nooit die moderne Russiese Premierliga-titel gewen nie en het hulle die Russiese Beker slegs een keer gewen, in die seisoen van 1994/95. Gedurende die [[Sowjetunie|Sowjet]]-era was hulle geaffilieer met die Ministerie van Binnelandse Sake en met die [[KGB]]<ref>{{cite news |url= http://soccernet.espn.go.com/feature?id=562743&cc=5901 |title= Kiev make mincemeat of Spartak |author= James Appell |date= 14 August 2008 |access-date= 22 December 2010 |publisher= ESPN Soccernet |archive-date= 24 October 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20121024013733/http://soccernet.espn.go.com/feature?id=562743&cc=5901 |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite news |url= https://www.theguardian.com/football/2003/may/08/theknowledge.sport |title= Men behaving badly |author1=Franklin Mossop |author2=Lawrence Booth |author3=Matthew Cunningham |date= 8 May 2003 |access-date = 22 December 2010 |newspaper = The Guardian}}</ref> en was deel van die Dinamo-sportvereniging. Die hoof van die Sowjet-sekuriteits- en geheimepolisie-apparaat, [[Lawrenti Beria]], was ’n beskermheer van die klub tot sy val. Om hierdie rede is die span en sy ondersteuners die bynaam “die polisie” (''menty'') gegee. Vanaf 10 April 2009 was VTB Bank die eienaar van Dinamo nadat dit ’n 74%-aandeel in die klub verkry het.<ref name=vtbbank>{{Cite web|url=https://www.sports.ru/football/7567680.html|title=ВТБ получил 74 процента акций московского "Динамо"|website=Sports.ru}}</ref> Boris Rotenberg Sr. was voorsitter totdat hy op 17 Julie 2015 bedank het.<ref>{{cite web|publisher=FK Dinamo Moscow|url=http://fcdynamo.ru/news/events/?id_4=11710|date=17 July 2015|language=ru|title=Борис Ротенберг покидает пост президента|archive-url=https://web.archive.org/web/20150721071137/http://fcdynamo.ru/news/events/?id_4=11710|archive-date=2015-07-21}}</ref> Op 29 Desember 2016 het die Dinamo-sportvereniging ingestem om VTB Bank se aandele vir 1 roebel terug te koop.<ref name="saleback">{{cite web|publisher=RIA Novosti|url=http://rsport.ru/football/20161229/1114386265.html|script-title=|date=29 December 2016|language=ru|title="Динамо" приняло решение купить акции одноименного футбольного клуба у банка ВТБ}}</ref> Op 14 Februarie 2019 is die klub weer aan VTB verkoop vir 1 roebel,<ref name="DSsellBack">{{cite web|publisher=Dynamo-sportvereniging|url=http://www.dynamo.su/news/27960/|title=Сообщение для прессы|date=14 February 2019|language=ru}}</ref><ref name="SEsellBack">{{cite web|publisher=Sport Express|url=https://www.sport-express.ru/football/rfpl/news/fk-dinamo-pereydet-v-upravlenie-vtb-za-odin-rubl-1512286/|title=ФК "Динамо" перейдет в управление ВТБ за один рубль|trans-title=FK Dinamo skuif na VTB vir een roebel|date=14 February 2019|language=ru}}</ref> voordat die aandele op 24 Februarie 2022 weer aan die Dinamo-sportvereniging oorgedra is.<ref name="backtosoc">{{cite press release|publisher=VTB Bank|url=https://www.vtb.ru/o-banke/press-centr/novosti-i-press-relizy/2022/02/2022-02-24-soobshchenie-vtb-ob-fk-dinamo/|title=Сообщение ВТБ об ФК "Динамо"|date=24 February 2022|access-date=24 February 2022|language=ru}}</ref> Dinamo se tradisionele kleure is blou en wit. Hul embleem bestaan uit ’n blou letter “D”, geskryf in ’n tradisionele kursiewe styl op ’n wit agtergrond. Die klub se leuse is “Krag in beweging”, oorspronklik voorgestel deur [[Maksim Gorki]], die beroemde Russiese skrywer wat eens ’n aktiewe lid van die Dynamo-sportvereniging was. == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[FC Dynamo Kijif|Dinamo Kijif]] * [[Dinamo Minsk]] == Eksterne skakels == * [https://fcdm.ru Amptelike webwerf] {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Russiese sokkerklubs]] r18kkauoisoak7kjbuy6k58kvcgtuwu 2890304 2890299 2026-04-05T20:31:36Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2890304 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | klubnaam = Dinamo Moskou | beeld = [[Lêer:Футбол_Стадион_Динамо.jpg|280px]] | beeld_grootte= 0.6 | vollenaam = Футбольный клуб Динамо Москва<br/>{{small|(Sokkerklub Dynamo Moskou)}} | bynaam = ''Wit-bloues''<br />''Dinamiki''<br />''Menty'' (Polisie) | stigting = {{Start date and age|1923|Apr|18|df=yes|br=y}} | stadion = VTB Arena | kapasiteit = 26 319 | eienaar = Dynamo-sportvereniging | voorsitter = Pavel Pivovarov | titel = Algemene Direkteur | afrigter = Rolan Gusev | liga = [[Russiese Sokkerkampioenskap|Russiese Premierliga]] | seisoen = 2024/25 | posisie = 5de van 16 | webwerf = {{URL|https://en.fcdm.ru/}} | patroon_la1 = | patroon_b1 = | patroon_ra1 = | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = 0000FF | liggaam1 = FFFFFF | regterarm1 = 0000FF | broek1 = FFFFFF | kouse1 = FFFFFF | patroon_la2 = | patroon_b2 = | patroon_ra2 = | patroon_sh2 = | patroon_so2 = | linkerarm2 = FFFFFF | liggaam2 = 0000FF | regterarm2 = FFFFFF | broek2 = 0000FF | kouse2 = 0000FF }} '''Dinamo Moskou''' ([[Russies]]: Дина́мо Москва́) is ’n [[Rusland|Russiese]] professionele [[Sokker|sokkerklub]] gebaseer in [[Moskou]]. Dynamo het vir die 2017/18-seisoen na die [[Russiese Sokkerkampioenskap|Russiese Premierliga]] teruggekeer ná een seisoen in die tweedevlak Russiese Nasionale Sokkerliga.<ref name="backtoRFPL">{{cite web|publisher=Russiese Sokker Nasionale Liga|url=http://1fnl.ru/news/6160|script-title=ru:«Динамо-Москва» возвращается в Премьер-лигу с рекордом ФНЛ!|date=12 April 2017|language=ru}}</ref> Dinamo was die enigste klub wat voortdurend in die hoogste vlak van [[Sowjetunie|Sowjet]]-sokker (saam met [[FC Dynamo Kijif|Dinamo Kijif]]) en in Russiese sokker gespeel het vanaf die einde van die Sowjet-era totdat hulle in 2016 gerelegeer is. Ten spyte hiervan het hulle nog nooit die moderne Russiese Premierliga-titel gewen nie en het hulle die Russiese Beker slegs een keer gewen, in die seisoen van 1994/95. Gedurende die [[Sowjetunie|Sowjet]]-era was hulle geaffilieer met die Ministerie van Binnelandse Sake en met die [[KGB]]<ref>{{cite news |url= http://soccernet.espn.go.com/feature?id=562743&cc=5901 |title= Kiev make mincemeat of Spartak |author= James Appell |date= 14 August 2008 |access-date= 22 December 2010 |publisher= ESPN Soccernet |archive-date= 24 October 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20121024013733/http://soccernet.espn.go.com/feature?id=562743&cc=5901 |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite news |url= https://www.theguardian.com/football/2003/may/08/theknowledge.sport |title= Men behaving badly |author1=Franklin Mossop |author2=Lawrence Booth |author3=Matthew Cunningham |date= 8 May 2003 |access-date = 22 December 2010 |newspaper = The Guardian}}</ref> en was deel van die Dinamo-sportvereniging. Die hoof van die Sowjet-sekuriteits- en geheimepolisie-apparaat, [[Lawrenti Beria]], was ’n beskermheer van die klub tot sy val. Om hierdie rede is die span en sy ondersteuners die bynaam “die polisie” (''menty'') gegee. Vanaf 10 April 2009 was VTB Bank die eienaar van Dinamo nadat dit ’n 74%-aandeel in die klub verkry het.<ref name=vtbbank>{{Cite web|url=https://www.sports.ru/football/7567680.html|title=ВТБ получил 74 процента акций московского "Динамо"|website=Sports.ru}}</ref> Boris Rotenberg Sr. was voorsitter totdat hy op 17 Julie 2015 bedank het.<ref>{{cite web|publisher=FK Dinamo Moscow|url=http://fcdynamo.ru/news/events/?id_4=11710|date=17 July 2015|language=ru|title=Борис Ротенберг покидает пост президента|archive-url=https://web.archive.org/web/20150721071137/http://fcdynamo.ru/news/events/?id_4=11710|archive-date=2015-07-21}}</ref> Op 29 Desember 2016 het die Dinamo-sportvereniging ingestem om VTB Bank se aandele vir 1 roebel terug te koop.<ref name="saleback">{{cite web|publisher=RIA Novosti|url=http://rsport.ru/football/20161229/1114386265.html|script-title=|date=29 December 2016|language=ru|title="Динамо" приняло решение купить акции одноименного футбольного клуба у банка ВТБ}}</ref> Op 14 Februarie 2019 is die klub weer aan VTB verkoop vir 1 roebel,<ref name="DSsellBack">{{cite web|publisher=Dynamo-sportvereniging|url=http://www.dynamo.su/news/27960/|title=Сообщение для прессы|date=14 February 2019|language=ru}}</ref><ref name="SEsellBack">{{cite web|publisher=Sport Express|url=https://www.sport-express.ru/football/rfpl/news/fk-dinamo-pereydet-v-upravlenie-vtb-za-odin-rubl-1512286/|title=ФК "Динамо" перейдет в управление ВТБ за один рубль|trans-title=FK Dinamo skuif na VTB vir een roebel|date=14 February 2019|language=ru}}</ref> voordat die aandele op 24 Februarie 2022 weer aan die Dinamo-sportvereniging oorgedra is.<ref name="backtosoc">{{cite press release|publisher=VTB Bank|url=https://www.vtb.ru/o-banke/press-centr/novosti-i-press-relizy/2022/02/2022-02-24-soobshchenie-vtb-ob-fk-dinamo/|title=Сообщение ВТБ об ФК "Динамо"|date=24 February 2022|access-date=24 February 2022|language=ru}}</ref> Dinamo se tradisionele kleure is blou en wit. Hul embleem bestaan uit ’n blou letter “D”, geskryf in ’n tradisionele kursiewe styl op ’n wit agtergrond. Die klub se leuse is “Krag in beweging”, oorspronklik voorgestel deur [[Maksim Gorki]], die beroemde Russiese skrywer wat eens ’n aktiewe lid van die Dynamo-sportvereniging was. == Sien ook == * [[FC Dynamo Kijif|Dinamo Kijif]] * [[Dinamo Minsk]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://fcdm.ru Amptelike webwerf] {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Russiese sokkerklubs]] j79twnyczfr0wkrindg3dty3txpt0kh 2890472 2890304 2026-04-06T08:55:40Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2890472 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | klubnaam = Dinamo Moskou | beeld = [[Lêer:Футбол_Стадион_Динамо.jpg|280px]] | beeld_grootte= 0.6 | vollenaam = Футбольный клуб Динамо Москва<br/>{{small|(Sokkerklub Dynamo Moskou)}} | bynaam = ''Wit-bloues''<br />''Dinamiki''<br />''Menty'' (Polisie) | stigting = {{Start date and age|1923|Apr|18|df=yes|br=y}} | stadion = VTB Arena | kapasiteit = 26 319 | eienaar = Dynamo-sportvereniging | voorsitter = Pavel Pivovarov | titel = Algemene Direkteur | afrigter = Rolan Gusev | liga = [[Russiese Sokkerkampioenskap|Russiese Premierliga]] | seisoen = 2024/25 | posisie = 5de van 16 | webwerf = {{URL|https://en.fcdm.ru/}} | patroon_la1 = | patroon_b1 = | patroon_ra1 = | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = 0000FF | liggaam1 = FFFFFF | regterarm1 = 0000FF | broek1 = FFFFFF | kouse1 = FFFFFF | patroon_la2 = | patroon_b2 = | patroon_ra2 = | patroon_sh2 = | patroon_so2 = | linkerarm2 = FFFFFF | liggaam2 = 0000FF | regterarm2 = FFFFFF | broek2 = 0000FF | kouse2 = 0000FF }} '''Dinamo Moskou''' ([[Russies]]: Дина́мо Москва́) is ’n [[Rusland|Russiese]] professionele [[Sokker|sokkerklub]] gebaseer in [[Moskou]]. Dynamo het vir die 2017/18-seisoen na die [[Russiese Sokkerkampioenskap|Russiese Premierliga]] teruggekeer ná een seisoen in die tweedevlak Russiese Nasionale Sokkerliga.<ref name="backtoRFPL">{{cite web|publisher=Russiese Sokker Nasionale Liga|url=http://1fnl.ru/news/6160|script-title=ru:«Динамо-Москва» возвращается в Премьер-лигу с рекордом ФНЛ!|date=12 April 2017|language=ru}}</ref> Dinamo was die enigste klub wat voortdurend in die hoogste vlak van [[Sowjetunie|Sowjet]]-sokker (saam met [[FC Dynamo Kijif|Dinamo Kijif]]) en in Russiese sokker gespeel het vanaf die einde van die Sowjet-era totdat hulle in 2016 gerelegeer is. Ten spyte hiervan het hulle nog nooit die moderne Russiese Premierliga-titel gewen nie en het hulle die Russiese Beker slegs een keer gewen, in die seisoen van 1994/95. Gedurende die [[Sowjetunie|Sowjet]]-era was hulle geaffilieer met die Ministerie van Binnelandse Sake en met die [[KGB]]<ref>{{cite news |url= http://soccernet.espn.go.com/feature?id=562743&cc=5901 |title= Kiev make mincemeat of Spartak |author= James Appell |date= 14 August 2008 |access-date= 22 December 2010 |publisher= ESPN Soccernet |archive-date= 24 October 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20121024013733/http://soccernet.espn.go.com/feature?id=562743&cc=5901 |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite news |url= https://www.theguardian.com/football/2003/may/08/theknowledge.sport |title= Men behaving badly |author1=Franklin Mossop |author2=Lawrence Booth |author3=Matthew Cunningham |date= 8 May 2003 |access-date = 22 December 2010 |newspaper = The Guardian}}</ref> en was deel van die Dinamo-sportvereniging. Die hoof van die Sowjet-sekuriteits- en geheimepolisie-apparaat, [[Lawrenti Beria]], was ’n beskermheer van die klub tot sy val. Om hierdie rede is die span en sy ondersteuners die bynaam “die polisie” (''menty'') gegee. Vanaf 10 April 2009 was VTB Bank die eienaar van Dinamo nadat dit ’n 74%-aandeel in die klub verkry het.<ref name=vtbbank>{{Cite web|url=https://www.sports.ru/football/7567680.html|title=ВТБ получил 74 процента акций московского "Динамо"|website=Sports.ru}}</ref> Boris Rotenberg Sr. was voorsitter totdat hy op 17 Julie 2015 bedank het.<ref>{{cite web|publisher=FK Dinamo Moscow|url=http://fcdynamo.ru/news/events/?id_4=11710|date=17 July 2015|language=ru|title=Борис Ротенберг покидает пост президента|archive-url=https://web.archive.org/web/20150721071137/http://fcdynamo.ru/news/events/?id_4=11710|archive-date=2015-07-21}}</ref> Op 29 Desember 2016 het die Dinamo-sportvereniging ingestem om VTB Bank se aandele vir 1 roebel terug te koop.<ref name="saleback">{{cite web|publisher=RIA Novosti|url=http://rsport.ru/football/20161229/1114386265.html|script-title=|date=29 December 2016|language=ru|title="Динамо" приняло решение купить акции одноименного футбольного клуба у банка ВТБ}}</ref> Op 14 Februarie 2019 is die klub weer aan VTB verkoop vir 1 roebel,<ref name="DSsellBack">{{cite web|publisher=Dynamo-sportvereniging|url=http://www.dynamo.su/news/27960/|title=Сообщение для прессы|date=14 February 2019|language=ru}}</ref><ref name="SEsellBack">{{cite web|publisher=Sport Express|url=https://www.sport-express.ru/football/rfpl/news/fk-dinamo-pereydet-v-upravlenie-vtb-za-odin-rubl-1512286/|title=ФК "Динамо" перейдет в управление ВТБ за один рубль|trans-title=FK Dinamo skuif na VTB vir een roebel|date=14 February 2019|language=ru}}</ref> voordat die aandele op 24 Februarie 2022 weer aan die Dinamo-sportvereniging oorgedra is.<ref name="backtosoc">{{cite press release|publisher=VTB Bank|url=https://www.vtb.ru/o-banke/press-centr/novosti-i-press-relizy/2022/02/2022-02-24-soobshchenie-vtb-ob-fk-dinamo/|title=Сообщение ВТБ об ФК "Динамо"|date=24 February 2022|access-date=24 February 2022|language=ru}}</ref> Dinamo se tradisionele kleure is blou en wit. Hul embleem bestaan uit ’n blou letter “D”, geskryf in ’n tradisionele kursiewe styl op ’n wit agtergrond. Die klub se leuse is “Krag in beweging”, oorspronklik voorgestel deur [[Maksim Gorki]], die beroemde Russiese skrywer wat eens ’n aktiewe lid van die Dynamo-sportvereniging was. == Sien ook == * [[FC Dynamo Kijif|Dinamo Kijif]] * [[Dinamo Minsk]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://fcdm.ru Amptelike webwerf] {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Russiese sokkerklubs]] [[Kategorie:Moskou]] 8povp9x8zflrbbjkyliiqsog26jck8l 2890528 2890472 2026-04-06T10:10:05Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2890528 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | klubnaam = Dinamo Moskou | beeld = [[Lêer:Футбол_Стадион_Динамо.jpg|280px]] | beeld_grootte= 0.6 | vollenaam = Футбольный клуб Динамо Москва<br/>{{small|(Sokkerklub Dynamo Moskou)}} | bynaam = ''Wit-bloues''<br />''Dinamiki''<br />''Menty'' (Polisie) | stigting = {{Start date and age|1923|Apr|18|df=yes|br=y}} | stadion = VTB Arena | kapasiteit = 26 319 | eienaar = Dynamo-sportvereniging | voorsitter = Pavel Pivovarov | titel = Algemene Direkteur | afrigter = Rolan Gusev | liga = [[Russiese Sokkerkampioenskap|Russiese Premierliga]] | seisoen = 2024/25 | posisie = 5de van 16 | webwerf = {{URL|https://en.fcdm.ru/}} | patroon_la1 = | patroon_b1 = | patroon_ra1 = | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = 0000FF | liggaam1 = FFFFFF | regterarm1 = 0000FF | broek1 = FFFFFF | kouse1 = FFFFFF | patroon_la2 = | patroon_b2 = | patroon_ra2 = | patroon_sh2 = | patroon_so2 = | linkerarm2 = FFFFFF | liggaam2 = 0000FF | regterarm2 = FFFFFF | broek2 = 0000FF | kouse2 = 0000FF }} '''Dinamo Moskou''' ([[Russies]]: Дина́мо Москва́) is ’n [[Rusland|Russiese]] professionele [[Sokker|sokkerklub]] gebaseer in [[Moskou]]. Dynamo het vir die 2017/18-seisoen na die [[Russiese Sokkerkampioenskap|Russiese Premierliga]] teruggekeer ná een seisoen in die tweedevlak Russiese Nasionale Sokkerliga.<ref name="backtoRFPL">{{cite web|publisher=Russiese Sokker Nasionale Liga|url=http://1fnl.ru/news/6160|script-title=ru:«Динамо-Москва» возвращается в Премьер-лигу с рекордом ФНЛ!|date=12 April 2017|language=ru}}</ref> Dinamo was die enigste klub wat voortdurend in die hoogste vlak van [[Sowjetunie|Sowjet]]-sokker (saam met [[FC Dynamo Kijif|Dinamo Kijif]]) en in Russiese sokker gespeel het vanaf die einde van die Sowjet-era totdat hulle in 2016 gerelegeer is. Ten spyte hiervan het hulle nog nooit die moderne Russiese Premierliga-titel gewen nie en het hulle die Russiese Beker slegs een keer gewen, in die seisoen van 1994/95. Gedurende die [[Sowjetunie|Sowjet]]-era was hulle geaffilieer met die Ministerie van Binnelandse Sake en met die [[KGB]]<ref>{{cite news |url= http://soccernet.espn.go.com/feature?id=562743&cc=5901 |title= Kiev make mincemeat of Spartak |author= James Appell |date= 14 August 2008 |access-date= 22 December 2010 |publisher= ESPN Soccernet |archive-date= 24 October 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20121024013733/http://soccernet.espn.go.com/feature?id=562743&cc=5901 |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite news |url= https://www.theguardian.com/football/2003/may/08/theknowledge.sport |title= Men behaving badly |author1=Franklin Mossop |author2=Lawrence Booth |author3=Matthew Cunningham |date= 8 May 2003 |access-date = 22 December 2010 |newspaper = The Guardian}}</ref> en was deel van die Dinamo-sportvereniging. Die hoof van die Sowjet-sekuriteits- en geheimepolisie-apparaat, [[Lawrenti Beria]], was ’n beskermheer van die klub tot sy val. Om hierdie rede is die span en sy ondersteuners die bynaam “die polisie” (''menty'') gegee. Vanaf 10 April 2009 was VTB Bank die eienaar van Dinamo nadat dit ’n 74%-aandeel in die klub verkry het.<ref name=vtbbank>{{Cite web|url=https://www.sports.ru/football/7567680.html|title=ВТБ получил 74 процента акций московского "Динамо"|website=Sports.ru}}</ref> Boris Rotenberg Sr. was voorsitter totdat hy op 17 Julie 2015 bedank het.<ref>{{cite web|publisher=FK Dinamo Moscow|url=http://fcdynamo.ru/news/events/?id_4=11710|date=17 July 2015|language=ru|title=Борис Ротенберг покидает пост президента|archive-url=https://web.archive.org/web/20150721071137/http://fcdynamo.ru/news/events/?id_4=11710|archive-date=2015-07-21}}</ref> Op 29 Desember 2016 het die Dinamo-sportvereniging ingestem om VTB Bank se aandele vir 1 roebel terug te koop.<ref name="saleback">{{cite web|publisher=RIA Novosti|url=http://rsport.ru/football/20161229/1114386265.html|script-title=|date=29 December 2016|language=ru|title="Динамо" приняло решение купить акции одноименного футбольного клуба у банка ВТБ}}</ref> Op 14 Februarie 2019 is die klub weer aan VTB verkoop vir 1 roebel,<ref name="DSsellBack">{{cite web|publisher=Dynamo-sportvereniging|url=http://www.dynamo.su/news/27960/|title=Сообщение для прессы|date=14 February 2019|language=ru}}</ref><ref name="SEsellBack">{{cite web|publisher=Sport Express|url=https://www.sport-express.ru/football/rfpl/news/fk-dinamo-pereydet-v-upravlenie-vtb-za-odin-rubl-1512286/|title=ФК "Динамо" перейдет в управление ВТБ за один рубль|trans-title=FK Dinamo skuif na VTB vir een roebel|date=14 February 2019|language=ru}}</ref> voordat die aandele op 24 Februarie 2022 weer aan die Dinamo-sportvereniging oorgedra is.<ref name="backtosoc">{{cite press release|publisher=VTB Bank|url=https://www.vtb.ru/o-banke/press-centr/novosti-i-press-relizy/2022/02/2022-02-24-soobshchenie-vtb-ob-fk-dinamo/|title=Сообщение ВТБ об ФК "Динамо"|date=24 February 2022|access-date=24 February 2022|language=ru}}</ref> Dinamo se tradisionele kleure is blou en wit. Hul embleem bestaan uit ’n blou letter “D”, geskryf in ’n tradisionele kursiewe styl op ’n wit agtergrond. Die klub se leuse is “Krag in beweging”, oorspronklik voorgestel deur [[Maksim Gorki]], die beroemde Russiese skrywer wat eens ’n aktiewe lid van die Dynamo-sportvereniging was. == Bekende spelers == * [[Lef Jasjin]] == Sien ook == * [[FC Dynamo Kijif|Dinamo Kijif]] * [[Dinamo Minsk]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://fcdm.ru Amptelike webwerf] {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Russiese sokkerklubs]] [[Kategorie:Moskou]] tq0jcqud93xrwusjp76p9vgxspfe4t2 15 459924 2890300 2026-04-05T20:29:09Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2890300 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 459925 2890301 2026-04-05T20:29:25Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2890301 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 459926 2890302 2026-04-05T20:30:07Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2890302 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 459927 2890303 2026-04-05T20:30:40Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2890303 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 459928 2890335 2026-04-05T21:20:52Z SpesBona 2720 + Sjablone 2890335 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} {{Voorbladkandidaat}} dlwmmtq2mgfjq07pz33fgwlbnlxztft 0 459929 2890349 2026-04-05T23:37:00Z BurgertB 2401 Nuwe artikel, besig 2890349 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas Televisiereeks | reeksnaam = Detective Hole | beeld = | onderskrif = | genre = {{Plainlist| * Misdaad * Drama }} | skrywer = Jo Nesbø, geskoei op sy ''The Devil's Star'' | regisseur = {{Plainlist| * Øystein Karlsen * Anna Zackrisson }} | rolverdeling = {{Plainlist| * [[Tobias Santelmann]] * [[Joel Kinnaman]] }} | oorsprongsland = [[Noorweë]], [[VK]] | taal = [[Noorweegs]], oorgeklank in [[Engels]] | aantal_seisoene = 1 | aantal_episodes = 9 | episodelys = | uitvoerende_vervaardiger = {{Plainlist| * Tim Bevan * Eric Fellner * Amelia Granger * Katy Rozelle * Jo Nesbø * Niclas Salomonsson * René Ezra * Øystein Karlsen }} | vervaardiger = Per Henry Borch | looptydperk = 43-62 minute | maatskappy = {{Plainlist| * Working Title Television * Living Daylights Productions * Redpoint Productions * Universal International Studios * Green Producers Club }} | verspreider = | kanaal = [[Netflix]] | eerste_uitsending = {{Begindatum|2026|3|26|df=y}} }} '''''Jo Nesbø's Detective Hole''''' (of '''''Detective Hole''''' vir kort) is 'n [[Noorweë|Noorweegse]] misdaaddramareeks vir [[televisie]]. Dit is 'n verwerking van Jo Nesbø se Harry Hole-romans, veral die vyfde aflewering, ''The Devil's Star''. Dit is deur Jo Nesbø geskryf en deur Øystein Karlsen en Anna Zackrisson geregisseer. ==Storielyn== Harry Hole ([[Tobias Santelmann]]), 'n gekwelde polisieman van [[Oslo]], het te doen met beide 'n [[reeksmoordenaar]] en 'n korrupte kollega, Tom Waaler ([[Joel Kinnaman]]). ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Jo Nesbø's Detective Hole}} {{Normdata}} [[Kategorie:Televisiereekse]] [[Kategorie:Britse televisiereekse]] o3cszq8erblk3vp1m8e0kn72sxf0c4l 2890351 2890349 2026-04-05T23:42:07Z BurgertB 2401 Besig 2890351 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas Televisiereeks | reeksnaam = Detective Hole | beeld = | onderskrif = | genre = {{Plainlist| * Misdaad * Drama }} | skrywer = Jo Nesbø, geskoei op sy ''The Devil's Star'' | regisseur = {{Plainlist| * Øystein Karlsen * Anna Zackrisson }} | rolverdeling = {{Plainlist| * [[Tobias Santelmann]] * [[Joel Kinnaman]] }} | oorsprongsland = [[Noorweë]], [[VK]] | taal = [[Noorweegs]], oorgeklank in [[Engels]] | aantal_seisoene = 1 | aantal_episodes = 9 | episodelys = | uitvoerende_vervaardiger = {{Plainlist| * Tim Bevan * Eric Fellner * Amelia Granger * Katy Rozelle * Jo Nesbø * Niclas Salomonsson * René Ezra * Øystein Karlsen }} | vervaardiger = Per Henry Borch | looptydperk = 43-62 minute | maatskappy = {{Plainlist| * Working Title Television * Living Daylights Productions * Redpoint Productions * Universal International Studios * Green Producers Club }} | verspreider = | kanaal = [[Netflix]] | eerste_uitsending = {{Begindatum|2026|3|26|df=y}} }} '''''Jo Nesbø's Detective Hole''''' (of '''''Detective Hole''''' vir kort) is 'n [[Noorweë|Noorweegse]] misdaaddramareeks vir [[televisie]]. Dit is 'n verwerking van Jo Nesbø se Harry Hole-romans, veral die vyfde aflewering, ''The Devil's Star''. Dit is deur Jo Nesbø geskryf en deur Øystein Karlsen en Anna Zackrisson geregisseer. Dit is in sommige lande bekend as ''Jo Nesbø's Harry Hole'' of bloot ''Harry Hole''. ==Storielyn== Harry Hole ([[Tobias Santelmann]]), 'n gekwelde polisieman van [[Oslo]], het te doen met beide 'n [[reeksmoordenaar]] en 'n korrupte kollega, Tom Waaler ([[Joel Kinnaman]]). ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Jo Nesbø's Detective Hole}} {{Normdata}} [[Kategorie:Televisiereekse]] [[Kategorie:Britse televisiereekse]] d3kmc95imy1xphte1csu37r1zjk5t10 1 459930 2890350 2026-04-05T23:37:28Z BurgertB 2401 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2890350 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 459931 2890400 2026-04-06T07:00:21Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890400 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 459932 2890440 2026-04-06T07:38:27Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2890440 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 459933 2890471 2026-04-06T08:54:18Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2890471 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 459934 2890481 2026-04-06T09:36:49Z Aliwal2012 39067 Geskep deur die bladsy "[[:en:Special:Redirect/revision/1345759188|Mr Bones]]" te vertaal 2890481 wikitext text/x-wiki '''''Mr Bones''''' is 'n Suid-Afrikaanse komediefilm uit 2001, geregisseer deur [[Gray Hofmeyr]]. Die titelrol is deur [[Leon Schuster]] vertolk. Hy het ook die storie geskep en die draaiboek mede-geskryf. Die film stel Afrika-"tradisie" teenoor magte van ambisie en gierigheid in hedendaagse Suid-Afrika, en sy deurlopende humor sinspeel op omkering van rasse-stereotipes.<ref>{{Cite book |last=Saks |first=Lucia |url=https://books.google.com/books?id=fEKo8c84xNsC&pg=PA215 |title=Cinema in a Democratic South Africa: The Race for Representation |publisher=Indiana University Press |year=2010 |isbn=978-0-253-22186-5 |page=8}}</ref> Die film het R33 miljoen verdien, wat dit die Suid-Afrikaanse rolprent met die hoogste inkomste van alle tye maak, totdat dit geklop is deur sy opvolger, ''Mr. Bones 2: Back from the Past'' (wat R35 miljoen verdien het), en daarna deur ''[[Titanic (rolprent)|Titanic]]'' in Suid-Afrika se loketgeskiedenis oortref is.<ref>{{cite news|title=The world's most loved movies|work=[[The Guardian]]|date=2009-06-05|access-date=2011-04-22|url=https://www.theguardian.com/film/2009/jun/05/box-office-records-world-cinema}}</ref> == Plot == Die film begin in Kuvukiland, 'n koninkryk êrens in Suider-Afrika. Mr. Bones arriveer as 'n baba, die enigste oorlewende van 'n vliegtuigongeluk wat naby plaasvind. Hy word ouer en word die beengooiende profeet vir die koninkryk. Koning Tsonga, heerser van Kuvukiland, sien daarna uit om 'n seun te hê om die troonopvolger te wees. Nadat hy sewentien kinders gehad het, almal meisies, gee hy hoop op, totdat hy onthou dat hy dekades tevore 'n seun in Sun City verwek het. Hy stuur onmiddellik vir Mr. Bones om die toekomstige prins te vind. Terselfdertyd arriveer die Amerikaanse gholfster Vince "The Prince" Lee, saam met sy afrigter, The Wild Boar, in Sun City vir 'n gholftoernooi. 'n Plaaslike kasino-eienaar, Zach Devlin, plaas 'n groot weddenskap op Vince Lee om die toernooi te wen, maar net voor dit begin, word Wild Boar in 'n fratsongeluk beseer toe 'n verbygaande ligte vliegtuig 'n wildevark op hom laat val. Hy herstel vinnig, maar word teen sy wil in 'n plaaslike hospitaal in traksie aangehou. Sonder sy afrigter speel Vince Lee verskriklik swak, totdat hy die eksentrieke Mr. Bones ontmoet, wat glo dat hy die eintlike prins is waarna hy op soek is, en hom 'n gelukkige voorsprong gee. Vince wen amper die toernooi totdat Mr. Bones sy missie onthou en Vince se perfekte sethou stop. Vince stap in skande van die baan af, maar ontmoet die aand 'n plaaslike sangeres, Laleti, op wie hy verlief raak. Mr. Bones merk dit op, en deur haar sangstem na te boots, ontvoer hy Vince. Die volgende dag slaag Wild Boar daarin om uit die hospitaal te ontsnap en begin soek na Vince, saam met Laleti en haar ma. Woedend oor Vince Lee se vertoning, en oor die feit dat almal vermis geraak het, loods die kasino-eienaar 'n soektog na hulle in 'n helikopter, saam met twee van sy handlangers. Na 'n reeks komiese ongelukke ontmoet hulle toevallig almal naby Kuvukiland. Mr. Bones stel Vince aan Koning Tsonga voor, maar nadat hy ontdek het dat Vince bang is vir wilde diere en Koning Tsonga met 'n stok in die gesig slaan, onterf Koning Tsonga hom en berei hom voor om te sterf. Die kasino-eienaar vind Vince en Laleti vinnig en probeer hulle albei doodmaak, maar Vince ontsnap. Hy vind Laleti vasgemaak aan 'n boom met 'n leeu wat op die punt staan om haar an te val, en oorkom sy vrees en jaag die leeu weg. Koning Tsonga sien dit en besluit dat hy nie wil sterf nie. Kort daarna verskyn die kasino-eienaar weer, maar Mr. Bones, met die hulp van 'n olifant, veroorsaak dat die helikopter neerstort. Koning Tsonga verklaar dat Vince sy seun is, maar vra Mr. Bones om sy profesiebene nog 'n keer te gooi net om seker te maak. Terwyl Mr. Bones dit doen, kom Wild Boar uiteindelik op die toneel aan, en dit blyk dat hy die eintlike prins en seun van Koning Tsonga is. Groot blydskap en feesvieringe volg in Kuvukiland, Die film sluit af met Mr. Bones, Koning Tsonga en Wild Boar wat vanuit Kuvukiland op TV toekyk hoe Vince Lee, nou getroud met Laleti, die [[Meesterstoernooi|Masters]]-gholftoernooi in Amerika wen. == Verwysings == mn7to9r6thyrphvpch48cn9ofkatskm 2890483 2890481 2026-04-06T09:44:13Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Suid-Afrikaanse rolprente]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2890483 wikitext text/x-wiki '''''Mr Bones''''' is 'n Suid-Afrikaanse komediefilm uit 2001, geregisseer deur [[Gray Hofmeyr]]. Die titelrol is deur [[Leon Schuster]] vertolk. Hy het ook die storie geskep en die draaiboek mede-geskryf. Die film stel Afrika-"tradisie" teenoor magte van ambisie en gierigheid in hedendaagse Suid-Afrika, en sy deurlopende humor sinspeel op omkering van rasse-stereotipes.<ref>{{Cite book |last=Saks |first=Lucia |url=https://books.google.com/books?id=fEKo8c84xNsC&pg=PA215 |title=Cinema in a Democratic South Africa: The Race for Representation |publisher=Indiana University Press |year=2010 |isbn=978-0-253-22186-5 |page=8}}</ref> Die film het R33 miljoen verdien, wat dit die Suid-Afrikaanse rolprent met die hoogste inkomste van alle tye maak, totdat dit geklop is deur sy opvolger, ''Mr. Bones 2: Back from the Past'' (wat R35 miljoen verdien het), en daarna deur ''[[Titanic (rolprent)|Titanic]]'' in Suid-Afrika se loketgeskiedenis oortref is.<ref>{{cite news|title=The world's most loved movies|work=[[The Guardian]]|date=2009-06-05|access-date=2011-04-22|url=https://www.theguardian.com/film/2009/jun/05/box-office-records-world-cinema}}</ref> == Plot == Die film begin in Kuvukiland, 'n koninkryk êrens in Suider-Afrika. Mr. Bones arriveer as 'n baba, die enigste oorlewende van 'n vliegtuigongeluk wat naby plaasvind. Hy word ouer en word die beengooiende profeet vir die koninkryk. Koning Tsonga, heerser van Kuvukiland, sien daarna uit om 'n seun te hê om die troonopvolger te wees. Nadat hy sewentien kinders gehad het, almal meisies, gee hy hoop op, totdat hy onthou dat hy dekades tevore 'n seun in Sun City verwek het. Hy stuur onmiddellik vir Mr. Bones om die toekomstige prins te vind. Terselfdertyd arriveer die Amerikaanse gholfster Vince "The Prince" Lee, saam met sy afrigter, The Wild Boar, in Sun City vir 'n gholftoernooi. 'n Plaaslike kasino-eienaar, Zach Devlin, plaas 'n groot weddenskap op Vince Lee om die toernooi te wen, maar net voor dit begin, word Wild Boar in 'n fratsongeluk beseer toe 'n verbygaande ligte vliegtuig 'n wildevark op hom laat val. Hy herstel vinnig, maar word teen sy wil in 'n plaaslike hospitaal in traksie aangehou. Sonder sy afrigter speel Vince Lee verskriklik swak, totdat hy die eksentrieke Mr. Bones ontmoet, wat glo dat hy die eintlike prins is waarna hy op soek is, en hom 'n gelukkige voorsprong gee. Vince wen amper die toernooi totdat Mr. Bones sy missie onthou en Vince se perfekte sethou stop. Vince stap in skande van die baan af, maar ontmoet die aand 'n plaaslike sangeres, Laleti, op wie hy verlief raak. Mr. Bones merk dit op, en deur haar sangstem na te boots, ontvoer hy Vince. Die volgende dag slaag Wild Boar daarin om uit die hospitaal te ontsnap en begin soek na Vince, saam met Laleti en haar ma. Woedend oor Vince Lee se vertoning, en oor die feit dat almal vermis geraak het, loods die kasino-eienaar 'n soektog na hulle in 'n helikopter, saam met twee van sy handlangers. Na 'n reeks komiese ongelukke ontmoet hulle toevallig almal naby Kuvukiland. Mr. Bones stel Vince aan Koning Tsonga voor, maar nadat hy ontdek het dat Vince bang is vir wilde diere en Koning Tsonga met 'n stok in die gesig slaan, onterf Koning Tsonga hom en berei hom voor om te sterf. Die kasino-eienaar vind Vince en Laleti vinnig en probeer hulle albei doodmaak, maar Vince ontsnap. Hy vind Laleti vasgemaak aan 'n boom met 'n leeu wat op die punt staan om haar an te val, en oorkom sy vrees en jaag die leeu weg. Koning Tsonga sien dit en besluit dat hy nie wil sterf nie. Kort daarna verskyn die kasino-eienaar weer, maar Mr. Bones, met die hulp van 'n olifant, veroorsaak dat die helikopter neerstort. Koning Tsonga verklaar dat Vince sy seun is, maar vra Mr. Bones om sy profesiebene nog 'n keer te gooi net om seker te maak. Terwyl Mr. Bones dit doen, kom Wild Boar uiteindelik op die toneel aan, en dit blyk dat hy die eintlike prins en seun van Koning Tsonga is. Groot blydskap en feesvieringe volg in Kuvukiland, Die film sluit af met Mr. Bones, Koning Tsonga en Wild Boar wat vanuit Kuvukiland op TV toekyk hoe Vince Lee, nou getroud met Laleti, die [[Meesterstoernooi|Masters]]-gholftoernooi in Amerika wen. == Verwysings == [[Kategorie:Suid-Afrikaanse rolprente]] 1fu65kqsnz8tkga15vpkf3ddr4ogcj5 2890522 2890483 2026-04-06T10:08:25Z Aliwal2012 39067 opruim, klaar! 2890522 wikitext text/x-wiki '''''Mr Bones''''' is 'n Suid-Afrikaanse komediefilm uit 2001, geregisseer deur [[Gray Hofmeyr]]. Die titelrol is deur [[Leon Schuster]] vertolk. Hy het ook die storie geskep en die draaiboek mede-geskryf. Die film stel Afrikatradisie teenoor die magte van ambisie en gierigheid in hedendaagse Suid-Afrika, en sy deurlopende humor sinspeel op omkering van rasse-stereotipes.<ref>{{Cite book |last=Saks |first=Lucia |url=https://books.google.com/books?id=fEKo8c84xNsC&pg=PA215 |title=Cinema in a Democratic South Africa: The Race for Representation |publisher=Indiana University Press |year=2010 |isbn=978-0-253-22186-5 |page=8}}</ref> Die film het R33 miljoen verdien, wat dit die Suid-Afrikaanse rolprent met die hoogste inkomste van alle tye maak, totdat dit geklop is deur sy opvolger, ''Mr. Bones 2: Back from the Past'' (wat R35 miljoen verdien het), en daarna deur ''[[Titanic (rolprent)|Titanic]]'' in Suid-Afrika se loketgeskiedenis oortref is.<ref>{{cite news|title=The world's most loved movies|work=[[The Guardian]]|date=2009-06-05|access-date=2011-04-22|url=https://www.theguardian.com/film/2009/jun/05/box-office-records-world-cinema}}</ref> == Storielyn == Die film begin in Kuvukiland, 'n koninkryk êrens in Suider-Afrika. Mr. Bones arriveer as 'n baba, die enigste oorlewende van 'n vliegtuigongeluk wat naby plaasgevind het. Hy word ouer en word die beengooiende profeet vir die koninkryk. Koning Tsonga, heerser van Kuvukiland, sien daarna uit om 'n seun te hê om die troonopvolger te word. Nadat hy sewentien kinders gehad het, almal meisies, gee hy hoop op, totdat hy onthou dat hy dekades tevore 'n seun in [[Sun City, Noordwes|Sun City]] verwek het. Hy stuur onmiddellik vir Mr. Bones om die toekomstige prins te vind. Terselfdertyd arriveer die Amerikaanse gholfster Vince "The Prince" Lee, saam met sy afrigter, The Wild Boar, in Sun City vir 'n gholftoernooi. 'n Plaaslike kasino-eienaar, Zach Devlin, plaas 'n groot weddenskap op Vince Lee om die toernooi te wen, maar net voor dit begin, word Wild Boar in 'n fratsongeluk beseer toe 'n verbygaande ligte vliegtuig 'n wildevark op hom laat val. Hy herstel vinnig, maar word teen sy wil in 'n plaaslike hospitaal in traksie aangehou. Sonder sy afrigter speel Vince Lee verskriklik swak, totdat hy die eksentrieke Mr. Bones ontmoet, wat glo dat hy die eintlike prins is waarna hy op soek is, en hom 'n gelukkige voorsprong gee. Vince wen amper die toernooi totdat Mr. Bones sy missie onthou en Vince se perfekte sethou stop. Vince stap in skande van die baan af, maar ontmoet die aand 'n plaaslike sangeres, Laleti, op wie hy verlief raak. Mr. Bones merk dit op, en deur haar sangstem na te boots, ontvoer hy Vince. Die volgende dag slaag Wild Boar daarin om uit die hospitaal te ontsnap en begin soek na Vince, saam met Laleti en haar ma. Woedend oor Vince Lee se vertoning, en oor die feit dat almal vermis geraak het, loods die kasino-eienaar 'n soektog na hulle in 'n helikopter, saam met twee van sy handlangers. Ná 'n reeks komiese ongelukke ontmoet hulle toevallig almal naby Kuvukiland. Mr. Bones stel Vince aan Koning Tsonga voor, maar nadat hy ontdek het dat Vince bang is vir wilde diere en Koning Tsonga met 'n stok in die gesig slaan, onterf Koning Tsonga hom en berei hom voor om te sterf. Die kasino-eienaar vind Vince en Laleti vinnig en probeer hulle albei doodmaak, maar Vince ontsnap. Hy vind Laleti vasgemaak aan 'n boom met 'n leeu wat op die punt staan om haar aan te val en te verorber, en oorkom sy vrees en jaag die leeu weg. Koning Tsonga sien dit en besluit dat hy nie meer wil sterf nie. Kort daarna verskyn die kasino-eienaar weer, maar Mr. Bones, met die hulp van 'n olifant, veroorsaak dat die helikopter neerstort. Koning Tsonga verklaar dat Vince sy seun is, maar vra Mr. Bones om sy profesiebene nog 'n keer te gooi net om seker te maak. Terwyl Mr. Bones dit doen, kom Wild Boar uiteindelik op die toneel aan, en dit blyk dat hy die eintlike prins en enigste seun van Koning Tsonga is. Groot blydskap en feesvieringe volg deurnag in Kuvukiland, Die film sluit af met Mr. Bones, Koning Tsonga en Wild Boar wat vanuit Kuvukiland op TV toekyk hoe Vince Lee, nou getroud met Laleti, die [[Meesterstoernooi|Meesters-gholftoernooi]] in Amerika wen. == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse rolprente]] l46ekfpaez48ffxempfyljtc0rqhewr 2890579 2890522 2026-04-06T11:06:13Z Aliwal2012 39067 +inligtingskassie 2890579 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas rolprent | naam = Mr. Bones | beeld = | regisseur = [[Gray Hofmeyr]] | vervaardiger = Anant Singh<br />Helena Spring | geskryf_deur = [[Leon Schuster]]<br />[[Gray Hofmeyr]]<br />Greg Latter | met = Leon Schuster<br />[[David Ramsey]]<br />[[Faizon Love]]<br />Robert Whitehead<br />Jane Benney<br />[[Zack du Plessis]] | musiek = Julian Wiggins | kinematografie = | redigeerder = | ateljee = | verspreider = Videovision Entertainment<br />Distant Horizon | vrygestel = 2001 | speeltyd = 107 minute | land = [[Suid-Afrika]] | taal = [[Engels]] | begroting = | bruto = $3&nbsp;900&nbsp;000 | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = Mr. Bones 2: Back from the Past | webtuiste = http://www.schuks.co.za/ | imdb_id = }} '''''Mr Bones''''' is 'n Suid-Afrikaanse komediefilm uit 2001, geregisseer deur [[Gray Hofmeyr]]. Die titelrol is deur [[Leon Schuster]] vertolk. Hy het ook die storie geskep en die draaiboek mede-geskryf. Die film stel "Afrikatradisie" teenoor die magte van ambisie en gierigheid in hedendaagse Suid-Afrika, en sy deurlopende humor sinspeel op die omkering van rasse-stereotipes.<ref>{{Cite book |last=Saks |first=Lucia |url=https://books.google.com/books?id=fEKo8c84xNsC&pg=PA215 |title=Cinema in a Democratic South Africa: The Race for Representation |publisher=Indiana University Press |year=2010 |isbn=978-0-253-22186-5 |page=8}}</ref> Die film het R33 miljoen verdien, wat dit die Suid-Afrikaanse rolprent met die hoogste inkomste van alle tye maak, totdat dit geklop is deur sy opvolger, ''Mr. Bones 2: Back from the Past'' (wat R35 miljoen verdien het), en daarna deur ''[[Titanic (rolprent)|Titanic]]'' as 'n rekord in Suid-Afrika se loketgeskiedenis oortref is.<ref>{{cite news|title=The world's most loved movies|work=[[The Guardian]]|date=2009-06-05|access-date=2011-04-22|url=https://www.theguardian.com/film/2009/jun/05/box-office-records-world-cinema}}</ref> == Storielyn == Die film begin in Kuvukiland, 'n koninkryk êrens in Suider-Afrika. Mr. Bones arriveer as 'n baba, die enigste oorlewende van 'n vliegtuigongeluk wat daarnaby plaasgevind het. Hy word ouer en word die beengooiende profeet vir die koninkryk. Koning Tsonga, heerser van Kuvukiland, sien daarna uit om 'n seun te hê om die troonopvolger te word. Nadat hy sewentien kinders gehad het, almal meisies, gee hy hoop op, totdat hy onthou dat hy dekades tevore 'n seun in [[Sun City, Noordwes|Sun City]] verwek het. Hy stuur onmiddellik vir Mr. Bones om die toekomstige prins te vind. Terselfdertyd arriveer die Amerikaanse gholfster Vince "The Prince" Lee, saam met sy afrigter, The Wild Boar, in Sun City vir 'n gholftoernooi. 'n Plaaslike kasino-eienaar, Zach Devlin, plaas 'n groot weddenskap op Vince Lee om die toernooi te wen, maar net voor dit begin, word Wild Boar in 'n fratsongeluk beseer toe 'n verbygaande ligte vliegtuig 'n wildevark op hom laat val. Hy herstel vinnig, maar word teen sy wil in 'n plaaslike hospitaal in traksie aangehou. Sonder sy afrigter speel Vince Lee verskriklik swak, totdat hy die eksentrieke Mr. Bones ontmoet, wat glo dat hy die eintlike prins is waarna hy op soek is, en hom 'n gelukkige voorsprong gee. Vince wen amper die toernooi totdat Mr. Bones sy missie onthou en Vince se perfekte sethou stop. Vince stap in skande van die baan af, maar ontmoet die aand 'n plaaslike sangeres, Laleti, op wie hy verlief raak. Mr. Bones merk dit op, en deur haar sangstem na te boots, ontvoer hy Vince. Die volgende dag slaag Wild Boar daarin om uit die hospitaal te ontsnap en begin soek na Vince, saam met Laleti en haar ma. Woedend oor Vince Lee se vertoning, en oor die feit dat almal vermis geraak het, loods die kasino-eienaar 'n soektog na hulle in 'n helikopter, saam met twee van sy handlangers. Ná 'n reeks komiese ongelukke ontmoet hulle toevallig almal naby Kuvukiland. Mr. Bones stel Vince aan Koning Tsonga voor, maar nadat hy ontdek het dat Vince bang is vir wilde diere en Koning Tsonga met 'n stok in die gesig slaan, onterf Koning Tsonga hom en berei hom voor om te sterf. Die kasino-eienaar vind Vince en Laleti vinnig en probeer hulle albei doodmaak, maar Vince ontsnap. Hy vind Laleti vasgemaak aan 'n boom met 'n leeu wat op die punt staan om haar aan te val en te verorber, en oorkom sy vrees en jaag die leeu weg. Koning Tsonga sien dit en besluit dat hy nie meer wil sterf nie. Kort daarna verskyn die kasino-eienaar weer, maar Mr. Bones, met die hulp van 'n olifant, veroorsaak dat die helikopter neerstort. Koning Tsonga verklaar dat Vince sy seun is, maar vra Mr. Bones om sy profesiebene nog 'n keer te gooi net om seker te maak. Terwyl Mr. Bones dit doen, kom Wild Boar uiteindelik op die toneel aan, en dit blyk dat hy die eintlike prins en enigste seun van Koning Tsonga is. Groot blydskap en feesvieringe volg deurnag in Kuvukiland, Die film sluit af met Mr. Bones, Koning Tsonga en Wild Boar wat vanuit Kuvukiland op TV toekyk hoe Vince Lee, nou getroud met Laleti, die [[Meesterstoernooi|Meesters-gholftoernooi]] in Amerika wen. == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse rolprente]] nfy3umr6i4dokja8p9jp5qqggazufmg 0 459935 2890501 2026-04-06T10:02:15Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Sokkerklub infoboks | klubnaam = CSKA Moskou | beeld = [[Lêer:Arena_CSKA2.jpg|280px]] | beeld_grootte= 0.7 | vollenaam = Профессиональный футбольный клуб ЦСКА<br/>{{small|(Professionele Sokkerklub CSKA)}} | bynaam = ''Koni'' (Perde)<br />''Krasno-sinie'' (Rooi-bloues)<br />''Armeitsy'' (Leërmanne) | stigting = {{Start date and age|1911|Aug|27|df=yes}} | stadion = VEB Arena | kapasiteit = 30 457 | e...' 2890501 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | klubnaam = CSKA Moskou | beeld = [[Lêer:Arena_CSKA2.jpg|280px]] | beeld_grootte= 0.7 | vollenaam = Профессиональный футбольный клуб ЦСКА<br/>{{small|(Professionele Sokkerklub CSKA)}} | bynaam = ''Koni'' (Perde)<br />''Krasno-sinie'' (Rooi-bloues)<br />''Armeitsy'' (Leërmanne) | stigting = {{Start date and age|1911|Aug|27|df=yes}} | stadion = VEB Arena | kapasiteit = 30 457 | eienaar = VEB.RF | president = Evgeniy Giner | afrigter = {{vlagikoon|SUI}} Fabio Celestini | liga = [[Russiese Sokkerkampioenskap|Russiese Premierliga]] | seisoen = 2024/25 | posisie = 3de van 16 | webwerf = | patroon_la1 = _cska23h | patroon_b1 = _cska23h | patroon_ra1 = _cska23h | patroon_sh1 = _cska23h | patroon_so1 = | linkerarm1 = CE0227 | liggaam1 = CE0227 | regterarm1 = CE0227 | broek1 = CE0227 | kouse1 = 0050E3 | patroon_la2 = _cska23a | patroon_b2 = _cska23a | patroon_ra2 = _cska23a | patroon_sh2 = _cska23a | patroon_so2 = _cska23a | linkerarm2 = FFFFFF | liggaam2 = FFFFFF | regterarm2 = FFFFFF | broek2 = FFFFFF | kouse2 = FFFFFF }} Die '''Professionele sokkerklub – Sentrale Sportklub van die Leër''' ([[Russies]]: Профессиональный футбольный клуб – Центральный спортивный клуб армии), internasionaal bekend as '''CSKA Moskou''' (Russies: ЦСКА Москва), is 'n [[Rusland|Russiese]] [[Sokker|sokkerklub]] gebaseer in [[Moskou]]. Die CSKA-sportorganisasie is in 1923 gestig, maar die sokkerklub se oorsprong strek terug tot 1911 en die sokkerafdeling van die “Amateurvereniging vir [[Ski|Ski-sport]]”.<ref>{{Cite web|url=https://www.footballhistory.org/club/cska-moscow.html|title=CSKA Moscow history of the football club|website=www.footballhistory.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20251011201953/https://www.footballhistory.org/club/cska-moscow.html|archive-date=2025-10-11|access-date=2026-04-06}}</ref> CSKA is one of the oldest football clubs in Russia and it had its most successful period after World War II with five titles in six seasons. It won a total of 7 Soviet Top League championships and 5 Soviet Cups, including the double in the last season in 1991. The club has also won 6 Russian Premier League titles as well as 8 Russian Cups. CSKA was die amptelike span van die [[Rooi Leër|Sowjetleër]] tydens die kommunistiese era, en die sokkerklub, wat een van die oudste in Rusland is, het sy suksesvolste tydperk ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] beleef, met vyf titels in ses seisoene. Dit het altesaam 7 Sowjet Topliga-kampioenskappe en 5 Sowjetbekers gewen, insluitend die dubbel in die laaste seisoen in 1991. Die klub het ook 6 Russiese Premierliga-titels sowel as 8 Russiese Bekers gewen. CSKA het die eerste klub in Rusland geword om een van die Europese bekerkompetisies, die [[UEFA Europa League|UEFA-beker]], te wen nadat hulle [[Sporting CP]] in die eindstryd in [[Lissabon]] in 2005 verslaan het. == Sien ook == * [[CSKA Sofia]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://pfc-cska.com Amptelike webwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:Russiese sokkerklubs]] [[Kategorie:Moskou]] rvbqan5zp2yecxxsp0hffj5mm3t6ajz 2890505 2890501 2026-04-06T10:04:12Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2890505 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | klubnaam = CSKA Moskou | beeld = [[Lêer:Arena_CSKA2.jpg|280px]] | beeld_grootte= 0.7 | vollenaam = Профессиональный футбольный клуб ЦСКА<br/>{{small|(Professionele Sokkerklub CSKA)}} | bynaam = ''Koni'' (Perde)<br />''Krasno-sinie'' (Rooi-bloues)<br />''Armeitsy'' (Leërmanne) | stigting = {{Start date and age|1911|Aug|27|df=yes}} | stadion = VEB Arena | kapasiteit = 30 457 | eienaar = VEB.RF | president = Evgeniy Giner | afrigter = {{vlagikoon|SUI}} Fabio Celestini | liga = [[Russiese Sokkerkampioenskap|Russiese Premierliga]] | seisoen = 2024/25 | posisie = 3de van 16 | webwerf = | patroon_la1 = _cska23h | patroon_b1 = _cska23h | patroon_ra1 = _cska23h | patroon_sh1 = _cska23h | patroon_so1 = | linkerarm1 = CE0227 | liggaam1 = CE0227 | regterarm1 = CE0227 | broek1 = CE0227 | kouse1 = 0050E3 | patroon_la2 = _cska23a | patroon_b2 = _cska23a | patroon_ra2 = _cska23a | patroon_sh2 = _cska23a | patroon_so2 = _cska23a | linkerarm2 = FFFFFF | liggaam2 = FFFFFF | regterarm2 = FFFFFF | broek2 = FFFFFF | kouse2 = FFFFFF }} Die '''Professionele sokkerklub – Sentrale Sportklub van die Leër''' ([[Russies]]: Профессиональный футбольный клуб – Центральный спортивный клуб армии), internasionaal bekend as '''CSKA Moskou''' (Russies: ЦСКА Москва), is 'n [[Rusland|Russiese]] [[Sokker|sokkerklub]] gebaseer in [[Moskou]]. Die CSKA-sportorganisasie is in 1923 gestig, maar die sokkerklub se oorsprong strek terug tot 1911 en die sokkerafdeling van die “Amateurvereniging vir [[Ski|Ski-sport]]”.<ref>{{Cite web|url=https://www.footballhistory.org/club/cska-moscow.html|title=CSKA Moscow history of the football club|website=www.footballhistory.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20251011201953/https://www.footballhistory.org/club/cska-moscow.html|archive-date=2025-10-11|access-date=2026-04-06}}</ref> CSKA is een van die oudste sokkerklubs in Rusland en het sy suksesvolste tydperk ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] beleef, met vyf titels in ses seisoene. Die klub het altesaam 7 Sowjetse Topliga-kampioenskappe en 5 Sowjetbekers gewen, insluitend die dubbel in die laaste seisoen van 1991. CSKA het ook 6 [[Russiese Sokkerkampioenskap|Russiese Premierliga]]-titels sowel as 8 Russiese Bekers verower. CSKA was die amptelike span van die [[Rooi Leër|Sowjetleër]] tydens die kommunistiese era, en die sokkerklub, wat een van die oudste in Rusland is, het sy suksesvolste tydperk ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] beleef, met vyf titels in ses seisoene. Dit het altesaam 7 Sowjet Topliga-kampioenskappe en 5 Sowjetbekers gewen, insluitend die dubbel in die laaste seisoen in 1991. Die klub het ook 6 Russiese Premierliga-titels sowel as 8 Russiese Bekers gewen. CSKA het die eerste klub in Rusland geword om een van die Europese bekerkompetisies, die [[UEFA Europa League|UEFA-beker]], te wen nadat hulle [[Sporting CP]] in die eindstryd in [[Lissabon]] in 2005 verslaan het. == Sien ook == * [[CSKA Sofia]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://pfc-cska.com Amptelike webwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:Russiese sokkerklubs]] [[Kategorie:Moskou]] dmavnsq4km6o46tknsl2t2yuy3nef2s 2890516 2890505 2026-04-06T10:06:56Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2890516 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | klubnaam = CSKA Moskou | beeld = [[Lêer:Arena_CSKA2.jpg|280px]] | beeld_grootte= 0.7 | vollenaam = Профессиональный футбольный клуб ЦСКА<br/>{{small|(Professionele Sokkerklub CSKA)}} | bynaam = ''Koni'' (Perde)<br />''Krasno-sinie'' (Rooi-bloues)<br />''Armeitsy'' (Leërmanne) | stigting = {{Start date and age|1911|Aug|27|df=yes}} | stadion = VEB Arena | kapasiteit = 30 457 | eienaar = VEB.RF | president = Evgeniy Giner | afrigter = {{vlagikoon|SUI}} Fabio Celestini | liga = [[Russiese Sokkerkampioenskap|Russiese Premierliga]] | seisoen = 2024/25 | posisie = 3de van 16 | webwerf = | patroon_la1 = _cska23h | patroon_b1 = _cska23h | patroon_ra1 = _cska23h | patroon_sh1 = _cska23h | patroon_so1 = | linkerarm1 = CE0227 | liggaam1 = CE0227 | regterarm1 = CE0227 | broek1 = CE0227 | kouse1 = 0050E3 | patroon_la2 = _cska23a | patroon_b2 = _cska23a | patroon_ra2 = _cska23a | patroon_sh2 = _cska23a | patroon_so2 = _cska23a | linkerarm2 = FFFFFF | liggaam2 = FFFFFF | regterarm2 = FFFFFF | broek2 = FFFFFF | kouse2 = FFFFFF }} Die '''Professionele sokkerklub – Sentrale Sportklub van die Leër''' ([[Russies]]: Профессиональный футбольный клуб – Центральный спортивный клуб армии), internasionaal bekend as '''CSKA Moskou''' (Russies: ЦСКА Москва), is 'n [[Rusland|Russiese]] [[Sokker|sokkerklub]] gebaseer in [[Moskou]]. Die CSKA-sportorganisasie is in 1923 gestig, maar die sokkerklub se oorsprong strek terug tot 1911 en die sokkerafdeling van die “Amateurvereniging vir [[Ski|Ski-sport]]”.<ref>{{Cite web|url=https://www.footballhistory.org/club/cska-moscow.html|title=CSKA Moscow history of the football club|website=www.footballhistory.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20251011201953/https://www.footballhistory.org/club/cska-moscow.html|archive-date=2025-10-11|access-date=2026-04-06}}</ref> CSKA was die amptelike span van die [[Rooi Leër|Sowjetleër]] tydens die kommunistiese era, en die sokkerklub, wat een van die oudste in Rusland is, het sy suksesvolste tydperk ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] beleef, met vyf titels in ses seisoene. Dit het altesaam 7 Sowjet Topliga-kampioenskappe en 5 Sowjetbekers gewen, insluitend die dubbel in die laaste seisoen in 1991. Die klub het ook 6 [[Russiese Sokkerkampioenskap|Russiese Premierliga]]-titels sowel as 8 Russiese Bekers gewen. CSKA het die eerste klub in Rusland geword om een van die Europese bekerkompetisies, die [[UEFA Europa League|UEFA-beker]], te wen nadat hulle [[Sporting CP]] in die eindstryd in [[Lissabon]] in 2005 verslaan het. == Sien ook == * [[CSKA Sofia]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://pfc-cska.com Amptelike webwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:Russiese sokkerklubs]] [[Kategorie:Moskou]] ik6zq81onwrazs5qz17sqswun0b564t 2890536 2890516 2026-04-06T10:12:47Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2890536 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | klubnaam = CSKA Moskou | beeld = [[Lêer:Arena_CSKA2.jpg|280px]] | beeld_grootte= 0.7 | vollenaam = Профессиональный футбольный клуб ЦСКА<br/>{{small|(Professionele Sokkerklub CSKA)}} | bynaam = ''Koni'' (Perde)<br />''Krasno-sinie'' (Rooi-bloues)<br />''Armeitsy'' (Leërmanne) | stigting = {{Start date and age|1911|Aug|27|df=yes}} | stadion = VEB Arena | kapasiteit = 30 457 | eienaar = VEB.RF | president = Evgeniy Giner | afrigter = {{vlagikoon|SUI}} Fabio Celestini | liga = [[Russiese Sokkerkampioenskap|Russiese Premierliga]] | seisoen = 2024/25 | posisie = 3de van 16 | webwerf = | patroon_la1 = _cska23h | patroon_b1 = _cska23h | patroon_ra1 = _cska23h | patroon_sh1 = _cska23h | patroon_so1 = | linkerarm1 = CE0227 | liggaam1 = CE0227 | regterarm1 = CE0227 | broek1 = 0050E3 | kouse1 = 0050E3 | patroon_la2 = _cska23a | patroon_b2 = _cska23a | patroon_ra2 = _cska23a | patroon_sh2 = _cska23a | patroon_so2 = _cska23a | linkerarm2 = FFFFFF | liggaam2 = FFFFFF | regterarm2 = FFFFFF | broek2 = FFFFFF | kouse2 = FFFFFF }} Die '''Professionele sokkerklub – Sentrale Sportklub van die Leër''' ([[Russies]]: Профессиональный футбольный клуб – Центральный спортивный клуб армии), internasionaal bekend as '''CSKA Moskou''' (Russies: ЦСКА Москва), is 'n [[Rusland|Russiese]] [[Sokker|sokkerklub]] gebaseer in [[Moskou]]. Die CSKA-sportorganisasie is in 1923 gestig, maar die sokkerklub se oorsprong strek terug tot 1911 en die sokkerafdeling van die “Amateurvereniging vir [[Ski|Ski-sport]]”.<ref>{{Cite web|url=https://www.footballhistory.org/club/cska-moscow.html|title=CSKA Moscow history of the football club|website=www.footballhistory.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20251011201953/https://www.footballhistory.org/club/cska-moscow.html|archive-date=2025-10-11|access-date=2026-04-06}}</ref> CSKA was die amptelike span van die [[Rooi Leër|Sowjetleër]] tydens die kommunistiese era, en die sokkerklub, wat een van die oudste in Rusland is, het sy suksesvolste tydperk ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] beleef, met vyf titels in ses seisoene. Dit het altesaam 7 Sowjet Topliga-kampioenskappe en 5 Sowjetbekers gewen, insluitend die dubbel in die laaste seisoen in 1991. Die klub het ook 6 [[Russiese Sokkerkampioenskap|Russiese Premierliga]]-titels sowel as 8 Russiese Bekers gewen. CSKA het die eerste klub in Rusland geword om een van die Europese bekerkompetisies, die [[UEFA Europa League|UEFA-beker]], te wen nadat hulle [[Sporting CP]] in die eindstryd in [[Lissabon]] in 2005 verslaan het. == Sien ook == * [[CSKA Sofia]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://pfc-cska.com Amptelike webwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:Russiese sokkerklubs]] [[Kategorie:Moskou]] hexxto0ja3abnvcl5xgsj3u89n2yaq2 3 459936 2890512 2026-04-06T10:05:47Z OutoModerator 183924 Kennisgewing van outomatiese terugrol op [[Toyota Prius]] 2890512 wikitext text/x-wiki == April 2026 : OutoModerator het jou wysiging teruggerol == Hallo! Ek is [[User:OutoModerator|OutoModerator]], 'n outomatiese stelsel wat 'n [[Masjienleer|masjienleermodel]] gebruik om potensiële slegte wysigings te identifiseer en terug te rol om te verseker dat Wikipedia vertroubaar en betroubaar bly. Ongelukkig het ek een van jou [[Special:Diff/2890511|onlangse wysigings]] teruggestel na [[Toyota Prius]]. * Omdat die model wat ek gebruik nie perfek is nie, rol dit soms goeie wysigings terug. As jy glo dat die verandering wat jy gemaak het konstruktief was, [[//af.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:OutoModerator/Vals_positiewe?action=edit&section=new&nosummary=true&preload=Gebruiker:OutoModerator/Vals_positiewe/Preload&preloadparams%5B%5D=2890510&preloadparams%5B%5D=Toyota_Prius|rapporteer dit asseblief hier]]. * [[:mw:Moderator Tools/Automoderator|Leer meer]] oor my sagteware. [[Gebruiker:OutoModerator|OutoModerator]] ([[Gebruikerbespreking:OutoModerator|kontak]]) 10:05, 6 April 2026 (UTC) pime877d7eor5ee8fltg1x68crfnkfh 1 459937 2890519 2026-04-06T10:07:51Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2890519 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 459938 2890580 2026-04-06T11:08:35Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2890580 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 3 459939 2890581 2026-04-06T11:15:07Z Aliwal2012 39067 Heet welkom! 2890581 wikitext text/x-wiki {{Welkom}} --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:15, 6 April 2026 (UTC) pilzdi6vvp7i1wytru1nqofrvsavl3d 2 459940 2890582 2026-04-06T11:17:06Z Aliwal2012 39067 Nuwe gebruikersbladsy 2890582 wikitext text/x-wiki {{Nuwe gebruikersbladsy}} jddevdup2onp9o2ojsehfkkqk1lyern 0 459941 2890586 2026-04-06T11:28:42Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Sokkerklub infoboks | klubnaam = Lokomotief Moskou | beeld = [[Lêer:Lokomotiv_Stadium_1.jpg|280px]] | vollenaam = Футбольный клуб "Локомотив" Москва<br/>{{small|(Sokkerklub Lokomotief Moskou)}} | bynaam = ''Loko''<br>''Parovozy'' (Stoomlokomotiewe)<br>''Krasno-Zelenie'' (Rooi-Groenes)<br>''Zheleznodorozhniki'' (Spoorwegwerkers) | stigting = {{Start date and age|1922|Jul|23|df=yes}} | stadion = RZD Arena |...' 2890586 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | klubnaam = Lokomotief Moskou | beeld = [[Lêer:Lokomotiv_Stadium_1.jpg|280px]] | vollenaam = Футбольный клуб "Локомотив" Москва<br/>{{small|(Sokkerklub Lokomotief Moskou)}} | bynaam = ''Loko''<br>''Parovozy'' (Stoomlokomotiewe)<br>''Krasno-Zelenie'' (Rooi-Groenes)<br>''Zheleznodorozhniki'' (Spoorwegwerkers) | stigting = {{Start date and age|1922|Jul|23|df=yes}} | stadion = RZD Arena | kapasiteit = 27 320<ref>{{Cite web|url=http://www.fclm.ru/en/club/stadium|title=RZD Arena &#124; FC Lokomotiv Moscow|access-date=5 August 2017|archive-date=28 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170828031317/http://www.fclm.ru/en/club/stadium|url-status=live}}</ref> | eienaar = [[Russiese Spoorweë]] | voorsitter = Vladimir Leonchenko | titel = Algemene Direkteur | afrigter = Mikhail Galaktionov | liga = [[Russiese Sokkerkampioenskap|Russiese Premierliga]] | seisoen = 2024/25 | posisie = 6de van 16 | patroon_la1 = _redborder | patroon_b1 = _collar | patroon_ra1 = _redborder | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = 094422 | liggaam1 = 094422 | regterarm1 = 094422 | broek1 = 094422 | kouse1 = FF0000 | patroon_la2 = _greenborder | patroon_b2 = _whitevertical | patroon_ra2 = _greenborder | patroon_sh2 = | patroon_so2 = | linkerarm2 = FF0000 | liggaam2 = FF0000 | regterarm2 = FF0000 | broek2 = FFFFFF | kouse2 = 094422 }} '''Lokomotief Moskou''' ([[Russies]]: Футбольный клуб "Локомотив" Москва) is ’n professionele [[Sokker|sokkerklub]] uit [[Moskou]], [[Rusland]]. Lokomotief is in 1922 gestig as Kazanka. In 1924 het die klub die sterkste sokkerspelers van verskeie lyne van die Moskouse spoorwegstelsel saamgebring onder die naam KOR (“Klub van die Oktoberrevolusie”). In 1931 is die klub weer hernoem na Kazanka (Moskovskaya-Kazanskaya Zh.D), en in 1936 is dit uiteindelik hernoem tot die naam wat dit vandag dra, Lokomotief (die naam verwys na die voertuig [[lokomotief]]).<ref>{{Cite web|url=https://www.footballhistory.org/club/lokomotiv-moscow.html|title=FC Lokomotiv Moscow history and facts|website=www.footballhistory.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20251108064036/https://www.footballhistory.org/club/lokomotiv-moscow.html|archive-date=2025-11-08|access-date=2026-04-06}}</ref> Tydens die kommunistiese era was die Lokomotief Moskou-klub deel van die Lokomotief Vrywillige Sportvereniging en behoort dit aan die Sowjet-Ministerie van Vervoer via die Russiese Spoorweë. Lokomotief het die [[Russiese Sokkerkampioenskap|Russiese Premierliga]] drie keer gewen (2002, 2004, 2017/18), die Sowjetbeker twee keer (1936, 1957) en die Russiese Beker ’n rekord nege keer (die eerste titel in 1995/96). Die klub het twee keer die halfeindrondte van die [[UEFA Bekerwenner-beker|Bekerwenner-beker]] bereik, in 1997–98 en 1998–99. Lokomotief het ook in die [[UEFA Champions League]] gespeel in die seisoene 2002/03, 2003/04 en 2019/20. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://fclm.ru Amptelike webwerf] {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Russiese sokkerklubs]] [[Kategorie:Moskou]] mqjohoc11hgrp7b3eywnwngfghezi7i 2890597 2890586 2026-04-06T11:53:12Z Aliwal2012 39067 Aliwal2012 het bladsy [[Lokomotief Moskou]] na [[FC Lokomotiv Moscow]] geskuif sonder om 'n aanstuur agter te laat: Korrekte titel 2890586 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | klubnaam = Lokomotief Moskou | beeld = [[Lêer:Lokomotiv_Stadium_1.jpg|280px]] | vollenaam = Футбольный клуб "Локомотив" Москва<br/>{{small|(Sokkerklub Lokomotief Moskou)}} | bynaam = ''Loko''<br>''Parovozy'' (Stoomlokomotiewe)<br>''Krasno-Zelenie'' (Rooi-Groenes)<br>''Zheleznodorozhniki'' (Spoorwegwerkers) | stigting = {{Start date and age|1922|Jul|23|df=yes}} | stadion = RZD Arena | kapasiteit = 27 320<ref>{{Cite web|url=http://www.fclm.ru/en/club/stadium|title=RZD Arena &#124; FC Lokomotiv Moscow|access-date=5 August 2017|archive-date=28 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170828031317/http://www.fclm.ru/en/club/stadium|url-status=live}}</ref> | eienaar = [[Russiese Spoorweë]] | voorsitter = Vladimir Leonchenko | titel = Algemene Direkteur | afrigter = Mikhail Galaktionov | liga = [[Russiese Sokkerkampioenskap|Russiese Premierliga]] | seisoen = 2024/25 | posisie = 6de van 16 | patroon_la1 = _redborder | patroon_b1 = _collar | patroon_ra1 = _redborder | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = 094422 | liggaam1 = 094422 | regterarm1 = 094422 | broek1 = 094422 | kouse1 = FF0000 | patroon_la2 = _greenborder | patroon_b2 = _whitevertical | patroon_ra2 = _greenborder | patroon_sh2 = | patroon_so2 = | linkerarm2 = FF0000 | liggaam2 = FF0000 | regterarm2 = FF0000 | broek2 = FFFFFF | kouse2 = 094422 }} '''Lokomotief Moskou''' ([[Russies]]: Футбольный клуб "Локомотив" Москва) is ’n professionele [[Sokker|sokkerklub]] uit [[Moskou]], [[Rusland]]. Lokomotief is in 1922 gestig as Kazanka. In 1924 het die klub die sterkste sokkerspelers van verskeie lyne van die Moskouse spoorwegstelsel saamgebring onder die naam KOR (“Klub van die Oktoberrevolusie”). In 1931 is die klub weer hernoem na Kazanka (Moskovskaya-Kazanskaya Zh.D), en in 1936 is dit uiteindelik hernoem tot die naam wat dit vandag dra, Lokomotief (die naam verwys na die voertuig [[lokomotief]]).<ref>{{Cite web|url=https://www.footballhistory.org/club/lokomotiv-moscow.html|title=FC Lokomotiv Moscow history and facts|website=www.footballhistory.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20251108064036/https://www.footballhistory.org/club/lokomotiv-moscow.html|archive-date=2025-11-08|access-date=2026-04-06}}</ref> Tydens die kommunistiese era was die Lokomotief Moskou-klub deel van die Lokomotief Vrywillige Sportvereniging en behoort dit aan die Sowjet-Ministerie van Vervoer via die Russiese Spoorweë. Lokomotief het die [[Russiese Sokkerkampioenskap|Russiese Premierliga]] drie keer gewen (2002, 2004, 2017/18), die Sowjetbeker twee keer (1936, 1957) en die Russiese Beker ’n rekord nege keer (die eerste titel in 1995/96). Die klub het twee keer die halfeindrondte van die [[UEFA Bekerwenner-beker|Bekerwenner-beker]] bereik, in 1997–98 en 1998–99. Lokomotief het ook in die [[UEFA Champions League]] gespeel in die seisoene 2002/03, 2003/04 en 2019/20. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://fclm.ru Amptelike webwerf] {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Russiese sokkerklubs]] [[Kategorie:Moskou]] mqjohoc11hgrp7b3eywnwngfghezi7i 1 459942 2890588 2026-04-06T11:32:14Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2890588 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 2890598 2890588 2026-04-06T11:53:12Z Aliwal2012 39067 Aliwal2012 het bladsy [[Bespreking:Lokomotief Moskou]] na [[Bespreking:FC Lokomotiv Moscow]] geskuif sonder om 'n aanstuur agter te laat: Korrekte titel 2890588 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 459943 2890590 2026-04-06T11:36:44Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Stuur aan na [[Lokomotief Moskou]] 2890590 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Lokomotief Moskou]] oe1un4nd8s99xar1rorhv4ar0hzo04f 0 459944 2890592 2026-04-06T11:37:56Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Stuur aan na [[Lokomotief Moskou]] 2890592 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Lokomotief Moskou]] oe1un4nd8s99xar1rorhv4ar0hzo04f